Wikimedia Incubator incubatorwiki https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Incubator:Main_Page MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Special Talk User User talk Incubator Incubator talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Translations Translations talk Event Event talk 0 31013 7356360 7356102 2026-10-07T16:24:51Z PastelKos 2547710 7356360 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<div style="text-align: center;">Ἀμερική</div> | colspan="2" align="center" |[[File:Americas (orthographic projection).svg|frameless]] |- | style="vertical-align: top;" |'''Ὑποδιαιρέσεις''' |[[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βόρειος Ἀμερική]]<br>[[Wp/grc/Νότιος Ἀμερική|Νότιος Ἀμερική]] |- |'''Ἐμβαδόν''' |42.549.000 χ² |- |'''Πλῆθος''' |964.920.000<ref name=":0">"[https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD World Economic Outlook]". IMF. 2018</ref> |- |'''[[Wp/grc/Ὅλον Ἐθνικὸν Ἀπότεγμα|ΟΕΑ]] <small>(GDP)</small>''' |$27,43 τρισ.<ref name=":0" /> |- |'''ΟΕΑ κατὰ κεφαλήν''' |$28.428<ref name=":0" /> |- |'''[[Wp/grc/Σημεῖον Ἀνθρωπίνης Προκοπῆς|ΣΑΠ]] <small>(HDI)</small>''' |[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,736 |- |'''Ζῶναι Ὥρας''' |UTC-10 ''–'' UTC |- | style="vertical-align: top;" |'''Μέγιστες Πόλεις''' |[[File:Flag of Brazil.svg|border|23x23px]] [[Wp/grc/Ἁγία Παυλούπολις (Βρασιλία)|Ἁγία Παυλούπολις]]<br>[[File:Flag of Mexico.svg|border|23x23px]] [[Wp/grc/Μεξικούπολις|Μεξικούπολις]]<br>[[File:Flag of Peru.svg|border|23x23px]] [[Wp/grc/Λίμα|Λίμα]]<br>[[File:Flag of the United States.svg|border|23x23px]] [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]]<br>[[File:Flag of Colombia.svg|border|23x23px]] [[Wp/grc/Βογοτά|Βογοτά]] |} Ἡ Ἀμερικὴ ἤπειρος ἐστὶ τῷ δυτικῷ ἡμισφαιρίῳ. Διαιρεῖται εἰς δύο μέρει, τὴν [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βόρειον]] καὶ τὴν [[Wp/grc/Νότιος Ἀμερική|Νότιον]] Ἀμερικήν. Περιέχει τὸ 8,3% τοῦ τῆς [[Wp/grc/Γῆ|Γῆς]] ἐμβαδοῦ καὶ τὸ 13,5% τοῦ παγκοσμίου πλήθους. == Ἱστορία == [[File:Landing of Columbus (2).jpg|left|thumb|219x219px|[[Wp/grc/Χριστόφορος Κολόμβος|Χριστόφορος Κολόμβος]] πρῶτον ἐμβαίνων ἐπὶ ἀμερικανικῆς γῆς]] Ἡ ἀμερικανικὴ ἱστορία οὐ συμπίπτει ἱστορικοῖς περιόδοις χρόνου τῇ [[Wp/grc/Εὐρωπαϊκὴ ἱστορία|εὐρωπαϊκῃ]] ἢ ἔτι τοῦ παλαιοῦ κόσμου.<ref>Willey, Philip; Phillips (1958). ''[[iarchive:methodtheoryinam1958will|Method and Theory in American Archaeology]]''. <small>ISBN 978-0-226-89888-9</small></ref> Ἄρχεται τῆς μεταναστάσεως τῶν αὐτοχθονῶν πληθῶν τῇ Ἀμερικῇ ἐκ τοῦ [[Wp/grc/Βερίγγιος Πορθμός|Βεριγγίου]],<ref>"[https://web.archive.org/web/20110501094643/https://genographic.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html?era=e003 Atlas of the Human Journey-The Genographic Project]". ''National Geographic Society'',</ref> ἃ κατέστησαν εὐδόξους καὶ ἐπιφανεῖς πολιτείας (αὐτίκα οἱ Ἀστέκοι, οἱ Ἴνκαι, οἱ Μάϋαι καὶ οἱ Μισσισσίππιοι). Τὸ 1492, ὁ Χριστόφορος Κολόμβος ἐποίησε τὴν πρώτην ἐμμένουσα συνάντησιν μεταξὺ [[Wp/grc/Εὐρώπη|Εὐρώπης]] καὶ Ἀμερικῆς.<ref>Encyclopædia Britannica, 1993, Vol. 16, ''Christopher Columbus''</ref> Ἐνθένδε, ἡ Εὐρώπη ψαύει τῶν ἀμερικανικῶν πραγμάτων, ἰδρύσασα πολλὰς ἀποικίας πάσῃ τῇ ἠπείρῳ.<ref>Taylor, Alan (2001). ''[[iarchive:americancolonies00tayl|American Colonies]]''. New York: Pen<bdi>guin Books. <nowiki>ISBN 9780142002100</nowiki>.</bdi></ref> Δυστυχῶς, ἥδε ἡ εἰσβολὴ παρεσκεύασε τὸν ἀφανισμὸ τούτων τῶν πολιτισμῶν καὶ τὸν θάνατον τοῦ 95% τῶν αὐτοχθονῶν κατοίκων.<ref>"[https://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html The Story Of... Smallpox]". ''Pbs.org''</ref> Τὸν ιη' καὶ ιθ' αἰώναν, σχεδὸν πᾶσαι αἱ ἀποικίαι (πλήν τινῶν κτήσεων) ἐκτήσαντο τὴν σφετέραν αὐτονομίαν. === Ἔτυμον === Οὕτως ἐπωνομάσθη ἀπὸ τοῦ [[Wp/grc/Ἀμέρικος Οὐεσπούκιος|Ἀμερίκου Οὐεσπούκιου]].<ref>Toby Lester, "Putting America on the Map"</ref> Πρώτη χρῆσις τοῦ ὀνόματος «Ἀμερικὴ» ἐν ἑνὶ πινάκι τοῦ 1507 ὑπὸ τοῦ Μαρτίνου Ὑλακομύλου ἦν == Κατάλογος Χωρῶν == {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Πίναξ !Κοινὸν καὶ δημόσιον ὄνομα ἑλληνιστί: !Κοινὸν καὶ δημόσιον ὄνομα τῇ σφετέρᾳ γλῶσσᾳ<ref>"[https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf UNGEGN List of Country Names]" ''(UNGEGN Κατάλογος Ὀνομάτων Χωρῶν)'' - Ἀναλαβὸν τῇ 03/11/2020</ref> !Μητρόπολις<ref>"[http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 List of countries, territories and currencies]" ''(Κατάλογος Χωρῶν καὶ Νομισμάτων)'', Europa</ref> !Ἐμβαδόν (χ²)<ref>"[https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf Demographic Yearbook - Table 3: Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density]" Ἀναλαβὸν τῇ 03/11/2020</ref> !Πλῆθος |- |[[File:Flag of Saint Lucia.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Saint Lucia on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἁγία Λουκία (χώρα τῆς Μέσης Ἀμερικῆς)|Ἁγία Λουκία]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Saint Lucia'' |[[Wp/grc/Κάστριαι|Κάστριαι]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Castries'' |539 |165.595 |- |[[File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Saint Vincent and the Grenadines on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Saint Vincent and the Grenadines'' |[[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι)|Βασιλεόπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Kingstown'' |389 |109.991 |- |[[File:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Saint Kitts and Nevis on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης|Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης]] Κοινοπολιτεία τοῦ Ἁγίου Χριστοφόρου καὶ Νίβου |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Saint Kitts and Nevis - Federation of Saint Christopher and Nevis'' |[[Wp/grc/Κάτω Γῆ|Κάτω Γῆ]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Basseterre'' |261 |46.204 |- |[[File:Flag of Haiti.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Haiti on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἁϊτή|Ἁϊτή]] Πολιτεία τῆς Ἁϊτῆς |[[Wp/grc/Γαλλικὴ Γλῶσσα|Γαλλιστί]]: ''Haïti - République d'Haïti'' Ἁϊτιστί: ''Ayiti - Repiblik d Ayiti'' |[[Wp/grc/Πριγκιπολιμήν|Πριγκιπολιμήν]] [[Wp/grc/Γαλλικὴ Γλῶσσα|Γαλλιστί]]: ''Port-au-Prince'' Ἁϊτιστί: ''Pòtoprens'' |27.750 |11.439.646 |- |[[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Antigua and Barbuda on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα|Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Antigua and Barbuda'' |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''St. John's'' |442 |81.799 |- |[[File:Flag of Argentina.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Argentina on the globe (+all claims) (Chile centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Ἀργεντινή|Ἀργεντινή]] Ἀργεντινία Πολιτεία |Ἱσπανιστί: ''Argentina'' - ''República Argentina'' |[[Wp/grc/Εὐαερόπολις|Εὐαερόπολις]] Ἱσπανιστί: ''Buenos Aires'' |2.780.400 |40.117.096 |- |[[File:Flag of the Bahamas.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:The Bahamas on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Βαᾶμαι|Βαᾶμαι]] Κοινοπολιτεία τῶν Βααμῶν |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''The Bahamas - Commonwealth of The Bahamas'' |[[Wp/grc/Νασσαῦον|Νασσαῦον]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Nassau'' |13.943 |351.461 |- |[[File:Flag of Barbados.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Barbados on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Βαρβαδώς|Βαρβαδώς]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Barbados'' |[[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Bridgetown'' |430 |277.821 |- |[[File:Flag of Belize.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Belize on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Βελίζη|Βελίζη]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Belize'' |[[Wp/grc/Βελμοπάνη|Βελμοπάνη]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Belmopan'' |22.966 |324.528 |- |[[File:Bandera de Bolivia (Estado).svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Bolivia on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Βολιβία|Βολιβία]] Πολυεθνικὸν Κοινὸν τῶν Βολιβίων |Ἱσπανιστί: ''Bolivia - Estado Plurinacional de Bolivia'' Ἀϋμαριστί: ''Wuliwya - Wuliwya Suyu'' Γουαρανιστί: ''Vorívia - Tetã Hetãvoregua Vorívia'' Κεσουϊστί: ''Wuliwiya - Wuliwiya Achka Aylluska Mamallaqta'' |[[Wp/grc/Εἰρήνη (Βολιβία)|Εἰρήνη]] (διοικητική), [[Wp/grc/Σύκρη|Σύκρη]] (συνταγματική) Ἱσπανιστί: ''La Paz - Sucre'' Ἀϋμαριστί: ''Chuqi Yapu - Sukri'' Γουαρανιστί: ''La Paz - Sucre'' Κεσουιστί: ''Chuqiyapu - Chuqichaka'' |1.098.581 |11.428.245 |- |[[File:Flag of Brazil.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Brazil on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Βρασιλία|Βρασιλία]] Ὁμόσπονδος Πολιτεία τῆς Βρασιλίας |[[Wp/grc/Λυσιτανικὴ Γλῶσσα|Λυσιτανιστί]]: ''Brasil -'' ''República Federativa do Brasil'' |[[Wp/grc/Βρασιλία (πόλις)|Βρασιλία]] [[Wp/grc/Λυσιτανικὴ Γλῶσσα|Λυσιτανιστί]]: ''Brasília'' |8.514.877 |210.147.125 |- |[[File:Flag of Grenada.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Grenada on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Γρανάτη|Γρανάτη]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Grenada'' |[[Wp/grc/Ἁγία Γεωργιούπολις (Γρανάτη)|Ἁγία Γεωργιούπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''St. George's'' |344 |111.454 |- |[[File:Flag of Guatemala.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Guatemala on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Γoυατιμάλη|Γουατιμάλη]] Πολιτεία τῆς Γουατιμάλης |Ἱσπανιστί: ''Guatemala - República de Guatemala'' |[[Wp/grc/Γoυατιμαλόπολις|Γουατιμαλόπολις]] Ἱσπανιστί: ''Ciudad de Guatemala'' |108.889 |17.263.239 |- |[[File:Flag of Guyana.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Guyana on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Γυιανή|Γυιανή]] Συμβλητικὴ Πολιτεία τῆς Γυιανῆς |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Guyana - Co‑operative Republic of Guyana'' |[[Wp/grc/Γεωργιούπολις (Γυιάνα)|Γεωργιούπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Georgetown'' |214.969 |747.884 |- |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Dominican Republic on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Δομινικανὴ Πολιτεία|Δομινικανὴ Πολιτεία]] |Ἱσπανιστί: ''República Dominicana'' |[[Wp/grc/Ἅγιος Δομίνικος|Ἅγιος Δομίνικος]] Ἱσπανιστί: ''Santo Domingo'' |48.671 |9.445.281 |- |[[File:Flag of Venezuela.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Venezuela on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἐνετιόλη|Ἐνετιόλη]] Βολιβαριανὴ Πολιτεία τῆς Ἐνετιόλης |Ἱσπανιστί: ''Venezuela - República Bolivariana de Venezuela'' |[[Wp/grc/Καράκαι|Καράκαι]] Ἱσπανιστί: ''Caracas'' |912.050 |28.887.118 |- |[[File:Flag of the United States.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:United States on the globe (North America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''United States of America'' Ἱσπανιστί: ''Estados Unidos de América'' |[[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτών]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Washington'' Ἱσπανιστί: ''Washington'' |9.629.091 |308.745.538 |- |[[File:Flag of Jamaica.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Jamaica on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Jamaica'' |[[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἰαμαϊκή)|Βασιλεόπολις]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Kingston'' |10.991 |2.697.983 |- |[[File:Flag of Ecuador.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Ecuador on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ἰσημερινός|Ἰσημερινός]] Πολιτεία τοῦ Ἰσημερινοῦ |Ἱσπανιστί: ''Ecuador - República del Ecuador'' Κεσουϊστί: ''Ikwayur - Ikwayur Runaq Imayka'' |[[Wp/grc/Κῖτον|Κῖτον]] Ἱσπανιστί: ''Quito'' Κεσουϊστί: ''Kitu'' |256.369 |17.084.358 |- |[[File:Flag of Canada (Pantone).svg|alt=|frameless|100x100px|border]] |[[File:Canada on the globe (North America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Κανάδη|Κανάδη]] |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Canada'' [[Wp/grc/Γαλλικὴ Γλῶσσα|Γαλλιστί]]: ''Canada'' |[[Wp/grc/Ὀτταύα|Ὀτταύα]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Ottawa'' [[Wp/grc/Γαλλικὴ Γλῶσσα|Γαλλιστί]]: ''Ottawa'' |9.984.670 |35.151.728 |- |[[File:Flag of Colombia.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Colombia on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Κολομβία|Κολομβία]] Πολιτεία τῆς Κολομβίας |Ἱσπανιστί: ''Colombia - República de Colombia'' |[[Wp/grc/Βογοτά|Βογοτά]] Ἱσπανιστί: ''Bogotá'' |1.141.748 |50.372.424 |- |[[File:Flag of Cuba.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Cuba on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Κύβη|Κύβη]] Πολιτεία τῆς Κύβης |Ἱσπανιστί: ''Cuba - República de Cuba'' |[[Wp/grc/Αὑανή|Αὑανή]] Ἱσπανιστί: ''Havana'' |109.886 |11.193.470 |- |[[File:Flag of Dominica.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Dominica on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Κυριακή|Κυριακή]] Κοινοπολιτεία τῆς Κυριακῆς |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Dominica - Commonwealth of Dominica'' |[[Wp/grc/Ῥοσώ|Ῥοσώ]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Roseau'' |751 |71.293 |- |[[File:Flag of Mexico.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Mexico on the globe (North America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικόν]] Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τοῦ Μεξικοῦ |Ἱσπανιστί: ''México'' - ''Estados Unidos Mexicanos'' Ναουατλιστί: ''Mēxihco - Mēxihcatl Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl'' |[[Wp/grc/Μεξικούπολις|Μεξικούπολις]] Ἱσπανιστί: ''Ciudad de México'' Ναουατλιστί: ''Āltepētl Mēxihco'' |1.964.375 |128.649.565 |- |[[File:Flag of Nicaragua.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Nicaragua on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Νικαράγουα|Νικαράγουα]] Πολιτεία τῆς Νικαραγούας |Ἱσπανιστί: ''Nicaragua - República de Nicaragua'' |[[Wp/grc/Μανάγουα|Μανάγουα]] Ἱσπανιστί: ''Managua'' |130.373 |6.167.237 |- | [[File:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Honduras on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Ὁνδούρα|Ὁνδούρα]] Πολιτεία τῆς Ὁνδούρας |Ἱσπανιστί: ''Honduras - República de Honduras'' |[[Wp/grc/Τεγουσιγάλπη|Τεγουσιγάλπη]] Ἱσπανιστί: ''Tegucigalpa'' |112.492 |8.303.771 |- |[[File:Flag of Uruguay.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Uruguay on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Οὐρογυάς|Οὐρογυάς]] Ἀμφήλιος Πολιτεία τῆς Οὐρογυάδος |Ἱσπανιστί: ''Uruguay - República Oriental del Uruguay'' |[[Wp/grc/Μοντευιδέον|Μοντευιδέον]] Ἱσπανιστί: ''Montevideo'' |176.215 |3.390.077 |- |[[File:Flag of Panama.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Panama on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Πανάμη|Πανάμη]] Πολιτεία τῆς Πανάμης |Ἱσπανιστί: ''Panamá - República de Panamá'' |[[Wp/grc/Παναμόπολις|Παναμόπολις]] Ἱσπανιστί: ''Ciudad de Panamá'' |75.417 |3.405.813 |- |[[File:Flag of Paraguay.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Paraguay on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Παραγυάς|Παραγυάς]] Πολιτεία τῆς Παραγυάδος |Ἱσπανιστί: ''Paraguay - República del Paraguay'' Γουαρανιστί: ''Paraguái'' - ''Tetã Paraguái'' |[[Wp/grc/Ἀνάληψις|Ἀνάληψις]] Ἱσπανιστί: ''Asunción'' |406.752 |7.292.672 |- |[[File:Flag of Peru.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Peru on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Πηρυβία|Πηρυβία]] Πολιτεία τῆς Πηρυβίας |Ἱσπανιστί: ''Perú - República del Perú'' Ἀϋμαριστί: ''Piruw - Piruw Suyu'' Κεσουϊστί: ''Piruw - Piruw Ripuwlika'' |[[Wp/grc/Λίμα|Λίμα]] Ἱσπανιστί: ''Lima'' Ἀϋμαριστί: ''Lima'' Κεσουϊστί: ''Limaq'' |1.285.216 |31.237.385 |- |[[File:Flag of Costa Rica (state).svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Costa Rica on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Πλουσία Ἀκτή|Πλουσία Ἀκτή]] Πολιτεία τῆς Πλουσίας Ἀκτῆς |Ἱσπανιστί: ''Costa Rica - República de Costa Rica'' |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωσηφόπολις (Πλουσία Ἀκτή)|Ἁγία Ἰωσηφόπολις]] Ἱσπανιστί: ''San José'' |51.100 |4.999.441 |- |[[File:Flag of Suriname.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Suriname on the globe (South America centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Σουρινάμη|Σουρινάμη]] Πολιτεία τῆς Σουρινάμης |Βαταυϊστί: ''Suriname -Republiek Suriname'' |[[Wp/grc/Παραμαρίβων|Παραμαρίβων]] Βαταυϊστί: ''Paramaribo'' |163.820 |541.638 |- |[[File:Flag of El Salvador.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:El Salvador on the globe (Americas centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Σωτηρία|Σωτηρία]] Πολιτεία τῆς Σωτηρίας |Ἱσπανιστί: ''El Salvador - República de El Salvador'' |[[Wp/grc/Ἁγία Σωτηριούπολις|Ἁγία Σωτηριούπολις]] Ἱσπανιστί: ''San Salvador'' |21.041 |6.420.746 |- |[[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Trinidad and Tobago on the globe (Caribbean special) (Americas centered).svg|alt=|frameless|125x125px]] |[[Wp/grc/Τριὰς καὶ Ταβάκον|Τριὰς καὶ Ταβάκον]] Πολιτεία τῆς Τριάδος καὶ Ταβάκου |[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Trinidad and Tobago - Republic of Trinidad and Tobago'' |[[Wp/grc/Ἱσπανολιμήν|Ἱσπανολιμήν]] [[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶττα|Ἀγγλιστί]]: ''Port of Spain'' |5.130 |1.328.019 |- |[[File:Flag of Chile.svg|alt=|frameless|100x100px]] |[[File:Chile on the globe (+Antarctica claims) (Easter Islands special) (Chile centered).svg|alt=|frameless|124x124px]] |[[Wp/grc/Χῖλις|Χῖλις]] Πολιτεία τῆς Χίλεως |Ἱσπανιστί: ''Chile - República de Chile'' |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰακωβούπολις|Ἀγία Ἰακωβούπολις]] Ἱσπανιστί: ''Santiago'' |756.102 |17.574.003 |} == Γεωγραφία == === Ποταμοί === [[File:Πίναξ τῶν Ποταμῶν τῆς Ἀμερικῆς.png|thumb|433x433px|Πίναξ τινῶν τῶν Ποταμῶν τῆς Ἀμερικῆς]] * (1) [[Wp/grc/Ἰουκόνος|Ἰουκόνος]] * (2) [[Wp/grc/Κολωρᾶδος|Κολωρᾶδος]] * (3) [[Wp/grc/Βραῦος|Βραῦος]] * (4) [[Wp/grc/Ἀρκάνσας|Ἀρκάνσας]] * (5) [[Wp/grc/Μισσούρης|Μισσούρης]] * (6) [[Wp/grc/Μισσισσιππής (ποταμός)|Μισσισσιππής]] * (7) [[Wp/grc/Ὀῗος|Ὀῗος]] * (8) [[Wp/grc/Ἅγιος Λαυρέντιος (Ποταμός)|Ἅγιος Λαυρέντιος]] * (9) [[Wp/grc/Κονεκτικούτης (ποταμός)|Κοννεκτικούτης]] * (10) [[Wp/grc/Ὀρινόκος|Ὀρινόκος]] * (11) [[Wp/grc/Μέλας Ποταμός|Μέλας]] * (12) [[Wp/grc/Ἀμαζόνιος|Ἀμαζόνιος]] * (13) [[Wp/grc/Πῦρος|Πῦρος]] * (14) [[Wp/grc/Μαδείρας|Μαδείρας]] * (15) [[Wp/grc/Τοκάντις|Τοκάντις]] * (16) [[Wp/grc/Παραγύας|Παραγύας]] * (17) [[Wp/grc/Οὐρογύας|Οὐρογύας]] == Πηγαί == <references /> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Κοινά|Americas|Ἀμερική}}{{Wp/grc/Ἤπειροι τῆς Γῆς}}{{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}}{{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἀμερική|!]] [[Category:Wp/grc|Αμερική]] {{INTERWIKI|Q828}} nzolb11jjf8h075pqnnim690igth6ro 0 79666 7356506 7351198 2026-10-07T20:44:05Z Kikanona22 2704364 Famosa Iguana Yucateca 7356506 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Juuj | imagen = Iguano yucateco.jpg | anchoimagen = 200px | regnum = [[Wp/yua/Animalia|Animalia]] | phylum = [[Wp/yua/Chordata|Chordata]] | classis = [[Wp/yua/Sauropsida|Sauropsida]] | ordo = [[Wp/yua/Squamata|Squamata]] | subordo = [[Wp/yua/Iguania|Iguania]] | familia = [[Wp/yua/Iguanidae|Iguanidae]] | genus = '''Ctenosaura''' | genus_authority = [[Wp/yua/Arend Friedrich August Wiegmann|Wiegmann]], 1828 }} [[File:JUUJ.jpg|thumb|333x333px|Juuj]] '''Juuj''' juntúul ba'alche' jach k'ajóola'an ti' u ''península'' ''de Yucatán''. U boonil u k'éewele' bey u boonil u sóol che', u wíinkilale' nojoch beey juntúul áayim, ku k'ajóolta'al xan bey ''iguana espinosa'', tu’ux suuk u yila'al k'ab che'ob, pak'o'ob yéetel tu'ux yaan k'iin. Ku kuxtal ti' u jool lu'um, paak' yéetel jool tuunich. == Bix le juujo' == Le ba'alche'a' ku xaklan jíiltikubaj yéetel juntúul ti’ u múuch' ''Ctenosaura''. Chich u k'éewel, u sóole' le'et'manle'et yaan u t'óolol u pach k'íixman k'íix yéetel u neje' máajan u chowakil ti' u wíinkilal. Jach chich u yáalkab wa ku yilik u náats'al máak. [[File:"Large Iguana Removal by Humane Iguana Control ".jpg|thumb|Juuj ]] [[File:Jú suuk u k’aajóotaan ti le lúuma bey “Toloc”.jpg|thumb|Juuj suuk u k'ajóolta'al ti le lu'uma bey “toloc”|518x518px|left]] == Ba'ax ku jaantik == Ku ja'antik u yich paak'alo'ob, u yich che'ob yéetel ik'elo'ob, beyo' kex u jaantik u paak'áal ku yáantaj tia'al u ch'éesik u yik'elo'ob paak'áal. == Ich u miatsil maaya == Ichil u miaatsil maaya'ob, yaane' ku ya'alale' wa ku chi'ik wakaxe' ku kíinsik. Le ya'ax juuj wa ka máan u yáanal u che' ich k'áaxe' ku saatikech. Wa ku kíinsale', ku bisa'al k'aalkúunsbil tu k'ab che' ku yuchankil, tumeen u booke' ku yáalkabansik ba'alche'ob, ch'íich'o'ob yéetel ik'elo'ob k'askúunsik u yich paak'alo'ob. Bejla'e', le ''juuj''o' táan u yila'al ichil ''Yucatán'' ti' u kúuchilo'ob chokoj. Ba'ale' je'el u yila'al ti' uláak' kúuchilo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q1369044}} ik4bqg5v3kx2a3ktyacnetm18l57kgy 0 79810 7356484 7264150 2026-10-07T20:16:45Z Fcoba230 2673901 KU TS'A'ABAL JUMP'EÉEL OOCHEL 7356484 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = P'aak | imagen = Colorful Red and Yellow Tomatoes 2816px.jpg | anchoimagen = 210px | regnum = [[Wp/yua/Plantae|Plantae]] | divisio = [[Wp/yua/Magnoliophyta|Magnoliophyta]] | classis = [[Wp/yua/Magnoliopsida|Magnoliopsida]] | ordo = [[Wp/yua/Solanales|Solanales]] | familia = [[Wp/yua/Solanaceae|Solanaceae]] | genus = ''[[Wp/yua/Solanum|Solanum]]'' | subgenus = ''[[Wp/yua/Solanum subg. Potatoe|Potatoe]]'' | sectio = ''[[Wp/yua/Solanum sect. Petota|Petota]]'' | subsectio = ''[[Wp/yua/Solanum subsect. Lycopersicon|Lycopersicon]]'' | serie = ''[[Wp/yua/Solanum ser. Neolycopersicon|Neolycopersicon]]'' | species = '''S. lycopersicum''' }} [[File:Tomate Black Cherry 15668.jpg|thumb|Ya'ax páak]] '''P'aak''' (''Solanum lycopersicum''), jump'éel paak'al yaan ichil le láak'tsilil ''Solanaceae''. Le je'ela' k'aj óolta'an tuláakal yóok'ol kaab, tumeen ku jaanta'al ya'ab tu'ux. Le je'ela' jump'éel paakal jejeláas bix u ts'áaik u yich, yaan mejentaki' yaan nuuktaki', segun tu'ux ku pak'a'al. [[File:LLJ2662.jpg|alt=P'aak|thumb|P'aak]] [[Image:Tomatoes-on-the-bush.jpg|thumb|200px|left|P'aak]] == Bix le p'aako' == Le je'ela' jump'éel paak'al ku bin u chowaktal je'el bix u nojochtale', yane' ku chukik tak 2,50 m, ya'ab u jéejekal, ba'ale' wey tu lu'umil Yucatane' yaan jump'éel k'ajóolta'an bey Rosap'aak ich káastelane' k'ajóota'al bey ''tomate riñon'', le je'ela' sijnáal wey petlu'ume' tumen ki' u yu'uba'al tumen k'as su'uts', ts'o'okole' ma' ka'abet u seen jóoya'abta'ali'. le p'aak je'ela' ku ya'ala'ale' táan u bin u sa'atal tumen ti' le k'iino'ob je'ela' ma'atech u jach pak'al tumen u kolnáalilo'ob Yucatán. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Xíiwo'ob]] {{INTERWIKI|Q23501}} c1v26caw4gou78zlmwhxzy347jqrqd4 0 79980 7356330 7346140 2026-10-07T15:18:29Z Kikanona22 2704364 7356330 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Kaajil MEX | nombre = Jo' | nombre original = ''Mérida'' (káastlan t'aan) | bandera = Flag_of_M%C3%A9rida,_Yucatan.svg | municipio = Jo' <!--Elementos identitarios-->| escudo = Escudo de Merida Yucatan.svg | artículo escudo = U chimalil Jo' | apodo = Ciudad blanca | lema = ''Muy Noble y Muy Leal Ciudad de Mérida'' <!--Historia-->| fundación = 6 ti' enero ti' 1542 | fundador = [[Wp/yua/Francisco de Montejo (el Mozo)|Francisco de Montejo "''el mozo''"]] | superficie_puesto = '''13''' <!--Fotografías-->| imagen = Vista_de_Merida.jpg <!--Gobierno-->| presidenta = Cecilia Patrón Laviada (2024-2027) <!--Población-->| población_puesto = '''12''' | población = 921,771 | población_año = 2020 <!--Huso horario-->| horario = UTC -6 | página web = www.merida.gob.mx }} [[File:Iglesia la hermita.jpg|thumb|''La Ermita.'']] [[File:Arquitectura merida.jpg|thumb|PALACIO CANTON]] '''Jo'''' yéetel ''Mérida'' (káastlan t'aan), leti’ u noj kaajil méek’tanta’an tumeen uláak’ mejen kaajo’ob yáan tu peet lu’umil ''[[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'', jump’éel nojkaaj yáab kaajnalo’ob yáan ti’ le kaajo’obo’ ku yaalale’ leti’e ku p’aatal tu xaaman-chik’inil tu lu’umil ''Yucatán'' yéetel xan tu nojol-lak’inil u nojoch lu’umil ''[[Wp/yua/México|México]]'', u múuchtáambalil, miatsil, xookil, táak’inil, ku yáalik ''INEGI'' tu ja’abil 2020 yáan 921,771 kaajnalilo’ob, ku yaalpajal leti’ buluk kaajnalilo’ob yaan tu nojoch lu’umil ''México''. [[File:Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán, Mérida, Yucatán (02).JPG|thumb|''MACAY'']] Ku ya’ala’al leti’ jump’éel noj kaaj tu’ux jach ma’alob u kuxtal máak tu lu’umil ''México'' beey ku ya’ala’al jach muuk’a’an u kalanil. U k’ajlay miatsilile’ beetpajan ti’osaj u xaak’tanil je’elbix u miatsil maay, sak wíinik yetéel bo’ox wíiniko’ob tu úuchben k’iinil ''colonial''. Ku ya’alik ''UNESCO'' ''Jo’'' leti’ u yáax noj kaaj tu k’amaj u k’aaba’ ''Capital Americana de la Cultura'', beey u ka’atéen u k’amik le k’aaba’. Okan xan ti’ ''Red de Ciudades Creativas'' ti’ le ''UNESCO'' ti’ u jejeláasil janalo’ob beey ti’ u ''Red Mundial'' ti’ ''Ciudades'' ti’ káambalilo’ob ti’ ''UNESCO''. Uláak’ ba’ale’ u chúumuk miatsil Jo’ leti’ u óoxp’éelil asab nojchil, beey ''Catedral de San Idelfonso'' beetpajan yetéel u nojoch tuunichilo’ob u mu’ulsusilo’ob maaya wíiniko’ob, leti’e’ jach úuchben ''America Continental'', ku ka’axpajal tu áaktanil nojoch ''plaza'', tu tséelile’ ku káaxpajal u kúuchil úuchben ba’alo’ob ''MACAY'' (''Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán).'' Le noj kaajo ts’a’ab u k’aaba’ yo’olal ''Mérida de [[Wp/yua/España|España]]'' kaj u kuxtal ti u jaabil 1542 tumen [[Wp/yua/Francisco de Montejo (el Mozo)|Francisco de Montejo, ''“El mozo”'']] tu yóok’ol u xexet’ u noj kaajil maaya de T’Hó bey xan k’ajolta’an bey sak noj kaj. Ku ts’a’abal ti’ le k’aaba’ yóosaj le úuchben kanalo’ob túul sak u nook’o’ob, beyxan yóosal tumen le sak wíiniko’ob taloob kajtal te noj kajo’. Bejlae’ Jo’e’ jump’eel noj kaj jejeláas u miaatsilo’ob. == K'ajla'ay ==<!--Historia--> ''Jo'''e' tu kamaj tu noj k'aaba'il ''Mérida'' tu kamp'éel k'iinil u winalil ''enero'' ti' u ja'abil 1542 máax chu'umpes le kaaja' ''Salamanca''il Francisco de Montejo. == U xookil lu'umil kaab ==<!--Geografía--> U kaajil ''Jo''', leti'e' jump'éel kaaj p'aatal tu nojol-chik'iin ich [[Wp/yua/Meejiko|''México'']]e' te'ela' ichil u petenil [[Wp/yua/Península de Yucatán|Peten ti' ''Yucatán'']], antal 36 km ti' u k'áak'náabil ''México'' (ich káastlan t'aan; ''Golfo de México'') tu yo’olal kaaj [[Wp/yua/Puerto Progreso|Puerto Progreso]]. Je'el u béeytal a xíimbaltik jejeláas kúuchilo'ob, je'el bix u ''Catedral,'' k'íiwik yéetel u ''iglesias.'' [[File:Catedral merida.jpg|thumb|''Catedral de San Idelfonso'']] [[File:"Conspiritorios" in Merida Yucatan 2005.jpg|thumb|Nojoch ''plaza''|left]] == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q165204}} 3rzskkbkjxhz9nffpa5cpo8fn88p6k3 7356332 7356330 2026-10-07T15:22:58Z Kikanona22 2704364 7356332 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Kaajil MEX | nombre = Jo' | nombre original = ''Mérida'' (káastlan t'aan) | bandera = Flag_of_M%C3%A9rida,_Yucatan.svg | municipio = Jo' <!--Elementos identitarios-->| escudo = Escudo de Merida Yucatan.svg | artículo escudo = U chimalil Jo' | apodo = Ciudad blanca | lema = ''Muy Noble y Muy Leal Ciudad de Mérida'' <!--Historia-->| fundación = 6 ti' enero ti' 1542 | fundador = [[Wp/yua/Francisco de Montejo (el Mozo)|Francisco de Montejo "''el mozo''"]] | superficie_puesto = '''13''' <!--Fotografías-->| imagen = Vista_de_Merida.jpg <!--Gobierno-->| presidenta = Cecilia Patrón Laviada (2024-2027) <!--Población-->| población_puesto = '''12''' | población = 921,771 | población_año = 2020 <!--Huso horario-->| horario = UTC -6 | página web = www.merida.gob.mx }} [[File:Iglesia la hermita.jpg|thumb|''La Ermita.'']] [[File:Arquitectura merida.jpg|thumb|PALACIO CANTON]] [[File:Paseo de montejo.jpg]]'''Jo'''' yéetel ''Mérida'' (káastlan t'aan), leti’ u noj kaajil méek’tanta’an tumeen uláak’ mejen kaajo’ob yáan tu peet lu’umil ''[[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'', jump’éel nojkaaj yáab kaajnalo’ob yáan ti’ le kaajo’obo’ ku yaalale’ leti’e ku p’aatal tu xaaman-chik’inil tu lu’umil ''Yucatán'' yéetel xan tu nojol-lak’inil u nojoch lu’umil ''[[Wp/yua/México|México]]'', u múuchtáambalil, miatsil, xookil, táak’inil, ku yáalik ''INEGI'' tu ja’abil 2020 yáan 921,771 kaajnalilo’ob, ku yaalpajal leti’ buluk kaajnalilo’ob yaan tu nojoch lu’umil ''México''. [[File:Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán, Mérida, Yucatán (02).JPG|thumb|''MACAY'']] Ku ya’ala’al leti’ jump’éel noj kaaj tu’ux jach ma’alob u kuxtal máak tu lu’umil ''México'' beey ku ya’ala’al jach muuk’a’an u kalanil. U k’ajlay miatsilile’ beetpajan ti’osaj u xaak’tanil je’elbix u miatsil maay, sak wíinik yetéel bo’ox wíiniko’ob tu úuchben k’iinil ''colonial''. Ku ya’alik ''UNESCO'' ''Jo’'' leti’ u yáax noj kaaj tu k’amaj u k’aaba’ ''Capital Americana de la Cultura'', beey u ka’atéen u k’amik le k’aaba’. Okan xan ti’ ''Red de Ciudades Creativas'' ti’ le ''UNESCO'' ti’ u jejeláasil janalo’ob beey ti’ u ''Red Mundial'' ti’ ''Ciudades'' ti’ káambalilo’ob ti’ ''UNESCO''. Uláak’ ba’ale’ u chúumuk miatsil Jo’ leti’ u óoxp’éelil asab nojchil, beey ''Catedral de San Idelfonso'' beetpajan yetéel u nojoch tuunichilo’ob u mu’ulsusilo’ob maaya wíiniko’ob, leti’e’ jach úuchben ''America Continental'', ku ka’axpajal tu áaktanil nojoch ''plaza'', tu tséelile’ ku káaxpajal u kúuchil úuchben ba’alo’ob ''MACAY'' (''Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán).'' Le noj kaajo ts’a’ab u k’aaba’ yo’olal ''Mérida de [[Wp/yua/España|España]]'' kaj u kuxtal ti u jaabil 1542 tumen [[Wp/yua/Francisco de Montejo (el Mozo)|Francisco de Montejo, ''“El mozo”'']] tu yóok’ol u xexet’ u noj kaajil maaya de T’Hó bey xan k’ajolta’an bey sak noj kaj. Ku ts’a’abal ti’ le k’aaba’ yóosaj le úuchben kanalo’ob túul sak u nook’o’ob, beyxan yóosal tumen le sak wíiniko’ob taloob kajtal te noj kajo’. Bejlae’ Jo’e’ jump’eel noj kaj jejeláas u miaatsilo’ob. == K'ajla'ay ==<!--Historia--> ''Jo'''e' tu kamaj tu noj k'aaba'il ''Mérida'' tu kamp'éel k'iinil u winalil ''enero'' ti' u ja'abil 1542 máax chu'umpes le kaaja' ''Salamanca''il Francisco de Montejo. == U xookil lu'umil kaab ==<!--Geografía--> U kaajil ''Jo''', leti'e' jump'éel kaaj p'aatal tu nojol-chik'iin ich [[Wp/yua/Meejiko|''México'']]e' te'ela' ichil u petenil [[Wp/yua/Península de Yucatán|Peten ti' ''Yucatán'']], antal 36 km ti' u k'áak'náabil ''México'' (ich káastlan t'aan; ''Golfo de México'') tu yo’olal kaaj [[Wp/yua/Puerto Progreso|Puerto Progreso]]. Je'el u béeytal a xíimbaltik jejeláas kúuchilo'ob, je'el bix u ''Catedral,'' k'íiwik yéetel u ''iglesias.'' [[File:Catedral merida.jpg|thumb|''Catedral de San Idelfonso'']] [[File:"Conspiritorios" in Merida Yucatan 2005.jpg|thumb|Nojoch ''plaza''|left]] == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q165204}} hsdyjpicar1qv7llj9wfm9gyynfqjhl 7356336 7356332 2026-10-07T15:41:13Z Kikanona22 2704364 7356336 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Kaajil MEX | nombre = Jo' | nombre original = ''Mérida'' (káastlan t'aan) | bandera = Flag_of_M%C3%A9rida,_Yucatan.svg | municipio = Jo' <!--Elementos identitarios-->| escudo = Escudo de Merida Yucatan.svg | artículo escudo = U chimalil Jo' | apodo = Ciudad blanca | lema = ''Muy Noble y Muy Leal Ciudad de Mérida'' <!--Historia-->| fundación = 6 ti' enero ti' 1542 | fundador = [[Wp/yua/Francisco de Montejo (el Mozo)|Francisco de Montejo "''el mozo''"]] | superficie_puesto = '''13''' <!--Fotografías-->| imagen = Vista_de_Merida.jpg <!--Gobierno-->| presidenta = Cecilia Patrón Laviada (2024-2027) <!--Población-->| población_puesto = '''12''' | población = 921,771 | población_año = 2020 <!--Huso horario-->| horario = UTC -6 | página web = www.merida.gob.mx }} [[File:Iglesia la hermita.jpg|thumb|''La Ermita.'']] [[File:Arquitectura merida.jpg|thumb|PALACIO CANTON]] [[File:ARTE YUCATECO.jpg|264x264px]][[File:Paseo de montejo.jpg]]'''Jo'''' yéetel ''Mérida'' (káastlan t'aan), leti’ u noj kaajil méek’tanta’an tumeen uláak’ mejen kaajo’ob yáan tu peet lu’umil ''[[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'', jump’éel nojkaaj yáab kaajnalo’ob yáan ti’ le kaajo’obo’ ku yaalale’ leti’e ku p’aatal tu xaaman-chik’inil tu lu’umil ''Yucatán'' yéetel xan tu nojol-lak’inil u nojoch lu’umil ''[[Wp/yua/México|México]]'', u múuchtáambalil, miatsil, xookil, táak’inil, ku yáalik ''INEGI'' tu ja’abil 2020 yáan 921,771 kaajnalilo’ob, ku yaalpajal leti’ buluk kaajnalilo’ob yaan tu nojoch lu’umil ''México''. [[File:Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán, Mérida, Yucatán (02).JPG|thumb|''MACAY'']] Ku ya’ala’al leti’ jump’éel noj kaaj tu’ux jach ma’alob u kuxtal máak tu lu’umil ''México'' beey ku ya’ala’al jach muuk’a’an u kalanil. U k’ajlay miatsilile’ beetpajan ti’osaj u xaak’tanil je’elbix u miatsil maay, sak wíinik yetéel bo’ox wíiniko’ob tu úuchben k’iinil ''colonial''. Ku ya’alik ''UNESCO'' ''Jo’'' leti’ u yáax noj kaaj tu k’amaj u k’aaba’ ''Capital Americana de la Cultura'', beey u ka’atéen u k’amik le k’aaba’. Okan xan ti’ ''Red de Ciudades Creativas'' ti’ le ''UNESCO'' ti’ u jejeláasil janalo’ob beey ti’ u ''Red Mundial'' ti’ ''Ciudades'' ti’ káambalilo’ob ti’ ''UNESCO''. Uláak’ ba’ale’ u chúumuk miatsil Jo’ leti’ u óoxp’éelil asab nojchil, beey ''Catedral de San Idelfonso'' beetpajan yetéel u nojoch tuunichilo’ob u mu’ulsusilo’ob maaya wíiniko’ob, leti’e’ jach úuchben ''America Continental'', ku ka’axpajal tu áaktanil nojoch ''plaza'', tu tséelile’ ku káaxpajal u kúuchil úuchben ba’alo’ob ''MACAY'' (''Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán).'' Le noj kaajo ts’a’ab u k’aaba’ yo’olal ''Mérida de [[Wp/yua/España|España]]'' kaj u kuxtal ti u jaabil 1542 tumen [[Wp/yua/Francisco de Montejo (el Mozo)|Francisco de Montejo, ''“El mozo”'']] tu yóok’ol u xexet’ u noj kaajil maaya de T’Hó bey xan k’ajolta’an bey sak noj kaj. Ku ts’a’abal ti’ le k’aaba’ yóosaj le úuchben kanalo’ob túul sak u nook’o’ob, beyxan yóosal tumen le sak wíiniko’ob taloob kajtal te noj kajo’. Bejlae’ Jo’e’ jump’eel noj kaj jejeláas u miaatsilo’ob. == K'ajla'ay ==<!--Historia--> ''Jo'''e' tu kamaj tu noj k'aaba'il ''Mérida'' tu kamp'éel k'iinil u winalil ''enero'' ti' u ja'abil 1542 máax chu'umpes le kaaja' ''Salamanca''il Francisco de Montejo. == U xookil lu'umil kaab ==<!--Geografía--> U kaajil ''Jo''', leti'e' jump'éel kaaj p'aatal tu nojol-chik'iin ich [[Wp/yua/Meejiko|''México'']]e' te'ela' ichil u petenil [[Wp/yua/Península de Yucatán|Peten ti' ''Yucatán'']], antal 36 km ti' u k'áak'náabil ''México'' (ich káastlan t'aan; ''Golfo de México'') tu yo’olal kaaj [[Wp/yua/Puerto Progreso|Puerto Progreso]]. Je'el u béeytal a xíimbaltik jejeláas kúuchilo'ob, je'el bix u ''Catedral,'' k'íiwik yéetel u ''iglesias.'' [[File:Catedral merida.jpg|thumb|''Catedral de San Idelfonso'']] [[File:"Conspiritorios" in Merida Yucatan 2005.jpg|thumb|Nojoch ''plaza''|left]] == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q165204}} tg3gjw8qmpn0e5jw2i8q88jjodq622a 7356480 7356336 2026-10-07T20:06:23Z Kikanona22 2704364 pie de imagen 7356480 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Kaajil MEX | nombre = Jo' | nombre original = ''Mérida'' (káastlan t'aan) | bandera = Flag_of_M%C3%A9rida,_Yucatan.svg | municipio = Jo' <!--Elementos identitarios-->| escudo = Escudo de Merida Yucatan.svg | artículo escudo = U chimalil Jo' | apodo = Ciudad blanca | lema = ''Muy Noble y Muy Leal Ciudad de Mérida'' <!--Historia-->| fundación = 6 ti' enero ti' 1542 | fundador = [[Wp/yua/Francisco de Montejo (el Mozo)|Francisco de Montejo "''el mozo''"]] | superficie_puesto = '''13''' <!--Fotografías-->| imagen = Vista_de_Merida.jpg <!--Gobierno-->| presidenta = Cecilia Patrón Laviada (2024-2027) <!--Población-->| población_puesto = '''12''' | población = 921,771 | población_año = 2020 <!--Huso horario-->| horario = UTC -6 | página web = www.merida.gob.mx }} [[File:Iglesia la hermita.jpg|thumb|''La Ermita.'']] [[File:Arquitectura merida.jpg|thumb|PALACIO CANTON]] [[File:ARTE_YUCATECO.jpg|thumb|264x264px|Arte yucateco]] [[File:Paseo_de_montejo.jpg|thumb|250x250px|Exposición en Paseo de Montejo]] '''Jo'''' yéetel ''Mérida'' (káastlan t'aan), leti’ u noj kaajil méek’tanta’an tumeen uláak’ mejen kaajo’ob yáan tu peet lu’umil ''[[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'', jump’éel nojkaaj yáab kaajnalo’ob yáan ti’ le kaajo’obo’ ku yaalale’ leti’e ku p’aatal tu xaaman-chik’inil tu lu’umil ''Yucatán'' yéetel xan tu nojol-lak’inil u nojoch lu’umil ''[[Wp/yua/México|México]]'', u múuchtáambalil, miatsil, xookil, táak’inil, ku yáalik ''INEGI'' tu ja’abil 2020 yáan 921,771 kaajnalilo’ob, ku yaalpajal leti’ buluk kaajnalilo’ob yaan tu nojoch lu’umil ''México''. [[File:Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán, Mérida, Yucatán (02).JPG|thumb|''MACAY'']] Ku ya’ala’al leti’ jump’éel noj kaaj tu’ux jach ma’alob u kuxtal máak tu lu’umil ''México'' beey ku ya’ala’al jach muuk’a’an u kalanil. U k’ajlay miatsilile’ beetpajan ti’osaj u xaak’tanil je’elbix u miatsil maay, sak wíinik yetéel bo’ox wíiniko’ob tu úuchben k’iinil ''colonial''. Ku ya’alik ''UNESCO'' ''Jo’'' leti’ u yáax noj kaaj tu k’amaj u k’aaba’ ''Capital Americana de la Cultura'', beey u ka’atéen u k’amik le k’aaba’. Okan xan ti’ ''Red de Ciudades Creativas'' ti’ le ''UNESCO'' ti’ u jejeláasil janalo’ob beey ti’ u ''Red Mundial'' ti’ ''Ciudades'' ti’ káambalilo’ob ti’ ''UNESCO''. Uláak’ ba’ale’ u chúumuk miatsil Jo’ leti’ u óoxp’éelil asab nojchil, beey ''Catedral de San Idelfonso'' beetpajan yetéel u nojoch tuunichilo’ob u mu’ulsusilo’ob maaya wíiniko’ob, leti’e’ jach úuchben ''America Continental'', ku ka’axpajal tu áaktanil nojoch ''plaza'', tu tséelile’ ku káaxpajal u kúuchil úuchben ba’alo’ob ''MACAY'' (''Museo de Arte Contemporáneo Ateneo de Yucatán).'' Le noj kaajo ts’a’ab u k’aaba’ yo’olal ''Mérida de [[Wp/yua/España|España]]'' kaj u kuxtal ti u jaabil 1542 tumen [[Wp/yua/Francisco de Montejo (el Mozo)|Francisco de Montejo, ''“El mozo”'']] tu yóok’ol u xexet’ u noj kaajil maaya de T’Hó bey xan k’ajolta’an bey sak noj kaj. Ku ts’a’abal ti’ le k’aaba’ yóosaj le úuchben kanalo’ob túul sak u nook’o’ob, beyxan yóosal tumen le sak wíiniko’ob taloob kajtal te noj kajo’. Bejlae’ Jo’e’ jump’eel noj kaj jejeláas u miaatsilo’ob. == K'ajla'ay ==<!--Historia--> ''Jo'''e' tu kamaj tu noj k'aaba'il ''Mérida'' tu kamp'éel k'iinil u winalil ''enero'' ti' u ja'abil 1542 máax chu'umpes le kaaja' ''Salamanca''il Francisco de Montejo. == U xookil lu'umil kaab ==<!--Geografía--> U kaajil ''Jo''', leti'e' jump'éel kaaj p'aatal tu nojol-chik'iin ich [[Wp/yua/Meejiko|''México'']]e' te'ela' ichil u petenil [[Wp/yua/Península de Yucatán|Peten ti' ''Yucatán'']], antal 36 km ti' u k'áak'náabil ''México'' (ich káastlan t'aan; ''Golfo de México'') tu yo’olal kaaj [[Wp/yua/Puerto Progreso|Puerto Progreso]]. Je'el u béeytal a xíimbaltik jejeláas kúuchilo'ob, je'el bix u ''Catedral,'' k'íiwik yéetel u ''iglesias.'' [[File:Catedral merida.jpg|thumb|''Catedral de San Idelfonso'']] [[File:"Conspiritorios" in Merida Yucatan 2005.jpg|thumb|Nojoch ''plaza''|left]] == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q165204}} 9m6fxk63ltq90m3pyq986n2ua89ehvc 0 87374 7356523 7287641 2026-10-07T21:02:31Z Gregorio hau 2658033 correccion de ortografía 7356523 wikitext text/x-wiki [[File:Euphractus sexcinctus 97828467.jpg|thumb|Wech]] [[File:Armadillo (23111849542).jpg|thumb|Wecho'ob]] '''Weech''', u k'aaba' ich kastelane' ''Armadillo'', ba'ale' k'aj óolta'an ti' uláak' tu'uxo'ob je'el bix ''tatús'' wa ''mulitas''; juntúul chan ba'alche' k'aj óolta'an tu yo'olal u wíinkilal báak'pachta'an yéetel ba'axo'ob ku yaantal u ta'akikubaj yéetel xane' ku wooliskúuntikubáaj, chan kóom u yooko'ob, ba'ale chich u máan, ma' jach chowak u wíinkilali' min máanja'an óoxp'éel nabk'ab, le je'elo' tak u chowakil u chan nej, u chan chi'e' tuch'a'an, u yicho'obe' chan chichan, u boonile' ma' jump'éelili', yan booxi', yan chaki', yaan saki', boox wa óoli' k'an xane', ma' jach aalo'obi' min chéen jump'éel ''kilo'' wáaj uláak' taankuch. Yáan weeche' ma' tu béeytal u mochtal ti'al u wooliskúuntikubaj, tumen yaane' mina'an páajtalil tu yo'olal mina'an ti' u óoxwáalil ti' u pu'uch, ma' jach sáasil u paakati' ku yáantikubaj yéetel u úuts'benil u ni', chen yéetel booko'ob. == Kajtalil yéetel u jaanal == Le mejen ba'alche'oba' ku beetiko'ob u kuxtalil tu'ux yaan choko óolal, je'el bix wey ''[[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'', nukuch k'áaxo'ob wa tu'ux wej mina'an ya'ab ja'. Leti'obe' jach jump'íit u tsaatselil, le beetik ma' tu beeytal u kuxtalo'o tu'ux yaan ke'el, u kajtalile' yáanal lu'um, chéen ku jóok'olo'ob uti'al u kaxtiko'ob u yo'och ichil áak'ab yéetel u taal u sáastal. Leti'obe' ku jaantiko'ob mejen [[Wp/yua/K'uruch|k'urucho'ob]], [[Wp/yua/Síinik|síiniko'ob]], [[Wp/yua/K'amas|k'amas]], wa uláak' ik'elo'ob. U chawakil u yíich'ako'obe' ku meyajti' tia'al u páanik tu'ux ken u beet tu'ux ku weenel wa ti'al u kaxtik u jaanal, u chawakil u tatak'il u yaak'e' ti'al u koolik u yo'och. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] {{INTERWIKI|Q104840543}} bumr8vxbfntki45iyfum8x55vbt9po7 0 90221 7356682 7352928 2026-10-08T05:07:38Z Ganjidvd 2540604 /* Stória dla Populaziòn */ 7356682 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Diviṣiõn aministrativa|Gra amm=3|Sta=ITA|Div sup={{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}|Div sup2={{Wp/rgn/Band div|ITA|Emilia-Romagna|1}}|Len ufz=[[Wp/rgn/Italien|itagliãn]]|Elt len=[[Wp/rgn/Lengua rumagnòla|rumagnôl]]|Sup=37.25|Alt=13|Map=Map_of_comune_of_Massa_Lombarda_(province_of_Ravenna,_region_Emilia-Romagna,_Italy).svg|Did map=Pusiziõn de' Cumõn dla Masa int la Pruvẽnza d Ravèna.}} '''La Màsa''' o '''La Màcia''' o '''Masa Lumbèrda''' ([[Wp/rgn/Italièn|Italièn]]: ''Massa Lombarda'') l'è un paés d'10.000 abitànt, in [[Wp/rgn/Rumâgna|Rumâgna]]. == Storia == E' prèm insediamént e' fo fat int'e' IX sec.: l'éra sol quatar cà d'cuntadén.<br /> Dop l'an 1000, e [[Wp/rgn/Feudo|feudo]] dla Masa e' pasé d'man un mocc ad volt, da la Cisa d'Roma ai sgnur luchèl e pu a la Cisa nenca, int'e' 1500. Masa Lumbera la s'ciameva "Massa Sancti Pauli". Pu e' suzest un fat. Int'e' 1251 e' paes d'[[Wp/rgn/Marmirol|Marmirol]], in [[Wp/rgn/Lumbardèja|Lumbardèja]] fo ataché da [[Wp/rgn/Ezzelino da Romano|Ezzelino da Romano]]. Un gran mocc d'famej [[Wp/rgn/Guelfi|guelfe]] , j scapè infèn a [[Wp/rgn/Bulogna|Bulogna]]. E' cumòn d'[[Wp/rgn/Jomla|Jomla]] u s'ufers d'uspitèn una pèrt. E sta zent j andè a ste a la Masa. Acsè e' paés e cambiè nom in «Masa d'j Lumbèrd» (pu Masa Lumbèrda, cum'è adès). E' castèl l'éra sota e vescuv d'Jomla, invezi e' feudo l'era dla Cisa d'Roma. Int'e' 1440 la Masa la pasé sota j [[Wp/rgn/Estensi|Estensi]] d'[[Wp/rgn/Frèra|Frèra]], ch'j la tènn infèn a e' 1598, quènd ch'e' finè la dinastèja.<br /> Dop, la Masa la turné sotta la Cisa d'Roma, int la [[Wp/rgn/Legaziòn d'Frèra|Legaziòn d'Frèra]]. Int'e' 1859 e' [[Wp/rgn/Regn d'Sardègna|Regn d'Sardègna]] e' ciapè cun agl'ärum tota la Rumagna. <br /> La Masa la pasé sota la [[Wp/rgn/Pruvênza d'Ravena|Pruvênza d'Ravena]].<br /> E' Stet dasè e' nom d' '''città''' a la Masa int'e' 1889. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Massa Lombarda}} == Aministraziòn == {{Wp/rgn/CumònAministraziòn |NomSèndic=Linda Errani |DèdaEleziòn=15/06/2004 |Lèsta o partid=[[Wp/rgn/Partid Demucratic|PD]] |In carga= |NomPresidéntCunsejComunel= |NomSèndicVichèri= |Indirèz= |TeléfanCumòn=0545 985811 |Fax= |EmailCumòn=comunicazioneascolto@comune.massalombarda.ra.it }} {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} [[Category:Wp/rgn]] 8sso5escsgpsf34yhhqfhen0ira2inv 0 95079 7356481 7254438 2026-10-07T20:11:44Z OpiYuc 2673874 se hace una edición de texto 7356481 wikitext text/x-wiki [[Image:Male Right Foot 1.jpg|thumb|200px|right|Pie]] '''Ook''' Káastlan t'aan: ''Pie''. le '''ook'''o', jump'éel xóoxot'al u wíinkilal máak, le je'ela ku meya ti'al u páajtal xíimbal máak, bey xane' le ti'e ku kuchik tuláakal u aalil wíinkilal, ojéelta'an xan bey jump'éel tíits' wíinkilal, le je'el tuna' u xuul ba'ale' u kaabalil, tumen ka'anale' pool u xuul. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q15807}} 0q2jghuh1mgcvvujts1o81mw6e9ydj6 7356482 7356481 2026-10-07T20:15:40Z OpiYuc 2673874 se agrego un apartado 7356482 wikitext text/x-wiki [[Image:Male Right Foot 1.jpg|thumb|200px|right|Pie]] '''Ook''' Káastlan t'aan: ''Pie''. le '''ook'''o', jump'éel xóoxot'al u wíinkilal máak, le je'ela ku meya ti'al u páajtal xíimbal máak, bey xane' le ti'e ku kuchik tuláakal u aalil wíinkilal, ojéelta'an xan bey jump'éel tíits' wíinkilal, le je'el tuna' u xuul ba'ale' u kaabalil, tumen ka'anale' pool u xuul. == Ba'ax ku beeta'al yéetel ook == le xóot' wíinkilala', je'ex jejeláas u xóot' yaan ti' je'el máaxak, ya'abach ba'alo'ob je'el u páajtal u beetal yéetel je'el bix: * xiíimbal * áalkab * síit' * kocha' * kunchab * peech' * óok'ot [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q15807}} anc2ger0bmllqs3ot3vi733styh307c 7356495 7356482 2026-10-07T20:25:38Z OpiYuc 2673874 se agrego un apartado 7356495 wikitext text/x-wiki [[Image:Male Right Foot 1.jpg|thumb|200px|right|Pie]] '''Ook''' Káastlan t'aan: ''Pie''. le '''ook'''o', jump'éel xóoxot'al u wíinkilal máak, le je'ela ku meya ti'al u páajtal xíimbal máak, bey xane' le ti'e ku kuchik tuláakal u aalil wíinkilal, ojéelta'an xan bey jump'éel tíits' wíinkilal, le je'el tuna' u xuul ba'ale' u kaabalil, tumen ka'anale' pool u xuul. == Ba'ax ku beeta'al yéetel ook == le xóot' wíinkilala', je'ex jejeláas u xóot' yaan ti' je'el máaxak, ya'abach ba'alo'ob je'el u páajtal u beetal yéetel je'el bix: * xiíimbal * áalkab * síit' * kocha' * kunchab * peech' * óok'ot == U xóoxot'al ook == o y'''ook''' máake' yaan kex 26 u p'éelal baakelo'ob ti',33 péeksilo'ob yéetel tak 100 p'éelal mejen muuk'o'ob yéetel u jejeláas xiich'elo'ob; le je'el tuna' ku káajbal ti' u kaal '''ook''', tune' yáan u jejeláas mejen xóoxot'alilti', ba'ale' yaan tak óoxp'éel xóoxot'al ku jóok'ol u láak' mejen xéet'o'ob, ku k'aabatiko'ob ich maaya t'aane' je'ex: [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q15807}} 8b1otp28decbylnwytgc3kks2za4pnu 7356498 7356495 2026-10-07T20:28:11Z OpiYuc 2673874 se añade imagenes 7356498 wikitext text/x-wiki [[Image:Male Right Foot 1.jpg|thumb|200px|right|Pie]] '''Ook''' Káastlan t'aan: ''Pie''. le '''ook'''o', jump'éel xóoxot'al u wíinkilal máak, le je'ela ku meya ti'al u páajtal xíimbal máak, bey xane' le ti'e ku kuchik tuláakal u aalil wíinkilal, ojéelta'an xan bey jump'éel tíits' wíinkilal, le je'el tuna' u xuul ba'ale' u kaabalil, tumen ka'anale' pool u xuul. == Ba'ax ku beeta'al yéetel ook == le xóot' wíinkilala', je'ex jejeláas u xóot' yaan ti' je'el máaxak, ya'abach ba'alo'ob je'el u páajtal u beetal yéetel je'el bix: * xiíimbal * [[File:Ludovic and Lauren (8425515069).jpg|thumb|áalkab]]áalkab * síit' * [[File:Walking gait cycle.png|thumb|xíimbal]]kocha' * kunchab * peech' * óok'ot == U xóoxot'al ook == o y'''ook''' máake' yaan kex 26 u p'éelal baakelo'ob ti',33 péeksilo'ob yéetel tak 100 p'éelal mejen muuk'o'ob yéetel u jejeláas xiich'elo'ob; le je'el tuna' ku káajbal ti' u kaal '''ook''', tune' yáan u jejeláas mejen xóoxot'alilti', ba'ale' yaan tak óoxp'éel xóoxot'al ku jóok'ol u láak' mejen xéet'o'ob, ku k'aabatiko'ob ich maaya t'aane' je'ex: [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q15807}} gl9903q37s1hxiut7wr6fbfut4kncqs 7356502 7356498 2026-10-07T20:38:45Z OpiYuc 2673874 se agrega apartado 7356502 wikitext text/x-wiki [[Image:Male Right Foot 1.jpg|thumb|200px|right|Pie]] '''Ook''' Káastlan t'aan: ''Pie''. le '''ook'''o', jump'éel xóoxot'al u wíinkilal máak, le je'ela ku meya ti'al u páajtal xíimbal máak, bey xane' le ti'e ku kuchik tuláakal u aalil wíinkilal, ojéelta'an xan bey jump'éel tíits' wíinkilal, le je'el tuna' u xuul ba'ale' u kaabalil, tumen ka'anale' pool u xuul. == Ba'ax ku beeta'al yéetel ook == le xóot' wíinkilala', je'ex jejeláas u xóot' yaan ti' je'el máaxak, ya'abach ba'alo'ob je'el u páajtal u beetal yéetel je'el bix: * xiíimbal * [[File:Ludovic and Lauren (8425515069).jpg|thumb|áalkab]]áalkab * síit' * [[File:Walking gait cycle.png|thumb|xíimbal]]kocha' * kunchab * peech' * óok'ot == U xóoxot'al ook == o y'''ook''' máake' yaan kex 26 u p'éelal baakelo'ob ti',33 péeksilo'ob yéetel tak 100 p'éelal mejen muuk'o'ob yéetel u jejeláas xiich'elo'ob; le je'el tuna' ku káajbal ti' u kaal '''ook''', tune' yáan u jejeláas mejen xóoxot'alilti', ba'ale' yaan tak óoxp'éel xóoxot'al ku jóok'ol u láak' mejen xéet'o'ob, ku k'aabatiko'ob ich maaya t'aane' je'ex: * ''Tarso'': le je'ela yaan ti' wu'up'éelal baakelo'ob, pachil, táanil, le ''estrágalo''', le ''cuboideo''<nowiki/>', le ''navicular''o' yéetel óoxp'éel ''cuñas''. * ''Metatarso'': le je'ela' yaanti' kex jo' ts'íit baakelo'ob ku k'aabatiko'ob, yáax, ka'ap'éelil, óoxp'élil, kanp'éelil yéetel jo' p'éelil. * Falanges:Yaan kex kan lajun baakelo'ob k'ajo'oltano'ob je'ex, yáaxak wa ''proxima'', kaá p'éelil wa chúumukil, óoxp'éelil wa náachil wa ''ungleal'' [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q15807}} 43gwuqg45a8i4taishojj6fe2y6n376 7356514 7356502 2026-10-07T20:49:11Z OpiYuc 2673874 se agrego un apartado 7356514 wikitext text/x-wiki [[Image:Male Right Foot 1.jpg|thumb|200px|right|Pie]] '''Ook''' Káastlan t'aan: ''Pie''. le '''ook'''o', jump'éel xóoxot'al u wíinkilal máak, le je'ela ku meya ti'al u páajtal xíimbal máak, bey xane' le ti'e ku kuchik tuláakal u aalil wíinkilal, ojéelta'an xan bey jump'éel tíits' wíinkilal, le je'el tuna' u xuul ba'ale' u kaabalil, tumen ka'anale' pool u xuul. == Ba'ax ku beeta'al yéetel ook == le xóot' wíinkilala', je'ex jejeláas u xóot' yaan ti' je'el máaxak, ya'abach ba'alo'ob je'el u páajtal u beetal yéetel je'el bix: * xiíimbal * [[File:Ludovic and Lauren (8425515069).jpg|thumb|áalkab]]áalkab * síit' * [[File:Walking gait cycle.png|thumb|xíimbal]]kocha' * kunchab * peech' * óok'ot == U xóoxot'al ook == o y'''ook''' máake' yaan kex 26 u p'éelal baakelo'ob ti',33 péeksilo'ob yéetel tak 100 p'éelal mejen muuk'o'ob yéetel u jejeláas xiich'elo'ob; le je'el tuna' ku káajbal ti' u kaal '''ook''', tune' yáan u jejeláas mejen xóoxot'alilti', ba'ale' yaan tak óoxp'éel xóoxot'al ku jóok'ol u láak' mejen xéet'o'ob, ku k'aabatiko'ob ich maaya t'aane' je'ex: * ''Tarso'': le je'ela yaan ti' wu'up'éelal baakelo'ob, pachil, táanil, le ''estrágalo''', le ''cuboideo''<nowiki/>', le ''navicular''o' yéetel óoxp'éel ''cuñas''. * ''Metatarso'': le je'ela' yaanti' kex jo' ts'íit baakelo'ob ku k'aabatiko'ob, yáax, ka'ap'éelil, óoxp'élil, kanp'éelil yéetel jo' p'éelil. * Falanges:Yaan kex kan lajun baakelo'ob k'ajo'oltano'ob je'ex, yáaxak wa ''proxima'', kaá p'éelil wa chúumukil, óoxp'éelil wa náachil wa ''ungleal'' yáan u xóoxot'aal ooke' k'ajo'ota'an u k'aaba je'ex: * ''Retropie'': le je'ela' le ti'e tu'ux yaan u tuunkuy máak, ku machikubáaj yéetel le baakelo'ob ku yéemel ti' le baak yaan te' tu muuk' yook máa, le baakel ku k'aabatik ''tibia'' yéetel ''peroné'' * Parte media: u xóot' je'ela', beeta'an yéetel jo' p'éelal baakelo'ob ku k'aabatiko'ob: ''cuboides, navicular'' yéetel óoxp'éel baakelo'ob ''cuneiformes'', le je'eloba' ku beetiko'ob u yáantal u chan ''curva'' yáan tu táan ook. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q15807}} 9bd78qiw4v9y57q5ni8z46jquy7wuv1 7356520 7356514 2026-10-07T20:59:31Z OpiYuc 2673874 se hace una edición en texto 7356520 wikitext text/x-wiki [[Image:Male Right Foot 1.jpg|thumb|200px|right|Pie]] '''Ook''' Káastlan t'aan: ''Pie''. le '''ook'''o', jump'éel xóoxot'al u wíinkilal máak, le je'ela ku meya ti'al u páajtal xíimbal máak, bey xane' le ti'e ku kuchik tuláakal u aalil wíinkilal, ojéelta'an xan bey jump'éel tíits' wíinkilal, le je'el tuna' u xuul ba'ale' u kaabalil, tumen ka'anale' pool u xuul. == Ba'ax ku beeta'al yéetel ook == le xóot' wíinkilala', je'ex jejeláas u xóot' yaan ti' je'el máaxak, ya'abach ba'alo'ob je'el u páajtal u beetal yéetel je'el bix: * xiíimbal * [[File:Ludovic and Lauren (8425515069).jpg|thumb|áalkab]]áalkab * síit' * [[File:Walking gait cycle.png|thumb|xíimbal]]kocha' * kunchab * peech' * óok'ot == U xóoxot'al ook == o y'''ook''' máake' yaan kex 26 u p'éelal baakelo'ob ti',33 péeksilo'ob yéetel tak 100 p'éelal mejen muuk'o'ob yéetel u jejeláas xiich'elo'ob; le je'el tuna' ku káajbal ti' u kaal '''ook''', tune' yáan u jejeláas mejen xóoxot'alilti', ba'ale' yaan tak óoxp'éel xóoxot'al ku jóok'ol u láak' mejen xéet'o'ob, ku k'aabatiko'ob ich maaya t'aane' je'ex: * ''Tarso'': le je'ela yaan ti' wu'up'éelal baakelo'ob, pachil, táanil, le ''estrágalo''', le ''cuboideo''<nowiki/>', le ''navicular''o' yéetel óoxp'éel ''cuñas''. * ''Metatarso'': le je'ela' yaanti' kex jo' ts'íit baakelo'ob ku k'aabatiko'ob, yáax, ka'ap'éelil, óoxp'élil, kanp'éelil yéetel jo' p'éelil. * Falanges:Yaan kex kan lajun baakelo'ob k'ajo'oltano'ob je'ex, yáaxak wa ''proxima'', kaá p'éelil wa chúumukil, óoxp'éelil wa náachil wa ''ungleal'' yáan u xóoxot'aal ooke' k'ajo'ota'an u k'aaba je'ex: * ''Retropie'': le je'ela' le ti'e tu'ux yaan u tuunkuy máak, ku machikubáaj yéetel le baakelo'ob ku yéemel ti' le baak yaan te' tu muuk' yook máa, le baakel ku k'aabatik ''tibia'' yéetel ''peroné'' * Parte media: u xóot' je'ela', beeta'an yéetel jo' p'éelal baakelo'ob ku k'aabatiko'ob: ''cuboides, navicular'' yéetel óoxp'éel baakelo'ob ''cuneiformes'', le je'eloba' ku beetiko'ob u yáantal u chan ''curva'' yáan tu táan ook. * ''Antepié'': le xóot' '''ook''' je'ela', ku chukpajal yéetel u jo'p'élal ''metatarso''<nowiki/>'ob, ku beetiko'ob tune' u ''metatarso'' y'eetel u ''falanges'' '''ook''', je'el bix u k'ab máake' u na' ts'íit k'ab máake' yáan ka'ap'éel ''falanges'' u láak'o'obo' yaan ti'ob óoxp'éelil, le ba'ax yaan chúiuk ti jejeláas f''alange''<nowiki/>'e' ku k'aabatik ''interfalangicas''. k'aabet a'alik, yaan u k'a'anli '''ook''' k'ajo'oltan beyo yéetel u kaabalile' k'ajolta'an je'ex u táan '''ook'''. o' ts'íit u yáal ooko'ob, tu'ux yaan xan u mejen ich'ako'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q15807}} 27gbvwaougyy7nr1rvgg9d2mdbabjqg 7356522 7356520 2026-10-07T21:00:54Z OpiYuc 2673874 se añade imagene 7356522 wikitext text/x-wiki [[Image:Male Right Foot 1.jpg|thumb|200px|right|Pie]] '''Ook''' Káastlan t'aan: ''Pie''. le '''ook'''o', jump'éel xóoxot'al u wíinkilal máak, le je'ela ku meya ti'al u páajtal xíimbal máak, bey xane' le ti'e ku kuchik tuláakal u aalil wíinkilal, ojéelta'an xan bey jump'éel tíits' wíinkilal, le je'el tuna' u xuul ba'ale' u kaabalil, tumen ka'anale' pool u xuul. == Ba'ax ku beeta'al yéetel ook == le xóot' wíinkilala', je'ex jejeláas u xóot' yaan ti' je'el máaxak, ya'abach ba'alo'ob je'el u páajtal u beetal yéetel je'el bix: * xiíimbal * [[File:Ludovic and Lauren (8425515069).jpg|thumb|áalkab]]áalkab * síit' * [[File:Walking gait cycle.png|thumb|xíimbal]]kocha' * kunchab * peech' * óok'ot == U xóoxot'al ook == o y'''ook''' máake' yaan kex 26 u p'éelal baakelo'ob ti',33 péeksilo'ob yéetel tak 100 p'éelal mejen muuk'o'ob yéetel u jejeláas xiich'elo'ob; le je'el tuna' ku káajbal ti' u kaal '''ook''', tune' yáan u jejeláas mejen xóoxot'alilti', ba'ale' yaan tak óoxp'éel xóoxot'al ku jóok'ol u láak' mejen xéet'o'ob, ku k'aabatiko'ob ich maaya t'aane' je'ex: * ''Tarso'': le je'ela yaan ti' wu'up'éelal baakelo'ob, pachil, táanil, le ''estrágalo''', le ''cuboideo''<nowiki/>', le ''navicular''o' yéetel óoxp'éel ''cuñas''. * ''Metatarso'': le je'ela' yaanti' kex jo' ts'íit baakelo'ob ku k'aabatiko'ob, yáax, ka'ap'éelil, óoxp'élil, kanp'éelil yéetel jo' p'éelil. * Falanges:Yaan kex kan lajun baakelo'ob k'ajo'oltano'ob je'ex, yáaxak wa ''proxima'', kaá p'éelil wa chúumukil, óoxp'éelil wa náachil wa ''ungleal'' yáan u xóoxot'aal ooke' k'ajo'ota'an u k'aaba je'ex: * ''Retropie'': le je'ela' le ti'e tu'ux yaan u tuunkuy máak, ku machikubáaj yéetel le baakelo'ob ku yéemel ti' le baak yaan te' tu muuk' yook máa, le baakel ku k'aabatik ''tibia'' yéetel ''peroné'' * Parte media: u xóot' je'ela', beeta'an yéetel jo' p'éelal baakelo'ob ku k'aabatiko'ob: ''cuboides, navicular'' yéetel óoxp'éel baakelo'ob ''cuneiformes'', le je'eloba' ku beetiko'ob u yáantal u chan ''curva'' yáan tu táan ook. * ''Antepié'': le xóot' '''ook''' je'ela', ku chukpajal yéetel u jo'p'élal ''metatarso''<nowiki/>'ob, ku beetiko'ob tune' u ''metatarso'' y'eetel u ''falanges'' '''ook''', je'el bix u k'ab máake' u na' ts'íit k'ab máake' yáan ka'ap'éel ''falanges'' u láak'o'obo' yaan ti'ob óoxp'éelil, le ba'ax yaan chúiuk ti jejeláas f''alange''<nowiki/>'e' ku k'aabatik ''interfalangicas''. [[File:Huesos del pie.jpg|thumb|U baakelo'ob ook]] k'aabet a'alik, yaan u k'a'anli '''ook''' k'ajo'oltan beyo yéetel u kaabalile' k'ajolta'an je'ex u táan '''ook'''. o' ts'íit u yáal ooko'ob, tu'ux yaan xan u mejen ich'ako'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q15807}} bdclg4morlv50hcd0vm69rw7fo5at91 0 95085 7356508 7328203 2026-10-07T20:45:22Z Fcoba230 2673901 KU TS'A'ABAL JUMP'EÉEL OOCHEL 7356508 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = Puut | imagen = Carica papaya frutos y follaje.jpeg | regnum = [[Wp/yua/Plantae|Plantae]] | divisio = [[Wp/yua/Magnoliophyta|Magnoliophyta]] | classis = [[Wp/yua/Magnoliopsida|Magnoliopsida]] | ordo = [[Wp/yua/Brassicales|Brassicales]] | familia = [[Wp/yua/Caricaceae|Caricaceae]] | genus = [[Wp/yua/Carica|Carica]] | binomial = '''Carica papaya''' | binomial_authority = [[Wp/yua/Carlos Linneo|L.]], 1753 }} [[File:Starr-140117-4036-Carica papaya-male flowers-Hawea Pl Olinda-Maui (24612400383).jpg|thumb|Lool puut]] '''Puut''' (ich latin t'aan: ''Carica papaya'') jump'éel u yich che' jach ki', ku ya'alale' ti'an ichi' le k'úumo'obo' yéetel le ku k'aabatik ''melom,'' le puuto' chan nojoch ichil uláak' ichil che'ob, u sóolile' ya'ax u boonil ba'ale' le ken k'anake' ku bin u k'eexpajal, ku k'aank'antal yéetel ku ch'i'ik u boonil chak k'an, u nooye' bey xan u p'aatalo', tu ts'u' tuune' ti yaan u men neek'o'ob boox u boonolilo'ob, ya'ab u yiits, u ka'analil u k'aab tu'ux ku ch'uuyule' ku k'uchul tak kanp'éel sáap'k'ab u ka'analil; le puuto' ku yáantik u wíinkilal máak ichil u nak' yéetel ku yáantik uti'al ma' u jach k'uja'antal. [[File:Papaya-oliv.jpg|thumb|200px|left|Puut]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Abano'ob]] {{INTERWIKI|Q34887}} 2mx2cxa6ad3rb08dir2fy78n81w8z8x 0 100451 7356402 7250215 2026-10-07T17:55:05Z Fcoba230 2673901 KU TS'A'ABAL JUMP'EÉEL OOCHEL 7356402 wikitext text/x-wiki * Káastlan t'aan: ''Golondrina''. [[Image:Barn Swallow 800.jpg|thumb|200px|right|Kosom]] '''Kosom''' yéetel '''kusam,''' juntúul ch'íich' ku k'ek'exik u kaajtalil, ma' jach nojoch u wíinkilal,u xiik'o'obe' boxch'oj u boonil, wej chak u boonil ku ba'pachtik u chan kaal, chan chawak u neejil, uts tu t'aan nojoch tu'uxo'ob tia'al u xik'naalo'ob, ku jaantiko'ob jejeláas ik'elo'ob, jach suuk u yila'al ti' nojoch kajtalil beeta'an men le w'iiniko'ob, wa mixmáak kaaja'ane', maas ma'alobti', ichil k'íilkab k'iino'ob ku ilalo'ob, juntúul jejeláas ch'íich' kajoltan ti' tuláakal yook'olkab. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q25429}} [[File:Nido de golondrina en Mazatlán, 15 de agosto de 2023 02.jpg|thumb|k'u' kosom]] a71nb8dpxye7umr7e0him0btw7swsa8 0 101678 7356399 7298425 2026-10-07T17:51:33Z Gregorio hau 2658033 Revisión de ortografía 7356399 wikitext text/x-wiki == Ba'ax u k'áat u ya'al bu'ul == [[File:Vainas de frijol.jpg|thumb|''Vainas'' bu'ul]] '''Bu'ule'''', jump'éel pak’al k’aj óolta'an tumen tuláakal wíinik, chen ba'axe' yaan tu'ux ku taal, yaan kex lajun ti' u yóoxk'aal u jejeláasil u pak’áalil weyile’ tumen ti' ''[[América]]'' ku taalbal. Jump'éel pak’al suuk u pa'ak'al wey yóok'ol kaabe'. Ya'ab u jejeláasil bix u beeta'al uti'al jaantbil je'el bixː * Áak' bu'ul * Tikin bu’ul * Píibil waajil bu'ul * k'óolbil bu'ul * Tsajbil bu'ul * K'abax bu'ul ==U tsikbalil bu’ul== Jump'éel [[janal]] k'aj óolta'an tumen úuchben maaya’ob: tu'ux úuchil ka'ache' u p’íitil u janal maaya’ob úuchil jabo’ob, leti’ u yáax pak’alil ti’al u jaanta'al. Chun u pak’al 700 ja’ab a. C. ti u nojolil [[México|''México'']] yéetel [[Guatemala|''Guatemala'']]. ''Mexico''’e’ u ''nativos''ilo’obe’ leti’ob yáax pak’al le boox bu’ulo’, le sak bu’ulo’ yéetel u jejeláasilo’ob. Tak xane’ tu pak’ob chichantako’ob yéetel nuuktako’ob. ==U pa'ak’al bu’ul== [[File:Bu’ul yéetel k’éek’en.jpg|thumb|Bu'ulil k'éek'en]] Le bu'ulo' ku yaantal ken anak u p'íit síis k'iino'ob, u yaak'ile' nuuktak ku bak'kuba ti' che' wa ti' u winkilal le nalo', ku pa'ak'al ken p'atak ma' jach u k'áaxal ja', unaj u ju'ulul men le k'iino' tumen yo'olal u yokol tak tu mots le pak'alo'. == U jejeláasil u jaanta'al bu'ul == [[File:Dysphania ambrosioides. Teaio 4.JPG|thumb|''Apazote'']] Je'el bixː * Chéen beey k'abaxilo'; chen ku cha'akal yéetel ja' ,ku ts'aabal ichil junjeek' ''apazote'' yéetel u ta'abil u p'iis a jaantik. * Bey xane' je'el u jaanta'al [[Bu'ulil k'éek'en|bu'ulil k'éek'ene']], le je'elo' láayli' je'ex le k'abaxilo', ba'ale' chen ku ts'abal u bak'el le [[K'éek'en|k'éek'eno']]. * Yaan máaxe' jach ki' ku jaantik juch'bil bu'ul (yaan tu'uxe' k'ajolta'an je'ex, máaybil bu'ul, tsajbil bu'ul), le je'elo' chen ku cha'akal, ts'o'okole' ku ju'uch'ul ti'al u tsaajal yéetel jump'íit kuukut p'aap'ay xota'an. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q42339}} [[Category:Janalo'ob]] ji0xnmk8gi5ap7sqen5fo9hjdvi52or 7356492 7356399 2026-10-07T20:21:41Z Gregorio hau 2658033 correccion de ortografía 7356492 wikitext text/x-wiki == Ba'ax u k'áat u ya'al bu'ul == [[File:Vainas de frijol.jpg|thumb|''Vainas'' bu'ul]] '''Bu'ule'''', jump'éel pak’al k’aj óolta'an tumen tuláakal wíinik, chen ba'axe' yaan tu'ux ku taal, yaan kex lajun ti' u yóoxk'aal u jejeláasil u pak’áalil weyile’ tumen ti' ''[[América]]'' ku taalbal. Jump'éel pak’al suuk u pa'ak'al wey yóok'ol kaabe'. Ya'ab u jejeláasil bix u beeta'al uti'al jaantbil je'el bixː * Áak' bu'ul * Tikin bu’ul * Píibil waajil bu'ul * k'óolbil bu'ul * Tsajbil bu'ul * K'abax bu'ul ==U tsikbalil bu’ul== Jump'éel [[janal]] k'aj óolta'an tumen úuchben maaya’ob: tu'ux úuchil ka'ache' jump’íitil u janal maaya’ob tumen ichil le jabo’obo', leti’ u yáax pak’áalil uti’al u jaanta'al. Chun u pak’al 700 ja’ab a. C. ti' u nojolil [[México|''México'']] yéetel [[Guatemala|''Guatemala'']]. le ´maaya'ob yáax kajkúunt u lu'umil ''Mexico''’e’ leti' le u yáax pak’al le boox bu’ulo’, bey xan le sak bu’ulo’ yéetel u jejeláasilo’ob. Tak xane’ tu pak’ob chichantako’ob yéetel nuuktako’ob. ==U pa'ak’al bu’ul== [[File:Bu’ul yéetel k’éek’en.jpg|thumb|Bu'ulil k'éek'en]] Le bu'ulo' ku yaantal ken anak u p'íit síis k'iino'ob, u yaak'ile' nuuktak ku bak'kuba ti' che' wa ti' u winkilal le nalo', ku pa'ak'al ken p'atak ma' jach u k'áaxal ja', unaj u ju'ulul men le k'iino' tumen yo'olal u yokol tak tu mots le pak'alo'. == U jejeláasil u jaanta'al bu'ul == [[File:Dysphania ambrosioides. Teaio 4.JPG|thumb|''Apazote'']] Je'el bixː * Chéen beey k'abaxilo'; chen ku cha'akal yéetel ja' ,ku ts'aabal ichil junjeek' ''apazote'' yéetel u ta'abil u p'iis a jaantik. * Bey xane' je'el u jaanta'al [[Bu'ulil k'éek'en|bu'ulil k'éek'ene']], le je'elo' láayli' je'ex le k'abaxilo', ba'ale' chen ku ts'abal u bak'el le [[K'éek'en|k'éek'eno']]. * Yaan máaxe' jach ki' ku jaantik juch'bil bu'ul (yaan tu'uxe' k'ajolta'an je'ex, máaybil bu'ul, tsajbil bu'ul), le je'elo' chen ku cha'akal, ts'o'okole' ku ju'uch'ul ti'al u tsaajal yéetel jump'íit kuukut p'aap'ay xota'an. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q42339}} [[Category:Janalo'ob]] aaut1yq092hm03qiosxlvg2lbvvti2b 0 102111 7356511 7253414 2026-10-07T20:47:05Z Makoh09 2662666 Se enlaza a otro artículo 7356511 wikitext text/x-wiki [[File:Plantsisal.jpg|thumb|300x300px|right|Kij]] Le '''kij'''e' (''Agave fourcroydes'', káastlan t'aan: ''henequén'') jump'éel pak'al ku ch'íijil ichil ''península [[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'' yéetel yaan u noj k'a'abetil ichil u ''historia'', u ''economía'' yéetel u kuxtalil le máasewalo'ob. Le pak'ala' yaan u nojoch xíiwil ya'ax, jach yaayaj yéetel yaan u t'uut' ku kanáantik leti' ti' ba'alche'ob. Ku ch'íijil ma'alob ichil lu'umilo'ob chokoj yéetel ichil kúuchilo'ob ma' yaan ya'ab ja', tumen yaan u muuk' uti'al u kuxtal ichil jejeláas xaalo'ob. [[File:Henequenharvesting-yucatan-1922.jpg|thumb|Ch'aak kij, ja'ab 1922]] Ichil le ''siglo''il XIX yéetel tu yáaxil ''siglo''il XX, le kijo' tu p'áat bey jump'éel ti' le asab k'a'abet pak'alo'ob ichil ''[[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]''. U su'utso'ob ku jéets'iko'ob uti'al u jóok'sik le [[Wp/yua/Soskil|soskil]], jump'éel ''fibra'' jach muuk' ku meyajta'al uti'al u beetik [[Wp/yua/Suum|suum]], ''redes'', ''costales'', [[Wp/yua/K'áan|k'áano'ob]], ''mecates'' yéetel ya'ab uláak' ba'alo'ob. Tumen u noj konol ichil ya'ab noj lu'umo'ob, le ki' k'ajóolta'an bey ''"oro verde"'' ti' ''Yukatá''n, tumen tu ts'áaj ya'ab meyaj yéetel tojol ti' ''miles'' máako'ob. Le kije' yaan xan u noj k'a'abetil ichil le yóok'ol kaab. Ku yáantik u je'ets'el le lu'um, ku kanáantik ti' u lu'ubul tumen iik' yéetel ja', bey xan ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab ''insectos''o'ob yéetel ba'alche'ob. Ti' le k'iino'oba', u ''bagazo'' yéetel uláak' p'éelilo'ob ku meyajta'al xan uti'al u beetik ''papel, fertilizantes orgánicos, materiales ecológico''s yéetel ''biocombustibles''.[[File:Hacienda and henequen plant at Chunkanan.jpg|thumb|Úuchben ''hacienda'' tu'ux ku meyajta'al kij]]Ti' u kuxtalil le mayao'ob, le ki' ma' chéen jump'éel pak'al, ba'ale' jump'éel k'ajlayil ku ye'esik u meyajil yéetel u muuk'il le máasewalo'ob. Tak xan, yaan ya'ab ''haciendas henequeneras, museos'' yéetel kúuchilo'ob ku ye'esik u ''historia'' yéetel u meyajil le kije'. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al yéetel u xookta'al uti'al u p'áatal bey jump'éel ''patrimonio natural'' yéetel ''cultural'' ti' ''Yucatán''. Yéetel u meyajil ts’íib le ki’, ''Yucatán'' ku ts’áaik u k’áat chi’ob ya’ab u k’aaba’ tu lu’umil. Le ki’ lelo’ ts’íibta’an tumen maaya’ob tu ka’achil k’iinilo’ob, tumen u ya’axche’ u yaantal tu’ux ku meyaj tu’ux ku meentik k’áaxil, suum, yéetel ya’ab ba’alo’ob. Ti’ le ja’abtak XIX, le ki’ ts’o’ok u yéetel u boomil yaan u ja’ats’kab. ''Yucatán'' tu k’uchul tu najil u lu’umil tu yóok’ol kaab ti’ u meyaj suum yéetel k’áaxil. Le “yáax taak’in” tu ts’áaj u ts’o’okolil u meyaj, tu beetaj najil ti’yal’ob, yéetel tu jats’utsil le kaajilo’ob ku ts’íibta’al bejla’e’. [[File:Billete de 1 peso de la Comisión Reguladora del Henequén en Yucatán (anverso).jpg|thumb|Taak'in]] == ''Haciedao''<nowiki/>'ob == [[File:Hacienda Chucmichén - viejo casco.jpg|thumb|Nojoch otoch meyaj Chucmichén, kaaj emax]] [[File:Aké, Yucatán (02).JPG|thumb|Úuchben desfribradora ki' kaaj Ruinas de Aké]] Jach táaj ka'a'ana'achaj ichil u kuxtal maaya kaaj. K'uch u k'iinil ti' jets'a'an u yantal taak'ini', ich kastelane' k'ajóolta'ab je'el bix ''oro verde'', tumen ya'ab ayik'aalil tu beetaj u yantal. Ya'ab kaaj síijo'ob ikil anchajik ''hacienda''o'ob tu'ux ku pa'ak'al yéetel ku meyajta'ala le kijo'. Bey mina'an tu'ux u kajtal máako', u yuumul le haciendao', ku ts'áaik naj ti' u meeyjilo'ob. Jejeláas ''hacienda''obe', tu ebetaj xan u t'aak'ino'ob, yéetele' ku bo'otik u meeyjilo'ob. == Jáawik u meyajta'al kij == [[File:Man hanging Henequen fibers to dry.jpg|thumb|Bix u tikinkunsa'al kij ti'al u beeta'al suum]] [[File:Making sisal cordage by hand, Yokat Plantation, Yucatan, Mexico 1909 uncropped.tif|thumb|U beeta'al suum]] Ikil u jo'ocha'al kije', ku beeta'al suumo'ob jach k'a'ana'an ti' tuláakal meyaj, ba'ale' ka'aj k'uch le suumo'ob beeta'an yéetel plastikoo', ka'aj xhéen u k'abéetkunsa'al suum. Bejla'e' le ''hacienda''obo', tso'ok u su'utulo'ob ''hotel''il, yaan xan ''hacienda''ob tu'ux ku ye'esa'al bix u meyajta'al kij ka'achij. == Bejla’e’ == Bey xan bejla’e’, ya’ab haciendao’ob ku suut u ka’ajalil yéetel ku meyaj tu ximbalil. Le máako’ob ku suut u k’áaxil, ku wilik u meyajil le nojoch meyajil tso’ok u paach, yéetel ku kanik bix u meyajil le maaya wíiniko’ob. Le ki’ mix máax tu beetik ts’o’ok, táan u k’a’abetik ti’ meyajil k’ab’ob, k’áan’ob yéetel suut ka’ansajil. Tu bin u páajtal a wíinikil ka’ansik le tuukulil ''Yucatán'', tumen le ki’ ma’ chéen junp’éel xiu’’, ba’ale’ junp’éel ts’íibta’anil u páajtalil yéetel kuxtal. Táan u yáaxkúunsik u k’áaxal le xíiw ki’ob’ tak xan u yáanal jump’éel xaal tu’ux yaan u táanil u satik, tumen u yiliko’ob plantíos ku béeytal ma’atech u yiliko’ob ti’ le lu’umilo’. U síijil ''fibras sintéticas'', le máax ku páajtal yéetel u ma’alob ma’ uts ''políticas públicas'' ts’o’ok u yáantiko’ob u yáaxpajalil. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q136120}} nihiq3pfxsgxm6epo3qdp5uiiyme04c 4 102554 7356554 7355270 2026-10-08T00:21:44Z Zakaria Tunsung 2586001 /* Current requests for test adminship */ 7356554 wikitext text/x-wiki {{Incubator:Administrators/top}} <br clear="all" /> {{#switch:{{PROTECTIONLEVEL:edit}}|sysop|autoconfirmed={{notice|If you see this message box, the page is currently protected.<br />Users who are not currently able to edit this page can provide feedback on candidates for permissions on the [[Incubator talk:Administrators|talk page]].}}|#default=}} === Current requests for adminship === === Current requests for test adminship === {{Shortcut|[[I:RFTA]]|archivelink=I:Administrators/Archive/Test adminship {{CURRENTYEAR}}}} ==== [[User:Iripseudocorus|Iripseudocorus]] ([[Wt/bug]]) ==== I would like to request test-administrator rights for Wt/bug project. Currently we are doing some training and meetup to bring active contributor. But of course there are some mistake and duplicate page that need to be deleted. So, with the test-administrator right i'll try to do regular maintenance and develop this test wiki. Thanks. [[User:Iripseudocorus|Iripseudocorus]] ([[User talk:Iripseudocorus|talk]]) 05:36, 13 September 2026 (UTC) :Done. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:40, 29 September 2026 (UTC) ==== [[User: Muhamad Izzul Fiqih|Budak Siko]] ([[Wt/jax]] and [[Wp/jax]]) ==== Hello Admin, I would like to request for test adminship on Wt/jax and Wp/jax to maintain categories, pages, and delete incorrect pages (such as articles with incorrect way to write the title in Jambi language). Thanks. [[User:Muhamad Izzul Fiqih|Budak Siko]] ([[User talk:Muhamad Izzul Fiqih|ngota siko]]) 04:31, 28 September 2026 (UTC) :Done. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:40, 29 September 2026 (UTC) ==== Request for Renewal Test Wiki admin rights on ([[Wp/abr]], [[Wp/nzi]] & [[Wp/wlx]]) ==== I am an active contributor on the Abron Wikipedia, Nzema Wikipedia and Waali Wikipedia in the Wikimedia Incubator ([[Wp/abr]], [[Wp/nzi]] & [[Wp/wlx]]) My previous admin/test-admin rights have just expired. I would like to request renewal so I can help maintain the wiki and grow content in the Abron, Nzema and the Waali language. @[[User:MF-Warburg|MF-Warburg]] Thank you. [[User:Yaw tuba|Yaw tuba]] ([[User talk:Yaw tuba|talk]]) 22:13, 13 September 2026 (UTC) :Hello Sir [[User:MF-Warburg|MF-Warburg]], please how far with my request? I need the rights to help maintain those wikis which I'm contributor and team lead for. Thank You [[User:Yaw tuba|Yaw tuba]] ([[User talk:Yaw tuba|talk]]) 09:49, 29 September 2026 (UTC) ::Hello. Your request has run the required five days. However I cannot help but notice that you made no edits between the request and this reminder. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:39, 29 September 2026 (UTC) ==== [[User:PastelKos|PastelKos]] ([[Wp/grc]]) ==== I used to be an administrator and I have once again taken interest in fixing the many mistakes that burden this test wikipedia, for which an administratorship would help. Thank you. [[User:PastelKos|PastelKos]] ([[User talk:PastelKos|talk]]) 22:52, 6 October 2026 (UTC) ==== Request for Renewal Test Wiki admin rights on [[Wp/wlx]] ==== My previous test-admin rights on [[Wp/wlx]] has expired. I would like to request renewal in order to keep maintenance of it @[[User:MF-Warburg|MF-Warburg]]. Thank you. === Current requests for bot flags === <!-- Put your request below. new requests at the end, please!--> {{none}} === Other requests === :'''Note: If you want to translate the interface, Translatewiki is the preferred place: [http://translatewiki.net/wiki/Special:Translate?group=ext-wikimediaincubator here]. For local translations, see [[Incubator:Translation project]]''' <!-- Put your request below. new requests at the end, please!--> ====Lingua Libre Bot==== :''{{user|Lingua Libre Bot}}'' * [[User:Lingua Libre Bot|Lingua Libre Bot]] ([[User talk:Lingua Libre Bot|talk]]) , botmaster [[User:Yug|Yug]] ([[:meta:Lingua Libre]] maintainer). I need bot status or `apihighlimits` in order to feed a client-side dashboard which involves incubators. Bot status would help, read only. [[User:Lingua Libre Bot|Lingua Libre Bot]] ([[User talk:Lingua Libre Bot|talk]]) 00:03, 3 October 2026 (UTC) :Hello [[User:MF-Warburg]], I confirm the request above. [[User:Yug|Yug]] ([[User talk:Yug|talk]]) 12:01, 5 October 2026 (UTC) l09c2thvzw1jzvlwzmo24ef0n4djuu6 7356555 7356554 2026-10-08T00:22:47Z Zakaria Tunsung 2586001 /* Request for Renewal Test Wiki admin rights on Wp/wlx */ 7356555 wikitext text/x-wiki {{Incubator:Administrators/top}} <br clear="all" /> {{#switch:{{PROTECTIONLEVEL:edit}}|sysop|autoconfirmed={{notice|If you see this message box, the page is currently protected.<br />Users who are not currently able to edit this page can provide feedback on candidates for permissions on the [[Incubator talk:Administrators|talk page]].}}|#default=}} === Current requests for adminship === === Current requests for test adminship === {{Shortcut|[[I:RFTA]]|archivelink=I:Administrators/Archive/Test adminship {{CURRENTYEAR}}}} ==== [[User:Iripseudocorus|Iripseudocorus]] ([[Wt/bug]]) ==== I would like to request test-administrator rights for Wt/bug project. Currently we are doing some training and meetup to bring active contributor. But of course there are some mistake and duplicate page that need to be deleted. So, with the test-administrator right i'll try to do regular maintenance and develop this test wiki. Thanks. [[User:Iripseudocorus|Iripseudocorus]] ([[User talk:Iripseudocorus|talk]]) 05:36, 13 September 2026 (UTC) :Done. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:40, 29 September 2026 (UTC) ==== [[User: Muhamad Izzul Fiqih|Budak Siko]] ([[Wt/jax]] and [[Wp/jax]]) ==== Hello Admin, I would like to request for test adminship on Wt/jax and Wp/jax to maintain categories, pages, and delete incorrect pages (such as articles with incorrect way to write the title in Jambi language). Thanks. [[User:Muhamad Izzul Fiqih|Budak Siko]] ([[User talk:Muhamad Izzul Fiqih|ngota siko]]) 04:31, 28 September 2026 (UTC) :Done. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:40, 29 September 2026 (UTC) ==== Request for Renewal Test Wiki admin rights on ([[Wp/abr]], [[Wp/nzi]] & [[Wp/wlx]]) ==== I am an active contributor on the Abron Wikipedia, Nzema Wikipedia and Waali Wikipedia in the Wikimedia Incubator ([[Wp/abr]], [[Wp/nzi]] & [[Wp/wlx]]) My previous admin/test-admin rights have just expired. I would like to request renewal so I can help maintain the wiki and grow content in the Abron, Nzema and the Waali language. @[[User:MF-Warburg|MF-Warburg]] Thank you. [[User:Yaw tuba|Yaw tuba]] ([[User talk:Yaw tuba|talk]]) 22:13, 13 September 2026 (UTC) :Hello Sir [[User:MF-Warburg|MF-Warburg]], please how far with my request? I need the rights to help maintain those wikis which I'm contributor and team lead for. Thank You [[User:Yaw tuba|Yaw tuba]] ([[User talk:Yaw tuba|talk]]) 09:49, 29 September 2026 (UTC) ::Hello. Your request has run the required five days. However I cannot help but notice that you made no edits between the request and this reminder. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:39, 29 September 2026 (UTC) ==== [[User:PastelKos|PastelKos]] ([[Wp/grc]]) ==== I used to be an administrator and I have once again taken interest in fixing the many mistakes that burden this test wikipedia, for which an administratorship would help. Thank you. [[User:PastelKos|PastelKos]] ([[User talk:PastelKos|talk]]) 22:52, 6 October 2026 (UTC) ==== Request for Renewal Test Wiki admin rights on [[Wp/wlx]] ==== My previous test-admin rights on [[Wp/wlx]] has expired. I would like to request renewal in order to keep maintenance of it @[[User:MF-Warburg|MF-Warburg]]. Thank you. [[User:Zakaria Tunsung|Zakaria Tunsung]] ([[User talk:Zakaria Tunsung|talk]]) 00:22, 8 October 2026 (UTC) === Current requests for bot flags === <!-- Put your request below. new requests at the end, please!--> {{none}} === Other requests === :'''Note: If you want to translate the interface, Translatewiki is the preferred place: [http://translatewiki.net/wiki/Special:Translate?group=ext-wikimediaincubator here]. For local translations, see [[Incubator:Translation project]]''' <!-- Put your request below. new requests at the end, please!--> ====Lingua Libre Bot==== :''{{user|Lingua Libre Bot}}'' * [[User:Lingua Libre Bot|Lingua Libre Bot]] ([[User talk:Lingua Libre Bot|talk]]) , botmaster [[User:Yug|Yug]] ([[:meta:Lingua Libre]] maintainer). I need bot status or `apihighlimits` in order to feed a client-side dashboard which involves incubators. Bot status would help, read only. [[User:Lingua Libre Bot|Lingua Libre Bot]] ([[User talk:Lingua Libre Bot|talk]]) 00:03, 3 October 2026 (UTC) :Hello [[User:MF-Warburg]], I confirm the request above. [[User:Yug|Yug]] ([[User talk:Yug|talk]]) 12:01, 5 October 2026 (UTC) onvtn6po7sxuyfsevndfnsct38e248k 0 103279 7356517 7246487 2026-10-07T20:53:27Z Makoh09 2662666 Corrección de formato 7356517 wikitext text/x-wiki [[File:Maya.svg|thumb|Xook ''maya'']] '''Kan''' (4) yáan junpel xook ichil [[Wp/yua/Óox|óox]] (3) yéetel [[Wp/yua/Jo'|jo']] (5). Le '''Kan''' leti' le chan p'éel xook ichil le xook ''maya''. Yaan u yáanal Óox (3) yéetel u táan Jo'o (5). Le mayao'ob úuchben ku meyajtiko'ob le xooko' ichil u k'iino'ob, ti' u xookik máaxo'ob, pak'alo'ob, ba'alo'ob yéetel ichil u tsol meyajil ''astronomía'' yéetel ''matemáticas''. Le xook ''maya'' ku tsola'al tumen jun ''sistema vigesimal'', wa ku xook ti' junkal (20), ba'ax ku ts'áak u páajtalil u beetik noj xooko'ob. Ti' u ts'íibil xook ''maya'', le Kan (4) ku ye'esik yéetel kan p'éel t'óol (••••). Le t'óolo'ob ku ye'esik junjun p'éel xook, yéetel tak jo'op'éel ku meyajta'al jump'éel jéets' (''barra''). Le xooka' yaan u noj k'a'abetil tumen ku yáantik u kaambalil le paalalo'ob yéetel u na'atik u noj tuukulil le mayao'ob ti' ''matemáticas'' yéetel u je'ets'el u xook. Le xooko'ob maya tak xan ku meyajta'al ichil ya'ab najil ka'ansaj uti'al u kanáanta'al le t'aan yéetel u k'ajlayil le máasewal maya. Kaambal le xooko' ku yáantik u k'ajóoltik u yuumilil le ''civilización maya'' yéetel u noj na'at tu meyajil xook, ''astronomía'' yéetel ''ingeniería''. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Xooko'ob]] {{INTERWIKI|Q202}} nhd8l91l2mga65ef10tulq6fx66b9px 0 104123 7356486 7273572 2026-10-07T20:17:56Z Kimbilayucatan90 2704374 se hiso un cambio en el texto 7356486 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Noj Kaaj Watemáala'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Escudo de Armas de la Ciudad de Guatemala.svg|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | |} [[File:Guatemala and its region.png|thumb|Tu'ux yaan ''Guatemala'']] '''Noj Kaaj GUATEMALA''' u k'aaba' junp'éel lu'umil ich kabaj [[Wp/yua/Watemáala|Watemáala]] yéetel u noj kabaj. Xook yéetel 3,255,944 utia'al wíiniko'ob. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Wp/yua/Flores, Watemáala]] [[Wp/yua/Patzún]] [[Wp/yua/Antigua, Watemáala]] [[Wp/yua/Puerto Quetzal]] [[Wp/yua/Puerto Barrios]] {{INTERWIKI|Q1555}} 3iigzmwg3yvwm31hf3eq5au60odes6t 7356491 7356486 2026-10-07T20:21:01Z Kimbilayucatan90 2704374 SE HACE UN EDICION AL TEXTO 7356491 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Noj Kaaj Watemáala'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Escudo de Armas de la Ciudad de Guatemala.svg|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | |} [[File:Guatemala and its region.png|thumb|Tu'ux yaan ''Guatemala'']] '''Noj Kaaj GUATEMALA''' u k'aaba' junp'éel lu'umil ich kabaj [[Wp/yua/Watemáala|Watemáala]] yéetel u noj kabaj. Xook yéetel 3,255,944 utia'al wíiniko'ob. Le miatsilo'obo' ti' Guatemala ku ts'áiko'ob ya'ab influencias maya, kastláan t'aan, Afro-caribeño, México, Centroamericana yéetel ti' menor p'iinil ti' Americanas, bey je'el bix ti' u yaalab le América. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Wp/yua/Flores, Watemáala]] [[Wp/yua/Patzún]] [[Wp/yua/Antigua, Watemáala]] [[Wp/yua/Puerto Quetzal]] [[Wp/yua/Puerto Barrios]] {{INTERWIKI|Q1555}} e8sopd1pdvlf7xs1n2uh0g0gv63k710 0 105962 7356483 7289816 2026-10-07T20:16:25Z ~2026-54037-93 2714288 Se hizo una modificacion en el texto. 7356483 wikitext text/x-wiki [[File:Rio Sar Pontepedrina Santiago Galicia 070310 2.JPG|thumb|Beel ja' ''Sar Pontepedrina Santiago Galicia'']] * [[File:Crossing the Bridge over Rio Usumacinta - Chablé, Tabasco 2020-02.jpg|thumb|Beel ja' ''Usumacinta, Tabasco'']]Káastlan t'aan: ''Río, arroyo''. [[File:CUENCA DE AGUA DEL RIO.jpg|thumb|U noj ja'i u bejil ja'|left]] Le '''''beel ja'ob''''' (''ríos'') leti'o'ob ''corrientes naturales'' ti' ja' ku ximbal tu ch'iijilo'ob (u ''nacimiento'') tak tu xuul, tu'ux ku jook'ol ichil uláak' yuk, ''laguna'' wa k'áak'náab. Leti'o'ob jump'éel ''parte'' jach ''importante'' ti' le cicloil ja'o', yéetel ku ts'áako'ob ja' ''dulce'' tia'al máako'ob, ba'alche'o'ob yéetel te'o'ob. Bey xan, le yuk'o'obo' ku k'exiko'ob u yich lu'um, ku bisiko'ob ''sedimentos'' yéetel ts'o'ok u yaantik u yáax nojtal kaajo'ob tu yóok'ol kaab. Ku ya'ala'ale' ku tuláakal áalkab ja'e' ku síijil ichil k'áax ba'ale' ku tso'okol ichil jump'éel k'áak'náab, tumen le lu'umo' chiinil tu bejil ja' tu yóok'ol lu'um, wa le lu'umo' ku bin u na'akal yók'olkabil je'el bix u bin u náachtal ti' le ja'o'. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q4022}} fz83uyvr9o3yzfkymkc6l2xf2q8h9us 7356503 7356483 2026-10-07T20:40:57Z Trujeque7802 2658259 Se hace una edicion en el texto 7356503 wikitext text/x-wiki [[File:Rio Sar Pontepedrina Santiago Galicia 070310 2.JPG|thumb|Beel ja' ''Sar Pontepedrina Santiago Galicia'']] * [[File:Crossing the Bridge over Rio Usumacinta - Chablé, Tabasco 2020-02.jpg|thumb|Beel ja' ''Usumacinta, Tabasco'']]Káastlan t'aan: ''Río, arroyo''. [[File:CUENCA DE AGUA DEL RIO.jpg|thumb|U noj ja'i u bejil ja'|left]] Le '''''beel ja'ob''''' (ríos) leti'o'ob ''corrientes naturales'' ti' ja' ku ximbal tu ch'iijilo'ob (u ''nacimiento'') tak tu xuul, tu'ux ku jook'ol ichil uláak' yuk, ''laguna'' wa k'áak'náab. Leti'o'ob jump'éel ''parte'' jach ''importante'' ti' le cicloil ja'o', yéetel ku ts'áako'ob ja' ''dulce'' tia'al máako'ob, ba'alche'o'ob yéetel te'o'ob. Bey xan, le yuk'o'obo' ku k'exiko'ob u yich lu'um, ku bisiko'ob ''sedimentos'' yéetel ts'o'ok u yaantik u yáax nojtal kaajo'ob tu yóok'ol kaab. Ku ya'ala'ale' ku tuláakal áalkab ja'e' ku síijil ichil k'áax ba'ale' ku tso'okol ichil jump'éel k'áak'náab, tumen le lu'umo' chiinil tu bejil ja' tu yóok'ol lu'um, wa le lu'umo' ku bin u na'akal yók'olkabil je'el bix u bin u náachtal ti' le ja'o'. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q4022}} qud9o9t4eu6pnnhnksa5vs5iuqzs769 7356504 7356503 2026-10-07T20:41:35Z Trujeque7802 2658259 Se hace una edicion en el texto 7356504 wikitext text/x-wiki [[File:Rio Sar Pontepedrina Santiago Galicia 070310 2.JPG|thumb|Beel ja' ''Sar Pontepedrina Santiago Galicia'']] * [[File:Crossing the Bridge over Rio Usumacinta - Chablé, Tabasco 2020-02.jpg|thumb|Beel ja' ''Usumacinta, Tabasco'']]Káastlan t'aan: ''Río, arroyo''. [[File:CUENCA DE AGUA DEL RIO.jpg|thumb|U noj ja'i u bejil ja'|left]] Le '''''beel ja'ob''''' ''(ríos)'' leti'o'ob ''corrientes naturales'' ti' ja' ku ximbal tu ch'iijilo'ob (u ''nacimiento'') tak tu xuul, tu'ux ku jook'ol ichil uláak' yuk, ''laguna'' wa k'áak'náab. Leti'o'ob jump'éel ''parte'' jach ''importante'' ti' le cicloil ja'o', yéetel ku ts'áako'ob ja' ''dulce'' tia'al máako'ob, ba'alche'o'ob yéetel te'o'ob. Bey xan, le yuk'o'obo' ku k'exiko'ob u yich lu'um, ku bisiko'ob ''sedimentos'' yéetel ts'o'ok u yaantik u yáax nojtal kaajo'ob tu yóok'ol kaab. Ku ya'ala'ale' ku tuláakal áalkab ja'e' ku síijil ichil k'áax ba'ale' ku tso'okol ichil jump'éel k'áak'náab, tumen le lu'umo' chiinil tu bejil ja' tu yóok'ol lu'um, wa le lu'umo' ku bin u na'akal yók'olkabil je'el bix u bin u náachtal ti' le ja'o'. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q4022}} caz57cthfnxvs21etb561ng0hcu4lg5 7356505 7356504 2026-10-07T20:44:04Z Trujeque7802 2658259 Se hizl una correccion menor 7356505 wikitext text/x-wiki [[File:Rio Sar Pontepedrina Santiago Galicia 070310 2.JPG|thumb|Beel ja' ''Sar Pontepedrina Santiago Galicia'']] * [[File:Crossing the Bridge over Rio Usumacinta - Chablé, Tabasco 2020-02.jpg|thumb|Beel ja' ''Usumacinta, Tabasco'']]Káastlan t'aan: ''Río, arroyo''. [[File:CUENCA DE AGUA DEL RIO.jpg|thumb|U noj ja'i u bejil ja'|left]] Le '''''beel ja'ob''''' ''(ríos)'' leti' ''corrientes naturales'' ti' ja' ku ximbal tu ch'iijilo'ob (u ''nacimiento'') tak tu xuul, tu'ux ku jóok'ol ichil uláak' yuk, ''laguna'' wa k'áak'náab. Leti'o'ob jump'éel ''parte'' jach ''importante'' ti' le cicloil ja'o', yéetel ku ts'áako'ob ja' ''dulce'' tia'al máako'ob, ba'alche'o'ob yéetel te'o'ob. Bey xan, le yuk'o'obo' ku k'exiko'ob u yich lu'um, ku bisiko'ob ''sedimentos'' yéetel ts'o'ok u yaantik u yáax nojtal kaajo'ob tu yóok'ol kaab. Ku ya'ala'ale' ku tuláakal áalkab ja'e' ku síijil ichil k'áax ba'ale' ku tso'okol ichil jump'éel k'áak'náab, tumen le lu'umo' chiinil tu bejil ja' tu yóok'ol lu'um, wa le lu'umo' ku bin u na'akal yók'olkabil je'el bix u bin u náachtal ti' le ja'o'. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q4022}} dxkn7x6itkqemfgejyapwuzf236qb0h 0 107276 7356477 7260366 2026-10-07T20:01:28Z Kikanona22 2704364 7356477 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Tik'áax'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | [[File:Escudo Tekax.png|150px]] |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Tekax en Yucatan.svg|300px]] |} [[File:Mercado de tekax.jpg|640x640px]]Uméek'tankaajil ''Tik'áax, [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]], Méxiko''oe', p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. [[File:Church at Tekax, Yucatán, Mexico 3.jpg|left|thumb|U najil kuj]] == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q1880859}} dpc1vzkbke0vqe7zccw05mhmul7v184 7356478 7356477 2026-10-07T20:04:23Z Kikanona22 2704364 se añade imagen 7356478 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Tik'áax'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | [[File:Escudo Tekax.png|150px]] |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Tekax en Yucatan.svg|300px]] |} [[File:Mercado_de_tekax.jpg|thumb|340x340px|Mercado de Tekax]] Uméek'tankaajil ''Tik'áax, [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]], Méxiko''oe', p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. [[File:Church at Tekax, Yucatán, Mexico 3.jpg|left|thumb|U najil kuj]] == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q1880859}} 184ywwak5c8zrsd1qsrzbdb9fl0a4gq 7356485 7356478 2026-10-07T20:17:34Z Kikanona22 2704364 7356485 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Tik'áax'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | [[File:Escudo Tekax.png|150px]] |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Tekax en Yucatan.svg|300px]] |} [[File:Mercado_de_tekax.jpg|thumb|340x340px|Mercado de Tekax]] [[File:Cerro de la ermita.jpg|border|thumb|333x333px|Entrada del cerro de la Ermita]] Uméek'tankaajil ''Tik'áax, [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]], Méxiko''oe', p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. [[File:Church at Tekax, Yucatán, Mexico 3.jpg|left|thumb|U najil kuj]] == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q1880859}} i162tzg72cie5mj7i2i5wqtm94a0eq3 7356496 7356485 2026-10-07T20:26:59Z Kikanona22 2704364 7356496 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Tik'áax'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | [[File:Escudo Tekax.png|150px]] |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Tekax en Yucatan.svg|300px]] |} [[File:Mercado_de_tekax.jpg|thumb|340x340px|Mercado de Tekax]] [[File:Cerro de la ermita.jpg|border|thumb|333x333px|Entrada del cerro de la Ermita]] [[File:ENTRADA A LA SULTANA DE LA SIERRA.jpg|thumb|250x250px|ENTRADA A LA SULTANA DE LA SIERRA]] Uméek'tankaajil ''Tik'áax, [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]], Méxiko''oe', p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. [[File:Church at Tekax, Yucatán, Mexico 3.jpg|left|thumb|U najil kuj]] == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q1880859}} pxwn60zm8xym9fcbmkil5xnmtamjx03 0 111293 7356516 7325613 2026-10-07T20:51:53Z Makoh09 2662666 Corrección de formato 7356516 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kampeech'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | [[File:Coats of arms of None.svg|120px]] |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Campeche en Campeche.svg|300px]] |} U méek'tankaajil '''Kampeech''' wa ''Kaampech'', [[Wp/yua/Kampeech|Kampeech]], [[Wp/yua/México|''Méxiko''oe']], p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel noj lu'umil yaan tu xaman noholil ''México'', ichil le ''península [[Wp/yua/Yucatán|Yukatán]]''. Ku láak'lu'umtak yéetel ''Yucatán'', ''[[Wp/yua/Quintana Roo|Quintana Roo]]'' yéetel ''[[Wp/yua/Tabasco|Tabasco]]'', yéetel yaan u chi' k'áak'náabil ti' le ''Golfo de México''. U noj kaajil leti' ''San Francisco de Campeche'', jump'éel kaaj ku k'ajóolta'al tumen u noj k'ajlayil yéetel u pak'lu'umil ku ts'áaksa'ab ichil le ''época colonial.'' Le lu'umil Kampeech yaan u ya'ab k'áaxo'ob ''tropicales, petenes, manglares, sabanas'' yéetel ''lagunas'', ba'ax ku ts'áak u kuxtal ya'ab ba'alche'ob yéetel che'o'ob. Ichil le lu'umo' yaan le ''Reserva de la Biósfera Calakmul,'' jump'éel ti' le asab nojoch k'áaxo'ob ''tropicales'' ichil ''México'' yéetel ''Patrimonio Mundial'' tumen u ''UNESCO''. Ti' le ''reserva'' ku kuxtal [[Wp/yua/Báalam|báalam]] (''jaguar''), ''mono araña, mono aullador,'' ''kéejo'ob, pavo ocelado'' yéetel ya'ab jejeláas ch'íich'o'ob yéetel ba'alche'ob. [[File:S F Campeche vista del malecon.jpg|thumb|Kampeech]] Kampeech yaan xan u noj k'ajlayil maya. Ti' le lu'umo' yaan ya'ab kúuchilo'ob ''arqueológicos'' je'el bix ''[[Wp/yua/Kalak'muul|Calakmul]], Edzná, [[Wp/yua/Xpujil|Xpuhil]], [[Wp/yua/Becan|Becán]], Chicanná, Hormiguero'' yéetel uláak' kaajo'ob úuchben, tu'ux ku ts'íibta'an u kuxtal, u meyajil yéetel u noj tuukulil le mayao'ob. Le kúuchilo'obo' ku ts'áak u na'atik bix u kuxtalo'ob yéetel bix u meyajto'ob ichil ya'ab ja'abo'ob. [[File:Santa Maria Xbacab, Campeche, Mexico 04.jpg|thumb|Meyajil k'aab (artesanías)]] Le meyajilo'ob asab k'a'abet ichil Kampeech leti' pak'al, kaxtal che', kay, ''turismo'' yéetel meyajil ''petróle''o. Ku pak'iko'ob ixi'im, ''arroz, caña de azúcar, kakaw'' (''Theobroma cacao''), ''cítricos'' yéetel uláak' pak'alo'ob. Bey xan, ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' u meyajil jats'uts ''artesanías'', je'el bix u meyajil jipi, ''madera'', k’at yéetel ''bordados''. Le máasewal campechano'ob ku kanáantik ya'ab k'ajlayilo'ob mayao'ob je'el bix u paax, u janalilo'ob, u fiestajo'ob yéetel u t'aano'ob. Tumen lela', Kampeech jump'éel lu'um jach k'a'abet ti' u k'ajlayil, u biodiversidad yéetel u ''patrimonio cultural'' ichil ''México''. == Paakat te'ela' ==<!--Véase también--> * [[Wp/yua/Calakmul|Calakmul]] == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U méek'tánkaajil Kaampech]] {{INTERWIKI|Q2541946}} 4zfm5pzgerbu6pkwsrbxh38k6cnn41p 0 122483 7356519 7246975 2026-10-07T20:55:59Z Makoh09 2662666 Corrección de formato 7356519 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kanasín'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kanasin en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kanasín''' yaan jun [[Wp/yua/Kuchkabal|kuchkabal]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] ichil [[Wp/yua/México|Méxikooe']],<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Le Kanasín jump'éel ''municipio'' yéetel noj kaaj yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu xaman noholil ''México''. Yaan u náachil ma' ya'ab tu noj kaajil ''[[Wp/yua/Jo', Yucatán|Mérida]]'', tumen lela' yaan u noj ts'áakil yéetel le ''región metropolitana'' wa ''conurbada''. Le k'áaba' Kanasín ku tsolik tumen u t'aan maya, yéetel yaan jejeláas tuukulilo'ob ichil u paakat aj ts'íibo'ob; juntúul ku ya'alik u taal ti' kan (kann, "''recia''" wa "''fuerte''"), ''a'' ("''tu''") yéetel zin ("''tesar''" wa "''tender''"). [[File:Teya (Kanasín), Yucatán (01).JPG|thumb|''Hacienda'' Teya]] Le kaaja' ma' yaan u jach jets' ja'abil u káajal, ba'ale' u tsikbalil ku ya'alik ka tu káajal tu p'áatal le ''conquista española''. Ichil le ''sigloil'' XVIII yaan ''encomiendas''o'ob ichilo', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat u páajtal ichil ''Partido de Mérida''. Ti' le k'iino'oba', Kanasín jump'éel ti' le 106 ''municipios'' u lu'umil ''Yukatán''. [[File:San Pedro Nohpat, Yucatán (08).JPG|thumb|San Pedro Nohpat]] Le lu'umil Kanasín jach máanil, yaan u lu'umil kárstico je'el bix tuláakal le ''península Yukatán''. Ma' yaan nojoch yo'ok ja'ob tu yóok'ol lu'um, ba'ale' yaan ts'ono'oto'ob yéetel ''aguadas'' tumen le ja' ku much'ul ichil u lu'um. Le k'áaxo'ob yaan ichilo' ku yaantik che'ob je'el bix ya'axché', chaká, jabín, caoba yéetel pochote, yéetel ba'alche'ob je'el bix ku'uk, túul, mapach yéetel ya'ab ch'íich'o'ob. Le máasewalo'ob ti' Kanasín ku meyajtiko'ob ti' ''comercio, servicios, industria'' chanbéey yéetel pak'al. Ya'ab máako'ob ku t'aanik maya yéetel ku kanáantiko'ob u janalilo'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''costumbres''o'ob. Ichil le ''municipio'' yaan xan naj k'u' ku ts'áabalo'ob ti' San José yéetel ya'ab ''haciendas'' úuchben je'el bix [[Wp/yua/Teya|Teya]] yéetel San Pedro Nohpat, ba'ax ku ye'esik u k'ajlayil le kaajo'. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q527371}} hjzk35hed2givuda72swlls1dru5zj7 0 123864 7356524 7246989 2026-10-07T21:03:45Z Makoh09 2662666 Corrección de formato 7356524 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kantunil'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kantunil en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kantunil''' yaan jun [[Wp/yua/Méek'tpankaaj|méek'tpankaaj]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|''Yúukatan'']] ichil [[Wp/yua/México|''Méxiko''oe']],<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel kaaj yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu xaman noholil ''México''. Ku láak'lu'umtak yéetel Sudzal, Izamal, Sotuta, Huhí, Sanahcat yéetel Xocchel. Le k'áaba' Kantunil ku taal tu t'aan ''maya'' yéetel ku ya'alik “lu'umil tuno'ob k'ank'ano'ob” wa ''“pedregal de piedras amarillas”''; yaan xan aj ts'íibo'ob ku ya'alik u páajtal u na'atik bey “tun jach ma'alob” wa ''“piedra preciosa”.'' Le kaaja' yaan tu yáax kuxtalil ichil u k'iino'ob le ''maya''o'ob, ba'ale' ma' yaan ya'ab ts'íibo'ob tu yo'olal u yáax kaajil. Le yáax k'ajóolta'an ichil ts'íibil ku yúuchul ichil ja'ab 1588, ka tu ts'íibtaj ''Fray Alonso Ponce'' u bin tu lu'umil ''Yukatán''. Tu ja'ab 1825, Kantunil tu p'áat ichil ''Partido de la Costa,'' tu'ux [[Wp/yua/Itsmal|''Izamal'']] leti' u noj kaajil. [[File:Mexico-6619 (4727189688).jpg|thumb|Yotoch Yuum]] Ti' Kantunil yaan u noj naj k'u' ''Virgen de la Candelaria'', ku beeta'al ichil ''siglo''il XVII, yéetel yaan xan le kúuchil ''arqueológico'' Colobá, tu'ux ku ye'esik u noj kuxtalil le ''civilización maya''. Ichil ja'ab, ku meyajta'al u k'iinil ''Virgen de la Candelaria'', tu'ux ku yúuchul ''procesiones, gremios, vaquerías'' yéetel u jejeláas paaxilo'ob ku kanáantik u k'ajlayil le kaajo'. Le máasewalo'ob ti' Kantunil ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ''ganadería, comercio'' yéetel ''servicios''. Ku pak'iko'ob ixi'im, ya'ax bu'ul, k’úum yéetel uláak' pak'alo'ob, bey xan ku kanáantiko'ob u t'aan ''maya'', u janalilo'ob yéetel u ''costumbres''o'ob. Le ''municipio'' yaan u noj k'a'abetil tumen ku p'áatal u k'ajlayil ''may''a yéetel u meyajil u máasewalo'ob, ba'ax ku ts'áak u muuk'il u yuumilil ''Yukatán''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2577493}} msclu5sk7ztzbm27gcpgi07eu1lxipi 0 124325 7356518 7295868 2026-10-07T20:54:34Z Makoh09 2662666 Corrección de formato 7356518 wikitext text/x-wiki [[File:Campeche state and its neighbors, with new border.svg|thumb|Kaampech]] '''Canasayab''' leti' jump'éel chan kaaj yaan ichil u méektankaajil ''[[Wp/yua/Champotón (méek'tankaaj)|Champotón]]'', tu noj lu'umil [[Wp/yua/Kaampech|Kaampech]], tu lu'umil ''[[Wp/yua/México|México]]''. Le kaaja' yaan ichil u k'áaxil ''península [[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'', tu'ux ku yaantal ya'ab che'ob, pak'alo'ob yéetel jejeláas ba'alche'ob. Le k'áaba' ''Canasayab'' yaan ichil ya'ab úuchben ts'íibo'ob yéetel ''censo'ob'' tu Kaampech, ba'ax ku ye'esik u yaantal yáax kaajil ichil le lu'umila'. [[File:Stop in Champoton - Giant Letters.jpg|thumb|Champotón]] [[File:Champotón River, Campeche state, Mexico May 2021 - 03.jpg|thumb|''Río'' Champotón]] Le máasewalo'ob ti' ''Canasayab'' ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ku pak'iko'ob [[Wp/yua/Ixi'im|ixi'im,]] [[Wp/yua/Xpelón|xpelón]], [[Wp/yua/K'úum|k'úum]] yéetel uláak' pak'alo'ob ku ts'áaik u janalilo'ob yéetel u kuxtalo'ob. Bey xan, ya'ab máako'ob ku kanáantik u t'aan ''maya'', u janalilo'ob yéetel u jejeláas ''costumbres''o'ob ku taal tu yuumilo'ob. Le kaajo' ku p'áatal bey jump'éel kúuchil tu'ux ku much'ik u k'ajlayil yéetel u kuxtalil le máasewal ''maya''. Ichil u lu'umil ''Canasayab'' yaan ya'ab che'ob yéetel ba'alche'ob ku yáantik u je'ets'el u yóok'ol kaab. Le kuxtal ichilo' ku much'ik u meyajil máako'ob yéetel u kanáantik u lu'um, tumen le k'áaxo'ob ku ts'áaik ja', síis yéetel u kúuchil kuxtal ya'ab báalche'ob. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al le ''recursos naturales'' yéetel u k'ajlayil le kaajo'. Le ''Canasayab'', bey je'el uláak' chan kaajo'ob ichil Kaampech, ku ts'áak u yila'al bix u p'áatal u kuxtalil le máasewal maya, tu'ux ku much'ik u t'aan, u meyajil yéetel u noj tuukulilo'ob. Le kaaja' yaan u noj k'a'abetil ti' u kanáantik u ''patrimonio cultural'' yéetel u yáantik túumben paalalo'ob u k'ajóoltik u yuumilil. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Kaajo'ob ti' Kaampech]] iosbxjmto87ybcmdm84sfnx0si52nik 0 166127 7356358 7336756 2026-10-07T16:24:23Z PastelKos 2547710 7356358 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Χώρα |Ὄνομα ἑλληνιστί=Ἰαμαϊκή |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Jamaica |Σημεῖον=Flag_of_Jamaica.svg |Ἐπίσημα=Coat of arms of Jamaica.svg |Ὄνομα Ἐπισήματος=Θυρεός |Ὕμνος=Jamaica, Land We Love |Ὕμνος ἑλληνιστί=Ὦ Ἰαμαϊκή, γῆ ἣν φιλοῦμεν |Ἐπίγραμμα=Out of Many, One People |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Ἐκ Πολλῶν Εἷς Λαός |Πίναξ=Jamaica_(orthographic_projection).svg |Μητρόπολις=[[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἰαμαϊκή)|Βασιλεόπολις]]<br>[[File:WMA button2b.png|frameless|15x15px]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Jamaica&params=17_58_17_N_76_47_35_W_type:city17°58′17″N 76°47′35″W] |Μέγιστη πόλις=[[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἰαμαϊκή)|Βασιλεόπολις]] |Πολίτευμα= Βασιλεομένη Κοινοβουλευτικὴ Πολιτεία |Ὄνομα ἡγεμόνος τῶν κοινῶν=Βασιλεύς |Ἡγεμὼν τῶν κοινῶν=Κάρολος Γ΄ |Ὄνομα ἡγεμόνος κυβερνήσεως=Πρωθυπουργός |Ἡγεμὼν κυβερνήσεως=Ἀνδρέας Ὁλνέσσος |Πᾶν ἐμβαδόν=10.991 |Ποσοστὸν ὕδατος=1,5 |Μέγιστον ὕψος=2.256 |Βραχύτατον ὕψος=0 |Πλῆθος=2.697.983 (2011)<ref>[https://statinja.gov.jm/Census/PopCensus/PopulationUsuallyResidentinJamaicabyParish.aspx «Population Usually Resident in Jamaica, by Parish: 2011»]. Statistical Institute of Jamaica</ref> |Πυκνότης πλήθους=266<ref>[https://web.archive.org/web/20160919061238/https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ «Data Query – Population density (persons per square km), as of 1 July»]. UNITED NATIONS/DESA/POPULATION DIVISION</ref> |Πᾶν ΟΕΑ (PPP)=$26,981 δισ.<ref name=:0>[https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases#sort=%40imfdate%20descending «World Economic Outlook Database, October 2018»]. ''IMF.org''</ref> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (PPP)=$9.434<ref name=:0/> |Πᾶν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$15,424 δισ.<ref name=:0/> |Κατὰ κεφαλὴν ΟΕΑ (Λεγόμενον)=$5.393<ref name=:0/> |ΣΑΠ=[[File:Increase2.svg|frameless|11x11px]] 0,734 <span style="color:green;">ὑψηλόν</span> (101η)<ref>''[http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene]'' (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020</ref> |Δημόσιαι γλῶσσαι=[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|Ἀγγλική]] |Νόμισμα=Δολλάριον Ἰαμαϊκῆς ($, JMD) |Ζώνη ὥρας=UTC-5 |Κλήσεως κῶδιξ=<nowiki>+</nowiki>876<br><nowiki>+</nowiki>658 |Ὁδήγησις=ἀριστερᾷ |Internet TLD=.jm |Ἱστοσελίς=[https://gov.jm gov.jm] }} Ἡ '''Ἰαμαϊκή''' (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|ἀγγλιστί]]'': Jamaica {{Wp/grc/IPA|/dʒəˈmeɪkə/}}) νησιωτικὴ χώρα τῆς [[Wp/grc/Νότιος Ἀμερική|Νοτίου]] [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] ἐν τῇ [[Wp/grc/Καριββὶς Θάλασσα|Καριββίδι]] ἐστί, ἧς μητρόπολις ἡ [[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἰαμαϊκή)|Βασιλεόπολις]]. ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|Jamaica|τῆς Ἰαμαϊκῆς}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἰαμαϊκή|!]] [[Category:Wp/grc/Νησιωτικαὶ Χῶραι]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Ιαμαϊκή}} {{INTERWIKI|Q766}} 0kzlvj571mz42r9zkxep91c7itw3z6p 0 174125 7356372 7349453 2026-10-07T17:03:48Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356372 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''Enero''' === 1 ti' enero: Tu lu'umil Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield tu beetaj u yáax ye'esajil radio tu táan kaaj. 2 ti' enero: Tu lu'umil Cuba, Tomás Estrada Palma ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. 4 ti' enero: u ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos* ku ye'esa'al tu kaajil Barcelona. 11 ti' enero: Le yáax edición ti' le revista *Popular Mechanics* ku jóok'sa'al tu lu'umil Estados Unidos. 23 ti' enero: Tu witso' Hakkoda (tu xamanil Honshu, Japón), 199 soldado'ob kíimo'ob ichil jump'éel ejercicio militar ichil jump'éel cháak nieve. 23 ti' enero: Tu kaajil Vigo (España), jump'éel explosión ti' le caldera ti' le barco *Cóndor* tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel cinco heridos. 23 ti' enero: Tu tercera república francesa, le sacerdote Alfred Loisy tu ts'íibtaj *L’évangile et l’Eglise*, jump'éel meyaj ku beetik u yantal le crisis modernista. 30 ti' enero: Alianza Anglo-Japonesa. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} q44x53v8rjnsv799w221wp5itwjnkt6 7356378 7356372 2026-10-07T17:07:50Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356378 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} fmx61xx4enxtp0wwsv1th4mtts8s7r3 7356379 7356378 2026-10-07T17:08:30Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356379 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' '''Febrero''' 1 ti' febrero: Tu lu'umil China, le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u liberalizar yéetel u europeizar. 1 ti' febrero: jump'éel huelga general ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu Imperio Ruso. 5 ti' febrero: Tu lu'umil Francia, le jala'acho' ku ts'áaik nueve horas u meyaj le minero'obo'. 5 ti' febrero: tu lu'umil Españae', ku túuxta'al u soldadoilo'ob uti'al u bo'otik impuesto'ob. 9 ti' febrero: Tu noj kaajil Jersey (Estados Unidos), jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj 26 u p'éelal u noj kaajil. 11 ti' febrero: Tu noj kaajil Bruselas (Bélgica), le policíao' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob campaña uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. 13 ti' febrero: Tu lu'umil España, le yáax kiis buuts tu kaajil Madrid—u tia'al le marqués de Bolaños—ku ts'íibta'al. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} pdleth5ub1nnjdqhk2viqn5iwziht86 7356380 7356379 2026-10-07T17:12:13Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356380 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} 1afcnhwq8jef9qzyt1vxlfd3g5o3cwe 7356381 7356380 2026-10-07T17:12:48Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356381 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel terremoto 6.9-magnitud tu péeksaj Azerbaiyán, tu p'ataj 2,000 kimeno'ob yéetel maanal ti' 7,000 edificios destruidos. 14 ti' febrero: Tu kaajil Washington, le Alianza Internacional ti' le Sufragio ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le asociación estadounidense ti' le sufragio. 15 ti' febrero: Tu noj kaajil Berlín (u noj kaajil Alemania), ku je'ebel le metroo'. 15 ti' febrero: Tu kaajil Leipzig, ku ye'esa'al le ópera *Oreste* tumen Felix von Weingartner. 17 ti' febrero: Tu kaajil Barcelona, ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le garantías constitucionales ka' jump'éel huelga general káaj le 14 ti' febrero. 18 ti' febrero: Tu Monte Carlo, u ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame* ku káajal. 25 ti' febrero: Tu lu'umil Estados Unidos, Hubert Cecil Booth tu beetaj le aspiradora Co. Ltd. uti'al u beetik aspiradoras "Puffing Billy". [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} 44zbzih4s2rgowamy7qyzte7ielepys 7356382 7356381 2026-10-07T17:16:38Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356382 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} ddt1s4i5ke6b797xl4kz36dk85pic23 7356383 7356382 2026-10-07T17:17:11Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356383 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' '''Marzo''' 6 ti' marzo: Le Madrid Football Club (bejla'e' Real Madrid Club de Fútbol) ku káajal tu lu'umil España. 7 ti' marzo: Tu kaajil Tweebosch (Transvaal)—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob Boer—le Boers tu ts'áancha'ato'ob le británicos, tu ch'a'ajo'ob u general yéetel 200 u máako'ob. 8 ti' marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos ti' Helsinki. 10 ti' marzo: Tu lu'umil Estados Unidos, le tribunalo'obo' tu ya'alajo'ob tu contra Thomas Edison tu yo'olal u monopolio ti' le ma'alo'obtal cinematografía. 13 ti' marzo: Le yáax *Clásico* báaxal ichil Real Madrid yéetel FC Barcelona ku yúuchul; Barcelona ku náajaltik 3-1. 22 ti' marzo: U jala'achil Reino Unido yéetel Persia ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel internet ichil telégrafo ichil Europa yéetel India. 23 ti' marzo: Tu lu'umil Italia, le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj legal ti' 9 tak 12 ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' 11 tak 15 ti' le ko'olelo'obo'. 23 ti' marzo: Ku beeta'al pruebas ti' le kúuchilo'ob pruebas Torregorda (Madrid) ti' le cañón británico Dikker, ku había sido adquirido tumen le jala'acho' español. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} h9xxs9r2r4427x3l8lys979z6g1lzfx 7356384 7356383 2026-10-07T17:22:14Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356384 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} 2f058b0b8u10hwi390lrjchet43jef9 7356385 7356384 2026-10-07T17:23:00Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356385 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' '''Abril''' 2 ti' abril: Le Electric Theatre, le yáax cine público ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil Los Ángeles, California. 4 ti' abril: ka'ap'éel terremoto'ob 6.9 yéetel 7.2 ku yúuchul ti' Bulgaria, tu beetaj u kíimil maanal ti' 200 máako'ob. 5 ti' abril: Le loobil Ibrox Park ku yúuchul tu kaajil Glasgow, Escocia, ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob Inglaterra yéetel Escocia. 16 ti' abril: Le genocidio filipino, beeta'ab tumen u jala'achil Estados Unidos tak 4 ti' febrero ti' 1899, ku k'uchul u ts'o'okol. 18 ti' abril: jump'éel terremoto 7.5 u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil Guatemala, tu'ux kíimij ichil 800 tak 2,000 máako'ob. 19 ti' abril: Jo'olpóopo' Theodore Roosevelt tu firmartaj jump'éel a'almaj t'aan ku prohibir u taal Filipinas (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel protectorado u Estados Unidos). [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} oqi3jslsimx5k3qug9coaf7m1k8sawy 7356388 7356385 2026-10-07T17:27:01Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356388 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} 2t13l7or4m9hsihe0jxshxd2ms6r2du 7356389 7356388 2026-10-07T17:28:08Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356389 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' '''Mayo''' 5 ti' mayo: ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil Nueva York yo'osal le genocidio filipino beeta'ab tumen u jala'achil Estados Unidos tak 4 ti' febrero ti' 1899. Tu ja'abil 1913, u muuk'il u aj ba'atelo'ob Estados Unidose' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel millón máako'ob. 7 ti' mayo: Tu San Vicente (k'áak'náab Caribe), le volcán La Soufrière ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le islao'; kex 2,000 máako'ob ku kíimilo'ob. 8 ti' mayo: Tu islail Martinica, le witso' Pelée ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil Saint-Pierre; yaan 30,000 máako'ob kíimo'ob. 17 ti' mayo: tu lu'umil España, le ajawo' Alfonso XIII ku k'uchul u ja'abil, ku jurar u kanáantik le Constitución, ka káaj u reinado - marcando u xuul u regencia u na' - ka jump'éel perdón general ku concede. 20 ti' mayo: Cuba ku k'amik u jáalk'abil ti' Estados Unidos; u ocupación militar u Estados Unidos ku ts'o'okol. 20 ti' mayo: Le yáax internado público ti' le lu'uma', le Internado Nacional Barros Arana, ku fundado ti' Santiago, Chile. 31 ti' mayo: Le Tratado de Vereeniging ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun Boer. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} fip3ycmq3du3fopzngtj67lmgffrb71 7356390 7356389 2026-10-07T17:33:16Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356390 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} j8jn7v6maykjd877bompb0grsbzvmpi 7356391 7356390 2026-10-07T17:33:49Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356391 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' '''Junio''' 3 ti' junio: Tu kaajil Haute-Loire, Francia, jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil Javaugues tu 2:00 PM. Kex chéen 7 kilómetros u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' 3 kilómetros u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil Europa. 4 ti' junio: Le yáax múuch' colonos boer ku k'uchul tu lu'umil Patagonia argentina yáanal u nu'uktaj le italiano Camillo Ricchiardi yéetel le sudafricano Louis Baumann. 7 ti' junio: Tu kaajil Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán, u ts'ook marqués ti' Valle de Tojo, ku kíimskuba. 28 ti' junio: Le Triple Alianza ku renueva utia'al uláak' seis ja'abo'ob. 28 ti' junio: U Congresoil Estados Unidose' tu ts'áaj u páajtalil ti' le Spooner Act (1902), tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' Theodore Roosevelt u káajsik u tsikbal yéetel Colombia uti'al u beeta'al jump'éel canal interoceánico tu lu'umil Panamá. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} k7kv1gkz91ruzxl6rgfhlcadqzix1o9 7356396 7356391 2026-10-07T17:47:34Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356396 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} fciwhnk7r0s8tqtji4x2o8ge941595p 7356397 7356396 2026-10-07T17:48:08Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356397 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' '''Julio''' 10 ti' julio: Tu kaajil Johnstown, Pensilvania, siete mineros kíimo'ob ti' jump'éel explosión ti' le mina chúuk Rolling Mill, tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol emergencia uti'al u ahorrar u tojol. Uláak' 95 mineros ku kíimilo'ob tumen asfixia causada tumen le gases liberados ichil le explosión. 24 ti' julio: Tu lu'umil Perú, jump'éel explorador peruano yéetel koolnáal Agustín Lizárraga tu kaxtaj Machu Picchu. 14 ti' julio: Le campanario ti' le basílica San Marcos ti' Venecia ku lúubul. 18 ti' julio: Le báaxala' *Raimundo Lulio* tumen Joaquín Dicenta ku ye'esa'al tu kaajil Barcelona yéetel nojoch éxito. 21 ti' julio: Fluminense Football Club ku káajal tu kaajil Río de Janeiro, Brasil. 25 ti' julio: Club Olimpia de Asunción ku káajal tu lu'umil Paraguay. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} 54ex9etogpcxt6td0ij12fqanvv7486 7356400 7356397 2026-10-07T17:51:51Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356400 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' === '''''Julio''''' === ''10'' ti' ''julio:'' Tu kaajil ''Johnstown, Pensilvania,'' ''siete mineros'' kíimo'ob ti' jump'éel ''explosión'' ti' le ''mina'' chúuk ''Rolling Mill,'' tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol ''emergencia'' uti'al u ''ahorrar'' u tojol. Uláak' ''95 mineros'' ku kíimilo'ob tumen ''asfixia causada'' tumen le ''gases liberados'' ichil le ''explosión''. ''24'' ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Perú,'' jump'éel ''explorador peruano'' yéetel koolnáal ''Agustín Lizárraga'' tu kaxtaj ''Machu Picchu.'' ''14'' ti' ''julio:'' Le ''campanario'' ti' le ''basílica San Marcos'' ti' ''Venecia'' ku lúubul. ''18'' ti' ''julio:'' Le báaxala' ''*Raimundo Lulio*'' tumen ''Joaquín Dicenta'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona'' yéetel nojoch ''éxito.'' ''21'' ti' ''julio: Fluminense Football Club'' ku káajal tu kaajil ''Río de Janeiro, Brasil.'' ''25'' ti' ''julio: Club Olimpia de Asunción'' ku káajal tu lu'umil ''Paraguay.'' [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} 2fyy8xaichkk5747ucwleylcohr984h 7356401 7356400 2026-10-07T17:52:21Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356401 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' === '''''Julio''''' === ''10'' ti' ''julio:'' Tu kaajil ''Johnstown, Pensilvania,'' ''siete mineros'' kíimo'ob ti' jump'éel ''explosión'' ti' le ''mina'' chúuk ''Rolling Mill,'' tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol ''emergencia'' uti'al u ''ahorrar'' u tojol. Uláak' ''95 mineros'' ku kíimilo'ob tumen ''asfixia causada'' tumen le ''gases liberados'' ichil le ''explosión''. ''24'' ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Perú,'' jump'éel ''explorador peruano'' yéetel koolnáal ''Agustín Lizárraga'' tu kaxtaj ''Machu Picchu.'' ''14'' ti' ''julio:'' Le ''campanario'' ti' le ''basílica San Marcos'' ti' ''Venecia'' ku lúubul. ''18'' ti' ''julio:'' Le báaxala' ''*Raimundo Lulio*'' tumen ''Joaquín Dicenta'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona'' yéetel nojoch ''éxito.'' ''21'' ti' ''julio: Fluminense Football Club'' ku káajal tu kaajil ''Río de Janeiro, Brasil.'' ''25'' ti' ''julio: Club Olimpia de Asunción'' ku káajal tu lu'umil ''Paraguay.'' '''Agosto''' 6 ti' agosto: Káaj u beeta'al tu lu'umil Reino Unido le barco *Carpathia*, ku bin u salvar le máaxo'ob kuxa'ano'ob ti' le RMS *Titanic* tu ja'abil 1912. 9 ti' agosto: Eduardo VII ku coronarta'al bey ajawo' tu noj kaajil Londres. 11 ti' agosto: Junp'éel terremoto 6.8 u magnitud ku yúuchul tu islail Samos, tu lu'umil Grecia, tu'ux kíimij kantúul máako'ob. 22 ti' agosto: tu lu'umil Estados Unidos, Theodore Roosevelt ku suut u yáax noj jala'achil u bin ti' jump'éel coche. 22 ti' agosto: jump'éel k'a'am terremoto u magnitud 7.7 golpea le región china u Xinjiang, resultando ti' ichil 5.000 yéetel 10.000 kíimilo'ob. 30 ti' agosto: le witso' Pelée ku ka'a t'óochpajal tu lu'umil Martinica, tu xu'ulsaj u kaajil Morne-Rouge yéetel tu beetaj u kíimil 1,000 máako'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} 7ofky88cnje0vz2od4wtl0g0wc9mhjv 7356403 7356401 2026-10-07T17:56:34Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356403 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' === '''''Julio''''' === ''10'' ti' ''julio:'' Tu kaajil ''Johnstown, Pensilvania,'' ''siete mineros'' kíimo'ob ti' jump'éel ''explosión'' ti' le ''mina'' chúuk ''Rolling Mill,'' tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol ''emergencia'' uti'al u ''ahorrar'' u tojol. Uláak' ''95 mineros'' ku kíimilo'ob tumen ''asfixia causada'' tumen le ''gases liberados'' ichil le ''explosión''. ''24'' ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Perú,'' jump'éel ''explorador peruano'' yéetel koolnáal ''Agustín Lizárraga'' tu kaxtaj ''Machu Picchu.'' ''14'' ti' ''julio:'' Le ''campanario'' ti' le ''basílica San Marcos'' ti' ''Venecia'' ku lúubul. ''18'' ti' ''julio:'' Le báaxala' ''*Raimundo Lulio*'' tumen ''Joaquín Dicenta'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona'' yéetel nojoch ''éxito.'' ''21'' ti' ''julio: Fluminense Football Club'' ku káajal tu kaajil ''Río de Janeiro, Brasil.'' ''25'' ti' ''julio: Club Olimpia de Asunción'' ku káajal tu lu'umil ''Paraguay.'' === '''''Agosto''''' === ''6'' ti' ''agosto:'' Káaj u beeta'al tu lu'umil ''Reino Unido'' le ''barco *Carpathia*'', ku bin u ''salvar'' le máaxo'ob kuxa'ano'ob ti' le ''RMS *Titanic*'' tu ja'abil ''1912.'' ''9'' ti' ''agosto:'' ''Eduardo VII'' ku ''corona''rta'al bey ajawo' tu noj kaajil ''Londres.'' ''11'' ti' ''agosto:'' Junp'éel ''terremoto 6.8'' u ''magnitud'' ku yúuchul tu ''isla''il ''Samos,'' tu lu'umil ''Grecia,'' tu'ux kíimij kantúul máako'ob. ''22'' ti' ''agosto'': tu lu'umil ''Estados Unidos, Theodore Roosevelt'' ku suut u yáax noj jala'achil u bin ti' jump'éel ''coche.'' ''22'' ti' ''agosto'': jump'éel k'a'am ''terremoto'' u ''magnitud 7.7 golpea'' le ''región china'' u ''Xinjiang, resultando'' ti' ichil ''5.000'' yéetel ''10.000'' kíimilo'ob. ''30'' ti' ''agosto:'' le witso' ''Pelée'' ku ka'a t'óochpajal tu lu'umil ''Martinica'', tu xu'ulsaj u kaajil ''Morne-Rouge'' yéetel tu beetaj u kíimil ''1,000'' máako'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} gpazi7c0h4qov01lvuwy7b985oxrnhr 7356404 7356403 2026-10-07T17:57:02Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356404 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' === '''''Julio''''' === ''10'' ti' ''julio:'' Tu kaajil ''Johnstown, Pensilvania,'' ''siete mineros'' kíimo'ob ti' jump'éel ''explosión'' ti' le ''mina'' chúuk ''Rolling Mill,'' tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol ''emergencia'' uti'al u ''ahorrar'' u tojol. Uláak' ''95 mineros'' ku kíimilo'ob tumen ''asfixia causada'' tumen le ''gases liberados'' ichil le ''explosión''. ''24'' ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Perú,'' jump'éel ''explorador peruano'' yéetel koolnáal ''Agustín Lizárraga'' tu kaxtaj ''Machu Picchu.'' ''14'' ti' ''julio:'' Le ''campanario'' ti' le ''basílica San Marcos'' ti' ''Venecia'' ku lúubul. ''18'' ti' ''julio:'' Le báaxala' ''*Raimundo Lulio*'' tumen ''Joaquín Dicenta'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona'' yéetel nojoch ''éxito.'' ''21'' ti' ''julio: Fluminense Football Club'' ku káajal tu kaajil ''Río de Janeiro, Brasil.'' ''25'' ti' ''julio: Club Olimpia de Asunción'' ku káajal tu lu'umil ''Paraguay.'' === '''''Agosto''''' === ''6'' ti' ''agosto:'' Káaj u beeta'al tu lu'umil ''Reino Unido'' le ''barco *Carpathia*'', ku bin u ''salvar'' le máaxo'ob kuxa'ano'ob ti' le ''RMS *Titanic*'' tu ja'abil ''1912.'' ''9'' ti' ''agosto:'' ''Eduardo VII'' ku ''corona''rta'al bey ajawo' tu noj kaajil ''Londres.'' ''11'' ti' ''agosto:'' Junp'éel ''terremoto 6.8'' u ''magnitud'' ku yúuchul tu ''isla''il ''Samos,'' tu lu'umil ''Grecia,'' tu'ux kíimij kantúul máako'ob. ''22'' ti' ''agosto'': tu lu'umil ''Estados Unidos, Theodore Roosevelt'' ku suut u yáax noj jala'achil u bin ti' jump'éel ''coche.'' ''22'' ti' ''agosto'': jump'éel k'a'am ''terremoto'' u ''magnitud 7.7 golpea'' le ''región china'' u ''Xinjiang, resultando'' ti' ichil ''5.000'' yéetel ''10.000'' kíimilo'ob. ''30'' ti' ''agosto:'' le witso' ''Pelée'' ku ka'a t'óochpajal tu lu'umil ''Martinica'', tu xu'ulsaj u kaajil ''Morne-Rouge'' yéetel tu beetaj u kíimil ''1,000'' máako'ob. '''Septiembre''' 4 ti' septiembre: Tu noj kaajil Buenos Aires (Argentina), ichil u k'iinbesajil u jóok'sa'al u wíinklil General Manuel Belgrano, ministro ti' guerra Pablo Riccheri (43) yéetel ministro ti' interior Joaquín V. González (39) tu yookolo'ob ya'abkach kojo'ob. Obligaron u suuto'ob tumen u presión le periódicos Buenos Aires. Bejla'e', ya'abkach bejo'ob ti' u noj kaajil Argentina ku bisik u k'aaba' le "patriotas". 7 ti' septiembre: Te' pantano Trundholm (Dinamarca), juntúul koolnáal tu kaxtaj le carro k'iino' Trundholm (beeta'an tu ja'abil 1300 a.C.). [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} bpx5hbb7uvle0l8xy1lqkcvyoh0cr4t 7356405 7356404 2026-10-07T17:59:20Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356405 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' === '''''Julio''''' === ''10'' ti' ''julio:'' Tu kaajil ''Johnstown, Pensilvania,'' ''siete mineros'' kíimo'ob ti' jump'éel ''explosión'' ti' le ''mina'' chúuk ''Rolling Mill,'' tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol ''emergencia'' uti'al u ''ahorrar'' u tojol. Uláak' ''95 mineros'' ku kíimilo'ob tumen ''asfixia causada'' tumen le ''gases liberados'' ichil le ''explosión''. ''24'' ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Perú,'' jump'éel ''explorador peruano'' yéetel koolnáal ''Agustín Lizárraga'' tu kaxtaj ''Machu Picchu.'' ''14'' ti' ''julio:'' Le ''campanario'' ti' le ''basílica San Marcos'' ti' ''Venecia'' ku lúubul. ''18'' ti' ''julio:'' Le báaxala' ''*Raimundo Lulio*'' tumen ''Joaquín Dicenta'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona'' yéetel nojoch ''éxito.'' ''21'' ti' ''julio: Fluminense Football Club'' ku káajal tu kaajil ''Río de Janeiro, Brasil.'' ''25'' ti' ''julio: Club Olimpia de Asunción'' ku káajal tu lu'umil ''Paraguay.'' === '''''Agosto''''' === ''6'' ti' ''agosto:'' Káaj u beeta'al tu lu'umil ''Reino Unido'' le ''barco *Carpathia*'', ku bin u ''salvar'' le máaxo'ob kuxa'ano'ob ti' le ''RMS *Titanic*'' tu ja'abil ''1912.'' ''9'' ti' ''agosto:'' ''Eduardo VII'' ku ''corona''rta'al bey ajawo' tu noj kaajil ''Londres.'' ''11'' ti' ''agosto:'' Junp'éel ''terremoto 6.8'' u ''magnitud'' ku yúuchul tu ''isla''il ''Samos,'' tu lu'umil ''Grecia,'' tu'ux kíimij kantúul máako'ob. ''22'' ti' ''agosto'': tu lu'umil ''Estados Unidos, Theodore Roosevelt'' ku suut u yáax noj jala'achil u bin ti' jump'éel ''coche.'' ''22'' ti' ''agosto'': jump'éel k'a'am ''terremoto'' u ''magnitud 7.7 golpea'' le ''región china'' u ''Xinjiang, resultando'' ti' ichil ''5.000'' yéetel ''10.000'' kíimilo'ob. ''30'' ti' ''agosto:'' le witso' ''Pelée'' ku ka'a t'óochpajal tu lu'umil ''Martinica'', tu xu'ulsaj u kaajil ''Morne-Rouge'' yéetel tu beetaj u kíimil ''1,000'' máako'ob. === '''Septiembre''' === ''4'' ti' ''septiembre:'' Tu noj kaajil ''Buenos Aires (Argentina)'', ichil u k'iinbesajil u jóok'sa'al u wíinklil ''General Manuel Belgrano, ministro'' ti' ''guerra Pablo Riccheri (43)'' yéetel ''ministro'' ti' ''interior Joaquín V. González (39)'' tu yookolo'ob ya'abkach kojo'ob. ''Obligaron'' u suuto'ob tumen u ''presión'' le ''periódicos Buenos Aires. Bejla''<nowiki/>'e', ya'abkach bejo'ob ti' u noj kaajil ''Argentina'' ku bisik u k'aaba' le ''"patriotas".'' ''7'' ti' ''septiembre:'' Te' ''pantano Trundholm (Dinamarca),'' juntúul koolnáal tu kaxtaj le ''carro'' k'iino' ''Trundholm'' ''(''beeta'an tu ja'abil ''1300 a.C.).'' [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} ahd1ehxt9vgjoluax9ujuwugrobp3p6 7356406 7356405 2026-10-07T18:00:04Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en texto 7356406 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' === '''''Julio''''' === ''10'' ti' ''julio:'' Tu kaajil ''Johnstown, Pensilvania,'' ''siete mineros'' kíimo'ob ti' jump'éel ''explosión'' ti' le ''mina'' chúuk ''Rolling Mill,'' tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol ''emergencia'' uti'al u ''ahorrar'' u tojol. Uláak' ''95 mineros'' ku kíimilo'ob tumen ''asfixia causada'' tumen le ''gases liberados'' ichil le ''explosión''. ''24'' ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Perú,'' jump'éel ''explorador peruano'' yéetel koolnáal ''Agustín Lizárraga'' tu kaxtaj ''Machu Picchu.'' ''14'' ti' ''julio:'' Le ''campanario'' ti' le ''basílica San Marcos'' ti' ''Venecia'' ku lúubul. ''18'' ti' ''julio:'' Le báaxala' ''*Raimundo Lulio*'' tumen ''Joaquín Dicenta'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona'' yéetel nojoch ''éxito.'' ''21'' ti' ''julio: Fluminense Football Club'' ku káajal tu kaajil ''Río de Janeiro, Brasil.'' ''25'' ti' ''julio: Club Olimpia de Asunción'' ku káajal tu lu'umil ''Paraguay.'' === '''''Agosto''''' === ''6'' ti' ''agosto:'' Káaj u beeta'al tu lu'umil ''Reino Unido'' le ''barco *Carpathia*'', ku bin u ''salvar'' le máaxo'ob kuxa'ano'ob ti' le ''RMS *Titanic*'' tu ja'abil ''1912.'' ''9'' ti' ''agosto:'' ''Eduardo VII'' ku ''corona''rta'al bey ajawo' tu noj kaajil ''Londres.'' ''11'' ti' ''agosto:'' Junp'éel ''terremoto 6.8'' u ''magnitud'' ku yúuchul tu ''isla''il ''Samos,'' tu lu'umil ''Grecia,'' tu'ux kíimij kantúul máako'ob. ''22'' ti' ''agosto'': tu lu'umil ''Estados Unidos, Theodore Roosevelt'' ku suut u yáax noj jala'achil u bin ti' jump'éel ''coche.'' ''22'' ti' ''agosto'': jump'éel k'a'am ''terremoto'' u ''magnitud 7.7 golpea'' le ''región china'' u ''Xinjiang, resultando'' ti' ichil ''5.000'' yéetel ''10.000'' kíimilo'ob. ''30'' ti' ''agosto:'' le witso' ''Pelée'' ku ka'a t'óochpajal tu lu'umil ''Martinica'', tu xu'ulsaj u kaajil ''Morne-Rouge'' yéetel tu beetaj u kíimil ''1,000'' máako'ob. === '''Septiembre''' === ''4'' ti' ''septiembre:'' Tu noj kaajil ''Buenos Aires (Argentina)'', ichil u k'iinbesajil u jóok'sa'al u wíinklil ''General Manuel Belgrano, ministro'' ti' ''guerra Pablo Riccheri (43)'' yéetel ''ministro'' ti' ''interior Joaquín V. González (39)'' tu yookolo'ob ya'abkach kojo'ob. ''Obligaron'' u suuto'ob tumen u ''presión'' le ''periódicos Buenos Aires. Bejla''<nowiki/>'e', ya'abkach bejo'ob ti' u noj kaajil ''Argentina'' ku bisik u k'aaba' le ''"patriotas".'' ''7'' ti' ''septiembre:'' Te' ''pantano Trundholm (Dinamarca),'' juntúul koolnáal tu kaxtaj le ''carro'' k'iino' ''Trundholm'' ''(''beeta'an tu ja'abil ''1300 a.C.).'' '''Octubre''' 7 ti' octubre: París Metro Line 2 ku je'ek'abta'al ichil Étoile yéetel Anvers; le jaats yaan ichil Porte Dauphine yéetel Étoile ts'o'ok u je'ebel tak 1900. 12 ti' octubre: Tu lu'umil Venezuela, ku káajal u ba'pachta'al La Victoria; u muuk' le jala'acho'ob leales ti' le Jo'olpóopo' Cipriano Castro bino'ob guarnicionados te'elo'. 16 ti' octubre: Le yáax cárcel chéen uti'al mejen paalalo'obo' ku je'ebel tu kaajil Borstal (Reino Unido). Le yaan k'alab najo' "Borstal" je'ela' ku kóochkinsik u ti' tuláakal le Imperio Británico. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} hwlhoc0gof76cakv57a3edajf4c5c3q 7356494 7356406 2026-10-07T20:22:23Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en el texto 7356494 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' === '''''Julio''''' === ''10'' ti' ''julio:'' Tu kaajil ''Johnstown, Pensilvania,'' ''siete mineros'' kíimo'ob ti' jump'éel ''explosión'' ti' le ''mina'' chúuk ''Rolling Mill,'' tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol ''emergencia'' uti'al u ''ahorrar'' u tojol. Uláak' ''95 mineros'' ku kíimilo'ob tumen ''asfixia causada'' tumen le ''gases liberados'' ichil le ''explosión''. ''24'' ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Perú,'' jump'éel ''explorador peruano'' yéetel koolnáal ''Agustín Lizárraga'' tu kaxtaj ''Machu Picchu.'' ''14'' ti' ''julio:'' Le ''campanario'' ti' le ''basílica San Marcos'' ti' ''Venecia'' ku lúubul. ''18'' ti' ''julio:'' Le báaxala' ''*Raimundo Lulio*'' tumen ''Joaquín Dicenta'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona'' yéetel nojoch ''éxito.'' ''21'' ti' ''julio: Fluminense Football Club'' ku káajal tu kaajil ''Río de Janeiro, Brasil.'' ''25'' ti' ''julio: Club Olimpia de Asunción'' ku káajal tu lu'umil ''Paraguay.'' === '''''Agosto''''' === ''6'' ti' ''agosto:'' Káaj u beeta'al tu lu'umil ''Reino Unido'' le ''barco *Carpathia*'', ku bin u ''salvar'' le máaxo'ob kuxa'ano'ob ti' le ''RMS *Titanic*'' tu ja'abil ''1912.'' ''9'' ti' ''agosto:'' ''Eduardo VII'' ku ''corona''rta'al bey ajawo' tu noj kaajil ''Londres.'' ''11'' ti' ''agosto:'' Junp'éel ''terremoto 6.8'' u ''magnitud'' ku yúuchul tu ''isla''il ''Samos,'' tu lu'umil ''Grecia,'' tu'ux kíimij kantúul máako'ob. ''22'' ti' ''agosto'': tu lu'umil ''Estados Unidos, Theodore Roosevelt'' ku suut u yáax noj jala'achil u bin ti' jump'éel ''coche.'' ''22'' ti' ''agosto'': jump'éel k'a'am ''terremoto'' u ''magnitud 7.7 golpea'' le ''región china'' u ''Xinjiang, resultando'' ti' ichil ''5.000'' yéetel ''10.000'' kíimilo'ob. ''30'' ti' ''agosto:'' le witso' ''Pelée'' ku ka'a t'óochpajal tu lu'umil ''Martinica'', tu xu'ulsaj u kaajil ''Morne-Rouge'' yéetel tu beetaj u kíimil ''1,000'' máako'ob. === '''Septiembre''' === ''4'' ti' ''septiembre:'' Tu noj kaajil ''Buenos Aires (Argentina)'', ichil u k'iinbesajil u jóok'sa'al u wíinklil ''General Manuel Belgrano, ministro'' ti' ''guerra Pablo Riccheri (43)'' yéetel ''ministro'' ti' ''interior Joaquín V. González (39)'' tu yookolo'ob ya'abkach kojo'ob. ''Obligaron'' u suuto'ob tumen u ''presión'' le ''periódicos Buenos Aires. Bejla''<nowiki/>'e', ya'abkach bejo'ob ti' u noj kaajil ''Argentina'' ku bisik u k'aaba' le ''"patriotas".'' ''7'' ti' ''septiembre:'' Te' ''pantano Trundholm (Dinamarca),'' juntúul koolnáal tu kaxtaj le ''carro'' k'iino' ''Trundholm'' ''(''beeta'an tu ja'abil ''1300 a.C.).'' === '''''Octubre''''' === ''7'' ti' ''octubre: París Metro Line 2'' ku je'ek'abta'al ichil ''Étoile'' yéetel ''Anvers;'' le jaats yaan ichil ''Porte Dauphine'' yéetel ''Étoile'' ts'o'ok u je'ebel tak ''1900.'' ''12'' ti' ''octubre:'' Tu lu'umil ''Venezuela'', ku káajal u ba'pachta'al ''La Victoria;'' u muuk' le jala'acho'ob leales ti' le Jo'olpóopo' ''Cipriano Castro'' bino'ob ''guarnicionados'' te'elo'. ''16'' ti' ''octubre'': Le yáax ''cárcel'' chéen uti'al mejen paalalo'obo' ku je'ebel tu kaajil ''Borstal (Reino Unido).'' Le yaan k'alab najo' ''"Borstal"'' je'ela' ku kóochkinsik u ti' tuláakal le ''Imperio Británico.'' [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} 7kfht71uz5al7srf2i1h8moimidzxpo 7356507 7356494 2026-10-07T20:44:35Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en el texto 7356507 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' === '''''Julio''''' === ''10'' ti' ''julio:'' Tu kaajil ''Johnstown, Pensilvania,'' ''siete mineros'' kíimo'ob ti' jump'éel ''explosión'' ti' le ''mina'' chúuk ''Rolling Mill,'' tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol ''emergencia'' uti'al u ''ahorrar'' u tojol. Uláak' ''95 mineros'' ku kíimilo'ob tumen ''asfixia causada'' tumen le ''gases liberados'' ichil le ''explosión''. ''24'' ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Perú,'' jump'éel ''explorador peruano'' yéetel koolnáal ''Agustín Lizárraga'' tu kaxtaj ''Machu Picchu.'' ''14'' ti' ''julio:'' Le ''campanario'' ti' le ''basílica San Marcos'' ti' ''Venecia'' ku lúubul. ''18'' ti' ''julio:'' Le báaxala' ''*Raimundo Lulio*'' tumen ''Joaquín Dicenta'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona'' yéetel nojoch ''éxito.'' ''21'' ti' ''julio: Fluminense Football Club'' ku káajal tu kaajil ''Río de Janeiro, Brasil.'' ''25'' ti' ''julio: Club Olimpia de Asunción'' ku káajal tu lu'umil ''Paraguay.'' === '''''Agosto''''' === ''6'' ti' ''agosto:'' Káaj u beeta'al tu lu'umil ''Reino Unido'' le ''barco *Carpathia*'', ku bin u ''salvar'' le máaxo'ob kuxa'ano'ob ti' le ''RMS *Titanic*'' tu ja'abil ''1912.'' ''9'' ti' ''agosto:'' ''Eduardo VII'' ku ''corona''rta'al bey ajawo' tu noj kaajil ''Londres.'' ''11'' ti' ''agosto:'' Junp'éel ''terremoto 6.8'' u ''magnitud'' ku yúuchul tu ''isla''il ''Samos,'' tu lu'umil ''Grecia,'' tu'ux kíimij kantúul máako'ob. ''22'' ti' ''agosto'': tu lu'umil ''Estados Unidos, Theodore Roosevelt'' ku suut u yáax noj jala'achil u bin ti' jump'éel ''coche.'' ''22'' ti' ''agosto'': jump'éel k'a'am ''terremoto'' u ''magnitud 7.7 golpea'' le ''región china'' u ''Xinjiang, resultando'' ti' ichil ''5.000'' yéetel ''10.000'' kíimilo'ob. ''30'' ti' ''agosto:'' le witso' ''Pelée'' ku ka'a t'óochpajal tu lu'umil ''Martinica'', tu xu'ulsaj u kaajil ''Morne-Rouge'' yéetel tu beetaj u kíimil ''1,000'' máako'ob. === '''Septiembre''' === ''4'' ti' ''septiembre:'' Tu noj kaajil ''Buenos Aires (Argentina)'', ichil u k'iinbesajil u jóok'sa'al u wíinklil ''General Manuel Belgrano, ministro'' ti' ''guerra Pablo Riccheri (43)'' yéetel ''ministro'' ti' ''interior Joaquín V. González (39)'' tu yookolo'ob ya'abkach kojo'ob. ''Obligaron'' u suuto'ob tumen u ''presión'' le ''periódicos Buenos Aires. Bejla''<nowiki/>'e', ya'abkach bejo'ob ti' u noj kaajil ''Argentina'' ku bisik u k'aaba' le ''"patriotas".'' ''7'' ti' ''septiembre:'' Te' ''pantano Trundholm (Dinamarca),'' juntúul koolnáal tu kaxtaj le ''carro'' k'iino' ''Trundholm'' ''(''beeta'an tu ja'abil ''1300 a.C.).'' === '''''Octubre''''' === ''7'' ti' ''octubre: París Metro Line 2'' ku je'ek'abta'al ichil ''Étoile'' yéetel ''Anvers;'' le jaats yaan ichil ''Porte Dauphine'' yéetel ''Étoile'' ts'o'ok u je'ebel tak ''1900.'' ''12'' ti' ''octubre:'' Tu lu'umil ''Venezuela'', ku káajal u ba'pachta'al ''La Victoria;'' u muuk' le jala'acho'ob leales ti' le Jo'olpóopo' ''Cipriano Castro'' bino'ob ''guarnicionados'' te'elo'. ''16'' ti' ''octubre'': Le yáax ''cárcel'' chéen uti'al mejen paalalo'obo' ku je'ebel tu kaajil ''Borstal (Reino Unido).'' Le yaan k'alab najo' ''"Borstal"'' je'ela' ku kóochkinsik u ti' tuláakal le ''Imperio Británico.'' '''Noviembre''' 1 ti' noviembre: Francia yéetel Italia ku ts'íibtiko'ob jump'éel éejenil ta'akbil tu'ux ku ya'aliko'ob u p'áatal ma' u táakpajalo'ob tu lu'umil Africa. 2 ti' noviembre: Tu lu'umil Venezuela, ku káajal u jóok'ol u muuk' le rebelde'ob ku ba'pachtiko'ob La Victoria, lela' ku ye'esik jump'éel victoria uti'al u muuk' jala'achil le Jo'olpóopo' Cipriano Castro. 17 ti' noviembre: Le periódico *Assalam* ku káajal tu kaajil Buenos Aires, ku ye'esik bey u órganoil u kaajil sirio-otomano ti' le Repúblicas del Río de la Plata. 21 ti' noviembre: U jala'achil Colombia (conservador) yéetel le rebeldes liberales ku firmartiko'ob le Tratado de Wisconsin, tu'ux ku ts'o'okol le k'atun mil k'iino'ob káaj tu ja'abil 1899. 25 ti' noviembre: U kaajil Peralillo, Chile, ku jets'ik yéetel u noj a'almaj t'aan. 30 ti' noviembre: Ku firmarta'al u alianza militar anglo-japonesa; ku p'áatal tak 1923. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} t3578e0fymko2d7u0taejzzlnxthlov 7356509 7356507 2026-10-07T20:45:29Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en el texto 7356509 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' === '''''Julio''''' === ''10'' ti' ''julio:'' Tu kaajil ''Johnstown, Pensilvania,'' ''siete mineros'' kíimo'ob ti' jump'éel ''explosión'' ti' le ''mina'' chúuk ''Rolling Mill,'' tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol ''emergencia'' uti'al u ''ahorrar'' u tojol. Uláak' ''95 mineros'' ku kíimilo'ob tumen ''asfixia causada'' tumen le ''gases liberados'' ichil le ''explosión''. ''24'' ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Perú,'' jump'éel ''explorador peruano'' yéetel koolnáal ''Agustín Lizárraga'' tu kaxtaj ''Machu Picchu.'' ''14'' ti' ''julio:'' Le ''campanario'' ti' le ''basílica San Marcos'' ti' ''Venecia'' ku lúubul. ''18'' ti' ''julio:'' Le báaxala' ''*Raimundo Lulio*'' tumen ''Joaquín Dicenta'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona'' yéetel nojoch ''éxito.'' ''21'' ti' ''julio: Fluminense Football Club'' ku káajal tu kaajil ''Río de Janeiro, Brasil.'' ''25'' ti' ''julio: Club Olimpia de Asunción'' ku káajal tu lu'umil ''Paraguay.'' === '''''Agosto''''' === ''6'' ti' ''agosto:'' Káaj u beeta'al tu lu'umil ''Reino Unido'' le ''barco *Carpathia*'', ku bin u ''salvar'' le máaxo'ob kuxa'ano'ob ti' le ''RMS *Titanic*'' tu ja'abil ''1912.'' ''9'' ti' ''agosto:'' ''Eduardo VII'' ku ''corona''rta'al bey ajawo' tu noj kaajil ''Londres.'' ''11'' ti' ''agosto:'' Junp'éel ''terremoto 6.8'' u ''magnitud'' ku yúuchul tu ''isla''il ''Samos,'' tu lu'umil ''Grecia,'' tu'ux kíimij kantúul máako'ob. ''22'' ti' ''agosto'': tu lu'umil ''Estados Unidos, Theodore Roosevelt'' ku suut u yáax noj jala'achil u bin ti' jump'éel ''coche.'' ''22'' ti' ''agosto'': jump'éel k'a'am ''terremoto'' u ''magnitud 7.7 golpea'' le ''región china'' u ''Xinjiang, resultando'' ti' ichil ''5.000'' yéetel ''10.000'' kíimilo'ob. ''30'' ti' ''agosto:'' le witso' ''Pelée'' ku ka'a t'óochpajal tu lu'umil ''Martinica'', tu xu'ulsaj u kaajil ''Morne-Rouge'' yéetel tu beetaj u kíimil ''1,000'' máako'ob. === '''Septiembre''' === ''4'' ti' ''septiembre:'' Tu noj kaajil ''Buenos Aires (Argentina)'', ichil u k'iinbesajil u jóok'sa'al u wíinklil ''General Manuel Belgrano, ministro'' ti' ''guerra Pablo Riccheri (43)'' yéetel ''ministro'' ti' ''interior Joaquín V. González (39)'' tu yookolo'ob ya'abkach kojo'ob. ''Obligaron'' u suuto'ob tumen u ''presión'' le ''periódicos Buenos Aires. Bejla''<nowiki/>'e', ya'abkach bejo'ob ti' u noj kaajil ''Argentina'' ku bisik u k'aaba' le ''"patriotas".'' ''7'' ti' ''septiembre:'' Te' ''pantano Trundholm (Dinamarca),'' juntúul koolnáal tu kaxtaj le ''carro'' k'iino' ''Trundholm'' ''(''beeta'an tu ja'abil ''1300 a.C.).'' === '''''Octubre''''' === ''7'' ti' ''octubre: París Metro Line 2'' ku je'ek'abta'al ichil ''Étoile'' yéetel ''Anvers;'' le jaats yaan ichil ''Porte Dauphine'' yéetel ''Étoile'' ts'o'ok u je'ebel tak ''1900.'' ''12'' ti' ''octubre:'' Tu lu'umil ''Venezuela'', ku káajal u ba'pachta'al ''La Victoria;'' u muuk' le jala'acho'ob leales ti' le Jo'olpóopo' ''Cipriano Castro'' bino'ob ''guarnicionados'' te'elo'. ''16'' ti' ''octubre'': Le yáax ''cárcel'' chéen uti'al mejen paalalo'obo' ku je'ebel tu kaajil ''Borstal (Reino Unido).'' Le yaan k'alab najo' ''"Borstal"'' je'ela' ku kóochkinsik u ti' tuláakal le ''Imperio Británico.'' '''Noviembre''' 1 ti' noviembre: Francia yéetel Italia ku ts'íibtiko'ob jump'éel éejenil ta'akbil tu'ux ku ya'aliko'ob u p'áatal ma' u táakpajalo'ob tu lu'umil Africa. 2 ti' noviembre: Tu lu'umil Venezuela, ku káajal u jóok'ol u muuk' le rebelde'ob ku ba'pachtiko'ob La Victoria, lela' ku ye'esik jump'éel victoria uti'al u muuk' jala'achil le Jo'olpóopo' Cipriano Castro. 17 ti' noviembre: Le periódico *Assalam* ku káajal tu kaajil Buenos Aires, ku ye'esik bey u órganoil u kaajil sirio-otomano ti' le Repúblicas del Río de la Plata. 21 ti' noviembre: U jala'achil Colombia (conservador) yéetel le rebeldes liberales ku firmartiko'ob le Tratado de Wisconsin, tu'ux ku ts'o'okol le k'atun mil k'iino'ob káaj tu ja'abil 1899. 25 ti' noviembre: U kaajil Peralillo, Chile, ku jets'ik yéetel u noj a'almaj t'aan. 30 ti' noviembre: Ku firmarta'al u alianza militar anglo-japonesa; ku p'áatal tak 1923. '''Diciembre''' 2 ti' diciembre: Tu lu'umil Estados Unidos, le yáax Convención Sanitaria Internacional (ku beeta'al Washington, D.C.) tu jets'aj le Oficina Sanitaria Internacional (bejla'e' le Organización Panamericana ti' le Salud). 9 ti' diciembre: Tu lu'umil Venezuela, u barcoilo'ob ba'ate'el británicos yéetel alemanes ku lúubulo'ob tu puertoil La Guaira. Káaj u bloqueo naval ti' Venezuela ti' 1902-1903. 10 ti' diciembre: Le Imperio Británico, le Imperio Alemán yéetel le Reino de Italia tu ch'a'ajo'ob u cheemo'ob Venezolanos uti'al u bo'otik u p'aax le lu'uma' (190 millones de bolívars, ti' jump'éel lu'umil yéetel jump'éel ingreso anual ti' 30 millones). Le ba'atelilo' ma' declarado ku bisik u asab gastos, ku (incluso asab) obstaculiza le bo'ol le cuotas p'aax. 10 ti' diciembre: Tu lu'umil Egiptoe', ku je'ebel le yáax presa Aswan yaan tu jáal le río Nilo. 16 ti' diciembre: jump'éel terremoto 6.4-magnitud tu beetaj Uzbekistán, tu p'ataj 4,800 máako'ob kíimo'ob. 29 ti' diciembre: U ministroil Relaciones Exteriores ti' Argentina, Luis María Drago, tu jóok'saj jump'éel ju'un doctrinal tu'ux ku ya'alik ma' legal u cobrar u p'aax tumen nukuch noj lu'umilo'ob tu yo'olal le mejen noj lu'umo'obo'. Leti' le chen jala'acho' ti' le Américas ku protestar expresamente xu'ullsa'al le bloqueo naval ti' Venezuela ti' 1902-1903. 29 ti' diciembre: Le Imperio Austrohúngaro ku denunciar u tratado comercial yéetel Italia. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} rkcnkw8seiz1aprjyc22718fkjtlnss 7356512 7356509 2026-10-07T20:47:30Z Editor1869 2662630 Se hace una edición en el texto 7356512 wikitext text/x-wiki [[File:Kanachen Tram 1902 Yucatan.jpg|thumb|Kanachen Tram 1902]] [[File:Fotografía guerra de castas (version).jpg|thumb|''Fotografía Guerra de Castas'']] [[File:Loscabecillasdelasrevueltasdepeto.jpg|thumb|Nojoch máako’ob tu yáax tsolil le ''revuelta''o’ob tu kaajil Peto]] '''''1902''''' jumpel u ja'abil ti' ''Calendario gregoriano.'' Ti’ ''1902'' ku ts’a’abal ''Quintana Roo,'' ku jela’an tu lak’inil ''Yucatán''. ''Gobierno federal'' ku k’áatik ''control militar'' yéetel ''político.'' Le ''Guerra de Castas'' ma’ ts’o’ok: yaan máaxo’ob ''maya''o’ob ku ''resistencia'' tu k’áaxo’ob. Ku jela’an ''territorio'' tumen ''poder política''. ''Yucatán'' ku p’áatal tu ki, ku k’áatik ''inversión extranjera''. == K'inbesajo'ob == === '''''Enero''''' === ''1'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Pensilvania (Estados Unidos), Nathan Stubblefield'' tu beetaj u yáax ye'esajil ''radio'' tu táan kaaj. ''2'' ti' ''enero:'' Tu lu'umil ''Cuba, Tomás Estrada Palma'' ku yéeya'al u beet u noj jala'achil. ''4'' ti' ''enero'': u ''ópera Felipe Pedrell *Los Pirineos*'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona.'' ''11'' ti' ''enero:'' Le yáax ''edición'' ti' le ''revista *Popular Mechanics*'' ku jóok'sa'al tu lu'umil ''Estados Unidos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu witso' ''Hakkoda'' (tu ''xamanil Honshu, Japón''), ''199 soldado''<nowiki/>'ob kíimo'ob ichil jump'éel ''ejercicio militar'' ichil jump'éel cháak ''nieve.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''kaajil Vigo (España)'', jump'éel ''explosión'' ti' le ''caldera'' ti' le ''barco *Cóndor*'' tu p'ataj ka'atúul kimen yéetel ''cinco heridos.'' ''23'' ti' ''enero:'' Tu ''tercera república francesa'', le ''sacerdote Alfred Loisy'' tu ts'íibtaj *''L’évangile et l’Eglise*'', jump'éel meyaj ku beetik u yantal le ''crisis modernista.'' ''30'' ti' ''enero:'' ''Alianza Anglo-Japonesa.'' === '''''Febrero''''' === ''1'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''China'', le jala'acho' ku ch'a'ik ba'axo'ob ku beetik u ''liberalizar'' yéetel u ''europeizar.'' ''1'' ti' ''febrero:'' jump'éel ''huelga general'' ti' le xooknalo'obo' ku káajal tu ''Imperio Ruso.'' ''5'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Francia,'' le jala'acho' ku ts'áaik ''nueve horas'' u meyaj le ''minero''<nowiki/>'obo'. ''5'' ti' ''febrero:'' tu lu'umil ''España''e', ku túuxta'al u ''soldado''ilo'ob uti'al u bo'otik ''impuesto''<nowiki/>'ob. ''9'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Jersey (Estados Unidos)'', jump'éel k'áak' tu xu'ulsaj ''26'' u p'éelal u noj kaajil. ''11'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Bruselas (Bélgica)'', le ''policía''o' tu beetaj u xu'ulul le ko'olelo'ob ku beetiko'ob ''campaña'' uti'al u yantal u páajtalil u yéeyiko'ob ko'olelo'obo'. ''13'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''España,'' le yáax kiis buuts tu kaajil ''Madrid''—u tia'al le ''marqués de Bolaños''—ku ts'íibta'al. jump'éel ''terremoto 6.9-magnitud'' tu péeksaj ''Azerbaiyán'', tu p'ataj ''2,000'' kimeno'ob yéetel maanal ti' ''7,000 edificios destruidos.'' ''14'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Washington'', le ''Alianza Internacional'' ti' le ''Sufragio'' ti' le Ko'olelo'obo' ku beeta'al yéetel u tuukulil le ''asociación estadounidense'' ti' le ''sufragio.'' ''15'' ti' ''febrero:'' Tu noj kaajil ''Berlín'' ''(''u noj kaajil ''Alemania)'', ku je'ebel le ''metro''o'. ''15'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Leipzig,'' ku ye'esa'al le ''ópera *Oreste*'' tumen ''Felix von Weingartner.'' ''17'' ti' ''febrero:'' Tu kaajil ''Barcelona,'' ​​ku ya'ala'al yaan jump'éel noj tu'ux ku je'elsa'al le ''garantías constitucionales'' ka' jump'éel ''huelga general'' káaj le ''14'' ti' ''febrero.'' ''18'' ti' ''febrero:'' Tu ''Monte Carlo,'' u ''ópera Jules Massenet *Le Jongleur de Notre-Dame*'' ku káajal. ''25'' ti' ''febrero:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos, Hubert Cecil Booth'' tu beetaj le ''aspiradora Co. Ltd.'' uti'al u beetik ''aspiradoras "Puffing Billy".'' === '''''Marzo''''' === ''6'' ti' ''marzo:'' Le ''Madrid Football Club'' (bejla'e' ''Real Madrid Club de Fútbol'') ku káajal tu lu'umil ''España.'' ''7'' ti' ''marzo:'' Tu kaajil ''Tweebosch (Transvaal)''—tu k'iinilo'ob le ba'atelo'ob ''Boer—le Boers'' tu ts'áancha'ato'ob le ''británicos'', tu ch'a'ajo'ob u ''general'' yéetel ''200'' u máako'ob. ''8'' ti' ''marzo: Jean Sibelius's Symphony No. 2 estrenos'' ti' ''Helsinki.'' ''10'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Estados Unidos,'' le ''tribunal''o'obo' tu ya'alajo'ob tu ''contra Thomas Edison'' tu yo'olal u ''monopolio'' ti' le ma'alo'obtal ''cinematografía.'' ''13'' ti' ''marzo:'' Le yáax ''*Clásico*'' báaxal ichil ''Real Madrid'' yéetel ''FC Barcelona'' ku yúuchul; ''Barcelona'' ku náajaltik ''3-1.'' ''22'' ti' ''marzo:'' U jala'achil ''Reino Unido'' yéetel ''Persia'' ku firmartik jump'éel éejenil uti'al u beetik jump'éel ''internet'' ichil ''telégrafo'' ichil ''Europa'' yéetel ''India.'' ''23'' ti' ''marzo:'' Tu lu'umil ''Italia'', le jala'acho' ku na'aksik u ja'abil meyaj ''legal'' ti' ''9'' tak ''12'' ti' le xi'ipalalo'obo' yéetel ti' ''11'' tak ''15'' ti' le ko'olelo'obo'. ''23'' ti' ''marzo:'' Ku beeta'al ''pruebas'' ti' le kúuchilo'ob ''pruebas Torregorda (Madrid)'' ti' le ''cañón británico Dikker,'' ku ''había sido adquirido'' tumen le jala'acho' ''español.'' === '''''Abril''''' === ''2'' ti' ''abril:'' Le ''Electric Theatre'', le yáax ''cine público'' ti' le lu'uma', ku je'ek'abta'al tu kaajil ''Los Ángeles, California.'' ''4'' ti' ''abril:'' ka'ap'éel ''terremoto'ob 6.9'' yéetel ''7.2'' ku yúuchul ti' ''Bulgaria'', tu beetaj u kíimil maanal ti' ''200'' máako'ob. ''5'' ti' ''abril'': Le loobil ''Ibrox Park'' ku yúuchul tu kaajil ''Glasgow, Escocia,'' ichil jump'éel báaxal kocha'wóolis ichil u nu'ukulilo'ob ''Inglaterra'' yéetel ''Escocia.'' ''16'' ti' ''abril:'' Le ''genocidio filipino,'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899'', ku k'uchul u ts'o'okol. ''18'' ti' ''abril:'' jump'éel ''terremoto 7.5'' u muuk'e' ku yúuchul tu lu'umil ''Guatemala'', tu'ux kíimij ichil ''800'' tak ''2,000'' máako'ob. ''19'' ti' ''abril:'' Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' tu ''firmar''taj jump'éel a'almaj t'aan ku ''prohibir'' u taal ''Filipinas'' (ti' le k'iino' je'elo' jump'éel ''protectorado'' u ''Estados Unidos).'' === '''''Mayo''''' === ''5'' ti' ''mayo:'' ku jóok'sa'al ba'alo'ob tu kaajil ''Nueva York'' yo'osal le ''genocidio filipino'' beeta'ab tumen u jala'achil ''Estados Unidos'' tak ''4'' ti' ''febrero'' ti' ''1899''. Tu ja'abil ''1913,'' u muuk'il u aj ba'atelo'ob ''Estados Unidos''e' yaan u kíinsik maanal ti' jump'éel ''millón'' máako'ob. ''7'' ti' ''mayo'': Tu ''San Vicente'' (k'áak'náab ''Caribe''), le ''volcán La Soufrière'' ku jóok'ol, ku xu'ulsik u xamanil le ''isla''o'; kex ''2,000'' máako'ob ku kíimilo'ob. ''8'' ti' ''mayo:'' Tu ''isla''il ''Martinica'', le witso' ''Pelée'' ku t'óochpajal, tu xu'ulsaj tuláakal u noj kaajil ''Saint-Pierre;'' yaan ''30,000'' máako'ob kíimo'ob. ''17'' ti' ''mayo:'' tu lu'umil ''España'', le ajawo' ''Alfonso XIII'' ku k'uchul u ja'abil, ku ''jurar'' u kanáantik le ''Constitución,'' ka káaj u ''reinado - marcando'' u xuul u ''regencia'' u na' - ka jump'éel ''perdón general'' ku ''concede.'' ''20'' ti' ''mayo: Cuba'' ku k'amik u jáalk'abil ti' ''Estados Unidos;'' u ''ocupación militar'' u ''Estados Unidos'' ku ts'o'okol. ''20'' ti' ''mayo:'' Le yáax ''internado público'' ti' le lu'uma', le ''Internado Nacional Barros Arana,'' ku ''fundado'' ti' ''Santiago, Chile.'' ''31'' ti' ''mayo:'' Le ''Tratado de Vereeniging'' ku taasik u ts'o'okol le ka'a k'atun ''Boer.'' === '''''Junio''''' === ''3'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Haute-Loire, Francia,'' jump'éel chak ik'al tu xu'ulsaj u kaajil ''Javaugues'' tu ''2:00 PM''. Kex chéen ''7 kilómetros'' u chowakil u bejil le xu'ulsajo', le chak ik'alo' ''3 kilómetros'' u kóochil, le beetike' leti' le chak ik'al asab kóoch ti' u k'ajláayil ''Europa.'' ''4'' ti' ''junio:'' Le yáax múuch' ''colonos boer'' ku k'uchul tu lu'umil ''Patagonia argentina'' yáanal u nu'uktaj le ''italiano Camillo Ricchiardi'' yéetel le ''sudafricano Louis Baumann.'' ''7'' ti' ''junio:'' Tu kaajil ''Niza, Francia, Vicente Francisco del Sol y Veyán,'' u ts'ook ''marqués'' ti' ''Valle de Tojo'', ku ''kíimskuba.'' ''28'' ti' ''junio:'' Le ''Triple Alianza'' ku ''renueva'' utia'al uláak' ''seis'' ja'abo'ob. ''28'' ti' ''junio'': U ''Congreso''il ''Estados Unidos''e' tu ts'áaj u páajtalil ti' le ''Spooner Act (1902),'' tu'ux ku ts'áaik u páajtalil ti' le Jo'olpóopo' ''Theodore Roosevelt'' u káajsik u tsikbal yéetel ''Colombia'' uti'al u beeta'al jump'éel ''canal interoceánico'' tu lu'umil ''Panamá.'' === '''''Julio''''' === ''10'' ti' ''julio:'' Tu kaajil ''Johnstown, Pensilvania,'' ''siete mineros'' kíimo'ob ti' jump'éel ''explosión'' ti' le ''mina'' chúuk ''Rolling Mill,'' tu'ux mina'an ka'ach u jóok'ol ''emergencia'' uti'al u ''ahorrar'' u tojol. Uláak' ''95 mineros'' ku kíimilo'ob tumen ''asfixia causada'' tumen le ''gases liberados'' ichil le ''explosión''. ''24'' ti' ''julio'': Tu lu'umil ''Perú,'' jump'éel ''explorador peruano'' yéetel koolnáal ''Agustín Lizárraga'' tu kaxtaj ''Machu Picchu.'' ''14'' ti' ''julio:'' Le ''campanario'' ti' le ''basílica San Marcos'' ti' ''Venecia'' ku lúubul. ''18'' ti' ''julio:'' Le báaxala' ''*Raimundo Lulio*'' tumen ''Joaquín Dicenta'' ku ye'esa'al tu kaajil ''Barcelona'' yéetel nojoch ''éxito.'' ''21'' ti' ''julio: Fluminense Football Club'' ku káajal tu kaajil ''Río de Janeiro, Brasil.'' ''25'' ti' ''julio: Club Olimpia de Asunción'' ku káajal tu lu'umil ''Paraguay.'' === '''''Agosto''''' === ''6'' ti' ''agosto:'' Káaj u beeta'al tu lu'umil ''Reino Unido'' le ''barco *Carpathia*'', ku bin u ''salvar'' le máaxo'ob kuxa'ano'ob ti' le ''RMS *Titanic*'' tu ja'abil ''1912.'' ''9'' ti' ''agosto:'' ''Eduardo VII'' ku ''corona''rta'al bey ajawo' tu noj kaajil ''Londres.'' ''11'' ti' ''agosto:'' Junp'éel ''terremoto 6.8'' u ''magnitud'' ku yúuchul tu ''isla''il ''Samos,'' tu lu'umil ''Grecia,'' tu'ux kíimij kantúul máako'ob. ''22'' ti' ''agosto'': tu lu'umil ''Estados Unidos, Theodore Roosevelt'' ku suut u yáax noj jala'achil u bin ti' jump'éel ''coche.'' ''22'' ti' ''agosto'': jump'éel k'a'am ''terremoto'' u ''magnitud 7.7 golpea'' le ''región china'' u ''Xinjiang, resultando'' ti' ichil ''5.000'' yéetel ''10.000'' kíimilo'ob. ''30'' ti' ''agosto:'' le witso' ''Pelée'' ku ka'a t'óochpajal tu lu'umil ''Martinica'', tu xu'ulsaj u kaajil ''Morne-Rouge'' yéetel tu beetaj u kíimil ''1,000'' máako'ob. === '''Septiembre''' === ''4'' ti' ''septiembre:'' Tu noj kaajil ''Buenos Aires (Argentina)'', ichil u k'iinbesajil u jóok'sa'al u wíinklil ''General Manuel Belgrano, ministro'' ti' ''guerra Pablo Riccheri (43)'' yéetel ''ministro'' ti' ''interior Joaquín V. González (39)'' tu yookolo'ob ya'abkach kojo'ob. ''Obligaron'' u suuto'ob tumen u ''presión'' le ''periódicos Buenos Aires. Bejla''<nowiki/>'e', ya'abkach bejo'ob ti' u noj kaajil ''Argentina'' ku bisik u k'aaba' le ''"patriotas".'' ''7'' ti' ''septiembre:'' Te' ''pantano Trundholm (Dinamarca),'' juntúul koolnáal tu kaxtaj le ''carro'' k'iino' ''Trundholm'' ''(''beeta'an tu ja'abil ''1300 a.C.).'' === '''''Octubre''''' === ''7'' ti' ''octubre: París Metro Line 2'' ku je'ek'abta'al ichil ''Étoile'' yéetel ''Anvers;'' le jaats yaan ichil ''Porte Dauphine'' yéetel ''Étoile'' ts'o'ok u je'ebel tak ''1900.'' ''12'' ti' ''octubre:'' Tu lu'umil ''Venezuela'', ku káajal u ba'pachta'al ''La Victoria;'' u muuk' le jala'acho'ob leales ti' le Jo'olpóopo' ''Cipriano Castro'' bino'ob ''guarnicionados'' te'elo'. ''16'' ti' ''octubre'': Le yáax ''cárcel'' chéen uti'al mejen paalalo'obo' ku je'ebel tu kaajil ''Borstal (Reino Unido).'' Le yaan k'alab najo' ''"Borstal"'' je'ela' ku kóochkinsik u ti' tuláakal le ''Imperio Británico.'' '''Noviembre''' 1 ti' noviembre: Francia yéetel Italia ku ts'íibtiko'ob jump'éel éejenil ta'akbil tu'ux ku ya'aliko'ob u p'áatal ma' u táakpajalo'ob tu lu'umil Africa. 2 ti' noviembre: Tu lu'umil Venezuela, ku káajal u jóok'ol u muuk' le rebelde'ob ku ba'pachtiko'ob La Victoria, lela' ku ye'esik jump'éel victoria uti'al u muuk' jala'achil le Jo'olpóopo' Cipriano Castro. 17 ti' noviembre: Le periódico *Assalam* ku káajal tu kaajil Buenos Aires, ku ye'esik bey u órganoil u kaajil sirio-otomano ti' le Repúblicas del Río de la Plata. 21 ti' noviembre: U jala'achil Colombia (conservador) yéetel le rebeldes liberales ku firmartiko'ob le Tratado de Wisconsin, tu'ux ku ts'o'okol le k'atun mil k'iino'ob káaj tu ja'abil 1899. 25 ti' noviembre: U kaajil Peralillo, Chile, ku jets'ik yéetel u noj a'almaj t'aan. 30 ti' noviembre: Ku firmarta'al u alianza militar anglo-japonesa; ku p'áatal tak 1923. '''Diciembre''' 2 ti' diciembre: Tu lu'umil Estados Unidos, le yáax Convención Sanitaria Internacional (ku beeta'al Washington, D.C.) tu jets'aj le Oficina Sanitaria Internacional (bejla'e' le Organización Panamericana ti' le Salud). 9 ti' diciembre: Tu lu'umil Venezuela, u barcoilo'ob ba'ate'el británicos yéetel alemanes ku lúubulo'ob tu puertoil La Guaira. Káaj u bloqueo naval ti' Venezuela ti' 1902-1903. 10 ti' diciembre: Le Imperio Británico, le Imperio Alemán yéetel le Reino de Italia tu ch'a'ajo'ob u cheemo'ob Venezolanos uti'al u bo'otik u p'aax le lu'uma' (190 millones de bolívars, ti' jump'éel lu'umil yéetel jump'éel ingreso anual ti' 30 millones). Le ba'atelilo' ma' declarado ku bisik u asab gastos, ku (incluso asab) obstaculiza le bo'ol le cuotas p'aax. 10 ti' diciembre: Tu lu'umil Egiptoe', ku je'ebel le yáax presa Aswan yaan tu jáal le río Nilo. 16 ti' diciembre: jump'éel terremoto 6.4-magnitud tu beetaj Uzbekistán, tu p'ataj 4,800 máako'ob kíimo'ob. 29 ti' diciembre: U ministroil Relaciones Exteriores ti' Argentina, Luis María Drago, tu jóok'saj jump'éel ju'un doctrinal tu'ux ku ya'alik ma' legal u cobrar u p'aax tumen nukuch noj lu'umilo'ob tu yo'olal le mejen noj lu'umo'obo'. Leti' le chen jala'acho' ti' le Américas ku protestar expresamente xu'ullsa'al le bloqueo naval ti' Venezuela ti' 1902-1903. 29 ti' diciembre: Le Imperio Austrohúngaro ku denunciar u tratado comercial yéetel Italia. == Ma' k'iinil == Ku ts'áabal u xuul ichil Argentina yéetel Chile. Ba'ate'el ichil Brasil yéetel Bolivia. Franciae' ku k'ajóoltik u páajtalil española yóok'ol u tuunichil Alhucemas. Sinn Féin beeta'ab tu lu'umil Irlanda. Francia ku k'uchul ti' jump'éel éejenil ta'akmaj yéetel España uti'al u jatsik Marruecos: España ku ch'a'ik u xamanil—ku bin tak u áalkab ja'il Sebou tak u fronterail Argelia—yéetel Ifni, Tarfaya yéetel Cabo Juby, ka'alikil Francia ku ch'a'ik u yalab. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ja'abo'ob]] {{INTERWIKI|Q2043}} 7mw7v9f04ye3eihy0fe5vt5b3lbsun7 3 192821 7356609 3647821 2026-10-08T02:53:30Z Mfield 465036 Mfield moved page [[User talk:Mikesolin]] to [[User talk:Flammability]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Mikesolin|Mikesolin]]" to "[[Special:CentralAuth/Flammability|Flammability]]" 3647821 wikitext text/x-wiki == Welcome == {{Translations|Template:Welcome|version=3|extratitle=<br />([[Template:Welcome-translate|Translate]]!)}} <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:{{#ifeq:|yes|yes}}|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 02:10, 10 December 2011 (UTC) bvgasz6meuljsee92wkq2t9dshlxrrw 0 213687 7356487 7334934 2026-10-07T20:19:48Z Fcoba230 2673901 KU TS'A'ABAL JUMP'EÉEL OOCHEL 7356487 wikitext text/x-wiki '''Ich Káastlan t'aan: ''milano.''''' Le '''milano'''e' jump'éel k'a'anal x'íik'in yik'elo' ichil u paakat ''Accipitridae''. Ku k'ajóolta'al tumen u suutnak' u xik' yéetel u suutnak' ichil ka'an, yéetel u yich ma'alob utsil ti' u yiliko'ob ba'ax ku jaantik. Ku kajtal ichil k'áaxo'ob, k'áax ja'o'ob, k'áankab lu'umo'ob yéetel tu'ux yaan ya'ax ja'. [[File:Brahminy Kite in Sundarbans National Park July 2025 by Tisha Mukherjee 06.jpg|thumb|I']] Jump'éel tu yéetel le xíik'ino' leti' ''milano tijereta'' (''Elanoides forficatus''). Le xíik'ino' k'ajóolta'an tumen u neek' séeb ku je'ets'el bey junts'íits' (''tijera''). U paach chak ek' yéetel sak, yéetel ku suutnak' ichil ka'an yéetel utsil. Ku jaantik máak'íinséek'o'ob, ch'íich'o'ob chan, xch'úupal k'áaxo'ob yéetel uláak' chan ba'alo'ob. Ti' ''México'' je'el u yila'al tu k'iino'ob u suuttal ichil u ''migración''. [[File:Brahminy Kite Perched Prey Kabini Nagarhole Dec21 D72 21603.jpg|thumb|I' táan u janal|left]] Le ''milano''o'ob ku beetiko'ob utsil ti' le k'uxtal yóok'ol kaabo', tumen ku ts'áako'ob u p'éelil chan ba'alo'ob yéetel Íik’alo’ob, bey xan yaan ''especies'' ku jaantik ba'ax ts'o'ok u kíimil. Tumen lelo', k'a'abéet u kanáanta'al u kúuchil ku kajtalo'ob yéetel u k'uxtalilo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q156250}} 27e3tpj9q2ljr3dui0mw3w5ygblbz3i 7356490 7356487 2026-10-07T20:20:51Z Fcoba230 2673901 ku beetpaal tùumben jaatsil ts'ìib 7356490 wikitext text/x-wiki '''Ich Káastlan t'aan: ''milano.''''' Le '''''milan''o'''e' jump'éel k'a'anal x'íik'in yik'elo' ichil u paakat ''Accipitridae''. Ku k'ajóolta'al tumen u suutnak' u xik' yéetel u suutnak' ichil ka'an, yéetel u yich ma'alob utsil ti' u yiliko'ob ba'ax ku jaantik. Ku kajtal ichil k'áaxo'ob, k'áax ja'o'ob, k'áankab lu'umo'ob yéetel tu'ux yaan ya'ax ja'. [[File:Brahminy Kite in Sundarbans National Park July 2025 by Tisha Mukherjee 06.jpg|thumb|I']] Jump'éel tu yéetel le xíik'ino' leti' ''milano tijereta'' (''Elanoides forficatus''). Le xíik'ino' k'ajóolta'an tumen u neek' séeb ku je'ets'el bey junts'íits' (''tijera''). U paach chak ek' yéetel sak, yéetel ku suutnak' ichil ka'an yéetel utsil. Ku jaantik máak'íinséek'o'ob, ch'íich'o'ob chan, xch'úupal k'áaxo'ob yéetel uláak' chan ba'alo'ob. Ti' ''México'' je'el u yila'al tu k'iino'ob u suuttal ichil u ''migración''. [[File:Brahminy Kite Perched Prey Kabini Nagarhole Dec21 D72 21603.jpg|thumb|I' táan u janal|left]] Le ''milano''o'ob ku beetiko'ob utsil ti' le k'uxtal yóok'ol kaabo', tumen ku ts'áako'ob u p'éelil chan ba'alo'ob yéetel Íik’alo’ob, bey xan yaan ''especies'' ku jaantik ba'ax ts'o'ok u kíimil. Tumen lelo', k'a'abéet u kanáanta'al u kúuchil ku kajtalo'ob yéetel u k'uxtalilo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ch'íich'o'ob]] {{INTERWIKI|Q156250}} 4myni0u9ml4pbkhlju8o82b2cli46ns 0 251355 7356687 7337807 2026-10-08T05:11:12Z Ganjidvd 2540604 7356687 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/S}} {{SCHEDA_COMUNE |COMUNE={{Wp/rgn/MSG|Cervia|RUM=Zirvia}} |IMMAGINE=CerviaPalazzoComunale.JPG |DIDASCALIA=Zirvia |CARTINA=RAVENNA |STEMMA=Cervia-Stemma.png |PROVINCIA=[[Wp/rgn/Pruvinza ad Ravêna|{{Wp/rgn/MSG|di Ravenna|RUM=ad Ravêna}}]] |NUMABITANTI=27649|NUMQUANDO={{Wp/rgn/MSG|31-05-2007}} |SUPERFICIE=82|ALTITUDINE=3|CAP=48015 <small>(48016-48010)</small>|PREF=0544|ISTAT=039007|CATASTO=C553 |LAT=44.26098|LONG=12.34963|NOMEGOOGLE=Zirvia |ABITANTI={{Wp/rgn/MSG|Cervesi|RUM=Ziriót}} |PATRONO={{Wp/rgn/MSG|San Paterniano|RUM=San Paterniên}}|FESTAPATRONO={{Wp/rgn/MSG|13 novembre|RUM=13 ad nuvembar}} |FRAZIONI={{Wp/rgn/MSG|Cannuzzo, Castiglione di Cervia, Milano Marittima, Montaletto, Pinarella, Pisignano, Savio, Tagliata, Terme, Villa Inferno|RUM=Canôz, Castiglión ad Zirvia, Milân Marêtima, Muntalét, La Pinarèla, Pisgnên, Sëvi, Tajèda, Al Têrmi, Vêla Inféran}} |CONFINA={{Wp/rgn/MSG|(nord) Ravenna, (est) Mare Adriatico, (sud) Cesenatico, (ovest) Cesena}} |SITO=www.comunecervia.it |SINDACO=Roberto Zoffoli|SINQUANDO=13/06/04 |TELCOM=979111|EMAILCOM=urp@comunecervia.it |DEMOGRAFIA={{DEMOGRAFIA|1861|5715|1871|6157|1881|6606|1901|7931|1911|9563|1921|10212|1931|11902 |1936|12319|1951|14923|1961|19059|1971|23008|1981|24704|1991|25294|2001|25892|2007|27649}} }} '''Zìria''' o '''Zìrvia''' ([[Wp/rgn/Italièn|Italièn]]: ''Cervia'') l'è un cumùn ad 28.000 abitant pió o menc. L'è sôta la pruvinza ad Ravêna. L'è dvintéda famousa par al salêni e par e gran mont ad sêl ch'al faseva, nenca se adès ui n'è sol ôna ch'la va incóra: e "Camilón"(''Salina Camillone''). L'è bagnéda da e [[Wp/rgn/Mèr Adriâtic|Mèr Adriâtic]] (a est) e la cunfêna a nord cun [[Wp/rgn/Ravêna|Ravêna]], a sud cun [[Wp/rgn/Ziznatic|Ziznatic]], e a ovest cun [[Wp/rgn/Zisèna|Zisèna]]. La festa de patron l'é e 13 ad nuvembar e us ciàma [[Wp/rgn/San Paterniên|San Paterniên]]. L'è una localité ad mèr, e d'istéda l'è pina ad turésta. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Cervia}} {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} [[Category:Wp/rgn]] {{INTERWIKI|Q52975}} 95hmlun2ua51bmklfgvogmtue4d4i66 0 251384 7356648 7338167 2026-10-08T04:30:58Z Ganjidvd 2540604 + Sucitê 7356648 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/S}}{{Wp/rgn/Diviṣiõn aministrativa|Gra amm=3|Nom=Cunsèls|Tip=[[Wp/rgn/Cumõn (Itaglia)|cumõn]]|Sta={{Wp/rgn/Bandira|ITA}}|Div sup={{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}|Map=Map of comune of Conselice (province of Ravenna, region Emilia-Romagna, Italy).svg|Did map=Pusiziõn de' Cumõn d Cunsèls int la Pruvẽnza d Ravèna|Ste=Conselice-Stemma.svg|Nom Div sup=[[Wp/rgn/Pruvẽnza (Itaglia)|Pruvẽnza]]|Abi=9790|Nom Div sup2=[[Wp/rgn/Regiõn (Itaglia)|Regiõn]]|Div sup2={{Wp/rgn/Band div|ITA|Emilia-Romagna|1}}|Data Abi=30-06-2026<ref name="ab">{{Wp/rgn/Zita web |tit = Bilancio demografico mensile e popolazione residente per sesso, anno 2026 |sit = demo.istat.it |pub = [[Wp/rgn/ISTAT|ISTAT]] |url = https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B |acc = 17.09.2026}}</ref>|Sup=60.20|Alt=6|Img=Chiesa di San Martino e monumento ai caduti, nella neve (Conselice).JPG}} '''Cuṣëls'''<ref>{{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Alberto Giovannini|tit=A voj imparê e' Rumagnôl|ann=2025|edi=Tempo al Libro|loc=[[Wp/rgn/Fënza|Fẽnza]]|vol=I|pag=114|isb=979-12-81307-40-7}}</ref> ([[Wp/rgn/Italien|itagliãn]]: ''Conselice'') l è un [[Wp/rgn/Cumõn (Itaglia)|cumõn]] [[Wp/rgn/Itaglia|itagliãn]] ch'l à {{formatnum:9790}} abitẽnt.<ref name="ab" /> L è sota la [[Wp/rgn/Pruvẽnza d Ravèna|Pruvẽnza d Ravèna]]. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Conselice}} ==Armẽnd== <references /> {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} [[Category:Wp/rgn]] {{INTERWIKI|Q52978}} dgmg8q8wklsk2pezh30p65er5w01aaf 0 251385 7356646 7338166 2026-10-08T04:30:19Z Ganjidvd 2540604 + Sucitê 7356646 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/S}} {{Wp/rgn/Diviṣiõn aministrativa | Nom = Cudgnòla | Tip = [[Wp/rgn/Cumõn (Itaglia)|cumõn]] | Gra amm = 3 | var = | Img = Barbianodicotignolacantieri.jpg | Did = | Nom ufc = | Sta = {{Wp/rgn/Bandira|ITA}} | Div sup = {{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}} | Alt = 19 | Sup = 35.14 | Abi = 7327 | Cun = | Nom abi = | Sit = | Map = Map of comune of Cotignola (province of Ravenna, region Emilia-Romagna, Italy).svg | Did map = Pusiziõn de' Cumõn d Cudgnòla in tla Pruvẽnza d Ravèna |Data Abi=30-06-2026<ref name="ab">{{Wp/rgn/Zita web |tit = Bilancio demografico mensile e popolazione residente per sesso, anno 2026 |sit = demo.istat.it |pub = [[Wp/rgn/ISTAT|ISTAT]] |url = https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B |acc = 17.09.2026}}</ref>}} '''Cudgnôla'''<ref>{{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Alberto Giovannini|tit=A voj imparê e' Rumagnôl|ann=2025|edi=Tempo al Libro|loc=[[Wp/rgn/Fënza|Fẽnza]]|vol=I|pag=115|isb=979-12-81307-40-7}}</ref> ([[Wp/rgn/Italièn|Itagliãn]]: ''Cotignola'') l'è un [[Wp/rgn/Cumõn (Itaglia)|cumõn]] [[Wp/rgn/Itaglia|itagliãn]] ch'l à {{formatnum:7327}} abitẽnt.<ref name="ab" /> L è sota la [[Wp/rgn/Pruvẽnza d Ravèna|Pruvẽnza d Ravèna]]. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Cotignola}} == Armẽnd== <references /> {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} [[Category:Wp/rgn]] {{INTERWIKI|Q52980}} 8s5gwwp8cmn7217cal498ag3k5zfgws 0 251386 7356656 7335241 2026-10-08T04:36:31Z Ganjidvd 2540604 + Sucitê 7356656 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/RO}} {{Wp/rgn/S}}{{Wp/rgn/Diviṣiõn aministrativa|Nom=Fẽnza|Tip=[[Wp/rgn/Cumõn (Itaglia)|cumõn]]|Gra amm=3|Ste=Faenza-Stemma.svg|Img=HDR panoramica Faenza Condominio Naviglio web.jpg|Alt=44|Sup=215.76|Abi=58871|Map=Map of comune of Faenza (province of Ravenna, region Emilia-Romagna, Italy).svg|Did map=Pusiziõn de' Cumõn d Fẽnza int la Pruvẽnza d Ravèna|Data Abi=30-06-2026<ref name="ab">{{Wp/rgn/Zita web |tit = Bilancio demografico mensile e popolazione residente per sesso, anno 2026 |sit = demo.istat.it |pub = [[Wp/rgn/ISTAT|ISTAT]] |url = https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B |acc = 17.09.2026}}</ref>|Sta={{Wp/rgn/Bandira|ITA}}|Div sup={{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}|Nom Div sup=[[Wp/rgn/Pruvẽnza (Itaglia)|Pruvẽnza]]|Div sup2={{Wp/rgn/Band div|ITA|Emilia-Romagna|1}}|Nom Div sup2=[[Wp/rgn/Regiõn (Itaglia)|Regiõn]]}} '''Fẽnza'''<ref>{{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Alberto Giovannini|tit=A voj imparê e' Rumagnôl|ann=2025|edi=Tempo al Libro|loc=[[Wp/rgn/Fẽnza|Fẽnza]]|vol=I|pag=114|isb=979-12-81307-40-7}}</ref> o '''Fênza'''<ref>{{Wp/rgn/Zita web |var = RO |aut = Edoardo Spada |tit = La Canta di Conselice, testo |sit = canteriniromagnoli.it |pub = |dat = (11/2021) |url = https://www.canteriniromagnoli.it/wp-content/uploads/2021/11/La-canta-di-Conselice-testo.pdf |acc = 31.08.2026 }}</ref> o '''Fẽza'''<ref>{{Wp/rgn/Zita web |var = |aut = |tit = Faenza ■■■□□ (Fẽza) |sit = dialettiromagnoli.it |pub = |dat = |url = https://dialettiromagnoli.it/citta.php?id=22&m0=submenu12&m1=submenu22 |acc = 31.08.2026 }}</ref><ref>{{Wp/rgn/Zita web |var = |aut = |tit = feza.it/index |sit = feza.it |pub = |dat = |url = https://www.feza.it/ |acc = 31.08.2026 }}</ref> ([[Wp/rgn/Italièn|Italièn]]: ''Faenza'') l è un [[Wp/rgn/Cumõn (Itaglia)|cumõn]] ch'l à {{formatnum:58871}} abitẽnt.<ref name="ab" /> L è sota la [[Wp/rgn/Pruvẽnza d Ravèna|Pruvẽnza d Ravèna]]. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Faenza}} {{Wp/rgn/Armand}} {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} [[Category:Wp/rgn]] [[Category:Wp/rgn/Cumun dla Rumagna]] {{INTERWIKI|Q52981}} k93tot54vxyjykc1s4b6xjrr0ce0mw0 0 251387 7356657 7345331 2026-10-08T04:37:05Z Ganjidvd 2540604 + Sucitê 7356657 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/S}}{{Wp/rgn/Diviṣiõn aministrativa|Gra amm=3|Nom=Fuṣgnã|Tip=[[Wp/rgn/Cumõn (Itaglia)|cumõn]]|Sta={{Wp/rgn/Bandira|ITA}}|Div sup={{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}|Div sup2={{Wp/rgn/Band div|ITA|Emilia-Romagna|1}}|Nom Div sup=[[Wp/rgn/Pruvẽnza (Itaglia)|Pruvẽnza]]|Nom Div sup2=[[Wp/rgn/Regiõn (Itaglia)|Regiõn]]|Abi=8277|Data Abi=30-06-2026<ref name="ab" />|Alt=9|Sup=24.55|Img=Fusignano, Piazza e mercato.jpg|Map=Map of comune of Fusignano (province of Ravenna, region Emilia-Romagna, Italy).svg|Cun=[[Wp/rgn/Agl'Infunsẽ|Agl'Infunsẽ]], [[Wp/rgn/Bagnacaval|Bagnacaval]], [[Wp/rgn/Lugh|Lugh]]|Did map=Pusiziõn de' Cumõn d Fuṣgnã int la Pruvẽnza d Ravèna}} '''Fuṣgnã'''<ref>{{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Alberto Giovannini|tit=A voj imparê e' Rumagnôl|ann=2025|edi=Tempo al Libro|loc=[[Wp/rgn/Fënza|Fẽnza]]|vol=I|pag=115|isb=979-12-81307-40-7}}</ref> o '''Fuṣgnãn'''<ref name="pons">{{Wp/rgn/Zita lìvar|aut=Franco Ponseggi|tit=Nuovo vocabolario romagnolo|ann=2024|loc=[[Wp/rgn/Fënza|Fẽnza]]|edi=Tempo al libro|pag=171|isb=979-12-81307-11-7}}</ref> ([[Wp/rgn/Italièn|Italièn]]: ''Fusignano'') l è [[Wp/rgn/Cumõn (Itaglia)|cumõn]] [[Wp/rgn/Italia|itagliãn]] ch'l à {{formatnum:8277}} abitẽnt.<ref name="ab">{{Wp/rgn/Zita web|url=https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B|acc=27.09.2026|sit=demo.istat.it|tit=Bilancio demografico mensile}}</ref> L è sota la [[Wp/rgn/Pruvẽnza d Ravèna|pruvẽnza d Ravèna]]. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Fusignano}} == Armẽnd == <references /> {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} [[Category:Wp/rgn]] {{INTERWIKI|Q52982}} ay8nz9uyuirj0vqp6h2jzeidmff89fq 0 251388 7356681 7352917 2026-10-08T05:06:52Z Ganjidvd 2540604 7356681 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/S}}{{Wp/rgn/Diviṣiõn aministrativa|Gra amm=3|Sta=ITA|Div sup={{Wp/rgn/Band div|ITA|Ravenna|2}}|Div sup2={{Wp/rgn/Band div|ITA|Emilia-Romagna|1}}|Len ufz=[[Wp/rgn/Italien|itagliãn]]|Elt len=[[Wp/rgn/Lengua rumagnòla|rumagnôl]]|Ste=Lugo (Italia)-Stemma.svg|Img=La_piazza_del_mercato_(Lugo,_Italy).jpg|Sup=117.06|Alt=15|Map=Map_of_comune_of_Lugo_(province_of_Ravenna,_region_Emilia-Romagna,_Italy).svg|Did map=Pusiziõn de' Cumõn d Lugh int la Pruvẽnza d Ravèna.}} Lugh (''Lugo'') l'è un cumùn ad 31.095 abitant pió o menc. L'è sôta la pruvinza ad Ravêna. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Lugo (RA)}} {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} [[Category:Wp/rgn]] hsynd1pf4h5z251cgo332g2a0t8zku3 0 251391 7356683 7337801 2026-10-08T05:09:07Z Ganjidvd 2540604 7356683 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/S}} Riòl o Riö (''Riolo Terme'') l'è un cumùn ad 5.556 abitant pió o menc. L'è sôta la pruvinza ad Ravêna. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Riolo Terme}} {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} [[Category:Wp/rgn]] {{INTERWIKI|Q52987}} qcv78497yl27i9dh7vb1v29ddp2v7df 0 251392 7356684 7337803 2026-10-08T05:09:36Z Ganjidvd 2540604 + Sucitê 7356684 wikitext text/x-wiki Rós (''Russi'') l'è un cumùn ad 11.148 abitant pió o menc. L'è sôta la pruvinza ad Ravêna. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Russi}} {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} [[Category:Wp/rgn]] {{INTERWIKI|Q52988}} tpc4ddfdo96acdbeayp338g290en05g 0 251393 7356685 7305354 2026-10-08T05:10:14Z Ganjidvd 2540604 7356685 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/RO!}} {{Wp/rgn/S}} '''Sant'Êtca'''<ref>{{Wp/rgn/Zita lìvar |var =RO |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo Vocabolario Romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al libro |loc =Fënza |edz =I |vol = |ser = |cap = |pag =99 |tra = |isb =9791281307117 |doi = |url = }}</ref> o {{Wp/rgn/Sẽnza surẓẽnt|'''Sant'Èghta'''}}([[Wp/rgn/Italièn|Italièn]]: ''Sant'Agata sul Santerno'') l'è un cumõn ad 2.512 abitẽnt sôta la pruvēnza ad Ravêna. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Sant'Agata sul Santerno}} {{Wp/rgn/Armand}} {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} {{INTERWIKI|Q52989}} [[Category:Wp/rgn]] [[Category:Wp/rgn/Cumun dla Rumagna]] 3mfgr6o7703xo03gyssikipikp8a7dm 0 251394 7356686 7337799 2026-10-08T05:10:47Z Ganjidvd 2540604 7356686 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/RO!}} {{Wp/rgn/S}} '''Slarôl''' o '''Slaròl''' ([[Wp/rgn/Italièn|Italièn]]: ''Solarolo'') l'è un cumùn ad 4 486<ref>{{Wp/rgn/Zita web|url=https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B|acc=26.08.2026|sit=demo.istat.it|tit=Bilancio demografico mensile}}</ref> abitint sôta la pruvinza ad Ravêna. == Sucitê == === Ṣvilòp dla pupulaziõn === {{Wp/rgn/Demografia/Solarolo (RA)}} {{Wp/rgn/ProvRAVENNA}} [[Category:Wp/rgn]] [[Category:Wp/rgn/Cumun dla Rumagna]] i98adawhqfvaqowqabz5vckgtbh362r 0 334352 7356493 7305097 2026-10-07T20:22:04Z EkBeatriz 2658041 Edición de Texto 7356493 wikitext text/x-wiki [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|Yook'ol kab]] [[File:Popol Wuj's deity.png|thumb|U yuumtsilo'obil PopolVuh]] Ichil u tsikbalil PopolVuhe', ku tsikbalta'al wíinike' ya'ab u téenel beeta'abij, ba'ale' ma' tu jóok'ol ma'alobil. * '''Yáax téenal. K'atil máako'ob:''' Jach mina'an u muuk'o'ob, totojkij u máano'ob, wáa ku ch'u'ululo'obe' ku laj puk'ulo'ob, ma' ma'alob u t'aano'obi', le óolale' ka' xu'ulsa'abo'ob. * '''U ka'atéenal. Che'il máako'ob:''' Ma'alob u t'aano'ob, anchaj u mejen paalalo'ob, ba'ale' mina'an u yóolo'ob, ku tu'ubsiko'ob ya'ab ba'alo'ob, yéetel ma' tu chíimpoltiko'ob le yuum k'ujo'obo'. Taal búulkabile' ka'aj xu'ulsa'abo'ob, le ma' kíimo'obo', suunaj ma'axilo'ob. * '''U yóoxtéen. Ba'alche'ob:''' Ka'alikil ma' beeta'an u jach ma'alobil le wíiniko'obo', ba'alche'obe' tu yumilto'ob, yóok'ol kaab, ba'ale' ikil ma' tu t'aano'ob mix tu chíimpoltikoob yuumtsilo'obe', ka'aj p'a'ato'ob pachil yéetel ka'aj káaj u jaantikubáab ichil u baatselo'ob. * '''U kantéen. Ixi'im máako'ob.''' Ba'alche'ob e'ex kili'ich ixi'im tii' yuumtsilo'ob, tu juch'o'ob u jejelaáasil ixi'imo'obe' ka'aj tu beeto'ob u bak'el máak, leti' le yano'on tak bejla'a'. Le uuchben ch'iibalo'ob. tu kano'ob u mentko'ob nuukuch najilo'ob, le k'ajo'oltan bejlae' (Chichen itza, kaba Uxmal, Labnaj), le najo'oba' u tial u ts'a'abal jump'éel ki'imak óolil u ti'al yumk'ujo'obo', tumen anchajil m'aalob kuxtalil. Le ch'iibalo'obo' tu t'ooxubáa'ob tu lu'umilo'ob Yucatán, Campeche, Quintana Roo, Belize yéetel u laak' kajalilo'ob weey tu lu'umil Méxicoe'. [[File:Observatory Complex - Chichen Itza 2024.jpg|thumb|left|Chichén Itzá]] [[File:Kabah Palace - Maya architecture.jpg|thumb|Kabah]] [[File:Uxmal Yucatán.jpg|thumb|Uxmal|left]] [[File:Mexico-6568 - Labná Courtyard (4724857448).jpg|left|thumb|Labná]] Le ch'i'ibalo'oba' ma' k'aajolta'an bix laj kíimiko'obi', wa yo'olal k'oja'anil, wa ba'ax úuchti'ob. Ba'ale', le ka'aj k'uch le sak wíiniko'obo', chéen wa jaytúul p'aatalo'obi', ya'abe' ma' ojéela'an tu'ux bino'obi', tak le noj kaajo'oboo', laj bu'ut'o'ob. [[Category:Wp/yua]] hkek8frgzn2z1br8oxaiqe5g0r21jeh 7356510 7356493 2026-10-07T20:46:11Z EkBeatriz 2658041 Edición de Texto 7356510 wikitext text/x-wiki [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|Yook'ol kab]] [[File:Popol Wuj's deity.png|thumb|U yuumtsilo'obil PopolVuh]] Ichil u tsikbalil PopolVuhe', ku tsikbalta'al wíinike' ya'ab u téenel beeta'abij, ba'ale' ma' tu jóok'ol ma'alobil. * '''Yáax téenal. K'atil máako'ob:''' Jach mina'an u muuk'o'ob, totojkij u máano'ob, wáa ku ch'u'ululo'obe' ku laj puk'ulo'ob, ma' ma'alob u t'aano'obi', le óolale' ka' xu'ulsa'abo'ob. * '''U ka'atéenal. Che'il máako'ob:''' Ma'alob u t'aano'ob, anchaj u mejen paalalo'ob, ba'ale' mina'an u yóolo'ob, ku tu'ubsiko'ob ya'ab ba'alo'ob, yéetel ma' tu chíimpoltiko'ob le yuum k'ujo'obo'. Taal búulkabile' ka'aj xu'ulsa'abo'ob, le ma' kíimo'obo', suunaj ma'axilo'ob. * '''U yóoxtéen. Ba'alche'ob:''' Ka'alikil ma' beeta'ak u jach ma'alobil le wíiniko'obo', ba'alche'obe' tu yumilto'ob, yóok'ol kaab, ba'ale' ikil ma' tu t'aano'ob mix tu chíimpoltikoob yuumtsilo'obe', ka'aj p'a'ato'ob pachil yéetel ka'aj káaj u jaantikubáab ichil u baatselo'ob. * '''U kantéen. Ixi'im máako'ob.''' Ba'alche'obe' tu ye'esaj kili'ich ixi'im ti' yuumtsilo'ob, tu juch'o'ob u jejeláasil ixi'imo'obe' ka'aj tu beeto'ob u bak'el máak, leti' le yano'on tak bejla'a'. Le uuchben ch'iibalo'ob. tu kano'ob u mentko'ob nuukuch najilo'ob, le k'ajo'oltan bejlae' (Chichen itza, kaba Uxmal, Labnaj), le najo'oba' u tial u ts'a'abal jump'éel ki'imak óolil u ti'al yumk'ujo'obo', tumen anchajil m'aalob kuxtalil. Le ch'iibalo'obo' tu t'ooxubáa'ob tu lu'umilo'ob Yucatán, Campeche, Quintana Roo, Belize yéetel u laak' kajalilo'ob weey tu lu'umil Méxicoe'. [[File:Observatory Complex - Chichen Itza 2024.jpg|thumb|left|Chichén Itzá]] [[File:Kabah Palace - Maya architecture.jpg|thumb|Kabah]] [[File:Uxmal Yucatán.jpg|thumb|Uxmal|left]] [[File:Mexico-6568 - Labná Courtyard (4724857448).jpg|left|thumb|Labná]] Le ch'i'ibalo'oba' ma' k'aajolta'an bix laj kíimiko'obi', wa yo'olal k'oja'anil, wa ba'ax úuchti'ob. Ba'ale', le ka'aj k'uch le sak wíiniko'obo', chéen wa jaytúul p'aatalo'obi', ya'abe' ma' ojéela'an tu'ux bino'obi', tak le noj kaajo'oboo', laj bu'ut'o'ob. [[Category:Wp/yua]] 1hmkqkbgqif7phb5ghy1i2gkmnndz88 7356521 7356510 2026-10-07T20:59:51Z EkBeatriz 2658041 Edición de texto 7356521 wikitext text/x-wiki [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|Yook'ol kab]] [[File:Popol Wuj's deity.png|thumb|U yuumtsilo'obil PopolVuh]] Ichil u tsikbalil PopolVuhe', ku tsikbalta'al wíinike' ya'ab u téenel beeta'abij, ba'ale' ma' tu jóok'ol ma'alobil. * '''Yáax téenal. K'atil máako'ob:''' Jach mina'an u muuk'o'ob, totojkij u máano'ob, wáa ku ch'u'ululo'obe' ku laj puk'ulo'ob, ma' ma'alob u t'aano'obi', le óolale' ka' xu'ulsa'abo'ob. * '''U ka'atéenal. Che'il máako'ob:''' Ma'alob u t'aano'ob, anchaj u mejen paalalo'ob, ba'ale' mina'an u yóolo'ob, ku tu'ubsiko'ob ya'ab ba'alo'ob, yéetel ma' tu chíimpoltiko'ob le yuum k'ujo'obo'. Taal búulkabile' ka'aj xu'ulsa'abo'ob, le ma' kíimo'obo', suunaj ma'axilo'ob. * '''U yóoxtéen. Ba'alche'ob:''' Ka'alikil ma' beeta'ak u jach ma'alobil le wíiniko'obo', ba'alche'obe' tu yumilto'ob, yóok'ol kaab, ba'ale' ikil ma' tu t'aano'ob mix tu chíimpoltikoob yuumtsilo'obe', ka'aj p'a'ato'ob pachil yéetel ka'aj káaj u jaantikubáab ichil u baatselo'ob. * '''U kantéen. Ixi'im máako'ob.''' Ba'alche'obe' tu ye'esaj kili'ich ixi'im ti' yuumtsilo'ob, tu juch'o'ob u jejeláasil ixi'imo'obe' ka'aj tu beeto'ob u bak'el máak, leti' le yano'on tak bejla'a'. * * Úuchben ch'i'ibalo'obe' tu kano'ob u méento'ob nukuch najilo'ob, k'ajolta'ano'ob tak ti' le k'iino'oba' (Chichen Itza, Kabah,Uxmal, Labnaj), le najo'oba' uti'al u ts'a'abal jump'éel ki'imak óolil ti' yuumk'ujo'ob. * Beytúuna' anchaj u t'o'xkuba'ob tu lu'umilo'ob Yucatán, Campeche, Quintana Roo, Belize yéetel u laak' kajalilo'ob weey tu lu'umil Méxicoe'. [[File:Observatory Complex - Chichen Itza 2024.jpg|thumb|left|Chichén Itzá]] [[File:Kabah Palace - Maya architecture.jpg|thumb|Kabah]] [[File:Uxmal Yucatán.jpg|thumb|Uxmal|left]] [[File:Mexico-6568 - Labná Courtyard (4724857448).jpg|left|thumb|Labná]] Le ch'i'ibalo'oba' ma' k'aajolta'an bix laj kíimiko'obi', wa yo'olal k'oja'anil, wa ba'ax úuchti'ob. Ba'ale', le ka'aj k'uch le sak wíiniko'obo', chéen wa jaytúul p'aatalo'obi', ya'abe' ma' ojéela'an tu'ux bino'obi', tak le noj kaajo'oboo', laj bu'ut'o'ob. [[Category:Wp/yua]] jy0qumqy97bhofq0s3ydbzru704fyj6 0 398560 7356361 7356031 2026-10-07T16:25:03Z PastelKos 2547710 7356361 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" width="300" cellspacing="0" cellpadding="4" align="right" border="1" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<div style="text-align: center;">Βόρειος Ἀμερική</div> | colspan="2" align="center" |[[File:Location North America.svg|frameless]] |- |'''Ἐμβαδόν''' |24.709.000 χ² |- |'''Πλῆθος''' |579,024,000 |- |'''Πυκνότης Πλήθους''' |22,9/χ² |- |'''[[Wp/grc/Ὅλον Ἐθνικὸν Ἀπότεγμα|ΟΕΑ]]''' |$24,43 τρισ.<ref>"[https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/WEOWORLD/NMQ GDP Nominal, current prices]". ''imf.com'', ἀναλαβὸν τῇ 18/11/2020</ref> |- |'''ΟΕΑ κατὰ κεφαλήν''' |$49.240<ref>"[https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/WEOWORLD/NMQ Nominal GDP per capita]". ''imf.com'', ἀναλαβὸν τῇ 18/11/2020</ref> |- |'''Ζῶναι Ὥρας''' |UTC-10 ''–'' UTC |- | style="vertical-align: top;" |'''Μέγιστες Πόλεις''' |[[File:Flag of Mexico.svg|frameless|23x23px|border]] [[Wp/grc/Μεξικούπολις|Μεξικούπολις]]<br>[[File:Flag_of_the_United_States.svg|frameless|23x23px|border]] [[Wp/grc/Νέον Ἐβόρακον|Νέον Ἐβόρακον]]<br>[[File:Flag_of_the_United_States.svg|frameless|23x23px|border]] [[Wp/grc/Ἀγγελόπολις|Ἀγγελόπολις]]<br>[[File:Flag of Canada (Pantone).svg|border|frameless|23x23px]] [[Wp/grc/Τορόντον|Τορόντον]]<br>[[File:Flag_of_the_United_States.svg|frameless|23x23px|border]] [[Wp/grc/Σικᾶγον|Σικᾶγον]] |} Ἡ '''Βόρειος Ἀμερικὴ''' μέρος καὶ διαίρεσις τῆς [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] ἐστι. Ὅμορός ἐστι τῇ Ἄρκτῳ τῷ [[Wp/grc/Ἀρκτικὸς Ὠκεανός|Ἀρκτικῷ Ὠκεανῷ]], τῇ Δύσῃ τῷ [[Wp/grc/Εἰρηνικὸς Ὠκεανός|Εἰρηνικῷ]], τῇ Ἀνατολῇ τῷ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικῷ]] τε καὶ τῷ Νότῳ τῇ [[Wp/grc/Νότιος Ἀμερική|Νοτίῳ Ἀμερικῇ]]. == Κατάλογος Χωρῶν== [[File:North America satellite orthographic.jpg|thumb|Δορυφορικὸς πίναξ τῆς Βορείου Ἀμερικῆς]] [[File:Non-Native American Nations Control over N America 1750-2008.gif|thumb|Πίναξ εἰκάζων τὴν ἀποίκησιν τῆς Βορείου Ἀμερικῆς ἀπὸ τῶν Εὐρωπαίων (1750–2008)]] Αἵδε αἱ χῶραι ἐν τῇ Βορείῳ Ἀμερικῇ οὖσαι: {| class="wikitable" !Θυρ. !Σημ. !Χώρα !Μητρόπολις |- |[[File:Insigne_Sanctae_Luciae.svg|frameless|32x32px]] |[[File:Flag_of_Saint_Lucia.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἁγία Λουκία (χώρα τῆς Μέσης Ἀμερικῆς)|Ἁγία Λουκία]] |[[Wp/grc/Κάστριαι|Κάστριαι]] |- |[[File:Insigne_Sancti_Vincenti_et_Granatinae.svg|frameless|37x37px]] |[[File:Flag_of_Saint_Vincent_and_the_Grenadines.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι]] |[[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι)|Βασιλεόπολις]] |- |[[File:Insigne_Sancti_Christophori_et_Nivium.svg|frameless|40x40px]] |[[File:Flag_of_Saint_Kitts_and_Nevis.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης|Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης]] |[[Wp/grc/Κάτω Γῆ|Κάτω Γῆ]] |- |[[File:Coat_of_arms_of_Haiti.svg|frameless|30x30px]] |[[File:Flag_of_Haiti.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἁϊτή|Ἁϊτή]] |[[Wp/grc/Πριγκιπολιμήν|Πριγκιπολιμήν]] |- |[[File:Insigne_Antiquae_et_Barbudae.svg|frameless|39x39px]] |[[File:Flag_of_Antigua_and_Barbuda.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα|Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα]] |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]] |- |[[File:Insigne_Bahamarum.svg|frameless|41x41px]] |[[File:Flag_of_the_Bahamas.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Βαᾶμαι|Βαᾶμαι]] |[[Wp/grc/Νασσαῦον|Νασσαῦον]] |- |[[File:Insigne_Barbatae.svg|frameless|38x38px]] |[[File:Flag_of_Barbados.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Βαρβαδώς|Βαρβαδώς]] |[[Wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]] |- |[[File:Insigne_Belizae.svg|frameless|40x40px]] |[[File:Flag_of_Belize.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Βελίζη|Βελίζη]] |[[Wp/grc/Βελμοπάνη|Βελμοπάνη]] |- |[[File:Coat of arms of Grenada (shield).svg|frameless|34x34px]] |[[File:Flag_of_Grenada.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Γρανάτη|Γρανάτη]] |[[Wp/grc/Ἁγία Γεωργιούπολις (Γρανάτη)|Ἁγία Γεωργιούπολις]] |- |[[File:Coat_of_arms_of_Guatemala.svg|frameless|30x30px]] |[[File:Flag_of_Guatemala.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Γoυατιμάλη|Γουατιμάλη]] |[[Wp/grc/Γoυατιμαλόπολις|Γουατιμαλόπολις]] |- |[[File:Insigne_Dominicum.svg|frameless|30x30px]] |[[File:Flag_of_the_Dominican_Republic.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Δομινικανὴ Πολιτεία|Δομινικανὴ Πολιτεία]] |[[Wp/grc/Ἅγιος Δομίνικος|Ἅγιος Δομίνικος]] |- |[[File:Insigne_Civitatum_Foederatarum.svg|frameless|36x36px]] |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς]] |[[Wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτών]] |- |[[File:Insigne_Iamaicae.svg|frameless|32x32px]] |[[File:Flag_of_Jamaica.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]] |[[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἰαμαϊκή)|Βασιλεόπολις]] |- |[[File:Arms_of_Canada.svg|frameless|39x39px]] |[[File:Flag of Canada (Pantone).svg|frameless|35x35px|border]] |[[Wp/grc/Κανάδη|Κανάδη]] |[[Wp/grc/Ὀτταύα|Ὀτταύα]] |- |[[File:Insigne_Cubicum.svg|frameless|34x34px]] |[[File:Flag_of_Cuba.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Κύβη|Κύβη]] |[[Wp/grc/Αὑανή|Αὑανή]] |- |[[File:Insigne_Dominicae.svg|frameless|34x34px]] |[[File:Flag_of_Dominica.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Κυριακή|Κυριακή]] |[[Wp/grc/Ῥοσώ|Ῥοσώ]] |- |[[File:Insigne_Mexicanum.svg|frameless|36x36px]] |[[File:Flag_of_Mexico.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικόν]] |[[Wp/grc/Μεξικούπολις|Μεξικούπολις]] |- |[[File:Insigne_Nicaraguae.svg|frameless|29x29px]] |[[File:Flag_of_Nicaragua.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Νικαράγουα|Νικαράγουα]] |[[Wp/grc/Μανάγουα|Μανάγουα]] |- |[[File:Insigne_Honduriae.svg|frameless|46x46px]] | [[File:Flag of Honduras (16-9).png|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Ὁνδούρα|Ὁνδούρα]] |[[Wp/grc/Τεγουσιγάλπη|Τεγουσιγάλπη]] |- |[[File:Insigne_Panamae.svg|frameless|37x37px]] |[[File:Flag_of_Panama.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Πανάμη|Πανάμη]] |[[Wp/grc/Παναμόπολις|Παναμόπολις]] |- |[[File:Insigne_Costaricum.svg|frameless|33x33px]] |[[File:Flag_of_Costa_Rica_(state).svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Πλουσία Ἀκτή|Πλουσία Ἀκτή]] |[[Wp/grc/Ἁγία Ἰωσηφόπολις (Πλουσία Ἀκτή)|Ἁγία Ἰωσηφόπολις]] |- |[[File:Insigne_Salvatoriae.svg|frameless|29x29px]] |[[File:Flag_of_El_Salvador.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Σωτηρία|Σωτηρία]] |[[Wp/grc/Ἁγία Σωτηριούπολις|Ἁγία Σωτηριούπολις]] |- |[[File:Insigne_Trinitatis_et_Tobaci.svg|frameless|38x38px]] |[[File:Flag_of_Trinidad_and_Tobago.svg|frameless|35x35px]] |[[Wp/grc/Τριὰς καὶ Ταβάκον|Τριὰς καὶ Ταβάκον]] |[[Wp/grc/Ἱσπανολιμήν|Ἱσπανολιμήν]] |} ==Πηγαί == <references /> ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Commonscat|North America|τῆς Βορείου Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἤπειροι τῆς Γῆς}}{{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}}{{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Ἀμερική]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Βόρειος_Ἀμερική}} {{INTERWIKI|Q49}} bmkor14p0vr36e2xb3c0kr1cdh3l2t6 2 612529 7357300 7227689 2026-10-08T11:56:39Z Mai Thanh Bang 427894 Replaced content with "{{speedy|muốn xóa trang User}}" 7357300 wikitext text/x-wiki {{speedy|muốn xóa trang User}} q7od4ftcslg6x2itf1fonheqq2v7z2h 7357301 7357300 2026-10-08T11:56:54Z Mai Thanh Bang 427894 7357301 wikitext text/x-wiki {{speedy}} gun5dhfdo7v0zd7k6m20h8p7vqi5k23 3 810425 7357095 1509640 2026-10-08T09:42:09Z TenWhile6 2571422 TenWhile6 moved page [[User talk:Markus rp]] to [[User talk:Pl1sk3n]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Markus rp|Markus rp]]" to "[[Special:CentralAuth/Pl1sk3n|Pl1sk3n]]" 1509640 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 21:43, 11 November 2013 (UTC) 20vd1utzf489633r2a3bmmqmo3w7v6z 3 2464983 7356386 3388512 2026-10-07T17:24:26Z Mfield 465036 Mfield moved page [[User talk:Skinnykarlos]] to [[User talk:SkinnyKarlos]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Skinnykarlos|Skinnykarlos]]" to "[[Special:CentralAuth/SkinnyKarlos|SkinnyKarlos]]" 3388512 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 02:23, 20 September 2015 (UTC) rcuk2862c3g9wy9m7ystl8n09crs7c5 0 2719731 7356192 5637624 2026-10-07T13:05:13Z Onarakusai 564667 7356192 wikitext text/x-wiki [[File:Yukawa.jpg|300px|thumb|ちら]] '''湯川秀樹'''（ゆかわひでき）や[[Wp/ryu/大和|大和]]ぬ[[Wp/ryu/論理物理学|論理物理学]]者やいびーん。[[Wp/ryu/京都府|京都府]][[Wp/ryu/京都市|京都市]]んまり。[[Wp/ryu/1949年|1949年]]に[[Wp/ryu/ノーベル物理学賞|ノーベル物理学賞]]受賞。 {{DEFAULTSORT:ゆかわひてき}} [[Category:Wp/ryu/大和ぬ物理学者]] [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬノーベル賞受賞者]] [[Category:Wp/ryu/ノーベル物理学賞受賞者]] [[Category:Wp/ryu/文化勲章受章者]] [[Category:Wp/ryu/京都府んまりぬチュ]] {{INTERWIKI|Q155777}} rz6cxywqgcda0xxvfccusr9dmo98euo 14 2719732 7356188 4208873 2026-10-07T12:58:09Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/京都府出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/京都府んまりぬチュ]] 4208873 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] d9r5o9uo0s1i7em72drjakmpmr5ag0r 7356201 7356188 2026-10-07T13:08:03Z Onarakusai 564667 7356201 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:きようとふ}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] qy59ksjg58yza1ngrl6686f0jpv6icu 0 2719792 7356277 5684340 2026-10-07T13:48:22Z Onarakusai 564667 7356277 wikitext text/x-wiki '''明石家さんま'''（あかしやさんま）や[[Wp/ryu/大和|大和]]ぬ[[Wp/ryu/お笑い芸人|お笑い芸人]]、[[Wp/ryu/しばいしー|しばいしー]]やいびーん。[[Wp/ryu/奈良県|奈良県]]出身。本名'''杉本高文'''。 {{DEFAULTSORT:あかしやさんま}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬお笑い芸人]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬしばいしー]] [[Category:Wp/ryu/奈良県んまりぬチュ]] {{INTERWIKI|Q1075328}} ssrhn76u3oomebnlwy8me0jf9x637pq 14 2719793 7356268 4208868 2026-10-07T13:46:27Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/奈良県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/奈良県んまりぬチュ]] 4208868 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] d9r5o9uo0s1i7em72drjakmpmr5ag0r 7356280 7356268 2026-10-07T13:48:53Z Onarakusai 564667 7356280 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:ならけん}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] ittsi3vcx9x5a2nxjzwrz6qjw1ciyxo 0 2734292 7356287 5613649 2026-10-07T13:52:39Z Onarakusai 564667 7356287 wikitext text/x-wiki [[File:Yuzuru_Hanyu-Sochi_2014.jpg|thumb|250px|ちら]] '''羽生結弦'''（[[Wp/ryu/大和口|大和口]]：はにゅうゆづる）ぉー、[[Wp/ryu/やまとぅんちゅ|やまとぅんちゅ]]ぬ[[Wp/ryu/スケート|スケート]]選手やいびーん。[[Wp/ryu/宮城県|宮城県]][[Wp/ryu/仙台市|仙台市]]んまり。 {{DEFAULTSORT:はにゅうゆつる}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/宮城県んまりぬチュ]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬスケート選手]] {{INTERWIKI|Q597023}} audhivyaaktul4cwncgw43ri89tgdgn 14 2734293 7356282 4208870 2026-10-07T13:49:44Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/宮城県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/宮城県んまりぬチュ]] 4208870 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] d9r5o9uo0s1i7em72drjakmpmr5ag0r 7356288 7356282 2026-10-07T13:53:17Z Onarakusai 564667 7356288 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:みやきけん}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] h5rynieqbxu1k9bavlnseth1hr9trd5 0 2797407 7356221 5186087 2026-10-07T13:21:29Z Onarakusai 564667 7356221 wikitext text/x-wiki '''桝太一'''（ます たいち）や、[[Wp/ryu/大和|大和]]ぬ[[Wp/ryu/アナウンサー|アナウンサー]]やいびーん。 {{DEFAULTSORT:ますたいち}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/千葉県んまりぬチュ]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬアナウンサー]] {{INTERWIKI|Q11538249}} 3s2cqud3k8yrzqcnpcvxmx4525hhjid 14 2797408 7356215 4208875 2026-10-07T13:15:28Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/千葉県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/千葉県んまりぬチュ]] 4208875 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] d9r5o9uo0s1i7em72drjakmpmr5ag0r 7356228 7356215 2026-10-07T13:23:42Z Onarakusai 564667 7356228 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:ちはけん}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] 5alvia1y8zzov4ws8kttbfcxfdc6rcd 0 2800372 7356218 5474247 2026-10-07T13:18:21Z Onarakusai 564667 7356218 wikitext text/x-wiki [[File:Kakefumasayuki 150829.JPG|thumb|ちら]] '''掛布雅之'''（かけふ まさゆき、[[Wp/ryu/1955年|1955年]][[Wp/ryu/5月9日|5月9日]] - ）ぇー、[[Wp/ryu/やまとぅんちゅ|やまとぅんちゅ]]ぬ[[Wp/ryu/野球|野球]]選手やん。 {{Wp/ryu/Commonscat|Masayuki Kakefu}} {{DEFAULTSORT:かけふまさゆき}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ野球選手]] [[Category:Wp/ryu/千葉県んまりぬチュ]] {{INTERWIKI|Q11078072}} 7mexywdaxilhvu2tfa86g7n189vgh66 0 2822810 7356207 5635445 2026-10-07T13:10:03Z Onarakusai 564667 7356207 wikitext text/x-wiki [[File:Noriaki Kasai.jpg|250px|thumb]] '''葛西紀明'''（[[Wp/ryu/大和口|大和口]]：かさいのりあき）ぇー、[[Wp/ryu/やまとぅんちゅ|やまとぅんちゅ]]ぬ[[Wp/ryu/スキージャンプ|スキージャンプ]]選手やん。[[Wp/ryu/大和|大和]][[Wp/ryu/北海道|北海道]]っんまり。 {{DEFAULTSORT:かさいのりあき}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬスキージャンプ選手]] [[Category:Wp/ryu/北海道んまりぬチュ]] {{INTERWIKI|Q343346}} n3hd6jof3ciek9ij1ychp1s0ujttguy 14 2822814 7356203 4208874 2026-10-07T13:08:38Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/北海道出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/北海道んまりぬチュ]] 4208874 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] d9r5o9uo0s1i7em72drjakmpmr5ag0r 7356213 7356203 2026-10-07T13:14:42Z Onarakusai 564667 7356213 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:ほつかいとう}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] 8ikfu0357yzudkvqw5enuzh1kvtptzs 0 2831241 7356884 7336617 2026-10-08T07:48:20Z Sivakosaran 526860 7356884 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Jaffna banner Kandasamy temple.jpg}} '''யாழ்ப்பாணம்''' இலங்கையின் [[Wy/ta/வட மாகாணம் (இலங்கை)|வட மாகாணத்தின்]] தலைநகரமும், இலங்கையின் முக்கியமான தமிழ்ப் பண்பாட்டு மையங்களில் ஒன்றுமாகும். நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில், யாழ்ப்பாணக் கோட்டை, யாழ்ப்பாணப் பொது நூலகம், இந்துக் கோவில்கள், தீவுகள், பனை மரங்கள் மற்றும் தனித்துவமான உணவுப் பண்பாடு ஆகியவற்றிற்காக யாழ்ப்பாணம் அறியப்படுகிறது. யாழ்ப்பாண நகரத்தைத் தவிர, யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டிலும் அதனைச் சுற்றியுள்ள தீவுகளிலும் பயணிகள் பார்வையிடக்கூடிய பல இடங்கள் உள்ளன. == புரிதல் == யாழ்ப்பாணம் இலங்கையின் வடபகுதியில் அமைந்துள்ள முக்கிய நகரமாகும். யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் பெரும்பாலான மக்கள் தமிழ் மொழியைப் பேசுகின்றனர். இப்பகுதி பல நூற்றாண்டுகளாகத் தமிழ்ப் பண்பாடு, கல்வி, சமயம் மற்றும் வர்த்தகத்தின் முக்கிய மையமாக இருந்து வருகிறது. நல்லூர் இடைக்கால யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தின் தலைநகரமாக விளங்கியது. 17ஆம் நூற்றாண்டின் ஆரம்பத்தில் போர்த்துக்கேயர் யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தைக் கைப்பற்றினர். பின்னர் இப்பகுதி ஒல்லாந்தரின் கட்டுப்பாட்டிலும் அதன்பின் பிரித்தானியரின் ஆட்சியிலும் இருந்தது. இலங்கை உள்நாட்டுப் போரின்போது யாழ்ப்பாணமும் அதன் சுற்றுப்புறப் பகுதிகளும் பெரிதும் பாதிக்கப்பட்டன. போர் முடிவடைந்த பின்னர் நகரிலும் குடாநாட்டிலும் குறிப்பிடத்தக்க மீள்கட்டுமானம் இடம்பெற்றுள்ளது. பனை மரம் யாழ்ப்பாணத்தின் முக்கிய அடையாளங்களில் ஒன்றாகும். பனை மரத்தின் பழம், கிழங்கு, கருப்பட்டி, ஓலை உள்ளிட்ட பல பகுதிகள் உணவு, கைவினைப் பொருட்கள் மற்றும் அன்றாடத் தேவைகளுக்குப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. டிசம்பர் முதல் மார்ச் வரையான காலத்தில் வெப்பநிலை ஒப்பீட்டளவில் குறைவாக இருப்பதால் யாழ்ப்பாணத்துக்குச் சுற்றுலா செல்ல ஏற்ற காலமாகும். ஆண்டின் பிற மாதங்களில் பகல் நேரம் மிகவும் வெப்பமாக இருக்கலாம். == எப்படிச் செல்வது == === விமானம் வழியாக === {{Wy/ta/Go | name=யாழ்ப்பாணம் சர்வதேச விமான நிலையம் | alt=பலாலி விமான நிலையம் | address=பலாலி | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 16 கி.மீ. வடக்கே | wikidata=Q7390742 | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டிற்குச் சேவை வழங்கும் சர்வதேச விமான நிலையம். இந்தியாவின் சில நகரங்களுக்கும் கொழும்புப் பகுதிக்கும் விமானச் சேவைகள் இயக்கப்படுகின்றன. சேவைகளும் நேர அட்டவணைகளும் மாறக்கூடியவை என்பதால் பயணத்திற்கு முன் தற்போதைய தகவல்களைச் சரிபார்க்கவும். | lastedit=2026-09 }} === தொடருந்து வழியாக === {{Wy/ta/Go | name=யாழ்ப்பாணம் தொடருந்து நிலையம் | address=நிலைய வீதி, யாழ்ப்பாணம் | lat=9.665194 | long=80.020694 | wikidata=Q140666 | content=[[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]] மற்றும் யாழ்ப்பாணம் இடையே வடக்குத் தொடருந்துப் பாதையில் நாளாந்தத் தொடருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. பயண நேரங்களும் சேவைகளும் மாறக்கூடியவை என்பதால் முன்கூட்டியே தற்போதைய நேர அட்டவணையைச் சரிபார்க்கவும். | lastedit=2026-09 }} === பேருந்து வழியாக === [[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]], [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]], வவுனியா, மன்னார் மற்றும் வடக்கு மாகாணத்தின் ஏனைய நகரங்களிலிருந்து யாழ்ப்பாணத்துக்கு அரச மற்றும் தனியார் பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. கொழும்பிலிருந்து இரவு நேரப் பேருந்துச் சேவைகளும் இயக்கப்படுகின்றன. யாழ்ப்பாணத்துக்கும் [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலைக்கும்]] இடையில் இலங்கை போக்குவரத்துச் சபையின் பேருந்துச் சேவையும் உள்ளது. இந்தப் பயணம் பல மணித்தியாலங்கள் எடுக்கக்கூடியது. === கப்பல் வழியாக === காங்கேசன்துறை துறைமுகத்துக்கும் இந்தியாவின் தமிழ்நாட்டிலுள்ள நாகப்பட்டினத்துக்கும் இடையே பயணிகள் கப்பல் சேவை இயக்கப்படுகிறது. சேவைகள் வானிலை மற்றும் இயக்க நிலைமைகளுக்கு ஏற்ப மாறக்கூடியவை என்பதால் பயணத்தைத் திட்டமிடுவதற்கு முன் தற்போதைய சேவை நிலையைச் சரிபார்க்கவும். காங்கேசன்துறை யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 20 கி.மீ. வடக்கே அமைந்துள்ளது. == சுற்றிப் பார்ப்பது == யாழ்ப்பாண நகரின் மத்திய பகுதியிலுள்ள பல இடங்களுக்கு நடந்தே செல்லலாம். ஆனால் நல்லூர் மற்றும் குடாநாட்டின் பிற பகுதிகளுக்குச் செல்ல முச்சக்கர வண்டி, பேருந்து அல்லது தனிப்பட்ட வாகனம் வசதியானது. === முச்சக்கர வண்டி === முச்சக்கர வண்டிகள் நகரம் முழுவதும் எளிதாகக் கிடைக்கின்றன. மீட்டர் பயன்படுத்தப்படாவிட்டால் பயணத்தைத் தொடங்குவதற்கு முன் கட்டணத்தை உறுதிப்படுத்திக்கொள்வது நல்லது. === பேருந்து === யாழ்ப்பாண நகரையும் குடாநாட்டின் பல பகுதிகளையும் இணைக்கும் அரச மற்றும் தனியார் பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. காரைநகர், ஊர்காவற்றுறை, பருத்தித்துறை, காங்கேசன்துறை போன்ற பகுதிகளுக்கும் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. === மிதிவண்டி மற்றும் மோட்டார் சைக்கிள் === யாழ்ப்பாணக் குடாநாடு பெரும்பாலும் சமதரையாக இருப்பதால் மிதிவண்டியில் சுற்றிப் பார்ப்பதற்கும் ஏற்றது. சில தங்குமிடங்களிலும் வாடகை நிலையங்களிலும் மிதிவண்டிகள் மற்றும் மோட்டார் சைக்கிள்கள் கிடைக்கலாம். == பார்க்க == {{Wy/ta/See | name=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.67457 | long=80.02966 | wikidata=Q2607851 | phone=+94 21 221 9353 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் மிக முக்கியமான அடையாளங்களில் ஒன்றான புகழ்பெற்ற முருகன் கோவில். தற்போதைய ஆலயம் 18ஆம் நூற்றாண்டில் உருவாக்கப்பட்டு பின்னர் பலமுறை விரிவுபடுத்தப்பட்டுள்ளது. வருடாந்த நல்லூர்த் திருவிழா யாழ்ப்பாணத்தின் மிகப்பெரிய சமய மற்றும் பண்பாட்டு நிகழ்வுகளில் ஒன்றாகும். ஆலயத்திற்குள் செல்லும்போது காலணிகளை அகற்ற வேண்டும். ஆண்கள் மேலாடையை அகற்ற வேண்டும் என்ற ஆலய மரபும் உள்ளது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணக் கோட்டை | address=கோட்டை வீதி, யாழ்ப்பாணம் | content=17ஆம் நூற்றாண்டில் போர்த்துக்கேயர்களால் கட்டப்பட்டு பின்னர் ஒல்லாந்தர்களால் பெரிதும் விரிவுபடுத்தப்பட்ட நட்சத்திர வடிவிலான கோட்டை. இலங்கையில் எஞ்சியுள்ள பெரிய ஒல்லாந்தர் காலக் கோட்டைகளில் இதுவும் ஒன்று. உள்நாட்டுப் போரின்போது பெரிதும் சேதமடைந்த இது பின்னர் பகுதியளவில் புனரமைக்கப்பட்டுள்ளது. கோட்டையின் மதில்களிலிருந்து யாழ்ப்பாணக் கடலேரியையும் நகரின் சில பகுதிகளையும் காணலாம். மாலை நேரத்தில் உள்ளூர் மக்களும் அதிகமாக வருகை தருகின்றனர். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணப் பொது நூலகம் | address=மணிக்கூட்டு வீதி, யாழ்ப்பாணம் | lat=9.659167 | long=80.016111 | wikidata=Q15962212 | phone=+94 21 222 6028 | url=http://www.jaffnalibrary.lk/ | hours=செவ்வாய்–ஞாயிறு 08:30–18:00; திங்கள் மற்றும் பொது விடுமுறை நாட்களில் மூடப்படும் | content=1933-இல் நிறுவப்பட்ட யாழ்ப்பாணத்தின் முக்கிய அடையாளங்களில் ஒன்று. ஒரு காலத்தில் பெருமளவான நூல்களையும் அரிய ஆவணங்களையும் கொண்டிருந்த நூலகம் 1981-இல் தீக்கிரையாக்கப்பட்டது. பின்னர் மீளக் கட்டப்பட்டு மீண்டும் திறக்கப்பட்டது. நூலகத்தின் சில பகுதிகள் மட்டுமே சுற்றுலாப் பயணிகளுக்குத் திறந்திருக்கும். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணத் தொல்லியல் அருங்காட்சியகம் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.668858 | long=80.024261 | wikidata=Q11310066 | content=யாழ்ப்பாணம் மற்றும் வட இலங்கையின் வரலாறு தொடர்பான தொல்பொருட்களைக் கொண்ட சிறிய அருங்காட்சியகம். நல்லூரைப் பார்வையிடும்போது இதனையும் சேர்த்துக்கொள்ளலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=பழைய பூங்கா | alt=கச்சேரி இடிபாடுகள் | address=பழைய பூங்கா வீதி, யாழ்ப்பாணம் | content=19ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த பிரித்தானிய அரசாங்க அதிபரின் இல்லத்தின் இடிபாடுகள். உள்நாட்டுப் போரின்போது இப்பகுதி சேதமடைந்தது. தற்போது மரங்கள் சூழ்ந்த இடிபாடுகளைக் காணலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=குருநகர் மீன் சந்தை | address=மீட்பு வீதி, குருநகர், யாழ்ப்பாணம் | hours=பொதுவாக 06:00–10:00 | content=யாழ்ப்பாணக் கடற்பகுதியில் பிடிக்கப்படும் மீன் மற்றும் கடலுணவுகள் விற்பனை செய்யப்படும் பரபரப்பான காலைச் சந்தை. உள்ளூர் மீன்பிடி வாழ்க்கையைப் பார்ப்பதற்கு ஏற்ற இடம். | lastedit=2026-09 }} === குடாநாட்டில் === {{Wy/ta/See | name=செல்வச்சந்நிதி முருகன் கோவில் | alt=தொண்டைமானாறு செல்வச்சந்நிதி | address=தொண்டைமானாறு | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் புகழ்பெற்ற முருகன் ஆலயங்களில் ஒன்று. வருடாந்தத் திருவிழாக் காலத்தில் பெருமளவிலான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=கீரிமலை | address=கீரிமலை | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து வடக்கே | content=கடற்கரையோர நன்னீர் ஊற்று மற்றும் அருகிலுள்ள சமயத் தலங்களுக்காக அறியப்படும் இடம். காங்கேசன்துறையுடன் இணைத்து ஒரே பயணத்தில் பார்வையிடலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=காங்கேசன்துறை | alt=கே.கே.எஸ். | address=காங்கேசன்துறை | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 20 கி.மீ. வடக்கே | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் வடக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள துறைமுக நகரம். இந்தியாவுக்கான பயணிகள் கப்பல் சேவை, இலங்கையின் வடக்குப் பகுதியிலுள்ள தொடருந்து நிலையம், கடற்கரை மற்றும் அருகிலுள்ள கீரிமலை ஆகியவற்றுக்காக அறியப்படுகிறது. | lastedit=2026-09 }} === தீவுகள் === யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் மேற்கிலும் தென்மேற்கிலும் பல தீவுகள் உள்ளன. வேலணை, காரைநகர், நயினாதீவு மற்றும் நெடுந்தீவு ஆகியவை பயணிகளிடையே குறிப்பிடத்தக்கவை. சில தீவுகள் தரைப்பாலங்களால் குடாநாட்டுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளன; நயினாதீவு மற்றும் நெடுந்தீவு போன்ற இடங்களுக்குப் படகில் செல்ல வேண்டும். {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு | alt=நாகதீபம் | address=நயினாதீவு | lat=9.60000 | long=79.76667 | wikidata=Q920529 | content=இந்துக்களுக்கும் பௌத்தர்களுக்கும் முக்கியமான சிறிய தீவு. நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் இங்கு அமைந்துள்ளன. குறிகட்டுவான் இறங்குதுறையிலிருந்து படகில் செல்லலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவில் | address=நயினாதீவு | lat=9.61906 | long=79.77428 | wikidata=Q6959710 | phone=+94 21 320 7785 | content=நயினாதீவிலுள்ள முக்கியமான இந்து ஆலயம். நாகபூசணி அம்மனை முதன்மைத் தெய்வமாகக் கொண்ட இவ்வாலயம் உயரமான இராசகோபுரத்திற்காகவும் வருடாந்தத் திருவிழாவிற்காகவும் அறியப்படுகிறது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு நாக விகாரை | alt=நாகதீப புராண விகாரை | address=நயினாதீவு | lat=9.61275 | long=79.77397 | wikidata=Q6958314 | phone=+94 21 321 3356 | content=இலங்கைப் பௌத்தர்களின் முக்கிய புனிதத் தலங்களில் ஒன்றாகக் கருதப்படும் விகாரை. நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவிலுடன் இணைத்து ஒரே பயணத்தில் பார்வையிடலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=கசூரினா கடற்கரை | address=காரைநகர் | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து காரைநகர் நோக்கிச் செல்லலாம் | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் பிரபலமான கடற்கரைகளில் ஒன்று. ஆழம் குறைந்த கடற்பகுதியைக் கொண்டதால் உள்ளூர் மக்களிடையே பிரபலமானது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=சாட்டிக் கடற்கரை | address=வேலணை | content=வேலணைத் தீவில் அமைந்துள்ள அமைதியான கடற்கரை. தரைப்பாலம் வழியாக யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து செல்லலாம். | lastedit=2026-09 }} == செய்ய == === திருவிழாக்கள் === {{Wy/ta/Do | name=நல்லூர்க் கந்தசுவாமி கோவில் வருடாந்தத் திருவிழா | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.67457 | long=80.02966 | wikidata=Q2607851 | content=பொதுவாக சூலை–ஆகத்து காலத்தில் நடைபெறும் யாழ்ப்பாணத்தின் மிகப்பெரிய வருடாந்த சமய விழாக்களில் ஒன்று. பல நாட்கள் நடைபெறும் திருவிழாவின் முக்கிய நிகழ்வுகளில் தேர்த்திருவிழாவும் ஒன்றாகும். இலங்கையின் பல பகுதிகளிலிருந்தும் வெளிநாடுகளிலிருந்தும் பெருமளவிலான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். }} '''தைப்பொங்கல்''' சனவரி மாதத்தில் யாழ்ப்பாணம் முழுவதும் கொண்டாடப்படுகிறது. வீடுகளிலும் கோவில்களிலும் பொங்கல் தயாரித்தல் மற்றும் சிறப்பு வழிபாடுகள் நடைபெறுகின்றன. '''தீபாவளி''' இந்து மக்களால் பரவலாகக் கொண்டாடப்படுகிறது. '''தமிழ்–சிங்களப் புத்தாண்டு''' ஏப்ரல் மாதத்தில் கொண்டாடப்படுகிறது. === தீவுகளைச் சுற்றிப் பார்த்தல் === யாழ்ப்பாணத்தைச் சுற்றியுள்ள தீவுகளைப் பார்வையிடுவது இப்பகுதியின் தனித்துவமான பயண அனுபவங்களில் ஒன்றாகும். '''வேலணை''' தரைப்பாலம் மூலம் யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. ஊர்காவற்றுறை மீன்பிடிக் கிராமம் மற்றும் சாட்டிக் கடற்கரை இப்பகுதியில் உள்ளன. '''காரைநகர்''' தரைப்பாலம் மூலம் செல்லக்கூடிய மற்றொரு தீவாகும். கசூரினா கடற்கரை இதன் முக்கியமான சுற்றுலா இடமாகும். '''நயினாதீவு''' செல்ல குறிகட்டுவானிலிருந்து படகைப் பயன்படுத்த வேண்டும். நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் இத்தீவின் முக்கிய இடங்கள். '''[[Wy/ta/நெடுந்தீவு|நெடுந்தீவு]]''' யாழ்ப்பாணத்தின் தொலைதூரத் தீவுகளில் ஒன்று. காட்டு குதிரைகள், பவளக்கற்களால் கட்டப்பட்ட மதில்கள், பழைய கோட்டையின் இடிபாடுகள் மற்றும் அமைதியான கிராமப்புறச் சூழலுக்காக அறியப்படுகிறது. == வாங்க == {{Wy/ta/Buy | name=யாழ்ப்பாணச் சந்தை | address=யாழ்ப்பாண மத்திய பேருந்து நிலையத்திற்கு மேற்கே | hours=ஞாயிறு தவிர ஏனைய நாட்களில் திறந்திருக்கும் | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பரபரப்பான பாரம்பரியச் சந்தை. பழங்கள், காய்கறிகள், மசாலாப் பொருட்கள், பனை சார்ந்த உற்பத்திகள் மற்றும் பல்வேறு உள்ளூர் பொருட்கள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} பனங்கட்டி, பனாட்டு, பனை சார்ந்த கைவினைப் பொருட்கள், நல்லெண்ணெய், உள்ளூர் மசாலாப் பொருட்கள் போன்றவை யாழ்ப்பாணத்தில் வாங்கக்கூடிய பிராந்திய உற்பத்திகளில் சிலவாகும். == சாப்பிட == யாழ்ப்பாணம் தனித்துவமான உணவுப் பண்பாட்டைக் கொண்டுள்ளது. யாழ்ப்பாணக் கூழ் இப்பகுதியின் மிகவும் அறியப்பட்ட உணவுகளில் ஒன்று. பலவகையான கடலுணவுகளைக் கொண்டு தயாரிக்கப்படும் காரமான கூழாக இது உள்ளது. நண்டு, இறால், கணவாய் மற்றும் பலவகையான மீன் உணவுகளும் பிரபலமானவை. சைவ உணவுகளை விரும்புபவர்களுக்கு நகரத்தில் பல பாரம்பரியத் தமிழ் சைவ உணவகங்கள் உள்ளன. {{Wy/ta/Eat | name=அட்சயா / நிலா | address=60, ஸ்ரான்லி வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 221 9946 | content=தமிழ்ச் சைவ உணவுகளுக்காக அறியப்படும் உணவகம். மதிய நேரத்தில் சைவ உணவுத் தெரிவுகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=மலாயன் கஃபே | address=சி. பொன்னம்பலம் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 222 2373 | hours=பொதுவாக 07:30–21:00 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பழமையான மற்றும் பிரபலமான சைவ உணவகங்களில் ஒன்று. தோசை, இடியப்பம், வடை மற்றும் பிற தென்னிந்திய, யாழ்ப்பாண உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=மாங்கோஸ் | address=129, பிரதான வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | phone=+94 77 766 1083 | hours=தினமும் 11:00–23:00 | content=தோசை, உத்தப்பம், கொத்து பரோட்டா மற்றும் லஸ்ஸி உள்ளிட்ட இந்தியச் சைவ உணவு வகைகளுக்காக அறியப்படும் உணவகம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=நல்லூர் பவன் சைவ உணவகம் | address=250, கோவில் வீதி, நல்லூர் | content=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவிலுக்கு அருகிலுள்ள சைவ உணவகம். தமிழ் மற்றும் தென்னிந்திய உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=ரைஸ் அண்ட் ஸ்பைஸ் | address=321, கஸ்தூரியார் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | hours=தினமும் 07:30–21:30 | content=சோறு, கறி மற்றும் பிரியாணி உள்ளிட்ட இலங்கை மற்றும் உள்ளூர் உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=ரியோ ஐஸ்கிறீம் | address=யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 222 7224 | hours=தினமும் 09:00–22:00 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பிரபலமான ஐஸ்கிறீம் நிலையங்களில் ஒன்று. பலவகையான ஐஸ்கிறீம் மற்றும் இனிப்பு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} == குடிக்க == குழாய் நீரை நேரடியாகக் குடிப்பதைத் தவிர்த்து, பாதுகாப்பான குடிநீரைப் பயன்படுத்துவது நல்லது. யாழ்ப்பாணத்தில் புதிதாகத் தயாரிக்கப்படும் பழச்சாறுகள் பரவலாகக் கிடைக்கின்றன. நெல்லிக்காய்ச் சாறு மற்றும் நெல்லிக்காய் கோடியல் போன்ற பானங்களையும் முயற்சிக்கலாம். பனை மற்றும் தென்னை மரங்களிலிருந்து தயாரிக்கப்படும் '''கள்''' இப்பகுதியின் பாரம்பரிய பானங்களில் ஒன்றாகும். பனங்கள்ளுக்கு தனித்துவமான சுவை உள்ளது. யாழ்ப்பாணத்தில் இரவு நேரப் பொழுதுபோக்கு இடங்கள் ஒப்பீட்டளவில் குறைவாக உள்ளன. == தங்க == யாழ்ப்பாண நகரில் மலிவான விருந்தினர் இல்லங்கள் முதல் உயர்தர விடுதிகள் வரை பல வகையான தங்குமிடங்கள் உள்ளன. தொடருந்து நிலையம், நல்லூர் மற்றும் நகர மையத்தைச் சுற்றியுள்ள பகுதிகள் தங்குவதற்கு வசதியானவை. === மலிவு === {{Wy/ta/Sleep | name=டோனீஸ் கார்டன் ஹவுஸ் பாக்பேக்கர்ஸ் இன் | address=215, ஓல்ட் பார்க் வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | directions=தொடருந்து நிலையத்திற்கு அருகில், பழைய பூங்காவுக்கு எதிரில் | phone=+94 77 033 9879 | content=பயணிகளிடையே பிரபலமான சிறிய விருந்தினர் இல்லம். நகரின் முக்கிய இடங்களுக்கும் தொடருந்து நிலையத்துக்கும் அருகில் அமைந்துள்ளது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=தில்கோ சிட்டி ஹோட்டல் | address=70/6, காங்கேசன்துறை வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 720 0707 | email=[info@tilkohotels.com](mailto:info@tilkohotels.com) | content=நகர மையத்திற்கு அருகிலுள்ள தங்கும் விடுதி. உணவகம் உள்ளிட்ட வசதிகள் உள்ளன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=உதயன் விருந்தினர் இல்லம் | address=392/6, நாவலர் வீதி, நல்லூர் | directions=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவிலுக்கு அருகில் | phone=+94 21 567 7608 | content=நல்லூரில் அமைந்துள்ள எளிமையான விருந்தினர் இல்லம். }} {{Wy/ta/Sleep | name=நல்லூர் ரெசிடென்ஸ் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 77 244 6241 | content=அமைதியான சூழலில் அமைந்துள்ள சிறிய தங்குமிடம். உணவு வசதியும் கிடைக்கிறது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=தம்பு இல்லம் | address=107, பிறவுண் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 76 455 0644 | content=நீச்சல் குளம் மற்றும் உணவு வசதியைக் கொண்ட சிறிய தங்குமிடம். | lastedit=2026-09 }} === நடுத்தர மற்றும் உயர்தர === {{Wy/ta/Sleep | name=ஜெட்விங் யாழ்ப்பாணம் | address=37, மகாத்மா காந்தி வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | phone=+94 21 221 5571 | url=https://www.jetwinghotels.com/jetwingjaffna/ | content=யாழ்ப்பாண நகர மையத்தில் அமைந்துள்ள உயர்தர விடுதி. உணவகம் மற்றும் நகரக் காட்சியைக் காணக்கூடிய மேற்கூரைப் பகுதி உள்ளிட்ட வசதிகள் உள்ளன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=மார்கோசா வில்லா | address=யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 224 0242 | content=யாழ்ப்பாண நகருக்கும் விமான நிலையத்துக்கும் இடைப்பட்ட பகுதியில் அமைந்துள்ள சிறிய பூட்டிக் விடுதி. | lastedit=2026-09 }} === வித்தியாசமான அனுபவம் === {{Wy/ta/Sleep | name=போர்ட் ஹம்மன்ஹீல் | address=காரைநகர் | directions=காரைநகருக்கு அருகிலுள்ள சிறிய தீவில் | content=ஒல்லாந்தர் காலத்தில் பயன்படுத்தப்பட்ட தீவுக் கோட்டையில் அமைந்துள்ள தனித்துவமான தங்குமிடம். அறைகளைவிட வரலாற்றுச் சூழலும் தீவில் தங்கும் அனுபவமுமே இதன் முக்கிய ஈர்ப்பு. | lastedit=2026-09 }} == பாதுகாப்பாக இருங்கள் == யாழ்ப்பாணம் மற்றும் குடாநாட்டின் பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பகுதிகளில் வழக்கமான பயணப் பாதுகாப்பு முன்னெச்சரிக்கைகளைப் பின்பற்றுவது போதுமானது. வெப்பமான காலங்களில் பகல் நேரத்தில் வெப்பம் அதிகமாக இருக்கும். போதுமான அளவு தண்ணீர் அருந்துவதுடன், தொப்பி மற்றும் சூரியப் பாதுகாப்பைப் பயன்படுத்துவது நல்லது. கிராமப்புறங்களிலும் தீவுகளிலும் சுற்றும்போது தனியார் காணிகள், இராணுவப் பகுதிகள் மற்றும் அணுகல் தடை செய்யப்பட்ட பகுதிகளுக்குள் அனுமதியின்றி செல்ல வேண்டாம். அறிவிப்புப் பலகைகளைக் கவனிக்கவும். கடற்கரைகளில் நீந்துவதற்கு முன் உள்ளூர் கடல் நிலைமைகளைச் சரிபார்க்கவும். கோவில்கள் மற்றும் பிற சமயத் தலங்களுக்குச் செல்லும்போது அங்குள்ள ஆடை மற்றும் நடத்தை தொடர்பான மரபுகளை மதிக்கவும். == அடுத்து செல்ல == * '''[[Wy/ta/நெடுந்தீவு|நெடுந்தீவு]]''' — யாழ்ப்பாணத்தின் மேற்கே அமைந்துள்ள தொலைதூரத் தீவு. காட்டு குதிரைகள், பவளக்கல் மதில்கள் மற்றும் காலனித்துவக் கால இடிபாடுகளுக்காக அறியப்படுகிறது. * '''நயினாதீவு''' — நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் அமைந்துள்ள புனிதத் தீவு. * '''காரைநகர்''' — கசூரினா கடற்கரைக்காக அறியப்படும் தீவு. * '''காங்கேசன்துறை''' — யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் வடக்குக் கடற்கரை, துறைமுகம் மற்றும் இந்தியாவுக்கான பயணிகள் கப்பல் இணைப்பைக் கொண்ட நகரம். * '''[[Wy/ta/மன்னார்|மன்னார்]]''' — கடற்கரைகள், பறவைகள் மற்றும் வரலாற்றுச் சின்னங்களுக்காக அறியப்படும் வடமேற்கு நகரம். * '''[[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சி]]''' — யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து தெற்கே A9 வீதியில் அமைந்துள்ள நகரம். * '''[[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]]''' — கிழக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள துறைமுக நகரம். {{Wy/ta/Geo|9.6680|80.0250}} {{Wy/ta/IsPartOf|வடக்கு மாகாணம்}} [[Category:Wy/ta/இலங்கை]] [[Category:Wy/ta/வடக்கு மாகாணம்]] [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q215277}} bgg2olb5nh9gk08mhr4eiwrwazpmks5 7357144 7356884 2026-10-08T10:14:19Z Sivakosaran 526860 7357144 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Jaffna banner Kandasamy temple.jpg}} '''யாழ்ப்பாணம்''' இலங்கையின் [[Wy/ta/வட மாகாணம் (இலங்கை)|வட மாகாணத்தின்]] தலைநகரமும், இலங்கையின் முக்கியமான தமிழ்ப் பண்பாட்டு மையங்களில் ஒன்றுமாகும். நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில், யாழ்ப்பாணக் கோட்டை, யாழ்ப்பாணப் பொது நூலகம், இந்துக் கோவில்கள், தீவுகள், பனை மரங்கள் மற்றும் தனித்துவமான உணவுப் பண்பாடு ஆகியவற்றிற்காக யாழ்ப்பாணம் அறியப்படுகிறது. யாழ்ப்பாண நகரத்தைத் தவிர, யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டிலும் அதனைச் சுற்றியுள்ள தீவுகளிலும் பயணிகள் பார்வையிடக்கூடிய பல இடங்கள் உள்ளன. == புரிதல் == யாழ்ப்பாணம் இலங்கையின் வடபகுதியில் அமைந்துள்ள முக்கிய நகரமாகும். யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் பெரும்பாலான மக்கள் தமிழ் மொழியைப் பேசுகின்றனர். இப்பகுதி பல நூற்றாண்டுகளாகத் தமிழ்ப் பண்பாடு, கல்வி, சமயம் மற்றும் வர்த்தகத்தின் முக்கிய மையமாக இருந்து வருகிறது. நல்லூர் இடைக்கால யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தின் தலைநகரமாக விளங்கியது. 17ஆம் நூற்றாண்டின் ஆரம்பத்தில் போர்த்துக்கேயர் யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தைக் கைப்பற்றினர். பின்னர் இப்பகுதி ஒல்லாந்தரின் கட்டுப்பாட்டிலும் அதன்பின் பிரித்தானியரின் ஆட்சியிலும் இருந்தது. இலங்கை உள்நாட்டுப் போரின்போது யாழ்ப்பாணமும் அதன் சுற்றுப்புறப் பகுதிகளும் பெரிதும் பாதிக்கப்பட்டன. போர் முடிவடைந்த பின்னர் நகரிலும் குடாநாட்டிலும் குறிப்பிடத்தக்க மீள்கட்டுமானம் இடம்பெற்றுள்ளது. பனை மரம் யாழ்ப்பாணத்தின் முக்கிய அடையாளங்களில் ஒன்றாகும். பனை மரத்தின் பழம், கிழங்கு, கருப்பட்டி, ஓலை உள்ளிட்ட பல பகுதிகள் உணவு, கைவினைப் பொருட்கள் மற்றும் அன்றாடத் தேவைகளுக்குப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. டிசம்பர் முதல் மார்ச் வரையான காலத்தில் வெப்பநிலை ஒப்பீட்டளவில் குறைவாக இருப்பதால் யாழ்ப்பாணத்துக்குச் சுற்றுலா செல்ல ஏற்ற காலமாகும். ஆண்டின் பிற மாதங்களில் பகல் நேரம் மிகவும் வெப்பமாக இருக்கலாம். == எப்படிச் செல்வது == === விமானம் வழியாக === {{Wy/ta/Go | name=யாழ்ப்பாணம் சர்வதேச விமான நிலையம் | alt=பலாலி விமான நிலையம் | address=பலாலி | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 16 கி.மீ. வடக்கே | wikidata=Q7390742 | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டிற்குச் சேவை வழங்கும் சர்வதேச விமான நிலையம். இந்தியாவின் சில நகரங்களுக்கும் கொழும்புப் பகுதிக்கும் விமானச் சேவைகள் இயக்கப்படுகின்றன. சேவைகளும் நேர அட்டவணைகளும் மாறக்கூடியவை என்பதால் பயணத்திற்கு முன் தற்போதைய தகவல்களைச் சரிபார்க்கவும். | lastedit=2026-09 }} === தொடருந்து வழியாக === {{Wy/ta/Go | name=யாழ்ப்பாணம் தொடருந்து நிலையம் | address=நிலைய வீதி, யாழ்ப்பாணம் | lat=9.665194 | long=80.020694 | wikidata=Q140666 | content=[[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]] மற்றும் யாழ்ப்பாணம் இடையே வடக்குத் தொடருந்துப் பாதையில் நாளாந்தத் தொடருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. பயண நேரங்களும் சேவைகளும் மாறக்கூடியவை என்பதால் முன்கூட்டியே தற்போதைய நேர அட்டவணையைச் சரிபார்க்கவும். | lastedit=2026-09 }} === பேருந்து வழியாக === [[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]], [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]], வவுனியா, மன்னார் மற்றும் வடக்கு மாகாணத்தின் ஏனைய நகரங்களிலிருந்து யாழ்ப்பாணத்துக்கு அரச மற்றும் தனியார் பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. கொழும்பிலிருந்து இரவு நேரப் பேருந்துச் சேவைகளும் இயக்கப்படுகின்றன. யாழ்ப்பாணத்துக்கும் [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலைக்கும்]] இடையில் இலங்கை போக்குவரத்துச் சபையின் பேருந்துச் சேவையும் உள்ளது. இந்தப் பயணம் பல மணித்தியாலங்கள் எடுக்கக்கூடியது. === கப்பல் வழியாக === காங்கேசன்துறை துறைமுகத்துக்கும் இந்தியாவின் தமிழ்நாட்டிலுள்ள நாகப்பட்டினத்துக்கும் இடையே பயணிகள் கப்பல் சேவை இயக்கப்படுகிறது. சேவைகள் வானிலை மற்றும் இயக்க நிலைமைகளுக்கு ஏற்ப மாறக்கூடியவை என்பதால் பயணத்தைத் திட்டமிடுவதற்கு முன் தற்போதைய சேவை நிலையைச் சரிபார்க்கவும். காங்கேசன்துறை யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 20 கி.மீ. வடக்கே அமைந்துள்ளது. == சுற்றிப் பார்ப்பது == யாழ்ப்பாண நகரின் மத்திய பகுதியிலுள்ள பல இடங்களுக்கு நடந்தே செல்லலாம். ஆனால் நல்லூர் மற்றும் குடாநாட்டின் பிற பகுதிகளுக்குச் செல்ல முச்சக்கர வண்டி, பேருந்து அல்லது தனிப்பட்ட வாகனம் வசதியானது. === முச்சக்கர வண்டி === முச்சக்கர வண்டிகள் நகரம் முழுவதும் எளிதாகக் கிடைக்கின்றன. மீட்டர் பயன்படுத்தப்படாவிட்டால் பயணத்தைத் தொடங்குவதற்கு முன் கட்டணத்தை உறுதிப்படுத்திக்கொள்வது நல்லது. === பேருந்து === யாழ்ப்பாண நகரையும் குடாநாட்டின் பல பகுதிகளையும் இணைக்கும் அரச மற்றும் தனியார் பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. காரைநகர், ஊர்காவற்றுறை, பருத்தித்துறை, காங்கேசன்துறை போன்ற பகுதிகளுக்கும் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. === மிதிவண்டி மற்றும் மோட்டார் சைக்கிள் === யாழ்ப்பாணக் குடாநாடு பெரும்பாலும் சமதரையாக இருப்பதால் மிதிவண்டியில் சுற்றிப் பார்ப்பதற்கும் ஏற்றது. சில தங்குமிடங்களிலும் வாடகை நிலையங்களிலும் மிதிவண்டிகள் மற்றும் மோட்டார் சைக்கிள்கள் கிடைக்கலாம். == பார்க்க == {{Wy/ta/See | name=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.67457 | long=80.02966 | wikidata=Q2607851 | phone=+94 21 221 9353 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் மிக முக்கியமான அடையாளங்களில் ஒன்றான புகழ்பெற்ற முருகன் கோவில். தற்போதைய ஆலயம் 18ஆம் நூற்றாண்டில் உருவாக்கப்பட்டு பின்னர் பலமுறை விரிவுபடுத்தப்பட்டுள்ளது. வருடாந்த நல்லூர்த் திருவிழா யாழ்ப்பாணத்தின் மிகப்பெரிய சமய மற்றும் பண்பாட்டு நிகழ்வுகளில் ஒன்றாகும். ஆலயத்திற்குள் செல்லும்போது காலணிகளை அகற்ற வேண்டும். ஆண்கள் மேலாடையை அகற்ற வேண்டும் என்ற ஆலய மரபும் உள்ளது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணக் கோட்டை | address=கோட்டை வீதி, யாழ்ப்பாணம் | content=17ஆம் நூற்றாண்டில் போர்த்துக்கேயர்களால் கட்டப்பட்டு பின்னர் ஒல்லாந்தர்களால் பெரிதும் விரிவுபடுத்தப்பட்ட நட்சத்திர வடிவிலான கோட்டை. இலங்கையில் எஞ்சியுள்ள பெரிய ஒல்லாந்தர் காலக் கோட்டைகளில் இதுவும் ஒன்று. உள்நாட்டுப் போரின்போது பெரிதும் சேதமடைந்த இது பின்னர் பகுதியளவில் புனரமைக்கப்பட்டுள்ளது. கோட்டையின் மதில்களிலிருந்து யாழ்ப்பாணக் கடலேரியையும் நகரின் சில பகுதிகளையும் காணலாம். மாலை நேரத்தில் உள்ளூர் மக்களும் அதிகமாக வருகை தருகின்றனர். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணப் பொது நூலகம் | address=மணிக்கூட்டு வீதி, யாழ்ப்பாணம் | lat=9.659167 | long=80.016111 | wikidata=Q15962212 | phone=+94 21 222 6028 | url=http://www.jaffnalibrary.lk/ | hours=செவ்வாய்–ஞாயிறு 08:30–18:00; திங்கள் மற்றும் பொது விடுமுறை நாட்களில் மூடப்படும் | content=1933-இல் நிறுவப்பட்ட யாழ்ப்பாணத்தின் முக்கிய அடையாளங்களில் ஒன்று. ஒரு காலத்தில் பெருமளவான நூல்களையும் அரிய ஆவணங்களையும் கொண்டிருந்த நூலகம் 1981-இல் தீக்கிரையாக்கப்பட்டது. பின்னர் மீளக் கட்டப்பட்டு மீண்டும் திறக்கப்பட்டது. நூலகத்தின் சில பகுதிகள் மட்டுமே சுற்றுலாப் பயணிகளுக்குத் திறந்திருக்கும். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=யாழ்ப்பாணத் தொல்லியல் அருங்காட்சியகம் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.668858 | long=80.024261 | wikidata=Q11310066 | content=யாழ்ப்பாணம் மற்றும் வட இலங்கையின் வரலாறு தொடர்பான தொல்பொருட்களைக் கொண்ட சிறிய அருங்காட்சியகம். நல்லூரைப் பார்வையிடும்போது இதனையும் சேர்த்துக்கொள்ளலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=பழைய பூங்கா | alt=கச்சேரி இடிபாடுகள் | address=பழைய பூங்கா வீதி, யாழ்ப்பாணம் | content=19ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த பிரித்தானிய அரசாங்க அதிபரின் இல்லத்தின் இடிபாடுகள். உள்நாட்டுப் போரின்போது இப்பகுதி சேதமடைந்தது. தற்போது மரங்கள் சூழ்ந்த இடிபாடுகளைக் காணலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=குருநகர் மீன் சந்தை | address=மீட்பு வீதி, குருநகர், யாழ்ப்பாணம் | hours=பொதுவாக 06:00–10:00 | content=யாழ்ப்பாணக் கடற்பகுதியில் பிடிக்கப்படும் மீன் மற்றும் கடலுணவுகள் விற்பனை செய்யப்படும் பரபரப்பான காலைச் சந்தை. உள்ளூர் மீன்பிடி வாழ்க்கையைப் பார்ப்பதற்கு ஏற்ற இடம். | lastedit=2026-09 }} === குடாநாட்டில் === {{Wy/ta/See | name=செல்வச்சந்நிதி முருகன் கோவில் | alt=தொண்டைமானாறு செல்வச்சந்நிதி | address=தொண்டைமானாறு | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் புகழ்பெற்ற முருகன் ஆலயங்களில் ஒன்று. வருடாந்தத் திருவிழாக் காலத்தில் பெருமளவிலான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=கீரிமலை | address=கீரிமலை | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து வடக்கே | content=கடற்கரையோர நன்னீர் ஊற்று மற்றும் அருகிலுள்ள சமயத் தலங்களுக்காக அறியப்படும் இடம். காங்கேசன்துறையுடன் இணைத்து ஒரே பயணத்தில் பார்வையிடலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=காங்கேசன்துறை | alt=கே.கே.எஸ். | address=காங்கேசன்துறை | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து சுமார் 20 கி.மீ. வடக்கே | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் வடக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள துறைமுக நகரம். இந்தியாவுக்கான பயணிகள் கப்பல் சேவை, இலங்கையின் வடக்குப் பகுதியிலுள்ள தொடருந்து நிலையம், கடற்கரை மற்றும் அருகிலுள்ள கீரிமலை ஆகியவற்றுக்காக அறியப்படுகிறது. | lastedit=2026-09 }} === தீவுகள் === யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் மேற்கிலும் தென்மேற்கிலும் பல தீவுகள் உள்ளன. வேலணை, காரைநகர், நயினாதீவு மற்றும் நெடுந்தீவு ஆகியவை பயணிகளிடையே குறிப்பிடத்தக்கவை. சில தீவுகள் தரைப்பாலங்களால் குடாநாட்டுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளன; நயினாதீவு மற்றும் நெடுந்தீவு போன்ற இடங்களுக்குப் படகில் செல்ல வேண்டும். {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு | alt=நாகதீபம் | address=நயினாதீவு | lat=9.60000 | long=79.76667 | wikidata=Q920529 | content=இந்துக்களுக்கும் பௌத்தர்களுக்கும் முக்கியமான சிறிய தீவு. நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் இங்கு அமைந்துள்ளன. குறிகட்டுவான் இறங்குதுறையிலிருந்து படகில் செல்லலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவில் | address=நயினாதீவு | lat=9.61906 | long=79.77428 | wikidata=Q6959710 | phone=+94 21 320 7785 | content=நயினாதீவிலுள்ள முக்கியமான இந்து ஆலயம். நாகபூசணி அம்மனை முதன்மைத் தெய்வமாகக் கொண்ட இவ்வாலயம் உயரமான இராசகோபுரத்திற்காகவும் வருடாந்தத் திருவிழாவிற்காகவும் அறியப்படுகிறது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=நயினாதீவு நாக விகாரை | alt=நாகதீப புராண விகாரை | address=நயினாதீவு | lat=9.61275 | long=79.77397 | wikidata=Q6958314 | phone=+94 21 321 3356 | content=இலங்கைப் பௌத்தர்களின் முக்கிய புனிதத் தலங்களில் ஒன்றாகக் கருதப்படும் விகாரை. நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவிலுடன் இணைத்து ஒரே பயணத்தில் பார்வையிடலாம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=கசூரினா கடற்கரை | address=காரைநகர் | directions=யாழ்ப்பாண நகரிலிருந்து காரைநகர் நோக்கிச் செல்லலாம் | content=யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் பிரபலமான கடற்கரைகளில் ஒன்று. ஆழம் குறைந்த கடற்பகுதியைக் கொண்டதால் உள்ளூர் மக்களிடையே பிரபலமானது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/See | name=சாட்டிக் கடற்கரை | address=வேலணை | content=வேலணைத் தீவில் அமைந்துள்ள அமைதியான கடற்கரை. தரைப்பாலம் வழியாக யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து செல்லலாம். | lastedit=2026-09 }} == செய்ய == === திருவிழாக்கள் === {{Wy/ta/Do | name=நல்லூர்க் கந்தசுவாமி கோவில் வருடாந்தத் திருவிழா | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | lat=9.67457 | long=80.02966 | wikidata=Q2607851 | content=பொதுவாக சூலை–ஆகத்து காலத்தில் நடைபெறும் யாழ்ப்பாணத்தின் மிகப்பெரிய வருடாந்த சமய விழாக்களில் ஒன்று. பல நாட்கள் நடைபெறும் திருவிழாவின் முக்கிய நிகழ்வுகளில் தேர்த்திருவிழாவும் ஒன்றாகும். இலங்கையின் பல பகுதிகளிலிருந்தும் வெளிநாடுகளிலிருந்தும் பெருமளவிலான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். }} '''தைப்பொங்கல்''' சனவரி மாதத்தில் யாழ்ப்பாணம் முழுவதும் கொண்டாடப்படுகிறது. வீடுகளிலும் கோவில்களிலும் பொங்கல் தயாரித்தல் மற்றும் சிறப்பு வழிபாடுகள் நடைபெறுகின்றன. '''தீபாவளி''' இந்து மக்களால் பரவலாகக் கொண்டாடப்படுகிறது. '''தமிழ்–சிங்களப் புத்தாண்டு''' ஏப்ரல் மாதத்தில் கொண்டாடப்படுகிறது. === தீவுகளைச் சுற்றிப் பார்த்தல் === யாழ்ப்பாணத்தைச் சுற்றியுள்ள தீவுகளைப் பார்வையிடுவது இப்பகுதியின் தனித்துவமான பயண அனுபவங்களில் ஒன்றாகும். '''வேலணை''' தரைப்பாலம் மூலம் யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. ஊர்காவற்றுறை மீன்பிடிக் கிராமம் மற்றும் சாட்டிக் கடற்கரை இப்பகுதியில் உள்ளன. '''காரைநகர்''' தரைப்பாலம் மூலம் செல்லக்கூடிய மற்றொரு தீவாகும். கசூரினா கடற்கரை இதன் முக்கியமான சுற்றுலா இடமாகும். '''நயினாதீவு''' செல்ல குறிகட்டுவானிலிருந்து படகைப் பயன்படுத்த வேண்டும். நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் இத்தீவின் முக்கிய இடங்கள். '''[[Wy/ta/நெடுந்தீவு|நெடுந்தீவு]]''' யாழ்ப்பாணத்தின் தொலைதூரத் தீவுகளில் ஒன்று. காட்டு குதிரைகள், பவளக்கற்களால் கட்டப்பட்ட மதில்கள், பழைய கோட்டையின் இடிபாடுகள் மற்றும் அமைதியான கிராமப்புறச் சூழலுக்காக அறியப்படுகிறது. == வாங்க == {{Wy/ta/Buy | name=யாழ்ப்பாணச் சந்தை | address=யாழ்ப்பாண மத்திய பேருந்து நிலையத்திற்கு மேற்கே | hours=ஞாயிறு தவிர ஏனைய நாட்களில் திறந்திருக்கும் | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பரபரப்பான பாரம்பரியச் சந்தை. பழங்கள், காய்கறிகள், மசாலாப் பொருட்கள், பனை சார்ந்த உற்பத்திகள் மற்றும் பல்வேறு உள்ளூர் பொருட்கள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} பனங்கட்டி, பனாட்டு, பனை சார்ந்த கைவினைப் பொருட்கள், நல்லெண்ணெய், உள்ளூர் மசாலாப் பொருட்கள் போன்றவை யாழ்ப்பாணத்தில் வாங்கக்கூடிய பிராந்திய உற்பத்திகளில் சிலவாகும். == சாப்பிட == யாழ்ப்பாணம் தனித்துவமான உணவுப் பண்பாட்டைக் கொண்டுள்ளது. யாழ்ப்பாணக் கூழ் இப்பகுதியின் மிகவும் அறியப்பட்ட உணவுகளில் ஒன்று. பலவகையான கடலுணவுகளைக் கொண்டு தயாரிக்கப்படும் காரமான கூழாக இது உள்ளது. நண்டு, இறால், கணவாய் மற்றும் பலவகையான மீன் உணவுகளும் பிரபலமானவை. சைவ உணவுகளை விரும்புபவர்களுக்கு நகரத்தில் பல பாரம்பரியத் தமிழ் சைவ உணவகங்கள் உள்ளன. {{Wy/ta/Eat | name=அட்சயா / நிலா | address=60, ஸ்ரான்லி வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 221 9946 | content=தமிழ்ச் சைவ உணவுகளுக்காக அறியப்படும் உணவகம். மதிய நேரத்தில் சைவ உணவுத் தெரிவுகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=மலாயன் கஃபே | address=சி. பொன்னம்பலம் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 222 2373 | hours=பொதுவாக 07:30–21:00 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பழமையான மற்றும் பிரபலமான சைவ உணவகங்களில் ஒன்று. தோசை, இடியப்பம், வடை மற்றும் பிற தென்னிந்திய, யாழ்ப்பாண உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=மாங்கோஸ் | address=129, பிரதான வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | phone=+94 77 766 1083 | hours=தினமும் 11:00–23:00 | content=தோசை, உத்தப்பம், கொத்து பரோட்டா மற்றும் லஸ்ஸி உள்ளிட்ட இந்தியச் சைவ உணவு வகைகளுக்காக அறியப்படும் உணவகம். | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=நல்லூர் பவன் சைவ உணவகம் | address=250, கோவில் வீதி, நல்லூர் | content=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவிலுக்கு அருகிலுள்ள சைவ உணவகம். தமிழ் மற்றும் தென்னிந்திய உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=ரைஸ் அண்ட் ஸ்பைஸ் | address=321, கஸ்தூரியார் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | hours=தினமும் 07:30–21:30 | content=சோறு, கறி மற்றும் பிரியாணி உள்ளிட்ட இலங்கை மற்றும் உள்ளூர் உணவு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Eat | name=ரியோ ஐஸ்கிறீம் | address=யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 222 7224 | hours=தினமும் 09:00–22:00 | content=யாழ்ப்பாணத்தின் பிரபலமான ஐஸ்கிறீம் நிலையங்களில் ஒன்று. பலவகையான ஐஸ்கிறீம் மற்றும் இனிப்பு வகைகள் கிடைக்கின்றன. | lastedit=2026-09 }} == குடிக்க == குழாய் நீரை நேரடியாகக் குடிப்பதைத் தவிர்த்து, பாதுகாப்பான குடிநீரைப் பயன்படுத்துவது நல்லது. யாழ்ப்பாணத்தில் புதிதாகத் தயாரிக்கப்படும் பழச்சாறுகள் பரவலாகக் கிடைக்கின்றன. நெல்லிக்காய்ச் சாறு மற்றும் நெல்லிக்காய் கோடியல் போன்ற பானங்களையும் முயற்சிக்கலாம். பனை மற்றும் தென்னை மரங்களிலிருந்து தயாரிக்கப்படும் '''கள்''' இப்பகுதியின் பாரம்பரிய பானங்களில் ஒன்றாகும். பனங்கள்ளுக்கு தனித்துவமான சுவை உள்ளது. யாழ்ப்பாணத்தில் இரவு நேரப் பொழுதுபோக்கு இடங்கள் ஒப்பீட்டளவில் குறைவாக உள்ளன. == தங்க == யாழ்ப்பாண நகரில் மலிவான விருந்தினர் இல்லங்கள் முதல் உயர்தர விடுதிகள் வரை பல வகையான தங்குமிடங்கள் உள்ளன. தொடருந்து நிலையம், நல்லூர் மற்றும் நகர மையத்தைச் சுற்றியுள்ள பகுதிகள் தங்குவதற்கு வசதியானவை. === மலிவு === {{Wy/ta/Sleep | name=டோனீஸ் கார்டன் ஹவுஸ் பாக்பேக்கர்ஸ் இன் | address=215, ஓல்ட் பார்க் வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | directions=தொடருந்து நிலையத்திற்கு அருகில், பழைய பூங்காவுக்கு எதிரில் | phone=+94 77 033 9879 | content=பயணிகளிடையே பிரபலமான சிறிய விருந்தினர் இல்லம். நகரின் முக்கிய இடங்களுக்கும் தொடருந்து நிலையத்துக்கும் அருகில் அமைந்துள்ளது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=தில்கோ சிட்டி ஹோட்டல் | address=70/6, காங்கேசன்துறை வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 720 0707 | email=[info@tilkohotels.com](mailto:info@tilkohotels.com) | content=நகர மையத்திற்கு அருகிலுள்ள தங்கும் விடுதி. உணவகம் உள்ளிட்ட வசதிகள் உள்ளன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=உதயன் விருந்தினர் இல்லம் | address=392/6, நாவலர் வீதி, நல்லூர் | directions=நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவிலுக்கு அருகில் | phone=+94 21 567 7608 | content=நல்லூரில் அமைந்துள்ள எளிமையான விருந்தினர் இல்லம். }} {{Wy/ta/Sleep | name=நல்லூர் ரெசிடென்ஸ் | address=நல்லூர், யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 77 244 6241 | content=அமைதியான சூழலில் அமைந்துள்ள சிறிய தங்குமிடம். உணவு வசதியும் கிடைக்கிறது. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=தம்பு இல்லம் | address=107, பிறவுண் வீதி, யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 76 455 0644 | content=நீச்சல் குளம் மற்றும் உணவு வசதியைக் கொண்ட சிறிய தங்குமிடம். | lastedit=2026-09 }} === நடுத்தர மற்றும் உயர்தர === {{Wy/ta/Sleep | name=ஜெட்விங் யாழ்ப்பாணம் | address=37, மகாத்மா காந்தி வீதி, யாழ்ப்பாணம் 40000 | phone=+94 21 221 5571 | url=https://www.jetwinghotels.com/jetwingjaffna/ | content=யாழ்ப்பாண நகர மையத்தில் அமைந்துள்ள உயர்தர விடுதி. உணவகம் மற்றும் நகரக் காட்சியைக் காணக்கூடிய மேற்கூரைப் பகுதி உள்ளிட்ட வசதிகள் உள்ளன. | lastedit=2026-09 }} {{Wy/ta/Sleep | name=மார்கோசா வில்லா | address=யாழ்ப்பாணம் | phone=+94 21 224 0242 | content=யாழ்ப்பாண நகருக்கும் விமான நிலையத்துக்கும் இடைப்பட்ட பகுதியில் அமைந்துள்ள சிறிய பூட்டிக் விடுதி. | lastedit=2026-09 }} === வித்தியாசமான அனுபவம் === {{Wy/ta/Sleep | name=போர்ட் ஹம்மன்ஹீல் | address=காரைநகர் | directions=காரைநகருக்கு அருகிலுள்ள சிறிய தீவில் | content=ஒல்லாந்தர் காலத்தில் பயன்படுத்தப்பட்ட தீவுக் கோட்டையில் அமைந்துள்ள தனித்துவமான தங்குமிடம். அறைகளைவிட வரலாற்றுச் சூழலும் தீவில் தங்கும் அனுபவமுமே இதன் முக்கிய ஈர்ப்பு. | lastedit=2026-09 }} == பாதுகாப்பாக இருங்கள் == யாழ்ப்பாணம் மற்றும் குடாநாட்டின் பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பகுதிகளில் வழக்கமான பயணப் பாதுகாப்பு முன்னெச்சரிக்கைகளைப் பின்பற்றுவது போதுமானது. வெப்பமான காலங்களில் பகல் நேரத்தில் வெப்பம் அதிகமாக இருக்கும். போதுமான அளவு தண்ணீர் அருந்துவதுடன், தொப்பி மற்றும் சூரியப் பாதுகாப்பைப் பயன்படுத்துவது நல்லது. கிராமப்புறங்களிலும் தீவுகளிலும் சுற்றும்போது தனியார் காணிகள், இராணுவப் பகுதிகள் மற்றும் அணுகல் தடை செய்யப்பட்ட பகுதிகளுக்குள் அனுமதியின்றி செல்ல வேண்டாம். அறிவிப்புப் பலகைகளைக் கவனிக்கவும். கடற்கரைகளில் நீந்துவதற்கு முன் உள்ளூர் கடல் நிலைமைகளைச் சரிபார்க்கவும். கோவில்கள் மற்றும் பிற சமயத் தலங்களுக்குச் செல்லும்போது அங்குள்ள ஆடை மற்றும் நடத்தை தொடர்பான மரபுகளை மதிக்கவும். == அடுத்து செல்ல == * '''[[Wy/ta/நெடுந்தீவு|நெடுந்தீவு]]''' — யாழ்ப்பாணத்தின் மேற்கே அமைந்துள்ள தொலைதூரத் தீவு. காட்டு குதிரைகள், பவளக்கல் மதில்கள் மற்றும் காலனித்துவக் கால இடிபாடுகளுக்காக அறியப்படுகிறது. * '''நயினாதீவு''' — நாகபூசணி அம்மன் கோவிலும் நாக விகாரையும் அமைந்துள்ள புனிதத் தீவு. * '''காரைநகர்''' — கசூரினா கடற்கரைக்காக அறியப்படும் தீவு. * '''காங்கேசன்துறை''' — யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் வடக்குக் கடற்கரை, துறைமுகம் மற்றும் இந்தியாவுக்கான பயணிகள் கப்பல் இணைப்பைக் கொண்ட நகரம். * '''[[Wy/ta/மன்னார்|மன்னார்]]''' — கடற்கரைகள், பறவைகள் மற்றும் வரலாற்றுச் சின்னங்களுக்காக அறியப்படும் வடமேற்கு நகரம். * '''[[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சி]]''' — யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து தெற்கே A9 வீதியில் அமைந்துள்ள நகரம். * '''[[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]]''' — கிழக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள துறைமுக நகரம். {{Wy/ta/Geo|9.6680|80.0250}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/வட மாகாணம் (இலங்கை)}} [[Category:Wy/ta/இலங்கை]] [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q215277}} 3nacv0u7c5bcjdw05ftnaidjov8jgy7 0 2831243 7356328 7355162 2026-10-07T15:13:20Z Sivakosaran 526860 7356328 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Sri Lanka WV banner.jpg|pgname=இலங்கை|caption=பின்னாவல யானைகள் காப்பகத்தில் குளிக்கும் யானைகள்}} '''இலங்கை''' ([[Wy/ta/சிங்கள சொற்றொடர்நூல்|சிங்களம்]]: '''ශ්‍රී ලංකා''', ''ஸ்ரீலங்கா''; [[Wy/ta/ஆங்கில சொற்றொடர்நூல்|ஆங்கிலம்]]: '''Sri Lanka'''), 1972 க்கு முன்பு '''சிலோன்''' என்று அறியப்பட்டது. இது இந்தியத் துணைக்கண்டத்தின் தென்கீழ் கரைக்கு அப்பால் இந்து சமுத்திரத்தில் ஏறத்தாழ 20 மில்லியன் மக்கள் வாழும் ஒரு தீவு நாடு ஆகும். இது தனது இயற்கை அழகுக்காகப் பெயர் பெற்றது; இதன் கடற்கரையோரம் முழுவதும் கண்கவர் கடற்கரைகள், வளமான வனவிலங்கு மற்றும் பல்லுயிர் வளம், தேயிலைத் தோட்டங்கள், பழத்தோட்டங்கள், கோயில்கள், நினைவுச் சின்னங்கள் மற்றும் பல ஆயிரம் ஆண்டுகள் பழமையான கலாச்சாரப் பாரம்பரியம் ஆகியவை அமைந்துள்ளன. இலங்கையின் கலாச்சாரப் பரப்பில் (பெரும்பாலும் பௌத்த மதத்தைச் சேர்ந்த) சிங்களவர்கள் மற்றும் (பெரும்பாலும் இந்து மதத்தைச் சேர்ந்த) தமிழர்கள் ஆகிய இனக்குழுக்களும், குறிப்பிடத்தக்க அளவிலான முஸ்லிம் மற்றும் கிறிஸ்தவ சமூகத்தினரும் இடம்பெற்றுள்ளனர். இதன் தற்போதைய அதிகாரபூர்வ பெயர் '''இலங்கை சனநாயக சோசலிசக் குடியரசு''' ஆகும். ==பிராந்தியங்கள்== இலங்கை 9 நிர்வாக மாகாணங்களாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளது: {{Wy/ta/Regionlist | regionmap=Sri_Lanka_Regions_Map.png | regionmapsize=450px | regionmaptext=Map of Sri Lanka with provincial regions colour-coded | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ta/மத்திய மாகாணம் (இலங்கை)|மத்திய மாகாணம்]] | region1color=#AE83AE | region1items= [[Wy/ta/கண்டி|கண்டி]], [[Wy/ta/மாத்தளை|மாத்தளை]], [[Wy/ta/நுவரெலியா|நுவரெலியா]], [[Wy/ta/சிகிரியா|சிகிரியா]], [[Wy/ta/தம்புள்ளை|தம்புள்ளை]] | region1description=மலைப்பாங்கான நிலப்பரப்பைக் கொண்டிருப்பதால் இது "மலைப் பகுதி" என்று அழைக்கப்படுகிறது. தேயிலை விளையும் பகுதியாகவும் இது அறியப்படுகிறது. மலையேற்றத்திற்கு இது மிகச் சிறந்த இடமாகும். | region2name=[[Wy/ta/வட மாகாணம் (இலங்கை)|வட மாகாணம்]] | region2color=#536C53 | region2items= [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]], [[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சி]], வன்னி, [[Wy/ta/மன்னார்|மன்னார்]] | region2description=நாட்டின் பெரும்பான்மையான தமிழ் பேசும் மக்கள் வசிக்கும் பகுதி இது. ஏறக்குறைய மூன்று தசாப்த காலப் போரினால் சிதைக்கப்பட்ட நிலையில், இப்பகுதி தற்போது மீளக் கட்டியெழுப்பப்பட்டு வருகிறது. மாசுபடாத கடற்கரைகளும் பழமையான சிதைவுகளும் இங்கு உள்ளன. | region3name=[[Wy/ta/வடமத்திய மாகாணம்|வடமத்திய மாகாணம்]] | region3color=#B0CF98 | region3items= [[Wy/ta/அனுராதபுரம்|அனுராதபுரம்]], [[Wy/ta/பொலன்னறுவை|பொலன்னறுவை]] | region3description= வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க இப்பகுதி, கலாச்சார முக்கோணம் என்று அழைக்கப்படுகிறது. | region4name= [[Wy/ta/கிழக்கு மாகாணம் (இலங்கை)|கிழக்கு மாகாணம்]] | region4color=#4F93C0 | region4items= [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]], [[Wy/ta/மட்டக்களப்பு|மட்டக்களப்பு]], [[Wy/ta/அறுகம் குடா|அறுகம் குடா]] | region4description=திருகோணமலையில் உள்ள ஒரு அரிய இயற்கை துறைமுகத்தையும், ஆயிரக்கணக்கான மணல் கடற்கரைகளையும் கொண்ட இடம். அலைச்சறுக்கு வீரர்களின் சொர்க்கம். | region5name= [[Wy/ta/வடமேல் மாகாணம் (இலங்கை)|வடமேல் மாகாணம்]] | region5color=#80B588 | region5items= [[Wy/ta/குருநாகல்|குருநாகல்]], [[Wy/ta/புத்தளம்|புத்தளம்]], [[Wy/ta/சிலாபம்|சிலாபம்]] | region5description=தென்னைத் தோட்டங்கள், டால்பின் பார்த்தல், உப்பு உற்பத்தி. வனவிலங்கு ஆர்வலர்களுக்கான வில்பத்து தேசியப் பூங்கா மற்றும் பண்டைய நகரமான யபஹுவா. | region6name= [[Wy/ta/சபரகமுவா மாகாணம்|சபரகமுவா மாகாணம்]] | region6color=#69999F | region6items= [[Wy/ta/இரத்தினபுரி|இரத்தினபுரி]], [[Wy/ta/கேகாலை|கேகாலை]] | region6description=இலங்கையின் இரத்தினக்கல் சுரங்கத் தலைநகரம். யானை சவாரிகளுக்கான உடவளவை தேசியப் பூங்கா மற்றும் பிரமிக்க வைக்கும் ராவண நீர்வீழ்ச்சி ஆகியவை இதன் சிறப்பம்சங்கள். | region7name= [[Wy/ta/தென் மாகாணம் (இலங்கை)|தென் மாகாணம்]] | region7color=#E0E67A | region7items= [[Wy/ta/காலி|காலி]], [[Wy/ta/வெலிகம|வெலிகம]], [[Wy/ta/மிரிஸ்ஸ|மிரிஸ்ஸ]], [[Wy/ta/மாத்தறை|மாத்தறை]], [[Wy/ta/தங்காலை|தங்காலை]], [[Wy/ta/உனவடுனா|உனவடுனா]], [[Wy/ta/அம்பாந்தோட்டை|அம்பாந்தோட்டை]], [[Wy/ta/யாலா தேசிய பூங்கா|யாலா தேசிய பூங்கா]] | region7description=காலியின் வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க கோட்டை, மிரிஸ்ஸாவில் திமிங்கலங்களைக் காணுதல் மற்றும் தங்கல்லேயின் அமைதியான கடற்கரைகள் ஆகியவற்றிற்காகப் புகழ்பெற்றது. | region8name= [[Wy/ta/ஊவா மாகாணம்|ஊவா மாகாணம்]] | region8color=#A7B49F | region8items= [[Wy/ta/பதுளை|பதுளை]], [[Wy/ta/எல்ல|எல்ல]], [[Wy/ta/அப்புத்தளை|அப்புத்தளை]], [[Wy/ta/பண்டாரவளை|பண்டாரவளை]] | region8description=மலைப்பகுதிகள். தேயிலை, தேயிலை, இன்னும் நிறையத் தேயிலை. | region9name= [[Wy/ta/மேல் மாகாணம் (இலங்கை)|மேல் மாகாணம்]] | region9color=#C9A16A | region9items= [[Wy/ta/ஸ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுர கோட்டே|ஸ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுர கோட்டே]], [[Wy/ta/பெருவளை|பெருவளை]], [[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]], [[Wy/ta/கம்பகா|கம்பகா]], [[Wy/ta/பெந்தோட்டை|பெந்தோட்டை]], [[Wy/ta/நீர்கொழும்பு|நீர்கொழும்பு]] | region9description=தலைநகரம் மற்றும் அதன் புறநகர் மண்டலம். }} ==நகரங்கள்== *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]]|url=|lat=6.934444|long=79.842778|wikidata=Q35381}} (சிங்களம்: ''කොළඹ''; ஆங்கிலம்: ''Colombo'') — இலங்கையின் வணிகத் தலைநகரம் மற்றும் மிகப்பெரிய நகரம். தங்கும் விடுதிகள், சிற்றுண்டிச்சாலைகள், உணவகங்கள், இரவு விடுதிகள் மற்றும் கடைவல வசதிகள். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/ஸ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுர கோட்டே|ஸ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுர கோட்டே]]|url=|lat=6.910833|long=79.887836|wikidata=Q41963}} (சிங்களம்: ''ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ''; ஆங்கிலம்: ''Sri Jayawardenapura Kotte'') — 'கோட்டே' என்றும் அழைக்கப்படும் இலங்கையின் புதிய தலைநகரம் *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/அனுராதபுரம்|அனுராதபுரம்]]|url=|lat=8.35|long=80.385278|wikidata=Q5724}} (சிங்களம்: ''අනුරාධපුරය''; ஆங்கிலம்: ''Anuradhapura'') — பண்டைய தலைநகரங்களின் சிதைவுகள் (பகுதியளவு சீரமைக்கப்பட்டவை). '''யுனெஸ்கோ''' உலகப் பாரம்பரியத் தளம். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/மட்டக்களப்பு|மட்டக்களப்பு]]|url=|lat=7.716667|long=81.7|wikidata=Q810963}} (சிங்களம்: ''මඩකලපුව''; ஆங்கிலம்: ''Batticaloa'') — கழிமுக ஏரியின் மீது அமைந்த ஒரு நகரம். அழகான ஆழமற்ற கடற்கரைகள், நெல் வயல்கள் மற்றும் வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க இடங்கள். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/காலி|காலி]]|url=|lat=6.053611|long=80.211667|wikidata=Q319366}} (சிங்களம்: ''ගාල්ල''; ஆங்கிலம்: ''Galle'') — புகழ்பெற்ற டச்சு கோட்டை. காலே இலக்கிய விழாவை நடத்தும் நகரம். '''யுனெஸ்கோ''' உலக பாரம்பரியத் தளம். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]]|url=|lat=9.666667|long=80|wikidata=Q215277}} (சிங்களம்: ''යාපනය''; ஆங்கிலம்: ''Jaffna'') — வடக்குத் தலைநகரம். இங்கு தமிழ் பேசும் சமூகத்தின் செழுமையான பாரம்பரியம் காட்சிக்கு வைக்கப்பட்டுள்ளது. *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/கண்டி|கண்டி]]|url=|lat=7.296389|long=80.635|wikidata=Q203197}} (சிங்களம்: ''මහනුවර''; ஆங்கிலம்: ''Kandy'') — நாட்டின் ஆன்மீக இதயம்; புத்தரின் பல் பாதுகாத்து வைக்கப்பட்டுள்ள இடம்; '''யுனெஸ்கோ''' உலகப் பாரம்பரியத் தளம். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/நீர்கொழும்பு|நீர்கொழும்பு]]|url=|lat=7.211111|long=79.838611|wikidata=Q668616}} (சிங்களம்: ''මීගමුව''; ஆங்கிலம்: ''Negombo'') — அழகான நிலப்பரப்பும் பரந்த நீலக்கடல்களும். *{{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/நுவரெலியா|நுவரெலியா]]|url=|lat=6.966667|long=80.766667|wikidata=Q1340579}} (சிங்களம்: ''නුවර එළිය''; ஆங்கிலம்: ''Nuwara Eliya'') — பந்தய நாட்களில் இதமான வானிலை, விக்டோரியன் கட்டிடக்கலை, உயரமான தொப்பிகள், நீண்ட கோட்டுகள் மற்றும் தலையலங்காரத் தொப்பிகள். ==பிற பயண இலக்குகள்== [[File:Morning mist in Sinharaja.JPG|thumb|right|சிங்கராஜா மழைக்காட்டில் காலை மூடுபனி]] *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/அறுகம் குடா|அறுகம் குடா]]|wikidata=Q4802027}} (சிங்களம்: ''ආරුගම් බොක්ක''; ஆங்கிலம்: ''Arugam Bay'') – பல சிறந்த அலைச்சறுக்கு இடங்களைக் கொண்ட தென்கிழக்கு கடற்கரை நகரம். *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/சிகிரியா|சிகிரியா]]|wikidata=Q272153}} – அதன் உயரமான சிவப்பு கல் கோட்டை மற்றும் அரண்மனை இடிபாடுகளுக்கு பிரபலமானது, பழங்கால நகரமான சிகிரியா. அருகில், [[Wy/ta/தம்புள்ளை|தம்புள்ளை]] அதன் புகழ்பெற்ற குகைக் கோவிலுடன் ('''யுனெஸ்கோ''' உலக பாரம்பரிய தளங்கள் இரண்டும்), மற்றும் '''மின்னேரியா தேசிய பூங்கா'''விற்கு அருகாமையில் ஹபரனா *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/ஒட்டன் சமவெளி|ஒட்டன் சமவெளி]]|wikidata=Q1630245}} (சிங்களம்: ''හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය''; ஆங்கிலம்: ''Horton Plains'') – அழிந்துவரும் நிலையில் உள்ள பல வகையான தாவரங்கள் மற்றும் விலங்கினங்களையும், முடிவில்லாத மலையேற்றப் பாதைகளையும் கொண்ட மத்திய மலைப்பகுதியின் மேகக் காடு. *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name='''கித்துள்கலை'''|url=|lat=6.997222|long=80.411111}} (சிங்களம்: ''කිතුල්ගල''; ஆங்கிலம்: ''Kitulgala'') – தூய்மையான இயற்கை மற்றும் ராஃப்டிங் சாகசங்களுக்குப் பெயர் பெற்றது - கொழும்பிலிருந்து 4 மணி நேரப் பயணம் *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/மிரிஸ்ஸா|மிரிஸ்ஸா]]|wikidata=Q1345652}} (சிங்களம்: මිරිස්ස; ஆங்கிலம்: ''Mirissa'') – மத்தாராவுக்கு அருகில் தெற்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள, இரண்டு சிறந்த சர்ஃபிங் இடங்களைக் கொண்ட ஒரு கடற்கரை கிராமம் மற்றும் கொண்டாட்டங்களுக்கான முக்கிய இடம். *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=பாசிக்குடா|url=|lat=7.928333|long=81.561667}} (சிங்களம்: ''පාසිකුඩා''; ஆங்கிலம்: ''Pasikudah'') – வெண்மணல் கடற்கரைகள் மற்றும் உயர்தர விடுதிகளைக் கொண்ட, இலங்கையின் கிழக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள புகழ்பெற்ற கடற்கரை உல்லாச விடுதித் தளம். *[[File:Crocodile sun bathing, Kumana, Sri Lanka.jpg|thumb|[[Wy/ta/குமனா தேசிய பூங்கா|குமனா தேசிய பூங்காவில்]] வெயிலை ரசிக்கும் முதலை.]] *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/சிங்கராஜா வனக் காப்பகம்|சிங்கராஜா வனக் காப்பகம்]]|wikidata=Q375634}} (சிங்களம்: ''සිංහරාජ වනාන්තරය''; ஆங்கிலம்: ''Sinharaja Forest Reserve'') – இலங்கையின் மிகப்பெரிய மழைக்காடு, '''யுனெஸ்கோ''' உலகப் பாரம்பரியத் தளம்மிகவும் மாறுபட்ட விலங்கினங்கள் மற்றும் தாவரங்கள். இது இலங்கையில் உள்ள அனைத்து வகையான பறவையினங்களுக்கும் தாயகமாக உள்ளது. 06:00 மணிக்கு திறக்கப்படும். *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/உனவதுனா|உனவதுனா]]|wikidata=Q651301}} (சிங்களம்: උණවටුන''; ஆங்கிலம்: ''Unawatuna'') – காலி நகருக்கு மிக அருகில், தெற்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள கடற்கரை உல்லாச விடுதி *{{Wy/ta/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ta/யால தேசிய வனம்|யால தேசிய வனம்]]|url=https://www.yalasrilanka.lk/|wikidata=Q1530863}} (சிங்களம்: යාල ජාතික වනෝද්‍යානය; ஆங்கிலம்: ''Yala National Park'') – ஹம்பாந்தோட்டையில் வனவிலங்கு சஃபாரி. யால தேசிய பூங்கா ஒரு மிகப்பெரிய வனவிலங்கு சரணாலயமாகும். அரிதான '''இலங்கைச் சிறுத்தை''' உட்படப் பல்வேறு வகையான விலங்குகள் இப்பூங்காவில் உலவுகின்றன. உங்களுக்கு அதிர்ஷ்டம் இருந்தால், நீர்நிலைகளுக்கு அருகில் அவற்றை நீங்கள் காண முடியும். ==புரிந்து கொள்ளுங்கள்== {{Wy/ta/Quickbar|location=LocationSriLanka.png}} ===வரலாறு=== இத்தீவின் பூர்வீகக் குடிகள் [[w:ta:வேடுவர் (இலங்கை)|'''வேடுவர்''']] இன மக்கள் ஆவர். நவீன வேடுவர் இன மக்களின் மூதாதையர் குழுக்கள் சுமார் 40,000 ஆண்டுகளுக்கு முன்பிருந்தே இங்கு வாழ்ந்து வந்திருக்கக்கூடும். இன்று, வேடுவர் மக்கள் மிகச்சிறிய சிறுபான்மையினராக உள்ளனர்; கலாச்சாரக் கலப்பு மற்றும் பிற கலாச்சாரங்களுடன் ஒன்றிணைதல் காரணமாக இவர்களின் மொழிகளும் கலாச்சாரமும் அழிவின் விளிம்பில் உள்ளன. [[File:SL Kandy asv2020-01 img34 Sacred Tooth Temple.jpg|thumb|[[Wy/ta/கண்டி|கண்டியில்]] உள்ள புனிதப் பல் ஆலயம்]] இலங்கை 2,500 ஆண்டுகளுக்கும் மேலான தொடர்ச்சியான எழுத்துப்பூர்வ வரலாற்றைக் கொண்டுள்ளது; இது வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க காவியமான ''மகாவம்சம்'' மூலம் தொடங்குகிறது. மேலும், பல பண்டைய இந்திய நூல்களிலும் இத்தீவு குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. அவற்றில் மிகவும் புகழ்பெற்றது ''இராமாயணம்'' ஆகும்; இதில் ''லங்கா'' என்று அழைக்கப்பட்ட இத்தீவு, இந்து மதத்தினர் கடவுளாக வழிபடும் விஷ்ணுவின் அவதாரமான இராமரின் மனைவி சீதையைக் கடத்திச் சென்ற இராவணனின் கோட்டையாகத் திகழ்ந்ததாகக் கூறப்படுகிறது. அனுமன் வானில் பறந்து சென்று இலங்கையின் தலைநகருக்குத் தீ வைத்து அதை அழித்ததாகவும், பின்னர் இராமரும் அவரது எஞ்சிய படைகளும் கடலின் குறுக்கே ஒரு நிலப்பாலத்தை அமைத்துத் தீவை அடைந்ததாகவும் புராணக் கதைகள் கூறுகின்றன. இத்தீவின் பெரும்பான்மை இனக்குழுவான சிங்களவர்கள், கி.மு. 6-ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதியில், அநேகமாக [[Wy/ta/வங்காளம்|வங்காளம்]] அல்லது [[Wy/ta/மகாராஷ்டிரம்|மகாராஷ்டிரத்திலிருந்து]] இலங்கைக்கு வந்தனர். கி.மு. 3-ஆம் நூற்றாண்டின் நடுப்பகுதியில் இத்தீவில் பௌத்தம் பரவியது; அதனைத் தொடர்ந்து [[Wy/ta/அனுராதபுரம்|அனுராதபுரம்]] (கி.மு. 200 முதல் கி.பி. 1000 வரை) மற்றும் [[Wy/ta/பொலன்னறுவை|பொலன்னறுவை]] (கி.பி. 1070 முதல் 1200 வரை) போன்ற நகரங்களில் ஒரு சிறந்த நாகரிகம் வளர்ச்சியடைந்தது. பௌத்த நினைவுச் சின்னங்களில் மிகப் பழமையானவை அனுராதபுரக் காலத்தைச் சேர்ந்தவையாகும். அக்காலத்தில் இலங்கை, [[Wy/ta/ரோமானியப் பேரரசு|ரோமானியப் பேரரசு]] உள்ளிட்ட ஆசியா மற்றும் ஐரோப்பாவின் பிற நாகரிகங்களுடன் வர்த்தகத் தொடர்புகளைக் கொண்டிருந்தது. குறிப்பாக, இலங்கை பழைய உலகம் என்று அறியப்பட்ட பகுதிகளுக்கு இலவங்கப்பட்டையை ஏற்றுமதி செய்தது. பிற்காலத்தில் புகழ்பெற்ற பிற அரசுகளாக தம்பதெனிய, யாபஹுவ, கம்பொலை, [[Wy/ta/கண்டி|கண்டி]] மற்றும் [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாண]] அரசுகள் ஆகியவை திகழ்ந்தன. இலங்கையின் இரண்டாவது பெரிய இனக்குழுவான தமிழர்கள், சிங்களவர்களுக்குச் சற்றுப் பின்னரே அங்கு வரத் தொடங்கினர்; இவர்களின் வருகை பிரித்தானியரால் துரிதப்படுத்தப்பட்டது. 16-ஆம் நூற்றாண்டில் போத்துக்கீசர்களாலும், 17-ஆம் நூற்றாண்டில் ஒல்லாந்தர்களாலும் ஆக்கிரமிக்கப்பட்டிருந்த இத்தீவு, 1796-இல் பிரித்தானியரிடம் ஒப்படைக்கப்பட்டது. அரசர் ஸ்ரீ விக்ரம ராஜசிங்கனின் (சிங்களம்: ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ) ஆட்சிக்காலத்தில், அவருக்கும் அவரது குடிமக்களுக்கும் இடையே ஏற்பட்ட கருத்து வேறுபாடுகள் பிரித்தானியர்களுக்குக் [[Wy/ta/கண்டி|கண்டி]] இராச்சியத்தின் மீது படையெடுத்து நாட்டின் அதிகாரத்தைக் கைப்பற்றுவதற்கான வாய்ப்பை வழங்கின. பிரித்தானியர்கள் புதிய சட்டங்களை இயற்றி, 1815-இல் சிலோன் (அக்காலத்தில் இத்தீவு அவ்வாறே அழைக்கப்பட்டது) நாட்டைத் தங்கள் நேரடி ஆட்சியின் கீழான ஒரு குடியேற்ற நாடாக மாற்றினர். சிலோன் என்ற பெயரில் இருந்த இந்நாடு 1948-இல் சுதந்திரம் பெற்றது; பின்னர் 1972-இல் இதன் பெயர் இலங்கை என மாற்றப்பட்டது. தமிழ் பேசும் சிறுபான்மையினருக்கான தனி நாடு கோரிப் போராடிய தமிழீழ விடுதலைப் புலிகளுக்கும் அரசாங்கத்திற்கும் இடையே முப்பது ஆண்டுகளாக நடைபெற்ற கடுமையான உள்நாட்டுப் போரில் அந்தத் தீவு சிக்கியிருந்தது. இப்போரினால் சுமார் 1,00,000 பேர் உயிரிழந்தனர்; நாட்டின் பல பகுதிகள், குறிப்பாக வடக்கு மற்றும் கிழக்கு மாகாணங்கள் கடுமையாகச் சேதமடைந்தன. 2009 மே மாதம் அரசாங்கத்தின் வெற்றியுடன் போர் முடிவுக்கு வந்தபோதிலும், அதன் விளைவுகள் இன்றும் தொடர்கின்றன; பெருமளவிலான மக்கள் வெளியேற்றம் காரணமாக மக்கள் தொகை வளர்ச்சி மந்தமடைந்து வருகிறது. 2009-க்குப் பிறகு, கோட்டாபய ராஜபக்ச மற்றும் அவரது குடும்பத்தினரின் ஆதிக்கமிக்க நிர்வாகத்தின் கீழ், உள்நாட்டுப் போரினால் சீர்குலைந்திருந்த பொருளாதாரம் மீண்டெழுந்தது. இருப்பினும், நாட்டின் வளர்ச்சிக்காக அரசாங்கம் வெளிநாட்டுக் கடனை பெருமளவில் சார்ந்திருந்தது. விவசாய உற்பத்தியைச் சிதைத்த உரத் தடை கொள்கை, சமச்சீரற்ற பொருளாதாரக் கட்டமைப்பு, ஊழல் மற்றும் நீண்டகாலப் பொருளாதார நிர்வாகச் சீர்கேடு ஆகியவை ஒன்றிணைந்து பொருளாதாரத்தை அதலபாதாளத்தில் தள்ளின. 2022-ல் நடைபெற்ற ஓராண்டு கால மக்கள் போராட்டங்கள் ராஜபக்ச அரசாங்கத்தின் வீழ்ச்சிக்கு வழிவகுத்தன; அதனைத் தொடர்ந்து 2024-ல் நடைபெற்ற தேர்தலில், எதிர்க்கட்சிகளின் மைய-இடதுசாரி கூட்டணி ஆட்சிக்கு வந்தது. ஆயினும், நாட்டின் பல சிக்கல்கள் இன்னும் தீர்க்கப்படாமலே உள்ளன; மேலும், 2025-ஆம் ஆண்டிலும் பொருளாதார நெருக்கடி தொடர்ந்துகொண்டே இருக்கிறது. === வானிலை === [[File:Sri Lanka Precipitation and Irrigation map.png|thumb|தீவின் வடக்கு மற்றும் கிழக்கு பகுதிகளை விட, மலைப்பாங்கான தென்மேற்குப் பகுதியில் அதிக மழைப்பொழிவு காணப்படுகிறது]] இலங்கை ஒரு வெப்பமண்டல நாடாக இருப்பதால், நாட்டின் பெரும்பாலான பகுதிகளில் ஆண்டின் எந்த நேரத்திலும் மழை பெய்யக்கூடும். இருப்பினும், தீவின் வெவ்வேறு பகுதிகளைப் பாதிக்கும் '''இரண்டு முக்கிய மழைக்காலங்கள்''' உள்ளன. ஏப்ரல் முதல் ஜூலை வரை நீடிக்கும் முக்கிய தென்மேற்கு "யால" பருவமழை, நாட்டின் மேற்கு, தென்மேற்கு மற்றும் மலைப்பாங்கான பகுதிகளை நனைக்கிறது. நவம்பர் முதல் மார்ச் வரை வீசும் வடகிழக்கு "மகா" பருவமழை, கிழக்குக் கடற்கரைப் பகுதியை பாதிக்கிறது. அக்டோபர் மற்றும் நவம்பர் மாதங்களில் நாடு முழுவதும் நிலவும் பொதுவாக நிலையற்ற வானிலையையும் கவனத்தில் கொள்ள வேண்டும். மலைப்பாங்கான பகுதிகளில் இந்நிலை குறிப்பாகக் காணப்படுகிறது; அப்பகுதிகளில் ஜனவரி முதல் மார்ச் வரையிலான காலமே அதிக சூரிய வெளிச்சம் கொண்டதாக அமைகிறது. ஒன்றோடொன்று மேற்படியாத (வெவ்வேறு காலங்களில் வீசும்) இரண்டு பருவமழைகளின் காரணமாக, இலங்கையின் ஏதோ ஒரு பகுதியில் எப்போதும் நல்ல வானிலை நிலவுகிறது. நாட்டின் ஒரு பகுதியிலிருந்து மற்றொரு பகுதிக்குச் செல்லும்போது காலநிலையிலும் பெரும் மாற்றங்கள் காணப்படுகின்றன. உதாரணமாக, மத்திய இலங்கையின் மலைப்பகுதியான நுவரெலியாவில் ஆண்டு முழுவதும் வெப்பநிலை -5 முதல் 20°C வரை இருக்கும்; அதே சமயம் வறண்ட மண்டலத்தில் அமைந்துள்ள அம்பாந்தோட்டையில் வெப்பநிலை தொடர்ந்து 30-35°C அளவில் நிலவுகிறது. இந்தத் தீவை ஏறக்குறைய ஈரப்பதமான மண்டலம் மற்றும் வறண்ட மண்டலம் என இரு வகைகளாகப் பிரிக்கலாம். தென்மேற்குப் பகுதியில் உள்ள மலைகள், வீசும் மேற்கத்தியக் காற்றிலிருந்து ஈரப்பதத்தைத் தடுத்து நிறுத்தி, அங்கு ஒரு ஈரப்பதமான மண்டலத்தை உருவாக்குகின்றன. வடக்குப் பகுதி சமமாகவும் வறண்டதாகவும் உள்ளது; மேலும், காற்று கிழக்குக் கடற்கரையை அடையும்போது, ​​அது தனது ஈரப்பதத்தில் பெரும்பகுதியை இழந்திருக்கும். பொதுவாக, இலங்கை முழுவதும் ஆண்டு முழுவதும் அதிக வெப்பம் நிலவுகிறது; இதனாலேயே பெரும்பாலான உள்ளூர் ஆண்கள் 'சாரோங்' எனப்படும் வேட்டி போன்ற ஆடையை அணிகிறார்கள், அதே வேளையில் பெண்கள் மெல்லிய துணியிலான நீண்ட ஆடைகளை அணிகிறார்கள். === மதம் === மத ரீதியான பிரிவுகள் பெரும்பாலும் இன அடிப்படையிலேயே அமைந்துள்ளன; இதன்படி, பெரும்பான்மையினரான சிங்களவர்கள் ஏறக்குறைய முழுமையாக பௌத்தர்களாக உள்ளனர். அதேவேளையில், சிறுபான்மையினரான தமிழர்களில் பெரும்பாலோர் இந்துக்களாக இருந்தாலும், குறிப்பிடத்தக்க எண்ணிக்கையிலான கிறிஸ்தவர்களும் இஸ்லாமியர்களும் இச்சிறுபான்மைப் பிரிவில் அடங்குவர். === நிலப்பரப்பு === பெரும்பாலும் தாழ்வான, சமமான அல்லது அலை அலையான சமவெளி; தெற்கு-மத்திய உட்புறப் பகுதியில் மலைகள் உள்ளன. * மிக உயர்ந்த இடம்: ''பிதுருதாலகல'', 2,524 மீ. * இரண்டாவது உயர்ந்த சிகரம்: ''கிரிகல்போத்தா'' - ஓர்டன் சமவெளி, 2,388 மீ. * மூன்றாவது உயர்ந்த சிகரம்: ''தோதுபோல கண்டா'' - ஓர்டன் சமவெளி, 2,357 மீ. === பார்வையாளர் தகவல் === * [https://www.srilanka.travel/ இலங்கை சுற்றுலா] இணையதளம் ==உரையாடல்== [[File:Nuwara_Eliya_2013_01.JPG|thumb|இலங்கையில் காணப்படும் ஒரு வழக்கமான மும்மொழிப் பலகை: மேலே சிங்களம், நடுவில் தமிழ், கீழே ஆங்கிலம்.]] {{Wy/ta/See also|Wy/ta/சிங்கள சொற்றொடர்நூல்|Wy/ta/தமிழ் சொற்றொடர்நூல்}} பெரும்பான்மை சிங்கள மக்களால் பேசப்படும் [[Wy/ta/சிங்களம்|சிங்களம்]] மற்றும் சிறுபான்மைத் தமிழர்களால் பேசப்படும் [[Wy/ta/தமிழ்|தமிழ்]] ஆகியன இலங்கையின் இரண்டு அதிகாரப்பூர்வ மொழிகளாகும். குறிப்பாக [[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]], [[Wy/ta/கண்டி |கண்டி ]]மற்றும் [[Wy/ta/காலி|காலி]] போன்ற நகரங்களிலும், அரசு மற்றும் சுற்றுலாத்துறை அதிகாரிகளாலும் ஆங்கிலம் பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுகிறது; பொது இடங்களில் உள்ள அறிவிப்புப் பலகைகளும் பெரும்பாலும் மூன்று மொழிகளிலும் இடம்பெற்றிருக்கும். கொழும்பில் உள்ள பெரும்பாலான மக்களால் ஆங்கிலம் பேச முடிந்தாலும், எல்லா இடங்களிலும் உள்ள அனைவரும் சரளமாக ஆங்கிலம் பேசுவார்கள் என்று எதிர்பார்க்க வேண்டாம். சுற்றுலாப் பகுதிகளில் ஆங்கிலம் பேசுவதில் உங்களுக்கு எந்தச் சிக்கலும் இருக்காது. இருப்பினும், கிராமப்புறங்களில் உள்ள பெரும்பாலான மக்களால் சில எளிய சொற்களைத் தவிர வேறு ஆங்கிலம் எதுவும் பேச முடியாது. *'''சிங்கள மொழி''': சிங்களத்தில் வாழ்த்துச் சொல் ''ஆயுபோவன்'' ஆகும். இதன் பொருள் "நீங்கள் நீண்ட காலம் வாழ்க" என்பதாகும்; 'நன்றி' என்பது ''ஸ்தூதியி'' என்றும், "எப்படி இருக்கிறீர்கள்" என்பது ''கொஹொமட'' என்றும் கூறப்படுகிறது. *'''ஆங்கில மொழி''': ஆங்கிலத்தில் வாழ்த்துச் சொல் ''குட் டே'' ஆகும்; 'நன்றி' என்பது ''தேங்க் யூ'' ஆகும். சிங்கள எழுத்துமுறை வளைவானது, ஆனால் தமிழ் எழுத்துமுறை நிறைய நேர்கோடுகளுடன் கட்டம் கட்டமாக இருக்கும். அவற்றுக்கிடையே வேறுபடுத்தி அறிவது எளிது. சிங்களம் என்பது மொழி என்பதையும், சிங்களவர் என்பது பெரும்பான்மை இனக்குழுவைக் குறிக்கிறது என்பதையும் கவனத்தில் கொள்ளவும். பிரிவினைவாதப் பதட்டங்களின் வரலாற்றைக் கருத்தில் கொண்டால், '''இலங்கையில் மொழி ஒரு உணர்வுப்பூர்வமான பிரச்சினையாகும்''', மேலும் சில தமிழர்கள் தங்களைச் சிங்களத்தில் அழைப்பதை அவமானகரமானதாகக் கருதக்கூடும். == சென்று அடையுங்கள் == {{Wy/ta/Cautionbox|புத்தரின் உருவம் அல்லது மத முக்கியத்துவம் வாய்ந்ததாகக் கருதப்படக்கூடிய வேறு ஏதேனும் உருவங்களை உடலில் [[Wy/ta/பச்சைகுத்தல்|பச்சையாகக் குத்தியிருப்பவர்களை]] இலங்கை காவல்துறை கைது செய்யவும், அவர்களை நாட்டை விட்டு வெளியேற்றவும் கூடும். அத்தகைய பச்சை குத்தப்பட்டிருந்தால், அதை மறைத்து வைத்துக்கொள்வது அல்லது இலங்கைக்குச் செல்வதைத் தவிர்ப்பது மிகவும் அறிவுறுத்தப்படுகிறது.}} [[File:Visa policy of Sri Lanka.svg|thumb|375px|இலங்கையின் விசா தேவைகளைக் காட்டும் வரைபடம்; இதில், தங்க நிறத்தில் குறிக்கப்பட்ட நாடுகளில் மின்னணு பயண அங்கீகாரத்துடன் வருகை விசா வழங்கப்படுகிறது.]] ===விசா விதிமுறைகள்=== [[Wy/ta/மாலி|மாலி]], [[Wy/ta/சீசெல்சு|சீசெல்சு]] மற்றும் [[Wy/ta/சிங்கப்பூர்|சிங்கப்பூர்]] ஆகிய நாடுகளின் குடிமக்களைத் தவிர (இவர்களுக்கு ''ETA'' தேவையில்லை), மற்ற பெரும்பாலான நாடுகளைச் சேர்ந்தவர்கள் ''மின்னணு பயண அங்கீகாரத்திற்கு (ETA)'' இணையம் வழியாக விண்ணப்பிக்கலாம். இது அந்நாட்டில் ''30 நாட்கள்'' வரை தங்குவதற்கு அனுமதிக்கிறது மற்றும் ஆறு மாதங்களுக்குச் செல்லுபடியாகும். நாட்டிற்குள் நுழைவதற்கு முன், [https://www.eta.gov.lk/slvisa/ அதிகாரப்பூர்வ அரசு இணையதளம்] வழியாக விண்ணப்பிக்க வேண்டும். விண்ணப்பதாரர் மின்னணு பயண அங்கீகாரத்தைப் பெறுவார். விசா கட்டணம் ''SAARC'' நாடுகளுக்கு (பிராந்திய ஒத்துழைப்புக்கான தெற்காசிய அமைப்பு: வங்காளதேசம், பூட்டான், இந்தியா, மாலத்தீவுகள், நேபாளம் மற்றும் பாகிஸ்தான்) 20 அமெரிக்க டாலராகவும், மற்ற நாடுகளுக்கு 50 அமெரிக்க டாலராகவும் (2025-ஆம் ஆண்டின்படி) உள்ளது; இதனுடன் 2 டாலர் செயலாக்கக் கட்டணமும் வசூலிக்கப்படும். ETA-வைப் பெறுவதற்கு வழக்கமாக 2 நாட்கள் ஆகும் என்று கூறப்பட்டாலும், நடைமுறையில் கட்டணம் செலுத்தப்பட்ட 10 முதல் 20 நிமிடங்களிலேயே அது வழங்கப்படலாம். 48 மணிநேரம் வரையிலான பயண இடைநிறுத்த விசாக்கள் இலவசமாக வழங்கப்படுகின்றன. [https://www.immigration.gov.lk/pages_e.php?id=60 மே 2026 நிலவரப்படி, 40 நாடுகளின் குடிமக்கள் இலவச மின்னணு பயண அங்கீகாரத்துக்குத் தகுதி பெற்றுள்ளனர்.] மாற்றாக, முன்கூட்டியே ETA-வைப் பெறாமலேயே, பண்டாரநாயக்க சர்வதேச விமான நிலையத்தில் (வருகைப் பகுதியில் உள்ள சுங்கச் சோதனைக்கு முந்தைய விசா கவுண்டரில்) 60 அமெரிக்க டாலர் கட்டணத்தில் சுற்றுலா விசாவைப் பெற்றுக்கொள்ளலாம். எனவே, இலங்கைக்கான விமானம் அல்லது கப்பலில் ஏறுவதற்கு 'இணைநிலை விசா' கட்டாயமான முன்நிபந்தனை அல்ல. 2025-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி, விசா நடைமுறைகளில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ள 'திரும்பிச் செல்வதற்கான பயணச்சீட்டு' பற்றிய சரிபார்ப்பு, விமான நிலையத்திற்கு வருகை தரும் பெரும்பாலான (அல்லது அனைத்து) மேற்கத்திய நாட்டினரிடமும் மேற்கொள்ளப்படவில்லை. ஒருவேளை அத்தகைய சரிபார்ப்பு மேற்கொள்ளப்பட்டு, உங்களிடம் அத்தகைய பயணச்சீட்டு இல்லையென்றால் கூட, விமான நிலையத்தின் அருகலை (Wi-Fi) வசதியைப் பயன்படுத்தி அங்கேயே அதை முன்பதிவு செய்துகொள்ள முடியும். '''முக்கியமானது:''' கொழும்பு விமான நிலையத்தில் உள்ள குடிவரவு அதிகாரிகள், நீங்கள் இணையம் மூலம் பெறும் மின்னணு பயண அனுமதிச் சீட்டில் உள்ள கடவுச்சீட்டு எண்ணின் துல்லியத்தன்மை குறித்து மிகவும் கண்டிப்புடன் இருப்பார்கள். ஒரே ஒரு இலக்கத் தவறு கூட, உங்களைப் புதிய விசா வாங்கும்படி கட்டாயப்படுத்தவும், உங்கள் இணையவழிப் பணத்தைத் திரும்பப் பெறுவதற்காகக் கொழும்பில் உள்ள அடையாளம் தெரியாத ஏதேனும் ஒரு அரசாங்க அலுவலகத்திற்கு உங்களைப் பரிந்துரைக்கவும் காரணமாகக் கொள்ளப்படும். 1 மற்றும் I, 0 மற்றும் O ஆகியவற்றில் கவனமாக இருங்கள். அந்த எண், உங்கள் கடவுச்சீட்டில் உள்ள கணினி படிக்கக்கூடிய பகுதியுடன் துல்லியமாகப் பொருந்த வேண்டும், வேறு எதனுடனும் பொருந்தக்கூடாது (உதாரணமாக, ரஷ்ய கடவுச்சீட்டுகளில் எழுத்து மற்றும் எண் அல்லாத குறியீடு உள்ளது, அதை முற்றிலுமாகத் தவிர்க்க வேண்டும்). இலங்கை விசா நடைமுறைகள் குறித்த விரிவான கலந்துரையாடலை [https://docs.google.com/document/d/14G1n2RcRpu7By4G1EpXirg0WWUMj5K9PysDnAlwNdN0/mobilebasic இங்கே] காணலாம். ==== விசா நீட்டிப்பு ==== ஆரம்பத்தில் ETA-வைப் பெறுவது எவ்வளவு எளிதாக இருந்ததோ, விசா நீட்டிப்பு என்று வரும்போது அது அவ்வளவு சிக்கலான அதிகாரத்துவ நடைமுறையாக மாறக்கூடும். தேவையற்ற மன உளைச்சலைத் தவிர்க்க, ஒரு முகவரை அணுகுவதே சிறந்தது என்று அறிவுறுத்தப்படுகிறது. நீங்களே இதைச் செய்ய விரும்பினால், [https://www.immigration.gov.lk/index_e.php குடிவரவுத் துறையை] அணுகலாம். முகவரி: "சுஹுருபாய", ஸ்ரீ சுபூதிபுர சாலை, பத்தரமுல்ல; தொலைபேசி: +94 11 532–9000; வேலை நேரம்: திங்கள் முதல் வெள்ளி வரை, காலை 09:00 மணி முதல் மாலை 16:30 மணி வரை. இணையம் வழியாகவும் விண்ணப்பிக்க வாய்ப்புள்ளது; ஆனால், பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பயணிகள் தங்களுக்கு எந்தவொரு கட்டணச் சீட்டும் கிடைக்கவில்லை என்றும், நேரில் செல்ல வேண்டியிருந்ததாகவும் கூறுகின்றனர். எனவே, கொழும்பில் இருக்கும்போதே, அதாவது நாட்டிற்கு வந்த உடனேயே விசா நீட்டிப்புக்கான ஏற்பாடுகளைச் செய்வது சிறந்தது. விசா நீட்டிப்பு என்பது, ஆரம்பத்தில் வழங்கப்பட்ட 30 நாள் நுழைவு விசாவிற்கு அப்பால், நாட்டில் கூடுதலாக 1 முதல் 6 மாதங்கள் வரை தங்குவதற்கான அனுமதியை வழங்குகிறது. நாட்டிற்குள் நுழைந்த உடனிருந்து விசா காலாவதியாகும் நேரம் வரை எப்போது வேண்டுமானாலும் இதற்கு விண்ணப்பிக்கலாம். இதற்கு மேல் நீட்டிப்பு கோருவது அந்தந்தத் துறையின் முடிவைப் பொறுத்தது; அத்தகைய நீட்டிப்பிற்கு வழக்கமான நீட்டிப்புக் கட்டணத்துடன் கூடுதலாக இலங்கை ரூ.15,000 கட்டணம் வசூலிக்கப்படும். முதல் 90 நாள் நீட்டிப்புக்கான கட்டண விவரங்களை மேலே காணவும். [[File:Sri-lanka-visa-extension-fees,-Sept-2015.jpg|thumbnail|விசா நீட்டிப்புக் கட்டணங்கள்]] இத்துறை கட்டணத்தை அமெரிக்க டாலர்களில் நிர்ணயிக்கிறது, ஆனால் நீங்கள் இலங்கை ரூபாயில் (2025-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப்படி 10,000 ரூபாய்) செலுத்த வேண்டும். விசா கால நீட்டிப்பு நடைமுறைக்கு, உங்கள் கடவுச்சீட்டு மற்றும் பயணத்தைத் தொடர்வதற்கான பயணச்சீட்டு ஆகியவை தேவைப்படும். இலங்கையில் நீங்கள் தங்கியிருக்கும் காலம், உங்கள் கடவுச்சீட்டின் காலாவதி தேதிக்கு குறைந்தது இரண்டு மாதங்களுக்கு முன்பாகவே முடிவடைய வேண்டும். குடியேற்றத் துறை அலுவலகம் திங்கள் முதல் வெள்ளி வரை காலை 8:30 மணிக்கு சற்று முன்னதாகவே விசா நீட்டிப்புப் பணிகளைத் தொடங்குகிறது. இருப்பினும், ஊழியர் ஒருவர் வழக்கமாக காலை 7:00 மணிக்கும் 7:30 மணிக்கும் இடைப்பட்ட நேரத்தில் வரிசை எண்கள் மற்றும் படிவங்களை வழங்கத் தொடங்கிவிடுவார்; எனவே, முதலில் சேவை பெறுவதற்கு முன்கூட்டியே அங்கு செல்வது நல்லது. 2015 கோடைக்காலத்தில் மேற்கொள்ளப்பட்ட பல நீட்டிப்பு அனுபவங்களின் அடிப்படையில், காலை 7:00 மணிக்குச் சென்றால் மொத்த நேரம் சுமார் 2½ மணிநேரம் ஆகும்: காலை 7:15 மணிக்கு வரிசை எண் (டிக்கெட்) பெறுதல், 8:30 மணிக்கு ஆவணங்களைச் சமர்ப்பித்தல், 9:00 மணிக்குக் கட்டணம் செலுத்துதல் மற்றும் 9:30 மணி அளவில் கடவுச்சீட்டைத் திரும்பப் பெறுதல் என இந்த நடைமுறை அமையும். காலை 8:30 மணிக்குச் சென்றால், அலுவலக அறை ஏற்கனவே நிரம்பியிருக்கக்கூடும் என்பதால், 3 முதல் 4 மணிநேரம் வரை ஆகலாம். காலை 9:30 மணிக்கு மேல் சென்றால், கூட்டம் அதிகமாக இருக்கும் மற்றும் குறைந்தது 4 மணிநேரம் தேவைப்படும். காலை 11:30 மணிக்கு மேல் செல்வது பொதுவாகப் பயனளிக்காது, ஏனெனில் கட்டணம் செலுத்தும் கவுண்டர் மதியம் 2:30 மணிக்கு மூடப்படும்; கட்டணம் செலுத்தும் நிலைக்கு உங்களை அழைத்துச் செல்வதற்கான முந்தைய நடைமுறைகளை அவர்கள் 2:30 மணிக்குள் முடிக்காவிட்டால், நீங்கள் மறுநாள் மீண்டும் வர வேண்டியிருக்கும். முகவர்கள் மூலமாகவும் விசா நீட்டிப்பைச் செய்துகொள்ளலாம்: அவர்கள் உங்கள் கடவுச்சீட்டு மற்றும் ஆவணங்களைப் பெற்றுக்கொண்டு, வரிசையில் நின்று, கட்டணம் செலுத்திவிட்டு, பின்னர் கடவுச்சீட்டை உங்களிடம் திருப்பித் தருவார்கள். பெரிய சுற்றுலாப் பயணக் குழுக்கள் பெரும்பாலும் நீட்டிப்புப் பணிகளுக்கு இத்தகைய முகவர்களைப் பயன்படுத்துகின்றன. இந்த முகவர்களுக்கு நடைமுறைகள் நன்கு தெரியும்: அவர்கள் முன்கூட்டியே வந்து முதல் வரிசை எண்களைப் பெற்றுவிடுவார்கள். இதனால், விசா நீட்டிப்பு தேவைப்படும் 25 வெளிநாட்டினரைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் ஒரு உள்ளூர் முகவருக்குப் பின்னால் நீங்கள் நிற்க நேரிட்டால், உங்கள் காத்திருப்பு நேரம் கணிசமாக அதிகரிக்கக்கூடும். தனிப்பட்ட முறையில் பயணிப்பவருக்குச் சிறந்த ஆலோசனை என்னவென்றால், உள்ளூர் முகவர்கள் வரிசை எண் பெறுவதற்கு ''முன்பே'' உங்கள் வரிசை எண்ணைப் பெறுவதாகும்: காலை 7:00 மணிக்கு முன்பே வந்து, நுழைவாயிலைக் கடந்ததும் இடதுபுறம் உள்ள மரத்தாலான மேஜைக்கு அருகில் உடனடியாக வரிசையில் நிற்கவும்; முகவர்கள் உங்களுக்கு முன்னால் வந்து வரிசையில் சேருவதை அனுமதிக்காதீர்கள். === வானூர்தியில் === [[File:COLOMBO AIRPORT SRI LANKA JUNE 2011 (5890843686).jpg|thumb|கொழும்பு விமான நிலையம்]] 2025-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப்படி, இலங்கையில் இரண்டு செயல்பாட்டிலுள்ள சர்வதேச விமான நிலையங்கள் உள்ளன. இவற்றில் முதன்மையானதும் மிகவும் பயனுள்ளதுமான விமான நிலையம் '''கொழும்பு-பண்டாரநாயக்க பன்னாட்டு வானூர்தி நிலையம்''' ({{Wy/ta/IATA|CMB}}) ஆகும்; இங்கிருந்து கொழும்பு நகரை (35 கி.மீ தொலைவு) டாக்ஸி மூலம் சென்றடைய சுமார் ஒரு மணி நேரம் ஆகும். நாட்டின் வடகோடியில் அமைந்துள்ள '''யாழ்ப்பாண பன்னாட்டு வானூர்தி நிலையத்திற்கு''' ({{Wy/ta/IATA|JAF}}), [[Wy/ta/சென்னை|சென்னையிலிருந்து]] தினமும் இரண்டு விமான சேவைகளும், [[Wy/ta/திருச்சிராப்பள்ளி|திருச்சியிலிருந்து]] தினமும் ஒரு விமான சேவையும் உள்ளன. இவ்விரு நகரங்களும் இந்தியாவின் [[Wy/ta/தமிழ்நாடு|தமிழ்நாடு]] மாநிலத்தில் அமைந்துள்ளதாலும், இலங்கையின் வடபகுதியில் கணிசமான அளவில் தமிழ் மக்கள் வசிப்பதாலும் இந்த விமானச் சேவைகள் மிகவும் பொருத்தமானவையாக உள்ளன. நாட்டின் தென்பகுதியில் அமைந்துள்ள '''மத்தல ராஜபக்ச பன்னாட்டு வானூர்தி நிலையம்''' ({{Wy/ta/IATA|HRI}}) ஒரு பயனற்ற முதலீடாகவே உள்ளது; இங்கு வழக்கமான சர்வதேச விமான சேவைகள் எதுவும் இயக்கப்படுவதில்லை. '''[https://www.srilankan.com/ ஸ்ரீலங்கன் ஏர்லைன்ஸ்]''' என்பது இலங்கையின் தேசிய வான்னூர்திச் சேவையாகும்; இது ஐரோப்பா, தென்கிழக்கு ஆசியா, சீனா, ஜப்பான், மத்திய கிழக்கு நாடுகள், [[Wy/ta/இந்தியா|இந்தியா]] மற்றும் [[Wy/ta/பாகிஸ்தான்|பாகிஸ்தான்]] ஆகிய பகுதிகளில் உள்ள நகரங்களிலிருந்து வான்னூர்திகளை இயக்குகிறது. மேலும், [[Wy/ta/சென்னை|சென்னை]], [[Wy/ta/திருவனந்தபுரம்|திருவனந்தபுரம்]], [[Wy/ta/மும்பை|மும்பை]], [[Wy/ta/தில்லி|தில்லி]], [[Wy/ta/கொச்சி|கொச்சி]], [[Wy/ta/பெங்களூரு|பெங்களூரு]] மற்றும் [[Wy/ta/மாலத்தீவுகள்|மாலத்தீவுகள்]] போன்ற அருகிலுள்ள இடங்களுக்கும் இவ்வானூர்தி நிறுவனம் வான்னூர்தி சேவைகளை வழங்குகிறது. ஸ்ரீலங்கன் ஏர்லைன்ஸ் வான்னூர்திகளுக்கு இடையே 8 முதல் 48 மணிநேரம் வரை நீங்கள் இங்கு காத்திருக்க வேண்டியிருந்தால், அந்நிறுவனம் இலவச தங்குமிடம் மற்றும் உணவை வழங்குகிறது (ஜூலை 2023 நிலவரப்படி, விமான நிலையத்திற்கு அருகிலுள்ள ''ஃபுல் மூன் ஓட்டலில்'' தங்குமிடம் வழங்கப்படுகிறது); அத்துடன், கோரினால் கொழும்பு நகரைச் சுற்றிப் பார்க்கும் இலவசக் குழுப் பயண வசதியையும் இது வழங்குகிறது. இச்சேவை சில நிபந்தனைகளுக்கு உட்பட்டது; இதைப் பெற, குறைந்தது 48 மணிநேரத்திற்கு முன்பாகவே [https://www.srilankan.com/Zh_cn/plan-and-book/transit-accommodation வானூர்தி நிறுவனத்தைத் தொடர்பு கொண்டு] முன்பதிவு செய்ய வேண்டும். முன்பதிவு செய்யப்படாவிட்டால், இலவச தங்குமிட வசதி வழங்கப்படாது. '''[https://emirates.com எமிரேட்ஸ் ஏர்லைன்ஸ்]''', '''[https://www.etihad.com எத்திஹாத்]''', '''[https://www.qatarairways.com/ கத்தார் ஏர்வேஸ்]''' மற்றும் '''[https://omanair.com/ ஓமன் ஏர்]''' ஆகியவை [[Wy/ta/ஐரோப்பா|ஐரோப்பா]] மற்றும் உலகின் பிற பகுதிகளைச் சேர்ந்த பல முக்கிய நகரங்களை, [[Wy/ta/ஐக்கிய அரபு அமீரகம்|ஐக்கிய அரபு அமீரகம்]], [[Wy/ta/தோகா|தோகா]] மற்றும் [[Wy/ta/மஸ்கத்|மஸ்கத்]] வழியாகக் கொழும்புடன் இணைக்கின்றன. '''[https://www.flydubai.com ஃப்ளைதுபாய்]''' துபாயுடனும், '''[https://airasia.com/ ஏர் ஏசியா]''' [[Wy/ta/சிங்கப்பூர்|சிங்கப்பூர்]], [[Wy/ta/கோலாலம்பூர்|கோலாலம்பூர்]] மற்றும் [[Wy/ta/பாங்காக்|பாங்காக்குடனும்]], '''[https://www.goindigo.in/ இண்டிகோ]''' இந்தியாவின் பல நகரங்களுடனும், '''[https://www.rj.com ராயல் ஜோர்தானியன்]''' அம்மனுடனும் இணைப்பை வழங்குகின்றன. '''ஸ்ரீலங்கன் ஏர்வேஸ்''' மற்றும் '''குவாண்டாஸ்''' ஆகியவை [[Wy/ta/மெல்பேர்ண்|மெல்பேர்ணிலிருந்து]] தினசரி வானூர்தி சேவைகளை வழங்குகின்றன; இதில் ஸ்ரீலங்கன் ஏர்வேஸ் [[Wy/ta/சிட்னி|சிட்னியிலிருந்தும்]] வாரத்திற்கு நான்கு வானூர்தி சேவைகளை இயக்குகிறது. 2026-ஆம் ஆண்டு ஆகஸ்ட் மாதம் முதல், '''ஜெட்ஸ்டார்''' நிறுவனமும் [[Wy/ta/மெல்பேர்ண்|மெல்பேர்ணிலிருந்து]] நேரடி வானூர்தி சேவைகளைத் தொடங்கவுள்ளது. ====வட அமெரிக்காவிலிருந்து==== ஆசியா, ஆஸ்திரேலியா, மத்திய கிழக்கு மற்றும் ஐரோப்பா ஆகிய பிராந்தியங்களுக்கு வெளியேயுள்ள நகரங்களிலிருந்து இலங்கைக்கு நேரடி வானூர்தி சேவைகள் எதுவும் இல்லை. [[Wy/ta/அமைதிப் பெருங்கடல்|அமைதிப் பெருங்கடற்கரை]]ப் பகுதியிலிருந்து பார்த்தால், பயணிக்க வேண்டிய தூரம் பூமியின் சுற்றளவில் ஏறக்குறைய பாதியளவாகும். உங்கள் விருப்பம் மற்றும் கையில் உள்ள நேரத்தைப் பொறுத்து, நீங்கள் ஐரோப்பா, ஆசியா அல்லது [[Wy/ta/மெல்பேர்ண்|மெல்பேர்ண்]] ஆகிய இடங்களில் இடைநிறுத்தம் செய்து பயணிக்கலாம்; அல்லது [[Wy/ta/சிகாகோ|சிகாகோ]], [[Wy/ta/நியூவர்க்|நியூவர்க்]], [[Wy/ta/நியூயார்க்கு|நியூயார்க்கு]] அல்லது [[Wy/ta/தொராண்டோ|தொராண்டோவிலிருந்து]] வட துருவத்தின் வழியாக [[Wy/ta/புது தில்லி|புது தில்லி]] அல்லது [[Wy/ta/மும்பை|மும்பைக்கு]]ச் செல்லும் நேரடி விமானத்தைத் தேர்ந்தெடுக்கலாம். பல சந்தர்ப்பங்களில் இதுவே மிக விரைவான வழியாக அமையலாம், ஆனால் இதற்கு இந்திய 'டிரான்சிட் விசா' தேவையா என்பதைச் சரிபார்த்துக் கொள்ளவும். மற்றொரு விரைவான மற்றும் எளிதான வழி, [[Wy/ta/கத்தார்|கத்தார்]], [[Wy/ta/பகுரைன்|பகுரைன்]] அல்லது [[Wy/ta/ஐக்கிய அரபு அமீரகம்|ஐக்கிய அரபு அமீரகம்]] ஆகிய இடங்களில் இடைநிறுத்தம் செய்யும் மத்திய கிழக்கு வானூர்தி நிறுவனங்களைப் பயன்படுத்துவதாகும் (இவற்றிற்கு டிரான்சிட் விசா தேவையில்லை). உதாரணமாக, [[Wy/ta/துபாய்|துபாயை]] தளமாகக் கொண்ட எமிரேட்ஸ் நிறுவனம், [[Wy/ta/சான் பிரான்சிஸ்கோ|சான் பிரான்சிஸ்கோ]], [[Wy/ta/லாசு ஏஞ்சலசு|லாசு ஏஞ்சலசு]], [[Wy/ta/ஹியூஸ்டன்|ஹியூஸ்டன்]] மற்றும் [[Wy/ta/தொராண்டோ|தொராண்டோ]] ஆகிய நகரங்களிலிருந்து கொழும்புக்குச் செல்லும் முன் மிகக் குறுகிய இடைநிறுத்தத்துடன் கூடிய தினசரி விமான சேவைகளை வழங்குகிறது. மேலும், துபாயிலிருந்து கொழும்புக்கு நாளொன்றுக்கு இரண்டு அல்லது மூன்று முறை நேரடி விமான சேவைகளையும் எமிரேட்ஸ் வழங்குகிறது. ஸ்ரீலங்கன் ஏர்லைன்ஸ் 'ஒன்வேர்ல்ட்' கூட்டணியின் ஒரு பகுதியாக இருப்பதால், அமெரிக்கன் ஏர்லைன்ஸ் மற்றும் பல்வேறு ஆசிய, ஐரோப்பிய மற்றும் மத்திய கிழக்கு விமான நிறுவனங்களுடன் இணைந்து ''தொடர் பயணச்சீட்டு முறை'' வசதியைப் பெற முடிகிறது. === படகில் === 2025-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப்படி, [[Wy/ta/தென்னிந்தியா|தென்னிந்தியாவின்]] [[Wy/ta/நாகப்பட்டினம்|நாகப்பட்டினம்]] மற்றும் வட [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணத்தின்]] ''காங்கேசன்துறை'' ஆகிய இடங்களுக்கு இடையே '''செயில் சுபம்''' நிறுவனம் வழக்கமான படகு சேவையை இயக்கி வருகிறது. ஏப்ரல் 2025 நிலவரப்படி, வாரத்திற்குப் பலமுறை இயக்கப்படும் இப்படகுகள், நாகப்பட்டினம் துறைமுகத்திலிருந்து (கலங்கரை விளக்கத்திற்கு அருகில் அமைந்துள்ளது) காலை 07:30 மணிக்குக் புறப்பட்டு, சுமார் 11:30 மணியளவில் காங்கேசன்துறையைச் சென்றடைகின்றன. குடிவரவு, பாதுகாப்பு மற்றும் சுங்க நடைமுறைகளை நிறைவு செய்வதற்காகப் பயணிகள் காலை 06:00 மணிக்கே துறைமுகத்திற்கு வந்து சேருமாறு அறிவுறுத்தப்படுகிறார்கள். நல்ல நிலையில் உள்ள இப்படகுகள் குளிரூட்டப்பட்ட வசதியைக் கொண்டிருப்பதால், பயணிகளுக்கு வசதியான பயண அனுபவத்தை அளிக்கின்றன. ஏப்ரல் 2025 நிலவரப்படி, ஒரு வழிப் பயணத்திற்கான கட்டணம் இந்திய ரூபாய் 4,500 ஆகும்; இதனை கடன் அட்டை அல்லது ஒருமித்த செலுத்துகை இணைப்பிடைமுகம் (''யுபிஐ'') மூலம் இணையவழியில் வாங்கலாம். முன்பே பெறப்பட்ட இலங்கை ''மின்னணு பயண அங்கீகாரத்ததுடன்'' காங்கேசன்துறை துறைமுகத்திற்கு வந்து சேரும் செயல்முறை மிகவும் எளிதாகவும் விரைவாகவும் உள்ளது; இங்கு குடிவரவு மற்றும் சுங்க நடைமுறைகள் திறம்பட மேற்கொள்ளப்படுகின்றன. மிதிவண்டிகள் உள்ளிட்ட அதிகப்படியான உடைமைகளுடன் பயணம் செய்வது அனுமதிக்கப்படுவது மட்டுமல்லாமல், இந்த படகுச் சேவைக்கான முக்கிய நோக்கமாகவும் அதுவே இருப்பதாகத் தெரிகிறது; இருப்பினும், உடைமைகளின் அளவு மற்றும் எடையைப் பொறுத்து கூடுதல் கட்டணங்கள் வசூலிக்கப்படலாம். [[Wy/ta/தூத்துக்குடி|தூத்துக்குடி]]–[[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]] இடையிலான பழைய பயணிகள் படகுச் சேவை காலவரையின்றி நிறுத்தி வைக்கப்பட்டுள்ளது. தூத்துக்குடி துறைமுகத்திலிருந்து இலங்கைக்குச் சரக்குக் கப்பல்கள் மூலம் பயணிகளை ஏற்றிச் செல்வது சட்டவிரோதமானது என்று தூத்துக்குடி சுங்கத்துறை அதிகாரிகள் தெரிவித்துள்ளனர். == சுற்றிப்பாருங்கள் == இலங்கையில் கிட்டத்தட்ட அனைத்து சுற்றுலாத் தலங்களையும் இணைக்கும் ஒரு வலுவான பொதுப் போக்குவரத்து வலையமைப்பு உள்ளது, இது தனிப்பட்ட பயணத்தை மிகவும் எளிதாக்குகிறது. விடுமுறை நாட்களில் அவ்வப்போது ஏற்படும் பெரும் கூட்ட நெரிசல், மற்றும் சாமான்களை வைப்பதற்கு போதுமான இடமின்மை ஆகியவற்றால், சிலருக்குப் பேருந்துகள் சிரமமான பயண முறையாகத் தோன்றலாம். ஆயினும், அவை உள்ளூர் மக்களுடன் உரையாட சிறந்த வாய்ப்புகளை வழங்குகின்றன, மலிவானவை, ஏராளமாக உள்ளன, மேலும் பல்வேறு கட்டண வரம்புகளிலும் (விரைவு/உள்ளூர், பொது/தனியார்) கிடைக்கின்றன. கடந்த காலத்தில் தனியாகப் பயணம் செய்யும் பெண்கள் துன்புறுத்தப்படுவது அடிக்கடி நிகழ்ந்திருந்தாலும், தற்பொழுது இலங்கை முதிர்ச்சியடைந்ததாகத் தெரிகிறது. === பேருந்தில் === இலங்கையில் பேருந்துப் பயணம் மலிவானது. குறைந்த செலவில் பயணம் செய்பவர்களுக்கு, பேருந்துகள் எல்லா இடங்களிலும் உள்ளன. இருப்பினும் அவற்றின் பாதுகாப்பு மற்றும் பயன்பாட்டு எளிமை கேள்விக்குரியதாகவே உள்ளது. ஒரு வெளிநாட்டவராக உங்களிடம் அதிக கட்டணம் வசூலிக்கப்படலாம் — சரியான கட்டணத்தைப் பெற, நீங்கள் செல்ல வேண்டிய இடத்திற்கான பயணச்சீட்டைக் கேளுங்கள், அல்லது உள்ளூர்வாசி ஒருவரிடம் முன்கூட்டியே கேளுங்கள். சில நாட்களுக்குப் பிறகு, சரியான விலைகள் குறித்த ஒரு புரிதல் உங்களுக்கு வந்துவிடும். ஒரு வழிகாட்டியாக, ஒரு சாதாரண உள்ளூர் பேருந்தின் கட்டணம் ஒரு கிலோமீட்டருக்கு சுமார் ரூ 5–10 ஆக இருக்க வேண்டும், தூரம் அதிகரிக்க அதிகரிக்க கட்டணம் குறையும் (5 கி.மீ ~ ரூ 50, மற்றும் 40 கி.மீ ~ ரூ 200). இதற்கு மேல் செல்லும் ஒவ்வொரு கட்டணமும் உங்களிடம் அதிக கட்டணம் வசூலிக்கப்படுவதற்கான அறிகுறியாகும். பேருந்துகள், குறிப்பாக நகரங்களில், இரவு 10 மணி அளவில் தாமதமாக இயங்குகின்றன. கூகுள் நிலப்படங்கள், பேருந்து நிறுத்தங்களின் பட்டியல்களில் பேருந்து வழித்தடங்கள் மற்றும் கால அட்டவணைகள் குறித்த முழுமையற்ற தகவல்களைக் காட்டுகிறது. கூகுள் நிலப்படங்களில்ல் சிறந்த பேருந்து கால அட்டவணைத் தகவல்கள் பேருந்து பணிமனைகளில் காணப்படுகின்றன; சாலையோர நிறுத்தங்களில் பொதுவாக வழித்தடங்கள் எதுவும் குறிப்பிடப்பட்டிருக்காது. மதிப்புரைகளைச் சரிபார்க்கவும், ஏனெனில் சில நேரங்களில் மதிப்புரையாளர்கள் பேருந்து நிறுத்தத்தில் கிடைக்கும் கால அட்டவணைகளின் புகைப்படங்களை இணைப்பார்கள். இலங்கையில் பொது, தனியார் மற்றும் சொகுசு என மூன்று வகையான பேருந்துகள் உள்ளன. '''பொதுப் பேருந்துகள்''' இலங்கை போக்குவரத்துச் வாரியத்தால் இயக்கப்படுகின்றன; இவை சிவப்பு நிறத்தில் பூசப்பட்ட, எவ்வித ஆடம்பரமும் இல்லாத சாதாரண பேருந்துகளாகும். பொதுப் பேருந்து சேவையின் வழித்தடங்கள் மற்றும் நேர அட்டவணைகளை [https://sltb.eseat.lk/home இங்கே] தேடிப் பார்க்கலாம். சாலைகளில் '''தனியார் பேருந்துகள்''' அதிக அளவில் காணப்படுகின்றன. இவையும் அடிப்படை வசதிகளைக் கொண்டவைதான் என்றாலும், சிவப்பு நிறத்திற்குப் பதிலாக பெரும்பாலும் நீல நிறத்தில் பூசப்பட்டிருக்கும்; அத்துடன் இவை பெரும்பாலும் அதிக அலங்காரங்களுடன் காணப்படும். இவை பொதுவாக உரிமையாளர்களாலேயே இயக்கப்படுகின்றன; அதிக வருமானம் ஈட்டுவதற்காக ஆபத்தான முறையிலும் அதிவேகமாகவும் வாகனத்தை ஓட்டுவதற்கும், முடிந்தவரை அதிக பயணிகளை ஏற்றிக்கொண்டு செல்வதற்கும் இவை பெயர் போனவை. பொது மற்றும் தனியார் பேருந்துகள் ஆகிய இரண்டிலுமே, முன்பக்கக் கண்ணாடிக்கு மேலே ஒரே மாதிரியான வழித்தடத்தைக் குறிக்கும் பலகைகள் பொருத்தப்பட்டிருக்கும். நீங்கள் ஆடம்பரமாக பயணம் செய்ய திட்டமிட்டால் '''சொகுசுப் பேருந்துகள்''' (தனியார் குளிரூட்டப்பட்ட பேருந்துகள்) சில வழித்தடங்களில் இருமடங்கு கட்டணத்தில் இயங்கும். இது இணையவழி முன்பதிவு, குளிரூட்டு வசதி மற்றும் உத்தரவாதமான இருக்கை ஆகியவற்றை வழங்குகிறது. சொகுசு பேருந்து நிறுவனங்களில் [https://superline.lk/ '''சூப்பர்லைன்'''] மற்றும் [https://ncgexpress.lk/bus-timetables/ '''என்சிஜி எக்ஸ்பிரஸ்'''] ஆகியவை அடங்கும். பல நிறுவனங்களின் பேருந்துகளை [https://busseat.lk பேருந்து பயணச்சீட்டு] இணையதளத்தில் முன்பதிவு செய்யலாம். நாட்டின் பேருந்து சேவை வலையமைப்பு குறித்த தகவல்களைப் பெறுவது கடினம். நாடு தழுவிய 'தேசிய போக்குவரத்து ஆணையத்தின்' இணையதளம் மிகவும் மோசமான நிலையில் உள்ளது. பல்வேறு மாகாணங்கள் தங்கள் சொந்தப் பேருந்து சேவைகளை நிர்வகிப்பதால் நிலைமை இன்னும் சிக்கலாகிறது; இதனால், பேருந்து வழித்தடங்கள் குறித்த மையப்படுத்தப்பட்ட மற்றும் புதுப்பிக்கப்பட்ட தரவுத்தளம் எதுவும் இல்லை. அரசாங்கம் நிர்ணயித்துள்ள அதிகாரப்பூர்வ கட்டண விவரங்களை [https://www.ntc.gov.lk/Bus_info/bus_fares.php இணையதளத்தில்] காணலாம்; இருப்பினும், தனியார் பேருந்துகளில் சில சமயங்களில் கட்டணம் இதைவிடக் குறைவாகவும் இருக்கலாம். மேலும், மிக முக்கியமான வழித்தடங்கள் குறித்த தகவல்களை [https://routemaster.lk/ இங்கே] காணலாம். பேருந்து கட்டணம் செலுத்தும்போது, ​​நடத்துநர் நீங்கள் கொடுக்கும் கட்டணத்தை அப்படியே வைத்துக்கொண்டு, உங்களுக்குப் பயணச்சீட்டையோ அல்லது மீதிப் பணத்தையோ (சில்லறையையோ) தராமல் போக வாய்ப்புள்ளது. அனைத்துப் பயணிகளும் கட்டாயம் பயணச்சீட்டு வைத்திருக்க வேண்டும். எனவே, பயணச்சீட்டைக் கண்டிப்பாகக் கேளுங்கள்; அத்துடன் கட்டணம் எவ்வளவு என்று கேட்டு, அதற்கான சரியான தொகையை (சில்லறையை) வாங்க முயற்சிக்கவும். பேருந்து நிலையங்கள் குழப்பமான இடங்கள், ஆனால் கிட்டத்தட்ட அனைவரும் தங்கள் ஆங்கிலத்தைப் பயிற்சி செய்து உங்களுக்கு உதவுவதில் மகிழ்ச்சி அடைவார்கள். மேலும், பேருந்தில் பயணிக்கும் போது, ​​பேருந்தில் ஏறும் துறவிகள் அல்லது பாதிரியார்களுக்கு முன் பயணிகள் இருக்கைகளை விட்டுக்கொடுப்பது உள்ளூர் ஆசாரம். பேருந்துப் பயணத்தை எளிதாக்க, நீங்கள் முன்கூட்டியே வந்து குறைந்த அளவு உடமைகளுடன் பயணிக்கலாம். அதிகப்படியான உடமைகள் உங்களிடம் இருந்து, அவற்றை உங்கள் மடியிலோ அல்லது கால்களுக்கு அடியிலோ வைக்க விரும்பவில்லை என்றால், உங்கள் முதுகுப்பைக்காக ஒரு தனி இருக்கையை வாங்குவது குறித்துப் பரிசீலிக்கலாம். பயணக் கட்டணம் குறைவாக இருப்பதால், இது சாத்தியமான ஒரு வழியாகவே இருக்கும்! === தொடருந்தில் === {{Wy/ta/Cautionbox|1=2025-ஆம் ஆண்டு நவம்பர்/டிசம்பர் மாதங்களில், [[w:ta:தித்வா புயல்|தித்வா புயல்]] இலங்கையின் தொடருந்து கட்டமைப்பில் 70 சதவீதத்தை சேதப்படுத்தியது. (பிப்ரவரி 2026 நிலவரப்படி) பழுதுபார்க்கும் பணிகள் நடைபெற்று வருகின்றன, இருப்பினும் பல வழித்தடங்கள் இன்னும் பயன்பாட்டில் இல்லை: * பதுளை மற்றும் எல்லாவிலிருந்து வரும் ரயில்கள் அம்பேவெல வரை மட்டுமே செல்கின்றன; அவை கண்டி அல்லது கொழும்பு வரை செல்வதில்லை. * கொழும்பிலிருந்து கண்டி, மாத்தளை, எல்லா அல்லது பதுளைக்கு ரயில்கள் இல்லை; இவ்வழித்தடங்களில் ரயில்கள் ரம்புக்கனை வரை மட்டுமே இயக்கப்படுகின்றன. * கொழும்பிலிருந்து காலி/பெலியத்த, சிலாபம், திருகோணமலை, மட்டக்களப்பு மற்றும் யாழ்ப்பாணம் வரையிலான ரயில் சேவைகள் தொடர்ந்து நடைபெறுகின்றன. கூடுதல் தகவல்களை [https://railway.gov.lk/web/index.php?option=com_content&view=article&id=917&lang=en இலங்கை ரயில்வேயின் இணையதளத்தில்] காணலாம். |lastedit=2026-07-28}} [[File:Sri Lanka Railroads Map.svg|300px|thumb|இலங்கை தொடருந்துப் பாதை வரைபடம்]] இலங்கையில் தீவு முழுவதும் உள்ள அனைத்து முக்கிய நகரங்களையும் இணைக்கும் விரிவான தொடருந்து கட்டமைப்பு உள்ளது. தொடருந்துகள் (குறிப்பாக முதல் மற்றும் இரண்டாம் வகுப்பு) ஓரளவுக்கு வசதியானவை; பயணச்சீட்டுகளை நேரடியாக வாங்கினால் கட்டணமும் குறைவு. முன்பதிவு இல்லாமலேயே எந்தவொரு தொடருந்து நிலையத்திலும் மூன்றாம் வகுப்பு பயணச்சீட்டுகளை எப்போதும் வாங்கலாம்; இரண்டாம் வகுப்பு பயணச்சீட்டுகளும் பெரும்பாலும் கிடைக்கின்றன. முதல் மற்றும் இரண்டாம் வகுப்பு பயணச்சீட்டுகள் பயணத் தேதிக்கு 30 நாட்களுக்கு முன்னதாக, தினமும் காலை 10:00 மணிக்கு (உள்ளூர் நேரம்) விற்பனைக்கு வருகின்றன. இவை பெரும்பாலும் சில நிமிடங்களிலேயே இடைத்தரகர்களால் வாங்கப்பட்டுவிடுகின்றன; பின்னர் அவர்கள் வெளிநாட்டினருக்கு அசல் விலையை விடப் பல மடங்கு அதிக விலைக்கு அவற்றை விற்கிறார்கள். இணையம் வழியாக இந்த பயணச்சீட்டுகளை நேரடியாக வாங்க முடிந்தாலும், மின்னஞ்சல் மூலம் பெறப்பட்ட ரசீதை செல்லுபடியாகும் பயணச்சீட்டாக மாற்றிக்கொள்ள வேண்டியிருக்கும்; இப்பணியை [https://seatreservation.railway.gov.lk/mtktwebslr/ticketprintinglocations குறிப்பிட்ட சில ரயில் நிலையங்களில்] மட்டுமே செய்ய முடியும். இலங்கையின் மலைப்பகுதிக்குள் நுழையும்போது, ​​மலைகளின் வழியே வளைந்து செல்லும் தண்டவாளங்களுடன் கூடிய தொடருந்துப் பாதை அமைப்பு மிகவும் ரம்மியமாகக் காட்சியளிக்கிறது. மத்திய இலங்கைக்கோ அல்லது மிகவும் அற்புதமான கடற்கரை வழித்தடத்திற்கோ இரயில் பயணம் செய்வது, அதுவே நினைவில் நிற்கும் ஒரு பயணமாகும். வாய்ப்பு கிடைத்தால், விரைவு இரயில்களைத் தேர்ந்தெடுத்து, முன்கூட்டியே முன்பதிவு செய்ய முயலுங்கள். சுற்றுலாப் பயணிகள் இயற்கை காட்சிகளைக் கண்டு ரசிப்பதற்காக சிறப்புப் பார்வை இரயில் பெட்டிகள் உள்ளன. நீங்கள் விரைவு இரயில் செல்லும் வழித்தடத்தில் பயணிக்கிறீர்களா இல்லையா என்பதைப் பொறுத்து, இரயில்கள் பேருந்துகளை விட மெதுவாகச் செல்லக்கூடும், ஆனால் அவை பேருந்துகளை விட மிகவும் வசதியானவை மற்றும் மலிவானவை. தொடருந்து நேர அட்டவணைகள் மற்றும் கட்டணங்களை விரைவில் இணையதளத்தில் பார்க்கலாம் (தற்பொழுது இணையதளம் பராமரிப்பில் உள்ளது). மலைப்பாதைகளில் செல்லும் தொடருந்துகள் பெரும்பாலும் தாமதமாகலாம்; அதே சமயம் கூடுதல் தொடருந்துகளும் இயக்கப்படலாம் — எனவே தொடருந்து நிலையத்தில் விசாரித்துத் தெரிந்துகொள்ளுங்கள்! கட்டணங்கள் மற்றும் தூர விவரங்களை அறிய, பயன்படுத்துவதற்குச் சற்று எளிதான [http://slr.malindaprasad.com/ இணையதளம்] ஒன்றும் உள்ளது. தொடருந்து பெட்டிகளில் மூன்று வகுப்புகள் உள்ளன; இருப்பினும், முதல் மற்றும் இரண்டாம் வகுப்பு வசதிகள் சில நகரிடை மற்றும் விரைவு தொடருந்துகளில் மட்டுமே கிடைக்கின்றன. மூன்றாம் வகுப்பில் பயணம் செய்வது கேட்பதற்குத் தோன்றுவது போல மோசமானதல்ல. பெரும்பாலும், மூன்றாம் மற்றும் இரண்டாம் வகுப்புகளுக்கு இடையிலான ஒரே வித்தியாசம் இருக்கைகளுக்கு இடையே கை வைக்கும் தாங்கி இல்லாமை மட்டுமே ஆகும். நகரிடை மற்றும் விரைவு ரயில்களில் முன்பதிவு வசதி கொண்ட பெட்டிகள் உள்ளன; இவற்றில் பயணிக்க [https://seatreservation.railway.gov.lk/mtktwebslr/ அதிகாரப்பூர்வ இணையதளம்] மூலம் முன்கூட்டியே இருக்கைகளை முன்பதிவு செய்யலாம். குறிப்பாகக் காலை மற்றும் பிற்பகல் வேளைகளில் தொடருந்துகளில் கூட்டம் அதிகமாக இருக்கலாம். மேலும், சுற்றுலாப் பயணிகளிடையே பிரபலமான வழித்தடங்களில் (உதாரணமாக, கொழும்பு-கண்டி வழித்தடம்) உள்ள 'அப்சர்வேஷன் கார்' (காட்சிகளை ரசிக்கும் வகையிலான பெட்டி) இருக்கைகள், சுற்றுலாப் பயணிகளின் வருகை அதிகம் உள்ள காலங்களில் பல நாட்களுக்கு முன்பே முன்பதிவு செய்யப்பட்டு நிரம்பிவிடும். எனவே, முடிந்தவரை முன்கூட்டியே இருக்கையை முன்பதிவு செய்துகொள்வது நல்லது; கூடுதல் விவரங்களுக்கு [https://seatreservation.railway.gov.lk/mtktwebslr/ இலங்கை தொடருந்து] மற்றும் [http://seat61.com/SriLanka.htm இலங்கையில் தொடருந்து பயணம்] ஆகிய இணையதளங்களைப் பார்க்கவும். தொடருந்து வசதி இருக்கும்போது அது ஒரு சிறந்த பயணத் தேர்வாக அமைகிறது; சாதாரண தொடருந்துகளின் கட்டணம் தனியார் பேருந்து கட்டணத்தை விட மிகச் சற்று அதிகமாகவோ அல்லது ஏறக்குறைய சமமாகவோதான் இருக்கும். முதல் மற்றும் இரண்டாம் வகுப்பு ரயில் பயணச்சீட்டுகளைப் பல நாட்களுக்கு முன்பே முன்பதிவு செய்ய முடிவது இதன் சிறப்பம்சங்களில் ஒன்றாகும். இலங்கை தொடருந்துத் துறைக்கு ஆங்கிலத்தில் ஒரு பயனுள்ள இணையதளம் உள்ளது. அதிகாரப்பூர்வமான திறன்பேசி செயலி எதுவும் இல்லை என்றாலும், [https://rdmns.lk/ ஓரளவு பயனுள்ள ஒரு அதிகாரப்பூர்வமற்ற செயலி] உள்ளது. '''கண்டி''' மற்றும் '''பதுளை''' நகரங்களுக்கு இடையிலான தொடருந்து பயணம், குறிப்பாக '''நுவரெலியா''' மற்றும் '''எல்ல''' பகுதிகளுக்கு இடையே காணப்படும் கண்கவர் காட்சிகளுக்குப் பெயர் பெற்றது. பதுளை நோக்கிச் செல்லும்போது ரயிலின் வலதுபுற இருக்கையில் அமர்வது சிறந்தது, ஏனெனில் அப்பக்கத்திலிருந்து சிறந்த காட்சிகளைக் காண முடியும். தனியார் தொடருந்து சேவைகள் தற்போது இயக்கப்படுவதில்லை. எக்ஸ்போரெயில் மற்றும் ராஜதானி எக்ஸ்பிரஸ் ஆகியவை குறிப்பிட்ட இடங்களுக்குக் குளிரூட்டப்பட்ட மற்றும் உயர்தரச் சேவைகளுடன் கூடிய முதல் வகுப்பு தொடருந்து பெட்டிகளை இயக்கி வந்தன. ===முச்சக்கர வாகனத்தில்=== [[File:Sri Lanka Tuk-Tuk Parking 2009.jpg|thumb|நுவரெலியாவில் வாடகைக்காகக் காத்திருக்கும் முச்சக்கர வண்டிகள்]] இலங்கையில் பயன்பாட்டில் உள்ள ஒரு பொதுவான போக்குவரத்து வாகனம் 'முச்சக்கர வண்டி' (அல்லது 'ட்ரை-ஷா') என்று அழைக்கப்படும் மூன்று சக்கர வாகனமாகும்; இது உலகின் பிற பகுதிகளில் 'டக்-டக்' என்று பரவலாக அறியப்படுகிறது (இந்தியாவில் ''ஆட்டோ ரிட்சா''). இவை வாடகை மகிழுந்துகளைப் போலவே செயல்படுகின்றன; பல சூழல்களில், ஓரிடத்திலிருந்து மற்றொரு இடத்திற்குச் செல்ல இவை வசதியான மற்றும் சிக்கனமான வழியாக அமைகின்றன. இருப்பினும், இவற்றில் இருக்கை வார்ப்பட்டைகள் இல்லாததாலும், பக்கவாட்டுப் பகுதிகள் திறந்த நிலையில் இருப்பதாலும் சாலைப் பாதுகாப்பு குறித்த கவலைகள் உள்ளன. கொழும்பு-பண்டாரநாயக்க சர்வதேச விமான நிலைய வளாகத்திற்குள் இவ்வகையான வாகனங்களை இயக்க அனுமதி இல்லை; எனவே, நீங்கள் அங்கிருந்து புறப்படும்போது, ​​ஒரு 'டக்-டக்' ஓட்டுநரின் பேச்சைக் கேட்டு அவரை வாடகைக்கு அமர்த்திக்கொள்ள வேண்டாம். இலங்கையில் முச்சக்கர வண்டிகள் எங்கும் பரவலாகக் காணப்படுகின்றன. எந்தவொரு தெருவிலும், கைகாட்டி நிறுத்திச் செல்லக்கூடிய ஒரு முச்சக்கர வண்டி வருவதற்குச் சில நிமிடங்களுக்கு மேல் காத்திருக்க வேண்டியிருக்காது. நீங்கள் பயணப் பொருட்களுடன் (லக்கேஜ்) பயணம் செய்கிறீர்கள் என்றால், கூடுதல் இடவசதி கொண்ட சற்று பெரிய முச்சக்கர வண்டிகளைத் தேடிப் பயன்படுத்தலாம். இது பயணிக்க ஒரு தனித்துவமான வழியாக இருந்தாலும், எல்லாச் சூழல்களிலும் இது மிகவும் சிக்கனமானதாக இருக்காது. பொதுப் போக்குவரத்து மிகவும் மலிவானது; மேலும், பெரும்பாலான முச்சக்கர வண்டி ஓட்டுநர்கள் வெளிநாட்டினரிடம் அதிக கட்டணம் வசூலிக்க முற்படுவார்கள். எனவே, அவர்கள் முதலில் கூறும் கட்டணத்திற்கு ஒருபோதும் ஒப்புக்கொள்ளாதீர்கள் அல்லது கீழே குறிப்பிடப்பட்டுள்ள செயலியைப் பயன்படுத்துங்கள். ஒரு கிலோமீட்டருக்கு சுமார் 70–100 ரூபாய் என்பது உங்களுக்குக் கிடைக்கக்கூடிய சிறந்த கட்டணமாகும். கட்டணமானி பொருத்தப்பட்ட முச்சக்கர வண்டியைப் பயன்படுத்த நேரிட்டால், அந்த மானி இயக்கப்பட்டுள்ளதா என்பதை உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளுங்கள். வாடகை மகிழுந்துகள் சற்று அதிக கட்டணம் கொண்டவை என்றாலும், அவை மிகவும் பாதுகாப்பானவை. இருப்பினும், ஒரு முச்சக்கர வண்டியில் பயணம் செய்யாமல் இலங்கையின் முழுமையான பயண அனுபவத்தைப் பெற முடியாது. பல்வேறு செயலிகள் மூலம் முச்சக்கர வண்டிகளை வரவழைக்கலாம்; 2025-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப்படி, ''பிக் மி'' மற்றும் ''உபர்'' ஆகியவை மிகவும் பிரபலமானவையாக உள்ளன. பயணக் கட்டணத்தை முன்கூட்டியே அறிந்துகொள்ளவும், பிற ஓட்டுநர்களுடன் கட்டணம் குறித்துப் பேசி முடிவு செய்யவும் இந்தச் செயலிகள் மிகவும் பயனுள்ளதாக இருக்கின்றன. சுற்றுலாப் பயணிகளைப் பொறுத்தவரை, இந்தச் செயலிகளைப் பயன்படுத்துவதே சிறந்தது; இல்லையெனில், கட்டணம் தொடர்பான தேவையற்ற வாக்குவாதங்களும் சிக்கல்களும் தொடர்ந்து கொண்டே இருக்கும். === வாடகை மகிழுந்தில் === கொழும்பு நகருக்குள் சுற்றிப் பார்க்க முச்சக்கர வண்டிகளை விட வாடகை மகிழுந்துகள் சிறந்தவை; அவை பெரும்பாலும் கட்டணமானியைப் பயன்படுத்துவதால் (பயன்படுத்த வேண்டும் என்பதால்) செலவும் குறைவாகவே இருக்கும். சாதாரண கட்டணம் சுமார் 185 ரூபாயாக இருக்கும்; மேலும், சுமார் 40 அமெரிக்க டாலர் கட்டணத்தில் முழு நாள் பயணத் திட்டங்களும் (சுமார் 8 மணிநேரம் மற்றும் 80 கி.மீ தூரம் வரை) கிடைக்கின்றன. காத்திருப்புக்கான கூடுதல் கட்டணம் ஏதுமின்றி, ஒரு கிலோமீட்டருக்கு 100–115 ரூபாய் என்ற விகிதத்தில் வெளியூர்களுக்கும் அவர்கள் உங்களை அழைத்துச் செல்வார்கள். சுற்றுலா ஏற்பாட்டாளர்கள் பரிந்துரைக்கும் திட்டத்தைப் பின்பற்றாமல், உங்கள் விருப்பப்படியே பயணத் திட்டத்தை அமைத்துக்கொண்டு பயணிக்கவும் முடியும். மீட்டர் முறைக்கு மாற்றாக, 'Uber' மற்றும் 'PickMe' போன்ற சேவைகளும் உள்ளன. பயணச் சிரமங்களைத் தவிர்க்க இவற்றைப் பயன்படுத்தலாம்! ஒரு நாள் அல்லது உங்கள் முழு விடுமுறை காலத்திற்கும் மகிழுந்துடன் கூடிய ஓட்டுநரை நீங்கள் வாடகைக்கு அமர்த்திக்கொள்ளலாம். சில ஓட்டுநர்கள் மற்றும் வழிகாட்டிகள் அரசு உரிமம் பெற்றவர்கள்; இவர்களில் சிலர் பல மொழிகள் தெரிந்தவர்களாகவும், வரலாறு, கலாச்சாரம் மற்றும் இயற்கை சார்ந்த விஷயங்களில் ஆழ்ந்த அறிவு கொண்டவர்களாகவும் இருப்பார்கள். குறிப்பாக, பழமையான இடங்கள் மற்றும் இயற்கை காப்பகங்களுக்குச் செல்லும்போது இவர்களின் அறிவு மிகவும் பயனுள்ளதாக இருக்கும். நிச்சயமாக, உங்களுக்குப் பணத்தட்டுப்பாடு இல்லை என்றாலோ அல்லது குறிப்பாகக் குறைந்த நேரமே இருந்தாலோ, பயணத்தின் ஒரு பகுதிக்கோ அல்லது முழு பயணத்திற்குமோ ஓட்டுநருடன் கூடிய மகிழுந்தை வாடகைக்கு எடுப்பது உங்கள் பயணத் திட்டத்தை எளிதாகப் பின்பற்ற உதவும். சில சமயங்களில், ஒரே நாளில் இரண்டு இடங்களைப் பார்வையிடவும் இது உங்களுக்கு வாய்ப்பளிக்கும். === கட்டைவிரல் சைகயால் === இலங்கையில் அறிமுகமில்லாதவர்களிடம் அவர்களது வாகனத்தில் இலவசமாக இடத்துக்கு இடம் பயணம் செய்ய கட்டைவிரல் சைகையால் கெஞ்சுவது வழக்கமான ஒன்றாக இல்லாவிட்டாலும், அது மிகவும் எளிதானது. இதில் உள்ள ஒரே சவால் பொருத்தமான வாகனத்தைக் கண்டறிவதுதான்; ஏனெனில், சாலைகளில் பெரும்பாலும் முச்சக்கர வண்டிகள் (டக்-டக்), இருசக்கர வாகனங்கள், சுற்றுலாப் பேருந்துகள் மற்றும் சாதாரணப் பேருந்துகளே அதிகம் காணப்படுகின்றன. இருப்பினும், சரக்கு லாரிகள், சாதாரண கார்கள் அல்லது வேன்களும் போதுமான அளவில் இருப்பதால், பெரும்பாலும் 15 நிமிடங்களுக்கு மேல் காத்திருக்க வேண்டியிருக்காது. பெரும்பாலான இடங்களில் பேருந்துகள் எளிதாகக் கிடைத்தாலும், மிகவும் தொலைதூர இடங்களுக்குச் செல்லும்போது, ​​பேருந்துக்காக ஒரு மணி நேரம் காத்திருப்பதற்குப் பதிலாக, யாரேனும் செல்லும் வாகனத்தில் ''கெஞ்சுப்பயணம்'' மேற்கொள்வது அதிகப் பலனளிக்கும். உள்ளூர் மக்கள் பொதுவாகப் பயணம் செய்ய அனுமதிப்பதற்குப் பணம் கேட்பதில்லை (ஏதேனும் இடைத்தரகரிடம் சிக்கிக்கொண்டால் தவிர). ஒருவேளை அவர்கள் பணம் கேட்டால், பேருந்து கட்டண விகிதத்தின் அடிப்படையில் (ஒரு கிலோமீட்டருக்கு 5-10 ரூபாய்) அதற்கான தொகையை வழங்குவது நியாயமானதாக இருக்கும். முச்சக்கர வண்டி அல்லது வாடகை மகிழுந்துக்குரிய கட்டணத்தை ஒருபோதும் கொடுக்காதீர்கள்; அத்தகைய கட்டணங்களைக் கோருவதற்கு உரிய உரிமம் தேவைப்படும். === வாடகை அடிப்படையில் === [[File:Tuk Tuk Sri Lanka.jpg|thumb|முச்சக்கர வாகனம் ஒன்றை வாடகைக்கு எடுக்கும் ஒரு சுற்றுலாப் பயணி]] நீங்கள் பல்வேறு நிறுவனங்களிடமிருந்து ஒரு முச்சக்கர வண்டியை வாடகைக்கு எடுக்கலாம். இந்த நிறுவனங்களில் சில மற்றவற்றை விட அதிக சேவைகளை வழங்குகின்றன. உதாரணமாக, சில நிறுவனங்கள் இலங்கை ஓட்டுநர் உரிமம் பெறுவதற்கான உதவி, இலவச பழுதுபார்ப்பு, வரம்பற்ற கிலோமீட்டர்கள், மற்றும் ஊடலை ஒலிப்பிகள், குளிர்பதனப் பெட்டி, பூட்டக்கூடிய சேமிப்பு வசதி, 24 மணி நேர தொலைபேசி ஆதரவு போன்ற முச்சக்கர வண்டியின் சிறப்பம்சங்களை வழங்குகின்றன. நன்கு ஆராய்ந்து பாருங்கள். சர்வதேச ஓட்டுநர் உரிமம் பரிந்துரைக்கப்பட்டாலும், நடைமுறையில் காவல்துறை அதைக் கேட்காது. சுற்றுலாப் பயணிகளை அதிகம் தொந்தரவு செய்யாமல், ஊழல் தொடர்பான எந்தவொரு விஷயங்களிலிருந்தும் அவர்களைப் பாதுகாப்பதே நிர்வாகத்தின் விதியாகத் தெரிகிறது. இலங்கையில் பொதுவாக அதிகம் நிகழும் சாலை விபத்துகளுக்கு, வாடகைக்கு எடுக்கப்படும் கார்கள் குறைவான வாய்ப்பையே கொண்டிருக்கின்றன. நீங்கள் தேர்ந்தெடுக்கும் மகிழுந்தின் வகையைப் பொறுத்தும், ஓட்டல் அல்லது பயண முகமை (இவை சேவைக் கட்டணம் வசூலிக்கும்) மூலமாக முன்பதிவு செய்கிறீர்களா என்பதைப் பொறுத்தும், எரிபொருள் செலவு நீங்கலாக ஒரு நாளுக்கான வாடகை கட்டணம் ரூ. 5,000 முதல் ரூ. 10,000 வரை மாறுபடும். நீங்களே காரை ஓட்டுவதற்கு, உங்கள் சர்வதேச ஓட்டுநர் உரிமத்தை எடுத்து வந்து, இலங்கையின் '''இலங்கை தானுந்துக் கழகம்''' மூலம் அதை அங்கீகரிக்கச் செய்ய வேண்டும். இந்த நடைமுறையை உங்களுக்காகச் செய்து தருமாறு ஒரு பயண முகமையிடம் முன்கூட்டியே கட்டணம் செலுத்தி ஏற்பாடு செய்யலாம்; இல்லையெனில், கொழும்பில் நீங்களே நேரில் சென்று இதைச் செய்ய வேண்டும், இதற்கு ஒரு நாள் அவகாசம் தேவைப்படும். கொழும்பு விமான நிலையத்தில் சர்வதேச மகிழுந்து வாடகை நிறுவனங்களையும், நெகம்போ கடற்கரைப் பகுதியில் சில உள்ளூர் நிறுவனங்களையும் நீங்கள் காணலாம். இங்கு வாகனப் போக்குவரத்து இடதுபுறமாகவே நடைபெறும். சில முக்கிய சாலைகள் நல்ல நிலையில் இருந்தாலும், குறிப்பாக உட்புறப் பகுதிகளில் உள்ள மற்ற சாலைகள் குறுகலாகவும் குண்டும் குழியுமாகவும் உள்ளன. சாலைகளில் மகிழுந்துகளுடன் மிதிவண்டி ஓட்டுநர்கள், பாதசாரிகள் மற்றும் விலங்குகளும் காணப்படுவார்கள்; அவர்கள் உங்கள் மீது கவனம் செலுத்துவார்கள் என்று எதிர்பார்க்க வேண்டாம். உள்ளூர் ஓட்டுநர் பழக்கவழக்கங்கள் மேற்கத்திய நாடுகளிலிருந்து மிகவும் மாறுபட்டவை, மேலும் போக்குவரத்து ஆபத்தானதாக அமையலாம். விபத்துகளும் காயங்களும் இங்கு சாதாரணமாக நிகழக்கூடியவை. மற்றொரு ஓட்டுநர் உங்களைப் பார்த்தாரா என்பது உறுதியாகத் தெரியாவிட்டாலோ அல்லது ஆபத்தான சூழல் ஏதேனும் தென்பட்டாலோ, உங்கள் வாகனத்தின் வாகன ஒலியை ஒலிக்கச் செய்யுங்கள். வாகன ஒலியை குறைவாகப் பயன்படுத்துவதை விட, சற்று அதிகமாகப் பயன்படுத்துவதே சிறந்தது. [[File:CinnamonAir.jpg|thumb|ஒரு நீர்நில வாழ் சினமன் ஏர் செஸ்னா]] === வானூர்தியில் === 2025-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப்படி, தீவு முழுவதும் உள்ள இடங்களைச் சிறிய ரக வானூர்திகள் அல்லது உலங்கூர்திகள் மூலம் இணைக்கும் மூன்று உள்நாட்டு விமான நிறுவனங்கள் உள்ளன. அவை [https://senokair.com/ செனாக் ஏர்], [https://www.helitours.lk/ ஹெலிடூர்ஸ்] மற்றும் [https://www.cinnamonair.com சினமன் ஏர்] ஆகியனவாகும். இவற்றில், திட்டமிடப்பட்ட நேர அட்டவணைப்படி இயங்கும் ஒரே வானூர்தி நிறுவனம் 'சினமன் ஏர்' மட்டுமே. இவர்கள் நிலத்திலும் நீரிலும் தரையிறங்கக்கூடிய 'செஸ்னா' ரக வானூர்திகளைப் பயன்படுத்துகின்றனர்; இதன் மூலம் தீவில் உள்ள அழகிய ஏரிகள் மற்றும் நீர்த்தேக்கங்களிலும் இவர்களால் தரையிறங்க முடிகிறது. '''ரத்மலானை வானூர்தி நிலையம்''' ({{Wy/ta/IATA|RML}}) என்பது கொழும்பு நகர மையத்திலிருந்து 15 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ள ஒரு சிறிய உள்நாட்டு வானூர்தி நிலையமாகும். 'செனோக் ஏர்' மற்றும் 'ஹெலிடூர்ஸ்' ஆகிய நிறுவனங்கள் இவ்வானூர்தி நிலையத்திலிருந்து வாடகை உலங்கூர்தி சேவைகளை இயக்குகின்றன. ===சுற்றுலா ஏற்பாட்டாளர் மூலம்=== சுற்றுலா ஏற்பாட்டாளர்கள், தீவு முழுவதும் உங்களை அழைத்துச் செல்ல ஒரு வேன் மற்றும் ஓட்டுநரை ஏற்பாடு செய்வதில் மகிழ்ச்சி அடைவார்கள். ஆனால் எச்சரிக்கையாக இருங்கள், சாலைகள் மேடு பள்ளமாகவும் மெதுவாகவும் இருக்கும். நீங்கள் வந்தவுடன் திட்டமிடாமல் முன்பதிவு செய்தால், தீவின் எந்தவொரு 'சுற்றுலா'விற்கும் ஒப்புக்கொள்வதற்கு முன், நீங்கள் எங்கு செல்கிறீர்கள் என்பதை வரைபடத்தில் காட்டுமாறு கேளுங்கள். மேலும், நீங்கள் எங்கு பயணிக்க விரும்புகிறீர்கள் என்பது குறித்த தெளிவான எண்ணம் உங்களுக்கு இருக்க, அங்கு வருவதற்கு முன்பே ஆய்வு செய்யுங்கள். பயணத்தை நீட்டிக்கவும் செலவை அதிகரிக்கவும் தேவையற்ற முறையில் பின்னோக்கிச் செல்வது ஒரு உண்மையான ஆபத்தாகும். அதுபோலவே, தரகுப் பணத்தைப் பெறும் முயற்சியில், ஒரு ஓட்டுநர் உங்களை விரும்பத்தகாத கடைவலப் பயணங்களுக்கு அழைத்துச் செல்ல விரும்புவதும் ஆபத்தாகும். இலங்கையில் நிபுணத்துவம் பெற்ற பயண இணையதளங்களை எளிதாகக் காணலாம். மேலும், சுயெச்சையான சுற்றுப்பயணங்களைத் தேடும் தனிப்பட்ட பயணிகளுக்குக் கிடைக்கும் தேர்வுகளை அவை பெரிதும் அதிகரித்துள்ளன. அவற்றில் சிறந்தவை, தெளிவாகக் குறிப்பிடப்பட்ட பயணத் திட்டங்களை உருவாக்கும். மேலும், சில இணையதளங்கள் பயணத் திட்டங்களில் கடைசி நேர மாற்றங்களைச் செய்யும் அளவுக்கு நெகிழ்வுத்தன்மையுடன் உள்ளன. அவர்களின் முன்பதிவு நிபந்தனைகள் மற்றும் மோசடி தடுப்புக் கொள்கைகளைக் காட்டும்படி கேளுங்கள். == கண்டுகளியுங்கள் == [[File:Ruwanwelisaya Stupa 23.JPG|thumb|அனுராதபுரத்தில் உள்ள ருவன்வெலிசாய ஸ்தூபி]] பல சுற்றுலாத் தலங்களில் வெளிநாட்டினருக்கான நுழைவுக் கட்டணம், உள்ளூர்வாசிகளுக்கான கட்டணத்தை விடப் பத்து மடங்கு வரை அதிகமாக உள்ளது. மேலும், தற்போது மிகத் தொலைவில் உள்ள புத்தர் சிலைகள் அல்லது நீர்வீழ்ச்சிகளைக் காணக்கூட 300 ரூபாயோ அல்லது அதற்கும் மேலோ கட்டணமாக வசூலிக்கப்படுகிறது. புத்தரின் புனிதப் பல் எச்சத்தைப் பாதுகாத்து வைப்பதற்காக 16-ஆம் நூற்றாண்டில் கட்டப்பட்ட வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க ஒரு கட்டிடமே [[Wy/ta/கண்டி#Q289175|புனிதப் பல் எச்சக் கோயில்]] (தலதா மாளிகை) ஆகும். இது முதலில் இலங்கையின் மன்னர்களுக்கான அரண்மனையாகக் கட்டப்பட்டு, பின்னர் கோயிலாக மாற்றப்பட்டது. பலமுறை சிதைக்கப்பட்ட இக்கட்டிடம், 1983 முதல் 2009 வரை நடைபெற்ற உள்நாட்டுப் போரின்போது நடத்தப்பட்ட பயங்கரவாதத் தாக்குதல் உட்படப் பல சந்தர்ப்பங்களில் மீண்டும் கட்டியெழுப்பப்பட்டுள்ளது. இலங்கையில் உள்ள சில பிரபலமான இடங்கள்: * [[Wy/ta/மன்னார்|மன்னார்]] மற்றும் [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]] போன்ற கடற்கரைக்காயல்கள் மற்றும் அப்பகுதிகளில் உள்ள சதுப்பு நிலங்கள். * [[Wy/ta/நுவரெலியா|நுவரெலியாவில்]] உள்ள அழகான ஆங்கில பாணி கிராமங்கள்; இங்கு பல தேயிலைத் தோட்டங்களும் ''ஹக்கல பூங்காவும்'' உள்ளன. * [[Wy/ta/உனவட்டுன|உனவட்டுன]], [[Wy/ta/காலி|காலி]], [[Wy/ta/வெலிகம|வெலிகம]], [[Wy/ta/பெந்தோட்டை|பெந்தோட்டை]] மற்றும் வடக்குப் பகுதி கடற்கரைகள் நன்கு அறியப்பட்டவை; இருப்பினும் டிக்வெல்ல, கல்பட்டியா அல்லது எஸ்.கே. டவுன் போன்ற அமைதியான கடற்கரைகளும் பல உள்ளன. * [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]] மற்றும் [[Wy/ta/வட மாகாணம்|வட மாகாணத் தீவுகளில்]] (எ.கா. [[Wy/ta/நெடுந்தீவு|நெடுந்தீவு]]) உள்ள, அதிகம் அறியப்படாத இலங்கைப் பகுதிகள். * [[Wy/ta/அனுராதபுரம்|அனுராதபுரம்]] மற்றும் [[Wy/ta/பொலன்னறுவை|பொலன்னறுவை]] ஆகிய பண்டைய நகரங்கள் (கோயில்கள் மட்டுமல்ல). * [[Wy/ta/சிலாபம்|சிலாபம்]] மணல் திட்டுகள் (பறவைகளைக் காண்பதற்கு ஏற்ற இடம்). * பின்னவல யானைகள் காப்பகம். * [[Wy/ta/சிகரக் காட்டுவள சரணாலயம்|சிகரக் காட்டுவள சரணாலயம்]], [[Wy/ta/நக்கிள்ஸ் மலைத்தொடர்|நக்கிள்ஸ் மலைத்தொடர்]] மற்றும் [[Wy/ta/சிங்கராஜ வனப்பகுதி|சிங்கராஜ வனப்பகுதி]] ஆகியவற்றின் மழைக்காடுகள். 2,500 ஆண்டுகளுக்கும் மேலான வரலாற்றுப் பின்னணியைக் கொண்ட இலங்கை, செழுமையான கலாச்சார மற்றும் இயற்கை பாரம்பரியத்தைக் கொண்டுள்ளது; இங்குள்ள [[Wy/ta/இலங்கையிலுள்ள உலகப் பாரம்பரியத் தலங்கள்|இலங்கையிலுள்ள உலகப் பாரம்பரியத் தலங்கள்]] நாட்டின் மிகச்சிறந்த சிறப்பம்சங்களில் ஒன்றாகத் திகழ்கின்றன. அங்கீகரிக்கப்பட்ட எட்டுத் தலங்களுடன், தெற்காசியாவிலேயே அதிக எண்ணிக்கையிலான உலகப் பாரம்பரியத் தலங்களைக் கொண்ட நாடுகளில் இலங்கை இரண்டாவது இடத்தில் உள்ளது (30 தலங்களுடன் இந்தியா மட்டுமே இதில் முதலிடத்தில் உள்ளது). பரந்து விரிந்த மத்திய மலைப்பகுதி ([[Wy/ta/ஹோர்டன் சமவெளி தேசிய பூங்கா|ஹோர்டன் சமவெளி தேசிய பூங்கா]], [[Wy/ta/நக்கிள்ஸ் மலைத்தொடர்|நக்கிள்ஸ் மலைத்தொடர்]] மற்றும் [[Wy/ta/சிகரக் காட்டுவள சரணாலயம்|சிகரக் காட்டுவள சரணாலயம்]] ஆகிய மூன்று மலைப்பகுதி பூங்காக்களையும் உள்ளடக்கியது) 2010-ஆம் ஆண்டில் உலகப் பாரம்பரியத் தலங்களின் பட்டியலில் சேர்க்கப்பட்டது. இவை தவிர, ''செருவில மங்கள ராஜ மகா விகாரை'' மற்றும் மகாவலி ஆற்றின் வழியே அமைந்துள்ள பழமையான யாத்திரைப் பாதையான ''செருவில முதல் ஸ்ரீ பாத (புனித பாதச்சுவடு ஆலயம்) வரையிலான பாதை'' ஆகியவற்றை உலகப் பாரம்பரியத் தலங்களாக அறிவிக்க இலங்கை அடையாளம் கண்டுள்ளது. === பயணவிவர ஏடுகள் === {{Wy/ta/See also|இந்தியத் துணைக்கண்டத்தின் புனிதத் தலங்கள்}} * [[Wy/ta/இலங்கையில் உலகப் பாரம்பரியத் தலங்களுக்கான சுற்றுலா|இலங்கையில் உலகப் பாரம்பரியத் தலங்களுக்கான சுற்றுலா]] == செய்யுங்கள் == === அலைச்சறுக்கு === [[File:Panama, Beach, 2025-07 CN-01.jpg|thumb|அருகம் குடாவிற்குத் தெற்கே உள்ள பனாமா கடற்கரையில் அலைச்சறுக்கு வீரர்கள்]] நவம்பர் முதல் ஏப்ரல் வரை நீங்கள் மேற்கு மற்றும் தெற்கு கடற்கரைப் பகுதிகளில் அலைச்சறுக்கு செய்யலாம். ஆரம்ப நிலையில் உள்ளவர்களுக்கு, தெற்கு கடற்கரையில் உள்ள [[Wy/ta/வெலிகமா|வெலிகமா]] சிறந்த இடமாகும். [[Wy/ta/அருகம் குடா|அருகம் குடா]] அலைச்சறுக்கிற்குப் பெயர் பெற்றது. === பட்டச்சறுக்கல் === [[File:Sommer in Hyeres.jpg|thumb|கோடைக்காலத்தில் பட்டச்சறுக்கல் விளையாட்டு]] நீங்கள் கிழக்குக் கடற்கரையில் பட்டச்சறுக்கல் செய்யலாம். ஆரம்ப நிலையில் உள்ளவர்களுக்கு [[Wy/ta/கல்பிட்டியா|கல்பிட்டியா]] (சேதவாடி மற்றும் கப்பலடி லகூன்கள்) சிறந்த இடமாகும்; இங்கு கைட்சர்ஃபிங் பயிற்சிக் கூடங்களையும், ஆசியாவிலேயே அதற்கான மிகச் சிறந்த சூழலையும் நீங்கள் காணலாம். === சறுக்குப்படகு செலுத்தல் === [[File:River Rafting Vorderrhein.jpg|thumb|ஆற்றில் சறுக்குப் படகு சவாரி]] வெப்பமண்டல மழைக்காடுகளில் சறுக்குப்படகு செலுத்தல் எனப்படும் துடுப்புப் படகுச் சாகசம் மேற்கொள்ளப்படுகிறது; இதில் துடுப்பு வலிப்பவர்கள் காற்றடைக்கக்கூடிய படகைப் பயன்படுத்திச் சிறிய நீர்வீழ்ச்சிகள் வழியாகப் பயணிக்கின்றனர். [[Wy/ta/சபரகமுவ மாகாணம்|சபரகமுவ மாகாணத்தில்]] உள்ள '''கிதுல்கல''' போன்ற இடங்கள் இத்தகைய வெளிப்புறச் சாகச நடவடிக்கைக்குப் பெயர் பெற்றவை. === நீரடிக் காற்றுவழங்கி === [[File:Snorkeling in the Green Lagoon, Bacuit Bay.JPG|thumb|நீரடிக் காற்றுவழங்கி பயன்பாடு]] [[Wy/ta/இக்கடுவை|இக்கடுவை]] அருகே உள்ள பவளப்பாறைப் பகுதி மற்றும் அதையொட்டிய சரணாலயம் ஆகியவை ஆமைகளைப் பார்ப்பதற்கான பிரபலமான இடங்களாகும். இங்கு நீரடிக் காற்றுவாங்கியை பயன்படுத்தி கடலுக்கு அடியிலுள்ள காட்சிகளை பார்க்க பலர் முனைகின்றனர். === நடைப் பிரயாணம் === [[File:Hikers in Narangala Sri Lanka.jpg|thumb|இலங்கையின் நாரங்கலாவில் அதிகாலையில் மலையேறுபவர்கள்.]] [[Wy/ta/ஓட்டன் சமவெளி தேசிய வனம்|ஓட்டன் சமவெளி தேசிய வனத்தில்]], ''உலகின் முடிவில்'' உள்ள அற்புதமான காட்சியைக் காண ஒரு நல்ல மலையேற்ற வாய்ப்பை வழங்குகிறது — இருப்பினும், இது சற்று அதிகச் செலவுள்ளது. அதேபோல், [[Wy/ta/நக்கிள்ஸ் மலைத்தொடர்|நக்கிள்ஸ் மலைத்தொடர்]] பல வழிகாட்டப்பட்ட மலையேற்றங்களையும் முகாம்களையும் வழங்குகிறது. நீங்கள் ஒரு தனிப் பயணியாக இருந்தால், அருகிலுள்ள மீர்முரேவுக்குச் செல்லுங்கள் — அங்கு குறைந்தது இரண்டு மலையேற்றங்களையும் சில பாறையேற்றங்களையும் காணலாம். நுவரெலியாவைச் சுற்றி, நீங்கள் சரியாகத் தேடினால், பல பாதைகளைக் காணலாம் — நிச்சயமாக சிகரத்திற்கு அருகிலேயே. மேலும், டெல்ஹௌசி ([[Wy/ta/நுவரெலியா#Q60789|சிவனொளிபாத மலையின்]] அடிவார முகாம்) கார்ட்மோர் நீர்வீழ்ச்சியுடன் இணைகிறது, அதன் அருகாமையிலும் பல பாதைகள், நீர்வீழ்ச்சிகள் மற்றும் ஆற்றுக்குளங்கள் உள்ளன. மற்றொரு சிறந்த இடம் [[Wy/ta/குருணாகல்|குருணேகல்]] டோலுகந்தா மலை ஆகும். இது ஒரு உற்சாகமான பகல்நேர மலையேற்றத்திற்கும், மலை உச்சிப் பயணத்திற்கும் ஏற்றது. அதுமட்டுமின்றி, [[Wy/ta/எல்லா|எல்லாவை]]ச் சுற்றி எல்லா பாறை உள்ளது (ரூ. 1,000 கட்டணம், ஆனால் பல இலவச மாற்று வழிகளும் உள்ளன) மற்றும் பிரபலமான தொடருந்து தண்டவாள நடைப்பயணமும் உள்ளன. [[File:A Black tailed godwit.jpg|thumb|[[Wy/ta/மன்னார்|மன்னாரில்]] சூரிய அஸ்தமனம்]] === பறவை நோக்கல் === இலங்கையில் 400-க்கும் மேற்பட்ட பறவை இனங்கள் உள்ளன; அவற்றில் 30-க்கும் மேற்பட்டவை அகணிய இனங்கள் (இங்கு மட்டுமே காணப்படக்கூடியவை). இத்தீவிற்குச் செல்லும்போது பறவை நோக்கல் ஒரு சிறந்த பொழுதுபோக்காக அமையும். இதற்குத் தேவையானது ஒரு தொலைநோக்கி மற்றும் பறவை இனங்களை அடையாளம் காண உதவும் களக் கையேடு மட்டுமே; இவற்றை உள்ளூர் புத்தகக் கடைகள் மற்றும் வணிக வளாகங்களில் எளிதாக வாங்கலாம். (களக் கையேடுகளை வாங்கும்போது, ​​[https://www.ceylonbirdclub.org/ இலங்கை பறவை மன்றம்] மற்றும் [https://fogsl.cmb.ac.lk/ இலங்கை களப் பறவையியல் குழு] ஆகியவற்றின் வெளியீடுகள் மிகவும் பரிந்துரைக்கப்படுகின்றன.) பறவைகளைக் காண்பதற்குச் சிறந்த இடம் [[Wy/ta/குமண தேசிய வனம்|குமண தேசிய வனம்]] ஆகும்; இப்பகுதி அரிதாகத் தென்படும் பறவைகள் மற்றும் வலசை வரும் பறவைகளின் வருகைக்குப் பெயர் பெற்றது. வலசை வரும் காலங்களில் [[Wy/ta/மன்னார்|மன்னார்]] மற்றும் [[Wy/ta/சிலாபம்|சிலாபம்]] போன்ற இடங்கள் வலசை வரும் பறவைகளால் (குறிப்பாகக் கரையோரங்களில் வசிக்கும் பறவைகளால்) நிறைந்திருக்கும். அடர்ந்த காடுகளில் உள்ள பறவைகளைக் காண விரும்பினால், இலங்கையின் அகணியப் பறவை இனங்கள் அனைத்தையும் கொண்ட [[Wy/ta/சிங்கராஜ வனக் காப்பகம்|சிங்கராஜ வனக் காப்பகம்]] மிகச் சிறந்த இடமாகும். [[Wy/ta/யாலா தேசிய பூங்கா|யாலா தேசிய பூங்காவிற்கு]] அருகிலுள்ள [[Wy/ta/புந்தல தேசிய பூங்கா|புந்தல தேசிய பூங்காவும்]] பறவைகளைக் காண்பதற்கு ஏற்ற மற்றொரு சிறந்த இடமாகும். === திமிங்கிலங்களைப் பார்த்தல் === [[Wy/ta/மிரிஸ்ஸ|மிரிஸ்ஸ]] துறைமுகத்திலிருந்து பல நிறுவனங்கள் திமிங்கிலங்களைப் பார்க்கும் சுற்றுலாக்களை வழங்குகின்றன. இச்சமயத்தில் கடல் கொந்தளிப்பாகவும், படகு ஆடிக்கொண்டும் இருக்கும் என்பதை எதிர்பார்க்கலாம்; அதேவேளையில், திமிங்கிலங்களைப் பார்ப்பதற்கான டஜன் கணக்கான படகுகள் அவற்றைத் துரத்திச் சென்று அவற்றுக்கு மன அழுத்தத்தை ஏற்படுத்துவதால், திமிங்கிலங்களை காண்பது அரிதாகவே அமையலாம். === சுற்றுலாத் தலங்கள் === இலங்கை 2,500 ஆண்டுகளுக்கும் மேலான வரலாற்றைக் கொண்டுள்ளது; நாடு முழுவதும் பல பண்டைய காலச் சிதைவுகளைக் காணலாம். உங்களுக்குத் தொல்லியலில் ஆர்வம் இருந்தால், இத்தகைய இடங்களைப் பார்வையிடுவது ஒரு சிறந்த தேர்வாக அமையும். பரிந்துரைக்கப்படும் இடங்கள் [[Wy/ta/மத்திய மாகாணம்|மத்திய மாகாணத்தில்]] அமைந்துள்ளன; குறிப்பாக [[Wy/ta/அனுராதபுரம்|அனுராதபுரம்]] மற்றும் [[Wy/ta/பொலன்னறுவை|பொலன்னறுவை]] ஆகியவை சுற்றுலாப் பயணிகளிடையே மிகவும் பிரபலமான இடங்களாகும். === வரலாறு மற்றும் கலாச்சாரம் === கலாச்சாரச் சுற்றுலாவிற்கு எப்போது வேண்டுமானாலும் செல்லலாம்; இருப்பினும், புகழ்பெற்ற '''எசல பெரகரா''' திருவிழாவைக் காண ஆகஸ்ட் மாதம் மிகவும் ஏற்றது. பல நூற்றாண்டுகள் கடந்தும் இன்றும் நம்மை ஈர்க்கும் வகையிலுள்ள பழங்காலச் சின்னங்கள் மற்றும் உலகப் பாரம்பரியத் தளங்களை நேரில் கண்டு ரசியுங்கள். கலாச்சாரம் சார்ந்த கூடுதல் தகவல்களுக்கு [https://www.lovesrilanka.org/key-experiences/history-and-culture/ இலங்கையை நேசியுங்கள்] இணையதளத்தைப் பார்வையிடவும். == வாங்குங்கள் == === பணம் === {{Wy/ta/Exchange rates | currency=இலங்கை ரூபாய் | currencyCode=Rs&nbsp; | date=January 2026 | USD=310 | EUR=360 | GBP=420 | INR=340 | source=[https://www.xe.com/currency/lkr-sri-lankan-rupee XE.com] }} இலங்கையின் நாணயம் 'இலங்கை ரூபாய்' ஆகும்; இது "රු" அல்லது "Rs" (ISO குறியீடு: LKR) என்ற குறியீட்டால் குறிக்கப்படுகிறது. இதில் 1 (பழைய வடிவம் பெரியதாகவும் வெள்ளையாகவும் இருக்கும்; புதிய வடிவம் அளவில் மிகச் சிறியதாகவும் வடிவமைப்பில் சற்று மாற்றத்துடனும் இருக்கும்), 2 (வெள்ளி நிறம்), 5 (தங்கம் மற்றும் வெள்ளி நிறம்), 10 (வெள்ளி நிறம்) மற்றும் 20 ரூபாய் (ஏழு பக்கங்களைக் கொண்ட வெள்ளி நிற நாணயம்) ஆகிய மதிப்பிலான நாணயங்கள் புழக்கத்தில் உள்ளன. 20, 50, 100, 500, 1,000, 2,000 மற்றும் 5,000 ரூபாய் மதிப்பிலான பணத்தாள்கள் (நோட்டுகள்) வெளியிடப்படுகின்றன. சில ஆண்டுகளுக்கு முந்தைய நாணயங்கள் பொதுவாக மிகவும் மோசமான நிலையில் காணப்படுகின்றன. கிழிந்த, சிதைக்கப்பட்ட அல்லது கிறுக்கல்கள் உள்ள பணத்தாள்கள் கடைகளில் ஏற்றுக்கொள்ளப்படுவதில்லை; அதேபோல, ஈரமான அல்லது கசங்கிய நிலையில் உள்ள பணத்தாள்களும் ஏற்றுக்கொள்ளப்படாது. சில்லறையைப் பெற்றுக்கொள்ளும்போது கவனமாக இருக்கவும்; மிகச் சிறிய கிழிசல் அல்லது மை கறை இருந்தாலும் அந்தப் பணம் செல்லாததாகிவிடக்கூடும் என்பதால், நல்ல நிலையில் உள்ள பணத்தையே பெற்றுக்கொள்ள வேண்டும். [[File:Spice shop in Kandy Market, Sri Lanka.jpg|thumb|கண்டி சந்தையில் உள்ள வாசனைப் பொருள் கடை]] இலங்கை நாணயத்தாள்களில் போலியானவற்றை அடையாளம் காண உதவும் சில முக்கிய பாதுகாப்பு அம்சங்கள் உள்ளன; பயணிகள் அவற்றைப் பற்றித் தெரிந்துகொள்வது அவசியம். இவற்றில் நாணயத்தாளின் இடதுபுறத்தில் உள்ள நீர்முத்திரை, இடது மற்றும் வலது ஓரங்களில் உள்ள மேடான இழைகள் மற்றும் நாணயத்தாளின் நடுப்பகுதியில் அமைந்துள்ள பளபளப்பான முப்பரிமாண ஒளிப்படப் பட்டை ஆகியவை அடங்கும். ==== தன்னியக்க வங்கி இயந்திரம் (ஏ.டி.எம்.) ==== நகரங்கள் மற்றும் புறநகர்ப் பகுதிகளில், குறிப்பாக வங்கிக் கிளைகளில் ஏ.டி.எம்-கள் பரவலாகக் காணப்படுகின்றன; ஆனால் கிராமப்புறங்களில் இவை குறைவாகவே உள்ளன. குறிப்பிட்ட சின்னங்கள் (சிரஸ், மேஸ்ட்ரோ, விசா எலக்ட்ரான் போன்றவை) இடம்பெற்றிருக்கும் இடங்களில், பற்று அட்டைகளைப் பயன்படுத்தியும் பணம் எடுக்கலாம். எல்லா ஏ.டி.எம்-களும் சர்வதேச அட்டைகளை ஏற்பதில்லை என்றாலும், பல ஏ.டி.எம்-கள் அவற்றை ஏற்கின்றன. பெரும்பாலான ஏ.டி.எம்-கள் ஒரே நேரத்தில் 100,000 ரூபாய் வரை வழங்கும் வசதியைக் கொண்டுள்ளன. 'பீப்பிள்ஸ் பேங்க்' மற்றும் 'பேங்க் ஆஃப் சிலோன்' ஆகிய வங்கிகள் மட்டுமே '''பணம் எடுப்பதற்கு எவ்விதக் கட்டணமும் வசூலிப்பதில்லை''' என்று தெரிகிறது. ==== கடன் அட்டைகளும் வங்கி சேவைகளும் ==== இலங்கையில் மோசடிகள் அதிகரித்து வருவதால், கடன் அட்டைகளைப் பயன்படுத்துவதில் கவனமாக இருக்கவும். இலங்கையிலிருந்து வெளிநாடுகளுக்கு வெஸ்டர்ன் யூனியன் அல்லது மணி கிராம் மூலம் பணத்தை அனுப்ப முடியாது; இலங்கையில் இருக்கும்போது சர்வதேச பணப் பரிமாற்றத்தின் மூலம் பணத்தைப் பெற மட்டுமே முடியும். ===செலவுகள்=== இலங்கையில் தங்குமிடச் செலவு தென்கிழக்கு ஆசியாவை விட சற்று அதிகம். இருப்பினும், உணவு விலை ஏறக்குறைய சமமாகவே உள்ளது: உள்ளூர் தெருவோர உணவின் விலை சுமார் €1, உள்ளூர் உணவகத்தில் ஒரு வேளை உணவின் விலை €2-5, மற்றும் உள்ளூர் லயன் பீர் பாட்டிலின் விலை €1 ஆகும். நாடு முழுவதும் எளிமையான தங்குமிடங்கள், விடுதிகள் மற்றும் வீட்டுத் தங்குமிடங்கள் உள்ளன. வளரும் நாடுகளில் பொதுவாக இருப்பது போல, மிகவும் மலிவான வீட்டுத் தங்குமிடங்களுக்கு இணையத்தில் இருப்பு இல்லை, எனவே அவற்றை இணையத்தில் முன்பதிவு செய்ய முடியாது. அத்தகைய இடங்களுக்கான விலைகள் பொதுவாக ஒரு இரவுக்கு சுமார் €25 ஆகும். கடற்கரையோரத்தில், ஒரு இரவுக்கு €30-60 விலையில் பல சிறிய பூட்டிக் ஹோட்டல்கள் திறக்கப்பட்டுள்ளன. [[File:Maximum Retail Price Sri Lanka.jpg|thumb|இந்தத் தண்ணீர் பாட்டிலில் ரூ. 90 என அதிகபட்ச சில்லறை விலை அச்சிடப்பட்டுள்ளது.]] === கடைவலம் === [[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]] ஒரு ஷாப்பிங் தலைநகரம் ஆகும். இங்கு நவீன மற்றும் கலாச்சாரப் பொருட்களை விற்கும் பல மால்களும் பிளாசாக்களும் உள்ளன. கிராமப்புறங்களில் கைவினைப் பொருட்கள் விற்கப்படுகின்றன: நாணல், பிரம்பு, பருத்தி, காகிதம், தோல், மரம், களிமண், உலோகம் மற்றும் இரத்தினக்கற்கள் ஆகியவற்றிலிருந்து பாட்டிக் துணிகள், பொம்மைகள், அரிய பொருட்கள், நகைகள் மற்றும் பிற கைவினைப் பொக்கிஷங்கள் உருவாக்கப்படுகின்றன. அதிக கிராமப்புறங்களில் செல்லும்போது, ​​தரம் குறைந்த ஆனால் மலிவான பொம்மைகள், தொப்பிகள், சூரியக்கண்ணாடிகள் போன்றவற்றை விற்கும் கடைகளை நீங்கள் காணலாம். போலி சூரியக்கண்ணாடிகள் பார்ப்பதற்கு அழகாக இருக்கலாம், ஆனால் அவை அசல் கண்ணாடிகளைப் போல புற ஊதாக் கதிர்களிலிருந்து உங்கள் கண்களைப் பாதுகாக்காது. பல பொட்டலமிடப்பட்ட பொருட்களில் வரிகள் உட்பட '''அதிகபட்ச சில்லறை விலை (அசிவி)''' அச்சிடப்பட்டிருக்கும். சில்லறை விற்பனையாளர்கள் இதைவிட அதிகமாக விலை வைக்கக்கூடாது. பெரும்பாலான விற்பனையாளர்கள் இந்த விதியைக் கடைப்பிடித்தாலும், சுற்றுலாத் தலங்கள் அல்லது தொலைதூர இடங்களில் அசிவி-யை விட அதிகமாக உங்களிடம் விலை வசூலிக்கப்படலாம். இநாட்டில் ரத்தினக் கற்கள் (முக்கியமாக நீலக்கல் மற்றும் சந்திரகாந்தக் கல்) வெட்டி எடுக்கப்படுகின்றன. பதிக்கப்படாத கற்கள் மற்றும் முழுமையாகத் தயாரிக்கப்பட்ட நகைகள் ஆகிய இரண்டுமே இங்கு எளிதாகக் கிடைக்கின்றன; பெரும்பாலும் நியாயமான விலையிலேயே இவை விற்கப்படுகின்றன. [[Wy/ta/கொழும்பு#வாங்குங்கள்|கொழும்பு/வாங்குங்கள்]] பகுதியைப் பார்க்கவும். == உண்ணுங்கள் == [[File:Kiribath (milk rice).jpg|thumb|கிரிபாத் - தேங்காய்ப்பாலில் சமைக்கப்பட்ட அரிசி]] [[File:Chicken Kotthu - Food 1.jpg|thumb|கோழி இறைச்சி கொத்து ரொட்டி]] [[File:Paalappam.JPG|thumb|பாலப்பம்]] {{ Wy/ta/See also|தெற்காசிய சமையல்}} இலங்கை மற்றும் தென்னிந்திய உணவுகளுக்கு இடையே பல பொதுவான அம்சங்கள் உள்ளன; அதனால் பல உள்ளூர் உணவகங்கள் தங்கள் உணவு வகைகளை ''இலங்கை மற்றும் தென்னிந்திய'' உணவுகள் என்று குறிப்பிடுகின்றன. இருப்பினும், பல்வேறு வகையான ஆப்பங்கள், ''டெவில்ட்'' (காரமான மசாலா கலந்த) இறைச்சி அல்லது மீன் மற்றும் கணவாய் போன்ற தனித்துவமான இலங்கை உணவுகளும் உள்ளன. அத்துடன், எந்தவொரு கறிக்கும் காரமான சுவையூட்டியாகச் சேர்க்கப்படும், துருவிய தேங்காய், சிவப்பு மிளகாய் தூள் மற்றும் எலுமிச்சை சாறு ஆகியவற்றால் செய்யப்படும் ''போல் சம்போல்'' போன்றவையும் இதில் அடங்கும். இலங்கை உணவுகளில் பெரிய அளவிலான பன்முகத்தன்மை இல்லை. பெரும்பாலான இடங்களில் ஒரே மாதிரியான உணவுகளே கிடைக்கின்றன—பொரித்த சிற்றுண்டிகள், பேக்கரி பலகாரங்கள், கொத்து, ரொட்டி, கறி போன்றவை; அவ்வப்போது தோசை கிடைக்கும் இடங்களையும் காணலாம். மற்றபடி, சீன மற்றும் மேற்கத்திய பாணி உணவகங்களும் உள்ளன. இலங்கையில் பல்வேறு உணவு வகைகள் காணப்படுகின்றன. இவை மிக உருசியாக காணப்படுகின்றன. இங்கு சிங்கள, முசுலிம் மற்றும் தமிழ் மக்களின் பாரம்பரிய உணவுகள் வேறுபட்டு காணப்பட்டாலும், இலங்கையின் தேசிய உணவாக விளங்குவது நெல் அரிசிச் சோறே ஆகும். இலங்கை உணவுகள் பொதுவாக காரமானவை; நீங்கள் விரும்பினால் குறைவான காரம் கொண்ட உணவுகளைக் கேட்கலாம், ஆனாலும் அவை காரமாகவே இருக்கும். இலங்கையர்கள் தங்கள் '''வலது கையால்''' உணவை உண்கிறார்கள்; அவ்வாறு சாப்பிட இயலாத பட்சத்தில், அனைத்து உணவகங்களிலும் அதற்கான கரண்டி-முட்கரண்டி வசதி கிடைக்கும். இருப்பினும், இலங்கை முறைப்படி (விரல் நுனிகளை மட்டும் பயன்படுத்தி) சாப்பிட்டுப் பாருங்கள்; இது பார்ப்பதற்கு எளிதாகத் தோன்றினாலும் உண்மையில் சற்று சவாலானது, ஆனால் அதே சமயம் ஒருவிதமான சுதந்திர உணர்வையும் அளிக்கிறது. இலங்கையில் உணவு பொதுவாக மிகவும் மலிவானது; ஒரு சாதாரண உணவின் விலை சுமார் 1 அமெரிக்க டாலர் மட்டுமே. சுற்றுலாப் பயணிகளை மையமாகக் கொண்ட விலையுயர்ந்த உணவகங்களில் கூட, கட்டணம் அரிதாகவே 10 அமெரிக்க டாலர்களுக்கு மேல் இருக்கும். இலங்கையர்களின் முக்கிய உணவு 'சோறும் கறியும்' (விலை ரூ. 300–500) ஆகும்; இதில் ஒரு பெரிய அளவிலான சோற்றுக்குச் சுற்றிலும் பலவிதமான கறிகளும் சுவையான பதார்த்தங்களும் பரிமாறப்படும். மலிவான மதிய உணவை உண்ண விரும்பினால், உள்ளூர் மக்கள் செல்லும் இடங்களுக்கு நீங்களும் செல்லலாம்; பல சிறிய உணவகங்களில் (இவை குழப்பமூட்டும் வகையில் 'ஓட்டல்கள்' என்று அழைக்கப்படுகின்றன) மக்கள் கூட்டம் நிரம்பி வழிவதைக் காணலாம். இவ்வகை உணவகங்களில் வழக்கமாகச் சோறு-கறி பொட்டலங்கள் மற்றும் 'ஷார்ட் ஈட்ஸ்' எனப்படும் சிற்றுண்டிகள் விற்கப்படுகின்றன; உருளைக்கிழங்கு, மீன் அல்லது கோழி இறைச்சி நிரப்பப்பட்ட காரமான ரோல்கள் மற்றும் சமோசாக்கள் இதில் அடங்கும். அதிக விலைக்குக் கருகிய கோழி இறைச்சி மற்றும் சிப்ஸ் விற்கும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கான உணவகங்களைத் தவிர்த்து, சிக்கனமான பயணத்தை மேற்கொள்ள விரும்புவோருக்கு இது மிகச் சிறந்த தேர்வாகும். நீங்கள் உண்ணும் அளவிற்கு ஏற்பவே கட்டணம் வசூலிக்கப்படுகிறது; எனவே, மிகக் கடுமையான பசி இல்லாவிட்டால், இதற்கான செலவு ஒரு அமெரிக்க டாலருக்கும் குறைவாகவே இருக்கும். கொழும்புக்கு வெளியே நீங்கள் சாலை வழியாகப் பயணம் செய்யும்போது, ​​மதிய உணவுக்காக வழியில் நிறுத்தக்கூடிய இடங்கள் ஏராளமாக உள்ளன. நாடு முழுவதும் உள்ள முக்கிய சாலைகளையொட்டி அமைந்துள்ள ஓய்வு விடுதிகள் மற்றும் ஓட்டல்களில் நல்ல உணவகங்கள் உள்ளன; இவை இலங்கை மற்றும் மேற்கத்திய உணவு வகைகளை வழங்குகின்றன. புதிய வகை உணவுகளை முயற்சிப்பதில் உங்களுக்கு விருப்பம் இல்லையென்றால், இந்த உணவகங்களில் சுவையான சாண்ட்விச்கள் மற்றும் சூப் வகைகளை எளிதாகப் பெறலாம். இவ்விடங்களில் மிகச் சிறந்த 'அரிசி மற்றும் கறி' உணவுகள் கிடைக்கின்றன; இங்கு தாராளமான அளவு சாதத்துடன் பல வகையான கறிகள் பரிமாறப்படும். '''கொத்து ரொட்டி''' (பொடியாக நறுக்கப்பட்ட ரொட்டி, காய்கறிகள் மற்றும் விருப்பமான இறைச்சி ஆகியவற்றின் கலவை) கண்டிப்பாகச் சுவைக்க வேண்டிய ஒரு உணவாகும் (2025-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப்படி இதன் விலை சுமார் 1000 ரூபாயாகும்). இது இலங்கைக்குக்கே உரித்தான ஒரு தனித்துவமான உணவாகும்; தெருவோர வியாபாரிகளால் அப்போதே சூடாகத் தயாரிக்கப்படும்போது இது மிகச் சிறந்த சுவையுடன் இருக்கும். இருப்பினும், பழைய அல்லது கெட்டுப்போன ரொட்டியைப் பயன்படுத்தியதால் வாடிக்கையாளர்கள் உடல்நலக்குறைவுக்கு ஆளான சம்பவங்களைத் தொடர்ந்து, பல கொத்து ரொட்டி உணவகங்கள் மூடப்பட்டுள்ளன. எனவே, எச்சரிக்கையுடன் செயல்படுங்கள்; சிறந்த கொத்து ரொட்டி உணவகங்கள் எவை என்பதைத் தெரிந்துகொள்ள உள்ளூர் மக்களிடம் விசாரிப்பது இன்னும் சிறந்தது. நீங்கள் முயற்சி செய்ய வேண்டிய பிற உணவுகளில் இடியாப்பம், ஆப்பம், பிட்டு மற்றும் கிரிபாத் ஆகியவை அடங்கும். சிங்கள பிரதேசங்களில் முக்கிய உணவாக விளங்குவது பாற்சோறு ஆகும். இது சிங்கள மக்களின் பாரம்பரிய உணவாக விளங்குகிறது. மேலும் சில சிங்கள உணவுகள்:- * கெவும் * அஸ்மி * அலப்பை யாழ்ப்பாணம் உட்பட்ட தமிழ் மக்களின் பிரதேசங்களில் பாரம்பரிய உணவாக மக்கள் உண்பது சோறு ஆகும். ஆனாலும் இங்கு கொத்துரொட்டி மிகவும் பிரபல்யமாக விளங்குகிறது. மேலும் சில தமிழ் உணவுகள்:- {{Wy/ta/Div col|colwidth=15em|rules=yes}} * பிட்டு * இடியப்பம் * இரொட்டி * ஆப்பம் * வடை * பொங்கல் * பூரி * தோசை * போண்டா * மோதகம் * போலி * ஊத்தப்பம் {{Wy/ta/Div col end}} 2025-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப்படி, பல்வேறு உணவு வகைகளுக்கான தோராயமான விலைகள் பின்வருமாறு: * இலங்கை பாணியிலான காலை உணவு (ஆப்பம், தேநீர்/காபி): ரூ. 1200 * மேற்கத்திய பாணியிலான காலை உணவு (அவகேடோ டோஸ்ட், காபி): ரூ. 2500 * சிக்கன் கொத்து ரொட்டி: ரூ. 1000 * காரமான மீன் வறுவல் மற்றும் சாதம்: ரூ. 1500 * மீன் மற்றும் சிப்ஸ்: ரூ. 2000 மற்றும் அதற்கு மேல் * கடல் உணவுத் தட்டு (பகிர்ந்து உண்ணக்கூடியது): ரூ. 5000 மற்றும் அதற்கு மேல் * பீட்சா: ரூ. 3000 மற்றும் அதற்கு மேல் * பர்கர்: ரூ. 1500 மற்றும் அதற்கு மேல் கொழும்பு நகரில் பல உயர்தர உணவகங்கள் உள்ளன. உள்ளூர் மற்றும் சர்வதேச உணவு வகைகளை வழங்கும் பல சிறந்த உணவகங்கள் இங்குள்ள ஐந்து நட்சத்திர விடுதிகளில் அமைந்துள்ளன. இவ்வகை உணவகங்கள் பெரும்பாலும் கொழும்பின் மேற்குப் பகுதியிலும் (காலி வீதியை ஒட்டியும்) காணப்படுகின்றன; எனினும், கொழும்பு மற்றும் பிற முக்கிய நகரங்களிலும் இவை பரவலாக உள்ளன. கெஎப்சி, பீட்சா ஹட், சப்வே மற்றும் பர்கர் கிங் போன்ற துரித உணவகங்களை முக்கிய நகரங்களில் காணலாம். 'வடை' போன்ற சிற்றுண்டிகளை, பூரி மற்றும் ஆப்பம் போன்ற பிற இந்திய வகை உணவுகளுடன் உள்ளூர் கடைகளில் வாங்கலாம். இவ்வகை உணவுகள் பெரும்பாலும் மாவு மற்றும் எண்ணெயைக் கொண்டு தயாரிக்கப்படுகின்றன. இவை பெரும்பாலும் இரவு உணவாக உட்கொள்ளப்படுகின்றன; மன்னார் பகுதியில் உள்ள பெரும்பாலான உணவகங்களில் இவற்றைக் காணலாம். இப்பகுதிகளில் 'இடியாப்பம்' பரவலாகக் கிடைக்கிறது; இது வயிறை நிறைக்கக்கூடிய ஒரு உணவாகும். இவ்வகை உணவுகள் பெரும்பாலும் 'போல் சம்போல்' (தேங்காய் சம்பல்) அல்லது பருப்பு கறி போன்றவற்றுடன் சேர்த்து உண்ணப்படுகின்றன. சில உணவகங்களில் கடல் உணவுகளும் கிடைக்கின்றன. நண்டு, இறால் மற்றும் மீன் ஆகியவை சிறந்த தேர்வுகள்; இவை பெரும்பாலும் சாதாரண தெருவோர உணவகங்களை விட, தங்கும் விடுதிகள் மற்றும் ஹோட்டல்களிலேயே அதிகம் கிடைக்கின்றன. ரிட்ஸ்பரி மற்றும் கண்டோஸ் ஆகியவை சாக்லேட் வகைகளில் முக்கிய பிராண்டுகளாகும்; இதில் கண்டோஸ் தயாரிப்புகள் உயர்தரம் கொண்டவை என்றாலும், அவற்றின் விலை சற்று அதிகம். இலங்கையில் தயாரிக்கப்படும் பிற சிற்றுண்டிகளில் மன்ச்சி மற்றும் மலிபான் பிராண்ட் பிஸ்கட்டுகளும் அடங்கும். பனிக்கூழ் (''ஐஸ்கிரீம்'') பொதுவாக உள்ளூர் பல்பொருள் அங்காடிகளில் கிடைக்கும். ''எலிஃபன்ட் ஹவுஸ்'' மற்றும் ''மேஜிக்'' ஆகியவை இலங்கையில் தயாரிக்கப்படும் இரண்டு பொதுவான பிராண்டுகள் ஆகும். கடற்கரைகளைக் கடந்து செல்லும் தள்ளுவண்டிகளிலிருந்தும் நீங்கள் பனிக்கூழ் வாங்கலாம். மிகவும் மலிவான பனிக்கூழ், "கேப்டன் கூல்" எனப்படும் பாப்சிக்கிள் ஆகும், இதன் விலை பொதுவாக 20 ரூபாய். பனிக்கூழ் அங்கீகரிக்கப்பட்ட பிராண்டுகளுடையதாக இருக்க வேண்டும், ஏனெனில் மற்றவை போதுமான தரத்தில் இல்லாமல் இருக்கலாம். சில மாவட்டங்களில், இசையை இசைத்தபடி சுற்றி வரும் பனிக்கூழ் முச்சக்கர வண்டிகள் உள்ளன. முச்சக்கர வண்டியில் இருந்து பனிக்கூழ் வாங்குவது இரண்டாவது சிறந்த தேர்வாகும், ஏனெனில் அவை மேற்கூறிய பிராண்டுகளால் தயாரிக்கப்பட்ட பொருட்களை வழங்குகின்றன. பாப்சிக்கிள்களுக்கு மாற்றாக "ஐஸ் பாக்கெட்டுகள்" என்ற ஒன்றையும் நீங்கள் காணலாம், இருப்பினும் இவை அதிகாரப்பூர்வமற்ற நிறுவனங்களால் தயாரிக்கப்படுவதால் பொதுவாக சுகாதாரமற்றவையாகக் கருதப்படுகின்றன. இது ஒரு உறைந்த பானமாகும், இதன் உள்ளடக்கத்தை மூடியிருக்கும் பாலிதீன் தாளின் மூலையைக் கடித்து, அந்தத் துளையிலிருந்து உறிஞ்சிக் குடிக்க வேண்டும். இந்த பாக்கெட்டுகளை உட்கொள்வது சிரமமாக இருந்தாலும், அவை மலிவானவை (ரூ. 20) மற்றும் புத்துணர்ச்சியூட்டக்கூடியவை. பல பல்பொருள் அங்காடித் தொடர்கள் இருந்தாலும், '''கார்கில்ஸ்''', '''கீல்ஸ்''' மற்றும் '''லாஃப்''' ஆகியவையே சிறந்தவை. == பருகுங்கள் == இலங்கையில், '''குழாய் நீரை'''ப் பருகுவது பாதுகாப்பானதல்ல. போத்தலில் அடைக்கப்பட்ட தண்ணீர் மலிவானது (ஜனவரி 2025-ல் 1 லிட்டருக்கு ரூ. 150) மற்றும் எல்லா இடங்களிலும் கிடைக்கிறது. நம்பகமான பிராண்டுகளின் போத்தல்களில் ''இலங்கை தரநிலை நிறுவனம்'' முத்திரை இருக்கும்; எனவே, அதைச் சரிபார்க்கவும். '''மென்பானங்கள்''' இங்கு அதிகமான இடங்களில் கிடைக்கின்றன. காலநிலை காரணமாக '''புதிய பால்''' எளிதில் கெட்டுப்போகக்கூடியது என்பதால், அதன் விலை பெரும்பாலும் அதிகமாகவே இருக்கும். அதற்கு மாற்றாகப் பெரும்பாலும் பால் பவுடர் அல்லது அதி-உயர்-வெப்பநிலை பால் பயன்படுத்தப்படுகிறது. '''தம்பிலி''' எனப்படும் செவ்விளநீரின் நீர் மிகவும் புத்துணர்ச்சியூட்டக்கூடியது. தீவு முழுவதும் சாலை ஓரங்களில் இது விற்பனை செய்யப்படுகிறது; உங்கள் கண் முன்னாலேயே இளநீர் வெட்டித் தரப்படும் இதன் விலை, பாட்டிலில் அடைக்கப்பட்ட பானங்களை விடக் குறைவு (ஒன்றுக்கு சுமார் 30 ரூபாய்கள்). சர்வதேச அளவில் பிரபலமான குளிர்பானங்கள் எல்லா இடங்களிலும் கிடைக்கின்றன. அதேபோல, உள்ளூர் நிறுவனமான 'எலிஃபண்ட் ஹவுஸ்' தயாரிக்கும் குளிர்பானங்களும் பரவலாகக் கிடைக்கின்றன; இந்நிறுவனம் பலவிதமான பானங்களைத் தயாரிக்கிறது - இஞ்சி பீர் மற்றும் கிரீம் சோடா ஆகியவற்றை நீங்கள் முயற்சித்துப் பார்க்கலாம். உள்ளூரில் மிகவும் பரவலாகக் காணப்படும் பீர் '''லயன் லாகர்''' ஆகும்: உணவகங்கள் மற்றும் மதுக்கூடங்களில் இதன் பெரிய பாட்டில்கள் 2025-ஆம் ஆண்டில் சுமார் ரூ. 1000-க்கு விற்கப்படுகின்றன. உங்களுக்கு அடர் நிற பீர் பிடிக்குமானால், '''லயன் ஸ்டவுட்'''-ஐ முயற்சித்துப் பாருங்கள். இது மென்மையான, அடர்த்தியான தன்மை, சாக்லேட் போன்ற சுவை மற்றும் அதிக சாராயம் அளவைக் கொண்டுள்ளது! மற்ற பீர் வகைகளில் '''த்ரீ காயின்ஸ்''' அடங்கும், இது மவுண்ட் லவினியா ஓட்டல் சங்கிலியால், பெல்ஜிய செய்முறையின்படி தயாரிக்கப்படுவதாகக் கூறப்படுகிறது. பாரம்பரிய மதுபானம் '''அராக்''' (பட்டை சாராயம்) ஆகும், இதன் ஒரு பாட்டிலின் விலை சுமார் ரூ. 4000 ஆகும், மேலும் இது பெரும்பாலும் கிளப் சோடாவுடன் அருந்தப்படுகிறது. நீங்கள் எவ்வளவு பணம் கொடுக்கத் தயாராக இருக்கிறீர்கள் என்பதைப் பொறுத்து இதன் தரம் மாறுபடலாம். பரவலாகப் பரிந்துரைக்கப்படும் ஒரு பிராண்ட் 'ஓல்ட் ரிசர்வ்' ஆகும், இது அதன் பிரீமியம் விலைக்குத் தகுதியானது. உள்ளூரில் தயாரிக்கப்படும் மற்ற மதுபான வகைகளில் ஆஸ்காட் ட்ரை ஜின் அடங்கும், இது ஓரளவு நன்றாக உள்ளது மற்றும் ஒரு பாட்டிலின் விலை ரூ. 5,670 (2025). உள்ளூர் ரம் ஒரு பாட்டிலுக்கு சுமார் ரூ. 4000-க்கு விற்கப்படுகிறது. இறக்குமதி செய்யப்பட்ட மதுபானங்கள் மிகவும் விலை உயர்ந்தவை. '''போயா''' நாட்களில் மது விற்பனை மற்றும் பொது இடங்களில் மது அருந்துதல் ஆகியவை தடை செய்யப்பட்டுள்ளன. இந்நாட்கள் பொதுவாகப் பௌர்ணமி நாளன்று வரும் என்றாலும், சில சமயங்களில் அதற்கு முந்தைய அல்லது அடுத்த நாளிலும் வரக்கூடும். இந்நாட்களில் நீங்கள் மது அருந்த விரும்பினால், அதற்கேற்ப முன்கூட்டியே திட்டமிட்டுக் கொள்ளுங்கள். ==உறங்குங்கள்== இலங்கையில் தங்குமிட வசதிகள் உருமாற்றம் அடைந்துள்ளன. நவீன சுற்றுலாத் துறை என இன்று அறியப்படுவது, 1960-களில் மேற்குக் கடற்கரையில் கட்டப்பட்ட பாரம்பரிய கடற்கரை விடுதிகளுடன் தொடங்கியது. இவை முதன்மையாகத் தொகுப்பு விடுமுறைப் பயணிகளை மற்றும் பாரம்பரிய பயண ஏற்பாட்டாளர்களை இலக்காகக் கொண்டிருந்தன. ஆனால் கடந்த பத்தாண்டுகளில், வில்லாக்கள், பூட்டிக் ஹோட்டல்கள் மற்றும் தனிப்பட்ட தங்குமிடங்களின் வளர்ச்சியால் ஒரு பெரும் மாற்றம் ஏற்பட்டுள்ளது. இவை ஏராளமான தேர்வுகளை வழங்குகின்றன. ==கற்றுக்கொள்ளுங்கள்== *'''பௌத்த ஆய்வுகள் மற்றும் பாலி மொழி'''. [https://arts.pdn.ac.lk/pali/ பேராதெனிய] மற்றும் ''கெலனிய'' பல்கலைக்கழகங்கள் ஆங்கிலத்தில் பல்வேறு வகையான பௌத்த ஆய்வுகள் மற்றும் பாலி மொழிப் படிப்புகளை வழங்குகின்றன. *'''தியானம்'''. [http://www.bps.lk/olib/mi/mi015.pdf பௌத்த பதிப்பகச் சங்க வழிகாட்டியில்] தியானப் படிப்புகளை (பொதுவாக இலவசமாக) வழங்கும் மடாலயங்களையும் தியான மையங்களையும் நீங்கள் காணலாம். *'''மகாமேவ்நவ தியான மடாலயம்''' பௌத்தத்தைப் பற்றி அறிந்துகொள்ள ஒரு நல்ல இடமாகும். *'''நடனம்''' இலங்கையின் பாரம்பரிய நடனத்தில் உடரத, பஹதரத மற்றும் சபரகமு என மூன்று பிரிவுகள் உள்ளன. நாடு முழுவதும் நடனப் பயிற்சி மையங்கள் உள்ளன, அங்கு ஆர்வமுள்ளவர்கள் கற்றுக்கொள்ளலாம். == பாதுகாப்பாக இருங்கள் == === குற்றம் === இலங்கையில் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு வன்முறைக் குற்றங்கள் பொதுவாக மற்ற இடங்களை விட அதிக தீவிரமான பிரச்சனையாக இருப்பதில்லை. 2020-களில் சுற்றுலாப் பயணிகள் சம்பந்தப்பட்ட வன்முறைக் குற்றங்கள் அதிகரித்துள்ளன, ஆனாலும் அவை மிகவும் அரிதானவையே. உங்கள் சொந்த நாட்டில் நீங்கள் கடைப்பிடிப்பதைப் போன்ற அதே கவனத்தையும் அக்கறையையும் இங்கும் கடைப்பிடியுங்கள். உள்ளூர் மக்கள் வெளிநாட்டினரைப் புன்னகையுடன் வரவேற்பார்கள், மேலும் பொதுவாக உதவிகரமாக இருப்பார்கள். இருட்டிய பிறகு தனியாகச் செல்வதைத் தவிர்ப்பது பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. பொதுப் போக்குவரத்தில் பிக்பாக்கெட் செய்வது அரிது, ஆனாலும் வழக்கமான முன்னெச்சரிக்கை நடவடிக்கைகளை மேற்கொள்ளுங்கள். ===சாலைப் பாதுகாப்பு=== துரதிர்ஷ்டவசமாக, இலங்கையின் சாலை விபத்து மரண விகிதம் ஆசியாவிலேயே மிக மோசமான ஒன்றாகும். சராசரியாக ஒவ்வொரு நாளும் எட்டு பேர் சாலை விபத்துகளில் உயிரிழக்கின்றனர். முந்திச் செல்லுதல், கவனக்குறைவாக வாகனம் ஓட்டுதல் அல்லது அதிவேகமாகச் செல்லுதல் போன்றவற்றால் பெரும்பாலான விபத்துகள் நிகழ்கின்றன. பேருந்து ஓட்டுநர்கள், நேரக் கட்டுப்பாடுகள் காரணமாக, குறிப்பாக ஆக்ரோஷமாகவும் ஆபத்தான முறையிலும் வாகனம் ஓட்டுவதில் பெயர் பெற்றவர்கள்; மேலும், கண்மூடித்தனமாக முந்திச் செல்வது மிகவும் சாதாரணமாக நிகழ்கிறது. நீங்கள் ஒரு முச்சக்கர வண்டி அல்லது மோட்டார் பைக்கை வாடகைக்கு எடுத்தால், கவனமாக ஓட்டுங்கள் மற்றும் எப்போதும் போதுமான இடைவெளி விடுங்கள். தெருவில் நடந்து செல்லும்போது, ​​இரு திசைகளிலிருந்தும் வரும் போக்குவரத்தைக் கவனியுங்கள். சாலையைக் கடக்கும்போது எப்போதும் இருபுறமும் பாருங்கள். சாலையோரத்தில் நடந்து செல்லும்போது, ​​எதிரே வரும் வாகனங்களை எதிர்கொண்டவாறு செல்வது சிறந்தது. ===போரும் பயங்கரவாதமும்=== இலங்கையின் நீண்ட மற்றும் இரத்தக்களரியான உள்நாட்டுப் போர் 2009-ல் முடிவுக்கு வந்தது. அப்போது, ​​அரசாங்கப் படைகள் பொதுமக்களுக்கு எதிராகப் போர்க்குற்றங்களைச் செய்து, தமிழ்ப் புலிகளை இறுதியாகத் தோற்கடித்தன. இருப்பினும், கிராமப்புறங்களில் இன்னும் கண்ணிவெடிகள் உள்ளன, மேலும் வடக்கு மற்றும் கிழக்கு நகரங்கள் இன்னும் புனரமைக்கப்பட்டு வருகின்றன. 2028-க்குள் அனைத்து கண்ணிவெடிகளையும் அகற்றுவதை இலங்கை நோக்கமாகக் கொண்டுள்ளது, ஆனால் இது ஒரு நீண்ட மற்றும் அதிக உழைப்பு தேவைப்படும் செயல்முறையாகும், இதற்கான சர்வதேச நிதி நிச்சயமற்றதாக உள்ளது. நீங்கள் கண்ணிவெடிகளை எதிர்கொள்வதற்கான வாய்ப்பு மிகவும் குறைவு, ஆனால் சந்தேகத்திற்குரிய எதையும் நீங்கள் கண்டால், அதிகாரிகளுக்குத் தெரிவிக்க '114' என்ற எண்ணை அழைக்கவும். [[File:20160122 Sri Lanka 3581 Colombo sRGB (25675867011).jpg|thumb|கொழும்பின் பேட்டாவில், இரண்டு புதிய கட்டிடங்களுக்கு இடையில் சிதிலமடைந்த காலனித்துவ கால கட்டிடம் ஒன்று அமைந்துள்ளது.]] 2019 ஆம் ஆண்டு ஈஸ்டர் பண்டிகையின் போது, ​​இஸ்லாமிய அரசுடன் தொடர்புடைய பயங்கரவாதிகள் நாடு முழுவதும் ஒருங்கிணைத்து நடத்திய தொடர் குண்டுவெடிப்புகளில் நூற்றுக்கணக்கானோர் கொல்லப்பட்டனர். இருப்பினும், அதைத் தொடர்ந்து வேறு தாக்குதல்கள் எதுவும் நடைபெறவில்லை, மேலும் நாடு விரைவாக இயல்பு நிலைக்குத் திரும்பியது. === பெண்களின் பாதுகாப்பு மற்றும் நேர்பாலீர்ப்புப் பெண், நேர்பாலீர்ப்பு ஆண், இருபாலீர்ப்பாளர், மாற்றுப் பாலினத்தவர் (நேபெ. நேஆ. இ. மா) உரிமைகள் === பொதுவாக, இலங்கையில் ஒரு பெண்ணாகத் தனியாகப் பயணம் செய்வது ஒப்பீட்டளவில் பாதுகாப்பானது, ஆனால் உங்கள் சொந்தப் பாதுகாப்பிற்காக சில விதிகளைப் பின்பற்றவும். * நள்ளிரவில் பொதுப் போக்குவரத்தைப் பயன்படுத்த வேண்டாம். * கிராமப்புறங்களில், இரவு ஒன்பது மணிக்கு மேல் தெருவில் இருப்பதைத் தவிர்க்க முயலுங்கள், அவ்வாறு இருக்க நேர்ந்தால், உங்கள் தோள்களையும் முழங்கால்களையும் மூடிக்கொள்ளுங்கள். * கடற்கரையில், குழுக்களாக அல்லது சுற்றுலாப் பகுதிகளில் இருக்க முயலுங்கள். இன்னும் நடைமுறையில் உள்ள காலனித்துவ காலச் சட்டங்களின்படி, பரஸ்பர சம்மதத்துடன் வயதுவந்தோர் ஈடுபடும் ஓரினச்சேர்க்கை செயல்பாடு அபராதத் தண்டனைக்குரியதாகும். [[Wy/ta/நேபெ.நேஆ.இ.மா பயணம்|நேபெநேஆஇமா]] பயணிகள் விவேகத்துடன் செயல்பட வேண்டும். ===ஏமாற்றுக்காரர்கள் மற்றும் தரகர்கள்=== 2025-ஆம் ஆண்டிலும் கூட, அனைத்து சுற்றுலாப் பகுதிகளிலும் ஏமாற்றுக்காரர்களும் தரகர்களும் ஒரு தீவிரமான பிரச்சனையாக உள்ளனர். தங்குமிடம், பயணம் அல்லது பொருட்கள் வாங்குவதற்காக ஒரு தரகரின் சேவைகளைப் பயன்படுத்துவது விலையை அதிகரிப்பதோடு, மேலும் பல மோசடிகளுக்கும் தரகு வேலைகளுக்கும் வழிவகுக்கும். உதாரணமாக, சுற்றுலா வழிகாட்டிகள் மற்றும் முச்சக்கர வண்டி ஓட்டுநர்களைத் தயக்கமின்றி தரகர்களாகக் கருதலாம், மேலும் அவர்களிடம் எச்சரிக்கையுடன் நடந்துகொள்ள வேண்டும். இலங்கைக்கு முதன்முறை பயணம் செய்பவர்கள் மோசடிகளுக்கு ஆளாக நேரிடலாம், இருப்பினும், இலங்கைக்குப் பலமுறை பயணம் செய்பவர்கள் மிக அரிதாகவே ஏமாற்றப்படுகிறார்கள். மேலும், முன்னெச்சரிக்கை நடவடிக்கைகளை மேற்கொள்வதன் மூலம் மோசடிக்காரர்களுக்குப் பலியாகாமல் எளிதாகத் தவிர்க்கலாம்: * ஆதாரம் இல்லாமல் ஒரு இடத்திற்கு (பேருந்து நிலையம் போன்றவை) தாங்களே பொறுப்பு என்று கூறும் எவரையும் நம்பாதீர்கள். * கேட்காமல் வழிகாட்டுதல்களையோ அல்லது (பயண) ஆலோசனைகளையோ கூறி உங்களுக்கு உதவ முயற்சிக்கும் எவரிடமும் எச்சரிக்கையாக இருங்கள். வாடகை மகிழுந்து மற்றும் முச்சக்கர வண்டி ஓட்டுநர்களின் எந்த ஆலோசனையையும் நம்பாதீர்கள், குறிப்பாக நீங்கள் செல்ல விரும்பும் இடம் மூடப்பட்டுள்ளது, ஆபத்தானது, இல்லவே இல்லை என்றெல்லாம் அவர்கள் கூறினால். உங்களுக்கு உறுதியாகத் தெரியவில்லை என்றால், ஒரு வரைபடத்தைப் பாருங்கள் அல்லது சம்பந்தமில்லாத உள்ளூர்வாசியிடம் கேளுங்கள். உங்கள் தங்கும் விடுதி மூடப்பட்டுள்ளது அல்லது நிரம்பிவிட்டது என்று உங்களிடம் கூறப்பட்டால், அது பெரும்பாலும் பொய்யே தவிர, Booking.com போன்ற இந்த காலகட்டத்தில் அது உண்மையல்ல. * முன்பின் தெரியாத ஒருவர் உங்களுடன் உரையாடலைத் தொடங்கும்போது எச்சரிக்கையாக இருங்கள். இலங்கையர்கள் கூச்ச சுபாவமுள்ளவர்கள்; தாங்கள் பணம் சம்பாதிக்கும் ஏதேனும் ஒரு விற்பனை, சேவை அல்லது நன்கொடையை முன்வைப்பதற்காகவே அவர்கள் மேற்கத்தியர்களிடம் முன்முயற்சியுடன் பேசுகிறார்கள். இது பொதுவாக "நீங்கள் எங்கிருந்து வருகிறீர்கள்?", "எங்கே போகிறீர்கள்?", மற்றும் "முதல் முறையாக இலங்கையா?" போன்ற கேள்விகளுடன் தொடங்கும், இது பெரும்பாலும் ஒரு தரகராகச் செயல்படுவதற்கே வழிவகுக்கும். * நீங்கள் இலங்கைக்கு முதல் முறையாக வருகிறீர்கள் என்றால், அதை ஒப்புக்கொள்ளாதீர்கள். ஏனெனில் அது, நாட்டில் உள்ள பொருட்கள் மற்றும் சேவைகளின் விலைகள் உங்களுக்குத் தெரியாது என்பதை வெளிக்காட்டிவிடும். * வேறு வழியே இல்லை என்றால் தவிர, '''ஒரே ஓட்டுநரையோ அல்லது வழிகாட்டியையோ ஒரு நாளுக்கு மேல் பணியமர்த்தாதீர்கள்'''. ஒவ்வொரு நகரத்திலும் அவர்கள் ஏராளமாகக் காணப்படுவார்கள். மேலும், நாடு மிகவும் சிறியதாக இருப்பதால், பேருந்து, ரயில், முச்சக்கர வண்டி அல்லது வேறு ஒரு ஓட்டுநர் மூலமாக நகரங்களுக்கு இடையே பயணம் செய்வதில் உங்களுக்கு எந்தச் சிரமமும் இருக்காது. நீங்கள் தினசரி அல்லது மணிநேரக் கட்டணத்தில் ஒப்புக்கொண்டாலும், ஓட்டுநர்கள் பொதுவாகத் தங்களின் 'சகோதரர்' அல்லது நண்பர்களின் வணிகங்களுக்கு (உதாரணமாக, மசாலாத் தோட்டம், சிற்பக் கடைகள் அல்லது இரத்தினக் கற்கள் கடைகள்) உங்களைக் கட்டாயப்படுத்திச் செல்லும்படி செய்து, உங்களிடமிருந்து அதிக சேவைக் கட்டணம் பெற முயற்சிப்பார்கள். உங்களுக்கு விருப்பமில்லை என்று அமைதியாகவும் உறுதியாகவும் கூறுங்கள். அவர்கள் தொடர்ந்து உங்களைக் கட்டாயப்படுத்தினால், அவர்களை விட்டுவிட்டு வேறு ஒரு ஓட்டுநரைக் கண்டுபிடியுங்கள் — அவர்கள் மிகவும் சாதாரணமாகக் காணப்படுவார்கள், மற்றொருவரைக் கண்டுபிடிப்பதில் உங்களுக்கு எந்தச் சிரமமும் இருக்காது. * மற்றொரு 'பரிந்துரைக்கப்பட்ட' நபர் அல்லது 'நண்பரின்' சேவையை ஒருபோதும் பயன்படுத்தாதீர்கள். இது உங்கள் இறுதி விலையை கணிசமாக உயர்த்திவிடும். நீங்கள் உண்மையிலேயே உதவ விரும்பினால், அந்தப் பணத்தை தெருவில் பிச்சை எடுக்கும் ஏழை ஆத்மாக்களில் ஒருவருக்குக் கொடுங்கள். * யாரையும் ஏமாற்றியதற்காக ஒருபோதும் குற்ற உணர்ச்சி கொள்ளாதீர்கள், இதைத்தான் தரகர்கள் தங்களுக்கு இரையாக்கிக் கொள்கிறார்கள், மேலும் பொருட்கள் அல்லது சேவைகளுக்கு அதிக விலையைச் செலுத்த வைப்பதற்காக உங்கள் குற்ற உணர்வைப் பயன்படுத்த முயற்சிப்பார்கள். * நீங்கள் ஒரு சேவைக்கோ அல்லது சுற்றுப்பயணத்திற்கோ பணம் செலுத்தினால், நீங்கள் பேரம் பேசியதைக் கேளுங்கள், மேலும் ஒப்புக்கொள்ளப்படாத மற்ற இடங்களுக்கும் விஷயங்களுக்கும் உங்களை திசைதிருப்ப விடாதீர்கள். உங்கள் நிலைப்பாட்டில் உறுதியாக இருங்கள், நிலைமை மோசமடைந்தால் பணம் செலுத்த மாட்டேன் என்று அச்சுறுத்துங்கள். * நீங்கள் ஏமாற்றப்பட்டால், அந்த மோசடிக்கு முதலில் காரணமான இடத்தில், அதாவது உங்கள் விருந்தினர் இல்லத்தில், ஒரு விமர்சனத்தை எழுதுங்கள். அதிக விலை அல்லது மோசமான சுற்றுப்பயணங்கள், இரவு உணவுகள் அல்லது வாடகை மகிழுந்து சேவைகள் போன்ற இந்த நிலைமையைப் பற்றி மற்ற விருந்தினர்கள் தெரிந்து கொள்வது முக்கியம், அப்போதுதான் அவர்களும் அதே வலையில் சிக்க மாட்டார்கள். விருந்தினர் இல்ல உரிமையாளர்கள் தங்கள் நடத்தையை நன்கு அறிவார்கள், இது உதவுவது அல்ல, இது தரகு வேலை. * பொது நிறுவனங்களால் நடத்தப்படும் அதிகாரப்பூர்வ இடங்கள் மற்றும் சுற்றுலாத் தலங்களுக்குச் செல்லும்போது, ​​எப்போதும் முறையான மற்றும் அச்சிடப்பட்ட பயணச்சீட்டுகளைக் கேளுங்கள். பயணச்சீட்டு இல்லை என்றால் நீங்கள் பணம் செலுத்தத் தேவையில்லை! பயணச்சீட்டு வழங்கப்படாதபோது செலுத்தப்படும் பணம், நேரடியாக பயணச்சீட்டு விற்பனையாளரின் பைகளுக்குச் செல்கிறது. இதனால், அரசாங்கத்திற்கு இந்தப் பணம் கிடைப்பதில்லை, அதனால் அவர்களால் அந்த இடத்தை முறையாகப் பராமரிக்கவும் முடிவதில்லை. கிழிந்த அல்லது பயன்படுத்தப்பட்ட பயணச்சீட்டுத் துண்டுகளின் வெற்று அடுக்கைக் காட்டி ஏமாந்துவிடாதீர்கள் — மீண்டும் சொல்கிறேன், பயணச்சீட்டு இல்லை என்றால் நீங்கள் பணம் செலுத்தத் தேவையில்லை! (நீங்கள் நிலைமையை அடுத்த கட்டத்திற்கு எடுத்துச் செல்ல விரும்பினால், காவல்துறை உங்கள் பக்கம் இருக்கும்.) நீங்கள் ஒரு சுற்றுலா வழிகாட்டியைப் பயன்படுத்தும்போது இது குறிப்பாக உண்மையாகும். அவர் பயணச்சீட்டுகளைக் கவனித்துக்கொள்வதாகக் கூறலாம், ஆனால் உண்மையில் அவரும் பயணச்சீட்டு விற்பனையாளரும் அந்தப் பணம் பொது நிதிக்குச் செல்வதை உறுதி செய்வதற்குப் பதிலாக, தங்களுக்குள் பணத்தைப் பிரித்துக்கொள்வார்கள். இது ஊழல், இதில் பங்கேற்காதீர்கள் மற்றும் ஒரு பொறுப்பான பயணியாக உங்கள் பங்கை ஆற்றுங்கள்! == ஆரோக்கியமாக இருங்கள் === * [[w:ta:கல்லீரல் அழற்சி|ஈரல் அழற்சி ஏ+பி]] மற்றும் [[w:ta:இரணஜன்னி|இரணஜன்னி]] நோய்களுக்கு தடுப்பூசிகள் பரிந்துரைக்கப்படுகின்றன. சுற்றுலாப் பகுதிகளுக்கு வெளியே, குறிப்பாக மழைக்காலத்தில் பயணம் செய்யும் பயணிகளுக்கு [[w:ta:டைஃபஸ்|டைஃபஸ்]] தடுப்பூசியும் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. [https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/travel-associated-infections-diseases/japanese-encephalitis.html#1938 சிடிசியும் '''ஜப்பானிய மூளை அழற்சி நோய்'''க்கு எதிரான தடுப்பூசியைப் பரிந்துரைக்கிறது]. * [[w:ta:முடக்குக் காய்ச்சல்|முடக்குக் காய்ச்சல்]]: மழைக்காலத்தில் கொசு விரட்டியைப் பயன்படுத்தவும். தலை மற்றும் மூட்டு வலிகள் ஏற்பட்டால் மருத்துவரை அணுகவும். ''டெங்வாக்சியா'' மற்றும் ''குடெங்கா'' என இரண்டு தடுப்பூசிகள் உள்ளன. * [[w:ta:சிக்குன்குனியா|சிக்குன்குனியா நோய்]]: கொசுக்களால் பரவும் இந்த வைரஸ் தொற்று, அக்டோபர் 2025-ல் காலியில் பயணிகளால் பதிவாகியுள்ளது. இதன் அறிகுறிகள் வலிமிகுந்ததாகவும், நீண்ட காலம் நீடிக்கக்கூடியதாகவும் இருக்கும். ''DEET'' அடிப்படையிலான பூச்சி விரட்டியைப் பயன்படுத்தவும், முடிந்தவரை உங்கள் தோலை மூடிக்கொள்ளவும். * [[w:ta:மலேரியா|மலேரியா]]: 2016 முதல் இலங்கை [https://www.who.int/southeastasia/health-topics/malaria உலக சுகாதார அமைப்பால் மலேரியா இல்லாத மண்டலமாக] அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது. * [[w:ta:மஞ்சள் காய்ச்சல்|மஞ்சள் காய்ச்சல்]]: ஆசியாவின் மற்ற பகுதிகளைப் போலவே இலங்கையும் மஞ்சள் காய்ச்சல் இல்லாத நாடாக உள்ளது, ஆனால் பாதிக்கப்பட்ட பகுதிகளில் இருந்து வரும் 1 வயதுக்கு மேற்பட்ட பயணிகளுக்கு தடுப்பூசி சான்றிதழ் தேவைப்படுகிறது. * இலங்கையில் ஆக்ரோஷமான நாய்கள் ஒரு பிரச்சனையாக உள்ளன. பகல் நேரங்களில், தெரு நாய்கள் மிகவும் சோர்வாக இருப்பதால் அச்சுறுத்தலாக இருப்பதில்லை, ஆனால் இரவில் அவை ஆக்ரோஷமாக மாறக்கூடும். வெளிச்சம் குறைவாக உள்ள பகுதிகளில் இரவில் நடக்கும்போது பாதுகாப்பிற்காக ஒரு தடியை எடுத்துச் செல்லுங்கள். ஒரு கல்லை எடுப்பது போல் பாவனை செய்வதும் அவற்றை விலக்கி வைக்க உதவும். குறிப்பாக நீங்கள் நீண்ட காலம் தங்கினால், [[w:ta:வெறிநாய்க்கடி நோய்|வெறிநாய்க்கடி தடுப்பூசி]] போட்டுக்கொள்வது நல்லது. * பார்வையாளர்கள் குழாய் நீரை அருந்தக்கூடாது. குடிப்பதற்கும் பல் துலக்குவதற்கும் புட்டியில் அடைக்கப்பட்ட தண்ணீரையே பயன்படுத்துங்கள். * சுற்றுலாப் பயணிகளிடையே 'பாம்புக் கடி' ஏற்படுவது மிகவும் அரிது என்றாலும், கடிபட்ட எவரும் உடனடியாக மருத்துவ உதவியை நாட வேண்டும். கடியால் வலியோ வீக்கமோ ஏற்படவில்லை என்றாலும் இது பொருந்தும். தேசிய அவசரகால எண் '''119''' ஆகும். கொழும்பில், 119 என்ற எண்ணை அழைக்கவும் அல்லது அவசரகால ஆம்புலன்ஸ் வேண்டுமென்றால் '''110''' என்ற எண்ணை அழைக்கவும். * மணலில் வாழும் மிகச் சிறிய 'ஈக்கள்' உள்ளன (உள்நாட்டில் மட்டுமே, கடற்கரைகளில் அல்ல). உலர்ந்த மணலுடன் ஏற்படும் எந்தவொரு தொடர்பும் பொதுவாகக் கடியையும், அதைத் தொடர்ந்து வலிமிகுந்த அரிப்பையும் ஏற்படுத்தும். * கொழும்புக்கு வெளியே, நொய்தாள்கள் கிடைப்பது அரிது. உங்கள் பயணத்திற்குத் தேவையான அளவு கொண்டு வாருங்கள். எப்போதும் போல, பயணக் காப்பீடு வாங்க வசதியில்லையென்றால், பயணம் செய்ய முடியாது. நீங்கள் இணையத்தில் என்ன படித்தாலும், அரசு மருத்துவமனைகள் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு இலவசம் அல்ல. அரசு மருத்துவமனைகள் தனியார் மருத்துவமனைகளை விட மலிவானவை, ஆனால் அவை பணத்தை மட்டுமே எடுத்துக்கொள்கின்றன, மேலும் தனியார் மருத்துவமனைகளைப் போல பயணக் காப்பீட்டை ஏற்றுக்கொள்வதில்லை. == சமாளியுங்கள் == [[File:Sri Lanka major religions per district (2012).svg|thumb|இலங்கையில் பிரதான மதங்களின் பரவல் (2012)]] ===சுற்றுலா வழிகாட்டிகள்=== சில சுற்றுலா வழிகாட்டிகள், நீங்கள் வாங்கும் ஒவ்வொரு பொருளுக்கும் கடை உரிமையாளரிடமிருந்து சேவைக் கட்டணம் பெறும் கடைகளுக்கு உங்களை அழைத்துச் செல்லக்கூடும். மற்ற கடைகளில் உங்களுக்கு விருப்பமான பொருட்களின் விலைகளைக் கண்காணிப்பதன் மூலம், இந்த அதிக விலைகளைக் கொடுப்பதிலிருந்து உங்களைப் பாதுகாத்துக் கொள்ளலாம். ===மதம்=== இலங்கையில் பல கலாச்சாரங்களும் மதங்களும் உள்ளன. மதங்கள் நாட்டின் கட்டமைப்புக்கு பங்களிக்கின்றன. கோயில்கள், மசூதிகள் மற்றும் தேவாலயங்கள் ஆகியவை சமூகத்தினரின் பொதுவான ஆர்வமூட்டும் இடங்களாகவும், மக்கள் கூடும் இடங்களாகவும் உள்ளன. 2012 ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி, 70% இலங்கை மக்கள் தேரவாத பௌத்த மதத்தைப் பின்பற்றுகிறார்கள். இலங்கை தனது மதங்களை மிகவும் தீவிரமாக எடுத்துக்கொள்கிறது; பொது இடங்களில் மரியாதையற்ற வார்த்தைகள் அல்லது செயல்கள் [[Wy/ta/இலங்கை#மதிப்பு அளியுங்கள்|கைதுக்கு]] வழிவகுக்கும். * '''பௌத்தம்''' — கி.பி. 3 ஆம் நூற்றாண்டில் இலங்கைக்கு வந்த இது, இப்போது இலங்கையில் மிகவும் பொதுவான மதமாகவும், சிங்களவர்களிடையே ஆதிக்கம் செலுத்தும் மதமாகவும், அதன் 2000 ஆண்டுகால வரலாற்றின் ஒரு பகுதியாகவும் உள்ளது. * '''இந்து மதம்''' — இலங்கையின் இரண்டாவது பெரிய மதமான இது, நாடு முழுவதும் பரவிக் காணப்படுகிறது, மேலும் தமிழ் இனத்தவரிடையே பெரும்பான்மை மதமாக உள்ளது. * '''இஸ்லாம்''' — அரபு வர்த்தகர்கள் வழியாக நாட்டிற்கு வந்தது; தற்போது கணிசமான சிறுபான்மைத் தமிழர்களாலும், இலங்கை மலாய்க்காரர்களாலும் பின்பற்றப்படுகிறது. * '''கிறிஸ்தவம்''' — போர்த்துகீசியர்களால் இலங்கைக்கு அறிமுகப்படுத்தப்பட்டு, கணிசமான சிறுபான்மைத் தமிழர்களால் பின்பற்றப்படுகிறது. பெரும்பாலான இலங்கை கிறிஸ்தவர்கள் ரோமன் கத்தோலிக்கர்கள் ஆவர். == மதிப்பு அளியுங்கள் == [[File:Buddha cover with blue lights shadow.jpg|thumb|கொழும்பில் உள்ள கங்காராம கோவிலில் உள்ள புத்தர் சிலைகள்]] பழகிக்கொள்ளச் சிறிது காலம் எடுக்கக்கூடிய, குறிப்பாக மேற்கத்தியப் பயணிகளுக்கு, பல பழக்கவழக்கங்கள் இலங்கையில் உள்ளன. * கோயில்களுக்குச் செல்லும்போது காலணிகளைக் கழற்றிவிட்டு, கண்ணியமான ஆடை அணிவது வழக்கம் (அதாவது, குட்டைப் பாவாடைகள், மேலாடைகள், குட்டைக் கால்சட்டைகள் கூடாது). ஒரு வீட்டிற்குள் நுழைவதற்கு முன்பும் காலணிகளைக் கழற்றுவது வழக்கம், இருப்பினும் ஜப்பான் போன்ற இடங்களில் உள்ளது போல் இது கடுமையாகப் பின்பற்றப்படுவதில்லை. * கோயிலில் பயிற்சி செய்யும் இளம் துறவிகள் மற்றும் குழந்தைகள் உட்பட, பௌத்தத் துறவிகளை ஒருபோதும் தொடவோ தட்டவோ கூடாது. * புத்தரைச் சித்தரிக்கும் பச்சை குத்தல்களைக் காட்ட வேண்டாம். மற்ற பௌத்தப் பகுதிகளில் அவை ஏற்றுக்கொள்ளப்பட்டாலும், இலங்கையில் அவை மிகவும் அவமானகரமானவையாகக் கருதப்படலாம். கைது மற்றும் நாடு கடத்துதல் ஆகியவை யதார்த்தமான நிகழ்வுகளாகும், இருப்பினும் இது கடைசியாக 2014-இல் நடந்தது. * ஒரு புத்தர் சிலைக்கு நியாயமான தூரத்தில் இருக்கும்போது, ​​அதற்குப் பின்னால் திரும்ப வேண்டாம். புகைப்படங்களுக்குப் போஸ் கொடுக்கும்போதும் இது பொருந்தும், அப்போது நீங்கள் சிலையுடன் கை அல்லது உடல் தொடர்பை ஏற்படுத்தக் கூடாது. புத்தர் சிலைக்கு அருகில் நின்று புகைப்படம் எடுப்பதை விட, அனைவரும் அதை நோக்குவது போல, சிலையை நோக்கியவாறு புகைப்படம் எடுப்பது அறிவுறுத்தப்படுகிறது. * இலங்கையில் "பொது இடங்களில் நிர்வாணமாக இருப்பது" சட்டவிரோதமாகும் – நிர்வாணமாகவோ அல்லது மேலாடையின்றியோ சூரியக்குளியல் செய்வதும், ஆடையின்றி நீந்துவதும் தவிர்க்கப்பட வேண்டும், ஆனால் இதற்கு அனுமதிக்கும் தனியார் கடற்கரை விடுதிகளில் மட்டும் விதிவிலக்கு உண்டு. * சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு அதிக சலுகைகள் வழங்கப்பட்டாலும், பணம் மற்றும் சிறிய பொருட்களைக் கொடுக்கும்போது "வலது கையைப் பயன்படுத்துவது" மிகவும் நாகரிகமானதாகும். பெரிய அல்லது கனமான பொருட்களுக்கு நீங்கள் இரு கைகளையும் பயன்படுத்தலாம். * "துறவிகள்/முதியவர்கள்/மாற்றுத்திறனாளிகளிடம் மரியாதையாக நடந்துகொள்ளுங்கள்." இதற்கென குறிப்பிட்ட நெறிமுறைகள் எதுவும் இல்லை, ஆனால் நெரிசலான பேருந்தில் அவர்களுக்கு இருக்கை கொடுப்பது போல நீங்கள் சாதாரணமாகச் செய்வதையே செய்யுங்கள். அதுபோலவே, பெருநகரங்களின் வீதிகளில் சுற்றித் திரியும் வறுமையில் வாடும் மக்களுக்கும் மரியாதை காட்டுங்கள். * "அரசியல்" பற்றி, குறிப்பாக சிங்கள/தமிழ் பிளவு அல்லது விடுதலைப் புலிகள் இயக்கம் பற்றி விவாதிப்பது மிகவும் சர்ச்சைக்குரியதாகும். 2009-ல் முடிவடைந்த 26 ஆண்டு கால உள்நாட்டுப் போரில், தற்கொலைத் தாக்குதல்கள் மற்றும் படுகொலைகள் உட்பட நாடு முழுவதும் ஆயிரக்கணக்கான தாக்குதல்கள் நடந்தன. இவற்றில் இரு தரப்பிலும் ஏராளமான அரசியல்வாதிகளும் பொதுமக்களும் கொல்லப்பட்டனர். * முக்கியத்துவம் வாய்ந்த இடங்களையும் (உள்ளேயும் வெளியேயும்), வணிக வளாகங்கள் மற்றும் தேயிலைத் தொழிற்சாலைகளின் உள்ளேயும் 'புகைப்படம் எடுக்கக் கூடாது' (வெளியே எடுக்கலாம்). கொழும்பு கோட்டையில் (கடற்கரையைத் தவிர) குறிப்பாகக் கவனமாக இருக்கவும். வீரர்கள் எதையாவது பாதுகாத்துக் கொண்டிருந்தால், அதை புகைப்படம் எடுக்கக் கூடாது. அறிவிப்புப் பலகைகளை மட்டும் நம்ப வேண்டாம், ஏனெனில் சில சமயங்களில் அவை பழையதாகவோ அல்லது காணாமல் போயிருக்கலாம். உதாரணமாக, ஒரு பாலத்தின் ஒரு முனையில் 'புகைப்படம் எடுக்கக் கூடாது' என்ற அறிவிப்புப் பலகை இருக்கலாம், ஆனால் மறுமுனையில் இல்லாமல் இருக்கலாம். * காதலர்களுக்கு இடையேயான முத்தமிடுதல் மற்றும்/அல்லது கட்டிப்பிடித்தல் போன்ற பாதிப்பில்லாததாகத் தோன்றும் 'பொது இடங்களில் அன்பை வெளிப்படுத்துதல்' தனிப்பட்ட நடத்தை எனக் கருதப்படுவதால், கலாச்சார ரீதியாக ஏற்றுக்கொள்ளப்படாமல் போகலாம். ஆனால், இரவு விடுதிகள், சூதாட்ட விடுதிகள் மற்றும் கடற்கரைக் கொண்டாட்டங்கள் போன்ற பெரியவர்களுக்காக ஒதுக்கப்பட்ட நிகழ்ச்சிகளிலும் நிறுவனங்களிலும் இது ஏற்றுக்கொள்ளப்படுகிறது. வெளிநாட்டினருக்கு மிகுந்த சலுகை காட்டப்படுவதுடன், பெற்றோரும் அவர்களது குழந்தைகளும் கைகோர்த்து நடப்பதும், பொது இடங்களில் பாசத்தைக் காட்டுவதும் தவறாகக் கருதப்படுவதில்லை. == தொடர்பு கொள்ளுங்கள் == ===தொலைபேசி=== இலங்கைக்கான நாட்டின் குறியீடு '''94'''. வெளிநாட்டில் இருந்து சுழற்றும் போது சர்வதேச அளவில் நாட்டிற்கு சுழற்றும் செய்யும் போது (அதாவது 0112 688 688 ஆனது +94 112 688 688) பகுதி குறியீட்டிற்கு முன் உள்ள நகரங்களின் முன்னொட்டை ('''0''') அகற்றவும். 94க்குப் பின் வரும் இரண்டு எண்கள் பகுதிக் குறியீட்டைக் குறிக்கின்றன. ஒவ்வொரு மாவட்டத்திற்கும் அவை வேறுபட்டவை மேலும் தகவலுக்கு [[w:ta:இலங்கை தொலைபேசிக் குறியீடுகள்|இலங்கை தொலைபேசிக் குறியீடுகளை]] பார்க்கவும். === செல்லிடத் தொலைபேசி மற்றும் தரவு === 2025 ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி, பின்வரும் தொலைத்தொடர்புப் பிணையசேவை வழங்குநர்கள் உள்ளனர்: [https://dialog.lk/mobile டயலாக்], [https://www.airtel.lk/ ஏர்டெல்], [https://mobitel.lk/ மொபிடெல்] மற்றும் [https://hutch.lk/ ஹட்சு]. தீவில் 4ஜி ஆற்றலெல்லை நன்றாக உள்ளது, சில நேரங்களில் வழங்குநரைப் பொறுத்து சற்று மாறுபடும். டயலாக் தான் சிறந்தது என்று மக்கள் கூறுகிறார்கள், உண்மையில் மொபிடெல் சில நேரங்களில் சரியான இணைப்பு இல்லாமல் இருப்பது போல் தெரிகிறது. 2025 ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி, தரவு உட்பட திட்டங்கள் (விமான நிலையத்தில்) சுமார் €9-க்கு கிடைக்கின்றன. இதில் 30 நாட்களுக்கு 50-60GB தரவு, வரம்பற்ற சமூக ஊடகங்கள், அழைப்புகள் மற்றும் குறுஞ்செய்திகள் ஆகியவை அடங்கும். ஏர்டெல், 30 நாட்களுக்கு 12GB தரவிற்கு ரூ. 1,188 என்ற சலுகையை வழங்குகிறது, இதில் வரம்பற்ற சமூக ஊடகங்கள் மற்றும் அழைப்புகள் அடங்கும். ஏர்டெல் மற்றும் மொபிடெல் வெறும் ரூ. 1,000-க்கு 15GB தரவை வழங்குகின்றன. மொபிடெல் ஒரு நாளைக்கு 1GB தரவை வழங்குகிறது. அழைப்புகள், குறுஞ்செய்திகள் மற்றும் வரம்பற்ற சமூக ஊடகப் பயன்பாடு, 29 நாட்களுக்கு ரூ. 1,390-க்கு. ===இணையம்=== பெரும்பாலான உணவகங்கள் மற்றும் விருந்தினர் இல்லங்களில் இலவச அருகலை வசதி உள்ளது. {{Wy/ta/IsPartOf|தெற்கு ஆசியா}} [[Category:Wy/ta]] [[Category:Wy/ta/Country articles]] {{INTERWIKI|Q854}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/தெற்கு ஆசியா}} [[Category:Wy/ta/ஆசிய நாடுகள்]] d5iqcdejsfmiieh3ok9emjzjbafcirr 0 2832077 7356720 6978641 2026-10-08T05:45:45Z Sivakosaran 526860 7356720 wikitext text/x-wiki [[File:Lighthouse,_Talaimannar.jpg|thumb|மன்னார் கலங்கரை விளக்கம்]] {{Wy/ta/Pagebanner|Mannar banner.jpg}} '''மன்னார்''' இலங்கையின் வட மாகாணத்தில், மன்னார் தீவில் அமைந்துள்ள நகரமாகும். இது மன்னார் மாவட்டத்தின் முதன்மை நகரமும், இலங்கையின் வடமேற்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள முக்கிய வரலாற்று நகரங்களில் ஒன்றுமாகும். மன்னார் தீவு பாலம் மற்றும் தரைப்பாதை மூலம் இலங்கையின் பிரதான நிலப்பகுதியுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. மன்னார்க் கோட்டை, பாவோபாப் மரங்கள், திருக்கேதீஸ்வரம், தலைமன்னார், ஆதாம் பாலம், வங்காலை பறவைகள் சரணாலயம் ஆகியவை இப்பகுதியின் முக்கிய ஈர்ப்புகளாகும். புலம்பெயர் பறவைகள் வருகை தரும் காலத்தில் மன்னாரும் அதைச் சுற்றியுள்ள ஈரநிலங்களும் பறவைகளைக் காண்பதற்கான இலங்கையின் சிறந்த பகுதிகளில் ஒன்றாக விளங்குகின்றன. == அறிந்து கொள்ளுங்கள் == மன்னார் நீண்ட வரலாற்றைக் கொண்ட கடலோரப் பகுதியாகும். பண்டைய காலத்தில் முத்துக்குளித்தலுக்கும் கடல் வணிகத்திற்கும் இப்பகுதி புகழ்பெற்றிருந்தது. அருகிலுள்ள மாதோட்டம் ஒரு முக்கியமான பண்டைய துறைமுகமாக விளங்கியது. 16ஆம் நூற்றாண்டில் போர்த்துக்கேயர் மன்னாரில் கோட்டை அமைத்தனர். பின்னர் ஒல்லாந்தரும் பிரித்தானியரும் இப்பகுதியைக் கட்டுப்படுத்தினர். இக்காலங்களின் வரலாற்றுச் சுவடுகளை இன்றும் காணலாம். மன்னாரில் தமிழர்கள், முஸ்லிம்கள் உள்ளிட்ட பல்வேறு சமூகத்தினர் வாழ்கின்றனர். இந்துக் கோயில்கள், கிறித்தவ தேவாலயங்கள், பள்ளிவாசல்கள் ஆகியவை நகரின் பண்பாட்டுப் பன்முகத்தன்மையை வெளிப்படுத்துகின்றன. காலநிலை பொதுவாக வெப்பமாகவும் வறட்சியாகவும் இருக்கும். பறவைகளைக் காண விரும்புபவர்களுக்கு புலம்பெயர் பறவைகள் வரும் காலம் மிகவும் ஏற்றது. == செல்லுங்கள் == === தொடருந்தில் === கொழும்பிலிருந்து அனுராதபுரம், மதவாச்சி வழியாக மன்னார் மற்றும் தலைமன்னார் நோக்கித் தொடருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. வடக்கிலிருந்து வருபவர்கள் மதவாச்சி அல்லது பிற இணைப்பு நிலையங்கள் வழியாகப் பயணிக்க வேண்டியிருக்கலாம். பயணத்திற்கு முன் இலங்கை தொடருந்துத் திணைக்களத்தின் தற்போதைய அட்டவணையைச் சரிபார்ப்பது நல்லது. {{Wy/ta/Go | name=மன்னார் தொடருந்து நிலையம் | alt= | url= | email= | address=மன்னார் | lat=8.9777 | long=79.9118 | directions=நகர மையத்திற்கு அருகில் | phone= | hours= | price= | wikidata= | wikipedia=மன்னார் தொடருந்து நிலையம் | content=மன்னார் நகருக்கான பிரதான தொடருந்து நிலையம். மதவாச்சி வழியாக இலங்கையின் பிரதான தொடருந்து வலையமைப்புடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. }} === பேருந்தில் === மதவாச்சி, வவுனியா, அனுராதபுரம், யாழ்ப்பாணம் உள்ளிட்ட இடங்களிலிருந்து மன்னாருக்குப் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து]] ஏ32 வீதி வழியாக பூநகரி, முழங்காவில் பகுதிகளைக் கடந்து மன்னாருக்குச் செல்லலாம். === வாடகை வாகனத்தில் === மன்னார் தீவு ஏ14 வீதி வழியாக பிரதான நிலப்பகுதியுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. மன்னார் நகரத்திற்கு வெளியே உள்ள தலைமன்னார், திருக்கேதீஸ்வரம், வங்காலை போன்ற இடங்களையும் ஒரே பயணத்தில் பார்க்க விரும்பினால் வாடகை வாகனம் வசதியானது. == சுற்றிப் பாருங்கள் == மன்னார் நகரம் சிறியதாக இருப்பதால் நகர மையத்திலுள்ள பல இடங்களுக்கு முச்சக்கரவண்டியில் எளிதாகச் செல்லலாம். பள்ளிமுனை பாவோபாப் மரம், தலைமன்னார், திருக்கேதீஸ்வரம் மற்றும் வங்காலை போன்ற இடங்களுக்குச் செல்ல முச்சக்கரவண்டி அல்லது வாடகை வாகனம் வசதியானது. மன்னாரில் பகல் நேரத்தில் வெப்பம் அதிகமாக இருக்கக்கூடும். அதிகாலை அல்லது பிற்பகலின் பிற்பகுதி வெளிப்புற இடங்களைப் பார்வையிடுவதற்கு வசதியான நேரமாகும். == பாருங்கள் == {{Wy/ta/See | name=மன்னார்க் கோட்டை | alt= | url= | email= | address=மன்னார் நகரம் | lat=8.9764 | long=79.9136 | directions=மன்னார் பாலத்தின் தீவுப் பக்க முனைக்கு அருகில் | phone= | hours= | price=இலவசம் | wikidata=Q16314732 | wikipedia=மன்னார்க் கோட்டை | content=1560ஆம் ஆண்டில் போர்த்துக்கேயரால் அமைக்கப்பட்ட கோட்டை. 1658ஆம் ஆண்டில் ஒல்லாந்தர் கைப்பற்றிய பின்னர் அவர்கள் கோட்டையை மீளக் கட்டினர். பின்னர் இது பிரித்தானியரின் கட்டுப்பாட்டுக்கு வந்தது. நான்கு கொத்தளங்களைக் கொண்ட கோட்டையின் மதில்களும் பல பகுதிகளும் இன்றும் காணப்படுகின்றன. }} {{Wy/ta/See | name=பள்ளிமுனை பாவோபாப் மரம் | alt=பெருக்கமரம் | url= | email= | address=பள்ளிமுனை வீதி, பள்ளிமுனை, மன்னார் | lat=8.9816 | long=79.9233 | directions=மன்னார் நகர மையத்திலிருந்து சுமார் 1–2 கி.மீ | phone= | hours= | price=இலவசம் | wikidata= | wikipedia= | content=மன்னாரின் குறிப்பிடத்தக்க அடையாளங்களில் ஒன்றான மிகப்பெரிய பாவோபாப் மரம். ஆப்பிரிக்காவைத் தாயகமாகக் கொண்ட பாவோபாப் மரங்கள் பல மன்னார் தீவில் காணப்படுகின்றன. இந்தப் பழமையான மரம் அதன் மிகப்பெரிய சுற்றளவிற்காகப் புகழ்பெற்றது. }} {{Wy/ta/See | name=திருக்கேதீச்சரம் | alt=திருக்கேதீஸ்வரம் | url= | email= | address=திருக்கேதீஸ்வரம், மாந்தை | lat=8.9579 | long=79.9630 | directions=மன்னார் நகரிலிருந்து பிரதான நிலப்பகுதியை நோக்கி சுமார் 10 கி.மீ | phone= | hours= | price=இலவசம் | wikidata= | wikipedia=திருக்கேதீஸ்வரம் | content=சிவபெருமானுக்குரிய இலங்கையின் பழமையான இந்துக் கோயில்களில் ஒன்று. இலங்கையின் பஞ்ச ஈஸ்வரங்களில் ஒன்றாக சைவர்களால் போற்றப்படுகிறது. பண்டைய மாதோட்டத் துறைமுகப் பகுதிக்கு அருகில் அமைந்துள்ளது. }} {{Wy/ta/See | name=வங்காலை பறவைகள் சரணாலயம் | alt= | url= | email= | address=வங்காலை, மன்னார் மாவட்டம் | lat=8.9333 | long=79.9167 | directions=மன்னார் நகரிலிருந்து தெற்கே | phone= | hours=அதிகாலை மற்றும் மாலை சிறந்தது | price= | wikidata= | wikipedia=வங்காலை சரணாலயம் | content=சதுப்புநிலங்கள், உவர்நீர் நிலங்கள், கடலோரப் புல்வெளிகள், அலையாத்திக் காடுகள் மற்றும் ஆழமற்ற கடற்பகுதிகளைக் கொண்ட சர்வதேச முக்கியத்துவம் வாய்ந்த ஈரநிலம். புலம்பெயர் காலத்தில் பெரும் பூநாரைகள் உள்ளிட்ட ஆயிரக்கணக்கான நீர்ப்பறவைகளைக் காணலாம். தொலைநோக்கியை எடுத்துச் செல்வது பயனுள்ளதாக இருக்கும். }} === தலைமன்னார் === தலைமன்னார் மன்னார் தீவின் மேற்கு முனைக்கு அருகில், மன்னார் நகரிலிருந்து சுமார் 25 கி.மீ தொலைவில் உள்ளது. கடந்த காலத்தில் இலங்கைக்கும் இந்தியாவுக்கும் இடையிலான தொடருந்து–கப்பல் போக்குவரத்தின் முக்கிய முனையமாக இது விளங்கியது. {{Wy/ta/See | name=தலைமன்னார் கலங்கரை விளக்கம் | alt= | url= | email= | address=தலைமன்னார் இறங்குதுறை, தலைமன்னார் | lat=9.1074 | long=79.7311 | directions=தலைமன்னார் இறங்குதுறைக்கு அருகில் | phone= | hours= | price= | wikidata= | wikipedia=மன்னார் தீவு கலங்கரை விளக்கம் | content=1915ஆம் ஆண்டில் கட்டப்பட்ட தலைமன்னாரின் வெண்ணிறக் கலங்கரை விளக்கம். பழைய தலைமன்னார் இறங்குதுறை மற்றும் கடற்கரைப் பகுதியுடன் சேர்த்துப் பார்க்கலாம். }} {{Wy/ta/See | name=பழைய தலைமன்னார் இறங்குதுறை | alt=தலைமன்னார் பியர் | url= | email= | address=தலைமன்னார் இறங்குதுறை, தலைமன்னார் | lat=9.1084 | long=79.7297 | directions=தலைமன்னார் வீதியின் மேற்கு முனையில் | phone= | hours= | price= | wikidata= | wikipedia= | content=ஒரு காலத்தில் இலங்கைக்கும் இந்தியாவுக்கும் இடையிலான பயணிகள் போக்குவரத்துடன் தொடர்புடையிருந்த பழைய இறங்குதுறை. இன்று அதன் எச்சங்களையும் கடற்கரையையும் காணலாம். சில பகுதிகளுக்கான அணுகல் கட்டுப்படுத்தப்பட்டிருக்கலாம்; உள்ளூர் அதிகாரிகளின் அறிவுறுத்தல்களைப் பின்பற்றுங்கள். }} {{Wy/ta/See | name=ஆதாம் பாலம் | alt=இராமர் பாலம் | url= | email= | address=தலைமன்னார் கடற்பகுதி | lat=9.121 | long=79.650 | directions=மன்னார் தீவின் மேற்கு முனையிலிருந்து இந்தியாவின் இராமேசுவரம் திசையில் | phone= | hours= | price= | wikidata= | wikipedia=ஆதாம் பாலம் | content=இலங்கையின் மன்னார் தீவுக்கும் இந்தியாவின் பாம்பன் தீவுக்கும் இடையே நீண்டுள்ள இயற்கையான மணல் மற்றும் சுண்ணாம்புக் கல் திட்டுகளின் தொடர். இதன் மொத்த நீளம் சுமார் 48 கி.மீ. இது கடல் தேசியப் பூங்காவின் பகுதியாக இருப்பதால் அனுமதிக்கப்பட்ட பகுதிகள் மற்றும் உள்ளூர் அதிகாரிகளின் வழிகாட்டுதல்களைப் பின்பற்றுங்கள். }} === மன்னார் மாவட்டத்தின் பிற இடங்கள் === {{Wy/ta/See | name=மடு மாதா திருத்தலம் | alt=மடு தேவாலயம் | url= | email= | address=மடு, மன்னார் மாவட்டம் | lat= | long= | directions=மன்னார் நகரிலிருந்து மதவாச்சி நோக்கிச் சென்று மடு சந்தியில் மடு வீதிக்குத் திரும்பவும் | phone=+94 23 228 0001 | hours= | price=இலவசம் | wikidata= | wikipedia=மடு மாதா தேவாலயம் | content=இலங்கையின் மிக முக்கியமான கத்தோலிக்க புனிதத் தலங்களில் ஒன்று. தமிழ் மற்றும் சிங்கள கத்தோலிக்கர்களால் பெரிதும் போற்றப்படுகிறது. ஆண்டுதோறும் ஆகத்து 15 நடைபெறும் பெருவிழாவிற்கு நாடு முழுவதிலிருந்தும் பெருமளவான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். }} == செய்யுங்கள் == {{Wy/ta/Do | name=புலம்பெயர் பறவைகளைக் காணுங்கள் | alt= | url= | email= | address=மன்னார் மற்றும் வங்காலை ஈரநிலங்கள் | lat=8.9333 | long=79.9167 | directions= | phone= | hours=அதிகாலை அல்லது மாலை | price= | wikidata= | wikipedia= | content=புலம்பெயர் காலத்தில் மன்னாரைச் சுற்றியுள்ள குளங்கள், உப்பளங்கள் மற்றும் ஈரநிலங்களில் பெரும் பூநாரைகள் உள்ளிட்ட ஏராளமான நீர்ப்பறவைகளைக் காணலாம். தொலைநோக்கி இருந்தால் எடுத்துச் செல்லுங்கள். }} {{Wy/ta/Do | name=மன்னார் தீவைச் சுற்றிப் பாருங்கள் | alt= | url= | email= | address=மன்னார் தீவு | lat=9.0500 | long=79.8500 | directions= | phone= | hours= | price= | wikidata= | wikipedia=மன்னார் தீவு | content=மன்னார்க் கோட்டை, பள்ளிமுனை பாவோபாப் மரம், கடற்கரை, தலைமன்னார் மற்றும் கலங்கரை விளக்கம் ஆகியவற்றை இணைத்து அரை நாள் அல்லது முழு நாள் சுற்றுப்பயணமாகச் செல்லலாம். }} == வாங்குங்கள் == மன்னார் நகர மையத்திலும் பிரதான சந்தைப் பகுதியிலும் உணவுப் பொருட்கள், ஆடைகள் மற்றும் அன்றாடத் தேவைகளுக்கான கடைகள் உள்ளன. பனை சார்ந்த உள்ளூர் பொருட்களையும் சில இடங்களில் வாங்கலாம். == சாப்பிடுங்கள் == மன்னாரில் தமிழ், தென்னிந்திய மற்றும் இலங்கை உணவு வகைகள் பொதுவாகக் கிடைக்கின்றன. கடலோர மாவட்டம் என்பதால் சில உணவகங்களில் மீன் மற்றும் கடலுணவு வகைகளும் கிடைக்கின்றன. {{Wy/ta/Eat | name=ராயல் காரைக்குடி உணவகம் | alt=ஆர்.கே.ஆர். | url= | email= | address=37, தபால் நிலைய வீதி, மன்னார் | lat= | long= | directions= | phone=+94 23 222 2771 | hours=தினமும் 11:30-22:30 | price=நடுத்தரம் | wikidata= | wikipedia= | content=தென்னிந்திய மற்றும் பிற உணவு வகைகளை வழங்கும் நகர மைய உணவகம். சைவ உணவுகளும் கிடைக்கின்றன. }} {{Wy/ta/Eat | name=சொய்ஸ் உணவகம் | alt= | url= | email= | address=சென்டர் பசார் வீதி, மன்னார் | lat= | long= | directions=நகர மையத்தில் | phone=+94 23 222 3261 | hours=தினமும் 08:00-21:00 | price=மலிவு | wikidata= | wikipedia= | content=இலங்கை மற்றும் தமிழ் உணவு வகைகளை வழங்கும் நகர உணவகம். }} {{Wy/ta/Eat | name=அல் அயீன் இந்திய உணவகம் | alt= | url= | email= | address=பள்ளிமுனை வீதி, மன்னார் | lat= | long= | directions= | phone=+94 77 576 7177 | hours=தினமும் 11:00-23:00 | price=நடுத்தரம் | wikidata= | wikipedia= | content=இந்திய மற்றும் தென்னிந்திய உணவு வகைகளை வழங்கும் உணவகம். }} {{Wy/ta/Eat | name=கிங் லாப்ஸ்டர் | alt= | url= | email= | address=ஏ14 வீதி, மன்னார் | lat= | long= | directions= | phone=+94 76 707 2636 | hours=தினமும் 11:00-23:00 | price=நடுத்தரம் | wikidata= | wikipedia= | content=கடலுணவு உள்ளிட்ட பல்வேறு உணவு வகைகளை வழங்கும் உணவகம். }} == குடியுங்கள் == மன்னாரில் இரவு வாழ்க்கை மிகக் குறைவு. தேநீர், காப்பி, பழச்சாறு மற்றும் குளிர்பானங்கள் நகரிலுள்ள உணவகங்களிலும் சிற்றுண்டிச்சாலைகளிலும் கிடைக்கின்றன. == தங்குங்கள் == மன்னார் நகரத்தில் மலிவு விருந்தினர் இல்லங்கள் முதல் வசதியான விடுதிகள் வரை பல்வேறு தங்குமிடங்கள் உள்ளன. {{Wy/ta/Sleep | name=பேர்ல் ரெஸ்ட் | alt= | url= | email= | address=மதர் தெரேசா வீதி, மன்னார் | lat= | long= | directions= | phone=+94 77 529 2933 | hours= | price=மலிவு | wikidata= | wikipedia= | content=நகரத்தில் அமைந்துள்ள எளிய தங்குமிடம். }} {{Wy/ta/Sleep | name=ஈ3 விடுதி | alt= | url= | email= | address=3, நியூ வீதி, மன்னார் | lat= | long= | directions= | phone=+94 70 321 2127 | hours= | price=நடுத்தரம் | wikidata= | wikipedia= | content=மன்னார் நகரத்தில் அமைந்துள்ள விடுதி. }} {{Wy/ta/Sleep | name=அத்தி விடுதி | alt= | url= | email= | address=95/1, தாழ்வுபாடு–மன்னார் வீதி, மன்னார் | lat= | long= | directions= | phone=+94 23 205 1966 | hours= | price=நடுத்தரம் | wikidata= | wikipedia= | content=மன்னார் நகரத்திற்கு அருகில் அமைந்துள்ள விடுதி. }} {{Wy/ta/Sleep | name=எனோக் விருந்தினர் இல்லம் | alt= | url= | email= | address=34, பம்ப் ஹவுஸ் வீதி, தோட்டக்காடு, மன்னார் | lat= | long= | directions= | phone=+94 76 382 4048 | hours= | price=மலிவு | wikidata= | wikipedia= | content=மன்னாரில் அமைந்துள்ள சிறிய விருந்தினர் இல்லம். }} {{Wy/ta/Sleep | name=தி பால்மிரா ஹவுஸ் | alt= | url= | email= | address=தலைமன்னார் வீதி, மன்னார் | lat= | long= | directions=மன்னார் நகரிலிருந்து தலைமன்னார் நோக்கிச் செல்லும் வீதியில் | phone=+94 11 286 9960 | hours= | price=உயர்தரம் | wikidata= | wikipedia= | content=மன்னார் தீவில் அமைந்துள்ள உயர்தரத் தங்குமிடம். }} == பாதுகாப்பாக இருங்கள் == மன்னாரில் வெப்பமும் நேரடி சூரிய ஒளியும் கடுமையாக இருக்கக்கூடும். வெளிப்புற இடங்களைப் பார்வையிடும்போது போதுமான குடிநீர், தொப்பி மற்றும் சூரியப் பாதுகாப்பை எடுத்துச் செல்லுங்கள். பறவைகள் மற்றும் பிற வனவிலங்குகளைத் தொந்தரவு செய்யாமல் தொலைவிலிருந்து பாருங்கள். ஈரநிலங்கள் மற்றும் பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதிகளில் வாகனத்தை பாதைகளுக்கு வெளியே செலுத்த வேண்டாம். ஆதாம் பாலம் மற்றும் தலைமன்னாரின் மேற்கு முனைப் பகுதிகளில் கடற்படை அல்லது பிற அதிகாரிகளின் அணுகல் கட்டுப்பாடுகள் இருக்கலாம். அங்கு காணப்படும் அறிவுறுத்தல்களைப் பின்பற்றுங்கள். வழிபாட்டுத் தலங்களுக்குச் செல்லும்போது மரியாதையான ஆடைகளை அணியுங்கள். இந்துக் கோயில்களில் உள்ளூர் வழக்கங்களைப் பின்பற்றுங்கள். == அடுத்ததாகச் செல்லுங்கள் == * [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]] – வடக்கின் முக்கிய நகரமும் தமிழ் பண்பாட்டு மையமும். * [[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சி]] – ஏ32 வழியாக வடகிழக்கே செல்லலாம். * [[Wy/ta/வவுனியா|வவுனியா]] – வடக்கின் முக்கிய போக்குவரத்து மையம். * [[Wy/ta/அனுராதபுரம்|அனுராதபுரம்]] – இலங்கையின் முக்கிய பண்டைய நகரங்களில் ஒன்று. * [[Wy/ta/மதவாச்சி|மதவாச்சி]] – மன்னாரை பிரதான தொடருந்து மற்றும் சாலை வலையமைப்புடன் இணைக்கும் நகரம். * [[Wy/ta/தலைமன்னார்|தலைமன்னார்]] – மன்னார் தீவின் மேற்குப் பகுதியில் உள்ள கடலோர ஊர். {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/வட மாகாணம் (இலங்கை)}} [[Category:Wy/ta]] clpue34dh50uo2u11iylsmdn0ve4jok 0 2832078 7356880 6594514 2026-10-08T07:45:47Z Sivakosaran 526860 7356880 wikitext text/x-wiki '''முல்லைத்தீவு''' இலங்கையின் [[Wy/ta/வட மாகாணம் (இலங்கை)|வட மாகாணத்தில்]] அமைந்துள்ள கடலோர நகரமாகும். இது முல்லைத்தீவு மாவட்டத்தின் தலைநகரமாகவும், இலங்கையின் வடகிழக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள முக்கிய நகரங்களில் ஒன்றாகவும் விளங்குகிறது. வங்காள விரிகுடாவை ஒட்டியுள்ள இந்நகரம் நீண்ட மணற்கடற்கரை, மீன்பிடித் தொழில், நந்திக்கடல் நீரேரி மற்றும் அண்மைக்கால வரலாற்றுடன் தொடர்புடைய இடங்களுக்காக அறியப்படுகிறது. முல்லைத்தீவு நகரமும் அதனைச் சுற்றியுள்ள பகுதிகளும் இலங்கை உள்நாட்டுப் போரின்போது கடுமையாகப் பாதிக்கப்பட்டன. குறிப்பாக 2009ஆம் ஆண்டில் போரின் இறுதிக்கட்ட நிகழ்வுகள் இம்மாவட்டத்தில் இடம்பெற்றன. இன்று நகரம் மீளக் கட்டமைக்கப்பட்டு வருகின்றது. இயற்கை, கடலோர வாழ்க்கை, வரலாறு மற்றும் பண்பாட்டில் ஆர்வமுள்ள பயணிகளுக்கு முல்லைத்தீவு பல்வேறு அனுபவங்களை வழங்குகிறது. == அறிந்து கொள்ளுங்கள் == முல்லைத்தீவு வட இலங்கையின் வன்னிப் பகுதியில் அமைந்துள்ளது. நகரத்தின் கிழக்கில் வங்காள விரிகுடாவும், மேற்கிலும் தெற்கிலும் நீரேரிகள், விவசாய நிலங்கள் மற்றும் காடுகளும் காணப்படுகின்றன. இப்பகுதியின் பொருளாதாரத்தில் மீன்பிடித்தல், விவசாயம் மற்றும் சிறு வணிகம் முக்கிய பங்கு வகிக்கின்றன. நகரைச் சுற்றியுள்ள கிராமங்களில் தமிழ் மக்களின் பாரம்பரிய வாழ்க்கை முறைகளைக் காணலாம். 2004ஆம் ஆண்டு ஏற்பட்ட இந்தியப் பெருங்கடல் ஆழிப்பேரலையாலும் முல்லைத்தீவின் கடலோரப் பகுதிகள் பெரிதும் பாதிக்கப்பட்டன. அதன்பின்னர் நடைபெற்ற உள்நாட்டுப் போரினாலும் இப்பகுதி கடுமையான அழிவுகளை எதிர்கொண்டது. 2009ஆம் ஆண்டில் உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்டத்தில் முல்லிவாய்க்கால், நந்திக்கடல் உள்ளிட்ட பகுதிகளில் கடுமையான போர் நடைபெற்றது. பெருமளவான பொதுமக்கள் உயிரிழந்ததுடன் பலர் இடம்பெயர்ந்தனர். இந்நிகழ்வுகள் தமிழ் மக்களின் அண்மைக்கால வரலாற்றிலும் நினைவுகளிலும் முக்கிய இடத்தைப் பெறுகின்றன. === காலநிலை === முல்லைத்தீவு பொதுவாக வெப்பமான காலநிலையைக் கொண்டுள்ளது. வடகிழக்குப் பருவமழைக் காலத்தில் மழை அதிகமாகப் பெய்யக்கூடும். கடற்கரைகளையும் வெளிப்புற இடங்களையும் பார்வையிட அதிகாலை மற்றும் மாலை நேரங்கள் ஏற்றவை. பகல் நேரத்தில் வெப்பம் அதிகமாக இருக்கலாம். == செல்லுங்கள் == === பேருந்தில் === முல்லைத்தீவுக்கு வவுனியா, கிளிநொச்சி, புதுக்குடியிருப்பு மற்றும் பிற வட மாகாண நகரங்களிலிருந்து பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. [[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சியிலிருந்து]] பரந்தன், புதுக்குடியிருப்பு வழியாக ஏ35 வீதியில் முல்லைத்தீவை அடையலாம். [[Wy/ta/வவுனியா|வவுனியாவிலிருந்து]] ஒட்டுசுட்டான் வழியாக முல்லைத்தீவுக்குச் செல்லலாம். {{Wy/ta/Go | name=முல்லைத்தீவு பேருந்து நிலையம் | address=முல்லைத்தீவு நகரம் | content=முல்லைத்தீவுக்கும் சுற்றியுள்ள நகரங்கள் மற்றும் கிராமங்களுக்கும் இடையிலான பேருந்துப் போக்குவரத்திற்கான முக்கிய நிலையம். நீண்டதூரப் பேருந்துகளின் நேரங்களை நிலையத்தில் உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளலாம். }} === தொடருந்தில் === முல்லைத்தீவு நகரத்திற்கு நேரடித் தொடருந்துச் சேவை இல்லை. அருகிலுள்ள முக்கிய தொடருந்து நிலையங்களில் ஒன்று கிளிநொச்சி தொடருந்து நிலையமாகும். கொழும்பு அல்லது யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து தொடருந்தில் கிளிநொச்சியை அடைந்து அங்கிருந்து பேருந்து அல்லது வாடகை வாகனத்தில் முல்லைத்தீவுக்குச் செல்லலாம். === வாடகை வாகனத்தில் === முல்லைத்தீவு ஏ35 வீதி வழியாக கிளிநொச்சி மற்றும் பரந்தன் பகுதிகளுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. வவுனியா மற்றும் திருகோணமலை திசைகளிலிருந்தும் சாலை வழியாகச் செல்லலாம். நகரத்திற்கு வெளியே உள்ள நந்திக்கடல், முல்லிவாய்க்கால், வற்றாப்பளை மற்றும் கொக்கிளாய் போன்ற இடங்களையும் பார்வையிட விரும்பினால் வாடகை வாகனம் வசதியானது. == சுற்றிப் பாருங்கள் == முல்லைத்தீவு நகரம் ஒப்பீட்டளவில் சிறியதாக இருப்பதால் நகர மையத்திலுள்ள சில இடங்களுக்கு நடந்து செல்லலாம். முச்சக்கரவண்டிகள் உள்ளூர் பயணங்களுக்கு ஏற்றவை. நகரத்திற்கு வெளியே உள்ள கிராமங்கள், கோயில்கள், நீரேரிகள் மற்றும் கடற்கரைகளுக்குச் செல்ல முச்சக்கரவண்டி அல்லது வாடகை வாகனத்தைப் பயன்படுத்தலாம். சில கிராமப்புறச் சாலைகளில் போக்குவரத்து வசதிகள் குறைவாக இருக்கலாம். பயணத்தைத் தொடங்குவதற்கு முன் திரும்புவதற்கான போக்குவரத்தையும் ஏற்பாடு செய்துகொள்வது நல்லது. == பாருங்கள் == === நகரத்திலும் அருகிலும் === {{Wy/ta/See | name=முல்லைத்தீவுக் கடற்கரை | alt= | address=முல்லைத்தீவு நகரம் | lat=9.2683 | long=80.8175 | directions=நகர மையத்திலிருந்து கிழக்கே | price=இலவசம் | content=வங்காள விரிகுடாவை ஒட்டியுள்ள நீண்ட மணற்கடற்கரை. உள்ளூர் மீனவர்களின் படகுகளையும் கடலோர வாழ்க்கையையும் காணலாம். அதிகாலை நேரத்தில் சூரிய உதயத்தைக் காணவும் மாலை நேரத்தில் கடற்கரையில் நடக்கவும் ஏற்ற இடம். கடல் நீரோட்டம் மற்றும் அலைகள் காரணமாக உள்ளூர் பாதுகாப்பு நிலைமையை அறியாமல் நீந்த வேண்டாம். }} {{Wy/ta/See | name=நந்திக்கடல் நீரேரி | alt=நந்திக்கடல் | address=முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | lat=9.2833 | long=80.7667 | directions=முல்லைத்தீவு நகரத்திற்கு மேற்கிலும் தென்மேற்கிலும் | price=இலவசம் | content=முல்லைத்தீவு மாவட்டத்தின் முக்கியமான நீரேரிகளில் ஒன்று. மீன்பிடித் தொழில், நீர்ப்பறவைகள் மற்றும் இயற்கைக் காட்சிகளுக்காக அறியப்படுகிறது. 2009ஆம் ஆண்டு இலங்கை உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்ட நிகழ்வுகளுடன் நெருங்கிய தொடர்புடைய இடமாகவும் விளங்குகிறது. நீரேரியைப் பார்வையிடும்போது உள்ளூர் மக்களின் வரலாற்று நினைவுகளையும் உணர்வுகளையும் மதித்து நடந்து கொள்ளுங்கள். }} {{Wy/ta/See | name=வற்றாப்பளை கண்ணகி அம்மன் கோவில் | alt=வற்றாப்பளை அம்மன் கோவில் | address=வற்றாப்பளை, முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு நகரத்திற்கு மேற்கே | price=இலவசம் | content=வட இலங்கையின் புகழ்பெற்ற கண்ணகி அம்மன் கோயில்களில் ஒன்று. ஆண்டுதோறும் வைகாசி மாதத்தில் நடைபெறும் பொங்கல் விழாவிற்கு வடக்கு மற்றும் கிழக்கு மாகாணங்களிலிருந்தும் வெளிநாடுகளிலிருந்தும் பெருமளவான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். கோயிலின் வழிபாட்டு மரபுகளையும் திருவிழாக்களையும் அறிந்துகொள்ளலாம். }} {{Wy/ta/See | name=முல்லிவாய்க்கால் நினைவிடம் | alt= | address=முல்லிவாய்க்கால், முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு நகரிலிருந்து தெற்கே ஏ35 வீதி வழியாக | price=இலவசம் | content=2009ஆம் ஆண்டு உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்டத்தில் உயிரிழந்த பொதுமக்களை நினைவுகூரும் இடம். ஆண்டுதோறும் மே 18ஆம் நாள் உள்ளிட்ட நினைவேந்தல் நிகழ்வுகளின்போது மக்கள் இங்கு அஞ்சலி செலுத்துகின்றனர். இது உள்ளூர் மக்களுக்கு ஆழமான உணர்வுபூர்வ முக்கியத்துவம் கொண்ட இடமாகும். பார்வையிடும்போது அமைதியுடனும் மரியாதையுடனும் நடந்து கொள்ளுங்கள். }} {{Wy/ta/See | name=வட்டுவாகல் பாலம் | alt= | address=வட்டுவாகல், முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு–பரந்தன் வீதியில் | content=நந்திக்கடல் நீரேரிப் பகுதியைக் கடக்கும் பாலம். நீரேரியின் இயற்கைக் காட்சிகளையும் சுற்றியுள்ள கடலோர நிலப்பரப்பையும் காணலாம். இப்பகுதி உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்ட வரலாற்றுடனும் தொடர்புடையது. }} === நகரத்திற்கு வெளியே === {{Wy/ta/See | name=ஒட்டுசுட்டான் தான்தோன்றீசுவரர் கோவில் | alt= | address=ஒட்டுசுட்டான், முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு நகரிலிருந்து மேற்கே சுமார் 26 கி.மீ | price=இலவசம் | content=ஒட்டுசுட்டானில் அமைந்துள்ள பழமையான சிவன் கோவில். உள்ளூர் இந்து மக்களின் முக்கிய வழிபாட்டுத் தலங்களில் ஒன்று. முல்லைத்தீவிலிருந்து வவுனியா நோக்கிப் பயணிக்கும் வழியில் பார்வையிடலாம். }} {{Wy/ta/See | name=கொக்கிளாய் நீரேரி | alt= | address=கொக்கிளாய், முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு நகரிலிருந்து தெற்கே | price=இலவசம் | content=முல்லைத்தீவு மாவட்டத்தின் தெற்குப் பகுதியில் அமைந்துள்ள கடலோர நீரேரி. நீர்ப்பறவைகள், ஈரநிலங்கள், மீன்பிடிக் கிராமங்கள் மற்றும் இயற்கைக் காட்சிகளுக்காக அறியப்படுகிறது. புலம்பெயர் பறவைகள் வருகை தரும் காலத்தில் பறவைகளைப் பார்வையிடலாம். }} {{Wy/ta/See | name=குருந்தூர் மலை | alt=குருந்துமலை | address=குமுழமுனை பகுதி, முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு நகரத்திற்கு வடமேற்கே | content=பண்டைய தொல்லியல் எச்சங்களைக் கொண்ட மலைப்பகுதி. இங்குள்ள பௌத்த தொல்லியல் தலமும் அதன் நில உரிமை மற்றும் சமயப் பயன்பாடு தொடர்பான விவகாரங்களும் அண்மைக் காலத்தில் சர்ச்சைக்குரியவையாக உள்ளன. பார்வையிடும்போது உள்ளூர் மக்களையும் சமய மரபுகளையும் மதித்து நடந்து கொள்ளுங்கள். }} == செய்யுங்கள் == {{Wy/ta/Do | name=முல்லைத்தீவுக் கடற்கரையில் நடைப்பயணம் | address=முல்லைத்தீவுக் கடற்கரை | lat=9.2683 | long=80.8175 | hours=அதிகாலை அல்லது மாலை | price=இலவசம் | content=நீண்ட மணற்கடற்கரையில் நடந்து கடலோரக் காட்சிகளையும் மீன்பிடிப் படகுகளையும் பார்வையிடலாம். அதிகாலை நேரம் சூரிய உதயத்தைக் காண ஏற்றது. }} {{Wy/ta/Do | name=நந்திக்கடல் நீரேரியைப் பார்வையிடுங்கள் | address=நந்திக்கடல், முல்லைத்தீவு | lat=9.2833 | long=80.7667 | hours=அதிகாலை அல்லது மாலை | price=இலவசம் | content=நீரேரியைச் சுற்றியுள்ள இயற்கைக் காட்சிகள், பறவைகள் மற்றும் மீன்பிடித் தொழிலைப் பார்வையிடலாம். பாதுகாப்பான பொதுப் பாதைகளையும் அனுமதிக்கப்பட்ட பார்வையிடும் இடங்களையும் பயன்படுத்துங்கள். }} == வாங்குங்கள் == முல்லைத்தீவு நகர மையத்தில் உள்ளூர் சந்தைகள், பல்பொருள் கடைகள், ஆடைக் கடைகள் மற்றும் அன்றாடத் தேவைகளுக்கான வணிக நிலையங்கள் உள்ளன. மீன்பிடித் தொழில் முக்கியமானதாக இருப்பதால் உள்ளூர் சந்தைகளில் புதிய மீன் மற்றும் கடலுணவுப் பொருட்கள் கிடைக்கின்றன. பனை சார்ந்த பொருட்கள் மற்றும் உள்ளூர் விவசாயப் பொருட்களையும் சில கடைகளில் வாங்கலாம். == சாப்பிடுங்கள் == முல்லைத்தீவில் தமிழ் மற்றும் இலங்கை உணவு வகைகளை வழங்கும் சிறிய உணவகங்கள் உள்ளன. இடியப்பம், பிட்டு, தோசை, சோறு, கறி வகைகள் மற்றும் சிற்றுண்டிகள் பொதுவாகக் கிடைக்கின்றன. கடலோர நகரம் என்பதால் மீன் மற்றும் பிற கடலுணவு வகைகளும் உள்ளூர் உணவகங்களில் கிடைக்கின்றன. சைவ உணவு விரும்புவோர் உணவகங்களில் கிடைக்கும் உணவு வகைகளை முன்கூட்டியே கேட்டறியலாம். {{Wy/ta/Eat | name=அம்மாச்சி பாரம்பரிய உணவகம் | alt=அம்மாச்சி உணவகம் | address=முல்லைத்தீவு | price=மலிவு | content=உள்ளூர் பாரம்பரிய உணவு வகைகளுக்காக அறியப்படும் உணவகம். பயணத்திற்கு முன் செயல்படும் நேரத்தையும் இருப்பிடத்தையும் உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளுங்கள். }} == குடியுங்கள் == முல்லைத்தீவில் தேநீர், காப்பி, பழச்சாறு, இளநீர் மற்றும் குளிர்பானங்கள் நகரிலுள்ள உணவகங்களிலும் சிற்றுண்டிச்சாலைகளிலும் கிடைக்கின்றன. இரவு வாழ்க்கை மிகவும் குறைவாக உள்ளது. == தங்குங்கள் == முல்லைத்தீவில் தங்குமிடங்களின் எண்ணிக்கை யாழ்ப்பாணம் அல்லது திருகோணமலை போன்ற நகரங்களுடன் ஒப்பிடும்போது குறைவாக உள்ளது. சிறிய விருந்தினர் இல்லங்கள், நகர விடுதிகள் மற்றும் கடற்கரைக்கு அருகிலுள்ள சில தங்குமிடங்கள் கிடைக்கின்றன. {{Wy/ta/Sleep | name=ஓஷன் பார்க் ரிசார்ட் | address=முல்லைத்தீவு | content=முல்லைத்தீவுப் பகுதியில் அமைந்துள்ள ரிசார்ட் வகைத் தங்குமிடம். அறைகள், கட்டணங்கள் மற்றும் தற்போதைய சேவை வசதிகளை முன்பதிவுக்கு முன் உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளுங்கள். }} {{Wy/ta/Sleep | name=பாரதி ஸ்டார் விடுதி | address=முல்லைத்தீவு | content=முல்லைத்தீவில் உள்ள விடுதி. தங்குமிட வசதிகள் மற்றும் முன்பதிவு விவரங்களை முன்கூட்டியே உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளுங்கள். }} {{Wy/ta/Sleep | name=தி வைட் ஹவுஸ் | address=முல்லைத்தீவு | content=முல்லைத்தீவுப் பகுதியில் உள்ள தங்குமிடம். தற்போதைய செயல்பாட்டு நிலை மற்றும் அறை வசதிகளை முன்பதிவுக்கு முன் சரிபார்க்கவும். }} == பாதுகாப்பாக இருங்கள் == முல்லைத்தீவில் பகல் நேர வெப்பம் அதிகமாக இருக்கக்கூடும். வெளிப்புற இடங்களைப் பார்வையிடும்போது போதுமான குடிநீர், தொப்பி மற்றும் சூரியப் பாதுகாப்பை எடுத்துச் செல்லுங்கள். முல்லைத்தீவுக் கடற்கரையில் எல்லா இடங்களிலும் நீந்துவதற்கான பாதுகாப்பு வசதிகள் இல்லை. கடல் நீரோட்டம் மற்றும் அலைகள் குறித்து உள்ளூர் மக்களிடம் கேட்டறியாமல் கடலில் இறங்க வேண்டாம். உள்நாட்டுப் போரின்போது பயன்படுத்தப்பட்ட கண்ணிவெடிகள் மற்றும் வெடிக்காத வெடிபொருட்கள் சில தொலைதூரப் பகுதிகளில் இன்னும் ஆபத்தை ஏற்படுத்தக்கூடும். அடையாளமிடப்பட்ட பாதைகளை விட்டு விலகி காடுகள், கைவிடப்பட்ட நிலங்கள் அல்லது எச்சரிக்கைப் பலகைகள் உள்ள இடங்களுக்குள் செல்ல வேண்டாம். போர் தொடர்பான நினைவிடங்கள் உள்ளூர் மக்களுக்கு ஆழமான உணர்வுபூர்வ முக்கியத்துவம் கொண்டவை. அங்கு புகைப்படம் எடுக்கும்போதும் மக்களுடன் உரையாடும்போதும் மரியாதையுடன் நடந்து கொள்ளுங்கள். சில பகுதிகளில் பாதுகாப்பு அல்லது தொல்லியல் காரணங்களுக்காக அணுகல் கட்டுப்பாடுகள் இருக்கலாம். உள்ளூர் அதிகாரிகளின் அறிவுறுத்தல்களைப் பின்பற்றுங்கள். == அடுத்ததாகச் செல்லுங்கள் == * [[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சி]] – ஏ35 வீதி வழியாக மேற்கே செல்லக்கூடிய முக்கிய நகரம். இரணைமடுக் குளம் மற்றும் தொடருந்து நிலையம் இப்பகுதியில் உள்ளன. * [[Wy/ta/வவுனியா|வவுனியா]] – ஒட்டுசுட்டான் வழியாகச் செல்லக்கூடிய வட மாகாணத்தின் முக்கிய போக்குவரத்து நகரம். * [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]] – வட மாகாணத்தின் தலைநகரமும் தமிழ் பண்பாட்டின் முக்கிய மையமும். * [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]] – கிழக்குக் கடற்கரையின் முக்கிய நகரம். கோணேசுவரம் கோவில், கடற்கரைகள் மற்றும் இயற்கைத் துறைமுகத்திற்காக அறியப்படுகிறது. * [[Wy/ta/புதுக்குடியிருப்பு|புதுக்குடியிருப்பு]] – முல்லைத்தீவிற்கு மேற்கே அமைந்துள்ள நகரம். உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்ட வரலாற்றுடன் தொடர்புடைய இடங்கள் உள்ளன. {{Wy/ta/Geo|9.267|80.814}} {{Wy/ta/IsPartOf|வட மாகாணம் (இலங்கை)}} [[Category:Wy/ta]] qlul5u6wbhu7xg0th7bez19kn9h0j6q 7356882 7356880 2026-10-08T07:47:07Z Sivakosaran 526860 7356882 wikitext text/x-wiki '''முல்லைத்தீவு''' இலங்கையின் [[Wy/ta/வட மாகாணம் (இலங்கை)|வட மாகாணத்தில்]] அமைந்துள்ள கடலோர நகரமாகும். இது முல்லைத்தீவு மாவட்டத்தின் தலைநகரமாகவும், இலங்கையின் வடகிழக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள முக்கிய நகரங்களில் ஒன்றாகவும் விளங்குகிறது. வங்காள விரிகுடாவை ஒட்டியுள்ள இந்நகரம் நீண்ட மணற்கடற்கரை, மீன்பிடித் தொழில், நந்திக்கடல் நீரேரி மற்றும் அண்மைக்கால வரலாற்றுடன் தொடர்புடைய இடங்களுக்காக அறியப்படுகிறது. முல்லைத்தீவு நகரமும் அதனைச் சுற்றியுள்ள பகுதிகளும் இலங்கை உள்நாட்டுப் போரின்போது கடுமையாகப் பாதிக்கப்பட்டன. குறிப்பாக 2009ஆம் ஆண்டில் போரின் இறுதிக்கட்ட நிகழ்வுகள் இம்மாவட்டத்தில் இடம்பெற்றன. இன்று நகரம் மீளக் கட்டமைக்கப்பட்டு வருகின்றது. இயற்கை, கடலோர வாழ்க்கை, வரலாறு மற்றும் பண்பாட்டில் ஆர்வமுள்ள பயணிகளுக்கு முல்லைத்தீவு பல்வேறு அனுபவங்களை வழங்குகிறது. == அறிந்து கொள்ளுங்கள் == முல்லைத்தீவு வட இலங்கையின் வன்னிப் பகுதியில் அமைந்துள்ளது. நகரத்தின் கிழக்கில் வங்காள விரிகுடாவும், மேற்கிலும் தெற்கிலும் நீரேரிகள், விவசாய நிலங்கள் மற்றும் காடுகளும் காணப்படுகின்றன. இப்பகுதியின் பொருளாதாரத்தில் மீன்பிடித்தல், விவசாயம் மற்றும் சிறு வணிகம் முக்கிய பங்கு வகிக்கின்றன. நகரைச் சுற்றியுள்ள கிராமங்களில் தமிழ் மக்களின் பாரம்பரிய வாழ்க்கை முறைகளைக் காணலாம். 2004ஆம் ஆண்டு ஏற்பட்ட இந்தியப் பெருங்கடல் ஆழிப்பேரலையாலும் முல்லைத்தீவின் கடலோரப் பகுதிகள் பெரிதும் பாதிக்கப்பட்டன. அதன்பின்னர் நடைபெற்ற உள்நாட்டுப் போரினாலும் இப்பகுதி கடுமையான அழிவுகளை எதிர்கொண்டது. 2009ஆம் ஆண்டில் உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்டத்தில் முல்லிவாய்க்கால், நந்திக்கடல் உள்ளிட்ட பகுதிகளில் கடுமையான போர் நடைபெற்றது. பெருமளவான பொதுமக்கள் உயிரிழந்ததுடன் பலர் இடம்பெயர்ந்தனர். இந்நிகழ்வுகள் தமிழ் மக்களின் அண்மைக்கால வரலாற்றிலும் நினைவுகளிலும் முக்கிய இடத்தைப் பெறுகின்றன. === காலநிலை === முல்லைத்தீவு பொதுவாக வெப்பமான காலநிலையைக் கொண்டுள்ளது. வடகிழக்குப் பருவமழைக் காலத்தில் மழை அதிகமாகப் பெய்யக்கூடும். கடற்கரைகளையும் வெளிப்புற இடங்களையும் பார்வையிட அதிகாலை மற்றும் மாலை நேரங்கள் ஏற்றவை. பகல் நேரத்தில் வெப்பம் அதிகமாக இருக்கலாம். == செல்லுங்கள் == === பேருந்தில் === முல்லைத்தீவுக்கு வவுனியா, கிளிநொச்சி, புதுக்குடியிருப்பு மற்றும் பிற வட மாகாண நகரங்களிலிருந்து பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. [[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சியிலிருந்து]] பரந்தன், புதுக்குடியிருப்பு வழியாக ஏ35 வீதியில் முல்லைத்தீவை அடையலாம். [[Wy/ta/வவுனியா|வவுனியாவிலிருந்து]] ஒட்டுசுட்டான் வழியாக முல்லைத்தீவுக்குச் செல்லலாம். {{Wy/ta/Go | name=முல்லைத்தீவு பேருந்து நிலையம் | address=முல்லைத்தீவு நகரம் | content=முல்லைத்தீவுக்கும் சுற்றியுள்ள நகரங்கள் மற்றும் கிராமங்களுக்கும் இடையிலான பேருந்துப் போக்குவரத்திற்கான முக்கிய நிலையம். நீண்டதூரப் பேருந்துகளின் நேரங்களை நிலையத்தில் உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளலாம். }} === தொடருந்தில் === முல்லைத்தீவு நகரத்திற்கு நேரடித் தொடருந்துச் சேவை இல்லை. அருகிலுள்ள முக்கிய தொடருந்து நிலையங்களில் ஒன்று கிளிநொச்சி தொடருந்து நிலையமாகும். கொழும்பு அல்லது யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து தொடருந்தில் கிளிநொச்சியை அடைந்து அங்கிருந்து பேருந்து அல்லது வாடகை வாகனத்தில் முல்லைத்தீவுக்குச் செல்லலாம். === வாடகை வாகனத்தில் === முல்லைத்தீவு ஏ35 வீதி வழியாக கிளிநொச்சி மற்றும் பரந்தன் பகுதிகளுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. வவுனியா மற்றும் திருகோணமலை திசைகளிலிருந்தும் சாலை வழியாகச் செல்லலாம். நகரத்திற்கு வெளியே உள்ள நந்திக்கடல், முல்லிவாய்க்கால், வற்றாப்பளை மற்றும் கொக்கிளாய் போன்ற இடங்களையும் பார்வையிட விரும்பினால் வாடகை வாகனம் வசதியானது. == சுற்றிப் பாருங்கள் == முல்லைத்தீவு நகரம் ஒப்பீட்டளவில் சிறியதாக இருப்பதால் நகர மையத்திலுள்ள சில இடங்களுக்கு நடந்து செல்லலாம். முச்சக்கரவண்டிகள் உள்ளூர் பயணங்களுக்கு ஏற்றவை. நகரத்திற்கு வெளியே உள்ள கிராமங்கள், கோயில்கள், நீரேரிகள் மற்றும் கடற்கரைகளுக்குச் செல்ல முச்சக்கரவண்டி அல்லது வாடகை வாகனத்தைப் பயன்படுத்தலாம். சில கிராமப்புறச் சாலைகளில் போக்குவரத்து வசதிகள் குறைவாக இருக்கலாம். பயணத்தைத் தொடங்குவதற்கு முன் திரும்புவதற்கான போக்குவரத்தையும் ஏற்பாடு செய்துகொள்வது நல்லது. == பாருங்கள் == === நகரத்திலும் அருகிலும் === {{Wy/ta/See | name=முல்லைத்தீவுக் கடற்கரை | alt= | address=முல்லைத்தீவு நகரம் | lat=9.2683 | long=80.8175 | directions=நகர மையத்திலிருந்து கிழக்கே | price=இலவசம் | content=வங்காள விரிகுடாவை ஒட்டியுள்ள நீண்ட மணற்கடற்கரை. உள்ளூர் மீனவர்களின் படகுகளையும் கடலோர வாழ்க்கையையும் காணலாம். அதிகாலை நேரத்தில் சூரிய உதயத்தைக் காணவும் மாலை நேரத்தில் கடற்கரையில் நடக்கவும் ஏற்ற இடம். கடல் நீரோட்டம் மற்றும் அலைகள் காரணமாக உள்ளூர் பாதுகாப்பு நிலைமையை அறியாமல் நீந்த வேண்டாம். }} {{Wy/ta/See | name=நந்திக்கடல் நீரேரி | alt=நந்திக்கடல் | address=முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | lat=9.2833 | long=80.7667 | directions=முல்லைத்தீவு நகரத்திற்கு மேற்கிலும் தென்மேற்கிலும் | price=இலவசம் | content=முல்லைத்தீவு மாவட்டத்தின் முக்கியமான நீரேரிகளில் ஒன்று. மீன்பிடித் தொழில், நீர்ப்பறவைகள் மற்றும் இயற்கைக் காட்சிகளுக்காக அறியப்படுகிறது. 2009ஆம் ஆண்டு இலங்கை உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்ட நிகழ்வுகளுடன் நெருங்கிய தொடர்புடைய இடமாகவும் விளங்குகிறது. நீரேரியைப் பார்வையிடும்போது உள்ளூர் மக்களின் வரலாற்று நினைவுகளையும் உணர்வுகளையும் மதித்து நடந்து கொள்ளுங்கள். }} {{Wy/ta/See | name=வற்றாப்பளை கண்ணகி அம்மன் கோவில் | alt=வற்றாப்பளை அம்மன் கோவில் | address=வற்றாப்பளை, முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு நகரத்திற்கு மேற்கே | price=இலவசம் | content=வட இலங்கையின் புகழ்பெற்ற கண்ணகி அம்மன் கோயில்களில் ஒன்று. ஆண்டுதோறும் வைகாசி மாதத்தில் நடைபெறும் பொங்கல் விழாவிற்கு வடக்கு மற்றும் கிழக்கு மாகாணங்களிலிருந்தும் வெளிநாடுகளிலிருந்தும் பெருமளவான பக்தர்கள் வருகை தருகின்றனர். கோயிலின் வழிபாட்டு மரபுகளையும் திருவிழாக்களையும் அறிந்துகொள்ளலாம். }} {{Wy/ta/See | name=முல்லிவாய்க்கால் நினைவிடம் | alt= | address=முல்லிவாய்க்கால், முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு நகரிலிருந்து தெற்கே ஏ35 வீதி வழியாக | price=இலவசம் | content=2009ஆம் ஆண்டு உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்டத்தில் உயிரிழந்த பொதுமக்களை நினைவுகூரும் இடம். ஆண்டுதோறும் மே 18ஆம் நாள் உள்ளிட்ட நினைவேந்தல் நிகழ்வுகளின்போது மக்கள் இங்கு அஞ்சலி செலுத்துகின்றனர். இது உள்ளூர் மக்களுக்கு ஆழமான உணர்வுபூர்வ முக்கியத்துவம் கொண்ட இடமாகும். பார்வையிடும்போது அமைதியுடனும் மரியாதையுடனும் நடந்து கொள்ளுங்கள். }} {{Wy/ta/See | name=வட்டுவாகல் பாலம் | alt= | address=வட்டுவாகல், முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு–பரந்தன் வீதியில் | content=நந்திக்கடல் நீரேரிப் பகுதியைக் கடக்கும் பாலம். நீரேரியின் இயற்கைக் காட்சிகளையும் சுற்றியுள்ள கடலோர நிலப்பரப்பையும் காணலாம். இப்பகுதி உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்ட வரலாற்றுடனும் தொடர்புடையது. }} === நகரத்திற்கு வெளியே === {{Wy/ta/See | name=ஒட்டுசுட்டான் தான்தோன்றீசுவரர் கோவில் | alt= | address=ஒட்டுசுட்டான், முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு நகரிலிருந்து மேற்கே சுமார் 26 கி.மீ | price=இலவசம் | content=ஒட்டுசுட்டானில் அமைந்துள்ள பழமையான சிவன் கோவில். உள்ளூர் இந்து மக்களின் முக்கிய வழிபாட்டுத் தலங்களில் ஒன்று. முல்லைத்தீவிலிருந்து வவுனியா நோக்கிப் பயணிக்கும் வழியில் பார்வையிடலாம். }} {{Wy/ta/See | name=கொக்கிளாய் நீரேரி | alt= | address=கொக்கிளாய், முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு நகரிலிருந்து தெற்கே | price=இலவசம் | content=முல்லைத்தீவு மாவட்டத்தின் தெற்குப் பகுதியில் அமைந்துள்ள கடலோர நீரேரி. நீர்ப்பறவைகள், ஈரநிலங்கள், மீன்பிடிக் கிராமங்கள் மற்றும் இயற்கைக் காட்சிகளுக்காக அறியப்படுகிறது. புலம்பெயர் பறவைகள் வருகை தரும் காலத்தில் பறவைகளைப் பார்வையிடலாம். }} {{Wy/ta/See | name=குருந்தூர் மலை | alt=குருந்துமலை | address=குமுழமுனை பகுதி, முல்லைத்தீவு மாவட்டம் | directions=முல்லைத்தீவு நகரத்திற்கு வடமேற்கே | content=பண்டைய தொல்லியல் எச்சங்களைக் கொண்ட மலைப்பகுதி. இங்குள்ள பௌத்த தொல்லியல் தலமும் அதன் நில உரிமை மற்றும் சமயப் பயன்பாடு தொடர்பான விவகாரங்களும் அண்மைக் காலத்தில் சர்ச்சைக்குரியவையாக உள்ளன. பார்வையிடும்போது உள்ளூர் மக்களையும் சமய மரபுகளையும் மதித்து நடந்து கொள்ளுங்கள். }} == செய்யுங்கள் == {{Wy/ta/Do | name=முல்லைத்தீவுக் கடற்கரையில் நடைப்பயணம் | address=முல்லைத்தீவுக் கடற்கரை | lat=9.2683 | long=80.8175 | hours=அதிகாலை அல்லது மாலை | price=இலவசம் | content=நீண்ட மணற்கடற்கரையில் நடந்து கடலோரக் காட்சிகளையும் மீன்பிடிப் படகுகளையும் பார்வையிடலாம். அதிகாலை நேரம் சூரிய உதயத்தைக் காண ஏற்றது. }} {{Wy/ta/Do | name=நந்திக்கடல் நீரேரியைப் பார்வையிடுங்கள் | address=நந்திக்கடல், முல்லைத்தீவு | lat=9.2833 | long=80.7667 | hours=அதிகாலை அல்லது மாலை | price=இலவசம் | content=நீரேரியைச் சுற்றியுள்ள இயற்கைக் காட்சிகள், பறவைகள் மற்றும் மீன்பிடித் தொழிலைப் பார்வையிடலாம். பாதுகாப்பான பொதுப் பாதைகளையும் அனுமதிக்கப்பட்ட பார்வையிடும் இடங்களையும் பயன்படுத்துங்கள். }} == வாங்குங்கள் == முல்லைத்தீவு நகர மையத்தில் உள்ளூர் சந்தைகள், பல்பொருள் கடைகள், ஆடைக் கடைகள் மற்றும் அன்றாடத் தேவைகளுக்கான வணிக நிலையங்கள் உள்ளன. மீன்பிடித் தொழில் முக்கியமானதாக இருப்பதால் உள்ளூர் சந்தைகளில் புதிய மீன் மற்றும் கடலுணவுப் பொருட்கள் கிடைக்கின்றன. பனை சார்ந்த பொருட்கள் மற்றும் உள்ளூர் விவசாயப் பொருட்களையும் சில கடைகளில் வாங்கலாம். == சாப்பிடுங்கள் == முல்லைத்தீவில் தமிழ் மற்றும் இலங்கை உணவு வகைகளை வழங்கும் சிறிய உணவகங்கள் உள்ளன. இடியப்பம், பிட்டு, தோசை, சோறு, கறி வகைகள் மற்றும் சிற்றுண்டிகள் பொதுவாகக் கிடைக்கின்றன. கடலோர நகரம் என்பதால் மீன் மற்றும் பிற கடலுணவு வகைகளும் உள்ளூர் உணவகங்களில் கிடைக்கின்றன. சைவ உணவு விரும்புவோர் உணவகங்களில் கிடைக்கும் உணவு வகைகளை முன்கூட்டியே கேட்டறியலாம். {{Wy/ta/Eat | name=அம்மாச்சி பாரம்பரிய உணவகம் | alt=அம்மாச்சி உணவகம் | address=முல்லைத்தீவு | price=மலிவு | content=உள்ளூர் பாரம்பரிய உணவு வகைகளுக்காக அறியப்படும் உணவகம். பயணத்திற்கு முன் செயல்படும் நேரத்தையும் இருப்பிடத்தையும் உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளுங்கள். }} == குடியுங்கள் == முல்லைத்தீவில் தேநீர், காப்பி, பழச்சாறு, இளநீர் மற்றும் குளிர்பானங்கள் நகரிலுள்ள உணவகங்களிலும் சிற்றுண்டிச்சாலைகளிலும் கிடைக்கின்றன. இரவு வாழ்க்கை மிகவும் குறைவாக உள்ளது. == தங்குங்கள் == முல்லைத்தீவில் தங்குமிடங்களின் எண்ணிக்கை யாழ்ப்பாணம் அல்லது திருகோணமலை போன்ற நகரங்களுடன் ஒப்பிடும்போது குறைவாக உள்ளது. சிறிய விருந்தினர் இல்லங்கள், நகர விடுதிகள் மற்றும் கடற்கரைக்கு அருகிலுள்ள சில தங்குமிடங்கள் கிடைக்கின்றன. {{Wy/ta/Sleep | name=ஓஷன் பார்க் ரிசார்ட் | address=முல்லைத்தீவு | content=முல்லைத்தீவுப் பகுதியில் அமைந்துள்ள ரிசார்ட் வகைத் தங்குமிடம். அறைகள், கட்டணங்கள் மற்றும் தற்போதைய சேவை வசதிகளை முன்பதிவுக்கு முன் உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளுங்கள். }} {{Wy/ta/Sleep | name=பாரதி ஸ்டார் விடுதி | address=முல்லைத்தீவு | content=முல்லைத்தீவில் உள்ள விடுதி. தங்குமிட வசதிகள் மற்றும் முன்பதிவு விவரங்களை முன்கூட்டியே உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளுங்கள். }} {{Wy/ta/Sleep | name=தி வைட் ஹவுஸ் | address=முல்லைத்தீவு | content=முல்லைத்தீவுப் பகுதியில் உள்ள தங்குமிடம். தற்போதைய செயல்பாட்டு நிலை மற்றும் அறை வசதிகளை முன்பதிவுக்கு முன் சரிபார்க்கவும். }} == பாதுகாப்பாக இருங்கள் == முல்லைத்தீவில் பகல் நேர வெப்பம் அதிகமாக இருக்கக்கூடும். வெளிப்புற இடங்களைப் பார்வையிடும்போது போதுமான குடிநீர், தொப்பி மற்றும் சூரியப் பாதுகாப்பை எடுத்துச் செல்லுங்கள். முல்லைத்தீவுக் கடற்கரையில் எல்லா இடங்களிலும் நீந்துவதற்கான பாதுகாப்பு வசதிகள் இல்லை. கடல் நீரோட்டம் மற்றும் அலைகள் குறித்து உள்ளூர் மக்களிடம் கேட்டறியாமல் கடலில் இறங்க வேண்டாம். உள்நாட்டுப் போரின்போது பயன்படுத்தப்பட்ட கண்ணிவெடிகள் மற்றும் வெடிக்காத வெடிபொருட்கள் சில தொலைதூரப் பகுதிகளில் இன்னும் ஆபத்தை ஏற்படுத்தக்கூடும். அடையாளமிடப்பட்ட பாதைகளை விட்டு விலகி காடுகள், கைவிடப்பட்ட நிலங்கள் அல்லது எச்சரிக்கைப் பலகைகள் உள்ள இடங்களுக்குள் செல்ல வேண்டாம். போர் தொடர்பான நினைவிடங்கள் உள்ளூர் மக்களுக்கு ஆழமான உணர்வுபூர்வ முக்கியத்துவம் கொண்டவை. அங்கு புகைப்படம் எடுக்கும்போதும் மக்களுடன் உரையாடும்போதும் மரியாதையுடன் நடந்து கொள்ளுங்கள். சில பகுதிகளில் பாதுகாப்பு அல்லது தொல்லியல் காரணங்களுக்காக அணுகல் கட்டுப்பாடுகள் இருக்கலாம். உள்ளூர் அதிகாரிகளின் அறிவுறுத்தல்களைப் பின்பற்றுங்கள். == அடுத்ததாகச் செல்லுங்கள் == * [[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சி]] – ஏ35 வீதி வழியாக மேற்கே செல்லக்கூடிய முக்கிய நகரம். இரணைமடுக் குளம் மற்றும் தொடருந்து நிலையம் இப்பகுதியில் உள்ளன. * [[Wy/ta/வவுனியா|வவுனியா]] – ஒட்டுசுட்டான் வழியாகச் செல்லக்கூடிய வட மாகாணத்தின் முக்கிய போக்குவரத்து நகரம். * [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]] – வட மாகாணத்தின் தலைநகரமும் தமிழ் பண்பாட்டின் முக்கிய மையமும். * [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]] – கிழக்குக் கடற்கரையின் முக்கிய நகரம். கோணேசுவரம் கோவில், கடற்கரைகள் மற்றும் இயற்கைத் துறைமுகத்திற்காக அறியப்படுகிறது. * [[Wy/ta/புதுக்குடியிருப்பு|புதுக்குடியிருப்பு]] – முல்லைத்தீவிற்கு மேற்கே அமைந்துள்ள நகரம். உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்ட வரலாற்றுடன் தொடர்புடைய இடங்கள் உள்ளன. {{Wy/ta/Geo|9.267|80.814}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/வட மாகாணம் (இலங்கை)}} [[Category:Wy/ta]] 2ihwfbp2c6j1kzqwt304t7e79tila41 0 2833876 7356867 7157251 2026-10-08T07:22:49Z Sivakosaran 526860 7356867 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Dudipat WV Panorama.jpg}} '''பாக்கித்தான்''' என்பது [[Wy/ta/ஆசியா|ஆசியா]]க் கண்டத்தில் அமைந்துள்ள நாடுகளுள் ஒன்றாகும். பாக்கித்தான் இசுலாமியக் குடியரசு என்பது மேற்கு, மத்திய, தெற்கு மற்றும் கிழக்கு ஆசியப் பகுதிகளின் சந்திப்பில் அமைந்துள்ள ஒரு நாடாகும். தெற்காசிய முசுலிம்களுக்கான தனித்த தாயகமாக உருவான இந்நாட்டின் சுற்றுலாத் துறை, 1960-ஆம் ஆண்டுகளில் நிகழ்ந்த பண்பாட்டு பயணம் காரணமாகத் தனது பொற்காலத்தை எட்டியிருந்தது. 1970-ஆம் ஆண்டுகள் முதல் இந்நாடு நிலையற்ற தன்மையிலேயே இருந்து வருகிறது. இதன் காரணமாகப் பல நாடுகள் பாக்கித்தானுக்குப் பயணம் மேற்கொள்வது பாதுகாப்பற்றது என்று அறிவித்துள்ளன. இவை அனைத்தையும் மீறி, பாக்கித்தான் தனது தனித்துவமான, பன்முகத்தன்மை வாய்ந்த பண்பாடு மற்றும் நிலப்பரப்புகளின் காரணமாகத் தொடர்ந்து சுற்றுலாப் பயணிகளை ஈர்த்து வருகிறது. வரலாற்று ஆர்வலர்கள் மொகஞ்சதாரோ, அரப்பா மற்றும் தட்சசீலம் போன்ற பண்டைய நாகரிகங்களின் ஏராளமான இடிபாடுகளைக் கண்டு மகிழலாம். கட்டடக்கலை பிரியர்கள் முகலாயக் காலக் கட்டிடக்கலைகளைக் காணலாம். சாகசப் பிரியர்கள் கே2 உள்ளிட்ட எண்ணற்ற மலைச்சிகரங்களில் ஏறும் சாகசத்தில் தங்கள் திறமையைச் சோதித்துப் பார்க்கலாம். ==நகரங்கள்== * '''இஸ்லாமாபாத்''': பாக்கித்தான் இன் தலைநகரம் ==பார்க்க== ==சாப்பிட== ==குடிக்க== காபி மற்றும் தேநீர் நாடு முழுவதும் கிடைக்கின்றன, ஆனால் மது அரிதானவை. ==நித்திரை கொள்ள== ==கற்க== ==அடுத்து செல்ல== [[Category:Wy/ta/ஆசிய நாடுகள்]] [[Category:Wy/ta/தெற்காசியா]] [[Category:Wy/ta]] [[Category:Wy/ta/Country articles]] {{Wy/ta/Geo|30|71|zoom=6}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/தெற்காசியா}} {{INTERWIKI|Q843}} e6e7wenfz5aodzhb2g957x4ecpm5qlq 0 2857996 7356337 7335145 2026-10-07T15:41:47Z Vyörykkä 2552156 Undid revision [[Special:Diff/7335145|7335145]] by [[Special:Contributions/~2026-51332-08|~2026-51332-08]] ([[User talk:~2026-51332-08|talk]]) 7356337 wikitext text/x-wiki '''2. kešäkuuta''' uuvven kalenterin mukah on 153 päivä. Vuuvvešta on jälellä 212 päivyä (213 päivyä lisäpäivävuotena). ---- == Nimipäivät == == Tapahukšet == == Šyntynyöt == == Kuolluot == == Aihiešta muuvvalla == <noinclude>{{Wp/krl/Start box}} {{Wp/krl/Succession box|title=[[Wp/krl/Kalenderi|Kalenderi]]|before=[[Wp/krl/1. kešäkuuta|1. kešäkuuta]]|after=[[Wp/krl/3. kešäkuuta|3. kešäkuuta]]|years='''2. kešäkuuta'''}} {{Wp/krl/End box}} {{Wp/krl/Wp/olo/Commons|June 2|2. kešäkuuta}} [[Category:Wp/krl|K]] [[Category:Wp/krl/Kešäkuu]] [[Category:Wp/krl/Päivä|-06-02]] {{Wp/krl/Huave}} {{INTERWIKI|Q2624}} lexzqj2o9s5fim7ro9xee1qfwol6lh6 0 2863529 7356184 5474187 2026-10-07T12:57:02Z Onarakusai 564667 7356184 wikitext text/x-wiki [[File:Saori Yoshida (cropped).jpg|250px|thumb|吉田沙保里]] '''吉田沙保里'''ぇー、[[Wp/ryu/やまとぅんちゅ|やまとぅんちゅ]]ぬ元[[Wp/ryu/レスリング|レスリング]]選手やん。[[Wp/ryu/三重県|三重県]]んまりやん。 {{DEFAULTSORT:よしたさおり}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/三重県んまりぬチュ]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬレスリング選手]] {{INTERWIKI|Q230985}} 7p13eewno5rqll9njis3w1tkyq2fmch 14 2863531 7356181 4208872 2026-10-07T12:55:12Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/三重県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/三重県んまりぬチュ]] 4208872 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] d9r5o9uo0s1i7em72drjakmpmr5ag0r 7356186 7356181 2026-10-07T12:57:39Z Onarakusai 564667 7356186 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:みえけん}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] 7tkxsacj0piupfgsfjo36s0ee15r8e6 0 2884290 7356225 5595244 2026-10-07T13:23:11Z Onarakusai 564667 7356225 wikitext text/x-wiki '''野田佳彦'''（のだ よしひこ 、[[Wp/ryu/1957年|1957年]][[Wp/ryu/5月20日|5月20日]] - ）や、[[Wp/ryu/大和|大和]]ぬ元総理大臣やん。今や[[Wp/ryu/民進党|民進党]]幹事長やん。 {{DEFAULTSORT:のたよしひこ}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ内閣総理大臣]] [[Category:Wp/ryu/千葉県んまりぬチュ]] {{INTERWIKI|Q57647}} a9uxfmg58nce852jh6hdc6w4hqmk8lt 0 2884298 7356265 5644940 2026-10-07T13:45:27Z Onarakusai 564667 7356265 wikitext text/x-wiki '''村山富市'''（むらやま とみいち、[[Wp/ryu/1924年|1924年]][[Wp/ryu/3月3日|3月3日]] - [[Wp/ryu/2025年|2025年]][[Wp/ryu/10月17日|10月17日]]）や、[[Wp/ryu/大和|大和]]ぬ元[[Wp/ryu/総理大臣|総理大臣]]やん。[[Wp/ryu/社会党|社会党]]やん。 {{DEFAULTSORT:むらやまとみいち}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ内閣総理大臣]] [[Category:Wp/ryu/大分県んまりぬチュ]] {{INTERWIKI|Q310126}} nacz3454n9jwze0y0ihjuggb6fesnt3 14 2884299 7356258 4208877 2026-10-07T13:43:19Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/大分県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/大分県んまりぬチュ]] 4208877 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] d9r5o9uo0s1i7em72drjakmpmr5ag0r 7356266 7356258 2026-10-07T13:46:01Z Onarakusai 564667 7356266 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:おおいたけん}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] g8da8r9q8a3xxvtym6qda1nz5ur8372 0 2886331 7356198 5645519 2026-10-07T13:07:16Z Onarakusai 564667 7356198 wikitext text/x-wiki '''芦田均'''（あしだ ひとし、[[Wp/ryu/1887年|1887年]][[Wp/ryu/11月15日|11月15日]] - [[Wp/ryu/1959年|1959年]][[Wp/ryu/6月20日|6月20日]]）や、[[Wp/ryu/大和|大和]]ぬ元[[Wp/ryu/総理大臣|総理大臣]]やん。 {{DEFAULTSORT:あしたひとし}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ内閣総理大臣]] [[Category:Wp/ryu/京都府んまりぬチュ]] {{INTERWIKI|Q315725}} 8ztrdy1667jzanxdd3l1yhan018r558 0 2886332 7356238 5557972 2026-10-07T13:28:34Z Onarakusai 564667 7356238 wikitext text/x-wiki '''片山哲'''（かたやま てつ、[[Wp/ryu/1887年|1887年]][[Wp/ryu/7月28日|7月28日]] - [[Wp/ryu/1978年|1978年]][[Wp/ryu/5月30日|5月30日]]）や、[[Wp/ryu/大和|大和]]ぬ元[[Wp/ryu/総理大臣|総理大臣]]、[[Wp/ryu/クリスチャン|クリスチャン]]やん。 {{DEFAULTSORT:かたやまてつ}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ内閣総理大臣]] [[Category:Wp/ryu/クリスチャン]] [[Category:Wp/ryu/和歌山県んまりぬチュ]] {{INTERWIKI|Q335194}} 9nq7s1z2qu6blhucsy1nxywajgryek9 14 2886333 7356231 4208876 2026-10-07T13:24:40Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/和歌山県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/和歌山県んまりぬチュ]] 4208876 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] d9r5o9uo0s1i7em72drjakmpmr5ag0r 7356244 7356231 2026-10-07T13:30:31Z Onarakusai 564667 7356244 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:わかやまけん}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ各都道府県出身ぬ人物]] kc6bg81tdsnqn8pdllbzup0o3e6v153 0 2886343 7356235 5663332 2026-10-07T13:26:32Z Onarakusai 564667 7356235 wikitext text/x-wiki '''大島靖'''（おおしま やすし、[[Wp/ryu/1915年|1915年]][[Wp/ryu/1月30日|1月30日]] - [[Wp/ryu/2010年|2010年]][[Wp/ryu/8月7日|8月7日]]）や、元[[Wp/ryu/大阪市長|大阪市長]]やん。 {{DEFAULTSORT:おおしまやすし}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/和歌山県んまりぬチュ]] [[Category:Wp/ryu/大阪市長]] {{INTERWIKI|Q17222062}} 4cgimqxu66kd058j4mnvy7jxauzku3i 0 2886417 7356285 5627413 2026-10-07T13:50:40Z Onarakusai 564667 7356285 wikitext text/x-wiki [[File:Ai Fukuhara at Table Tennis Pro Tour Grand Finals 2011.jpg|thumb|250px|福原愛]] '''福原 愛'''（ふくはら あい、[[Wp/ryu/1988年|1988年]][[Wp/ryu/11月1日|11月1日]] - ）ぇー、[[Wp/ryu/大和|大和]]ぬ元[[Wp/ryu/卓球|卓球]]選手やん。[[Wp/ryu/宮城県|宮城県]][[Wp/ryu/仙台市|仙台市]]っんまり。2016年から2021年までぃ[[Wp/ryu/江宏傑|江宏傑]]とぅ[[Wp/ryu/にーびち|にーびち]]そーたん。 ==脚注== {{FEFAULTSORT:ふくはらあい}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ卓球選手]] [[Category:Wp/ryu/宮城県んまりぬチュ]] {{INTERWIKI|Q239371}} fkjk9rbt0mboulo4t5z027s4ow8iprc 0 2892400 7356488 5196593 2026-10-07T20:20:06Z Jihad2050 2714287 /* المراجع */ 7356488 wikitext text/x-wiki {| class="infobox bordered" style="float: left; text-align: right; font-size: 90%;" |- |[[File:Cornstarch mixed with water.jpg|thumb|Cornstarch mixed with water]] |- |colspan="2" style="text-align:center; background-color:#ECECEC; font-size: large;" |لغلوتين |- |[[لكتلة الموليه]] :متغيرة[[File:Micrasterias radiata.jpg|30px]] |- |[[File:Sciences exactes.svg]] |- |بروتين كلي:13.70g |- |colspan="2" style="text-align:center; background-color:#ECECEC; font-size: large;" |الخواص نتاعو ينتحل فل ما([[Wp/arq/2014|2014]]<ref name=":6">https://web.archive.org/web/20170414011950/http://census.ins.tn/fr/recensement</ref>) |- |[[كاثافة تاعو]]:1.5 g/cm3 |- |colspan="2" style="text-align:center; background-color:#ECECEC; font-size: large;" |ڤلوتين |- |[[الكربوهيدرات]]:72.57 g |- | السكر:0.41 g |- |ألياف غذائية: 12.2 g |- | (ألتيتيود) لعلا على لّبحر : 48 درجه<ref>http://dateandtime.info/citycoordinates.php?id=2468245</ref> |- |colspan="2" style="text-align:center; background-color:#ECECEC; font-size: large;" |منمن يجي |- |[[File:Champ de blé Seine-et-Marne.jpg|thumb|Champ de blé Seine-et-Marne]] |- |} ==ڤلوتين== الڤلوتين (بالإنجليزية: Gluten) هو مركب مل[[Wp/arq/بروتين|'''بروتين''']] كي شغلل خليط مل مادة نتاع ل '''غلوتنين''' ول ڤليادين، ولي هي تشكل 80% مل البروتين لي ف الحبة تاع الڤمح.ينصاب ب نسب معينة ف الدقيق تاع القمح. هو مادة م تتحللش ف [[Wp/arq/المائ|'''المائ''']]، هاذ لغلوتين يستخرجوه بطرق بزاف منها تمرير المايزينه في صاشي تاع قماشي يكون فيه الڤمح، ثم يعجنوه تحت [[Wp/arq/المائ|'''المائ''']]و يخلوه ثماك في ذيك الساعة نتحصلو علا مادة ل '''غلوتنين'''.<ref>[http://www.altibbi.com/مصطلحات-طبية/كيمياء-حيوية/غلوتين القاموس الطبي العربي]</ref> يستخدو الغلوتين في بزاف حوايج كيما صناعة لكعك علا خطرش يمنع لقوامباه متسيلش و تڦد هكك ف لعملية تاع الخبز. يعتبرو ل'''غلوتنين''' مصدر غذائيا بزاف موهيم للبروتين.هاذ الغلوتين يستخدموه كي شغل مادة مضافة في شي بعض مواكل باه ذو الأطعمة ينزياد البروتين فيها.يسبب تناول لمادة تاع الغلوتين عند شي ناس حساسية ضدها<ref>[http://www.jsonline.com/features/food/92134239.html Gluten intolerance rising in developed countries<!-- عنوان مولد بالبوت -->]</ref>، حوالي شخص واحد من بين 113 واحد ف الدول المتقدمة عندهم حساسية ضد الغلوتين. لي مصابين بالداء البطني ا يقدروش يهضمو ذا الغلوتين بلخف. [[File:Gluten Sources.png|thumb|مين يجي لڤلوتين]] ==مين يجي الغلوتين== '''لمصدر نتاعو''' لغلوتين نصيبوهه في شي مواكل كيما الڨمح ، [[Wp/arq/فرينة|'''فرينه''']]، الشوفان، اللانشون والسويس والمرڤاز, و نصيبوهه في شي مشروبات كيما [[Wp/arq/الشعير|'''الشعير''']]ا و شي ڤوازيز، و ثانيك ف شي دواوات كيما الأسبرين، و دواوات تاع الفيتامينات وف سيراوت تاع لكحة. ==لمواكل لي فيها غلوتين== ==القمح== '''غلوتنين''' هي مادة تاع البروتين الي يتصنع منها دڤيڤ القمح،و هي لي تمد لقووة و تدير الشكل للخبز،مالا تصنعلو العروڤ وحد حيث طويلةو مطاطية(تتكسل وحدها)، و كي يتفتح العجين مالا ذيك العروق تشبع ب لي غاز وهكاك يولينا القوام المثالي لي نحتاجو [[File:Proteines blé.svg|كيفاه يتصنع لبوتين لي فل حبه تاع الڤمح]] ==الشوفان== كان الشوفان السبه الحقانيه ورا باه وحد لجماعة تاع الباحثين الأستراليين صابوالسبه تاع التحسس لي يتوشي الكرش علاخطرش فيه بݱاف نتاع الغلوتين. وبناءً علا شا ثبتت الدراسات ول أبحاث بلي من بين 73 واحد مريض بل إضطرابات ف لجهاز لهضمي منهم 8% يشكو م لحساسية من الشوفان خطرش نصيبو فيه بزّاف تاع الغلوتين. [[File:Gluten.svg|التركيبا نتاع لبروتين]] ==اللانشون والسويس ول مرڤاز== ذووك لمواكل وبالخصوص لحوايج المجمدين صابو بلي فيهم الغلوتين وعلا هكك يلزم ديما الواحد كي يروح يشري يتأكد قبل ما يديها، علا خطرش هي السبه نتاع لإضطرابات نتاع الكرش وكاين بزّاف ناس ما يعرفوش السبه علاه يظوروهم كروشهم. ==لمشروبات لي فيها الڤلوتين== ==الشعير== [[Wp/arq/الشعير|'''الشعير''']]مالغري لفايده لكبيرة تاعو ولي ما تنعدش واللي مانقدروش نحصروها في ڤاع الجوايه، مي قدرو يثبتو علميًا بلي فيه حسبه لاباس بيها تاع الغلوتين وعلا هكك مليح كون لي مريض يبعد عليه و ما يدورش بيه . ==الڤوازيز== ثبتو علميًا بناو لإثبات تاعهم علا بزاف أبحاث ندارت بلي الڤوازيز و المشروبات لمسكرة ب تقريب ڤاع بصح مشي ڤاع فيها كمية نتاع الغلوتين، علاهكك ضروري لقرايه تاع لمكونات لي علا القرعة قبل ما يشروها. وبصح كي يصنعوها ف الدار باه يكونو لي جُويي (العصائر) فراش وما كان فيهاولا مشكيلة و حتى تشويها. ==المراجع== {{Wp/arq/Reflist}}5. [https://www.moh.gov.sa/healthawareness/educationalcontent/diseases/noncommunicable/pages/celiacdisease.aspx حساسية القمح] 6. [https://www.moh.gov.sa/Ministry/About/Health%20Policies/Healthy-Food-Guidelines-for-Health-Practitioners.pdf دليل الغذاء الصحي] [[Category:Wp/arq]] 6wrx6u0goilshl8k1tuustd5fuq1haf 0 2902958 7356688 4043730 2026-10-08T05:12:27Z Shams948 77520 Wt/azb/چالدی دییشدیریلیر 7356688 wikitext text/x-wiki ==چالدی == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: چالدیر← یئره چالدیر، دوزالا چالدیر← [[Wt/azb/چالدیر چالدیر|چالدیر چالدیر]] {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : çaldı * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/pummel|pummel]] * تورکییه : چالدیر * عربجه : * فارسجا: کوبید * باهار دیلی: [[Wt/azb/چالد|چالدِ]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:pummel]] 01u9ncwnrpj1zabc3ok98red6lnvn8a 0 2902959 7356693 4043731 2026-10-08T05:22:13Z Shams948 77520 Wt/azb/چالدیر چالدیر دییشدیریلیر 7356693 wikitext text/x-wiki == چالدیر چالدیر== {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: چالدیر‌چالدیر← حاصیلِ [[Wt/azb/چال|چال]] یادا [[Wt/azb/چالدی|چالدی]]؛ تئزتئز چالدیر. #:چالدیر چالدیر ائلیین! {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : çaldır çaldır * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/play|play]] * تورکییه : چالدیر‌چالدیر * عربجه : * فارسجا: بزن و بکوب * باهار دیلی: [[Wt/azb/چالدچالد|چالدِچالدِ]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:play]] 5cd2pcvywlfqs05xbzxtvlfeig5e880 0 2902967 7356828 4043743 2026-10-08T06:57:27Z Shams948 77520 Wt/azb/چالیش دییشدیریلیر 7356828 wikitext text/x-wiki ==چالیش == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: چالیش← حاصیلِ [[Wt/azb/چال|چال]]، [[Wt/azb/باهار دیله|باهار دیلی]] قاتیشدیرمان، ایککی زادی چالماق بیر بیری نَه← [[Wt/azb/چالیشدی|چالیشدی]]. #:پالچؤق چالیشدِر. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : çalış * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/challenge|challenge]] * تورکییه : چالیش * عربجه : * فارسجا: چالش، رقابت * باهار دیلی: چالیش {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Wt/azb/Category|باهار دیلی]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:challenge]] n4mpq4gl1x2za12y1vgqp9rymnvflv6 0 2902968 7356842 4043744 2026-10-08T07:07:13Z Shams948 77520 Wt/azb/چالیشدی دییشدیریلیر 7356842 wikitext text/x-wiki == چالیشدی == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: چالیشدی← حاصیلِ [[Wt/azb/چال|چال]]، [[Wt/azb/چالیش|چالیش]]، قاتیشدی، وئوروشدی، پسْسا پرگار پؤزؤلدی. #:هاوا چالیشدی! {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : çalışdı * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/change|change]] * تورکییه : چالیشدی * عربجه : * فارسجا: درگیری * باهار دیلی: [[Wt/azb/چالشد|چالِشْدِ]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:change]] fz3hlgeuuyuabnn2emt71nkeh9ojp96 0 2902969 7356794 4043746 2026-10-08T06:38:55Z Shams948 77520 Wt/azb/چالما دییشدیریلیر 7356794 wikitext text/x-wiki == چالما == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: چالما← حاصیلِ [[Wt/azb/چال|چال]]، دؤگما، وئورما، دا دؤزالا چالما. #:چالِجی یَع دِی دا چالما! {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : çalma * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/sound|sound]] * تورکییه : چالما * عربجه : * فارسجا: نزن، ننواز * باهار دیلی: چالماَ {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:sound]] pzmc29iyh5xq32ot1s94j4dqt4mlgw2 0 2902972 7356801 4043750 2026-10-08T06:46:18Z Shams948 77520 Wt/azb/چالپاق دییشدیریلیر 7356801 wikitext text/x-wiki ==چالپاق == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: چالپاق← پالتار سیز، رَخت سیز، عریان، لُخت و عور. #:چالپاق قالمیش! {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : çalpaq * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/naked|naked]] * تورکییه : چالپاق * عربجه : * فارسجا: لخت * باهار دیلی: [[Wt/azb/چیلپاق|چیلپاق]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:naked]] jjttks9tup3unh1umytiw1nj8zxxtyo 0 2902975 7356787 4043754 2026-10-08T06:31:24Z Shams948 77520 Wt/azb/چالق چوُلق دییشدیریلیر 7356787 wikitext text/x-wiki == چالق چوُلق== {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # {{Wt/azb/دیوان لغات الترک}}دیوان لغات الترک: چالق چوُلق← [[Wt/azb/باهار دیله|باهار دیله]] بیر سَس کی یاقیشدان سونرا سو ایچین نَه گیدماقدان چیخر. #:چالق چولقِ نَن گَلدی! {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : çalq çulq * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/smash|smash]] * تورکییه : چالق چوُلق * عربجه : * فارسجا: چلپ چولوپ * باهار دیلی: [[Wt/azb/چالاق چولوق|چالاق چولوق]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} # ''دیوان لغات الترک.رامیز عسگر.باکو'' 2006 # ''دکتر حسین محمدزاده صدیق(دوزگون) 1383'' [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/دیوان لغات الترک]] [[En:smash]] s9lbtizvkj66m8lq79b99q8sin5v3f4 0 2936334 7356242 5608439 2026-10-07T13:29:35Z Onarakusai 564667 7356242 wikitext text/x-wiki '''筒香 嘉智'''（つつごう よしとも、[[Wp/ryu/1991年|1991年]][[Wp/ryu/11月26日|11月26日]] - ）や、[[Wp/ryu/和歌山県|和歌山県]][[Wp/ryu/橋本市|橋本市]]出身ぬ[[Wp/ryu/プロ野球選手|プロ野球選手]]（[[Wp/ryu/外野手|外野手]]、[[Wp/ryu/内野手|内野手]]）やん。右投左打。[[Wp/ryu/横浜DeNAベイスターズ|横浜DeNAベイスターズ]]所属。 {{DEFAULTSORT:つつこうよしとも}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ野球選手]] [[Category:Wp/ryu/和歌山県んまりぬチュ]] [[Category:Wp/ryu/1991年んまり]] {{INTERWIKI|Q11603072}} t0yx311d9kzojymyro8132bu4fuly9h 0 2947070 7357083 7321772 2026-10-08T09:36:04Z Jskcse4 792350 banner added 7357083 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Asia|pgname=Ramanathapuram}} '''இராமநாதபுரம் மாவட்டம்''', தென் [[Wy/ta/தமிழ்நாடு|தமிழ்நாட்டில்]] உள்ள மாவட்டங்களில் ஒன்று. இது ஒரு கடற்கரை மாவட்டம் ஆகும். ==நகரங்கள்== * இராமநாதபுரம் * பரமக்குடி * [[Wy/ta/இராமேசுவரம்|இராமேஸ்வரம்]] * கீழக்கரை [[Category:Wy/ta]] {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/தமிழ்நாடு}} {{INTERWIKI|Q15191}} nfo5k78ni7q02afyab1x6wweuyzyect 7357158 7357083 2026-10-08T10:21:57Z Jskcse4 792350 cities added 7357158 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Asia|pgname=இராமநாதபுரம்}} '''இராமநாதபுரம் மாவட்டம்''', தென் [[Wy/ta/தமிழ்நாடு|தமிழ்நாட்டில்]] உள்ள மாவட்டங்களில் ஒன்று. இது ஒரு கடற்கரை மாவட்டம் ஆகும். ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe|width=460|height=400}} {{Wy/ta/Mapshape}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/இராமநாதபுரம்|இராமநாதபுரம்]]|wikidata=Q775255}} &mdash; மாவட்டத்தின் நிர்வாகத் தலைமையிடம்; வரலாற்றுப் புகழ்பெற்ற சேதுபதி மன்னர்களோடு தொடர்புடைய முக்கிய வட்டார மையம். * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/இராமேசுவரம்|இராமேசுவரம்]]|wikidata=Q1435144}} &mdash; முக்கிய புனிதத் தலம்; இராமநாதசுவாமி கோயிலுக்கும், இந்தியாவின் முன்னாள் குடியரசுத் தலைவர் ஏ. பி. ஜெ. அப்துல் கலாம் பிறந்த ஊர் என்பதற்கும் புகழ்பெற்றது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/தனுஷ்கோடி|தனுஷ்கோடி]]|wikidata=Q1207562}} &mdash; பாம்பன் தீவின் தென்கிழக்கு முனையில் உள்ள கடலோரக் குடியிருப்பு; புயலால் சிதைந்த இடிபாடுகள், கடற்கரை, இராமர் சேதுவுடனான (ஆதாமின் பாலம்) தொடர்பு ஆகியவற்றுக்குப் பெயர் பெற்றது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/கீழக்கரை|கீழக்கரை]]|wikidata=Q2135478}} &mdash; நீண்ட கடல்வழி, வணிக வரலாறும் தனித்துவமான இசுலாமிய பண்பாட்டு மரபும் கொண்ட, மன்னார் வளைகுடாவின் வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க நகரம். [[Category:Wy/ta]] {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/தமிழ்நாடு}} {{Wy/ta/Outlineregion}} {{Wy/ta/Geo||}} {{INTERWIKI|Q15191}} rqlpcy63bawvvna1rcneziw9rfmdxtp 7357184 7357158 2026-10-08T10:39:33Z Jskcse4 792350 other destinations added 7357184 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Asia|pgname=இராமநாதபுரம்}} '''இராமநாதபுரம் மாவட்டம்''', தென் [[Wy/ta/தமிழ்நாடு|தமிழ்நாட்டில்]] உள்ள மாவட்டங்களில் ஒன்று. இது ஒரு கடற்கரை மாவட்டம் ஆகும். ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe|width=460|height=400}} {{Wy/ta/Mapshape}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/இராமநாதபுரம்|இராமநாதபுரம்]]|wikidata=Q775255}} &mdash; மாவட்டத்தின் நிர்வாகத் தலைமையிடம்; வரலாற்றுப் புகழ்பெற்ற சேதுபதி மன்னர்களோடு தொடர்புடைய முக்கிய வட்டார மையம். * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/இராமேசுவரம்|இராமேசுவரம்]]|wikidata=Q1435144}} &mdash; முக்கிய புனிதத் தலம்; இராமநாதசுவாமி கோயிலுக்கும், இந்தியாவின் முன்னாள் குடியரசுத் தலைவர் ஏ. பி. ஜெ. அப்துல் கலாம் பிறந்த ஊர் என்பதற்கும் புகழ்பெற்றது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/தனுஷ்கோடி|தனுஷ்கோடி]]|wikidata=Q1207562}} &mdash; பாம்பன் தீவின் தென்கிழக்கு முனையில் உள்ள கடலோரக் குடியிருப்பு; புயலால் சிதைந்த இடிபாடுகள், கடற்கரை, இராமர் சேதுவுடனான (ஆதாமின் பாலம்) தொடர்பு ஆகியவற்றுக்குப் பெயர் பெற்றது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/கீழக்கரை|கீழக்கரை]]|wikidata=Q2135478}} &mdash; நீண்ட கடல்வழி, வணிக வரலாறும் தனித்துவமான இசுலாமிய பண்பாட்டு மரபும் கொண்ட, மன்னார் வளைகுடாவின் வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க நகரம். == பிற இடங்கள் == * '''[[Wy/ta/பாம்பன்|பாம்பன்]]''' – பாம்பன் தீவில் உள்ள கடலோர நகரம்; தமிழ்நாட்டின் பெருநிலப்பகுதியையும் இராமேசுவரம் தீவையும் இணைக்கும் தொடருந்து, சாலை இணைப்புகளுக்குப் பெயர் பெற்றது. சுற்றியுள்ள கடலும் மீன்பிடித் தொழிலும் இங்குக் கடலோரத்துக்கே உரிய காட்சியைத் தருகின்றன. * '''[[Wy/ta/மண்டபம்|மண்டபம்]]''' – கடலோர நகரம்; இராமேசுவரம் தீவுக்கான முக்கிய நுழைவாயில். மன்னார் வளைகுடாவின் மீன்பிடி, கடல்சார் தொழில்களோடு தொடர்புடையது. * '''[[Wy/ta/அரியமான் கடற்கரை|அரியமான் கடற்கரை]]''' – இராமேசுவரத்துக்கு அருகில் உள்ள புகழ்பெற்ற கடற்கரை; மணற்பாங்கான கரைக்கும் ஒப்பீட்டளவில் அமைதியான கடலுக்கும் பெயர் பெற்றது. * '''[[Wy/ta/மன்னார் வளைகுடா கடல்சார் உயிர்க்கோளக் காப்பகம்|மன்னார் வளைகுடா கடல்சார் உயிர்க்கோளக் காப்பகம்]]''' – ஏராளமான தீவுகள், பவளப்பாறைகள், கடற்புல் படுகைகள், பல்வகைக் கடல் வாழிடங்கள் ஆகியவற்றைக் கொண்ட பாதுகாக்கப்பட்ட கடல் பகுதி. * '''[[Wy/ta/குருசடைத் தீவு|குருசடைத் தீவு]]''' – கடல் உயிரினப் பன்மைக்குப் பெயர் பெற்ற, மன்னார் வளைகுடாவில் உள்ள தீவு. இங்குச் செல்லக் கட்டுப்பாடுகளோ விதிமுறைகளோ இருக்கலாம்; எனவே பயணத்துக்கு முன் தற்போதைய அனுமதி விவரங்களைச் சரிபார்த்துக்கொள்ளுங்கள். * '''[[Wy/ta/தேவிபட்டினம்|தேவிபட்டினம்]]''' – கடலோரப் புனிதத் தலம்; இந்து மரபோடு தொடர்புடைய நவபாசானம் எனப்படும் நவகிரகக் கோயிலுக்குப் பெயர் பெற்றது. [[Category:Wy/ta]] {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/தமிழ்நாடு}} {{INTERWIKI|Q15191}} t0iva3kysi4ye33iyvfurmrd53bkn1j 7357278 7357184 2026-10-08T11:50:56Z Jskcse4 792350 history added 7357278 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Asia|pgname=இராமநாதபுரம்}} '''இராமநாதபுரம் மாவட்டம்''', தென் [[Wy/ta/தமிழ்நாடு|தமிழ்நாட்டில்]] உள்ள மாவட்டங்களில் ஒன்று. இது ஒரு கடற்கரை மாவட்டம் ஆகும். ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe|width=460|height=400}} {{Wy/ta/Mapshape}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/இராமநாதபுரம்|இராமநாதபுரம்]]|wikidata=Q775255}} &mdash; மாவட்டத்தின் நிர்வாகத் தலைமையிடம்; வரலாற்றுப் புகழ்பெற்ற சேதுபதி மன்னர்களோடு தொடர்புடைய முக்கிய வட்டார மையம். * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/இராமேசுவரம்|இராமேசுவரம்]]|wikidata=Q1435144}} &mdash; முக்கிய புனிதத் தலம்; இராமநாதசுவாமி கோயிலுக்கும், இந்தியாவின் முன்னாள் குடியரசுத் தலைவர் ஏ. பி. ஜெ. அப்துல் கலாம் பிறந்த ஊர் என்பதற்கும் புகழ்பெற்றது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/தனுஷ்கோடி|தனுஷ்கோடி]]|wikidata=Q1207562}} &mdash; பாம்பன் தீவின் தென்கிழக்கு முனையில் உள்ள கடலோரக் குடியிருப்பு; புயலால் சிதைந்த இடிபாடுகள், கடற்கரை, இராமர் சேதுவுடனான (ஆதாமின் பாலம்) தொடர்பு ஆகியவற்றுக்குப் பெயர் பெற்றது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/கீழக்கரை|கீழக்கரை]]|wikidata=Q2135478}} &mdash; நீண்ட கடல்வழி, வணிக வரலாறும் தனித்துவமான இசுலாமிய பண்பாட்டு மரபும் கொண்ட, மன்னார் வளைகுடாவின் வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க நகரம். == பிற இடங்கள் == * '''[[Wy/ta/பாம்பன்|பாம்பன்]]''' – பாம்பன் தீவில் உள்ள கடலோர நகரம்; தமிழ்நாட்டின் பெருநிலப்பகுதியையும் இராமேசுவரம் தீவையும் இணைக்கும் தொடருந்து, சாலை இணைப்புகளுக்குப் பெயர் பெற்றது. சுற்றியுள்ள கடலும் மீன்பிடித் தொழிலும் இங்குக் கடலோரத்துக்கே உரிய காட்சியைத் தருகின்றன. * '''[[Wy/ta/மண்டபம்|மண்டபம்]]''' – கடலோர நகரம்; இராமேசுவரம் தீவுக்கான முக்கிய நுழைவாயில். மன்னார் வளைகுடாவின் மீன்பிடி, கடல்சார் தொழில்களோடு தொடர்புடையது. * '''[[Wy/ta/அரியமான் கடற்கரை|அரியமான் கடற்கரை]]''' – இராமேசுவரத்துக்கு அருகில் உள்ள புகழ்பெற்ற கடற்கரை; மணற்பாங்கான கரைக்கும் ஒப்பீட்டளவில் அமைதியான கடலுக்கும் பெயர் பெற்றது. * '''[[Wy/ta/மன்னார் வளைகுடா கடல்சார் உயிர்க்கோளக் காப்பகம்|மன்னார் வளைகுடா கடல்சார் உயிர்க்கோளக் காப்பகம்]]''' – ஏராளமான தீவுகள், பவளப்பாறைகள், கடற்புல் படுகைகள், பல்வகைக் கடல் வாழிடங்கள் ஆகியவற்றைக் கொண்ட பாதுகாக்கப்பட்ட கடல் பகுதி. * '''[[Wy/ta/குருசடைத் தீவு|குருசடைத் தீவு]]''' – கடல் உயிரினப் பன்மைக்குப் பெயர் பெற்ற, மன்னார் வளைகுடாவில் உள்ள தீவு. இங்குச் செல்லக் கட்டுப்பாடுகளோ விதிமுறைகளோ இருக்கலாம்; எனவே பயணத்துக்கு முன் தற்போதைய அனுமதி விவரங்களைச் சரிபார்த்துக்கொள்ளுங்கள். * '''[[Wy/ta/தேவிபட்டினம்|தேவிபட்டினம்]]''' – கடலோரப் புனிதத் தலம்; இந்து மரபோடு தொடர்புடைய நவபாசானம் எனப்படும் நவகிரகக் கோயிலுக்குப் பெயர் பெற்றது. == புரிந்துகொள்ளுங்கள் == இராமநாதபுரம் மாவட்டம் புனிதப் பயணம், கடலோர இயற்கைக் காட்சிகள், கடல்சார் வரலாறு, கடல் உயிரினப் பன்மை ஆகியவற்றை ஒருங்கே கொண்டது. குறிப்பாக [[Wy/ta/இராமேசுவரம்|இராமேசுவரம்]], [[Wy/ta/தனுஷ்கோடி|தனுஷ்கோடி]], [[Wy/ta/இராமநாதசுவாமி கோயில்|இராமநாதசுவாமி கோயில்]], [[Wy/ta/பாம்பன் தீவு|பாம்பன் தீவு]], [[Wy/ta/மன்னார் வளைகுடா|மன்னார் வளைகுடா]] ஆகியவற்றுக்கு இம்மாவட்டம் பெயர் பெற்றது. மாவட்டத்தின் கிழக்குப் பகுதியில் [[Wy/ta/பாக்கு நீரிணையும்|பாக்கு நீரிணையும்]] [[Wy/ta/மன்னார் வளைகுடாவும்|மன்னார் வளைகுடாவும்]] முதன்மையாக அமைந்துள்ளன. ஏராளமான தீவுகள், ஆழமற்ற கடலோர நீர்ப்பரப்புகள், பவளப்பாறைகள், கடல் வாழிடங்கள் ஆகியவை இப்பகுதியில் உள்ளன. === வரலாறு === சேதுபதி மன்னர்கள், கடல்வழி வணிகம், இராமேசுவரப் புனிதப் பயணம் ஆகியவற்றோடு தொடர்புடைய நீண்ட வரலாறு இராமநாதபுரத்துக்கு உண்டு. இந்தியப் பெருநிலப்பகுதிக்கும் இலங்கைக்கும் இடையில் அமைந்திருப்பதால், இப்பகுதி வரலாற்றிலும் பண்பாட்டிலும் கணிசமான முக்கியத்துவம் பெற்றுள்ளது. இராமேசுவரம் பல நூற்றாண்டுகளாக முக்கியப் புனிதத் தலமாக விளங்கி வருகிறது; இந்தியாவின் பல்வேறு பகுதிகளிலிருந்தும் பயணிகள் இங்கு வருகின்றனர். [[Category:Wy/ta]] {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/தமிழ்நாடு}} {{INTERWIKI|Q15191}} 04doc3l9e5ooml006ovhzszky1kqzg3 7357280 7357278 2026-10-08T11:51:48Z Jskcse4 792350 /* நகரங்கள் */ 7357280 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Asia|pgname=இராமநாதபுரம்}} '''இராமநாதபுரம் மாவட்டம்''', தென் [[Wy/ta/தமிழ்நாடு|தமிழ்நாட்டில்]] உள்ள மாவட்டங்களில் ஒன்று. இது ஒரு கடற்கரை மாவட்டம் ஆகும். ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe}} {{Wy/ta/Mapshape}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/இராமநாதபுரம்|இராமநாதபுரம்]]|wikidata=Q775255}} &mdash; மாவட்டத்தின் நிர்வாகத் தலைமையிடம்; வரலாற்றுப் புகழ்பெற்ற சேதுபதி மன்னர்களோடு தொடர்புடைய முக்கிய வட்டார மையம். * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/இராமேசுவரம்|இராமேசுவரம்]]|wikidata=Q1435144}} &mdash; முக்கிய புனிதத் தலம்; இராமநாதசுவாமி கோயிலுக்கும், இந்தியாவின் முன்னாள் குடியரசுத் தலைவர் ஏ. பி. ஜெ. அப்துல் கலாம் பிறந்த ஊர் என்பதற்கும் புகழ்பெற்றது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/தனுஷ்கோடி|தனுஷ்கோடி]]|wikidata=Q1207562}} &mdash; பாம்பன் தீவின் தென்கிழக்கு முனையில் உள்ள கடலோரக் குடியிருப்பு; புயலால் சிதைந்த இடிபாடுகள், கடற்கரை, இராமர் சேதுவுடனான (ஆதாமின் பாலம்) தொடர்பு ஆகியவற்றுக்குப் பெயர் பெற்றது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|name=[[Wy/ta/கீழக்கரை|கீழக்கரை]]|wikidata=Q2135478}} &mdash; நீண்ட கடல்வழி, வணிக வரலாறும் தனித்துவமான இசுலாமிய பண்பாட்டு மரபும் கொண்ட, மன்னார் வளைகுடாவின் வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க நகரம். == பிற இடங்கள் == * '''[[Wy/ta/பாம்பன்|பாம்பன்]]''' – பாம்பன் தீவில் உள்ள கடலோர நகரம்; தமிழ்நாட்டின் பெருநிலப்பகுதியையும் இராமேசுவரம் தீவையும் இணைக்கும் தொடருந்து, சாலை இணைப்புகளுக்குப் பெயர் பெற்றது. சுற்றியுள்ள கடலும் மீன்பிடித் தொழிலும் இங்குக் கடலோரத்துக்கே உரிய காட்சியைத் தருகின்றன. * '''[[Wy/ta/மண்டபம்|மண்டபம்]]''' – கடலோர நகரம்; இராமேசுவரம் தீவுக்கான முக்கிய நுழைவாயில். மன்னார் வளைகுடாவின் மீன்பிடி, கடல்சார் தொழில்களோடு தொடர்புடையது. * '''[[Wy/ta/அரியமான் கடற்கரை|அரியமான் கடற்கரை]]''' – இராமேசுவரத்துக்கு அருகில் உள்ள புகழ்பெற்ற கடற்கரை; மணற்பாங்கான கரைக்கும் ஒப்பீட்டளவில் அமைதியான கடலுக்கும் பெயர் பெற்றது. * '''[[Wy/ta/மன்னார் வளைகுடா கடல்சார் உயிர்க்கோளக் காப்பகம்|மன்னார் வளைகுடா கடல்சார் உயிர்க்கோளக் காப்பகம்]]''' – ஏராளமான தீவுகள், பவளப்பாறைகள், கடற்புல் படுகைகள், பல்வகைக் கடல் வாழிடங்கள் ஆகியவற்றைக் கொண்ட பாதுகாக்கப்பட்ட கடல் பகுதி. * '''[[Wy/ta/குருசடைத் தீவு|குருசடைத் தீவு]]''' – கடல் உயிரினப் பன்மைக்குப் பெயர் பெற்ற, மன்னார் வளைகுடாவில் உள்ள தீவு. இங்குச் செல்லக் கட்டுப்பாடுகளோ விதிமுறைகளோ இருக்கலாம்; எனவே பயணத்துக்கு முன் தற்போதைய அனுமதி விவரங்களைச் சரிபார்த்துக்கொள்ளுங்கள். * '''[[Wy/ta/தேவிபட்டினம்|தேவிபட்டினம்]]''' – கடலோரப் புனிதத் தலம்; இந்து மரபோடு தொடர்புடைய நவபாசானம் எனப்படும் நவகிரகக் கோயிலுக்குப் பெயர் பெற்றது. == புரிந்துகொள்ளுங்கள் == இராமநாதபுரம் மாவட்டம் புனிதப் பயணம், கடலோர இயற்கைக் காட்சிகள், கடல்சார் வரலாறு, கடல் உயிரினப் பன்மை ஆகியவற்றை ஒருங்கே கொண்டது. குறிப்பாக [[Wy/ta/இராமேசுவரம்|இராமேசுவரம்]], [[Wy/ta/தனுஷ்கோடி|தனுஷ்கோடி]], [[Wy/ta/இராமநாதசுவாமி கோயில்|இராமநாதசுவாமி கோயில்]], [[Wy/ta/பாம்பன் தீவு|பாம்பன் தீவு]], [[Wy/ta/மன்னார் வளைகுடா|மன்னார் வளைகுடா]] ஆகியவற்றுக்கு இம்மாவட்டம் பெயர் பெற்றது. மாவட்டத்தின் கிழக்குப் பகுதியில் [[Wy/ta/பாக்கு நீரிணையும்|பாக்கு நீரிணையும்]] [[Wy/ta/மன்னார் வளைகுடாவும்|மன்னார் வளைகுடாவும்]] முதன்மையாக அமைந்துள்ளன. ஏராளமான தீவுகள், ஆழமற்ற கடலோர நீர்ப்பரப்புகள், பவளப்பாறைகள், கடல் வாழிடங்கள் ஆகியவை இப்பகுதியில் உள்ளன. === வரலாறு === சேதுபதி மன்னர்கள், கடல்வழி வணிகம், இராமேசுவரப் புனிதப் பயணம் ஆகியவற்றோடு தொடர்புடைய நீண்ட வரலாறு இராமநாதபுரத்துக்கு உண்டு. இந்தியப் பெருநிலப்பகுதிக்கும் இலங்கைக்கும் இடையில் அமைந்திருப்பதால், இப்பகுதி வரலாற்றிலும் பண்பாட்டிலும் கணிசமான முக்கியத்துவம் பெற்றுள்ளது. இராமேசுவரம் பல நூற்றாண்டுகளாக முக்கியப் புனிதத் தலமாக விளங்கி வருகிறது; இந்தியாவின் பல்வேறு பகுதிகளிலிருந்தும் பயணிகள் இங்கு வருகின்றனர். [[Category:Wy/ta]] {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/தமிழ்நாடு}} {{INTERWIKI|Q15191}} qx8xkosoh3nkqu0ig1qyut75i0tt1yk 4 2969803 7356456 7305081 2026-10-07T19:24:30Z Arenghtqru888 2687803 /* Wp/ase */ 7356456 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|[[I:RFD]]|archivelink=Incubator:Requests for deletions/Archive}} __NEWSECTIONLINK__ This page is for nominating '''test wikis''' for deletion, or for nominating '''pages related to the maintenance of the Incubator''' for deletion. Requests for '''un'''deletion can also be made here. To request the deletion of '''individual pages in a specific test wiki''', please use the relevant talk pages where the editors of the test wiki are most active (such as the talk page of the test wiki's Main Page). Pages that should be speedily deleted should be tagged with {{tl|delete}} '''with a proper reason'''. It is typically not necessary to request that pages in a test wiki be deleted after the project has been given its own subdomain (e.g., <code>aa.wikipedia.org</code>), since such deletions are part of the normal workflow when creating new wikis. Eventually all pages in the test wiki will be deleted, leaving behind only the [[Incubator:Policy/Test wiki info page|info page]]. For the deletion policy, see [[Incubator:Deletion policy]]. {{Autoarchive resolved section | age = 1 | archive = 'Incubator:Requests for deletions/Archive/((year)) | show = yes }} == [[Wt/grc]] == As suggested by the [[m:Requests for new languages/Wiktionary Ancient Greek|rejected request]], and even agreed by a "keeper" of [[#Wp/grc]] above, there's blatantly no reason for having a Wiktionary in Historical language such as in Ancient Greek. For writting definitions of Ancient Greek words, the existing Wiktionaries e.g. [[wikt:el:|Greek Wiktionary]] are already hard on doing so. I would hence prefer to merge these contents into el.wiktionary. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 08:25, 12 July 2025 (UTC) :Just to be clear, I did not say that "there's blatantly no reason for having a Wiktionary in an historical language such as Ancient Greek". I don't agree on that point! What I've actually said is that I don't see reasons to preserve this draft of a Wiktionary, because the lemmas are too few and, above all, almost exclusively (80%?) written in Modern Greek. Probably, it is a draft by someone who wanted to translate them in Classical Greek but never had the time to do so. Since this Wiktionary is also inactive, and since there is no probability at all that this person will ever continue what he barely started, I don't find particular reasons to keep this very rough draft of a project alive. If someone wanted to restart an Ancient Greek Wiktionary, he could start it anew: having this draft or not would make very little difference! :On the other hand, having a real Ancient Greek Wiktionary would be useful: who could say that monolingual dictionaries are of no use for students of foreign languages? Nobody could say that! Therefore, a functional Ancient Greek Wiktionary would be very useful for the ca. 1 million students of Ancient Greek around the globe. Unfortunately, no scholar is currently willing to write such a monolingual dictionary for free. [[User:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[User talk:Anaxicrates|talk]]) 13:16, 18 July 2025 (UTC) {{Oppose}}. It's a good historical record. Others may be interested in it later.[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:06, 25 August 2025 (UTC) :@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] A good historical record? At least one former active user [[m:Special:Contributions/Leonardo José Raimundo|Leonardo José Raimundo]] is nowadays [[m:Requests for comment/Global ban for Leonardo José Raimundo|global banned]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 01:17, 25 August 2025 (UTC) ::For me it's not an argument. The project may be cleaned if necessary, but not deleted. [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:57, 25 August 2025 (UTC) *'''Delete''', {{ping|Andrijko Z.}} Are you really sure that you can speak such a historical language instead of a living language? From your record of contributions, I really really and really can't see anything as "good", all of your historical records are only promoting your bad properties instead of "good"s. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:23, 31 March 2026 (UTC) *:Please stick back to constructive arguments. @[[User:MF-Warburg|MF-Warburg]] please pay attention to the tone of this user. Thank you! [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 23:10, 31 March 2026 (UTC) *::@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] You don't really need to ping MF-W or other administrators, since the user who made bad tone is just you, not me. [[Special:Contributions/&#126;2026-20750-41|&#126;2026-20750-41]] ([[User talk:&#126;2026-20750-41|talk]]) 14:10, 4 April 2026 (UTC) *'''Delete''' Only Wikisource allows such ancient languages, and for testing Wikisource, [[s:mul:|here, the correct place]]. --[[Special:Contributions/&#126;2026-37662-04|&#126;2026-37662-04]] ([[User talk:&#126;2026-37662-04|talk]]) 10:59, 1 July 2026 (UTC) == [[Wp/atv]] == See [[Incubator:Administrators%27_noticeboard#Wp/atv_existence]]. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 21:19, 14 November 2025 (UTC) == Multiple projects == ;[[Wy/wal]], [[Wy/zu]], [[Wy/mg]], [[Wy/aa]], [[Wy/zyj]], [[Wy/udm]], [[Wy/wym]], [[Wy/jbo]] These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:25, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wq/so]], [[Wq/blk]], [[Wq/dtp]], [[Wq/aa]], [[Wq/zgh]], [[Wq/tcy]], [[Wq/se]], [[Wq/ary]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:30, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wb/ab]], [[Wb/ain]], [[Wb/bhi]], [[Wb/bug]], [[Wb/mos]], [[Wb/rw]], [[Wb/sn]], [[Wb/tum]], [[Wb/ddo]], [[Wb/lki]], [[Wb/wal]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:35, 8 January 2026 (UTC) ; [[wn/ace]], [[wn/ain]], [[wn/am]], [[wn/gl]], [[wn/ady]], [[wn/ceb]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:40, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wp/mki]], [[Wp/beu]], [[Wp/com]], [[Wp/lrl]], [[Wp/mhp]], [[Wp/bgx]], [[Wp/enx]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:46, 8 January 2026 (UTC) :For what?... [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 18:38, 11 February 2026 (UTC) ::For being inactive, not having any content (or very few) and just taking up space. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 23:16, 11 February 2026 (UTC) :::"Placeholder" projects have always existed on Incubator and are not a problem by themselves. Info pages with "tocreate" status (like Wp/com) also should not be deleted. If a Main Page properly written in the languages invites people to contribute, there is no problem. If there are additional problems, like the sole Main Page is not actually written in the language itself, or the language is dead/invalid, please elaborate. For example, I did just deleted Wb/tum because its Main Page was very broken with a lot of missing templates. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 00:11, 12 February 2026 (UTC) ::::There is really no problem aside from that it has no content, so if you say that they are just placeholder than they should be fine. Thanks for telling me. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:35, 12 February 2026 (UTC) ::::But also, these projects have never been active since creation. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:36, 12 February 2026 (UTC) *'''Delete''' Placeholder-only "projects" are nonsense of nonsense, gibberish of gibberish, trolls of trolls, and especially, damn of damn. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:24, 31 March 2026 (UTC) :Also Wb/ary Wy/acm Wt/acm [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 08:45, 8 April 2026 (UTC) == [[Wp/ase]] == Pains me to say this but this project is unlikely to ever go anywhere. It has had no activity since 2020 besides spam. Most Deaf folks in the US, for cultural reasons, use English, and the SignWriting community is not very large. [[Special:Contributions/&#126;2026-10410-48|&#126;2026-10410-48]] ([[User talk:&#126;2026-10410-48|talk]]) 22:57, 16 February 2026 (UTC) :And is it just me or are there not even really characters to represent sign language? They don't show up for me at least. [[Special:Contributions/&#126;2026-12914-86|&#126;2026-12914-86]] ([[User talk:&#126;2026-12914-86|talk]]) 15:42, 27 February 2026 (UTC) ::There is a gadget you need to activate. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:31, 2 March 2026 (UTC) ::I do not support the request for deletion. This content is readable to fluent ASL users with knowledge of signwriting (speaking as one myself). the characters do represent signed langauge [[User:Kachow03|Kachow03]] ([[User talk:Kachow03|talk]]) 07:32, 17 June 2026 (UTC) :@[[User:Yair rand|Yair rand]]: What's the technical status of this project? I thought it was just waiting for MediaWiki to [[phab:T11436|properly support vertical text]] or for VisualEditor to have better support for SignWriting? Have you had any contact with [[User:ValSutton|ValSutton]] lately about this project? [[User:Mxn|Minh <span style="font-variant: small-caps;">Nguyễn</span>]]&nbsp;^{[[User talk:Mxn|<span style="display: inline-block;">&#x1f4ac;</span>]]} 21:13, 19 March 2026 (UTC) :This project has faltered in the past due to a lack of technical investment, but actually I think its potential has gone way up since 2020. If AI works for speech recognition in audio, it's likely to work decently for sign recognition in video as well; this would be an easy way to bypass SignWriting's traditional problem of having to learn a whole new writing system. [[User:Pharos|Pharos]] ([[User talk:Pharos|talk]]) 19:54, 23 March 2026 (UTC) :{{oppose}} this is maybe the only incubator in a sign language, providing a proof of concept for testing technical investment in this area. This is an important language to have here and will be a reference for future sign languages in wikimedia. [[User:Arcstur|Arcstur]] ([[User talk:Arcstur|talk]]) 18:27, 11 July 2026 (UTC) :If there is no established practice among Deaf users of using SignWriting as a means of writing and consuming content - rather than simply as a transcription of "live" signs - I don't see any realistic possibility of this project moving forward. I don't think it's reasonable for Wikimedia to try to impose the use of a script which the external community surrounding a language has not accepted. [[User:Omphalographer|Omphalographer]] ([[User talk:Omphalographer|talk]]) 23:17, 14 August 2026 (UTC) :{{support}} what even is the point? ASl is visual. Reading is also visual, and way simpler than trying to figure out what a SignWriting symbol means. [[User:Arenghtqru888|Arenghtqru888]] ([[User talk:Arenghtqru888|talk]]) 19:24, 7 October 2026 (UTC) == Wikinews test projects == As of March 30, 2026, [[meta:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Wikinews has been shut down]]. Therefore, none of the Wikinews test projects on the Incubator will ever go anywhere. They should therefore either be deleted or the content should be archived elsewhere. [[User:DraconicDark|DraconicDark]] ([[User talk:DraconicDark|talk]]) 17:17, 31 March 2026 (UTC) :Please note that existing Wikinews tests are now [technically] in read only mode (or restricted to administrators), and creating new tests is also restricted. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 20:13, 1 April 2026 (UTC) :I'd suggest to announce this question via top of these test projects' portal pages e.g. [[Wn/cdo]] via that tag. [[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:51, 4 April 2026 (UTC) ::Done, there’ll now be a notice on every Wikinews tests info page. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 09:37, 4 April 2026 (UTC) I am told that the Board considers making a decision about this and is in consultation about possible place to put this content, so let's wait for that. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 13:20, 7 April 2026 (UTC) :And, for the record, what to do with [[m:Requests_for_new_languages#Wikinews|RFL requests for Wikinewses]] (which many of them are marked eligible)? [[Special:Contributions/&#126;2026-22152-29|&#126;2026-22152-29]] ([[User talk:&#126;2026-22152-29|talk]]) 01:22, 10 April 2026 (UTC) ::If no users oppose, then I'd love to merge the above "Wn/kk, Wn/sah/ Wn/tt" section and another section below as L3 sections under this thread since we are discussing all Wikinews test projects here. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 01:46, 18 April 2026 (UTC) :Manually pinging @[[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] for [[Wn/vi]] due to talk page semi-protected. --[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 00:32, 19 April 2026 (UTC) ::I have no further comments on [[Wn/vi]]. This project just needs to archive and read-only like other cases. [[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] ([[User talk:Nvdtn19|{{int:talkpagelinktext}}]]) 05:39, 19 April 2026 (UTC) As one of the main contributors and maintainers of [[Wn/cdo]], I was caught completely off guard and deeply shocked by this news. Reading [[#Wn/ms|the statement below from the Wn/ms community]] truly resonated with me. Over the years, volunteer reporters for Wn/cdo have actively gathered and edited news, gone on field assignments, and connected with locals to take photos and write articles—covering everything from major international events to grassroots local news in [[:w:en:Fuzhou|Hokchew]], [[:w:en:Matsu_Islands|Matsu]] and Malaysia [[:w:en:Fuzhou people|Hokchew community]]. Wikireporters even volunteered for field assignments in other cities, such as Shanghai, to cover local exhibitions. We were dedicated to ensuring that the Wikinews in our mother tongue was not merely a translation of dominant, high-resource languages, but instead possessed its own unique character. Wn/cdo is a project that has grown alongside the personal capabilities of its editors and maintainers. It is profoundly regrettable to hear this news today. The editors of Wn/cdo are currently discussing where to go from here. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:28, 19 April 2026 (UTC) :Hello Davidzdh, :I'm Victoria, the WMF Board of Trustees member responsible for the Wikinews -related discussions. I'm truly sorry that this news has come so unexpectedly. The wider Wikimedia Movement was discussing the possible future of the Wikinews projects for a while, and the consensus was that the existing projects did not leave up to the expectations while using the limited resources. But I understand that the bulk of discussions was happening in other places (mostly on Meta) and many people were not aware of them. :It’s clear from your message how much care, effort, and personal commitment has gone into building and sustaining Wn/cdo over the years. The work of your community is deeply meaningful. It’s especially difficult when something that has grown so organically and with such dedication faces an uncertain future. I can assure you that all you've done wouldn't be lost as it will be accessible in the read mode and can be copied. :I regret that this situation has come as a shock, and that it has affected contributors who have invested so much into the project.I understand that you and your fellow editors are now considering next steps. I sincerely hope that, whatever direction you choose, the strength and cohesion of your community will carry forward. [[User:Victoria|Victoria]] ([[User talk:Victoria|talk]]) 09:53, 21 April 2026 (UTC) :: Hi [[User:Davidzdh|Davidzdh]], what is the most recent work on [[Wn/cdo/Wikinews:Main Page|wn:cdo]]? Just making sure nothing is lost. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::Interesting, all the newsletters shown on their mainpage were created 8 years ago, so where are their recent news? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 06:26, 22 April 2026 (UTC) :::Hi @[[User:Sj|Sj]], all works from [[Wn/cdo]] are [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Wn/cdo/ here], in addition, their category pages, templates, and modules cannot be seen on the above summary page; they can be found at: :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo%2F&namespace=1 <code>Talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Category:Wn/cdo/ <code>Category:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=template%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>template:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=module%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>module:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo&namespace=829 <code>module_talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::I have provided a detailed summary of the page distribution and the community’s migration plan below [[#Wn/cdo]]. Thank you for your attention! [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:41, 25 April 2026 (UTC) :::To provide some additional context regarding the main page, which might confuse those unfamiliar with the project: :::Mindong has long had two mainstream writing systems: one using Chinese characters and the other using [[:en:Bàng-uâ-cê|Latin alphabets]]. For nearly thirty years in the online Mindong community, the debate over which script to use has been a controversial topic that has, to some extent, torn the community apart. Under the Mindong Wikipedia's village pump, Help namespace, and Wikipedia namespace, you will find extensive records of fierce arguments between both sides, as well as essays written by their respective supporters defending their stances. This controversy is not limited to Wikimedia projects; you can find even more of it in other Min language web forums and online chat rooms. :::Therefore, in order to resolve this dispute and unite the community—at least within Wikimedia projects—we want the project's official pages to feature both Chinese characters and Romanization side-by-side (合璧, hăk-bék), with one script on the left half and the other on the right. Moreover, the content on both sides is essentially identical; if read aloud, they produce exactly the same sound, only the written text differs. This imposes high demands on the content—they cannot be written independently of one another, but must be coordinated to ensure both sides say the exact same thing. :::Additionally, our view of the main page is that it serves as a showcase of the project volunteers' reporting and editing standards. Because of this, it is not simply the latest news that gets posted on the main page. Instead, we feature reports where volunteers actually did fieldwork, visited the sites, and took news photos to write lengthy, detailed articles. Furthermore, all articles featured on the main page are audio news reports, meaning an audio file read aloud by a human voice without any mispronunciations or verbal errors is attached alongside the transcript. Some even go a step further and are presented as full video news report programs that we have produced. :::Naturally, requiring both high-quality reporting and strict consistency between the Chinese character and Latin alphabet versions makes maintaining updates on the main page objectively difficult. Our intent for the main page is to give people an understanding of the editorial style and quality standards of this incubator project as much as possible, so we do not aggressively push for rapid updates there. However, this does not mean there are no newer news articles within the project. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:29, 25 April 2026 (UTC) ::Hello Victoria, ::Thank you for your clarification. I appreciate the assurance that, the content "wouldn't be lost." I believe this is extremely important because it directly affects the volunteers' trust in Wikimedia. Many newsletters from Mindong Wikinews have been cited and linked on social media via their URLs. Regardless of the final outcome, keeping these URLs accessible means that the past efforts of the Mindong language community will have a chance to be remembered. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:41, 25 April 2026 (UTC) :[[Wn/tr/Ekrem İmamoğlu 13. cumhurbaşkanı seçildi]] is a spam page [[Special:Contributions/&#126;2026-25348-62|&#126;2026-25348-62]] ([[User talk:&#126;2026-25348-62|talk]]) 17:10, 25 April 2026 (UTC) ::+1, that should really fit the speedy deletion criteria. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:59, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], [[Wn/tt]] === These projects are already on Russian Wikinews [[Special:Contributions/151.135.197.56|151.135.197.56]] 13:47, 4 January 2025 (UTC) :Tend to '''support deletion''' of Wn/kk per the [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh|rejected RFL]], which as only having little substubs before RFL rejection, there are merely no benefit for having a separate kk.wikinews. Eventually, it currently has '''[[Special:PrefixIndex/Wn/kk/|no pages]]'''. (Someone would say that there's [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh 2|second open RFL]], but its creator Bauka0625 didn't create anything except their own user page here) :The later two were discussed [[Incubator:Requests_for_deletions/Archive/3#Wikinews_projects_in_languages_of_the_Russian_Federation|in 2019]] which result no consensus, of which Tatar Wikinews has its [[m:Requests for new languages/Wikinews Tatar|RFL verified as eligible]], I'm not sure whether there's really benefit for second trial of RFD em. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 00:35, 5 January 2025 (UTC) : {{Support}} I support the deletion of the projects as per the request. Besides that, these projects have never been active in the incubator since their creation.--[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[User talk:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|talk]]) 08:15, 5 January 2025 (UTC) ::@[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] The last Tatar one may be a sensitive question as, again, its RFL is verified as eligible, I contacted a user who voted keep in that 2019 DR, that has several contributions to [[Wq/tt]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 10:24, 8 January 2025 (UTC) : "Delete" (in scare quotes because no use of the MediaWiki deletion functionality is involved here - the page will really be replaced with a pointer) [[wn/kk]] as empty. Delete [[wn/sah]], which only contains a main page and no other content. Inclined to delete [[wn/tt]], which only contains a Main Page and one news article from 2020, as well, but not as strongly convinced. In any case these can be recreated if there's a movement to develop the project outside of Russian Wikinews. : Once these are deleted, we need to decide what to do with the domain names https://kk.wikinews.org, https://sah.wikinews.org, https://tt.wikinews.org. :: Inclined to redirect https://tt.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B3%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D1%82, https://sah.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9, but redirect https://kk.wikinews.org to https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8:%D0%9C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C (the project page explaining Russian Wikinews' multilingual initiative) since there isn't even a Kazakh Main Page. Although even the first two are very dead. And for all three domains redirect https://tt.wikinews.org/wiki/foo -> https://ru.wikinews.org/wiki/Foo. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 20:03, 12 January 2025 (UTC) ::@[[User:Pppery|Pppery]] I think for 3rd one, once we indeed gain consensus to delete, we might need to discuss with langcom members on whether its RFL's eligible status should be revoked. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 03:42, 13 January 2025 (UTC) ::: The project should remain in-theory eligible. I'm effectively saying to do a [[w:WP:Soft deletion|soft delete]] - delete the nearly-empty test currently there without prejudice against a new movement for starting a test if one forms. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 03:43, 13 January 2025 (UTC) ::::@[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]]: As you're most likely supporting to keep such "tocreate portal pages", do you have time on Pppery's suggestions above? [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 04:57, 12 July 2025 (UTC) ::::Anyway, it looks like the member who marked Tatar Wikinews request eligible [[m:User_talk:Jon_Harald_Søby#Consider_cancelling_eligibility_of_Wikinews_Tatar?|doesn't agree]] to re-consider it should be revoked or not. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 05:01, 12 July 2025 (UTC) :::::If they are already present on Wn/ru, then at least, they should link to their respective pages on ru.wikinews. --[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]] ([[User talk:Ooswesthoesbes|talk]]) 06:17, 12 July 2025 (UTC) ::::::Looks like the nominator already did so. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 07:53, 12 July 2025 (UTC) *'''Delete''' Per [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|board decision]], they are already failed, and should go to 3rd platform for further contributing. --[[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:46, 4 April 2026 (UTC) *:{{Oppose}} Soft-closure and archive. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:32, 9 May 2026 (UTC) *::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] The entire projects were created on other wikis, why archive here? Make discussion branches? That's really hassle for citing. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:54, 12 May 2026 (UTC) *:::Why not keep with soft redirections? But, yes, I'm not really opposite it, however should let the local community speak up maybe other russian contributors as well. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:50, 12 May 2026 (UTC) :{{Oppose}} all of the above. You should first ask one of the ru-Wikinews users (as me) to move these 4 pages. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:49, 19 April 2026 (UTC) I have moved all useful Tatar and Kazakh content along with Yakut mainpage, and I'm asking the Incubator administrators to help me complete the migration: # Delete all content of [[Wn/tt]] and [[Wn/kk]] # Move all of the templates with redirects (~30) in [[Wn/sah]] <u>with prefixes, under their current names</u> to Russian Wikinews. I can't do it myself, because importing to Wikinews from Incubator is not allowed, local sysops cannot import pages from Incubator. In the edit description, would be good to specify the contributors who created the template and the CC-BY-SA license (because Russian Wikinews use CC-BY-2.5). # Place stubs from [[User:Таёжный лес/news]] on [[Wn/evn]] (another one language version hosted in ruWN), [[Wn/kk]], [[Wn/tt]], [[Wn/sah]] respectively. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 11:30, 19 April 2026 (UTC) :@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ruwikinews, as well as other Wikinews with official subdomains, are being discussed on [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|future migration targets]], so I don't know why 3rd is still needed. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 02:30, 20 April 2026 (UTC) ::Right, along with other Wikinews, including projects in Incubator. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 03:44, 20 April 2026 (UTC) :::Just note: Wn/evn is now deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-36425-52|&#126;2026-36425-52]] ([[User talk:&#126;2026-36425-52|talk]]) 04:50, 23 June 2026 (UTC) === Empty Wikinews test projects === These Wikinews test projects contain no pages or only main pages: [[Wn/ady]], [[Wn/ain]], [[Wn/arz]], [[Wn/bew]], [[Wn/bgn]], [[Wn/brh]], [[Wn/ccp]], [[Wn/ceb]], [[Wn/cnh]], [[Wn/ctg]], [[Wn/cy]], [[Wn/ddo]], [[Wn/dlg]], [[Wn/dtp]], [[Wn/dv]], [[Wn/dz]], [[Wn/ee]], [[Wn/ff]], [[Wn/fur]], [[Wn/ga]], [[Wn/gag]], [[Wn/gd]], [[Wn/gl]], [[Wn/gu]], [[Wn/hif]], [[Wn/hnd]], [[Wn/ie]], [[Wn/jax]], [[Wn/jbo]], [[Wn/jje]], [[Wn/kbd]], [[Wn/kip]], [[Wn/kjh]], [[Wn/kk]], [[Wn/kl]], [[Wn/km]], [[Wn/kn]], [[Wn/ks]], [[Wn/ku]], [[Wn/ky]], [[Wn/lg]], [[Wn/lo]], [[Wn/min]], [[Wn/mn]], [[Wn/mnw]], [[Wn/mr]], [[Wn/mrh]], [[Wn/my]], [[Wn/nrm]], [[Wn/nv]], [[Wn/oc]], [[Wn/om]], [[Wn/os]], [[Wn/pcm]], [[Wn/phr]], [[Wn/rw]], [[Wn/sah]], [[Wn/sco]], [[Wn/so]], [[Wn/tly]], [[Wn/trv]], [[Wn/ts]], [[Wn/tt]], [[Wn/tum]], [[Wn/tw]], [[Wn/vec]], [[Wn/wal]], [[Wn/yi]], [[Wn/zu]] [[Special:Contributions/&#126;2026-21280-06|&#126;2026-21280-06]] ([[User talk:&#126;2026-21280-06|talk]]) 09:25, 7 April 2026 (UTC) :False about Wn/tt. I don't see any problem with a test project having at least one page written in a language, even if it's just a mainpage. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 04:21, 8 April 2026 (UTC) ::@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] This is already being discussed on the section above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:06, 18 April 2026 (UTC) :Probably [[Wn/als]], [[Wn/ang]], [[Wn/ba]] and [[Wn/bar]] can also be ditto opinions. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:10, 18 April 2026 (UTC) ::als, ba, and bar document where the corresponding projects are, and ang puts up a deletion notice. I don't see why we should delete them. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:49, 29 April 2026 (UTC) :::@[[User:魔琴|魔琴]] Where are benefits to keep such semi-redirect to closed projects? Those "projects" are having no pages useful, deletion of them should potentially be feel free and without prejudice, as like how we are plugging power sockets. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 15:02, 7 May 2026 (UTC) ::::Redirects are cheap. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 15:05, 7 May 2026 (UTC) :::::@[[User:魔琴|魔琴]] That will only result unnecessary discussion branches which can really stuck citation purposes, that said, [[w:Don't be a jerk|no need to leave such redirects to jerk pages]]/ [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:55, 12 May 2026 (UTC) ::Just soft close those pages, its not hard. It's nothing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:52, 12 May 2026 (UTC) * {{oppose}} all requests above. Cause this doesn’t even matter if the consensus reach to keep or delete, as the board already decided to close the project. If the board ask us delete all tests, we'll delete them.🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 01:57, 19 April 2026 (UTC) *:bew and ks are already deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 22:58, 22 April 2026 (UTC) :Suggest to '''delete''' those with entirely no subpages, e.g. [[Wn/my]], these can be feel free to go without prejudice. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 04:00, 19 April 2026 (UTC) :{{Oppose}} [[Wn/nrm]] because of special code. {{Oppose}} [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], and [[Wn/tt]] because we may need to mention [[:n:ru:Викиновости:Multilingualism|Russosphere Multilingual Wikinews project]] on their portals. --[[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:52, 29 April 2026 (UTC) ::@[[User:魔琴|魔琴]] Russian Wikinews is currently discussing the target of migration, see details [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|here]]. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 17:09, 1 May 2026 (UTC) * {{oppose}} First, we clearly need redirects etc.; e.g. if the Incubator cannot have interested contributors taking a look, then there's no way forward for the whole site, might consider a soft closure as well(no lol). Second, this actually brings no real benefit. Third, a soft closure decision points to soft closure, also the history of Wikimedia movement sites is not a have or not have. Wikinews(pages) have already been soft-closed now, and anyway that is a done deal. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 14:23, 8 May 2026 (UTC) === [[Wn/ms]] === I need clarification regarding the closure of Malay Wikinews. Will administrators on Wikimedia Incubator mass-delete all the pages associated with Malay Wikinews, given that there are currently a total of 1162 pages (including categories, templates, talk pages, and redirects) based on [https://meta.toolforge.org/catanalysis/index.php?cat=0&title=Wn/ms&wiki=incubatorwiki the statistics on this page]? Or will the community be given the option to move/archive these pages elsewhere (such as Miraheze, or maybe one of the Malay Wikimedia projects with new namespace, or perhaps separate toolforge project)? [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:08, 19 April 2026 (UTC) :I will tag active Malay Wikinews contributors such as @[[User:Stress 043|Stress 043]], @[[User:26 Ramadan|26 Ramadan]], @[[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], @[[User:Izington|Izington]], @[[User:Rulwarih|Rulwarih]], @[[User:Jeluang Terluang|Jeluang Terluang]], @[[User:SNN95|SNN95]], @[[User:Zazamental|Zazamental]], @[[User:Wiki Farazi|Wiki Farazi]], @[[User:Adikhebat|Adikhebat]], @[[User:Tofeiku|Tofeiku]], @[[User:Song GK|Song GK]], @[[User:Ceball1923|Ceball1923]], @[[User:Niduzzi|Niduzzi]] regarding this. They have the right to know where their contributions would go, and worst comes to worst, send their final goodbye to their content. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:13, 19 April 2026 (UTC) ::Actually, with the exception of blocked users e.g. Zazamental (and some who are inactive for at least 2 years), I already posted noticement on their talk pages this morning. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:20, 19 April 2026 (UTC) :As someone who has been very hopeful and working a lot on the release of Malay Wikinews since 2020, it is definitely upsetting to see the years of work wasted, especially with the recent creation of the news header template and all the work that the Malaysian community put for more original reports on the ground that also helped to contribute to other projects such as Wikipedia and Wikimedia Commons. I would suggest that even if Wikinews is no longer supported, the local communities on incubator should have the autonomy to continue running their own Wikinews (and any other projects if they also get shut down) afterwards on Incubator as it barely costs anything for the Foundation to support. :The initiatives taken by the Malaysian community such as to get the media pass to be the first to report on the iPhone 17 launch and have pictures uploaded to commons cannot be ignored. Even other news occassionally refers to the Malay Wikinews for their report, such as when the new Kamus Dewan Perdana website was announced, where the Malay tech news [https://amanz.my/2025541529 directly cited Wikinews' original report] of the announcement from Dewan Bahasa. :If local communities are able to bring Wikinews to greater heights, nobody should be able to stop them. At least let us operate our projects on the Incubator even if it will never make it to its full stage, it's better than shutting it down entirely. [[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]] ([[User talk:EmpAhmadK|talk]]) 06:33, 19 April 2026 (UTC) :: Hello [[user:Hakimi97|Hakimi97]] and [[user:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], I don't believe any pages will be deleted, at most made read-only. Existing URLs should continue to work. There are also community plans to [[m:Migration of Wikinews and future hosts|migrate Wikinews to a new host]] which could include interested active incubator languages. (You may want to comment there.) So no work to date should be wasted. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::I don't think that it is possible for Malay Wikinews to be moved together with those established language editions of Wikinews, given that the Malay Wikinews has not even graduated from the Incubator before the closure of the Wikinews being announced. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 20:15, 21 April 2026 (UTC) :::@[[User:Sj|Sj]] Maybe [[Wn/tr]] has really benefits for losing instead of archiving due to its totally spam subpages. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:01, 12 May 2026 (UTC) ::First, I believe that Malay Wikinews will absolutely not be deleted; another key aspect of soft closure is proper preservation. Second, you are welcome to continue following future developments related to Wikinews and participate in related discussions, perhaps join back in again! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:30, 9 May 2026 (UTC) :Sorry for being inactive for quite some time. When I first came across Malay Wikinews back in 2024, it had roughly 300 articles. Seeing that number grow to over 600 today is a significant achievement, especially given the very small number of active contributors. :Realistically, awareness of Wikinews is quite low, and even fewer people know about the Malay edition. For this reason, the Board's decision to close the project is understandable, and I accept the archival of the Malay site. However, I completely empathize with the contributors who might feel frustrated by this decision. They invested a great deal of time and effort into producing original reporting and photography, and their disappointment is completely valid. :Ultimately, life goes on, and the broader Wikimedia movement will continue to move forward. Free knowledge truly comes with a hefty price. [[User:Stress 043|Stress 043]] ([[User talk:Stress 043|talk]]) 15:45, 24 May 2026 (UTC) ::That being said, many communities are still going, and we welcome you to join us moving forward or stopping together. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 23:00, 24 May 2026 (UTC) === [[Wn/cdo]] === Following the recent news regarding the Wikinews closures, the Mindong (cdo) community has discussed our next steps. With the explicit support of our local administrators, we plan to migrate our Wikinews test project to the Mindong Wikipedia (cdo.wikipedia.org) and continue operating it there as a dedicated sub-project. To ensure that the years of hard work by our contributors are preserved and that proper attribution is maintained, we need to perform a full import. Therefore, I am requesting a complete dump—including full edit histories—for all pages under the Wn/cdo/ prefix. For context, our community has already prepared the necessary namespace mapping plan for the target wiki: {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Report:xxx |- | Talk:Wn/cdo/xxx || Report_talk:xxx |- | Wn/cdo/Help:xxx || Help:xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN:xxx |- | Talk:Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN_talk:xxx |- | Category:Wn/cdo/xxx || Category:Wn/cdo/xxx |- | Template:Wn/cdo/xxx || Template:Wn/cdo/xxx |- | Module:Wn/cdo/xxx || Module:Wn/cdo/xxx |- | Module_talk:Wn/cdo/xxx || Module_talk:Wn/cdo/xxx |} Could an administrator or someone with the necessary access please assist us in generating this export? --[[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:30, 25 April 2026 (UTC) :You need to file a request at [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?tags=wikimedia-site-requests phabricator] for those namespace creation. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 05:46, 25 April 2026 (UTC) ::Thank you for the information. Do we need the Phabricator request for the namespaces to be approved and implemented first, or can the data dump and import happen in parallel? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:44, 25 April 2026 (UTC) ::[[phab:T424413]] has been created. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 07:11, 25 April 2026 (UTC) :Really support this constructive decision by the local community. Keep it up! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:31, 9 May 2026 (UTC) I would recommend not creating new namespaces (that makes archiving and discovery much harder, especially for a small number of pages) unless necessary. You can more easily map this as follows, with no new namespaces needed. Also it's better for the official page title to be a full "wikinews" rather than an abbreviation "WN" again for searchability and readability. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 12:59, 28 April 2026 (UTC) {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Project:Reports/xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || Project:Wikinews/xxx |} :Thank you for your constructive suggestion. :From my understanding, requesting and creating new namespaces is actually a separate matter from importing the news articles and their edit histories from the Incubator. (I also pointed this out during our internal discussions within the local community, and the local Wikipedia administrator agrees with this as well.) :For the import process itself, I think using the target paths you suggested works perfectly. As for creating new namespaces, it might take a very long time due to technical or other reasons, or it might not even be implemented at all. However, this will not affect the continued operation of the local community's news project. :How should we move forward with the export and import process? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:11, 25 May 2026 (UTC) === Archive all === It should be based on full archival as the standard. Since the closure component of the soft-close has already been applied to the various Incubator sites, its archival component should also be applied here. and For Incubator versions with communities by the way, they have always been part of the global Wikinews community, and they are also welcome to take part in future contributions and discussions. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 13:47, 8 May 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] I don't think empty ones e.g. [[Wn/my]] should also be "archived", since there are eventually no projects under this prefix, such empty "projects" should feel free to be deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:51, 12 May 2026 (UTC) ::The main thing is, deleting a one page doesn't do any good, and since it's already been soft-closed, the process isn't exactly fair. And since there's no negative impact anyway, I guess it's fine to just keep it. But, not really impact much thing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:43, 12 May 2026 (UTC) :::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] But keeping such "null project"s, on the other hand, can really mislead users to consider starting them even after 4 May, to which those are no longer allowed to active in any circumstances, that will only cause unnecessary unprotect requests which are also unfair for the administrators. Due to really existing negative impact in the near future, I suggest that we can exclude such empty ones from archival by early-bird deletion, that's the correct way with no hurts, not keeping, this way is really hurting future new users. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:14, 13 May 2026 (UTC) ::::I understand your concerns, but they are unnecessary. Enough explanation is enough. If you think like that, then all soft shutdown sites would have this problem, which is impossible. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 11:04, 13 May 2026 (UTC) :::::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] I don't think so, it's unable to guess what the new users really wanna do, if and when they asked for unprotect, are you really able to do such "enough explanation"s? [[Special:Contributions/&#126;2026-38002-61|&#126;2026-38002-61]] ([[User talk:&#126;2026-38002-61|talk]]) 04:09, 3 July 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] Anyway, I suggest that we can exclude one from your archival proposal: Turkish ([[Wn/tr]]) as someone else pointed above, there are really nothing but spam pages under Wn/tr prefix. Presumably, that's already a scandal of Incubator. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:52, 12 May 2026 (UTC) ::Yeah If there truly is an extremely exceptional incubator version that cannot be resolved through cleanup and has a significant negative impact, then of course it is open to discuss, I won't be opposite. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:39, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/tr]] === Since someone pointed above, I suggest that even we are considering to archive all Wikinews test projects without deletion, but this Turkish one should really be excluded from archival, and should consider '''deleting all pages''', and with explaination to '''direct to either tr.wikipedia or Miraheze/Fandom...''' for future news contributions, due to '''full of spam-only pages, include the mainpage'''. --'''[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:24, 13 May 2026 (UTC)''' == [[Wy/ssh]] == not in shihhi arabic [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 07:36, 11 May 2026 (UTC) :Seems already deleted, close? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:00, 12 May 2026 (UTC) {{Section resolved|1=[[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} 14:32, 3 July 2026 (UTC)}} == [[Wb/ary]], [[Wp/ars]], [[Wt/acm]], [[Wy/acm]], [[Wp/ayl]], [[Wq/ary]], [[Wp/afb]] == one page wiki test projects [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 12:10, 12 May 2026 (UTC) :Notifyed two users that were active on some of above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:07, 13 May 2026 (UTC) :Wp/afb has multiple pages. [[User:JJUPLOADS22|JJUPLOADS22]] ([[User talk:JJUPLOADS22|talk]]) 19:01, 31 May 2026 (UTC) == [[Wp/xpq]] == There's no one encyclopedic article in this wiki, only images and two interrogative sentences in [[Wp/xpq/Shwi mitukushq]]. Mohegan-Pequot is actually a dead language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 12:40, 30 August 2026 (UTC) == [[Wp/mjy]] == No encyclopedic content: articles contain nothing except title and single image. Mahican language has no speakers. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 13:20, 30 August 2026 (UTC) == [[Wp/xzh]] == Unactive test in an ancient language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:08, 1 September 2026 (UTC) == [[Wt/mxi]] == Unactive test in a historical language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:08, 1 September 2026 (UTC) == [[Wy/bxr]] == The single page, being abandoned for 5 years, contains only English text. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:00, 1 September 2026 (UTC) == Tungusic Wiktionaries == [[Wt/neg]], [[Wt/ude]], [[Wt/evn]], [[Wt/ulc]], [[Wt/oaa]], [[Wt/gld]]. No content on these languages except from the described words. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 17:39, 2 September 2026 (UTC) == [[Wq/jje]] == No actual content since creation. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:32, 3 September 2026 (UTC) == [[Wy/jje]] == Same as [[Wq/jje]]. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:37, 3 September 2026 (UTC) == [[Wb/udm]] == LTA's vandalism. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:54, 4 September 2026 (UTC) 9zic0rylimwm44523fxgfkktlm8igab 7356626 7356456 2026-10-08T03:25:22Z TNTErick 2546202 /* Wp/ase */ Reply 7356626 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|[[I:RFD]]|archivelink=Incubator:Requests for deletions/Archive}} __NEWSECTIONLINK__ This page is for nominating '''test wikis''' for deletion, or for nominating '''pages related to the maintenance of the Incubator''' for deletion. Requests for '''un'''deletion can also be made here. To request the deletion of '''individual pages in a specific test wiki''', please use the relevant talk pages where the editors of the test wiki are most active (such as the talk page of the test wiki's Main Page). Pages that should be speedily deleted should be tagged with {{tl|delete}} '''with a proper reason'''. It is typically not necessary to request that pages in a test wiki be deleted after the project has been given its own subdomain (e.g., <code>aa.wikipedia.org</code>), since such deletions are part of the normal workflow when creating new wikis. Eventually all pages in the test wiki will be deleted, leaving behind only the [[Incubator:Policy/Test wiki info page|info page]]. For the deletion policy, see [[Incubator:Deletion policy]]. {{Autoarchive resolved section | age = 1 | archive = 'Incubator:Requests for deletions/Archive/((year)) | show = yes }} == [[Wt/grc]] == As suggested by the [[m:Requests for new languages/Wiktionary Ancient Greek|rejected request]], and even agreed by a "keeper" of [[#Wp/grc]] above, there's blatantly no reason for having a Wiktionary in Historical language such as in Ancient Greek. For writting definitions of Ancient Greek words, the existing Wiktionaries e.g. [[wikt:el:|Greek Wiktionary]] are already hard on doing so. I would hence prefer to merge these contents into el.wiktionary. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 08:25, 12 July 2025 (UTC) :Just to be clear, I did not say that "there's blatantly no reason for having a Wiktionary in an historical language such as Ancient Greek". I don't agree on that point! What I've actually said is that I don't see reasons to preserve this draft of a Wiktionary, because the lemmas are too few and, above all, almost exclusively (80%?) written in Modern Greek. Probably, it is a draft by someone who wanted to translate them in Classical Greek but never had the time to do so. Since this Wiktionary is also inactive, and since there is no probability at all that this person will ever continue what he barely started, I don't find particular reasons to keep this very rough draft of a project alive. If someone wanted to restart an Ancient Greek Wiktionary, he could start it anew: having this draft or not would make very little difference! :On the other hand, having a real Ancient Greek Wiktionary would be useful: who could say that monolingual dictionaries are of no use for students of foreign languages? Nobody could say that! Therefore, a functional Ancient Greek Wiktionary would be very useful for the ca. 1 million students of Ancient Greek around the globe. Unfortunately, no scholar is currently willing to write such a monolingual dictionary for free. [[User:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[User talk:Anaxicrates|talk]]) 13:16, 18 July 2025 (UTC) {{Oppose}}. It's a good historical record. Others may be interested in it later.[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:06, 25 August 2025 (UTC) :@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] A good historical record? At least one former active user [[m:Special:Contributions/Leonardo José Raimundo|Leonardo José Raimundo]] is nowadays [[m:Requests for comment/Global ban for Leonardo José Raimundo|global banned]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 01:17, 25 August 2025 (UTC) ::For me it's not an argument. The project may be cleaned if necessary, but not deleted. [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:57, 25 August 2025 (UTC) *'''Delete''', {{ping|Andrijko Z.}} Are you really sure that you can speak such a historical language instead of a living language? From your record of contributions, I really really and really can't see anything as "good", all of your historical records are only promoting your bad properties instead of "good"s. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:23, 31 March 2026 (UTC) *:Please stick back to constructive arguments. @[[User:MF-Warburg|MF-Warburg]] please pay attention to the tone of this user. Thank you! [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 23:10, 31 March 2026 (UTC) *::@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] You don't really need to ping MF-W or other administrators, since the user who made bad tone is just you, not me. [[Special:Contributions/&#126;2026-20750-41|&#126;2026-20750-41]] ([[User talk:&#126;2026-20750-41|talk]]) 14:10, 4 April 2026 (UTC) *'''Delete''' Only Wikisource allows such ancient languages, and for testing Wikisource, [[s:mul:|here, the correct place]]. --[[Special:Contributions/&#126;2026-37662-04|&#126;2026-37662-04]] ([[User talk:&#126;2026-37662-04|talk]]) 10:59, 1 July 2026 (UTC) == [[Wp/atv]] == See [[Incubator:Administrators%27_noticeboard#Wp/atv_existence]]. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 21:19, 14 November 2025 (UTC) == Multiple projects == ;[[Wy/wal]], [[Wy/zu]], [[Wy/mg]], [[Wy/aa]], [[Wy/zyj]], [[Wy/udm]], [[Wy/wym]], [[Wy/jbo]] These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:25, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wq/so]], [[Wq/blk]], [[Wq/dtp]], [[Wq/aa]], [[Wq/zgh]], [[Wq/tcy]], [[Wq/se]], [[Wq/ary]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:30, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wb/ab]], [[Wb/ain]], [[Wb/bhi]], [[Wb/bug]], [[Wb/mos]], [[Wb/rw]], [[Wb/sn]], [[Wb/tum]], [[Wb/ddo]], [[Wb/lki]], [[Wb/wal]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:35, 8 January 2026 (UTC) ; [[wn/ace]], [[wn/ain]], [[wn/am]], [[wn/gl]], [[wn/ady]], [[wn/ceb]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:40, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wp/mki]], [[Wp/beu]], [[Wp/com]], [[Wp/lrl]], [[Wp/mhp]], [[Wp/bgx]], [[Wp/enx]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:46, 8 January 2026 (UTC) :For what?... [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 18:38, 11 February 2026 (UTC) ::For being inactive, not having any content (or very few) and just taking up space. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 23:16, 11 February 2026 (UTC) :::"Placeholder" projects have always existed on Incubator and are not a problem by themselves. Info pages with "tocreate" status (like Wp/com) also should not be deleted. If a Main Page properly written in the languages invites people to contribute, there is no problem. If there are additional problems, like the sole Main Page is not actually written in the language itself, or the language is dead/invalid, please elaborate. For example, I did just deleted Wb/tum because its Main Page was very broken with a lot of missing templates. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 00:11, 12 February 2026 (UTC) ::::There is really no problem aside from that it has no content, so if you say that they are just placeholder than they should be fine. Thanks for telling me. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:35, 12 February 2026 (UTC) ::::But also, these projects have never been active since creation. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:36, 12 February 2026 (UTC) *'''Delete''' Placeholder-only "projects" are nonsense of nonsense, gibberish of gibberish, trolls of trolls, and especially, damn of damn. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:24, 31 March 2026 (UTC) :Also Wb/ary Wy/acm Wt/acm [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 08:45, 8 April 2026 (UTC) == [[Wp/ase]] == Pains me to say this but this project is unlikely to ever go anywhere. It has had no activity since 2020 besides spam. Most Deaf folks in the US, for cultural reasons, use English, and the SignWriting community is not very large. [[Special:Contributions/&#126;2026-10410-48|&#126;2026-10410-48]] ([[User talk:&#126;2026-10410-48|talk]]) 22:57, 16 February 2026 (UTC) :And is it just me or are there not even really characters to represent sign language? They don't show up for me at least. [[Special:Contributions/&#126;2026-12914-86|&#126;2026-12914-86]] ([[User talk:&#126;2026-12914-86|talk]]) 15:42, 27 February 2026 (UTC) ::There is a gadget you need to activate. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:31, 2 March 2026 (UTC) ::I do not support the request for deletion. This content is readable to fluent ASL users with knowledge of signwriting (speaking as one myself). the characters do represent signed langauge [[User:Kachow03|Kachow03]] ([[User talk:Kachow03|talk]]) 07:32, 17 June 2026 (UTC) :@[[User:Yair rand|Yair rand]]: What's the technical status of this project? I thought it was just waiting for MediaWiki to [[phab:T11436|properly support vertical text]] or for VisualEditor to have better support for SignWriting? Have you had any contact with [[User:ValSutton|ValSutton]] lately about this project? [[User:Mxn|Minh <span style="font-variant: small-caps;">Nguyễn</span>]]&nbsp;^{[[User talk:Mxn|<span style="display: inline-block;">&#x1f4ac;</span>]]} 21:13, 19 March 2026 (UTC) :This project has faltered in the past due to a lack of technical investment, but actually I think its potential has gone way up since 2020. If AI works for speech recognition in audio, it's likely to work decently for sign recognition in video as well; this would be an easy way to bypass SignWriting's traditional problem of having to learn a whole new writing system. [[User:Pharos|Pharos]] ([[User talk:Pharos|talk]]) 19:54, 23 March 2026 (UTC) ::<nowiki>{{Support}}</nowiki> There are indeed visual models of producing sign language video generation and recognition (such as [https://signllm.github.io/ SignLLM: Sign Languages Production Large Language Models]). However there are <nowiki>{{Comment|no known study currently on converting to and from SignWriting.}}</nowiki> [[User:TNTErick|TNTErick]] ([[User talk:TNTErick|talk]]) 03:25, 8 October 2026 (UTC) :{{oppose}} this is maybe the only incubator in a sign language, providing a proof of concept for testing technical investment in this area. This is an important language to have here and will be a reference for future sign languages in wikimedia. [[User:Arcstur|Arcstur]] ([[User talk:Arcstur|talk]]) 18:27, 11 July 2026 (UTC) :If there is no established practice among Deaf users of using SignWriting as a means of writing and consuming content - rather than simply as a transcription of "live" signs - I don't see any realistic possibility of this project moving forward. I don't think it's reasonable for Wikimedia to try to impose the use of a script which the external community surrounding a language has not accepted. [[User:Omphalographer|Omphalographer]] ([[User talk:Omphalographer|talk]]) 23:17, 14 August 2026 (UTC) :{{support}} what even is the point? ASl is visual. Reading is also visual, and way simpler than trying to figure out what a SignWriting symbol means. [[User:Arenghtqru888|Arenghtqru888]] ([[User talk:Arenghtqru888|talk]]) 19:24, 7 October 2026 (UTC) == Wikinews test projects == As of March 30, 2026, [[meta:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Wikinews has been shut down]]. Therefore, none of the Wikinews test projects on the Incubator will ever go anywhere. They should therefore either be deleted or the content should be archived elsewhere. [[User:DraconicDark|DraconicDark]] ([[User talk:DraconicDark|talk]]) 17:17, 31 March 2026 (UTC) :Please note that existing Wikinews tests are now [technically] in read only mode (or restricted to administrators), and creating new tests is also restricted. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 20:13, 1 April 2026 (UTC) :I'd suggest to announce this question via top of these test projects' portal pages e.g. [[Wn/cdo]] via that tag. [[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:51, 4 April 2026 (UTC) ::Done, there’ll now be a notice on every Wikinews tests info page. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 09:37, 4 April 2026 (UTC) I am told that the Board considers making a decision about this and is in consultation about possible place to put this content, so let's wait for that. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 13:20, 7 April 2026 (UTC) :And, for the record, what to do with [[m:Requests_for_new_languages#Wikinews|RFL requests for Wikinewses]] (which many of them are marked eligible)? [[Special:Contributions/&#126;2026-22152-29|&#126;2026-22152-29]] ([[User talk:&#126;2026-22152-29|talk]]) 01:22, 10 April 2026 (UTC) ::If no users oppose, then I'd love to merge the above "Wn/kk, Wn/sah/ Wn/tt" section and another section below as L3 sections under this thread since we are discussing all Wikinews test projects here. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 01:46, 18 April 2026 (UTC) :Manually pinging @[[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] for [[Wn/vi]] due to talk page semi-protected. --[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 00:32, 19 April 2026 (UTC) ::I have no further comments on [[Wn/vi]]. This project just needs to archive and read-only like other cases. [[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] ([[User talk:Nvdtn19|{{int:talkpagelinktext}}]]) 05:39, 19 April 2026 (UTC) As one of the main contributors and maintainers of [[Wn/cdo]], I was caught completely off guard and deeply shocked by this news. Reading [[#Wn/ms|the statement below from the Wn/ms community]] truly resonated with me. Over the years, volunteer reporters for Wn/cdo have actively gathered and edited news, gone on field assignments, and connected with locals to take photos and write articles—covering everything from major international events to grassroots local news in [[:w:en:Fuzhou|Hokchew]], [[:w:en:Matsu_Islands|Matsu]] and Malaysia [[:w:en:Fuzhou people|Hokchew community]]. Wikireporters even volunteered for field assignments in other cities, such as Shanghai, to cover local exhibitions. We were dedicated to ensuring that the Wikinews in our mother tongue was not merely a translation of dominant, high-resource languages, but instead possessed its own unique character. Wn/cdo is a project that has grown alongside the personal capabilities of its editors and maintainers. It is profoundly regrettable to hear this news today. The editors of Wn/cdo are currently discussing where to go from here. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:28, 19 April 2026 (UTC) :Hello Davidzdh, :I'm Victoria, the WMF Board of Trustees member responsible for the Wikinews -related discussions. I'm truly sorry that this news has come so unexpectedly. The wider Wikimedia Movement was discussing the possible future of the Wikinews projects for a while, and the consensus was that the existing projects did not leave up to the expectations while using the limited resources. But I understand that the bulk of discussions was happening in other places (mostly on Meta) and many people were not aware of them. :It’s clear from your message how much care, effort, and personal commitment has gone into building and sustaining Wn/cdo over the years. The work of your community is deeply meaningful. It’s especially difficult when something that has grown so organically and with such dedication faces an uncertain future. I can assure you that all you've done wouldn't be lost as it will be accessible in the read mode and can be copied. :I regret that this situation has come as a shock, and that it has affected contributors who have invested so much into the project.I understand that you and your fellow editors are now considering next steps. I sincerely hope that, whatever direction you choose, the strength and cohesion of your community will carry forward. [[User:Victoria|Victoria]] ([[User talk:Victoria|talk]]) 09:53, 21 April 2026 (UTC) :: Hi [[User:Davidzdh|Davidzdh]], what is the most recent work on [[Wn/cdo/Wikinews:Main Page|wn:cdo]]? Just making sure nothing is lost. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::Interesting, all the newsletters shown on their mainpage were created 8 years ago, so where are their recent news? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 06:26, 22 April 2026 (UTC) :::Hi @[[User:Sj|Sj]], all works from [[Wn/cdo]] are [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Wn/cdo/ here], in addition, their category pages, templates, and modules cannot be seen on the above summary page; they can be found at: :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo%2F&namespace=1 <code>Talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Category:Wn/cdo/ <code>Category:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=template%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>template:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=module%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>module:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo&namespace=829 <code>module_talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::I have provided a detailed summary of the page distribution and the community’s migration plan below [[#Wn/cdo]]. Thank you for your attention! [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:41, 25 April 2026 (UTC) :::To provide some additional context regarding the main page, which might confuse those unfamiliar with the project: :::Mindong has long had two mainstream writing systems: one using Chinese characters and the other using [[:en:Bàng-uâ-cê|Latin alphabets]]. For nearly thirty years in the online Mindong community, the debate over which script to use has been a controversial topic that has, to some extent, torn the community apart. Under the Mindong Wikipedia's village pump, Help namespace, and Wikipedia namespace, you will find extensive records of fierce arguments between both sides, as well as essays written by their respective supporters defending their stances. This controversy is not limited to Wikimedia projects; you can find even more of it in other Min language web forums and online chat rooms. :::Therefore, in order to resolve this dispute and unite the community—at least within Wikimedia projects—we want the project's official pages to feature both Chinese characters and Romanization side-by-side (合璧, hăk-bék), with one script on the left half and the other on the right. Moreover, the content on both sides is essentially identical; if read aloud, they produce exactly the same sound, only the written text differs. This imposes high demands on the content—they cannot be written independently of one another, but must be coordinated to ensure both sides say the exact same thing. :::Additionally, our view of the main page is that it serves as a showcase of the project volunteers' reporting and editing standards. Because of this, it is not simply the latest news that gets posted on the main page. Instead, we feature reports where volunteers actually did fieldwork, visited the sites, and took news photos to write lengthy, detailed articles. Furthermore, all articles featured on the main page are audio news reports, meaning an audio file read aloud by a human voice without any mispronunciations or verbal errors is attached alongside the transcript. Some even go a step further and are presented as full video news report programs that we have produced. :::Naturally, requiring both high-quality reporting and strict consistency between the Chinese character and Latin alphabet versions makes maintaining updates on the main page objectively difficult. Our intent for the main page is to give people an understanding of the editorial style and quality standards of this incubator project as much as possible, so we do not aggressively push for rapid updates there. However, this does not mean there are no newer news articles within the project. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:29, 25 April 2026 (UTC) ::Hello Victoria, ::Thank you for your clarification. I appreciate the assurance that, the content "wouldn't be lost." I believe this is extremely important because it directly affects the volunteers' trust in Wikimedia. Many newsletters from Mindong Wikinews have been cited and linked on social media via their URLs. Regardless of the final outcome, keeping these URLs accessible means that the past efforts of the Mindong language community will have a chance to be remembered. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:41, 25 April 2026 (UTC) :[[Wn/tr/Ekrem İmamoğlu 13. cumhurbaşkanı seçildi]] is a spam page [[Special:Contributions/&#126;2026-25348-62|&#126;2026-25348-62]] ([[User talk:&#126;2026-25348-62|talk]]) 17:10, 25 April 2026 (UTC) ::+1, that should really fit the speedy deletion criteria. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:59, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], [[Wn/tt]] === These projects are already on Russian Wikinews [[Special:Contributions/151.135.197.56|151.135.197.56]] 13:47, 4 January 2025 (UTC) :Tend to '''support deletion''' of Wn/kk per the [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh|rejected RFL]], which as only having little substubs before RFL rejection, there are merely no benefit for having a separate kk.wikinews. Eventually, it currently has '''[[Special:PrefixIndex/Wn/kk/|no pages]]'''. (Someone would say that there's [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh 2|second open RFL]], but its creator Bauka0625 didn't create anything except their own user page here) :The later two were discussed [[Incubator:Requests_for_deletions/Archive/3#Wikinews_projects_in_languages_of_the_Russian_Federation|in 2019]] which result no consensus, of which Tatar Wikinews has its [[m:Requests for new languages/Wikinews Tatar|RFL verified as eligible]], I'm not sure whether there's really benefit for second trial of RFD em. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 00:35, 5 January 2025 (UTC) : {{Support}} I support the deletion of the projects as per the request. Besides that, these projects have never been active in the incubator since their creation.--[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[User talk:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|talk]]) 08:15, 5 January 2025 (UTC) ::@[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] The last Tatar one may be a sensitive question as, again, its RFL is verified as eligible, I contacted a user who voted keep in that 2019 DR, that has several contributions to [[Wq/tt]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 10:24, 8 January 2025 (UTC) : "Delete" (in scare quotes because no use of the MediaWiki deletion functionality is involved here - the page will really be replaced with a pointer) [[wn/kk]] as empty. Delete [[wn/sah]], which only contains a main page and no other content. Inclined to delete [[wn/tt]], which only contains a Main Page and one news article from 2020, as well, but not as strongly convinced. In any case these can be recreated if there's a movement to develop the project outside of Russian Wikinews. : Once these are deleted, we need to decide what to do with the domain names https://kk.wikinews.org, https://sah.wikinews.org, https://tt.wikinews.org. :: Inclined to redirect https://tt.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B3%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D1%82, https://sah.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9, but redirect https://kk.wikinews.org to https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8:%D0%9C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C (the project page explaining Russian Wikinews' multilingual initiative) since there isn't even a Kazakh Main Page. Although even the first two are very dead. And for all three domains redirect https://tt.wikinews.org/wiki/foo -> https://ru.wikinews.org/wiki/Foo. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 20:03, 12 January 2025 (UTC) ::@[[User:Pppery|Pppery]] I think for 3rd one, once we indeed gain consensus to delete, we might need to discuss with langcom members on whether its RFL's eligible status should be revoked. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 03:42, 13 January 2025 (UTC) ::: The project should remain in-theory eligible. I'm effectively saying to do a [[w:WP:Soft deletion|soft delete]] - delete the nearly-empty test currently there without prejudice against a new movement for starting a test if one forms. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 03:43, 13 January 2025 (UTC) ::::@[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]]: As you're most likely supporting to keep such "tocreate portal pages", do you have time on Pppery's suggestions above? [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 04:57, 12 July 2025 (UTC) ::::Anyway, it looks like the member who marked Tatar Wikinews request eligible [[m:User_talk:Jon_Harald_Søby#Consider_cancelling_eligibility_of_Wikinews_Tatar?|doesn't agree]] to re-consider it should be revoked or not. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 05:01, 12 July 2025 (UTC) :::::If they are already present on Wn/ru, then at least, they should link to their respective pages on ru.wikinews. --[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]] ([[User talk:Ooswesthoesbes|talk]]) 06:17, 12 July 2025 (UTC) ::::::Looks like the nominator already did so. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 07:53, 12 July 2025 (UTC) *'''Delete''' Per [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|board decision]], they are already failed, and should go to 3rd platform for further contributing. --[[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:46, 4 April 2026 (UTC) *:{{Oppose}} Soft-closure and archive. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:32, 9 May 2026 (UTC) *::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] The entire projects were created on other wikis, why archive here? Make discussion branches? That's really hassle for citing. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:54, 12 May 2026 (UTC) *:::Why not keep with soft redirections? But, yes, I'm not really opposite it, however should let the local community speak up maybe other russian contributors as well. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:50, 12 May 2026 (UTC) :{{Oppose}} all of the above. You should first ask one of the ru-Wikinews users (as me) to move these 4 pages. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:49, 19 April 2026 (UTC) I have moved all useful Tatar and Kazakh content along with Yakut mainpage, and I'm asking the Incubator administrators to help me complete the migration: # Delete all content of [[Wn/tt]] and [[Wn/kk]] # Move all of the templates with redirects (~30) in [[Wn/sah]] <u>with prefixes, under their current names</u> to Russian Wikinews. I can't do it myself, because importing to Wikinews from Incubator is not allowed, local sysops cannot import pages from Incubator. In the edit description, would be good to specify the contributors who created the template and the CC-BY-SA license (because Russian Wikinews use CC-BY-2.5). # Place stubs from [[User:Таёжный лес/news]] on [[Wn/evn]] (another one language version hosted in ruWN), [[Wn/kk]], [[Wn/tt]], [[Wn/sah]] respectively. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 11:30, 19 April 2026 (UTC) :@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ruwikinews, as well as other Wikinews with official subdomains, are being discussed on [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|future migration targets]], so I don't know why 3rd is still needed. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 02:30, 20 April 2026 (UTC) ::Right, along with other Wikinews, including projects in Incubator. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 03:44, 20 April 2026 (UTC) :::Just note: Wn/evn is now deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-36425-52|&#126;2026-36425-52]] ([[User talk:&#126;2026-36425-52|talk]]) 04:50, 23 June 2026 (UTC) === Empty Wikinews test projects === These Wikinews test projects contain no pages or only main pages: [[Wn/ady]], [[Wn/ain]], [[Wn/arz]], [[Wn/bew]], [[Wn/bgn]], [[Wn/brh]], [[Wn/ccp]], [[Wn/ceb]], [[Wn/cnh]], [[Wn/ctg]], [[Wn/cy]], [[Wn/ddo]], [[Wn/dlg]], [[Wn/dtp]], [[Wn/dv]], [[Wn/dz]], [[Wn/ee]], [[Wn/ff]], [[Wn/fur]], [[Wn/ga]], [[Wn/gag]], [[Wn/gd]], [[Wn/gl]], [[Wn/gu]], [[Wn/hif]], [[Wn/hnd]], [[Wn/ie]], [[Wn/jax]], [[Wn/jbo]], [[Wn/jje]], [[Wn/kbd]], [[Wn/kip]], [[Wn/kjh]], [[Wn/kk]], [[Wn/kl]], [[Wn/km]], [[Wn/kn]], [[Wn/ks]], [[Wn/ku]], [[Wn/ky]], [[Wn/lg]], [[Wn/lo]], [[Wn/min]], [[Wn/mn]], [[Wn/mnw]], [[Wn/mr]], [[Wn/mrh]], [[Wn/my]], [[Wn/nrm]], [[Wn/nv]], [[Wn/oc]], [[Wn/om]], [[Wn/os]], [[Wn/pcm]], [[Wn/phr]], [[Wn/rw]], [[Wn/sah]], [[Wn/sco]], [[Wn/so]], [[Wn/tly]], [[Wn/trv]], [[Wn/ts]], [[Wn/tt]], [[Wn/tum]], [[Wn/tw]], [[Wn/vec]], [[Wn/wal]], [[Wn/yi]], [[Wn/zu]] [[Special:Contributions/&#126;2026-21280-06|&#126;2026-21280-06]] ([[User talk:&#126;2026-21280-06|talk]]) 09:25, 7 April 2026 (UTC) :False about Wn/tt. I don't see any problem with a test project having at least one page written in a language, even if it's just a mainpage. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 04:21, 8 April 2026 (UTC) ::@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] This is already being discussed on the section above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:06, 18 April 2026 (UTC) :Probably [[Wn/als]], [[Wn/ang]], [[Wn/ba]] and [[Wn/bar]] can also be ditto opinions. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:10, 18 April 2026 (UTC) ::als, ba, and bar document where the corresponding projects are, and ang puts up a deletion notice. I don't see why we should delete them. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:49, 29 April 2026 (UTC) :::@[[User:魔琴|魔琴]] Where are benefits to keep such semi-redirect to closed projects? Those "projects" are having no pages useful, deletion of them should potentially be feel free and without prejudice, as like how we are plugging power sockets. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 15:02, 7 May 2026 (UTC) ::::Redirects are cheap. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 15:05, 7 May 2026 (UTC) :::::@[[User:魔琴|魔琴]] That will only result unnecessary discussion branches which can really stuck citation purposes, that said, [[w:Don't be a jerk|no need to leave such redirects to jerk pages]]/ [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:55, 12 May 2026 (UTC) ::Just soft close those pages, its not hard. It's nothing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:52, 12 May 2026 (UTC) * {{oppose}} all requests above. Cause this doesn’t even matter if the consensus reach to keep or delete, as the board already decided to close the project. If the board ask us delete all tests, we'll delete them.🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 01:57, 19 April 2026 (UTC) *:bew and ks are already deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 22:58, 22 April 2026 (UTC) :Suggest to '''delete''' those with entirely no subpages, e.g. [[Wn/my]], these can be feel free to go without prejudice. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 04:00, 19 April 2026 (UTC) :{{Oppose}} [[Wn/nrm]] because of special code. {{Oppose}} [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], and [[Wn/tt]] because we may need to mention [[:n:ru:Викиновости:Multilingualism|Russosphere Multilingual Wikinews project]] on their portals. --[[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:52, 29 April 2026 (UTC) ::@[[User:魔琴|魔琴]] Russian Wikinews is currently discussing the target of migration, see details [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|here]]. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 17:09, 1 May 2026 (UTC) * {{oppose}} First, we clearly need redirects etc.; e.g. if the Incubator cannot have interested contributors taking a look, then there's no way forward for the whole site, might consider a soft closure as well(no lol). Second, this actually brings no real benefit. Third, a soft closure decision points to soft closure, also the history of Wikimedia movement sites is not a have or not have. Wikinews(pages) have already been soft-closed now, and anyway that is a done deal. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 14:23, 8 May 2026 (UTC) === [[Wn/ms]] === I need clarification regarding the closure of Malay Wikinews. Will administrators on Wikimedia Incubator mass-delete all the pages associated with Malay Wikinews, given that there are currently a total of 1162 pages (including categories, templates, talk pages, and redirects) based on [https://meta.toolforge.org/catanalysis/index.php?cat=0&title=Wn/ms&wiki=incubatorwiki the statistics on this page]? Or will the community be given the option to move/archive these pages elsewhere (such as Miraheze, or maybe one of the Malay Wikimedia projects with new namespace, or perhaps separate toolforge project)? [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:08, 19 April 2026 (UTC) :I will tag active Malay Wikinews contributors such as @[[User:Stress 043|Stress 043]], @[[User:26 Ramadan|26 Ramadan]], @[[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], @[[User:Izington|Izington]], @[[User:Rulwarih|Rulwarih]], @[[User:Jeluang Terluang|Jeluang Terluang]], @[[User:SNN95|SNN95]], @[[User:Zazamental|Zazamental]], @[[User:Wiki Farazi|Wiki Farazi]], @[[User:Adikhebat|Adikhebat]], @[[User:Tofeiku|Tofeiku]], @[[User:Song GK|Song GK]], @[[User:Ceball1923|Ceball1923]], @[[User:Niduzzi|Niduzzi]] regarding this. They have the right to know where their contributions would go, and worst comes to worst, send their final goodbye to their content. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:13, 19 April 2026 (UTC) ::Actually, with the exception of blocked users e.g. Zazamental (and some who are inactive for at least 2 years), I already posted noticement on their talk pages this morning. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:20, 19 April 2026 (UTC) :As someone who has been very hopeful and working a lot on the release of Malay Wikinews since 2020, it is definitely upsetting to see the years of work wasted, especially with the recent creation of the news header template and all the work that the Malaysian community put for more original reports on the ground that also helped to contribute to other projects such as Wikipedia and Wikimedia Commons. I would suggest that even if Wikinews is no longer supported, the local communities on incubator should have the autonomy to continue running their own Wikinews (and any other projects if they also get shut down) afterwards on Incubator as it barely costs anything for the Foundation to support. :The initiatives taken by the Malaysian community such as to get the media pass to be the first to report on the iPhone 17 launch and have pictures uploaded to commons cannot be ignored. Even other news occassionally refers to the Malay Wikinews for their report, such as when the new Kamus Dewan Perdana website was announced, where the Malay tech news [https://amanz.my/2025541529 directly cited Wikinews' original report] of the announcement from Dewan Bahasa. :If local communities are able to bring Wikinews to greater heights, nobody should be able to stop them. At least let us operate our projects on the Incubator even if it will never make it to its full stage, it's better than shutting it down entirely. [[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]] ([[User talk:EmpAhmadK|talk]]) 06:33, 19 April 2026 (UTC) :: Hello [[user:Hakimi97|Hakimi97]] and [[user:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], I don't believe any pages will be deleted, at most made read-only. Existing URLs should continue to work. There are also community plans to [[m:Migration of Wikinews and future hosts|migrate Wikinews to a new host]] which could include interested active incubator languages. (You may want to comment there.) So no work to date should be wasted. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::I don't think that it is possible for Malay Wikinews to be moved together with those established language editions of Wikinews, given that the Malay Wikinews has not even graduated from the Incubator before the closure of the Wikinews being announced. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 20:15, 21 April 2026 (UTC) :::@[[User:Sj|Sj]] Maybe [[Wn/tr]] has really benefits for losing instead of archiving due to its totally spam subpages. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:01, 12 May 2026 (UTC) ::First, I believe that Malay Wikinews will absolutely not be deleted; another key aspect of soft closure is proper preservation. Second, you are welcome to continue following future developments related to Wikinews and participate in related discussions, perhaps join back in again! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:30, 9 May 2026 (UTC) :Sorry for being inactive for quite some time. When I first came across Malay Wikinews back in 2024, it had roughly 300 articles. Seeing that number grow to over 600 today is a significant achievement, especially given the very small number of active contributors. :Realistically, awareness of Wikinews is quite low, and even fewer people know about the Malay edition. For this reason, the Board's decision to close the project is understandable, and I accept the archival of the Malay site. However, I completely empathize with the contributors who might feel frustrated by this decision. They invested a great deal of time and effort into producing original reporting and photography, and their disappointment is completely valid. :Ultimately, life goes on, and the broader Wikimedia movement will continue to move forward. Free knowledge truly comes with a hefty price. [[User:Stress 043|Stress 043]] ([[User talk:Stress 043|talk]]) 15:45, 24 May 2026 (UTC) ::That being said, many communities are still going, and we welcome you to join us moving forward or stopping together. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 23:00, 24 May 2026 (UTC) === [[Wn/cdo]] === Following the recent news regarding the Wikinews closures, the Mindong (cdo) community has discussed our next steps. With the explicit support of our local administrators, we plan to migrate our Wikinews test project to the Mindong Wikipedia (cdo.wikipedia.org) and continue operating it there as a dedicated sub-project. To ensure that the years of hard work by our contributors are preserved and that proper attribution is maintained, we need to perform a full import. Therefore, I am requesting a complete dump—including full edit histories—for all pages under the Wn/cdo/ prefix. For context, our community has already prepared the necessary namespace mapping plan for the target wiki: {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Report:xxx |- | Talk:Wn/cdo/xxx || Report_talk:xxx |- | Wn/cdo/Help:xxx || Help:xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN:xxx |- | Talk:Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN_talk:xxx |- | Category:Wn/cdo/xxx || Category:Wn/cdo/xxx |- | Template:Wn/cdo/xxx || Template:Wn/cdo/xxx |- | Module:Wn/cdo/xxx || Module:Wn/cdo/xxx |- | Module_talk:Wn/cdo/xxx || Module_talk:Wn/cdo/xxx |} Could an administrator or someone with the necessary access please assist us in generating this export? --[[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:30, 25 April 2026 (UTC) :You need to file a request at [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?tags=wikimedia-site-requests phabricator] for those namespace creation. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 05:46, 25 April 2026 (UTC) ::Thank you for the information. Do we need the Phabricator request for the namespaces to be approved and implemented first, or can the data dump and import happen in parallel? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:44, 25 April 2026 (UTC) ::[[phab:T424413]] has been created. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 07:11, 25 April 2026 (UTC) :Really support this constructive decision by the local community. Keep it up! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:31, 9 May 2026 (UTC) I would recommend not creating new namespaces (that makes archiving and discovery much harder, especially for a small number of pages) unless necessary. You can more easily map this as follows, with no new namespaces needed. Also it's better for the official page title to be a full "wikinews" rather than an abbreviation "WN" again for searchability and readability. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 12:59, 28 April 2026 (UTC) {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Project:Reports/xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || Project:Wikinews/xxx |} :Thank you for your constructive suggestion. :From my understanding, requesting and creating new namespaces is actually a separate matter from importing the news articles and their edit histories from the Incubator. (I also pointed this out during our internal discussions within the local community, and the local Wikipedia administrator agrees with this as well.) :For the import process itself, I think using the target paths you suggested works perfectly. As for creating new namespaces, it might take a very long time due to technical or other reasons, or it might not even be implemented at all. However, this will not affect the continued operation of the local community's news project. :How should we move forward with the export and import process? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:11, 25 May 2026 (UTC) === Archive all === It should be based on full archival as the standard. Since the closure component of the soft-close has already been applied to the various Incubator sites, its archival component should also be applied here. and For Incubator versions with communities by the way, they have always been part of the global Wikinews community, and they are also welcome to take part in future contributions and discussions. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 13:47, 8 May 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] I don't think empty ones e.g. [[Wn/my]] should also be "archived", since there are eventually no projects under this prefix, such empty "projects" should feel free to be deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:51, 12 May 2026 (UTC) ::The main thing is, deleting a one page doesn't do any good, and since it's already been soft-closed, the process isn't exactly fair. And since there's no negative impact anyway, I guess it's fine to just keep it. But, not really impact much thing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:43, 12 May 2026 (UTC) :::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] But keeping such "null project"s, on the other hand, can really mislead users to consider starting them even after 4 May, to which those are no longer allowed to active in any circumstances, that will only cause unnecessary unprotect requests which are also unfair for the administrators. Due to really existing negative impact in the near future, I suggest that we can exclude such empty ones from archival by early-bird deletion, that's the correct way with no hurts, not keeping, this way is really hurting future new users. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:14, 13 May 2026 (UTC) ::::I understand your concerns, but they are unnecessary. Enough explanation is enough. If you think like that, then all soft shutdown sites would have this problem, which is impossible. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 11:04, 13 May 2026 (UTC) :::::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] I don't think so, it's unable to guess what the new users really wanna do, if and when they asked for unprotect, are you really able to do such "enough explanation"s? [[Special:Contributions/&#126;2026-38002-61|&#126;2026-38002-61]] ([[User talk:&#126;2026-38002-61|talk]]) 04:09, 3 July 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] Anyway, I suggest that we can exclude one from your archival proposal: Turkish ([[Wn/tr]]) as someone else pointed above, there are really nothing but spam pages under Wn/tr prefix. Presumably, that's already a scandal of Incubator. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:52, 12 May 2026 (UTC) ::Yeah If there truly is an extremely exceptional incubator version that cannot be resolved through cleanup and has a significant negative impact, then of course it is open to discuss, I won't be opposite. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:39, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/tr]] === Since someone pointed above, I suggest that even we are considering to archive all Wikinews test projects without deletion, but this Turkish one should really be excluded from archival, and should consider '''deleting all pages''', and with explaination to '''direct to either tr.wikipedia or Miraheze/Fandom...''' for future news contributions, due to '''full of spam-only pages, include the mainpage'''. --'''[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:24, 13 May 2026 (UTC)''' == [[Wy/ssh]] == not in shihhi arabic [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 07:36, 11 May 2026 (UTC) :Seems already deleted, close? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:00, 12 May 2026 (UTC) {{Section resolved|1=[[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} 14:32, 3 July 2026 (UTC)}} == [[Wb/ary]], [[Wp/ars]], [[Wt/acm]], [[Wy/acm]], [[Wp/ayl]], [[Wq/ary]], [[Wp/afb]] == one page wiki test projects [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 12:10, 12 May 2026 (UTC) :Notifyed two users that were active on some of above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:07, 13 May 2026 (UTC) :Wp/afb has multiple pages. [[User:JJUPLOADS22|JJUPLOADS22]] ([[User talk:JJUPLOADS22|talk]]) 19:01, 31 May 2026 (UTC) == [[Wp/xpq]] == There's no one encyclopedic article in this wiki, only images and two interrogative sentences in [[Wp/xpq/Shwi mitukushq]]. Mohegan-Pequot is actually a dead language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 12:40, 30 August 2026 (UTC) == [[Wp/mjy]] == No encyclopedic content: articles contain nothing except title and single image. Mahican language has no speakers. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 13:20, 30 August 2026 (UTC) == [[Wp/xzh]] == Unactive test in an ancient language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:08, 1 September 2026 (UTC) == [[Wt/mxi]] == Unactive test in a historical language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:08, 1 September 2026 (UTC) == [[Wy/bxr]] == The single page, being abandoned for 5 years, contains only English text. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:00, 1 September 2026 (UTC) == Tungusic Wiktionaries == [[Wt/neg]], [[Wt/ude]], [[Wt/evn]], [[Wt/ulc]], [[Wt/oaa]], [[Wt/gld]]. No content on these languages except from the described words. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 17:39, 2 September 2026 (UTC) == [[Wq/jje]] == No actual content since creation. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:32, 3 September 2026 (UTC) == [[Wy/jje]] == Same as [[Wq/jje]]. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:37, 3 September 2026 (UTC) == [[Wb/udm]] == LTA's vandalism. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:54, 4 September 2026 (UTC) 7865o0ekxokl2gbhs6thvibs92udnuv 7356628 7356626 2026-10-08T03:28:56Z TNTErick 2546202 Wikification. Remove the \<nowiki\> tag surrounding the template of my previous reply injected by the editor. 7356628 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|[[I:RFD]]|archivelink=Incubator:Requests for deletions/Archive}} __NEWSECTIONLINK__ This page is for nominating '''test wikis''' for deletion, or for nominating '''pages related to the maintenance of the Incubator''' for deletion. Requests for '''un'''deletion can also be made here. To request the deletion of '''individual pages in a specific test wiki''', please use the relevant talk pages where the editors of the test wiki are most active (such as the talk page of the test wiki's Main Page). Pages that should be speedily deleted should be tagged with {{tl|delete}} '''with a proper reason'''. It is typically not necessary to request that pages in a test wiki be deleted after the project has been given its own subdomain (e.g., <code>aa.wikipedia.org</code>), since such deletions are part of the normal workflow when creating new wikis. Eventually all pages in the test wiki will be deleted, leaving behind only the [[Incubator:Policy/Test wiki info page|info page]]. For the deletion policy, see [[Incubator:Deletion policy]]. {{Autoarchive resolved section | age = 1 | archive = 'Incubator:Requests for deletions/Archive/((year)) | show = yes }} == [[Wt/grc]] == As suggested by the [[m:Requests for new languages/Wiktionary Ancient Greek|rejected request]], and even agreed by a "keeper" of [[#Wp/grc]] above, there's blatantly no reason for having a Wiktionary in Historical language such as in Ancient Greek. For writting definitions of Ancient Greek words, the existing Wiktionaries e.g. [[wikt:el:|Greek Wiktionary]] are already hard on doing so. I would hence prefer to merge these contents into el.wiktionary. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 08:25, 12 July 2025 (UTC) :Just to be clear, I did not say that "there's blatantly no reason for having a Wiktionary in an historical language such as Ancient Greek". I don't agree on that point! What I've actually said is that I don't see reasons to preserve this draft of a Wiktionary, because the lemmas are too few and, above all, almost exclusively (80%?) written in Modern Greek. Probably, it is a draft by someone who wanted to translate them in Classical Greek but never had the time to do so. Since this Wiktionary is also inactive, and since there is no probability at all that this person will ever continue what he barely started, I don't find particular reasons to keep this very rough draft of a project alive. If someone wanted to restart an Ancient Greek Wiktionary, he could start it anew: having this draft or not would make very little difference! :On the other hand, having a real Ancient Greek Wiktionary would be useful: who could say that monolingual dictionaries are of no use for students of foreign languages? Nobody could say that! Therefore, a functional Ancient Greek Wiktionary would be very useful for the ca. 1 million students of Ancient Greek around the globe. Unfortunately, no scholar is currently willing to write such a monolingual dictionary for free. [[User:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[User talk:Anaxicrates|talk]]) 13:16, 18 July 2025 (UTC) {{Oppose}}. It's a good historical record. Others may be interested in it later.[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:06, 25 August 2025 (UTC) :@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] A good historical record? At least one former active user [[m:Special:Contributions/Leonardo José Raimundo|Leonardo José Raimundo]] is nowadays [[m:Requests for comment/Global ban for Leonardo José Raimundo|global banned]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 01:17, 25 August 2025 (UTC) ::For me it's not an argument. The project may be cleaned if necessary, but not deleted. [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:57, 25 August 2025 (UTC) *'''Delete''', {{ping|Andrijko Z.}} Are you really sure that you can speak such a historical language instead of a living language? From your record of contributions, I really really and really can't see anything as "good", all of your historical records are only promoting your bad properties instead of "good"s. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:23, 31 March 2026 (UTC) *:Please stick back to constructive arguments. @[[User:MF-Warburg|MF-Warburg]] please pay attention to the tone of this user. Thank you! [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 23:10, 31 March 2026 (UTC) *::@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] You don't really need to ping MF-W or other administrators, since the user who made bad tone is just you, not me. [[Special:Contributions/&#126;2026-20750-41|&#126;2026-20750-41]] ([[User talk:&#126;2026-20750-41|talk]]) 14:10, 4 April 2026 (UTC) *'''Delete''' Only Wikisource allows such ancient languages, and for testing Wikisource, [[s:mul:|here, the correct place]]. --[[Special:Contributions/&#126;2026-37662-04|&#126;2026-37662-04]] ([[User talk:&#126;2026-37662-04|talk]]) 10:59, 1 July 2026 (UTC) == [[Wp/atv]] == See [[Incubator:Administrators%27_noticeboard#Wp/atv_existence]]. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 21:19, 14 November 2025 (UTC) == Multiple projects == ;[[Wy/wal]], [[Wy/zu]], [[Wy/mg]], [[Wy/aa]], [[Wy/zyj]], [[Wy/udm]], [[Wy/wym]], [[Wy/jbo]] These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:25, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wq/so]], [[Wq/blk]], [[Wq/dtp]], [[Wq/aa]], [[Wq/zgh]], [[Wq/tcy]], [[Wq/se]], [[Wq/ary]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:30, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wb/ab]], [[Wb/ain]], [[Wb/bhi]], [[Wb/bug]], [[Wb/mos]], [[Wb/rw]], [[Wb/sn]], [[Wb/tum]], [[Wb/ddo]], [[Wb/lki]], [[Wb/wal]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:35, 8 January 2026 (UTC) ; [[wn/ace]], [[wn/ain]], [[wn/am]], [[wn/gl]], [[wn/ady]], [[wn/ceb]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:40, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wp/mki]], [[Wp/beu]], [[Wp/com]], [[Wp/lrl]], [[Wp/mhp]], [[Wp/bgx]], [[Wp/enx]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:46, 8 January 2026 (UTC) :For what?... [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 18:38, 11 February 2026 (UTC) ::For being inactive, not having any content (or very few) and just taking up space. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 23:16, 11 February 2026 (UTC) :::"Placeholder" projects have always existed on Incubator and are not a problem by themselves. Info pages with "tocreate" status (like Wp/com) also should not be deleted. If a Main Page properly written in the languages invites people to contribute, there is no problem. If there are additional problems, like the sole Main Page is not actually written in the language itself, or the language is dead/invalid, please elaborate. For example, I did just deleted Wb/tum because its Main Page was very broken with a lot of missing templates. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 00:11, 12 February 2026 (UTC) ::::There is really no problem aside from that it has no content, so if you say that they are just placeholder than they should be fine. Thanks for telling me. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:35, 12 February 2026 (UTC) ::::But also, these projects have never been active since creation. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:36, 12 February 2026 (UTC) *'''Delete''' Placeholder-only "projects" are nonsense of nonsense, gibberish of gibberish, trolls of trolls, and especially, damn of damn. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:24, 31 March 2026 (UTC) :Also Wb/ary Wy/acm Wt/acm [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 08:45, 8 April 2026 (UTC) == [[Wp/ase]] == Pains me to say this but this project is unlikely to ever go anywhere. It has had no activity since 2020 besides spam. Most Deaf folks in the US, for cultural reasons, use English, and the SignWriting community is not very large. [[Special:Contributions/&#126;2026-10410-48|&#126;2026-10410-48]] ([[User talk:&#126;2026-10410-48|talk]]) 22:57, 16 February 2026 (UTC) :And is it just me or are there not even really characters to represent sign language? They don't show up for me at least. [[Special:Contributions/&#126;2026-12914-86|&#126;2026-12914-86]] ([[User talk:&#126;2026-12914-86|talk]]) 15:42, 27 February 2026 (UTC) ::There is a gadget you need to activate. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:31, 2 March 2026 (UTC) ::I do not support the request for deletion. This content is readable to fluent ASL users with knowledge of signwriting (speaking as one myself). the characters do represent signed langauge [[User:Kachow03|Kachow03]] ([[User talk:Kachow03|talk]]) 07:32, 17 June 2026 (UTC) :@[[User:Yair rand|Yair rand]]: What's the technical status of this project? I thought it was just waiting for MediaWiki to [[phab:T11436|properly support vertical text]] or for VisualEditor to have better support for SignWriting? Have you had any contact with [[User:ValSutton|ValSutton]] lately about this project? [[User:Mxn|Minh <span style="font-variant: small-caps;">Nguyễn</span>]]&nbsp;^{[[User talk:Mxn|<span style="display: inline-block;">&#x1f4ac;</span>]]} 21:13, 19 March 2026 (UTC) :This project has faltered in the past due to a lack of technical investment, but actually I think its potential has gone way up since 2020. If AI works for speech recognition in audio, it's likely to work decently for sign recognition in video as well; this would be an easy way to bypass SignWriting's traditional problem of having to learn a whole new writing system. [[User:Pharos|Pharos]] ([[User talk:Pharos|talk]]) 19:54, 23 March 2026 (UTC) ::{{Support}} There are indeed visual models of producing sign language video generation and recognition <ref>[https://signllm.github.io/ SignLLM: Sign Languages Production Large Language Models]</ref>. However there are {{Comment|no known study currently on converting to and from SignWriting.}} [[User:TNTErick|TNTErick]] ([[User talk:TNTErick|talk]]) 03:25, 8 October 2026 (UTC) :{{oppose}} this is maybe the only incubator in a sign language, providing a proof of concept for testing technical investment in this area. This is an important language to have here and will be a reference for future sign languages in wikimedia. [[User:Arcstur|Arcstur]] ([[User talk:Arcstur|talk]]) 18:27, 11 July 2026 (UTC) :If there is no established practice among Deaf users of using SignWriting as a means of writing and consuming content - rather than simply as a transcription of "live" signs - I don't see any realistic possibility of this project moving forward. I don't think it's reasonable for Wikimedia to try to impose the use of a script which the external community surrounding a language has not accepted. [[User:Omphalographer|Omphalographer]] ([[User talk:Omphalographer|talk]]) 23:17, 14 August 2026 (UTC) :{{support}} what even is the point? ASl is visual. Reading is also visual, and way simpler than trying to figure out what a SignWriting symbol means. [[User:Arenghtqru888|Arenghtqru888]] ([[User talk:Arenghtqru888|talk]]) 19:24, 7 October 2026 (UTC) == Wikinews test projects == As of March 30, 2026, [[meta:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Wikinews has been shut down]]. Therefore, none of the Wikinews test projects on the Incubator will ever go anywhere. They should therefore either be deleted or the content should be archived elsewhere. [[User:DraconicDark|DraconicDark]] ([[User talk:DraconicDark|talk]]) 17:17, 31 March 2026 (UTC) :Please note that existing Wikinews tests are now [technically] in read only mode (or restricted to administrators), and creating new tests is also restricted. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 20:13, 1 April 2026 (UTC) :I'd suggest to announce this question via top of these test projects' portal pages e.g. [[Wn/cdo]] via that tag. [[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:51, 4 April 2026 (UTC) ::Done, there’ll now be a notice on every Wikinews tests info page. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 09:37, 4 April 2026 (UTC) I am told that the Board considers making a decision about this and is in consultation about possible place to put this content, so let's wait for that. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 13:20, 7 April 2026 (UTC) :And, for the record, what to do with [[m:Requests_for_new_languages#Wikinews|RFL requests for Wikinewses]] (which many of them are marked eligible)? [[Special:Contributions/&#126;2026-22152-29|&#126;2026-22152-29]] ([[User talk:&#126;2026-22152-29|talk]]) 01:22, 10 April 2026 (UTC) ::If no users oppose, then I'd love to merge the above "Wn/kk, Wn/sah/ Wn/tt" section and another section below as L3 sections under this thread since we are discussing all Wikinews test projects here. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 01:46, 18 April 2026 (UTC) :Manually pinging @[[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] for [[Wn/vi]] due to talk page semi-protected. --[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 00:32, 19 April 2026 (UTC) ::I have no further comments on [[Wn/vi]]. This project just needs to archive and read-only like other cases. [[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] ([[User talk:Nvdtn19|{{int:talkpagelinktext}}]]) 05:39, 19 April 2026 (UTC) As one of the main contributors and maintainers of [[Wn/cdo]], I was caught completely off guard and deeply shocked by this news. Reading [[#Wn/ms|the statement below from the Wn/ms community]] truly resonated with me. Over the years, volunteer reporters for Wn/cdo have actively gathered and edited news, gone on field assignments, and connected with locals to take photos and write articles—covering everything from major international events to grassroots local news in [[:w:en:Fuzhou|Hokchew]], [[:w:en:Matsu_Islands|Matsu]] and Malaysia [[:w:en:Fuzhou people|Hokchew community]]. Wikireporters even volunteered for field assignments in other cities, such as Shanghai, to cover local exhibitions. We were dedicated to ensuring that the Wikinews in our mother tongue was not merely a translation of dominant, high-resource languages, but instead possessed its own unique character. Wn/cdo is a project that has grown alongside the personal capabilities of its editors and maintainers. It is profoundly regrettable to hear this news today. The editors of Wn/cdo are currently discussing where to go from here. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:28, 19 April 2026 (UTC) :Hello Davidzdh, :I'm Victoria, the WMF Board of Trustees member responsible for the Wikinews -related discussions. I'm truly sorry that this news has come so unexpectedly. The wider Wikimedia Movement was discussing the possible future of the Wikinews projects for a while, and the consensus was that the existing projects did not leave up to the expectations while using the limited resources. But I understand that the bulk of discussions was happening in other places (mostly on Meta) and many people were not aware of them. :It’s clear from your message how much care, effort, and personal commitment has gone into building and sustaining Wn/cdo over the years. The work of your community is deeply meaningful. It’s especially difficult when something that has grown so organically and with such dedication faces an uncertain future. I can assure you that all you've done wouldn't be lost as it will be accessible in the read mode and can be copied. :I regret that this situation has come as a shock, and that it has affected contributors who have invested so much into the project.I understand that you and your fellow editors are now considering next steps. I sincerely hope that, whatever direction you choose, the strength and cohesion of your community will carry forward. [[User:Victoria|Victoria]] ([[User talk:Victoria|talk]]) 09:53, 21 April 2026 (UTC) :: Hi [[User:Davidzdh|Davidzdh]], what is the most recent work on [[Wn/cdo/Wikinews:Main Page|wn:cdo]]? Just making sure nothing is lost. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::Interesting, all the newsletters shown on their mainpage were created 8 years ago, so where are their recent news? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 06:26, 22 April 2026 (UTC) :::Hi @[[User:Sj|Sj]], all works from [[Wn/cdo]] are [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Wn/cdo/ here], in addition, their category pages, templates, and modules cannot be seen on the above summary page; they can be found at: :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo%2F&namespace=1 <code>Talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Category:Wn/cdo/ <code>Category:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=template%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>template:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=module%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>module:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo&namespace=829 <code>module_talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::I have provided a detailed summary of the page distribution and the community’s migration plan below [[#Wn/cdo]]. Thank you for your attention! [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:41, 25 April 2026 (UTC) :::To provide some additional context regarding the main page, which might confuse those unfamiliar with the project: :::Mindong has long had two mainstream writing systems: one using Chinese characters and the other using [[:en:Bàng-uâ-cê|Latin alphabets]]. For nearly thirty years in the online Mindong community, the debate over which script to use has been a controversial topic that has, to some extent, torn the community apart. Under the Mindong Wikipedia's village pump, Help namespace, and Wikipedia namespace, you will find extensive records of fierce arguments between both sides, as well as essays written by their respective supporters defending their stances. This controversy is not limited to Wikimedia projects; you can find even more of it in other Min language web forums and online chat rooms. :::Therefore, in order to resolve this dispute and unite the community—at least within Wikimedia projects—we want the project's official pages to feature both Chinese characters and Romanization side-by-side (合璧, hăk-bék), with one script on the left half and the other on the right. Moreover, the content on both sides is essentially identical; if read aloud, they produce exactly the same sound, only the written text differs. This imposes high demands on the content—they cannot be written independently of one another, but must be coordinated to ensure both sides say the exact same thing. :::Additionally, our view of the main page is that it serves as a showcase of the project volunteers' reporting and editing standards. Because of this, it is not simply the latest news that gets posted on the main page. Instead, we feature reports where volunteers actually did fieldwork, visited the sites, and took news photos to write lengthy, detailed articles. Furthermore, all articles featured on the main page are audio news reports, meaning an audio file read aloud by a human voice without any mispronunciations or verbal errors is attached alongside the transcript. Some even go a step further and are presented as full video news report programs that we have produced. :::Naturally, requiring both high-quality reporting and strict consistency between the Chinese character and Latin alphabet versions makes maintaining updates on the main page objectively difficult. Our intent for the main page is to give people an understanding of the editorial style and quality standards of this incubator project as much as possible, so we do not aggressively push for rapid updates there. However, this does not mean there are no newer news articles within the project. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:29, 25 April 2026 (UTC) ::Hello Victoria, ::Thank you for your clarification. I appreciate the assurance that, the content "wouldn't be lost." I believe this is extremely important because it directly affects the volunteers' trust in Wikimedia. Many newsletters from Mindong Wikinews have been cited and linked on social media via their URLs. Regardless of the final outcome, keeping these URLs accessible means that the past efforts of the Mindong language community will have a chance to be remembered. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:41, 25 April 2026 (UTC) :[[Wn/tr/Ekrem İmamoğlu 13. cumhurbaşkanı seçildi]] is a spam page [[Special:Contributions/&#126;2026-25348-62|&#126;2026-25348-62]] ([[User talk:&#126;2026-25348-62|talk]]) 17:10, 25 April 2026 (UTC) ::+1, that should really fit the speedy deletion criteria. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:59, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], [[Wn/tt]] === These projects are already on Russian Wikinews [[Special:Contributions/151.135.197.56|151.135.197.56]] 13:47, 4 January 2025 (UTC) :Tend to '''support deletion''' of Wn/kk per the [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh|rejected RFL]], which as only having little substubs before RFL rejection, there are merely no benefit for having a separate kk.wikinews. Eventually, it currently has '''[[Special:PrefixIndex/Wn/kk/|no pages]]'''. (Someone would say that there's [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh 2|second open RFL]], but its creator Bauka0625 didn't create anything except their own user page here) :The later two were discussed [[Incubator:Requests_for_deletions/Archive/3#Wikinews_projects_in_languages_of_the_Russian_Federation|in 2019]] which result no consensus, of which Tatar Wikinews has its [[m:Requests for new languages/Wikinews Tatar|RFL verified as eligible]], I'm not sure whether there's really benefit for second trial of RFD em. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 00:35, 5 January 2025 (UTC) : {{Support}} I support the deletion of the projects as per the request. Besides that, these projects have never been active in the incubator since their creation.--[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[User talk:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|talk]]) 08:15, 5 January 2025 (UTC) ::@[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] The last Tatar one may be a sensitive question as, again, its RFL is verified as eligible, I contacted a user who voted keep in that 2019 DR, that has several contributions to [[Wq/tt]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 10:24, 8 January 2025 (UTC) : "Delete" (in scare quotes because no use of the MediaWiki deletion functionality is involved here - the page will really be replaced with a pointer) [[wn/kk]] as empty. Delete [[wn/sah]], which only contains a main page and no other content. Inclined to delete [[wn/tt]], which only contains a Main Page and one news article from 2020, as well, but not as strongly convinced. In any case these can be recreated if there's a movement to develop the project outside of Russian Wikinews. : Once these are deleted, we need to decide what to do with the domain names https://kk.wikinews.org, https://sah.wikinews.org, https://tt.wikinews.org. :: Inclined to redirect https://tt.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B3%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D1%82, https://sah.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9, but redirect https://kk.wikinews.org to https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8:%D0%9C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C (the project page explaining Russian Wikinews' multilingual initiative) since there isn't even a Kazakh Main Page. Although even the first two are very dead. And for all three domains redirect https://tt.wikinews.org/wiki/foo -> https://ru.wikinews.org/wiki/Foo. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 20:03, 12 January 2025 (UTC) ::@[[User:Pppery|Pppery]] I think for 3rd one, once we indeed gain consensus to delete, we might need to discuss with langcom members on whether its RFL's eligible status should be revoked. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 03:42, 13 January 2025 (UTC) ::: The project should remain in-theory eligible. I'm effectively saying to do a [[w:WP:Soft deletion|soft delete]] - delete the nearly-empty test currently there without prejudice against a new movement for starting a test if one forms. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 03:43, 13 January 2025 (UTC) ::::@[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]]: As you're most likely supporting to keep such "tocreate portal pages", do you have time on Pppery's suggestions above? [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 04:57, 12 July 2025 (UTC) ::::Anyway, it looks like the member who marked Tatar Wikinews request eligible [[m:User_talk:Jon_Harald_Søby#Consider_cancelling_eligibility_of_Wikinews_Tatar?|doesn't agree]] to re-consider it should be revoked or not. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 05:01, 12 July 2025 (UTC) :::::If they are already present on Wn/ru, then at least, they should link to their respective pages on ru.wikinews. --[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]] ([[User talk:Ooswesthoesbes|talk]]) 06:17, 12 July 2025 (UTC) ::::::Looks like the nominator already did so. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 07:53, 12 July 2025 (UTC) *'''Delete''' Per [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|board decision]], they are already failed, and should go to 3rd platform for further contributing. --[[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:46, 4 April 2026 (UTC) *:{{Oppose}} Soft-closure and archive. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:32, 9 May 2026 (UTC) *::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] The entire projects were created on other wikis, why archive here? Make discussion branches? That's really hassle for citing. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:54, 12 May 2026 (UTC) *:::Why not keep with soft redirections? But, yes, I'm not really opposite it, however should let the local community speak up maybe other russian contributors as well. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:50, 12 May 2026 (UTC) :{{Oppose}} all of the above. You should first ask one of the ru-Wikinews users (as me) to move these 4 pages. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:49, 19 April 2026 (UTC) I have moved all useful Tatar and Kazakh content along with Yakut mainpage, and I'm asking the Incubator administrators to help me complete the migration: # Delete all content of [[Wn/tt]] and [[Wn/kk]] # Move all of the templates with redirects (~30) in [[Wn/sah]] <u>with prefixes, under their current names</u> to Russian Wikinews. I can't do it myself, because importing to Wikinews from Incubator is not allowed, local sysops cannot import pages from Incubator. In the edit description, would be good to specify the contributors who created the template and the CC-BY-SA license (because Russian Wikinews use CC-BY-2.5). # Place stubs from [[User:Таёжный лес/news]] on [[Wn/evn]] (another one language version hosted in ruWN), [[Wn/kk]], [[Wn/tt]], [[Wn/sah]] respectively. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 11:30, 19 April 2026 (UTC) :@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ruwikinews, as well as other Wikinews with official subdomains, are being discussed on [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|future migration targets]], so I don't know why 3rd is still needed. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 02:30, 20 April 2026 (UTC) ::Right, along with other Wikinews, including projects in Incubator. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 03:44, 20 April 2026 (UTC) :::Just note: Wn/evn is now deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-36425-52|&#126;2026-36425-52]] ([[User talk:&#126;2026-36425-52|talk]]) 04:50, 23 June 2026 (UTC) === Empty Wikinews test projects === These Wikinews test projects contain no pages or only main pages: [[Wn/ady]], [[Wn/ain]], [[Wn/arz]], [[Wn/bew]], [[Wn/bgn]], [[Wn/brh]], [[Wn/ccp]], [[Wn/ceb]], [[Wn/cnh]], [[Wn/ctg]], [[Wn/cy]], [[Wn/ddo]], [[Wn/dlg]], [[Wn/dtp]], [[Wn/dv]], [[Wn/dz]], [[Wn/ee]], [[Wn/ff]], [[Wn/fur]], [[Wn/ga]], [[Wn/gag]], [[Wn/gd]], [[Wn/gl]], [[Wn/gu]], [[Wn/hif]], [[Wn/hnd]], [[Wn/ie]], [[Wn/jax]], [[Wn/jbo]], [[Wn/jje]], [[Wn/kbd]], [[Wn/kip]], [[Wn/kjh]], [[Wn/kk]], [[Wn/kl]], [[Wn/km]], [[Wn/kn]], [[Wn/ks]], [[Wn/ku]], [[Wn/ky]], [[Wn/lg]], [[Wn/lo]], [[Wn/min]], [[Wn/mn]], [[Wn/mnw]], [[Wn/mr]], [[Wn/mrh]], [[Wn/my]], [[Wn/nrm]], [[Wn/nv]], [[Wn/oc]], [[Wn/om]], [[Wn/os]], [[Wn/pcm]], [[Wn/phr]], [[Wn/rw]], [[Wn/sah]], [[Wn/sco]], [[Wn/so]], [[Wn/tly]], [[Wn/trv]], [[Wn/ts]], [[Wn/tt]], [[Wn/tum]], [[Wn/tw]], [[Wn/vec]], [[Wn/wal]], [[Wn/yi]], [[Wn/zu]] [[Special:Contributions/&#126;2026-21280-06|&#126;2026-21280-06]] ([[User talk:&#126;2026-21280-06|talk]]) 09:25, 7 April 2026 (UTC) :False about Wn/tt. I don't see any problem with a test project having at least one page written in a language, even if it's just a mainpage. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 04:21, 8 April 2026 (UTC) ::@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] This is already being discussed on the section above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:06, 18 April 2026 (UTC) :Probably [[Wn/als]], [[Wn/ang]], [[Wn/ba]] and [[Wn/bar]] can also be ditto opinions. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:10, 18 April 2026 (UTC) ::als, ba, and bar document where the corresponding projects are, and ang puts up a deletion notice. I don't see why we should delete them. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:49, 29 April 2026 (UTC) :::@[[User:魔琴|魔琴]] Where are benefits to keep such semi-redirect to closed projects? Those "projects" are having no pages useful, deletion of them should potentially be feel free and without prejudice, as like how we are plugging power sockets. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 15:02, 7 May 2026 (UTC) ::::Redirects are cheap. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 15:05, 7 May 2026 (UTC) :::::@[[User:魔琴|魔琴]] That will only result unnecessary discussion branches which can really stuck citation purposes, that said, [[w:Don't be a jerk|no need to leave such redirects to jerk pages]]/ [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:55, 12 May 2026 (UTC) ::Just soft close those pages, its not hard. It's nothing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:52, 12 May 2026 (UTC) * {{oppose}} all requests above. Cause this doesn’t even matter if the consensus reach to keep or delete, as the board already decided to close the project. If the board ask us delete all tests, we'll delete them.🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 01:57, 19 April 2026 (UTC) *:bew and ks are already deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 22:58, 22 April 2026 (UTC) :Suggest to '''delete''' those with entirely no subpages, e.g. [[Wn/my]], these can be feel free to go without prejudice. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 04:00, 19 April 2026 (UTC) :{{Oppose}} [[Wn/nrm]] because of special code. {{Oppose}} [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], and [[Wn/tt]] because we may need to mention [[:n:ru:Викиновости:Multilingualism|Russosphere Multilingual Wikinews project]] on their portals. --[[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:52, 29 April 2026 (UTC) ::@[[User:魔琴|魔琴]] Russian Wikinews is currently discussing the target of migration, see details [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|here]]. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 17:09, 1 May 2026 (UTC) * {{oppose}} First, we clearly need redirects etc.; e.g. if the Incubator cannot have interested contributors taking a look, then there's no way forward for the whole site, might consider a soft closure as well(no lol). Second, this actually brings no real benefit. Third, a soft closure decision points to soft closure, also the history of Wikimedia movement sites is not a have or not have. Wikinews(pages) have already been soft-closed now, and anyway that is a done deal. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 14:23, 8 May 2026 (UTC) === [[Wn/ms]] === I need clarification regarding the closure of Malay Wikinews. Will administrators on Wikimedia Incubator mass-delete all the pages associated with Malay Wikinews, given that there are currently a total of 1162 pages (including categories, templates, talk pages, and redirects) based on [https://meta.toolforge.org/catanalysis/index.php?cat=0&title=Wn/ms&wiki=incubatorwiki the statistics on this page]? Or will the community be given the option to move/archive these pages elsewhere (such as Miraheze, or maybe one of the Malay Wikimedia projects with new namespace, or perhaps separate toolforge project)? [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:08, 19 April 2026 (UTC) :I will tag active Malay Wikinews contributors such as @[[User:Stress 043|Stress 043]], @[[User:26 Ramadan|26 Ramadan]], @[[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], @[[User:Izington|Izington]], @[[User:Rulwarih|Rulwarih]], @[[User:Jeluang Terluang|Jeluang Terluang]], @[[User:SNN95|SNN95]], @[[User:Zazamental|Zazamental]], @[[User:Wiki Farazi|Wiki Farazi]], @[[User:Adikhebat|Adikhebat]], @[[User:Tofeiku|Tofeiku]], @[[User:Song GK|Song GK]], @[[User:Ceball1923|Ceball1923]], @[[User:Niduzzi|Niduzzi]] regarding this. They have the right to know where their contributions would go, and worst comes to worst, send their final goodbye to their content. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:13, 19 April 2026 (UTC) ::Actually, with the exception of blocked users e.g. Zazamental (and some who are inactive for at least 2 years), I already posted noticement on their talk pages this morning. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:20, 19 April 2026 (UTC) :As someone who has been very hopeful and working a lot on the release of Malay Wikinews since 2020, it is definitely upsetting to see the years of work wasted, especially with the recent creation of the news header template and all the work that the Malaysian community put for more original reports on the ground that also helped to contribute to other projects such as Wikipedia and Wikimedia Commons. I would suggest that even if Wikinews is no longer supported, the local communities on incubator should have the autonomy to continue running their own Wikinews (and any other projects if they also get shut down) afterwards on Incubator as it barely costs anything for the Foundation to support. :The initiatives taken by the Malaysian community such as to get the media pass to be the first to report on the iPhone 17 launch and have pictures uploaded to commons cannot be ignored. Even other news occassionally refers to the Malay Wikinews for their report, such as when the new Kamus Dewan Perdana website was announced, where the Malay tech news [https://amanz.my/2025541529 directly cited Wikinews' original report] of the announcement from Dewan Bahasa. :If local communities are able to bring Wikinews to greater heights, nobody should be able to stop them. At least let us operate our projects on the Incubator even if it will never make it to its full stage, it's better than shutting it down entirely. [[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]] ([[User talk:EmpAhmadK|talk]]) 06:33, 19 April 2026 (UTC) :: Hello [[user:Hakimi97|Hakimi97]] and [[user:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], I don't believe any pages will be deleted, at most made read-only. Existing URLs should continue to work. There are also community plans to [[m:Migration of Wikinews and future hosts|migrate Wikinews to a new host]] which could include interested active incubator languages. (You may want to comment there.) So no work to date should be wasted. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::I don't think that it is possible for Malay Wikinews to be moved together with those established language editions of Wikinews, given that the Malay Wikinews has not even graduated from the Incubator before the closure of the Wikinews being announced. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 20:15, 21 April 2026 (UTC) :::@[[User:Sj|Sj]] Maybe [[Wn/tr]] has really benefits for losing instead of archiving due to its totally spam subpages. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:01, 12 May 2026 (UTC) ::First, I believe that Malay Wikinews will absolutely not be deleted; another key aspect of soft closure is proper preservation. Second, you are welcome to continue following future developments related to Wikinews and participate in related discussions, perhaps join back in again! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:30, 9 May 2026 (UTC) :Sorry for being inactive for quite some time. When I first came across Malay Wikinews back in 2024, it had roughly 300 articles. Seeing that number grow to over 600 today is a significant achievement, especially given the very small number of active contributors. :Realistically, awareness of Wikinews is quite low, and even fewer people know about the Malay edition. For this reason, the Board's decision to close the project is understandable, and I accept the archival of the Malay site. However, I completely empathize with the contributors who might feel frustrated by this decision. They invested a great deal of time and effort into producing original reporting and photography, and their disappointment is completely valid. :Ultimately, life goes on, and the broader Wikimedia movement will continue to move forward. Free knowledge truly comes with a hefty price. [[User:Stress 043|Stress 043]] ([[User talk:Stress 043|talk]]) 15:45, 24 May 2026 (UTC) ::That being said, many communities are still going, and we welcome you to join us moving forward or stopping together. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 23:00, 24 May 2026 (UTC) === [[Wn/cdo]] === Following the recent news regarding the Wikinews closures, the Mindong (cdo) community has discussed our next steps. With the explicit support of our local administrators, we plan to migrate our Wikinews test project to the Mindong Wikipedia (cdo.wikipedia.org) and continue operating it there as a dedicated sub-project. To ensure that the years of hard work by our contributors are preserved and that proper attribution is maintained, we need to perform a full import. Therefore, I am requesting a complete dump—including full edit histories—for all pages under the Wn/cdo/ prefix. For context, our community has already prepared the necessary namespace mapping plan for the target wiki: {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Report:xxx |- | Talk:Wn/cdo/xxx || Report_talk:xxx |- | Wn/cdo/Help:xxx || Help:xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN:xxx |- | Talk:Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN_talk:xxx |- | Category:Wn/cdo/xxx || Category:Wn/cdo/xxx |- | Template:Wn/cdo/xxx || Template:Wn/cdo/xxx |- | Module:Wn/cdo/xxx || Module:Wn/cdo/xxx |- | Module_talk:Wn/cdo/xxx || Module_talk:Wn/cdo/xxx |} Could an administrator or someone with the necessary access please assist us in generating this export? --[[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:30, 25 April 2026 (UTC) :You need to file a request at [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?tags=wikimedia-site-requests phabricator] for those namespace creation. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 05:46, 25 April 2026 (UTC) ::Thank you for the information. Do we need the Phabricator request for the namespaces to be approved and implemented first, or can the data dump and import happen in parallel? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:44, 25 April 2026 (UTC) ::[[phab:T424413]] has been created. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 07:11, 25 April 2026 (UTC) :Really support this constructive decision by the local community. Keep it up! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:31, 9 May 2026 (UTC) I would recommend not creating new namespaces (that makes archiving and discovery much harder, especially for a small number of pages) unless necessary. You can more easily map this as follows, with no new namespaces needed. Also it's better for the official page title to be a full "wikinews" rather than an abbreviation "WN" again for searchability and readability. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 12:59, 28 April 2026 (UTC) {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Project:Reports/xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || Project:Wikinews/xxx |} :Thank you for your constructive suggestion. :From my understanding, requesting and creating new namespaces is actually a separate matter from importing the news articles and their edit histories from the Incubator. (I also pointed this out during our internal discussions within the local community, and the local Wikipedia administrator agrees with this as well.) :For the import process itself, I think using the target paths you suggested works perfectly. As for creating new namespaces, it might take a very long time due to technical or other reasons, or it might not even be implemented at all. However, this will not affect the continued operation of the local community's news project. :How should we move forward with the export and import process? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:11, 25 May 2026 (UTC) === Archive all === It should be based on full archival as the standard. Since the closure component of the soft-close has already been applied to the various Incubator sites, its archival component should also be applied here. and For Incubator versions with communities by the way, they have always been part of the global Wikinews community, and they are also welcome to take part in future contributions and discussions. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 13:47, 8 May 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] I don't think empty ones e.g. [[Wn/my]] should also be "archived", since there are eventually no projects under this prefix, such empty "projects" should feel free to be deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:51, 12 May 2026 (UTC) ::The main thing is, deleting a one page doesn't do any good, and since it's already been soft-closed, the process isn't exactly fair. And since there's no negative impact anyway, I guess it's fine to just keep it. But, not really impact much thing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:43, 12 May 2026 (UTC) :::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] But keeping such "null project"s, on the other hand, can really mislead users to consider starting them even after 4 May, to which those are no longer allowed to active in any circumstances, that will only cause unnecessary unprotect requests which are also unfair for the administrators. Due to really existing negative impact in the near future, I suggest that we can exclude such empty ones from archival by early-bird deletion, that's the correct way with no hurts, not keeping, this way is really hurting future new users. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:14, 13 May 2026 (UTC) ::::I understand your concerns, but they are unnecessary. Enough explanation is enough. If you think like that, then all soft shutdown sites would have this problem, which is impossible. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 11:04, 13 May 2026 (UTC) :::::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] I don't think so, it's unable to guess what the new users really wanna do, if and when they asked for unprotect, are you really able to do such "enough explanation"s? [[Special:Contributions/&#126;2026-38002-61|&#126;2026-38002-61]] ([[User talk:&#126;2026-38002-61|talk]]) 04:09, 3 July 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] Anyway, I suggest that we can exclude one from your archival proposal: Turkish ([[Wn/tr]]) as someone else pointed above, there are really nothing but spam pages under Wn/tr prefix. Presumably, that's already a scandal of Incubator. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:52, 12 May 2026 (UTC) ::Yeah If there truly is an extremely exceptional incubator version that cannot be resolved through cleanup and has a significant negative impact, then of course it is open to discuss, I won't be opposite. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:39, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/tr]] === Since someone pointed above, I suggest that even we are considering to archive all Wikinews test projects without deletion, but this Turkish one should really be excluded from archival, and should consider '''deleting all pages''', and with explaination to '''direct to either tr.wikipedia or Miraheze/Fandom...''' for future news contributions, due to '''full of spam-only pages, include the mainpage'''. --'''[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:24, 13 May 2026 (UTC)''' == [[Wy/ssh]] == not in shihhi arabic [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 07:36, 11 May 2026 (UTC) :Seems already deleted, close? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:00, 12 May 2026 (UTC) {{Section resolved|1=[[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} 14:32, 3 July 2026 (UTC)}} == [[Wb/ary]], [[Wp/ars]], [[Wt/acm]], [[Wy/acm]], [[Wp/ayl]], [[Wq/ary]], [[Wp/afb]] == one page wiki test projects [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 12:10, 12 May 2026 (UTC) :Notifyed two users that were active on some of above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:07, 13 May 2026 (UTC) :Wp/afb has multiple pages. [[User:JJUPLOADS22|JJUPLOADS22]] ([[User talk:JJUPLOADS22|talk]]) 19:01, 31 May 2026 (UTC) == [[Wp/xpq]] == There's no one encyclopedic article in this wiki, only images and two interrogative sentences in [[Wp/xpq/Shwi mitukushq]]. Mohegan-Pequot is actually a dead language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 12:40, 30 August 2026 (UTC) == [[Wp/mjy]] == No encyclopedic content: articles contain nothing except title and single image. Mahican language has no speakers. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 13:20, 30 August 2026 (UTC) == [[Wp/xzh]] == Unactive test in an ancient language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:08, 1 September 2026 (UTC) == [[Wt/mxi]] == Unactive test in a historical language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:08, 1 September 2026 (UTC) == [[Wy/bxr]] == The single page, being abandoned for 5 years, contains only English text. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:00, 1 September 2026 (UTC) == Tungusic Wiktionaries == [[Wt/neg]], [[Wt/ude]], [[Wt/evn]], [[Wt/ulc]], [[Wt/oaa]], [[Wt/gld]]. No content on these languages except from the described words. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 17:39, 2 September 2026 (UTC) == [[Wq/jje]] == No actual content since creation. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:32, 3 September 2026 (UTC) == [[Wy/jje]] == Same as [[Wq/jje]]. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:37, 3 September 2026 (UTC) == [[Wb/udm]] == LTA's vandalism. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:54, 4 September 2026 (UTC) rnqn0sge2bzmsy9pb749en55bkk16lw 7356630 7356628 2026-10-08T03:33:35Z TNTErick 2546202 Remove the ambiguous template of "support" because I did not support the deletion. 7356630 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|[[I:RFD]]|archivelink=Incubator:Requests for deletions/Archive}} __NEWSECTIONLINK__ This page is for nominating '''test wikis''' for deletion, or for nominating '''pages related to the maintenance of the Incubator''' for deletion. Requests for '''un'''deletion can also be made here. To request the deletion of '''individual pages in a specific test wiki''', please use the relevant talk pages where the editors of the test wiki are most active (such as the talk page of the test wiki's Main Page). Pages that should be speedily deleted should be tagged with {{tl|delete}} '''with a proper reason'''. It is typically not necessary to request that pages in a test wiki be deleted after the project has been given its own subdomain (e.g., <code>aa.wikipedia.org</code>), since such deletions are part of the normal workflow when creating new wikis. Eventually all pages in the test wiki will be deleted, leaving behind only the [[Incubator:Policy/Test wiki info page|info page]]. For the deletion policy, see [[Incubator:Deletion policy]]. {{Autoarchive resolved section | age = 1 | archive = 'Incubator:Requests for deletions/Archive/((year)) | show = yes }} == [[Wt/grc]] == As suggested by the [[m:Requests for new languages/Wiktionary Ancient Greek|rejected request]], and even agreed by a "keeper" of [[#Wp/grc]] above, there's blatantly no reason for having a Wiktionary in Historical language such as in Ancient Greek. For writting definitions of Ancient Greek words, the existing Wiktionaries e.g. [[wikt:el:|Greek Wiktionary]] are already hard on doing so. I would hence prefer to merge these contents into el.wiktionary. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 08:25, 12 July 2025 (UTC) :Just to be clear, I did not say that "there's blatantly no reason for having a Wiktionary in an historical language such as Ancient Greek". I don't agree on that point! What I've actually said is that I don't see reasons to preserve this draft of a Wiktionary, because the lemmas are too few and, above all, almost exclusively (80%?) written in Modern Greek. Probably, it is a draft by someone who wanted to translate them in Classical Greek but never had the time to do so. Since this Wiktionary is also inactive, and since there is no probability at all that this person will ever continue what he barely started, I don't find particular reasons to keep this very rough draft of a project alive. If someone wanted to restart an Ancient Greek Wiktionary, he could start it anew: having this draft or not would make very little difference! :On the other hand, having a real Ancient Greek Wiktionary would be useful: who could say that monolingual dictionaries are of no use for students of foreign languages? Nobody could say that! Therefore, a functional Ancient Greek Wiktionary would be very useful for the ca. 1 million students of Ancient Greek around the globe. Unfortunately, no scholar is currently willing to write such a monolingual dictionary for free. [[User:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[User talk:Anaxicrates|talk]]) 13:16, 18 July 2025 (UTC) {{Oppose}}. It's a good historical record. Others may be interested in it later.[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:06, 25 August 2025 (UTC) :@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] A good historical record? At least one former active user [[m:Special:Contributions/Leonardo José Raimundo|Leonardo José Raimundo]] is nowadays [[m:Requests for comment/Global ban for Leonardo José Raimundo|global banned]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 01:17, 25 August 2025 (UTC) ::For me it's not an argument. The project may be cleaned if necessary, but not deleted. [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:57, 25 August 2025 (UTC) *'''Delete''', {{ping|Andrijko Z.}} Are you really sure that you can speak such a historical language instead of a living language? From your record of contributions, I really really and really can't see anything as "good", all of your historical records are only promoting your bad properties instead of "good"s. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:23, 31 March 2026 (UTC) *:Please stick back to constructive arguments. @[[User:MF-Warburg|MF-Warburg]] please pay attention to the tone of this user. Thank you! [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 23:10, 31 March 2026 (UTC) *::@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] You don't really need to ping MF-W or other administrators, since the user who made bad tone is just you, not me. [[Special:Contributions/&#126;2026-20750-41|&#126;2026-20750-41]] ([[User talk:&#126;2026-20750-41|talk]]) 14:10, 4 April 2026 (UTC) *'''Delete''' Only Wikisource allows such ancient languages, and for testing Wikisource, [[s:mul:|here, the correct place]]. --[[Special:Contributions/&#126;2026-37662-04|&#126;2026-37662-04]] ([[User talk:&#126;2026-37662-04|talk]]) 10:59, 1 July 2026 (UTC) == [[Wp/atv]] == See [[Incubator:Administrators%27_noticeboard#Wp/atv_existence]]. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 21:19, 14 November 2025 (UTC) == Multiple projects == ;[[Wy/wal]], [[Wy/zu]], [[Wy/mg]], [[Wy/aa]], [[Wy/zyj]], [[Wy/udm]], [[Wy/wym]], [[Wy/jbo]] These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:25, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wq/so]], [[Wq/blk]], [[Wq/dtp]], [[Wq/aa]], [[Wq/zgh]], [[Wq/tcy]], [[Wq/se]], [[Wq/ary]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:30, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wb/ab]], [[Wb/ain]], [[Wb/bhi]], [[Wb/bug]], [[Wb/mos]], [[Wb/rw]], [[Wb/sn]], [[Wb/tum]], [[Wb/ddo]], [[Wb/lki]], [[Wb/wal]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:35, 8 January 2026 (UTC) ; [[wn/ace]], [[wn/ain]], [[wn/am]], [[wn/gl]], [[wn/ady]], [[wn/ceb]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:40, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wp/mki]], [[Wp/beu]], [[Wp/com]], [[Wp/lrl]], [[Wp/mhp]], [[Wp/bgx]], [[Wp/enx]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:46, 8 January 2026 (UTC) :For what?... [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 18:38, 11 February 2026 (UTC) ::For being inactive, not having any content (or very few) and just taking up space. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 23:16, 11 February 2026 (UTC) :::"Placeholder" projects have always existed on Incubator and are not a problem by themselves. Info pages with "tocreate" status (like Wp/com) also should not be deleted. If a Main Page properly written in the languages invites people to contribute, there is no problem. If there are additional problems, like the sole Main Page is not actually written in the language itself, or the language is dead/invalid, please elaborate. For example, I did just deleted Wb/tum because its Main Page was very broken with a lot of missing templates. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 00:11, 12 February 2026 (UTC) ::::There is really no problem aside from that it has no content, so if you say that they are just placeholder than they should be fine. Thanks for telling me. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:35, 12 February 2026 (UTC) ::::But also, these projects have never been active since creation. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:36, 12 February 2026 (UTC) *'''Delete''' Placeholder-only "projects" are nonsense of nonsense, gibberish of gibberish, trolls of trolls, and especially, damn of damn. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:24, 31 March 2026 (UTC) :Also Wb/ary Wy/acm Wt/acm [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 08:45, 8 April 2026 (UTC) == [[Wp/ase]] == Pains me to say this but this project is unlikely to ever go anywhere. It has had no activity since 2020 besides spam. Most Deaf folks in the US, for cultural reasons, use English, and the SignWriting community is not very large. [[Special:Contributions/&#126;2026-10410-48|&#126;2026-10410-48]] ([[User talk:&#126;2026-10410-48|talk]]) 22:57, 16 February 2026 (UTC) :And is it just me or are there not even really characters to represent sign language? They don't show up for me at least. [[Special:Contributions/&#126;2026-12914-86|&#126;2026-12914-86]] ([[User talk:&#126;2026-12914-86|talk]]) 15:42, 27 February 2026 (UTC) ::There is a gadget you need to activate. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:31, 2 March 2026 (UTC) ::I do not support the request for deletion. This content is readable to fluent ASL users with knowledge of signwriting (speaking as one myself). the characters do represent signed langauge [[User:Kachow03|Kachow03]] ([[User talk:Kachow03|talk]]) 07:32, 17 June 2026 (UTC) :@[[User:Yair rand|Yair rand]]: What's the technical status of this project? I thought it was just waiting for MediaWiki to [[phab:T11436|properly support vertical text]] or for VisualEditor to have better support for SignWriting? Have you had any contact with [[User:ValSutton|ValSutton]] lately about this project? [[User:Mxn|Minh <span style="font-variant: small-caps;">Nguyễn</span>]]&nbsp;^{[[User talk:Mxn|<span style="display: inline-block;">&#x1f4ac;</span>]]} 21:13, 19 March 2026 (UTC) :This project has faltered in the past due to a lack of technical investment, but actually I think its potential has gone way up since 2020. If AI works for speech recognition in audio, it's likely to work decently for sign recognition in video as well; this would be an easy way to bypass SignWriting's traditional problem of having to learn a whole new writing system. [[User:Pharos|Pharos]] ([[User talk:Pharos|talk]]) 19:54, 23 March 2026 (UTC) ::There are indeed visual models of producing sign language video generation and recognition <ref>[https://signllm.github.io/ SignLLM: Sign Languages Production Large Language Models]</ref>. However there are {{Comment|no known study currently on converting to and from SignWriting.}} [[User:TNTErick|TNTErick]] ([[User talk:TNTErick|talk]]) 03:25, 8 October 2026 (UTC) :{{oppose}} this is maybe the only incubator in a sign language, providing a proof of concept for testing technical investment in this area. This is an important language to have here and will be a reference for future sign languages in wikimedia. [[User:Arcstur|Arcstur]] ([[User talk:Arcstur|talk]]) 18:27, 11 July 2026 (UTC) :If there is no established practice among Deaf users of using SignWriting as a means of writing and consuming content - rather than simply as a transcription of "live" signs - I don't see any realistic possibility of this project moving forward. I don't think it's reasonable for Wikimedia to try to impose the use of a script which the external community surrounding a language has not accepted. [[User:Omphalographer|Omphalographer]] ([[User talk:Omphalographer|talk]]) 23:17, 14 August 2026 (UTC) :{{support}} what even is the point? ASl is visual. Reading is also visual, and way simpler than trying to figure out what a SignWriting symbol means. [[User:Arenghtqru888|Arenghtqru888]] ([[User talk:Arenghtqru888|talk]]) 19:24, 7 October 2026 (UTC) == Wikinews test projects == As of March 30, 2026, [[meta:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Wikinews has been shut down]]. Therefore, none of the Wikinews test projects on the Incubator will ever go anywhere. They should therefore either be deleted or the content should be archived elsewhere. [[User:DraconicDark|DraconicDark]] ([[User talk:DraconicDark|talk]]) 17:17, 31 March 2026 (UTC) :Please note that existing Wikinews tests are now [technically] in read only mode (or restricted to administrators), and creating new tests is also restricted. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 20:13, 1 April 2026 (UTC) :I'd suggest to announce this question via top of these test projects' portal pages e.g. [[Wn/cdo]] via that tag. [[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:51, 4 April 2026 (UTC) ::Done, there’ll now be a notice on every Wikinews tests info page. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 09:37, 4 April 2026 (UTC) I am told that the Board considers making a decision about this and is in consultation about possible place to put this content, so let's wait for that. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 13:20, 7 April 2026 (UTC) :And, for the record, what to do with [[m:Requests_for_new_languages#Wikinews|RFL requests for Wikinewses]] (which many of them are marked eligible)? [[Special:Contributions/&#126;2026-22152-29|&#126;2026-22152-29]] ([[User talk:&#126;2026-22152-29|talk]]) 01:22, 10 April 2026 (UTC) ::If no users oppose, then I'd love to merge the above "Wn/kk, Wn/sah/ Wn/tt" section and another section below as L3 sections under this thread since we are discussing all Wikinews test projects here. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 01:46, 18 April 2026 (UTC) :Manually pinging @[[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] for [[Wn/vi]] due to talk page semi-protected. --[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 00:32, 19 April 2026 (UTC) ::I have no further comments on [[Wn/vi]]. This project just needs to archive and read-only like other cases. [[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] ([[User talk:Nvdtn19|{{int:talkpagelinktext}}]]) 05:39, 19 April 2026 (UTC) As one of the main contributors and maintainers of [[Wn/cdo]], I was caught completely off guard and deeply shocked by this news. Reading [[#Wn/ms|the statement below from the Wn/ms community]] truly resonated with me. Over the years, volunteer reporters for Wn/cdo have actively gathered and edited news, gone on field assignments, and connected with locals to take photos and write articles—covering everything from major international events to grassroots local news in [[:w:en:Fuzhou|Hokchew]], [[:w:en:Matsu_Islands|Matsu]] and Malaysia [[:w:en:Fuzhou people|Hokchew community]]. Wikireporters even volunteered for field assignments in other cities, such as Shanghai, to cover local exhibitions. We were dedicated to ensuring that the Wikinews in our mother tongue was not merely a translation of dominant, high-resource languages, but instead possessed its own unique character. Wn/cdo is a project that has grown alongside the personal capabilities of its editors and maintainers. It is profoundly regrettable to hear this news today. The editors of Wn/cdo are currently discussing where to go from here. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:28, 19 April 2026 (UTC) :Hello Davidzdh, :I'm Victoria, the WMF Board of Trustees member responsible for the Wikinews -related discussions. I'm truly sorry that this news has come so unexpectedly. The wider Wikimedia Movement was discussing the possible future of the Wikinews projects for a while, and the consensus was that the existing projects did not leave up to the expectations while using the limited resources. But I understand that the bulk of discussions was happening in other places (mostly on Meta) and many people were not aware of them. :It’s clear from your message how much care, effort, and personal commitment has gone into building and sustaining Wn/cdo over the years. The work of your community is deeply meaningful. It’s especially difficult when something that has grown so organically and with such dedication faces an uncertain future. I can assure you that all you've done wouldn't be lost as it will be accessible in the read mode and can be copied. :I regret that this situation has come as a shock, and that it has affected contributors who have invested so much into the project.I understand that you and your fellow editors are now considering next steps. I sincerely hope that, whatever direction you choose, the strength and cohesion of your community will carry forward. [[User:Victoria|Victoria]] ([[User talk:Victoria|talk]]) 09:53, 21 April 2026 (UTC) :: Hi [[User:Davidzdh|Davidzdh]], what is the most recent work on [[Wn/cdo/Wikinews:Main Page|wn:cdo]]? Just making sure nothing is lost. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::Interesting, all the newsletters shown on their mainpage were created 8 years ago, so where are their recent news? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 06:26, 22 April 2026 (UTC) :::Hi @[[User:Sj|Sj]], all works from [[Wn/cdo]] are [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Wn/cdo/ here], in addition, their category pages, templates, and modules cannot be seen on the above summary page; they can be found at: :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo%2F&namespace=1 <code>Talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Category:Wn/cdo/ <code>Category:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=template%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>template:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=module%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>module:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo&namespace=829 <code>module_talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::I have provided a detailed summary of the page distribution and the community’s migration plan below [[#Wn/cdo]]. Thank you for your attention! [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:41, 25 April 2026 (UTC) :::To provide some additional context regarding the main page, which might confuse those unfamiliar with the project: :::Mindong has long had two mainstream writing systems: one using Chinese characters and the other using [[:en:Bàng-uâ-cê|Latin alphabets]]. For nearly thirty years in the online Mindong community, the debate over which script to use has been a controversial topic that has, to some extent, torn the community apart. Under the Mindong Wikipedia's village pump, Help namespace, and Wikipedia namespace, you will find extensive records of fierce arguments between both sides, as well as essays written by their respective supporters defending their stances. This controversy is not limited to Wikimedia projects; you can find even more of it in other Min language web forums and online chat rooms. :::Therefore, in order to resolve this dispute and unite the community—at least within Wikimedia projects—we want the project's official pages to feature both Chinese characters and Romanization side-by-side (合璧, hăk-bék), with one script on the left half and the other on the right. Moreover, the content on both sides is essentially identical; if read aloud, they produce exactly the same sound, only the written text differs. This imposes high demands on the content—they cannot be written independently of one another, but must be coordinated to ensure both sides say the exact same thing. :::Additionally, our view of the main page is that it serves as a showcase of the project volunteers' reporting and editing standards. Because of this, it is not simply the latest news that gets posted on the main page. Instead, we feature reports where volunteers actually did fieldwork, visited the sites, and took news photos to write lengthy, detailed articles. Furthermore, all articles featured on the main page are audio news reports, meaning an audio file read aloud by a human voice without any mispronunciations or verbal errors is attached alongside the transcript. Some even go a step further and are presented as full video news report programs that we have produced. :::Naturally, requiring both high-quality reporting and strict consistency between the Chinese character and Latin alphabet versions makes maintaining updates on the main page objectively difficult. Our intent for the main page is to give people an understanding of the editorial style and quality standards of this incubator project as much as possible, so we do not aggressively push for rapid updates there. However, this does not mean there are no newer news articles within the project. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:29, 25 April 2026 (UTC) ::Hello Victoria, ::Thank you for your clarification. I appreciate the assurance that, the content "wouldn't be lost." I believe this is extremely important because it directly affects the volunteers' trust in Wikimedia. Many newsletters from Mindong Wikinews have been cited and linked on social media via their URLs. Regardless of the final outcome, keeping these URLs accessible means that the past efforts of the Mindong language community will have a chance to be remembered. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:41, 25 April 2026 (UTC) :[[Wn/tr/Ekrem İmamoğlu 13. cumhurbaşkanı seçildi]] is a spam page [[Special:Contributions/&#126;2026-25348-62|&#126;2026-25348-62]] ([[User talk:&#126;2026-25348-62|talk]]) 17:10, 25 April 2026 (UTC) ::+1, that should really fit the speedy deletion criteria. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:59, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], [[Wn/tt]] === These projects are already on Russian Wikinews [[Special:Contributions/151.135.197.56|151.135.197.56]] 13:47, 4 January 2025 (UTC) :Tend to '''support deletion''' of Wn/kk per the [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh|rejected RFL]], which as only having little substubs before RFL rejection, there are merely no benefit for having a separate kk.wikinews. Eventually, it currently has '''[[Special:PrefixIndex/Wn/kk/|no pages]]'''. (Someone would say that there's [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh 2|second open RFL]], but its creator Bauka0625 didn't create anything except their own user page here) :The later two were discussed [[Incubator:Requests_for_deletions/Archive/3#Wikinews_projects_in_languages_of_the_Russian_Federation|in 2019]] which result no consensus, of which Tatar Wikinews has its [[m:Requests for new languages/Wikinews Tatar|RFL verified as eligible]], I'm not sure whether there's really benefit for second trial of RFD em. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 00:35, 5 January 2025 (UTC) : {{Support}} I support the deletion of the projects as per the request. Besides that, these projects have never been active in the incubator since their creation.--[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[User talk:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|talk]]) 08:15, 5 January 2025 (UTC) ::@[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] The last Tatar one may be a sensitive question as, again, its RFL is verified as eligible, I contacted a user who voted keep in that 2019 DR, that has several contributions to [[Wq/tt]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 10:24, 8 January 2025 (UTC) : "Delete" (in scare quotes because no use of the MediaWiki deletion functionality is involved here - the page will really be replaced with a pointer) [[wn/kk]] as empty. Delete [[wn/sah]], which only contains a main page and no other content. Inclined to delete [[wn/tt]], which only contains a Main Page and one news article from 2020, as well, but not as strongly convinced. In any case these can be recreated if there's a movement to develop the project outside of Russian Wikinews. : Once these are deleted, we need to decide what to do with the domain names https://kk.wikinews.org, https://sah.wikinews.org, https://tt.wikinews.org. :: Inclined to redirect https://tt.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B3%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D1%82, https://sah.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9, but redirect https://kk.wikinews.org to https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8:%D0%9C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C (the project page explaining Russian Wikinews' multilingual initiative) since there isn't even a Kazakh Main Page. Although even the first two are very dead. And for all three domains redirect https://tt.wikinews.org/wiki/foo -> https://ru.wikinews.org/wiki/Foo. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 20:03, 12 January 2025 (UTC) ::@[[User:Pppery|Pppery]] I think for 3rd one, once we indeed gain consensus to delete, we might need to discuss with langcom members on whether its RFL's eligible status should be revoked. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 03:42, 13 January 2025 (UTC) ::: The project should remain in-theory eligible. I'm effectively saying to do a [[w:WP:Soft deletion|soft delete]] - delete the nearly-empty test currently there without prejudice against a new movement for starting a test if one forms. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 03:43, 13 January 2025 (UTC) ::::@[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]]: As you're most likely supporting to keep such "tocreate portal pages", do you have time on Pppery's suggestions above? [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 04:57, 12 July 2025 (UTC) ::::Anyway, it looks like the member who marked Tatar Wikinews request eligible [[m:User_talk:Jon_Harald_Søby#Consider_cancelling_eligibility_of_Wikinews_Tatar?|doesn't agree]] to re-consider it should be revoked or not. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 05:01, 12 July 2025 (UTC) :::::If they are already present on Wn/ru, then at least, they should link to their respective pages on ru.wikinews. --[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]] ([[User talk:Ooswesthoesbes|talk]]) 06:17, 12 July 2025 (UTC) ::::::Looks like the nominator already did so. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 07:53, 12 July 2025 (UTC) *'''Delete''' Per [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|board decision]], they are already failed, and should go to 3rd platform for further contributing. --[[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:46, 4 April 2026 (UTC) *:{{Oppose}} Soft-closure and archive. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:32, 9 May 2026 (UTC) *::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] The entire projects were created on other wikis, why archive here? Make discussion branches? That's really hassle for citing. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:54, 12 May 2026 (UTC) *:::Why not keep with soft redirections? But, yes, I'm not really opposite it, however should let the local community speak up maybe other russian contributors as well. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:50, 12 May 2026 (UTC) :{{Oppose}} all of the above. You should first ask one of the ru-Wikinews users (as me) to move these 4 pages. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:49, 19 April 2026 (UTC) I have moved all useful Tatar and Kazakh content along with Yakut mainpage, and I'm asking the Incubator administrators to help me complete the migration: # Delete all content of [[Wn/tt]] and [[Wn/kk]] # Move all of the templates with redirects (~30) in [[Wn/sah]] <u>with prefixes, under their current names</u> to Russian Wikinews. I can't do it myself, because importing to Wikinews from Incubator is not allowed, local sysops cannot import pages from Incubator. In the edit description, would be good to specify the contributors who created the template and the CC-BY-SA license (because Russian Wikinews use CC-BY-2.5). # Place stubs from [[User:Таёжный лес/news]] on [[Wn/evn]] (another one language version hosted in ruWN), [[Wn/kk]], [[Wn/tt]], [[Wn/sah]] respectively. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 11:30, 19 April 2026 (UTC) :@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ruwikinews, as well as other Wikinews with official subdomains, are being discussed on [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|future migration targets]], so I don't know why 3rd is still needed. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 02:30, 20 April 2026 (UTC) ::Right, along with other Wikinews, including projects in Incubator. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 03:44, 20 April 2026 (UTC) :::Just note: Wn/evn is now deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-36425-52|&#126;2026-36425-52]] ([[User talk:&#126;2026-36425-52|talk]]) 04:50, 23 June 2026 (UTC) === Empty Wikinews test projects === These Wikinews test projects contain no pages or only main pages: [[Wn/ady]], [[Wn/ain]], [[Wn/arz]], [[Wn/bew]], [[Wn/bgn]], [[Wn/brh]], [[Wn/ccp]], [[Wn/ceb]], [[Wn/cnh]], [[Wn/ctg]], [[Wn/cy]], [[Wn/ddo]], [[Wn/dlg]], [[Wn/dtp]], [[Wn/dv]], [[Wn/dz]], [[Wn/ee]], [[Wn/ff]], [[Wn/fur]], [[Wn/ga]], [[Wn/gag]], [[Wn/gd]], [[Wn/gl]], [[Wn/gu]], [[Wn/hif]], [[Wn/hnd]], [[Wn/ie]], [[Wn/jax]], [[Wn/jbo]], [[Wn/jje]], [[Wn/kbd]], [[Wn/kip]], [[Wn/kjh]], [[Wn/kk]], [[Wn/kl]], [[Wn/km]], [[Wn/kn]], [[Wn/ks]], [[Wn/ku]], [[Wn/ky]], [[Wn/lg]], [[Wn/lo]], [[Wn/min]], [[Wn/mn]], [[Wn/mnw]], [[Wn/mr]], [[Wn/mrh]], [[Wn/my]], [[Wn/nrm]], [[Wn/nv]], [[Wn/oc]], [[Wn/om]], [[Wn/os]], [[Wn/pcm]], [[Wn/phr]], [[Wn/rw]], [[Wn/sah]], [[Wn/sco]], [[Wn/so]], [[Wn/tly]], [[Wn/trv]], [[Wn/ts]], [[Wn/tt]], [[Wn/tum]], [[Wn/tw]], [[Wn/vec]], [[Wn/wal]], [[Wn/yi]], [[Wn/zu]] [[Special:Contributions/&#126;2026-21280-06|&#126;2026-21280-06]] ([[User talk:&#126;2026-21280-06|talk]]) 09:25, 7 April 2026 (UTC) :False about Wn/tt. I don't see any problem with a test project having at least one page written in a language, even if it's just a mainpage. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 04:21, 8 April 2026 (UTC) ::@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] This is already being discussed on the section above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:06, 18 April 2026 (UTC) :Probably [[Wn/als]], [[Wn/ang]], [[Wn/ba]] and [[Wn/bar]] can also be ditto opinions. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:10, 18 April 2026 (UTC) ::als, ba, and bar document where the corresponding projects are, and ang puts up a deletion notice. I don't see why we should delete them. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:49, 29 April 2026 (UTC) :::@[[User:魔琴|魔琴]] Where are benefits to keep such semi-redirect to closed projects? Those "projects" are having no pages useful, deletion of them should potentially be feel free and without prejudice, as like how we are plugging power sockets. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 15:02, 7 May 2026 (UTC) ::::Redirects are cheap. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 15:05, 7 May 2026 (UTC) :::::@[[User:魔琴|魔琴]] That will only result unnecessary discussion branches which can really stuck citation purposes, that said, [[w:Don't be a jerk|no need to leave such redirects to jerk pages]]/ [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:55, 12 May 2026 (UTC) ::Just soft close those pages, its not hard. It's nothing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:52, 12 May 2026 (UTC) * {{oppose}} all requests above. Cause this doesn’t even matter if the consensus reach to keep or delete, as the board already decided to close the project. If the board ask us delete all tests, we'll delete them.🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 01:57, 19 April 2026 (UTC) *:bew and ks are already deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 22:58, 22 April 2026 (UTC) :Suggest to '''delete''' those with entirely no subpages, e.g. [[Wn/my]], these can be feel free to go without prejudice. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 04:00, 19 April 2026 (UTC) :{{Oppose}} [[Wn/nrm]] because of special code. {{Oppose}} [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], and [[Wn/tt]] because we may need to mention [[:n:ru:Викиновости:Multilingualism|Russosphere Multilingual Wikinews project]] on their portals. --[[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:52, 29 April 2026 (UTC) ::@[[User:魔琴|魔琴]] Russian Wikinews is currently discussing the target of migration, see details [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|here]]. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 17:09, 1 May 2026 (UTC) * {{oppose}} First, we clearly need redirects etc.; e.g. if the Incubator cannot have interested contributors taking a look, then there's no way forward for the whole site, might consider a soft closure as well(no lol). Second, this actually brings no real benefit. Third, a soft closure decision points to soft closure, also the history of Wikimedia movement sites is not a have or not have. Wikinews(pages) have already been soft-closed now, and anyway that is a done deal. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 14:23, 8 May 2026 (UTC) === [[Wn/ms]] === I need clarification regarding the closure of Malay Wikinews. Will administrators on Wikimedia Incubator mass-delete all the pages associated with Malay Wikinews, given that there are currently a total of 1162 pages (including categories, templates, talk pages, and redirects) based on [https://meta.toolforge.org/catanalysis/index.php?cat=0&title=Wn/ms&wiki=incubatorwiki the statistics on this page]? Or will the community be given the option to move/archive these pages elsewhere (such as Miraheze, or maybe one of the Malay Wikimedia projects with new namespace, or perhaps separate toolforge project)? [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:08, 19 April 2026 (UTC) :I will tag active Malay Wikinews contributors such as @[[User:Stress 043|Stress 043]], @[[User:26 Ramadan|26 Ramadan]], @[[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], @[[User:Izington|Izington]], @[[User:Rulwarih|Rulwarih]], @[[User:Jeluang Terluang|Jeluang Terluang]], @[[User:SNN95|SNN95]], @[[User:Zazamental|Zazamental]], @[[User:Wiki Farazi|Wiki Farazi]], @[[User:Adikhebat|Adikhebat]], @[[User:Tofeiku|Tofeiku]], @[[User:Song GK|Song GK]], @[[User:Ceball1923|Ceball1923]], @[[User:Niduzzi|Niduzzi]] regarding this. They have the right to know where their contributions would go, and worst comes to worst, send their final goodbye to their content. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:13, 19 April 2026 (UTC) ::Actually, with the exception of blocked users e.g. Zazamental (and some who are inactive for at least 2 years), I already posted noticement on their talk pages this morning. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:20, 19 April 2026 (UTC) :As someone who has been very hopeful and working a lot on the release of Malay Wikinews since 2020, it is definitely upsetting to see the years of work wasted, especially with the recent creation of the news header template and all the work that the Malaysian community put for more original reports on the ground that also helped to contribute to other projects such as Wikipedia and Wikimedia Commons. I would suggest that even if Wikinews is no longer supported, the local communities on incubator should have the autonomy to continue running their own Wikinews (and any other projects if they also get shut down) afterwards on Incubator as it barely costs anything for the Foundation to support. :The initiatives taken by the Malaysian community such as to get the media pass to be the first to report on the iPhone 17 launch and have pictures uploaded to commons cannot be ignored. Even other news occassionally refers to the Malay Wikinews for their report, such as when the new Kamus Dewan Perdana website was announced, where the Malay tech news [https://amanz.my/2025541529 directly cited Wikinews' original report] of the announcement from Dewan Bahasa. :If local communities are able to bring Wikinews to greater heights, nobody should be able to stop them. At least let us operate our projects on the Incubator even if it will never make it to its full stage, it's better than shutting it down entirely. [[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]] ([[User talk:EmpAhmadK|talk]]) 06:33, 19 April 2026 (UTC) :: Hello [[user:Hakimi97|Hakimi97]] and [[user:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], I don't believe any pages will be deleted, at most made read-only. Existing URLs should continue to work. There are also community plans to [[m:Migration of Wikinews and future hosts|migrate Wikinews to a new host]] which could include interested active incubator languages. (You may want to comment there.) So no work to date should be wasted. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::I don't think that it is possible for Malay Wikinews to be moved together with those established language editions of Wikinews, given that the Malay Wikinews has not even graduated from the Incubator before the closure of the Wikinews being announced. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 20:15, 21 April 2026 (UTC) :::@[[User:Sj|Sj]] Maybe [[Wn/tr]] has really benefits for losing instead of archiving due to its totally spam subpages. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:01, 12 May 2026 (UTC) ::First, I believe that Malay Wikinews will absolutely not be deleted; another key aspect of soft closure is proper preservation. Second, you are welcome to continue following future developments related to Wikinews and participate in related discussions, perhaps join back in again! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:30, 9 May 2026 (UTC) :Sorry for being inactive for quite some time. When I first came across Malay Wikinews back in 2024, it had roughly 300 articles. Seeing that number grow to over 600 today is a significant achievement, especially given the very small number of active contributors. :Realistically, awareness of Wikinews is quite low, and even fewer people know about the Malay edition. For this reason, the Board's decision to close the project is understandable, and I accept the archival of the Malay site. However, I completely empathize with the contributors who might feel frustrated by this decision. They invested a great deal of time and effort into producing original reporting and photography, and their disappointment is completely valid. :Ultimately, life goes on, and the broader Wikimedia movement will continue to move forward. Free knowledge truly comes with a hefty price. [[User:Stress 043|Stress 043]] ([[User talk:Stress 043|talk]]) 15:45, 24 May 2026 (UTC) ::That being said, many communities are still going, and we welcome you to join us moving forward or stopping together. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 23:00, 24 May 2026 (UTC) === [[Wn/cdo]] === Following the recent news regarding the Wikinews closures, the Mindong (cdo) community has discussed our next steps. With the explicit support of our local administrators, we plan to migrate our Wikinews test project to the Mindong Wikipedia (cdo.wikipedia.org) and continue operating it there as a dedicated sub-project. To ensure that the years of hard work by our contributors are preserved and that proper attribution is maintained, we need to perform a full import. Therefore, I am requesting a complete dump—including full edit histories—for all pages under the Wn/cdo/ prefix. For context, our community has already prepared the necessary namespace mapping plan for the target wiki: {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Report:xxx |- | Talk:Wn/cdo/xxx || Report_talk:xxx |- | Wn/cdo/Help:xxx || Help:xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN:xxx |- | Talk:Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN_talk:xxx |- | Category:Wn/cdo/xxx || Category:Wn/cdo/xxx |- | Template:Wn/cdo/xxx || Template:Wn/cdo/xxx |- | Module:Wn/cdo/xxx || Module:Wn/cdo/xxx |- | Module_talk:Wn/cdo/xxx || Module_talk:Wn/cdo/xxx |} Could an administrator or someone with the necessary access please assist us in generating this export? --[[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:30, 25 April 2026 (UTC) :You need to file a request at [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?tags=wikimedia-site-requests phabricator] for those namespace creation. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 05:46, 25 April 2026 (UTC) ::Thank you for the information. Do we need the Phabricator request for the namespaces to be approved and implemented first, or can the data dump and import happen in parallel? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:44, 25 April 2026 (UTC) ::[[phab:T424413]] has been created. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 07:11, 25 April 2026 (UTC) :Really support this constructive decision by the local community. Keep it up! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:31, 9 May 2026 (UTC) I would recommend not creating new namespaces (that makes archiving and discovery much harder, especially for a small number of pages) unless necessary. You can more easily map this as follows, with no new namespaces needed. Also it's better for the official page title to be a full "wikinews" rather than an abbreviation "WN" again for searchability and readability. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 12:59, 28 April 2026 (UTC) {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Project:Reports/xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || Project:Wikinews/xxx |} :Thank you for your constructive suggestion. :From my understanding, requesting and creating new namespaces is actually a separate matter from importing the news articles and their edit histories from the Incubator. (I also pointed this out during our internal discussions within the local community, and the local Wikipedia administrator agrees with this as well.) :For the import process itself, I think using the target paths you suggested works perfectly. As for creating new namespaces, it might take a very long time due to technical or other reasons, or it might not even be implemented at all. However, this will not affect the continued operation of the local community's news project. :How should we move forward with the export and import process? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:11, 25 May 2026 (UTC) === Archive all === It should be based on full archival as the standard. Since the closure component of the soft-close has already been applied to the various Incubator sites, its archival component should also be applied here. and For Incubator versions with communities by the way, they have always been part of the global Wikinews community, and they are also welcome to take part in future contributions and discussions. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 13:47, 8 May 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] I don't think empty ones e.g. [[Wn/my]] should also be "archived", since there are eventually no projects under this prefix, such empty "projects" should feel free to be deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:51, 12 May 2026 (UTC) ::The main thing is, deleting a one page doesn't do any good, and since it's already been soft-closed, the process isn't exactly fair. And since there's no negative impact anyway, I guess it's fine to just keep it. But, not really impact much thing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:43, 12 May 2026 (UTC) :::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] But keeping such "null project"s, on the other hand, can really mislead users to consider starting them even after 4 May, to which those are no longer allowed to active in any circumstances, that will only cause unnecessary unprotect requests which are also unfair for the administrators. Due to really existing negative impact in the near future, I suggest that we can exclude such empty ones from archival by early-bird deletion, that's the correct way with no hurts, not keeping, this way is really hurting future new users. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:14, 13 May 2026 (UTC) ::::I understand your concerns, but they are unnecessary. Enough explanation is enough. If you think like that, then all soft shutdown sites would have this problem, which is impossible. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 11:04, 13 May 2026 (UTC) :::::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] I don't think so, it's unable to guess what the new users really wanna do, if and when they asked for unprotect, are you really able to do such "enough explanation"s? [[Special:Contributions/&#126;2026-38002-61|&#126;2026-38002-61]] ([[User talk:&#126;2026-38002-61|talk]]) 04:09, 3 July 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] Anyway, I suggest that we can exclude one from your archival proposal: Turkish ([[Wn/tr]]) as someone else pointed above, there are really nothing but spam pages under Wn/tr prefix. Presumably, that's already a scandal of Incubator. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:52, 12 May 2026 (UTC) ::Yeah If there truly is an extremely exceptional incubator version that cannot be resolved through cleanup and has a significant negative impact, then of course it is open to discuss, I won't be opposite. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:39, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/tr]] === Since someone pointed above, I suggest that even we are considering to archive all Wikinews test projects without deletion, but this Turkish one should really be excluded from archival, and should consider '''deleting all pages''', and with explaination to '''direct to either tr.wikipedia or Miraheze/Fandom...''' for future news contributions, due to '''full of spam-only pages, include the mainpage'''. --'''[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:24, 13 May 2026 (UTC)''' == [[Wy/ssh]] == not in shihhi arabic [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 07:36, 11 May 2026 (UTC) :Seems already deleted, close? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:00, 12 May 2026 (UTC) {{Section resolved|1=[[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} 14:32, 3 July 2026 (UTC)}} == [[Wb/ary]], [[Wp/ars]], [[Wt/acm]], [[Wy/acm]], [[Wp/ayl]], [[Wq/ary]], [[Wp/afb]] == one page wiki test projects [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 12:10, 12 May 2026 (UTC) :Notifyed two users that were active on some of above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:07, 13 May 2026 (UTC) :Wp/afb has multiple pages. [[User:JJUPLOADS22|JJUPLOADS22]] ([[User talk:JJUPLOADS22|talk]]) 19:01, 31 May 2026 (UTC) == [[Wp/xpq]] == There's no one encyclopedic article in this wiki, only images and two interrogative sentences in [[Wp/xpq/Shwi mitukushq]]. Mohegan-Pequot is actually a dead language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 12:40, 30 August 2026 (UTC) == [[Wp/mjy]] == No encyclopedic content: articles contain nothing except title and single image. Mahican language has no speakers. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 13:20, 30 August 2026 (UTC) == [[Wp/xzh]] == Unactive test in an ancient language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:08, 1 September 2026 (UTC) == [[Wt/mxi]] == Unactive test in a historical language. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:08, 1 September 2026 (UTC) == [[Wy/bxr]] == The single page, being abandoned for 5 years, contains only English text. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:00, 1 September 2026 (UTC) == Tungusic Wiktionaries == [[Wt/neg]], [[Wt/ude]], [[Wt/evn]], [[Wt/ulc]], [[Wt/oaa]], [[Wt/gld]]. No content on these languages except from the described words. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 17:39, 2 September 2026 (UTC) == [[Wq/jje]] == No actual content since creation. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:32, 3 September 2026 (UTC) == [[Wy/jje]] == Same as [[Wq/jje]]. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:37, 3 September 2026 (UTC) == [[Wb/udm]] == LTA's vandalism. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 14:54, 4 September 2026 (UTC) r6oe3e231s3abfpkus5ltipva6zfqgh 0 2988881 7356211 5752375 2026-10-07T13:14:03Z Onarakusai 564667 7356211 wikitext text/x-wiki [[File:Matsuoka Yoshitsugu 2022.png|thumb|ちら]] '''『松岡禎丞』'''（まつおかよしつぐ）や[[Wp/ryu/大和国|大和国]]ぬ[[Wp/ryu/声優|声優]]やいびーん。代表出演役や、[[Wp/ryu/ソードアート・オンライン|ソードアート・オンライン]]ぬ主人公・[[Wp/ryu/キリト|キリト]]。 {{Wp/ryu/Commonscat|Yoshitsugu Matsuoka}} {{DEFAULTSORT:まつおかよしつく}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/声優]] [[Category:Wp/ryu/北海道んまりぬチュ]] {{INTERWIKI|Q957795}} e8w3e4e3kp0qsccox2jvdqlbl51gspj 0 3008211 7356515 7289190 2026-10-07T20:49:31Z Kimbilayucatan90 2704374 edicion en el texto 7356515 wikitext text/x-wiki [[File:Love Zambia.jpg|thumb|Yaakunah]] [[File:La boda Yucateca - Jarana en Hocaba 03.jpg|thumb|U ts’o’okol beel ''Yucateca'']] [[File:Mujer Maya - San Juan Sacatepequez 2011.jpg|thumb|left|Maaya ko’olel]] '''Atan''': Bey u ya'ala'al ti' juntúul ko'olel ku ts'o'okol u beel yéetel juntúul máak, waa tak chen ku múul kajtal yéetel. In watan, a watan, u yatan...a muul kuxtal yéeten juntúul ko'olele' ku ya'alal a watan. Ichil u kajtalil mayae', le '''x-ch'úupilo'''' (atan) yaan u k'a'analil ichil u láak'tsilo'ob yéetel ichil u kaajtalil. Tu yóok'ol le meyaj ich naaje', leti' xan ku yaantik ti' meyaj kool, ''artesanías'' yéetel le ba'alob ku ko'onolo'. Le ko'olel mayao' ku ka'ansik'', suukulilo'ob'' yéetel u no'ojba'alob ti' le túumben ''generacióno'ob'', ku yaantiko'ob u ma'alob kuxtal yéetel u suut kaxtik le kaajo'. Ti' jump'éel ya'ab k'iino'ob yéetel kaajo'ob mayao'ob, yaan xan ko'olelo'ob ts'o'ok u yantal u nojoch poopol yéetel jala'achilil. Tak túune' le ko'olelo' ts'o'ok u táakpajal kex jela'an ti' wíiniko', ti' le meyajo'ob u aprovisionamiento yéetel u meyaj ti' u supervivencia le ch'i'ibalilo'obo' paach le wotoch. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q188830}} 4w7wsirvssvrgfbdeip0tjhe07z5mt7 0 3053625 7356153 7353931 2026-10-07T12:10:15Z Ulumarifah 2577175 7356153 wikitext text/x-wiki '''Desa Kemiren''' iku salah sijine desa ring wilayah Banyuwangi, kang ana ring dhuwuran 144 meter sak ndhuwure banyu segara. Ring kana, curah udan kurang lebih 2200 mm sak taun lan suhune kisaran 22-26° C. Panggonane Desa Kemiren teka pusat kecamatan kurang lebih 2 km, teka ibukota kabupaten kurang lebih 5 km, lan teka ibukota propinsi kurang lebih 294 km.<ref name=":1" /> == Panggon lan Kahanan Alam == Wilayah Desa Kemiren, sandhing lor jejeran ambi Desa Jambesari, sandhing kidul jejeran ambi Desa Olehsari, sandhing kulon jejeran ambi Desa Tamansari, lan sandhing wetan jejeran ambi Desa Banjarsari. Wilayah iku dipara dadi 2 dusun, yaiku Krajan lan Kedaleman. Sak loro dusun iku dipara dadi 28 rukun tangga lan 7 rukun warga.<ref name=":1" /> Tap-tapan kampungan ring Desa Kemiren dawa sakat wetan sampik kulon kurang lebih 3 km. Nong tengah desa iki, ana lurung aspal kang bisa diliwati montor uga trek. Dalan iku nggathukaken Banyuwangi nyang perkebunan utawa padusan Kalibendo lan wilayah-wilayah kulone, kayata Cungking lan sakliyane.<ref name=":1">Isni Herawati dkk. ''Kearifan Lokal di Lingkungan Masyarakat Using, Kabupaten Banyuwangi, Propinsi Jawa Timur''. Kementerian Kebudayaan dan Pariwisata: Yogyakarta.</ref> == Sejarah == Désa Kemiren kabentuk ring jaman Walanda. Wong-wong hang kawitan manggon ring Kemiren asalé teka Cungking, désa tuwek ring Banyuwangi hang adohé kira-kira 4 km ring wetané Kemiren. Jeneng Cungking kasebut ring ''Babad Tawang Alun'' minangka panggonan pesaréan Ki Buyut Wangsakarya, gurué Pangeran Tawang Alun.<ref name="cendika">Cendika, Nauval Risla; Antariksa; Asikin, Damayanti (2024). "Bentuk, Makna, Evaluasi Lingkungan dan Ketahanan Fisik pada Arsitektur Vernakular Rumah Adat Osing Desa Kemiren Banyuwangi". Jurnal Rekayasa Sipil dan Lingkungan, 8(2), kaca 170-181. https://journal.unej.ac.id/JRSL/article/download/4381/1002</ref> Bukti sejarah désa iki yaiku wit duren abang hang isih kari teka jaman alas dibabat, lan dalan gedhé désa hang dadi patokan kanggo mbangun omah-omah wong désa. Omah-omah iku ngadeg njajar ngetutaken dalan iku.<ref name="cendika" /> == Pendhudhuk == Désa Kemiren nduwé pendhudhuk kira-kira 2.569 jiwa kanthi 1.100 KK. Akèh-akèhé pendhudhuk iku wong Using lan nyambut gawé dadi petani. Wiyaré désa iki kira-kira 177 hektar, lan akèh-akèhé arupa sawah.<ref name="solah">Sari, Nindia Nazmei lan Winarko, Joko. "Musik Angklung Paglak Desa Kemiren Banyuwangi". Jurnal Solah, Universitas Negeri Surabaya. https://ejournal.unesa.ac.id/index.php/solah/article/download/31197/28332</ref> == Omah Adat Using == Omah adat Using ring Kemiren nduwé telung jinis payon, yaiku tikel balung, crocogan, lan baresan. Crocogan nduwé rong sisi payon, baresan telung sisi, lan tikel balung papat sisi. Bédané jinis payon iki sing ana gandhèngané ambi drajat hang nduwé omah.<ref name="cendika" /> Isiné omah dipara dadi telung ruangan teka ngarep nang mburi, yaiku bale, jrumah, lan pawon. Saka omah papat digawé teka kayu lan disambung sing nganggo paku, nanging nganggo paju utawa pasak kayu hang gepeng. Témboké digawé teka gedhég, yaiku anyaman pring, déné pérangan ngarep omah asli nganggo gebyog teka papan kayu.<ref name="cendika" /> Kayu kanggo omah dijupuk teka alas sakiwa-tengené désa, yaiku Alas Kali Bendo, kayata kayu bendo, tanjang risip, lan cempaka. Wong Using precaya kayu lan pring kudu dijupuk ring dina hang pas supaya kuwat lan sing gampang dipangan hama. Pring uga dikum ring banyu pirang-pirang dina sadurungé dienggo supaya sing gampang dipangan rayap.<ref name="cendika" /> == Buyut Cili == Ring Kemiren ana petilasan utawa makam Buyut Cili, hang dianggep panggonan paling sakral ring désa iki. Makam iku ana ring panggonan paling dhuwur ring Kemiren. Wong Kemiren precaya Buyut Cili iku penjaga désa teka sakabèhé bencana. Mula, wong désa njaluk idin nang Buyut Cili sadurungé nganakaken ritual adat, lan nganakaken selametan saben dina Minggu lan Kemis.<ref name="cendika" /> == Kesenian lan Tradisi == Wong Kemiren isih nganakaken akèh ritual adat, kayata Barong Ider Bumi, Tumpeng Sewu, lan Mocoan Lontar Yusuf. Tumpeng Sewu iku selametan mangan bareng saben taun hang dadi bagéan teka ritual bersih désa. Kesenian hang ana ring Kemiren yaiku [[Wp/osi/Gandrung|Gandrung]], Barong, [[Wp/osi/Angklung Paglak|Angklung Paglak]], gedogan, kuntulan, jaran kecak, mocoan lontar, lan bordah.<ref name="cendika" /> == Désa Wisata == Kanthi Surat Keputusan Pemerintah Daerah Tingkat II Banyuwangi Nomor 401 Taun 1996, Kemiren ditetepaken dadi Désa Wisata Using.<ref name="solah" /> Pariwisata budaya nggawé lapangan gawé anyar lan nambah asil wong désa, nanging wong Kemiren tetep nglakoni urip saben dina lan adaté kaya biasané.<ref name="cendika" /> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] rgh62t3rm9elpkntdew3wltgpv614mo 7356154 7356153 2026-10-07T12:11:08Z Ulumarifah 2577175 Adding interwiki links to [[d:Q13542776]] 7356154 wikitext text/x-wiki '''Desa Kemiren''' iku salah sijine desa ring wilayah Banyuwangi, kang ana ring dhuwuran 144 meter sak ndhuwure banyu segara. Ring kana, curah udan kurang lebih 2200 mm sak taun lan suhune kisaran 22-26° C. Panggonane Desa Kemiren teka pusat kecamatan kurang lebih 2 km, teka ibukota kabupaten kurang lebih 5 km, lan teka ibukota propinsi kurang lebih 294 km.<ref name=":1" /> == Panggon lan Kahanan Alam == Wilayah Desa Kemiren, sandhing lor jejeran ambi Desa Jambesari, sandhing kidul jejeran ambi Desa Olehsari, sandhing kulon jejeran ambi Desa Tamansari, lan sandhing wetan jejeran ambi Desa Banjarsari. Wilayah iku dipara dadi 2 dusun, yaiku Krajan lan Kedaleman. Sak loro dusun iku dipara dadi 28 rukun tangga lan 7 rukun warga.<ref name=":1" /> Tap-tapan kampungan ring Desa Kemiren dawa sakat wetan sampik kulon kurang lebih 3 km. Nong tengah desa iki, ana lurung aspal kang bisa diliwati montor uga trek. Dalan iku nggathukaken Banyuwangi nyang perkebunan utawa padusan Kalibendo lan wilayah-wilayah kulone, kayata Cungking lan sakliyane.<ref name=":1">Isni Herawati dkk. ''Kearifan Lokal di Lingkungan Masyarakat Using, Kabupaten Banyuwangi, Propinsi Jawa Timur''. Kementerian Kebudayaan dan Pariwisata: Yogyakarta.</ref> == Sejarah == Désa Kemiren kabentuk ring jaman Walanda. Wong-wong hang kawitan manggon ring Kemiren asalé teka Cungking, désa tuwek ring Banyuwangi hang adohé kira-kira 4 km ring wetané Kemiren. Jeneng Cungking kasebut ring ''Babad Tawang Alun'' minangka panggonan pesaréan Ki Buyut Wangsakarya, gurué Pangeran Tawang Alun.<ref name="cendika">Cendika, Nauval Risla; Antariksa; Asikin, Damayanti (2024). "Bentuk, Makna, Evaluasi Lingkungan dan Ketahanan Fisik pada Arsitektur Vernakular Rumah Adat Osing Desa Kemiren Banyuwangi". Jurnal Rekayasa Sipil dan Lingkungan, 8(2), kaca 170-181. https://journal.unej.ac.id/JRSL/article/download/4381/1002</ref> Bukti sejarah désa iki yaiku wit duren abang hang isih kari teka jaman alas dibabat, lan dalan gedhé désa hang dadi patokan kanggo mbangun omah-omah wong désa. Omah-omah iku ngadeg njajar ngetutaken dalan iku.<ref name="cendika" /> == Pendhudhuk == Désa Kemiren nduwé pendhudhuk kira-kira 2.569 jiwa kanthi 1.100 KK. Akèh-akèhé pendhudhuk iku wong Using lan nyambut gawé dadi petani. Wiyaré désa iki kira-kira 177 hektar, lan akèh-akèhé arupa sawah.<ref name="solah">Sari, Nindia Nazmei lan Winarko, Joko. "Musik Angklung Paglak Desa Kemiren Banyuwangi". Jurnal Solah, Universitas Negeri Surabaya. https://ejournal.unesa.ac.id/index.php/solah/article/download/31197/28332</ref> == Omah Adat Using == Omah adat Using ring Kemiren nduwé telung jinis payon, yaiku tikel balung, crocogan, lan baresan. Crocogan nduwé rong sisi payon, baresan telung sisi, lan tikel balung papat sisi. Bédané jinis payon iki sing ana gandhèngané ambi drajat hang nduwé omah.<ref name="cendika" /> Isiné omah dipara dadi telung ruangan teka ngarep nang mburi, yaiku bale, jrumah, lan pawon. Saka omah papat digawé teka kayu lan disambung sing nganggo paku, nanging nganggo paju utawa pasak kayu hang gepeng. Témboké digawé teka gedhég, yaiku anyaman pring, déné pérangan ngarep omah asli nganggo gebyog teka papan kayu.<ref name="cendika" /> Kayu kanggo omah dijupuk teka alas sakiwa-tengené désa, yaiku Alas Kali Bendo, kayata kayu bendo, tanjang risip, lan cempaka. Wong Using precaya kayu lan pring kudu dijupuk ring dina hang pas supaya kuwat lan sing gampang dipangan hama. Pring uga dikum ring banyu pirang-pirang dina sadurungé dienggo supaya sing gampang dipangan rayap.<ref name="cendika" /> == Buyut Cili == Ring Kemiren ana petilasan utawa makam Buyut Cili, hang dianggep panggonan paling sakral ring désa iki. Makam iku ana ring panggonan paling dhuwur ring Kemiren. Wong Kemiren precaya Buyut Cili iku penjaga désa teka sakabèhé bencana. Mula, wong désa njaluk idin nang Buyut Cili sadurungé nganakaken ritual adat, lan nganakaken selametan saben dina Minggu lan Kemis.<ref name="cendika" /> == Kesenian lan Tradisi == Wong Kemiren isih nganakaken akèh ritual adat, kayata Barong Ider Bumi, Tumpeng Sewu, lan Mocoan Lontar Yusuf. Tumpeng Sewu iku selametan mangan bareng saben taun hang dadi bagéan teka ritual bersih désa. Kesenian hang ana ring Kemiren yaiku [[Wp/osi/Gandrung|Gandrung]], Barong, [[Wp/osi/Angklung Paglak|Angklung Paglak]], gedogan, kuntulan, jaran kecak, mocoan lontar, lan bordah.<ref name="cendika" /> == Désa Wisata == Kanthi Surat Keputusan Pemerintah Daerah Tingkat II Banyuwangi Nomor 401 Taun 1996, Kemiren ditetepaken dadi Désa Wisata Using.<ref name="solah" /> Pariwisata budaya nggawé lapangan gawé anyar lan nambah asil wong désa, nanging wong Kemiren tetep nglakoni urip saben dina lan adaté kaya biasané.<ref name="cendika" /> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q13542776}} 2b8qwr8mh7wpvndqds7vet6ayp5tn7u 0 3203150 7356359 7355749 2026-10-07T16:24:36Z PastelKos 2547710 7356359 wikitext text/x-wiki [[File:Saint_Vincent_and_the_Grenadines_on_the_globe_(Americas_centered).svg|thumb|right|150px|Ἡ θέσις τοῦ Ἁγίου Οὐικεντίου καὶ τῶν Γρεναδίνων]] [[File:Flag_of_Saint_Vincent_and_the_Grenadines.svg|thumb|right|150px|Τὸ τοῦ Ἁγίου Οὐικεντίου καὶ τῶν Γρεναδίνων σημεῖον]] Ὁ '''Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι''' ([[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|ἀγγλιστί]]: ''Saint Vincent and the Grenadines'' {{Wp/grc/IPA|[seɪnt ˈvɪnsənt ænd ðə ɡrɛnəˈdiːnz]}}), νῆσοι καὶ χώρα τῆς [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] ἐστί, ἧς ἡ μητρόπολις καὶ μεγίστη πόλις ἡ [[Wp/grc/Βασιλεόπολις|Βασιλεόπολις]]. Κεῖται μὲν ἐν τῇ [[Wp/grc/Καριββὶς Θάλασσα|Καριββίδι Θαλάσσῃ]], ἐγγὺς δ' ἔστι κατὰ θάλασσαν τῆς τε [[Wp/grc/Ἁγία Λουκία|Ἁγίας Λουκίας]] πρὸς βορρᾶν καὶ τῆς [[Wp/grc/Γρενάδη|Γρενάδης]] πρὸς μεσημβρίαν, τῆς δὲ [[Wp/grc/Βαρβαδώς|Βαρβαδοῦς]] πρὸς ἕω. == Σύνδεσμοι ἐξώτεροι == {{Wp/grc/Κοινά|Saint Vincent and the Grenadines|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι}} {{Wp/grc/Χῶραι τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} {{DEFAULTSORT:Αγιος Ουικεντιος και Γρεναδιναι}} [[Category:Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι|!]] [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Νησιωτικαὶ Χῶραι]] {{INTERWIKI|Q757}} jc1ifdsm7lgs83sb020ki0xbv7drxbc 0 3235166 7356354 7355941 2026-10-07T16:23:43Z PastelKos 2547710 7356354 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Πόλεις |Ὄνομα Ἑλληνιστί=Βασιλεόπολις |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Kingston |Εἰκών=PortofKingston.jpg |Εἰκόνος περιγραφή=Ὁ Λιμὴν τῆς Βασιλεοπόλεως |Ἐπίγραμμα=A city which hath foundations |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Πόλις ἔχουσα θεμελίους |Πίναξ Θέσεως=Kingston.png |Τόπος=[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kingston,_Jamaica&params=17_58_17_N_76_47_35_W_region:JM_type:city 17°58′17″N 76°47′35″W] |Χώρα=[[File:Flag_of_Jamaica.svg|basic|25px]] [[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]] |Ὄνομα τῆς Κεφαλαίου Διαιρέσεως=Κομητεία |Κεφαλαία Διαίρεσις=Σουρρίας |Δήμαρχος=Delroy Williams<ref>[https://www.jamaicaobserver.com/news/Williams-as-Kingston-Mayor--Ennis-his-deputy_82641 «Williams as Kingston Mayor, Ennis his deputy»]. ''Jamaica Observer''</ref> |Ἱστορία=Ἰούλιος 1693 (Ἵδρυσις) |Ἐμβαδόν=480 |Ὕψωμα=9 |Πλῆθος=1.243.072<ref>[https://statinja.gov.jm/Census/PopCensus/PopulationUsuallyResidentinJamaicabyParish.aspx «Population usually resident in Jamaica by parish":2011»]. ''Statistical Institute of Jamaica''</ref> |Πυκνότης Πλήθους=1.380 |Ζώνη Ὥρας=UTC-5 |Ἱστοσελίς=[https://web.archive.org/web/20141206040009/http://www.ksac.gov.jm/ ksac.gov.jm]}} Ἡ '''Βασιλεόπολις''' (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|ἀγγλιστί]]'': Kingston {{Wp/grc/IPA|/ˈkɪŋstən/}}) ἐστὶ ἡ μητρόπολις καὶ μεγίστη πόλις τῆς [[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκῆς]]. ==Πινακοθήκη== <gallery> File:Downtown Kingston waterfront.jpg File:Air jamaica building from the west.jpg File:Kingston, Jamaica.JPG File:View of Kingston.jpg File:Bob Marley - Statue - Kingston - Jamaica.jpg File:Devonhouse.jpg </gallery> ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == * [https://web.archive.org/web/20141206040009/http://www.ksac.gov.jm/ Σύνδεσμος τῆς πόλεως] {{Wp/grc/Κοινά|Kingston|Βασιλεόπολις}} {{Wp/grc/Μητροπόλεις τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Ἰαμαϊκῆς]] [[Category:Wp/grc/Μητροπόλεις]] [[Category:Wp/grc/Ἱδρύσεις τοῦ 1693]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Βασιλεόπολις}} {{INTERWIKI|Q34692}} sxxb9wwjp6v5f8pafo7rszutdw7nle1 7356355 7356354 2026-10-07T16:23:51Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Βασιλευόπολις (Ἰαμαϊκή)]] to [[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἰαμαϊκή)]] 7356354 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Πόλεις |Ὄνομα Ἑλληνιστί=Βασιλεόπολις |Ὄνομα τῇ ἐκείνων γλώσσᾳ=Kingston |Εἰκών=PortofKingston.jpg |Εἰκόνος περιγραφή=Ὁ Λιμὴν τῆς Βασιλεοπόλεως |Ἐπίγραμμα=A city which hath foundations |Ἐπίγραμμα ἑλληνιστί=Πόλις ἔχουσα θεμελίους |Πίναξ Θέσεως=Kingston.png |Τόπος=[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kingston,_Jamaica&params=17_58_17_N_76_47_35_W_region:JM_type:city 17°58′17″N 76°47′35″W] |Χώρα=[[File:Flag_of_Jamaica.svg|basic|25px]] [[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]] |Ὄνομα τῆς Κεφαλαίου Διαιρέσεως=Κομητεία |Κεφαλαία Διαίρεσις=Σουρρίας |Δήμαρχος=Delroy Williams<ref>[https://www.jamaicaobserver.com/news/Williams-as-Kingston-Mayor--Ennis-his-deputy_82641 «Williams as Kingston Mayor, Ennis his deputy»]. ''Jamaica Observer''</ref> |Ἱστορία=Ἰούλιος 1693 (Ἵδρυσις) |Ἐμβαδόν=480 |Ὕψωμα=9 |Πλῆθος=1.243.072<ref>[https://statinja.gov.jm/Census/PopCensus/PopulationUsuallyResidentinJamaicabyParish.aspx «Population usually resident in Jamaica by parish":2011»]. ''Statistical Institute of Jamaica''</ref> |Πυκνότης Πλήθους=1.380 |Ζώνη Ὥρας=UTC-5 |Ἱστοσελίς=[https://web.archive.org/web/20141206040009/http://www.ksac.gov.jm/ ksac.gov.jm]}} Ἡ '''Βασιλεόπολις''' (''[[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|ἀγγλιστί]]'': Kingston {{Wp/grc/IPA|/ˈkɪŋstən/}}) ἐστὶ ἡ μητρόπολις καὶ μεγίστη πόλις τῆς [[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκῆς]]. ==Πινακοθήκη== <gallery> File:Downtown Kingston waterfront.jpg File:Air jamaica building from the west.jpg File:Kingston, Jamaica.JPG File:View of Kingston.jpg File:Bob Marley - Statue - Kingston - Jamaica.jpg File:Devonhouse.jpg </gallery> ==Πηγαί== <references/> == Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι == * [https://web.archive.org/web/20141206040009/http://www.ksac.gov.jm/ Σύνδεσμος τῆς πόλεως] {{Wp/grc/Κοινά|Kingston|Βασιλεόπολις}} {{Wp/grc/Μητροπόλεις τῆς Ἀμερικῆς}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Πόλεις τῆς Ἰαμαϊκῆς]] [[Category:Wp/grc/Μητροπόλεις]] [[Category:Wp/grc/Ἱδρύσεις τοῦ 1693]] [[Category:Wp/grc]] {{DEFAULTSORT:Βασιλεόπολις}} {{INTERWIKI|Q34692}} sxxb9wwjp6v5f8pafo7rszutdw7nle1 0 3239170 7356208 5300203 2026-10-07T13:10:33Z Onarakusai 564667 /* 外部リンク */ 7356208 wikitext text/x-wiki '''トレトレ店長'''（とれとれてぃんはびる、[[Wp/ryu/1974年|1974年]][[Wp/ryu/12月24日|12月24日]] - ）や、[[Wp/ryu/日本|やまとぅ]]ぬ[[Wp/ryu/YouTuber|YouTuber]]、[[Wp/ryu/シンガーソングライター|シンガーソングライター]]、元カードショップ経営者。[[Wp/ryu/北海道|北海道]]出身。 == 概要 == 高校卒業後、様々な職種渡り歩ち、カードショップ経営すぬん経営難にゆり廃業。2017年ぐるからYouTuber（'''[[#トレトレチャンネル|トレトレチャンネル]]'''）始みーん。 [[Wp/ryu/2020年|2020年]][[Wp/ryu/3月8日|3月8日]]んかい登録者が10万人突破さん。 == トレトレチャンネル == むとぅから[[Wp/ryu/Vtuber|Vtuber]]とぅしてぃちゅくたるキャラクターアニメ動画やたんしが、クオリティぬ商業レベルんかえー到底ういちきらんとぅさとぅてぃ断念さん。あんし いるいる試ち簡単作画ぬアニメ形式んかいなとーん。 また、登場人物ぬ声優ー「マスター」除ちゃるまじりぬキャラクターや変声編集処理うくなてぃうぅい、30ぬかじくぃーる登場人物ぬ声優ちゅいっしうきむっちょーん。 初めーカード開封動画投稿そーたんしが、徐々に時事ネタてぃがろーたとぅい話んかい移行しんじゃん。 === 登場人物 === ; トレトレ店長（とれとれてぃんはびる） : [[Wp/ryu/1974年|1974年]][[Wp/ryu/12月24日|12月24日]]んまり。くぬチャンネルぬ解説役うきむっちょーる[[Wp/ryu/まやー|まやー]]っしモデルんかいなとーるのートレトレ店長本人。さきぬむるくとぅとぅ[[Wp/ryu/風俗|風俗]]んかい行ちゅるくとぅが趣味。かちてぃーとぅじ子持ちでぃあったしが、現在ーバツイチっし独身。リブからアル中とぅ称さりーる程酒癖ぬわっさん。 ; 大谷リブ(おおたに りぶ) : [[Wp/ryu/1995年|1995年]][[Wp/ryu/1月17日|1月17日]]んまり（[[Wp/ryu/阪神淡路大震災|阪神淡路大震災]]とぅいぬ）。[[Wp/ryu/クマ|クマ]]ぬ風貌ぬわかむん。トレトレ店長てぃがろーマスターからー「てんぶすきーぬデブ」「ぅわー」「イン」「イキリ熊公(くまこう)」などぅとぅんゆばっとーん。高校卒業後んかい整骨院んかい就職すしが、無資格ぬ職員んかい施術うしーまーする院長ぬ支配するブラック企業でぃあり、就職から3年目んかい金庫ぬちん盗だる疑い掛きらったるくとぅ機んかい退職。すぬ後カードショップ屋「とれとれ」ぬバイトっし店長とぅ知り合いるくとぅんかいなたん。カードショップ閉店後ーマスターぬ居酒屋・寿司屋っしアルバイトそーん。トレトレ店長ぬくとぅ「店長」とぅゆどーん。ふぃーじーや、目上ぬむんに対してぃー敬意払てぃ話すしがトレトレ店長とぅぬ会話てぃがろーわじーねードスぬちちゃるくぃーっし話するぐとぅないん。[[Wp/ryu/ドス|ドス]]携帯しうぅい、キレた際ー店長んかいドス口っしくくましみーるくとぅんあん。[[Wp/ryu/ラブライブ!|ラブライバー]]でぃあり、うぬ声優でぃある「[[Wp/ryu/鈴木愛奈|あいにゃ]]」ぬファン。 ; マスター : そーなーや'''唐川'''。ぅんまりびー不明。リブぬ勤み先ぬ居酒屋・寿司屋ぬ経営者。くぃーぬみっしかーげーねーんしがてぃーてーのー登場すん。リブとぅ同様にラブライブぬアイドルオタク。 ; 前田ケンシロウ（まえだけんしろう） : [[Wp/ryu/1974年|1974年]][[Wp/ryu/12月4日|12月4日]]んまり。トレトレ店長ぬ元６年１組ぬ同級生っし、大手ゼネコン企業、海山（うみやま）建設ぬ常務取締役。好物ーチョコレートぬ[[Wp/ryu/ブラックサンダー|ブラックサンダー]]とぅ[[Wp/ryu/コーラ|コーラ]]でぃあり常に携帯そーん。幼少期ートレトレ店長同様にふぃんすーやたんしが、うふっちゅんかいない出世さるとぅたん、うぬ抑圧さりてぃちゃる反動っし周囲見下するぐとぅなてぃねーん。妻帯者でぃあるしが、[[Wp/ryu/不倫|不倫]]びかーんそーん。 ;カナエ :とぅきたま、唐川酒房ぬう店んかいふぃさ運でぃくぃーる常連ぬ[[Wp/ryu/ウサジ|ウサジ]]([[Wp/ryu/いなぐ|いなぐ]])でぃある。前田常務ぬ取引先ぬ会社「全日本商事」ぬ受付嬢んそーん。トレトレ店長ぬたとぅい話っしにーびちてぃがろー合コンなどぅぬ色恋沙汰題材とぅさる話っし登場するくとぅがしばしば。トレトレ店長からはごーさる話聞かさりたいし[[Wp/ryu/ゲロ|ゲロ]]吐ちゅるくとぅがうふさん。 ; ゴキブリ店長 : そーなーや'''レオナルド・ゴキブリオ'''。「G　GOKIBLE」とぅいう美容室経営そーるサングラスかーぎぬ[[Wp/ryu/ふぃーらー|ふぃーらー]]美容師。トレトレ店長・リブ・前田常務ぬだんぱちぬたみんかいふぃさ繁くかゆいるう店ぬ店長。口癖ー「うんうんうんうん」。[[Wp/ryu/ネットワークビジネス|ネットワークビジネス]]んかいはまとーん。 ; リブぬ父親 : かーげーリブすっくりでぃーあしが極みてぃ真面目でぃ軟弱ないきがんぐゎに対してぃちゅーく言いん。リボ払いぬ回っしうっかしーまくたるリブんかい怒り露わにしー、やーからうぃーんじゃさとぅさん。 ; リブぬ母親 : かーげーリブすっくりでぃーあしが、みーまゆぬあきらかにふぃっくパーマかきとーん。リブに対してぃじんいくけーぬんからちゃい甘やかちょーん。 ; 土肥桃太郎 : 生活保護受給者っし一度ん就職さるくとぅぬねーん永遠ぬ[[Wp/ryu/ニート|ニート]]。[[Wp/ryu/パチンコ|パチンコ]]ぬ常連客っしリブとぅゆー遭遇すん。「はぁ？ぬーんちわんがはたらかんだれーならんぬさぁ」てぃがろー「かんげーれーってぃ、働ちねーうぅたいんびや」が口癖。 ; 鬱雁八兵衛 : トレトレ店長からー「'''八さん'''」んでぃゆばりーん、ふりむん顔ぬいきが。ただし職業ーふりむんっしぇーなく「たく焼き屋」「サッシ屋」「土木」「建設」「斡旋業」営どーん。リブからーうじらってぃうぅい、うっか苦っし支払いぬとぅどぅくーいるリブんかい、たく焼き屋てぃがろー蟹工船んかいしぐとぅ斡旋さんでぃそーたん。 ; 木村くん : リブぬ中学時代ぬ同級生いきがわらび。リブんかいスペアリブとぅあだ名ちきパシリなちょーたん。 == ディスコグラフィ == * [[Wp/ryu/ダブル不倫|ダブル不倫]]（2019年・トレトレチャンネルぬ第3期ED） * [[Wp/ryu/化け猫|化け猫]]（2019年・トレトレチャンネルぬ3期年末最終回 特別ED） * [[Wp/ryu/だから僕は日本酒をやめた|だから僕は日本酒をやめた]]（2020年・トレトレチャンネルぬ第4期ED） * [[Wp/ryu/守護天使|守護天使]]（2020年・トレトレチャンネルぬ4期年末最終回 特別ED） * [[Wp/ryu/街角少女|街角少女]]（2021年・トレトレチャンネルぬ第5期ED） * [[Wp/ryu/僕と海|僕と海]]（2021年・トレトレチャンネルぬ5期年末最終回 特別ED） == 脚注 == <references/> == 外部リンク == * [https://www.youtube.com/c/%E3%83%88%E3%83%AC%E3%83%88%E3%83%AC%E3%83%81%E3%83%A3%E3%83%B3%E3%83%8D%E3%83%AB トレトレチャンネル] - [[Wp/ryu/YouTube|YouTube]] * [https://twitter.com/toretoredegeso トレトレ (@toretoredegeso)] - [[Wp/ryu/Twitter|Twitter]] {{DEFAULTSORT:とれとれてんちょう}} [[Category:Wp/ryu/YouTuber]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ歌やー]] [[Category:Wp/ryu/作詞家]] [[Category:Wp/ryu/作曲家]] [[Category:Wp/ryu/経営者]] [[Category:Wp/ryu/北海道んまりぬチュ]] [[Category:Wp/ryu/1974年生]] fn9p7ghm3cjf3mo6fupo08h051pi4ci 0 3282909 7356534 5279482 2026-10-07T22:49:19Z Zakaria Tunsung 2586001 improved 7356534 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|Nawdm Wikipedia]] <center>''' <big>'''[[Wp/nmz/{{LOCALDAYNAME}}|{{LOCALDAYNAME}}]] [[Wp/nmz/{{LOCALDAY}} {{LOCALMONTHNAME}}|{{LOCALDAY}}]] [[Wp/nmz/{{LOCALMONTHNAME}}|{{LOCALMONTHNAME}}]] [[Wp/nmz/{{LOCALYEAR}}|{{LOCALYEAR}}]]'''<center> <big>To create a Wikipedia article in Nawdm, type its name after "Wp/nmz/" below, and click "Create a new article"</big>. <big>Thank you for your contribution to the Nawdm Wikipedia Incubator! </big><inputbox> type=create width=50 bgcolor=#ffffff preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions default=Wp/nmz/ buttonlabel=Create a new article </inputbox><div align="center"><div style="text-align: center;">'''[[Special:PrefixIndex/Wp/nmz|All pages]] '''</div><div style="text-align:center;">'''{{PAGESINCATEGORY:Wp/nmz}} in''' [[Special:PrefixIndex/Category:Wp/nmz|Category]]</div> </div> {{Wp/nmz/Box |header=[[File:Wikimedia-logo.svg|20px|link=]]&nbsp;&nbsp;Sister Projects |content={{Wp/nmz/SisterProjects}} }} [[Category:Wp/nmz]] {{INTERWIKI|Q5296}} j59i9uqkzy0mlr9rvnhe82yajcirb6u 7356536 7356534 2026-10-07T22:56:05Z Zakaria Tunsung 2586001 7356536 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|300px|frameless|center]] == Wikipedia, The Free Encyclopedia == '''This is the test Wikipedia in the [[:w:en:Nawdm language|Nawdm language]]''' To create a Wikipedia article in Nawdm, type its name after "Wp/nmz/" below, and click "Create a new article". Thank you for your contribution to the Nawdm Wikipedia Incubator! <inputbox> type=create width=50 bgcolor=#ffffff preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions default=Wp/nmz/ buttonlabel=Create a new article </inputbox> <div style="text-align: center; margin-top: 2em;"> '''[[Special:PrefixIndex/Wp/nmz|All pages]]'''<!-- All pages --> </div> [[Category:Wp/nmz| ]] t6541gc8ux8vwhbamarbgmhoer1m5c7 7356537 7356536 2026-10-07T23:08:20Z Zakaria Tunsung 2586001 improved 7356537 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|Nawdm Wikipedia]] <center>''' <big>'''[[Wp/nmz/{{LOCALDAYNAME}}|{{LOCALDAYNAME}}]] [[Wp/nmz/{{LOCALDAY}} {{LOCALMONTHNAME}}|{{LOCALDAY}}]] [[Wp/nmz/{{LOCALMONTHNAME}}|{{LOCALMONTHNAME}}]] [[Wp/nmz/{{LOCALYEAR}}|{{LOCALYEAR}}]]'''<center> <big>To create a Wikipedia article in Nawdm, type its name after "Wp/nmz/" below, and click "Create a new article"</big>. <big>Thank you for your contribution to the Nawdm Wikipedia Incubator! </big><inputbox> type=create width=50 bgcolor=#ffffff preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions default=Wp/nmz/ buttonlabel=Create a new article </inputbox><div align="center"><div style="text-align: center;">'''[[Special:PrefixIndex/Wp/nmz|All pages]] '''</div><div style="text-align:center;">'''{{PAGESINCATEGORY:Wp/nmz}} in''' [[Special:PrefixIndex/Category:Wp/nmz|Category]]</div> </div> {{Wp/nmz/Box |header=[[File:Wikimedia-logo.svg|20px|link=]]&nbsp;&nbsp;Sister Projects |content={{Wp/nmz/SisterProjects}} }} [[Category:Wp/nmz]] {{INTERWIKI|Q5296}} j59i9uqkzy0mlr9rvnhe82yajcirb6u 7356541 7356537 2026-10-07T23:53:58Z Zakaria Tunsung 2586001 7356541 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|Nawdm Wikipedia]] <center>''' <big>'''[[Wp/nmz/{{LOCALDAYNAME}}|{{LOCALDAYNAME}}]] [[Wp/nmz/{{LOCALDAY}} {{LOCALMONTHNAME}}|{{LOCALDAY}}]] [[Wp/nmz/{{LOCALMONTHNAME}}|{{LOCALMONTHNAME}}]] [[Wp/nmz/{{LOCALYEAR}}|{{LOCALYEAR}}]]'''<center> <big>To create a Wikipedia article in Nawdm, type its name after "Wp/nmz/" below, and click "Create a new article"</big>. <big>Thank you for your contribution to the Nawdm Wikipedia Incubator! </big><inputbox> type=create width=50 bgcolor=#ffffff preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions default=Wp/nmz/ buttonlabel=Create a new article </inputbox><div align="center"><div style="text-align: center;">'''[[Special:PrefixIndex/Wp/nmz|All pages]] '''</div><div style="text-align:center;">'''{{PAGESINCATEGORY:Wp/nmz}} in''' [[Special:PrefixIndex/Category:Wp/nmz|Category]]</div> </div> {{Wp/nmz/Box |header=French and English speakers |content=If you speak French or English, but you don't know anything about the [https://en.wikipedia.org/wiki/Nawdm_language Nawdm Language], you are also welcome to edit and assist in technical support, such as maintaining Templates or Modules. Your role is vital to the smooth running of the Nawdm Wikipedia! }} {{Wp/nmz/Box |header=[[File:Wikimedia-logo.svg|20px|link=]]&nbsp;&nbsp;Sister Projects |content={{Wp/nmz/SisterProjects}} }} [[Category:Wp/nmz]] {{INTERWIKI|Q5296}} jyavju6n66a2kxs83awt8pq288ijc9q 0 3375217 7356245 5735305 2026-10-07T13:31:36Z Onarakusai 564667 /* 外部リンク */ 7356245 wikitext text/x-wiki '''アヴちゃん'''（あゔちゃん）ー[[Wp/ryu/やまとぅ|やまとぅ]]うぅてぃ活躍する[[Wp/ryu/歌やー|歌やー]]、[[Wp/ryu/ギタリスト|ギタリスト]]、[[Wp/ryu/声優|声優]]。[[Wp/ryu/12月25日|12月25日]]<ref name=quickjapan>[[Wp/ryu/宇野維正|宇野維正]]「女王蜂 アヴちゃん 単独ロングインタビュー&amp;『孔雀全曲解説』「女王蜂を始めて、世界が一変したの」」『[[Wp/ryu/QuickJapan|Quick Japan]]』vol.97、2011年8月12日、[[Wp/ryu/太田出版|太田出版]]。</ref>、[[Wp/ryu/兵庫県|兵庫県]][[Wp/ryu/神戸市|神戸市]]んまり<ref>{{Wp/ryu/Cite news |url=https://www.daily.co.jp/gossip/2022/05/29/0015342286.shtml |title=女王蜂アヴちゃん 関西は「コメディー・ゴッサム・シティ」地元凱旋で熱弁 |newspaper=デイリースポーツ online |date=2022-05-29 |accessdate=2022-05-29}}</ref>。そーなー、生年、性別、国籍ー非公開。作詞作曲時ぬクレジットー'''薔薇園アヴ'''（ばらぞのあゔ）なちょーん。 ==概要== [[Wp/ryu/2009年|2009年]][[Wp/ryu/3月31日|3月31日]]に[[Wp/ryu/兵庫県|兵庫県]][[Wp/ryu/神戸市|神戸市]]うぅてぃロックバンド「'''[[Wp/ryu/女王蜂 (バンド)|女王蜂]]'''」結成しー<ref>「SCREAM 注目ミュージシャンの楽屋トーク Track.008：女王蜂」『HUGE』2011年2月号、[[Wp/ryu/講談社|講談社]]。</ref>、歌手・ギタリストとぅしてぃ活躍すん。 性別非公表なちょーるくとぅからいぃきがすがいてぃがろーいぃなぐすがい使い分きとーん。 [[Wp/ryu/DEVILMAN crybaby|DEVILMAN crybaby]]（[[Wp/ryu/2018年|2018年]][[Wp/ryu/1月5日|1月5日]]公開）ぬゼイ、ノン、ヌガ、ゼノン役、[[Wp/ryu/犬王|犬王]]（[[Wp/ryu/2022年|2022年]][[Wp/ryu/5月28日|5月28日]]公開）ぬ犬王役とぅしてぃ声優受きむっちゃん。 == 脚注 == <references/> == 外部リンク == * [https://twitter.com/qb_avu アヴちゃん (@qb_avu)] - [[Wp/ryu/Twitter|Twitter]] * [https://www.instagram.com/qb_avu/ アヴちゃん (@qb_avu)] - [[Wp/ryu/Instagram|Instagram]] {{DEFAULTSORT:あうちやん}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/大和ぬ歌やー]] [[Category:Wp/ryu/ギタリスト]] [[Category:Wp/ryu/作詞家]] [[Category:Wp/ryu/作曲家]] [[Category:Wp/ryu/声優]] [[Category:Wp/ryu/兵庫県んまりぬチュ]] hsmpwlunzjt5in1ty3xsm0suzv1jt89 0 3383975 7357138 6982404 2026-10-08T10:11:02Z Tuki222 2708701 写真を乗せた 7357138 wikitext text/x-wiki [[File:勃起した陰茎 成長途中.jpg|alt=陰茎|thumb]] '''タナー段階'''（タナーだんかい、[[Wp/ryu/英口|英口]]: Tanner stage）んでー、[[Wp/ryu/ヒト|ヒト]]の幼児期から成人までぃぬ成長ぬ発達状況、[[Wp/ryu/くーぎ|くーぎ]]（[[Wp/ryu/ゐきが|ゐきが]]・[[Wp/ryu/ゐなぐ|ゐなぐ]]）ぬ発生・発達状況んでー、外部から第一次性徴（[[Wp/ryu/たに|たに]]・[[Wp/ryu/ちーぶっくゎ|ちーぶっくゎ]]・[[Wp/ryu/くーぎ|くーぎ]]）とぅ第二次性徴（いきがーたに・いなごーちーぶっくゎ）ぬ性的発育ぬ物理的測定値定義。 くぬ指標ー、英国ぬ小児科医、[[Wp/ryu/ジェームス・タナー|ジェームス・タナー]]が最初に提唱さらりたん<ref>{{Wp/ryu/WhoNamedIt|synd|3082|Tanner's stages}}</ref><ref name="pmid5440182">{{Wp/ryu/Cite journal |vauthors=Marshall WA, Tanner JM |title=Variations in the pattern of pubertal changes in boys|journal=Arch. Dis. Child. |volume=45 |issue=239 |pages=13–23 |date=February 1970 |pmid=5440182 |pmc=2020414 |doi= 10.1136/adc.45.239.13|url=}}</ref><ref name="pmid5785179">{{Wp/ryu/Cite journal |vauthors=Marshall WA, Tanner JM |title=Variations in pattern of pubertal changes in girls |journal=Arch. Dis. Child. |volume=44 |issue=235 |pages=291–303 |date=June 1969 |pmid=5785179 |pmc=2020314 |doi= 10.1136/adc.44.235.291|url=}}</ref>。 [[File:Early and late maturing girls 8.0 to 14.5 yo.png|600px|center|thumb|いなぐぬタナー段階]] [[File:Early and late maturing boys 11.5 to 16.6.jpg|600px|center|thumb|いきがぬタナー段階]] == 脚注 == <references/> == 関連すん == * [[Wp/ryu/ゐなぐわらび|ゐなぐわらび]] * [[Wp/ryu/ゐきがわらび|ゐきがわらび]] == 外部リンク == {{Wp/ryu/Commonscat|Tanner scale}} * [http://www.fpnotebook.com/Endo/Exam/MlTnrStg.htm The Male Tanner stages] * [http://www.fpnotebook.com/Endo/Exam/FmlTnrStg.htm The Female Tanner stages] {{DEFAULTSORT:たなあたんかい}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/人間ぬ性]] {{INTERWIKI|Q1340426}} 「「 nl34w6bq9myrfvf4qm5dfnbn6wtwb2b 0 3387342 7356866 7250043 2026-10-08T07:22:09Z Uncle Bash007 2578867 /* Magana */ #shesaidha4 7356866 wikitext text/x-wiki '''Aisha,''' (Larabaci: عائشة بنت أبي بكر‎, <small>romanized:</small> ''ʿĀʾishah bint Abī Bakr''; /ˈɑːiːʃɑː/,wanda <small>US:</small> /-ʃə, aɪˈiːʃə/, <small>UK:</small> /ɑːˈ(j)iːʃə/;<abbr>c.</abbr> 613/614 – Yuni 678) ta kasance mata wurin Annabi [[Wq/ha/Muhammad (SAW)|Muhammad]] ( S A.W) kuma ƙaramar matar shi. Yanda kuma yazo a musulunci a rubuce, sunan ta yazo da lakanni "uwar Muminai " (Larabaci: أمّ المؤمنين‎, <small>romanized:</small> ''ʾumm al-muʾminīn''), wanda ake wa laƙani da matar Muhammadu acikin al-qur'ani. == Magana == * يَغْفُلُونَ عَنْ أَفْضَلِ الْعِبَادَةِ: التَّوَاضُعِ * Mutane basu lura da mafi kyawun aiki na bauta: kan-kan da kai. [[Category:Wq/ha]] enalwaif0kpywbz1azvfown7zqkac8t 7356868 7356866 2026-10-08T07:23:11Z Uncle Bash007 2578867 /* Magana */ #shesaidha4 7356868 wikitext text/x-wiki '''Aisha,''' (Larabaci: عائشة بنت أبي بكر‎, <small>romanized:</small> ''ʿĀʾishah bint Abī Bakr''; /ˈɑːiːʃɑː/,wanda <small>US:</small> /-ʃə, aɪˈiːʃə/, <small>UK:</small> /ɑːˈ(j)iːʃə/;<abbr>c.</abbr> 613/614 – Yuni 678) ta kasance mata wurin Annabi [[Wq/ha/Muhammad (SAW)|Muhammad]] ( S A.W) kuma ƙaramar matar shi. Yanda kuma yazo a musulunci a rubuce, sunan ta yazo da lakanni "uwar Muminai " (Larabaci: أمّ المؤمنين‎, <small>romanized:</small> ''ʾumm al-muʾminīn''), wanda ake wa laƙani da matar Muhammadu acikin al-qur'ani. == Magana == * يَغْفُلُونَ عَنْ أَفْضَلِ الْعِبَادَةِ: التَّوَاضُعِ * Mutane basu lura da mafi kyawun aiki na bauta: kan-kan da kai. ** An karbo daga Abee Shaybah (13/360) Ibn Hajr kuna Athar yace Hadisin Sahihi ne. [[Category:Wq/ha]] 0o52rv37ahaw7jvispnxjl1fkcfuxaa 0 3401113 7356341 7351639 2026-10-07T15:46:31Z Steinbach 8 7356341 wikitext text/x-wiki 't '''{{Wt/zea/li}}''' is 'n streektaele die-a veraol in de Nederlandse en Belgse provincie Limburg oor gesproke. Ok in 't anleiende gebied in Duusland bin vanous glieksoôrtige dialecten t'ôren. De Limburgse dialecten kunne onder mekaore vreêd verschille. 't Is daerom lônend om ze nessens mekaore te leien. Tegliek bin ze zò verschillend, somties toet op durpsniveau, dat 'n tabelle as de deze nog gin goed idee geef van aolle variaotie in 't Limburgs. Meedan d'r vee woôrdenboeken van Limburgse dialecten bin, is t'r an materiaol gin gebrek. {| class=wikitable |- ! rowspan=2 | no. !! rowspan=2 | Zeêuws !! colspan=2 | Noôrd-Limburgs !! colspan=2 | Oôst-Limburgs !! colspan=3 | Centraol-Limburgs !! colspan=2 | West-Limburgs !! colspan=3 | Zuudoôst-Limburgs |- ! Horsters !! Venloos !! Roermonds !! Sittards !! Weêrts !! Mestrichts !! Tongers !! Hasselts !! Sint-Truidens !! Heêrlens !! Eupens !! Krefelds |- | 1. || ik || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/ik|ik]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/ich|ich]] || [[Wt/zea/iech|iech]] || [[Wt/zea/ich|ich]] || [[Wt/zea/iech|iech]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/ich|ich]] || [[Wt/zea/iich|iich]], [[Wt/zea/ech|ech]] || [[Wt/zea/ech|ech]] |- | 2. || jie || [[Wt/zea/geej|geej]] || [[Wt/zea/dich|dich]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/doe|doe]] || [[Wt/zea/gae|gae]], [[Wt/zea/doe|doe]] || [[Wt/zea/diech|diech]] || [[Wt/zea/zjiè|zjiè]] || [[Wt/zea/djiée|djiée]] || [[Wt/zea/dzjee|dzjee]] || [[Wt/zea/doe|doe]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/do|do]], [[Wt/zea/dou|dou]] |- | 3. || 'ie || [[Wt/zea/heej|heej]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/hae|hae]] || [[Wt/zea/heer|heer]] || [[Wt/zea/hêe|hêe]] || [[Wt/zea/hiée|(h)iée]] || [[Wt/zea/ee|ee]] || [[Wt/zea/heë|heë]] || [[Wt/zea/héë|héë]], [[Wt/zea/hé|hé]] || [[Wt/zea/hä|hä]] |- | 4. || oôns || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/weej|weej]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/vae|vae]] || [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/vêe|vêe]], [[Wt/zea/vêelai|vêelai]] || [[Wt/zea/viée|viée]] || [[Wt/zea/vee|vee]] || [[Wt/zea/vier|vier]] || [[Wt/zea/véër|véër]] || [[Wt/zea/wer|wer]] |- | 5. || julder || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/geej|geej]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/geer|geer]] || [[Wt/zea/gae|gae]] || [[Wt/zea/geer|geer]] || [[Wt/zea/zjièlai|zjièlai]] || [[Wt/zea/djiéelejs|djiéelejs]] || [[Wt/zea/dzjeeles|dzjeeles]] || [[Wt/zea/dier|dier]], [[Wt/zea/uur|uur]] || [[Wt/zea/déër|déër]] || [[Wt/zea/ühr|ühr]] |- | 6. || 'ulder || [[Wt/zea/zeej|zeej]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/zie|zie]] || [[Wt/zea/zie|zie]], [[Wt/zea/zij|zij]] || [[Wt/zea/zai|zai]] || [[Wt/zea/zèè|zèè]] || [[Wt/zea/sèè|sèè]], [[Wt/zea/sèèles|sèèles]] || [[Wt/zea/zeë|zeë]] || [[Wt/zea/séï|séï]] || [[Wt/zea/se|se]] |- | 7. || deze(n), dit || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dezen|dezen]], [[Wt/zea/deze|deze]], [[Wt/zea/dit|dit]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/deze|deze]], [[Wt/zea/dees|dees]], [[Wt/zea/dit|dit]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dezen|deze(n)]], [[Wt/zea/dees|dees]], [[Wt/zea/dit|dit]] || [[Wt/zea/dézë|dézë]](n), [[Wt/zea/dées|dées]], [[Wt/zea/dït|dït]] || [[Wt/zea/deze|deze(n)]], [[Wt/zea/dees|dees]], [[Wt/zea/dit|dit]] || [[Wt/zea/deize|deize(n)]], [[Wt/zea/deis|deis]], [[Wt/zea/dit|dit]] || [[Wt/zea/dizze|dizze]], [[Wt/zea/dis|dis]], [[Wt/zea/dit|dit]] || [[Wt/zea/déë|déë]], [[Wt/zea/di|di]], [[Wt/zea/dit|dit]] || |- | 8. || die, dat || [[Wt/zea/deen|deen]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/dát|dát]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dae|dae]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/det|det]] || [[Wt/zea/dae|dae]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/dae|dae]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/det|det]] || [[Wt/zea/dee|dee]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/deên|deê(n)]], [[Wt/zea/dai|dai]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/diéen|diée(n)]], [[Wt/zea/dee|dee]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/deen|dee(n)]], [[Wt/zea/dèè|dèè]], [[Wt/zea/da|da]] || [[Wt/zea/deë|deë]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/der|der]]/[[Wt/zea/déë|déë]], [[Wt/zea/di|di]], [[Wt/zea/dat|dat]] || [[Wt/zea/dä|dä]], [[Wt/zea/die|die]], [[Wt/zea/dat|dat]] |- | 9. || 'ier || [[Wt/zea/hee|hee]] || [[Wt/zea/heej|heej]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/hie|hie]] || [[Wt/zea/heej|heej]] || [[Wt/zea/hei|hei]] || [[Wt/zea/hai|hai]] || [[Wt/zea/hèè|(h)èè]] || [[Wt/zea/èè|èè]] || [[Wt/zea/hei|hei]] || [[Wt/zea/héï|héï]] || [[Wt/zea/hee|hee]] |- | 10. || dae || [[Wt/zea/doa|doa]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/dao|dao]] || [[Wt/zea/dóo|dóo]] || [[Wt/zea/doa|doa]] || [[Wt/zea/do|do]] || [[Wt/zea/doa|doa]] || [[Wt/zea/do|do]] || [[Wt/zea/dooe|dooe]] |- | 11. || wien || || [[Wt/zea/wae|wae]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/waem|wae(m)]] || [[Wt/zea/weem|weem]] || [[Wt/zea/wee|wee]] || [[Wt/zea/wêe|wêe]] || [[Wt/zea/wiée|wiée]] || [[Wt/zea/wee|wee]] || [[Wt/zea/weë|weë]] || [[Wt/zea/wéëm|wéëm]] || [[Wt/zea/wä|wä]] |- | 12. || wat || [[Wt/zea/wát|wát]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/waat|waat]] || [[Wt/zea/wat|wat]] || [[Wt/zea/wóo|wóo]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wa|wa]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/wat|wat]] |- | 13. || wae || [[Wt/zea/woa|woa]] || [[Wt/zea/wao|wao]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wo|wo]] || [[Wt/zea/woeë|woeë]] || [[Wt/zea/boe|boe]], [[Wt/zea/woe|woe]] || [[Wt/zea/bóo|bóo]] || [[Wt/zea/moe|moe]], [[Wt/zea/mou|mou]] || [[Wt/zea/moe|moe]] || [[Wt/zea/woa|woa]] || [[Wt/zea/wuë|wuë]], [[Wt/zea/wu|wu]] || [[Wt/zea/wooe|wooe]] |- | 14. || 'oeneêr || || [[Wt/zea/wienieë|wienieë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wienee|wienee]] || [[Wt/zea/wienieë|wienieë]] || [[Wt/zea/wienie|wienie]] || [[Wt/zea/wainé|wainé]] || [[Wt/zea/wèènié|wèènié]] || || [[Wt/zea/wienieë|wienieë]] || [[Wt/zea/winië|winië]] || |- | 15. || 'oe || [[Wt/zea/hoe|hoe]], [[Wt/zea/woe|woe]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/wie|wie]] || [[Wt/zea/weej|weej]] || [[Wt/zea/wie|wie]] || [[Wt/zea/wai|wai]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wèè|wèè]] || [[Wt/zea/wie|wie]] || [[Wt/zea/wi|wi]] || [[Wt/zea/wie|wie]] |- | 16. || nie || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/neet|neet]] || [[Wt/zea/neit|neit]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/neet|neet]] || [[Wt/zea/nïë|nïë]] || [[Wt/zea/ni|ni]] || [[Wt/zea/né|né]] || [[Wt/zea/nit|nit]] || [[Wt/zea/neet|neet]] || [[Wt/zea/net|net]] |- | 17. || aolles || colspan=12 align=center | [[Wt/zea/al|al]], [[Wt/zea/alles|alles]] |- | 18. || vee || [[Wt/zea/veul|veul]] || [[Wt/zea/vuuel|vuuel]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/väöl|väöl]] || [[Wt/zea/völ|völ]] || [[Wt/zea/väöl|väöl]] || [[Wt/zea/veul|veul]] || [[Wt/zea/veel|veel]] || [[Wt/zea/voul|voul]], [[Wt/zea/vuil|vuil]] || [[Wt/zea/vöal|vöal]] || [[Wt/zea/vöël|vöël]] || [[Wt/zea/vüel|vüel]] |- | 19. || somste || || [[Wt/zea/inkele|inkele]] || [[Wt/zea/innige|innige]], [[Wt/zea/sómmige|sómmige]] || || || [[Wt/zea/sommege|sommege]] || || || [[Wt/zea/intigge|intigge]] || [[Wt/zea/sómmige|sómmige]] || [[Wt/zea/männege|männege]] || [[Wt/zea/männije|männije]], [[Wt/zea/mennije|mennije]] |- | 20. || weinig || [[Wt/zea/wiënig|wiënig]] || [[Wt/zea/weinig|weinig]] || [[Wt/zea/min|min]] || [[Wt/zea/wenig|wenig]] || [[Wt/zea/wieënig|wieënig]] || [[Wt/zea/wieneg|wieneg]] || [[Wt/zea/nün|nün]], [[Wt/zea/wénig|wénig]] || [[Wt/zea/wèènig|wèènig]] || [[Wt/zea/wèèneg|wèèneg]] || [[Wt/zea/wieënig|wieënig]] || [[Wt/zea/wännech|wännech]] || [[Wt/zea/wennig|wennig]] |- | 21. || aor, ander || [[Wt/zea/ânder|ânder]] || [[Wt/zea/ander|ander]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/anger|anger]] || [[Wt/zea/aander|a(a)nder]] || [[Wt/zea/aandër|aandër]] || [[Wt/zea/aner|aner]], [[Wt/zea/aander|aander]] || [[Wt/zea/àànder|àànder]] || [[Wt/zea/anger|anger]] || [[Wt/zea/aïnder|aïnder]] || [[Wt/zea/anger|anger]] |- | 22. || êne || [[Wt/zea/iën|iën]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/ein|ein]] || [[Wt/zea/èin|èin]] || [[Wt/zea/ien|ien]] || [[Wt/zea/ieën|ieën]] || [[Wt/zea/ing|ing]] || [[Wt/zea/éïn|éïn]] || [[Wt/zea/een|een]], [[Wt/zea/ieen|ieen]] |- | 23. || tweêë || [[Wt/zea/twië|twië]] || [[Wt/zea/twieë|twieë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/twee|twee]] || [[Wt/zea/twieë|twieë]] || [[Wt/zea/twie|twie]] || [[Wt/zea/twée|twée]] || [[Wt/zea/twej|twej]] || [[Wt/zea/twie|twie]] || [[Wt/zea/twieë|twieë]] || [[Wt/zea/twéï|twéï]] || [[Wt/zea/twiee|twiee]] |- | 24. || drieë || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/drie|drie]] || [[Wt/zea/drei|drei]] || [[Wt/zea/drai|drai]] || [[Wt/zea/drèè|drèè]] || [[Wt/zea/drèè|drèè]] || [[Wt/zea/drei|drei]] || [[Wt/zea/dréï|dréï]] || [[Wt/zea/dree|dree]] |- | 25. || viere || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/veier|veier]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/vïër|vïër]] || [[Wt/zea/vejer|vejer]] || [[Wt/zea/vier|vier]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/vier|vier]] |- | 26. || vuve || [[Wt/zea/viêf|viêf]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/vief|vief]] || [[Wt/zea/vief|vief]], [[Wt/zea/vijf|vijf]] || [[Wt/zea/vaif|vaif]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vèèf|vèèf]] || [[Wt/zea/vief|vief]], [[Wt/zea/vunnef|vunnef]] || [[Wt/zea/voëf|voëf]] || [[Wt/zea/fief|fief]] |- | 27. || groôt || [[Wt/zea/groët|groët]] || [[Wt/zea/groeët|groeët]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/groot|groot]] || [[Wt/zea/groeët|groeët]] || [[Wt/zea/groet|groet]] || [[Wt/zea/gróot|gróot]] || [[Wt/zea/groéet|groéet]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/groeët|groeët]] || [[Wt/zea/gruët|gruët]] || [[Wt/zea/jruot|jruot]] |- | 28. || lank || [[Wt/zea/lânk|lânk]] ([[Wt/zea/lang|lang]]) || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/lank|lank]] ([[Wt/zea/lang|lang]]) || [[Wt/zea/laank|laank]] || [[Wt/zea/lank|lank]] ([[Wt/zea/lang|lang]]) || [[Wt/zea/lank|lank]], [[Wt/zea/lang|lang]] || [[Wt/zea/lang|lang]] || [[Wt/zea/lank|lank]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/lang|lang]] |- | 29. || breêd || [[Wt/zea/briëd|briëd]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/breid|breid]] || [[Wt/zea/brèid|brèid]] || [[Wt/zea/bried|bried]] || || [[Wt/zea/breed|breed]] || [[Wt/zea/bréït|bréït]] || [[Wt/zea/brieet|brieet]] |- | 30. || dikke || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dik|dik]] || [[Wt/zea/diek|diek]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/dik|dik]] || [[Wt/zea/dïk|dïk]] || [[Wt/zea/diek|diek]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dik|dik]] || [[Wt/zea/dékk|dékk]] || [[Wt/zea/dick|dick]] |- | 31. || zwaer || [[Wt/zea/zwoar|zwoar]] || [[Wt/zea/zwaor|zwaor]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zjwaor|zjwaor]] || [[Wt/zea/zwaor|zwaor]] || [[Wt/zea/zwoer|zwoer]] || [[Wt/zea/zwóor|zwóor]] || [[Wt/zea/zwoar|zwoar]] || [[Wt/zea/zwoor|zwoor]] || [[Wt/zea/zjwoar|zjwoar]] || [[Wt/zea/schwoër|schwoër]] || [[Wt/zea/schwooer|schwooer]] |- | 32. || klein || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/klein|klein]] || [[Wt/zea/klèin|klèin]] || [[Wt/zea/kleen|kleen]] || [[Wt/zea/klein|klein]] || [[Wt/zea/kling|kling]] || [[Wt/zea/kléïn|kléïn]] || [[Wt/zea/klieen|klieen]] |- | 33. || kort || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/kort|kort]] || [[Wt/zea/kórt|kórt]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/kort|kort]] || [[Wt/zea/kót|kót]] || [[Wt/zea/kort|kort]] || || [[Wt/zea/kórt|kórt]] || [[Wt/zea/korrt|korrt]] || [[Wt/zea/kört|kört]] |- | 34. || smaol || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/smaal|smaal]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjmaal|sjmaal]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/smaal|smaal]] || [[Wt/zea/smóol|smóol]] || [[Wt/zea/smââl|smââl]] || [[Wt/zea/smoal|smoal]] || [[Wt/zea/sjmaal|sjmaal]] || [[Wt/zea/schmaal|schmaal]] || [[Wt/zea/schmal|schmal]] |- | 35. || dinne || [[Wt/zea/dun|dun]] || [[Wt/zea/smal|smal]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/dun|dun]] || [[Wt/zea/dün|dün]] || [[Wt/zea/din|din]] || || [[Wt/zea/dun|dun]], [[Wt/zea/sjmaal|sjmaal]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dönn|dönn]] |- | 36. || vrouwmens || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]] ([[Wt/zea/wiêf|wiêf]]) || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vrouw|vrouw]], [[Wt/zea/vroumes|vroumes]] || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]], [[Wt/zea/vroumisj|vroumisj]] || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]], [[Wt/zea/vroumes|vroumes]] || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]] || [[Wt/zea/vrou|vrou]], [[Wt/zea/vróumës|vróumës]] || [[Wt/zea/vreu|vreu]], [[Wt/zea/vreumes|vreumes]] || [[Wt/zea/vrou|vrou]] || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]] || [[Wt/zea/Vro|Vro]], [[Wt/zea/Vroumännsch|Vroumännsch]] || [[Wt/zea/Frommisch|Frommisch]], [[Wt/zea/Wiev|Wiev]] |- | 37. || vint || [[Wt/zea/mân|mân]], [[Wt/zea/kel|kel]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/manskaerel|manskaerel]] || [[Wt/zea/maan|maan]] || [[Wt/zea/man|man]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/mansmins|mansmins]] || [[Wt/zea/màn|màn]] || [[Wt/zea/man|man]] || [[Wt/zea/Ma|Ma]], [[Wt/zea/Mannskääl|Mannskääl]] || [[Wt/zea/Mann|Mann]] |- | 38. || mens || [[Wt/zea/mîns|mîns]] || [[Wt/zea/mins|mins]] || [[Wt/zea/miens|miens]] || [[Wt/zea/minsj|minsj]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/mins|mins]] || [[Wt/zea/mïns|mïns]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/mins|mins]] || [[Wt/zea/minsj|minsj]] || [[Wt/zea/Männsch|Männsch]] || [[Wt/zea/Mensch|Mensch]] |- | 39. || kind || [[Wt/zea/kiênd|kiênd]] || [[Wt/zea/kind|kind]] || [[Wt/zea/kiendj|kiendj]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/kèndj|kèndj]] || [[Wt/zea/keend|keend]] || [[Wt/zea/kénd|kénd]] || [[Wt/zea/kènd|kènd]] || [[Wt/zea/ként|ként]] || [[Wt/zea/kink|kink]] || [[Wt/zea/Kaïnt|Kaïnt]] || [[Wt/zea/Kenk|Kenk]] |- | 40. || echtevrouwe || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/vrouw|vrouw]] || [[Wt/zea/vrou|vrou]] || [[Wt/zea/vreu|vreu]] || [[Wt/zea/vrou|vrou]] || [[Wt/zea/vrouw|vrouw]] || [[Wt/zea/Vro|Vro]] || [[Wt/zea/Frau|Frau]] |- | 41. || echteman || [[Wt/zea/mân|mân]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/mins|mins]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/miens|miens]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/minsj|minsj]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/mins|mins]] || [[Wt/zea/maan|maan]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/man|man]] || [[Wt/zea/màn|màn]] || [[Wt/zea/man|man]], [[Wt/zea/minsj|minsj]] || [[Wt/zea/Ma|Ma]] || [[Wt/zea/Mann|Mann]] |- | 42. || moeder || [[Wt/zea/moder|moder]], [[Wt/zea/mójer|mójer]] || [[Wt/zea/moder|moder]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/moder|moder]], [[Wt/zea/mam|mam]] || [[Wt/zea/moojer|moojer]], [[Wt/zea/ma|ma]] || [[Wt/zea/maa|maa]], [[Wt/zea/méer|méer]], [[Wt/zea/mêm|mêm]], [[Wt/zea/mëmaa|mëmaa]], [[Wt/zea/móiër|móiër]] || [[Wt/zea/moueder|moueder]] ([[Wt/zea/mujjer|mujjer]]) || [[Wt/zea/maa|maa]] || [[Wt/zea/mam|mam]] || [[Wt/zea/Modder|Modder]], [[Wt/zea/Mamm|Mamm]] || [[Wt/zea/Mamm|Mamm]], [[Wt/zea/Modder|Modder]], [[Wt/zea/Muoder|Muoder]], [[Wt/zea/Motter|Motter]] |- | 43. || vaoder || [[Wt/zea/vader|vader]], [[Wt/zea/vajer|vajer]] || [[Wt/zea/vader|vader]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/vader|vader]], [[Wt/zea/pap|pap]] || [[Wt/zea/vaajer|vaajer]], [[Wt/zea/pa|pa]] || [[Wt/zea/paa|paa]], [[Wt/zea/pëpaa|pëpaa]], [[Wt/zea/peer|peer]], [[Wt/zea/têe|têe]], [[Wt/zea/vóiër|vóiër]] || [[Wt/zea/vâder|vâder]] ([[Wt/zea/vââr|vââr]]) || [[Wt/zea/paa|paa]] || [[Wt/zea/vadder|vadder]], [[Wt/zea/pap|pap]] || [[Wt/zea/Vadder|Vadder]] (Papp?) || [[Wt/zea/Papp|Papp]], [[Wt/zea/Vaader|Vaader]], [[Wt/zea/Vatter|Vatter]] |- | 44. || beêste || [[Wt/zea/biëst|biëst]] || [[Wt/zea/bieës|bieës]], [[Wt/zea/deer|deer]] || [[Wt/zea/bees|bees]], [[Wt/zea/deer|deer]] || [[Wt/zea/bees|bees]], [[Wt/zea/deier|deier]] || [[Wt/zea/bieëst|bieëst]], [[Wt/zea/deer|deer]] || [[Wt/zea/bies|bies]] || [[Wt/zea/bés|bés]] || [[Wt/zea/bies|bies]] || || [[Wt/zea/bieës|bieës]], [[Wt/zea/deer|deer]] || [[Wt/zea/Biëst|Biëst]], [[Wt/zea/Déër|Déër]] || [[Wt/zea/Biees|Biees]], [[Wt/zea/Dieer|Dieer]] |- | 45. || vis || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vis|vis]] || [[Wt/zea/vès|vès]] || [[Wt/zea/vösj|vösj]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/vès|vès]] || || [[Wt/zea/vösj|vösj]] || [[Wt/zea/Vésch|Vésch]] || [[Wt/zea/Fieesch|Fieesch]], [[Wt/zea/Fösch|Fösch]] |- | 46. || veugel || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/vogel|vogel]] || [[Wt/zea/vógël|vógël]] || [[Wt/zea/veugel|veugel]]<!--sic, mee geronde eu!--> || || [[Wt/zea/vogel|vogel]] || [[Wt/zea/Voëgel|Voëgel]] || [[Wt/zea/Vuorel|Vuorel]] |- | 47. || 'ond || [[Wt/zea/hoond|hoond]] || [[Wt/zea/hónd|hónd]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/hóndj|hóndj]] || [[Wt/zea/hoond|hoond]] || [[Wt/zea/hónd|hónd]] || [[Wt/zea/hond|(h)ond]] || || [[Wt/zea/hónk|hónk]] || [[Wt/zea/Haunt|Haunt]] || [[Wt/zea/Honk|Honk]] |- | 48. || luus || [[Wt/zea/loês|loês]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/loes|loes]] || [[Wt/zea/laus|laus]] || [[Wt/zea/léûs|léûs]] || || [[Wt/zea/loes|loes]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Luus|Luus]] |- | 49. || slange || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/slang|slang]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjlang|sjlang]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/slang|slang]] || [[Wt/zea/slang|slang]], [[Wt/zea/sërpênt|sërpênt]] || [[Wt/zea/slang|slang]] || || [[Wt/zea/sjlang|sjlang]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Schlang|Schlang]] |- | 50. || wurm || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/worm|worm]] || [[Wt/zea/wórm|wórm]] || [[Wt/zea/wörm|wörm]] || || [[Wt/zea/wörm|wörm]] || [[Wt/zea/wùrrëm|wùrrëm]] || [[Wt/zea/wèrrem|wèrrem]] || || [[Wt/zea/wörm|wörm]] || [[Wt/zea/Worrem|Worrem]] || [[Wt/zea/Worm|Worm]], [[Wt/zea/Pirk|Pirk]] |- | 51. || boôm || [[Wt/zea/boëm|boëm]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/boum|boum]] || [[Wt/zea/bóum|bóum]] || [[Wt/zea/boem|boem]] || [[Wt/zea/boom|boom]] || [[Wt/zea/boeëm|boeëm]] || [[Wt/zea/Bomme|Bomme]], [[Wt/zea/Boom|Boom]] || [[Wt/zea/Buom|Buom]] |- | 52. || bos || [[Wt/zea/bos|bos]], [[Wt/zea/bös|bös]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/bós|bós]] || [[Wt/zea/bósj|bósj]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/bos|bos]] || || [[Wt/zea/busj|busj]] || [[Wt/zea/Bosch|Bosch]] || [[Wt/zea/Buosch|Buosch]] |- | 53. || stok || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/stek|stek]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtek|sjtek]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/stek|stek]] || [[Wt/zea/stêk|stêk]] || [[Wt/zea/stek|stek]] || || [[Wt/zea/sjtek|sjtek]] || [[Wt/zea/Schtäkk|Schtäkk]] || [[Wt/zea/Steck|Steck]] |- | 54. || vrucht || [[Wt/zea/vrucht|vrucht]] || || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vruch|vruch]] || || [[Wt/zea/vröch|vröch]] || || [[Wt/zea/vrèch|vrèch]] || || [[Wt/zea/vruch|vruch]], [[Wt/zea/vrucht|vrucht]] || [[Wt/zea/Vröët|Vröët]] || [[Wt/zea/Froch|Froch]] |- | 55. || zaed || [[Wt/zea/zoad|zoad]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/zaod|zaod]] || [[Wt/zea/zuö'd|zuö'd]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zoad|zoad]] || || [[Wt/zea/Soët|Soët]] || [[Wt/zea/Sooet|Sooet]] |- | 56. || blad || [[Wt/zea/blád|blád]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/blaad|blaad]] || [[Wt/zea/blood|blood]] || [[Wt/zea/blââd|blââd]] || || [[Wt/zea/blaad|blaad]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Blatt|Blatt]] |- | 57. || wortel || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wortel|wortel]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wórtel|wórtel]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wortel|wortel]] || [[Wt/zea/wöttël|wöttël]] || [[Wt/zea/wortel|wortel]] || || [[Wt/zea/wórtel|wórtel]] || [[Wt/zea/Worrtel|Worrtel]] || [[Wt/zea/Wortel|Wortel]], [[Wt/zea/Wottel|Wottel]] |- | 58. || schosse || [[Wt/zea/schaal|schaal]] || [[Wt/zea/schors|schors]] || [[Wt/zea/bas|bas]] || [[Wt/zea/sjel|sjel]] || || [[Wt/zea/sjors|sjors]], [[Wt/zea/sjèl|sjèl]], [[Wt/zea/bas|bas]] || [[Wt/zea/sjóts|sjóts]] || [[Wt/zea/schors|schors]] || || || || |- | 59. || blomme || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/bloom|bloom]] || [[Wt/zea/bloum|bloum]] || [[Wt/zea/bloom|bloom]] || [[Wt/zea/blom|blom]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/bloem|bloem]] || || [[Wt/zea/blóm|blóm]] || [[Wt/zea/Bloum|Bloum]] || [[Wt/zea/Bloom|Bloom]] |- | 60. || gos || [[Wt/zea/graâs|graâs]], [[Wt/zea/groos|groos]] || [[Wt/zea/graas|graas]], [[Wt/zea/groos|groos]] || [[Wt/zea/graas|graas]] || [[Wt/zea/graas|graas]], [[Wt/zea/grous|grous]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/graas|graas]] || [[Wt/zea/gróos|gróos]] || [[Wt/zea/grââs|grââs]] || || [[Wt/zea/graas|graas]] || [[Wt/zea/Graas|Graas]] || [[Wt/zea/Jraas|Jraas]] |- | 61. || touwe || [[Wt/zea/toew|toew]] || [[Wt/zea/touw|touw]] || colspan="2" align=center | [[Wt/zea/touw|touw]], [[Wt/zea/zeil|zeil]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/touw|touw]] || [[Wt/zea/lain|lain]] || [[Wt/zea/lèèn|lèèn]] || || [[Wt/zea/touw|touw]] || [[Wt/zea/Réïp|Réïp]], [[Wt/zea/Séïl|Séïl]], [[Wt/zea/Schtrékk|Schtrékk]] || [[Wt/zea/Tau|Tau]], [[Wt/zea/Siel|Siel]] |- | 62. || vel || || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/vel|vel]], [[Wt/zea/hoed|hoed]] || [[Wt/zea/vêl|vêl]] || [[Wt/zea/vel|vel]], [[Wt/zea/hèûd|hèûd]] || || [[Wt/zea/vel|vel]], [[Wt/zea/hoed|hoed]] || [[Wt/zea/Huut|Huut]], [[Wt/zea/Väll|Väll(e)]] || [[Wt/zea/Höit|Höit]], [[Wt/zea/Huut|Huut]], [[Wt/zea/Pell|Pell]] |- | 63. || vleis || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/vleis|vleis]] || [[Wt/zea/vleisj|vleisj]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vleis|vleis]] || [[Wt/zea/vlèis|vlèis]] || [[Wt/zea/vlies|vlies]] || || [[Wt/zea/vleesj|vleesj]] || [[Wt/zea/Vléïsch|Vléïsch]] || [[Wt/zea/Flieesch|Flieesch]] |- | 64. || bloed || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/blood|blood]] || [[Wt/zea/bloud|bloud]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/blood|blood]] || [[Wt/zea/blöëd|blöëd]] || [[Wt/zea/bloued|bloued]] || [[Wt/zea/bloet|bloet]] || [[Wt/zea/blood|blood]] || [[Wt/zea/Blout|Blout]] || [[Wt/zea/Bloot|Bloot]] |- | 65. || beên (bot) || [[Wt/zea/knoak|knoak]] || [[Wt/zea/knaok|knaok]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/knaok|knaok]], [[Wt/zea/bein|bein]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/knook|knook]], [[Wt/zea/bein|bein]] || [[Wt/zea/knuók|knuók]] || [[Wt/zea/bien|bien]], [[Wt/zea/kneuk|kneuk]] || [[Wt/zea/bieën|bieën]] || [[Wt/zea/knoak|knoak]] || [[Wt/zea/Knoëk|Knoëk]] || [[Wt/zea/Knooek|Knooek]] |- | 66. || vet || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vet|vet]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vèt|vèt]] || || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/vèt|vèt]] || || [[Wt/zea/vet|vet]] || [[Wt/zea/Vétt|Vétt]] || [[Wt/zea/Fett|Fett]] |- | 67. || ei || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/ei|ei]] || [[Wt/zea/èi|èi]] || [[Wt/zea/ee|ee]] || || [[Wt/zea/ei|ei]] || [[Wt/zea/Éï|Éï]] || [[Wt/zea/Ei|Ei]] |- | 68. || 'oôrn || [[Wt/zea/hör|hör]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/häöre|häöre]] || || [[Wt/zea/heure|heure]] || [[Wt/zea/huön|huön]] || [[Wt/zea/heure|(h)eure]] || || [[Wt/zea/heur|heur]] || [[Wt/zea/Hoore|Hoore]] || |- | 69. || staert || [[Wt/zea/stárt|stárt]] || [[Wt/zea/start|start]] || [[Wt/zea/sjtert|sjtert]] || [[Wt/zea/sjtart|sjtart]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/start|start]] || [[Wt/zea/stat|stat]] || [[Wt/zea/start|start]] || || [[Wt/zea/sjtats|sjtats]] || [[Wt/zea/Schtärrt|Schtärrt]] || [[Wt/zea/Steärt|Steärt]], [[Wt/zea/Steärz|Steärz]], [[Wt/zea/Stert|Stert]] |- | 70. || plume || || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/vaer|vaer]], [[Wt/zea/pluum|pluum]] || [[Wt/zea/veer|veer]], [[Wt/zea/pluum|pluum]] || [[Wt/zea/pên|pên]] || [[Wt/zea/plèûm|plèûm]] || || [[Wt/zea/veër|veër]] || [[Wt/zea/Véër|Véër]] || [[Wt/zea/Feär|Feär]] |- | 71. || 'aer || [[Wt/zea/hoar|hoar]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/haor|haor]] || [[Wt/zea/huór|huór]] || [[Wt/zea/hoar|(h)oar]] || [[Wt/zea/oor|oor]] || [[Wt/zea/hoar|hoar]] || [[Wt/zea/Hoër|Hoër]] || [[Wt/zea/Hooer|Hooer]], [[Wt/zea/Hoor|Hoor]] |- | 72. || 'oôd || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/kop|kop]] ([[Wt/zea/huid|huid]]) || [[Wt/zea/ból|ból]], [[Wt/zea/hüyd|hüyd]], [[Wt/zea/kòp|kòp]] || [[Wt/zea/kop|kop]] ([[Wt/zea/hied|(h)ied]]) || [[Wt/zea/kop|kop]], [[Wt/zea/tatsj|tatsj]] || [[Wt/zea/kop|kop]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Kopp|Kopp]] |- | 73. || ôre || [[Wt/zea/oër|oër]] || [[Wt/zea/oeër|oeër]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/oor|oor]] || [[Wt/zea/oeër|oeër]] || [[Wt/zea/oer|oer]] || [[Wt/zea/óor|óor]] || [[Wt/zea/oéer|oéer]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/oeër|oeër]] || [[Wt/zea/Uër|Uër]] || [[Wt/zea/Uohr|Uohr]] |- | 74. || ôge || [[Wt/zea/oëg|oëg]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/oug|oug]] || [[Wt/zea/öug|öug]] || [[Wt/zea/oeg|oeg]] || ([[Wt/zea/pruit|pruit]]) || [[Wt/zea/oog|oog]] || [[Wt/zea/O|O]] || [[Wt/zea/Oug|Oug]], [[Wt/zea/Uog|Uog]] |- | 75. || neuze || [[Wt/zea/naas|naas]] ([[Wt/zea/neus|neus]]) || [[Wt/zea/neus|neus]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/naas|naas]] || [[Wt/zea/neus|neus]], [[Wt/zea/naos|naos]] || [[Wt/zea/nóos|nóos]] || [[Wt/zea/nââs|nââs]] || || [[Wt/zea/naas|naas]] || [[Wt/zea/Naas|Naas]] || [[Wt/zea/Nas|Nas]] |- | 76. || mond || [[Wt/zea/moond|moond]] || [[Wt/zea/mónd|mónd]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/móndj|móndj]] || [[Wt/zea/moond|moond]] || [[Wt/zea/mónd|mónd]] || [[Wt/zea/mond|mond]] || || [[Wt/zea/mónk|mónk]] || [[Wt/zea/Maunt|Maunt]] || [[Wt/zea/Monk|Monk]] |- | 77. || tand || [[Wt/zea/tând|tând]] || [[Wt/zea/tand|tand]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/tandj|tandj]] || [[Wt/zea/tand|tand]] || [[Wt/zea/taand|taand]] || [[Wt/zea/tand|tand]] || [[Wt/zea/tàànt|tàànt]] || [[Wt/zea/tank|tank]] || [[Wt/zea/Taïnt|Taïnt]] || [[Wt/zea/Tank|Tank]] |- | 78. || toenge || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/tóng|tóng]] || [[Wt/zea/tong|tong]] || [[Wt/zea/tóng|tóng]] || [[Wt/zea/toeng|toeng]] || || [[Wt/zea/tóng|tóng]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Tong|Tong]] |- | 79. || naegel || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/nagel|nagel]] || [[Wt/zea/nogël|nogël]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/nagel|nagel]] || [[Wt/zea/noagel|noagel]] || [[Wt/zea/Naagel|Naagel]] || [[Wt/zea/Narel|Narel]] |- | 80. || voet || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/voot|voot]] || [[Wt/zea/vout|vout]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/voot|voot]] || [[Wt/zea/vöët|vöët]] || [[Wt/zea/vouet|vouet]] || [[Wt/zea/voet|voet]] || [[Wt/zea/voot|voot]] || [[Wt/zea/Vout|Vout]] || [[Wt/zea/Foot|Foot]] |- | 81. || beên || [[Wt/zea/bieën|bieën]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/bein|bein]] || [[Wt/zea/bèin|bèin]] || [[Wt/zea/bien|bien]] || [[Wt/zea/bieën|bieën]] || [[Wt/zea/bee|bee]] || [[Wt/zea/Béïn|Béïn]] || [[Wt/zea/Bieen|Bieen]] |- | 82. || knie || [[Wt/zea/knee|knee]] || [[Wt/zea/knee|knee]] || [[Wt/zea/kneen|kneen]] || [[Wt/zea/knei|knei]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/knee|knee]] || [[Wt/zea/knïë|knïë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/knèè|knèè]] || [[Wt/zea/knee|knee]] || [[Wt/zea/Kné|Kné]] || [[Wt/zea/Knie|Knie]] |- | 83. || 'and || [[Wt/zea/hând|hând]] || [[Wt/zea/hand|hand]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/handj|handj]] || [[Wt/zea/hand|hand]] || [[Wt/zea/haand|haand]] || [[Wt/zea/hand|(h)and]] || [[Wt/zea/àànt|àànt]] || [[Wt/zea/hank|hank]] || [[Wt/zea/Haïnt|Haïnt]] || [[Wt/zea/Hank|Hank]] |- | 84. || vleke || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/vleugel|vleugel]] || [[Wt/zea/vleugël|vleugël]] || [[Wt/zea/vleegel|vleegel]] || || [[Wt/zea/vluuegel|vluuegel]] || [[Wt/zea/Vlöëgel|Vlöëgel]] || [[Wt/zea/Flöjel|Flöjel]] |- | 85. || buuk || [[Wt/zea/boêk|boêk]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/boek|boek]] || [[Wt/zea/bauk|bauk]] || || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/boek|boek]] || [[Wt/zea/Bokk|Bokk]] || [[Wt/zea/Buck|Buck]] |- | 86. || dermen || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/derm|derm]] || [[Wt/zea/dêr"m|dèrm]] || [[Wt/zea/derrem|derrem]] || || [[Wt/zea/derm|derm]] || [[Wt/zea/Därrem|Därrem]] || [[Wt/zea/Därm|Därm]] |- | 87. || nikke || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/nek|nek]] || [[Wt/zea/nak|nak]], [[Wt/zea/nek|nek]] || [[Wt/zea/nak|nak]], [[Wt/zea/nek|nek]], [[Wt/zea/genik|genik]] || [[Wt/zea/nek|nek]] || [[Wt/zea/nak|nak]], [[Wt/zea/nek|nek]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/nak|nak]] || [[Wt/zea/Nakk|Nakk]] || [[Wt/zea/Näck|Näck]] |- | 88. || rik || [[Wt/zea/rug|rug]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/rök|rök]] || [[Wt/zea/rögk|rögk]] || [[Wt/zea/rak|rak]] || [[Wt/zea/rèk|rèk]] || || [[Wt/zea/rök|rök]] || [[Wt/zea/Rökk|Rökk]] || [[Wt/zea/Röck|Röck]] |- | 89. || bost || [[Wt/zea/bôrs|bôrs]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/bórs|bórs]] || [[Wt/zea/brós|brós]] || [[Wt/zea/borst|borst]] || [[Wt/zea/boors|boors]] || [[Wt/zea/bos|bos]] || [[Wt/zea/borst|bors(t)]] || || [[Wt/zea/bros|bros]] || [[Wt/zea/Brosst|Brosst]] || [[Wt/zea/Booerscht|Booerscht]], [[Wt/zea/Bross|Bross]] |- | 90. || 'arte || [[Wt/zea/hárt|hárt]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/hert|hert]] || [[Wt/zea/hart|hart]] || [[Wt/zea/hert|hert]] || [[Wt/zea/hart|hart]] || [[Wt/zea/hat|hat]] || [[Wt/zea/hart|(h)art]] || [[Wt/zea/àt|àt]] || [[Wt/zea/hats|hats]] || [[Wt/zea/Härrt|Härrt]] || [[Wt/zea/Hert|Hert]] |- | 91. || lever || || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/laever|laever]] || [[Wt/zea/lever|lever]] || [[Wt/zea/lêvër|lêvër]] || [[Wt/zea/liéever|liéever]] || || [[Wt/zea/leëver|leëver]] || [[Wt/zea/Léëver|Léëver]] || [[Wt/zea/Leäwer|Leäwer]] |- | 92. || drienke || [[Wt/zea/drînke|drînke]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/drinke|drinke]] || [[Wt/zea/drènke|drènke]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/drinke|drinke]] || [[Wt/zea/drénkë|drénkë]] || [[Wt/zea/drènke|drènke]] || || [[Wt/zea/drinke|drinke]] || [[Wt/zea/dränke|dränke]] || [[Wt/zea/drinke|drinke]] |- | 93. || ete || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/aete|aete]] || [[Wt/zea/ete|ete]] || [[Wt/zea/êtë|êtë]] || [[Wt/zea/iéete|iéete]] || || [[Wt/zea/eëte|eëte]] || [[Wt/zea/éëte|éëte]] || [[Wt/zea/eäte|eäte]] |- | 94. || biete || [[Wt/zea/biête|biête]] || colspan=5 | [[Wt/zea/biete|biete]] || [[Wt/zea/baitë|baitë]] || [[Wt/zea/bèète|bèète]] || || [[Wt/zea/biete|biete]] || [[Wt/zea/biite|biite]] || [[Wt/zea/biete|biete]] |- | 95. || zuge || colspan=2 | [[Wt/zea/zuge|zuge]] || [[Wt/zea/zoeke|zoeke]], [[Wt/zea/zuge|zuge]] || [[Wt/zea/zoeke|zoeke]] || || [[Wt/zea/zoeke|zoeke]], [[Wt/zea/zuige|zuige]] || [[Wt/zea/zaukë|zaukë]] || [[Wt/zea/zèûke|zèûke]] || || [[Wt/zea/zoege|zoege]] || [[Wt/zea/sugge|sugge]] || [[Wt/zea/sure|sure]] |- | 96. || spieë (uut de mond) || [[Wt/zea/spi-je|spi-je]] || [[Wt/zea/kleke|kleke]], [[Wt/zea/speje|speje]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjpieje|sjpieje]] || || [[Wt/zea/speie|speie]] || [[Wt/zea/spaië|spaië]] || [[Wt/zea/spèûn|spèûn]] || || [[Wt/zea/sjpuie|sjpuie]] || [[Wt/zea/schpöjje|schpöjje]] || [[Wt/zea/spöie|spöie]], [[Wt/zea/spöi'e|spöi'e]] |- | 97. || spieë (uut de maeg) || [[Wt/zea/spi-je|spi-je]] || [[Wt/zea/speje|speje]] || [[Wt/zea/sjpieje|sjpieje]], [[Wt/zea/kótse|kótse]] || [[Wt/zea/sjpieje|sjpieje]], [[Wt/zea/kotse|kotse]] || || [[Wt/zea/speie|speie]], [[Wt/zea/kotse|kotse]] || [[Wt/zea/spaië|spaië]], [[Wt/zea/broke|broke]] || [[Wt/zea/spèûn|spèûn]], [[Wt/zea/kotse|kotse]] || [[Wt/zea/kòtse|kòtse]] || [[Wt/zea/kotse|kotse]] || [[Wt/zea/kottse|kottse]] || |- | 98. || blaeze || [[Wt/zea/bloaze|bloaze]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/blaoze|blaoze]] || [[Wt/zea/bloze|bloze]] || [[Wt/zea/bluózë|bluózë]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/bloaze|bloaze]] || [[Wt/zea/bloëse|bloëse]] || [[Wt/zea/blooese|blooese]], [[Wt/zea/puste|puste]] |- | 99. || aeseme || [[Wt/zea/oaseme|oaseme]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/aoseme|aoseme]] || [[Wt/zea/aome|aome]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/aoseme|aoseme]] || [[Wt/zea/öimë|öimë]], [[Wt/zea/uösëmë|uösëmë]] || [[Wt/zea/oaseme|oaseme]] || || [[Wt/zea/oame|oame]] || [[Wt/zea/oëme|oëme]] || [[Wt/zea/ooemschöppe|ooemschöppe]] |- | 100. || lache || [[Wt/zea/lâche|lâche]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/lache|lache]] || [[Wt/zea/laachtë|laachtë]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/lache|lache]] || [[Wt/zea/laache|laache]] || [[Wt/zea/lache|lache]] |- | 101. || zieë || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/zeen|zeen]] || [[Wt/zea/zien|zien]] || [[Wt/zea/zïn|zïn]] || [[Wt/zea/zejen|zejen]] || [[Wt/zea/zien|zien]] || [[Wt/zea/zieë|zieë]] || [[Wt/zea/séë|séë]] || [[Wt/zea/sieehn|sieehn]] |- | 102. || 'ôre || [[Wt/zea/huure|huure]] || [[Wt/zea/hure|hure]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/heure|heure]] || [[Wt/zea/huuere|huuere]] || [[Wt/zea/hure|hure]] || [[Wt/zea/heurë|heurë]] || [[Wt/zea/hiéere|(h)iéere]] || || [[Wt/zea/huuere|huuere]] || [[Wt/zea/hüëre|hüëre]] || [[Wt/zea/hüere|hüere]] |- | 103. || wete || [[Wt/zea/wiëte|wiëte]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/weite|weite]] || [[Wt/zea/wete|wete]] || [[Wt/zea/wétë|wétë]] || [[Wt/zea/wete|wete]] || || [[Wt/zea/wete|wete]] || [[Wt/zea/wéïte|wéïte]] || [[Wt/zea/wieete|wieete]] |- | 104. || dienke || || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dinke|dinke]] || [[Wt/zea/dènke|dènke]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dinke|dinke]] || [[Wt/zea/dénkë|dénkë]] || [[Wt/zea/dènke|dènke]] || || [[Wt/zea/dinke|dinke]] || [[Wt/zea/dänke|dänke]] || [[Wt/zea/denke|denke]] |- | 105. || ruke || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/ruke|ruke]] || [[Wt/zea/rükkë|rükkë]] || [[Wt/zea/rieke|rieke]] || || [[Wt/zea/ruke|ruke]] || [[Wt/zea/rüüke|rüüke]] || [[Wt/zea/ruuke|ruuke]] |- | 106. || vrêze || [[Wt/zea/schoow|schoow]] zeen || [[Wt/zea/schouw|schouw]], [[Wt/zea/engstig|engstig]] zeen || [[Wt/zea/bang|bang]], [[Wt/zea/engstig|engstig]] zeen || [[Wt/zea/bang|bang]], [[Wt/zea/èngstig|èngstig]] zeen || [[Wt/zea/bang|bang]] zeen || [[Wt/zea/vreize|vreize]]; [[Wt/zea/bang|bang]], [[Wt/zea/benajd|benajd]] zien || [[Wt/zea/vrèizë|vrèizë]] || [[Wt/zea/vrieze|vrieze]] || [[Wt/zea/schrik èbbe|schrik èbbe]] || [[Wt/zea/bang|bang]] zieë, [[Wt/zea/floep han|floep han]] || [[Wt/zea/Flupp|Flupp]]/[[Wt/zea/Flöpp|Flöpp]] haa || [[Wt/zea/Ängs|Ängs]] häbbe, [[Wt/zea/Bäng|Bäng]] häbbe |- | 107. || slaope || [[Wt/zea/sloape|sloape]] || [[Wt/zea/slaope|slaope]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjlaope|sjlaope]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/slaope|slaope]] || [[Wt/zea/sluope|sluope]] || [[Wt/zea/sloape|sloape]] || [[Wt/zea/slòòpe|slòòpe]] || [[Wt/zea/sjloape|sjloape]] || [[Wt/zea/schloëpe|schloëpe]] || [[Wt/zea/schlooepe|schlooepe]] |- | 108. || leve || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/laeve|laeve]] || [[Wt/zea/leve|leve]] || [[Wt/zea/lêvë|lêvë]] || [[Wt/zea/liéeve|liéeve]] || [[Wt/zea/leeve|leeve]] || [[Wt/zea/leëve|leëve]] || [[Wt/zea/léëve|léëve]] || [[Wt/zea/leäwe|leäwe]] |- | 109. || sterve || || [[Wt/zea/sterve|sterve]], [[Wt/zea/haergaon|haergaon]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjterve|sjterve]] || [[Wt/zea/sterve|sterve]] || [[Wt/zea/sterve|sterve]], [[Wt/zea/euverlije|euverlije]], [[Wt/zea/hiemele|hiemele]] || [[Wt/zea/stêrvë|stêrvë]] || [[Wt/zea/sterreve|sterreve]] || || [[Wt/zea/sjterve|sjterve]] || [[Wt/zea/schtärreve|schtärreve]] || [[Wt/zea/sterve|sterve]] |- | 110. || doôddoeë || [[Wt/zea/doëdmake|doëdmake]] || [[Wt/zea/doeëdmake|doeëdmake]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/doodmake|doodmake]] || [[Wt/zea/doeëdmake|doeëdmake]] || [[Wt/zea/doeddoen|doeddoen]], [[Wt/zea/doedmake|doedmake]] || [[Wt/zea/óofmókë|óofmókë]] || [[Wt/zea/doéeddouen|doéeddouen]] || || [[Wt/zea/doeëdmake|doeëdmake]] || [[Wt/zea/duëtmaake|duëtmaake]] || [[Wt/zea/duotmake|duotmake]] |- | 111. || vechte || || [[Wt/zea/vechte|vechte]], [[Wt/zea/houwe|houwe]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/vechte|vechte]], [[Wt/zea/kampe|kampe]], [[Wt/zea/houwe|houwe]] || [[Wt/zea/vêechtë|vêechtë]], [[Wt/zea/battërë|battërë]] || [[Wt/zea/vechte|vechte]] || || [[Wt/zea/vechte|vechte]], [[Wt/zea/kampe|kampe]] || [[Wt/zea/fächte|fächte]] || |- | 112. || jaege || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/jage|jage]] || [[Wt/zea/jógë|jógë]] || [[Wt/zea/jage|jage]] || || [[Wt/zea/jage|jage]] || [[Wt/zea/jaage|jaage]] || [[Wt/zea/jaare|jaare]] |- | 113. || slae || [[Wt/zea/sloan|sloan]], [[Wt/zea/houwe|houwe]] || [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/slaon|slaon]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/sjlaon|sjlaon]] || [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/slaon|slaon]] || [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/sloon|sloon]] || [[Wt/zea/slün|slün]], [[Wt/zea/klüynë|klüynë]], [[Wt/zea/motsë|motsë]] || [[Wt/zea/sloan|sloan]], [[Wt/zea/heúen|(h)eúen]] || [[Wt/zea/sloon|sloon]] || [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/sjloa|sjloa]] || [[Wt/zea/houwe|houwe]], [[Wt/zea/schloë|schloë]] || [[Wt/zea/schlare|schlare]] |- | 114. || snieë || [[Wt/zea/sni-je|sni-je]] || [[Wt/zea/snieje|snieje]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjnieje|sjnieje]] || [[Wt/zea/snieje|snieje]] || [[Wt/zea/snije|snije]] || [[Wt/zea/snaië|snaië]] || [[Wt/zea/snèèn|snèèn]] || || [[Wt/zea/sjnieje|sjnieje]] || [[Wt/zea/schnijje|schnijje]] || [[Wt/zea/schnie'e|schnie'e]] |- | 115. || splête || [[Wt/zea/kluëve|kluëve]], [[Wt/zea/spliëte|spliëte]] || [[Wt/zea/deile|deile]], [[Wt/zea/scheie|scheie]] || [[Wt/zea/sjpliete|sjpliete]], [[Wt/zea/sjplitse|sjplitse]], [[Wt/zea/deile|deile]], [[Wt/zea/sjeie|sjeie]] || [[Wt/zea/sjplitse|sjplitse]], [[Wt/zea/deile|deile]], [[Wt/zea/sjejje|sjejje]] || || [[Wt/zea/splitse|splitse]], [[Wt/zea/deile|deile]], [[Wt/zea/sjeie|sjeie]] || [[Wt/zea/splaitë|splaitë]] || [[Wt/zea/splèète|splèète]] || || [[Wt/zea/sjpliete|sjpliete]] || [[Wt/zea/schpliite|schpliite]] || ([[Wt/zea/splettere|splettere]]) |- | 116. || steke || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/staeke|staeke]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtaeke|sjtaeke]] || [[Wt/zea/staeke|staeke]] || [[Wt/zea/steke|steke]] || [[Wt/zea/têkkë|têkkë]], [[Wt/zea/stêkë|stêkë]] || [[Wt/zea/stiéeke|stiéeke]] || || [[Wt/zea/sjteëke|sjteëke]] || [[Wt/zea/schtéëke|schtéëke]] || [[Wt/zea/steäke|steäke]] |- | 117. || kraeuwe || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/kratse|kratse]] || [[Wt/zea/kretse|kretse]] || [[Wt/zea/krabbë|krabbë]], [[Wt/zea/krêtsë|krêtsë]] || [[Wt/zea/kretse|kretse]] || || [[Wt/zea/kratse|kratse]] || [[Wt/zea/krattse|krattse]] || [[Wt/zea/jöcke|jöcke]], [[Wt/zea/schubbele|schubbele]], [[Wt/zea/schure|schure]] |- | 118. || delve || [[Wt/zea/grave|grave]], [[Wt/zea/dabbe|dabbe]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/grave|grave]] || [[Wt/zea/graove|graove]] || [[Wt/zea/gróvë|gróvë]] || [[Wt/zea/grave|grave]] || || [[Wt/zea/grave|grave]] || [[Wt/zea/graave|graave]] || [[Wt/zea/jraave|jraave]] |- | 119. || zwemme || [[Wt/zea/zwemme|zwemme]] || [[Wt/zea/zwumme|zwumme]] || [[Wt/zea/zjwumme|zjwumme]] || [[Wt/zea/zjwömme|zjwömme]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zwumme|zwumme]] || [[Wt/zea/zwüyme|zwüyme]] || [[Wt/zea/zwèmme|zwèmme]] || [[Wt/zea/zwumme|zwumme]] || [[Wt/zea/zjwumme|zjwumme]] || [[Wt/zea/schwämme|schwämme]] || [[Wt/zea/schwemme|schwemme]] |- | 120. || vliege || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/vlege|vlege]] || [[Wt/zea/vliëgë|vliëgë]] || [[Wt/zea/vlejge|vlejge]] || || [[Wt/zea/vlege|vlege]] || [[Wt/zea/vleege|vleege]] || [[Wt/zea/fleje|fleje]] |- | 121. || gae (steppe) || [[Wt/zea/loëpe|loëpe]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/loupe|loupe]] || [[Wt/zea/loupë|loupë]], [[Wt/zea/jallë|jallë]] || [[Wt/zea/goan|goan]], [[Wt/zea/loepe|loepe]] || [[Wt/zea/gón|gón]], [[Wt/zea/loeëpe|loeëpe]] || [[Wt/zea/lope|lope]] || [[Wt/zea/goë|goë]], [[Wt/zea/loupe|loupe]] || [[Wt/zea/luope|luope]] |- | 122. || komme || [[Wt/zea/komme|komme]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/kómme|kómme]] || [[Wt/zea/koume|koume]] || [[Wt/zea/kómë|kómë]] || [[Wt/zea/keume|keume]] || || [[Wt/zea/kómme|kómme]] || [[Wt/zea/koëme|koëme]] || [[Wt/zea/kuome|kuome]] |- | 123. || leie (ligge) || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/ligge|ligge]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/ligke|ligke]] || [[Wt/zea/lïggë|lïggë]] || [[Wt/zea/liegge|liegge]] || || [[Wt/zea/ligke|ligke]] || [[Wt/zea/lijje|lijje]] || [[Wt/zea/legge|legge]] |- | 124. || zitte || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/zitte|zitte]] || [[Wt/zea/zïttë|zïttë]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/zitte|zitte]] || [[Wt/zea/sétte|sétte]] || [[Wt/zea/sette|sette]] |- | 125. || stae || [[Wt/zea/stoan|stoan]] || [[Wt/zea/staon|staon]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtaon|sjtaon]] || [[Wt/zea/staon|staon]] || [[Wt/zea/stoon|stoon]] || [[Wt/zea/stun|stun]] || [[Wt/zea/stoan|stoan]] || || [[Wt/zea/sjtoa|sjtoa]] || [[Wt/zea/schtoë|schtoë]] || [[Wt/zea/stooehn|stooehn]] |- | 126. || draoie || [[Wt/zea/draeje|draeje]] || [[Wt/zea/dreie|dreie]] || [[Wt/zea/drejje|drejje]] || [[Wt/zea/dreje|dreje]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/drejje|drejje]] || [[Wt/zea/drêeë|drêeë]], [[Wt/zea/kérë|kérë]] || [[Wt/zea/draan|draan]] || || [[Wt/zea/drieëne|drieëne]] || [[Wt/zea/drijje|drijje]] || [[Wt/zea/driehne|driehne]] |- | 127. || vaolle || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/valle|valle]] || [[Wt/zea/vallë|vallë]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/valle|valle]] || [[Wt/zea/falle|falle]] |- | 128. || geve || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/gaeve|gaeve]] || [[Wt/zea/geve|geve]] || [[Wt/zea/gêvë|gêvë]] || [[Wt/zea/giéeve|giéeve]] || || [[Wt/zea/geëve|geëve]] || [[Wt/zea/géëve|géëve]] || [[Wt/zea/jeäwe|jeäwe]] |- | 129. || vast'ouwe || [[Wt/zea/hâlde|hâlde]] || [[Wt/zea/halde|halde]] || [[Wt/zea/haje|haje]] || [[Wt/zea/hawte|hawte]] || [[Wt/zea/haoje|haoje]] || [[Wt/zea/hawwe|hawwe]] || [[Wt/zea/hougë|hougë]] || [[Wt/zea/hage|(h)age]] || [[Wt/zea/ààn|ààn]] || [[Wt/zea/haote|haote]] || [[Wt/zea/hauwe|hauwe]] || [[Wt/zea/halde|halde]] |- | 130. || niepe || [[Wt/zea/knîepe|knîepe]] || [[Wt/zea/kniepe|kniepe]], [[Wt/zea/niepe|niepe]] || [[Wt/zea/pitse|pitse]], [[Wt/zea/kniepe|kniepe]] || [[Wt/zea/pitsje|pitsje]], [[Wt/zea/kniepe|kniepe]] || || [[Wt/zea/pitse|pitse]], [[Wt/zea/niepe|(k)niepe]] || [[Wt/zea/pïtsë|pïtsë]] || [[Wt/zea/pitse|pitse]] || || [[Wt/zea/kniepe|kniepe]] || [[Wt/zea/kniipe|kniipe]], [[Wt/zea/péttsche|péttsche]] || [[Wt/zea/kniepe|kniepe]] |- | 131. || vrieve || || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/vrieve|vrieve]] || [[Wt/zea/vraivë|vraivë]] || [[Wt/zea/vrèève|vrèève]] || || [[Wt/zea/vrieve|vrieve]] || [[Wt/zea/vriive|vriive]], [[Wt/zea/riive|riive]] || [[Wt/zea/riewe|riewe]] |- | 132. || wasse || [[Wt/zea/wâsse|wâsse]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wasse|wasse]] || [[Wt/zea/wesje|wesje]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wasse|wasse]] || [[Wt/zea/wassë|wassë]] || [[Wt/zea/wasse|wasse]] || || [[Wt/zea/wesje|wesje]] || [[Wt/zea/waïsche|waïsche]] || [[Wt/zea/wäsche|wäsche]] |- | 133. || vaege || [[Wt/zea/kaere|kaere]], [[Wt/zea/vaege|vaege]] || [[Wt/zea/kaere|kaere]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/kaere|kaere]], [[Wt/zea/vaege|vaege]] || [[Wt/zea/kere|kere]], [[Wt/zea/vege|vege]] || [[Wt/zea/karë|karë]], [[Wt/zea/vêgë|vêgë]] || [[Wt/zea/kiéere|kiéere]], [[Wt/zea/viéege|viéege]] || || [[Wt/zea/veëge|veëge]], [[Wt/zea/keëre|keëre]], [[Wt/zea/besseme|besseme]] || [[Wt/zea/véëge|véëge]] || [[Wt/zea/feäje|feäje]] |- | 134. || trekke || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/trekke|trekke]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/trèkke|trèkke]] || [[Wt/zea/trèkkë|trèkkë]] || [[Wt/zea/trèkke|trèkke]] || || [[Wt/zea/trekke|trekke]] || [[Wt/zea/trékke|trékke]] || [[Wt/zea/trecke|trecke]] |- | 135. || douwe || || [[Wt/zea/douwe|douwe]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/duje|duje]] || || [[Wt/zea/duie|duie]] || [[Wt/zea/dauë|dauë]] || [[Wt/zea/dèûn|dèûn]] || || [[Wt/zea/duie|duie]] || [[Wt/zea/döjje|döjje]] || [[Wt/zea/döi'e|döi'e]], [[Wt/zea/döie|döie]] |- | 136. || goôie || [[Wt/zea/goëje|goëje]] || [[Wt/zea/goeëje|goeëje]] || [[Wt/zea/goje|goje]], [[Wt/zea/sjmiete|sjmiete]] || [[Wt/zea/bruje|bruje]], [[Wt/zea/werpe|werpe]] || || [[Wt/zea/goeje|goeje]], [[Wt/zea/smiete|smiete]] || [[Wt/zea/góië|góië]], [[Wt/zea/smaitë|smaitë]], [[Wt/zea/wêrpë|wêrpë]] || [[Wt/zea/goéeje|goéeje]], [[Wt/zea/smèète|smèète]] || || [[Wt/zea/werpe|werpe]], [[Wt/zea/sjmiete|sjmiete]] || [[Wt/zea/wärrepe|wärrepe]] || [[Wt/zea/schmiete|schmiete]] |- | 137. || binde || [[Wt/zea/binge|binge]] || [[Wt/zea/binde|binde]] || [[Wt/zea/binje|binje]] || [[Wt/zea/bènje|bènje]] || || [[Wt/zea/binde|binde]] || [[Wt/zea/bénnë|bénnë]] || [[Wt/zea/bènne|bènne]] || [[Wt/zea/bènge|bènge]], [[Wt/zea/knoeëpe|knoeëpe]] || [[Wt/zea/binge|binge]] || [[Wt/zea/baïnde|baïnde]] || [[Wt/zea/benge|benge]] |- | 138. || naoie || [[Wt/zea/naeje|naeje]] || [[Wt/zea/neie|neie]] || [[Wt/zea/nejje|nejje]] || [[Wt/zea/neje|neje]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/nejje|nejje]] || [[Wt/zea/nêeë|nêeë]] || [[Wt/zea/naan|naan]] || [[Wt/zea/nèèn|nèèn]] || [[Wt/zea/nieëne|nieëne]] || [[Wt/zea/nijje|nijje]] || [[Wt/zea/nieehne|nieehne]] |- | 139. || telle || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/telle|telle]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/tèlle|tèlle]] || [[Wt/zea/tèllë|tèllë]] || [[Wt/zea/tèlle|tèlle]] || || [[Wt/zea/telle|telle]] || [[Wt/zea/télle|télle]] || [[Wt/zea/tälle|tälle]] |- | 140. || zeie || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zegge|zegge]] || [[Wt/zea/zegke|zegke]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/zègke|zègke]] || [[Wt/zea/zèggë|zèggë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zègge|zègge]] || [[Wt/zea/zage|zage]] || [[Wt/zea/saa|saa]] || [[Wt/zea/saare|saare]], [[Wt/zea/sägge|sägge]] |- | 141. || zienge || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/zinge|zinge]] || [[Wt/zea/zènge|zènge]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zinge|zinge]] || [[Wt/zea/zéngë|zéngë]] || [[Wt/zea/zènge|zènge]] || || [[Wt/zea/zinge|zinge]] || [[Wt/zea/sänge|sänge]] || [[Wt/zea/senge|senge]] |- | 142. || spele || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/speule|speule]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjpele|sjpele]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/speule|speule]] || [[Wt/zea/spélë|spélë]] || [[Wt/zea/spele|spele]] || [[Wt/zea/spélle|spélle]] || [[Wt/zea/sjpieële|sjpieële]] || [[Wt/zea/schpéële|schpéële]] || [[Wt/zea/spieele|spieele]] |- | 143. || drieve || || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/drieve|drieve]] || [[Wt/zea/draivë|draivë]] || [[Wt/zea/drèève|drèève]] || || [[Wt/zea/drieve|drieve]] || [[Wt/zea/driive|driive]] || [[Wt/zea/drieve|drieve]] |- | 144. || vloeie || || [[Wt/zea/stroume|stroume]], [[Wt/zea/struime|struime]], [[Wt/zea/loupe|loupe]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtroume|sjtroume]], [[Wt/zea/loupe|loupe]] || [[Wt/zea/stroume|stroume]], [[Wt/zea/loupe|loupe]] || [[Wt/zea/stroume|stroume]], [[Wt/zea/struime|struime]], [[Wt/zea/loupe|loupe]], [[Wt/zea/kaanjele|kaanjele]] || || [[Wt/zea/loepe|loepe]] || || [[Wt/zea/sjtreume|sjtreume]], [[Wt/zea/lope|lope]] || [[Wt/zea/schtrööme|schtrööme]] || |- | 145. || vrieze || || [[Wt/zea/vrere|vrere]] || [[Wt/zea/vreze|vreze]] || [[Wt/zea/vreize|vreize]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vrere|vrere]] || [[Wt/zea/vriëzë|vriëzë]] || [[Wt/zea/vrejze|vrejze]] || || [[Wt/zea/vrere|vrere]], [[Wt/zea/vreze|vreze]] || [[Wt/zea/vreese|vreese]] || [[Wt/zea/freese|freese]] |- | 146. || zwelle || || [[Wt/zea/zwelle|zwelle]] || [[Wt/zea/zjwölle|zjwölle]] || [[Wt/zea/zjwelle|zjwelle]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zwelle|zwelle]] || [[Wt/zea/zwèllë|zwèllë]] || [[Wt/zea/zwèlle|zwèlle]] || || [[Wt/zea/zjwelle|zjwelle]] || [[Wt/zea/schwélle|schwélle]] || [[Wt/zea/schwelle|schwelle]] |- | 147. || zunne || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/zón|zón]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zon|zon]] || [[Wt/zea/zón|zón]] || [[Wt/zea/zon|zon]] || || [[Wt/zea/zón|zón]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Sonn|Sonn]] |- | 148. || maene || [[Wt/zea/moan|moan]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/maon|maon]] || [[Wt/zea/muon|muon]] || [[Wt/zea/moan|moan]] || || [[Wt/zea/moan|moan]], [[Wt/zea/mond|mond]] || [[Wt/zea/Moën|Moën]] || [[Wt/zea/Mooen|Mooen]] |- | 149. || starre || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/ster|ster]] || [[Wt/zea/sjter|sjter]] || [[Wt/zea/sjtar|sjtar]] || [[Wt/zea/ster|ster]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/staar|staar]] || || [[Wt/zea/sjter|sjter]] || [[Wt/zea/Schtäär|Schtäär]] || [[Wt/zea/Steär|Steär]] |- | 150. || waeter || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/water|water]] || [[Wt/zea/wótter|wótter]] || [[Wt/zea/wâter|wâter]] || || [[Wt/zea/water|water]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/Waater|Waater]] |- | 151. || regen || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/raegen|raegen]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/raege|raege]], [[Wt/zea/raenge|raenge]] || [[Wt/zea/raengel|raengel]] || [[Wt/zea/rege|rege]] || [[Wt/zea/rêngër|rêngër]] || [[Wt/zea/riéerieng|riéerieng]] || || [[Wt/zea/reëge|reëge]] || [[Wt/zea/Rään|Rään]] || [[Wt/zea/Reäje|Reäje]] |- | 152. || riviere || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/rivier|rivier]] || [[Wt/zea/reveer|reveer]] || || || [[Wt/zea/revier|revier]] || || || || [[Wt/zea/revier|revier]] || [[Wt/zea/Floss|Floss]] || |- | 153. || meêr || || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/pool|pool]], [[Wt/zea/water|water]] ([[Wt/zea/maer|maer]]?) || [[Wt/zea/meer|meer]] || || [[Wt/zea/pouel|pouel]] || || [[Wt/zea/meer|meer]] || [[Wt/zea/Méër|Méër]], [[Wt/zea/Sië|Sië]] || |- | 154. || zeê || || [[Wt/zea/zieë|zieë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zee|zee]] || [[Wt/zea/zieë|zieë]] || [[Wt/zea/zie|zie]] || [[Wt/zea/zée|zée]] || [[Wt/zea/zie|zie]] || || [[Wt/zea/zieë|zieë]] || [[Wt/zea/Méër|Méër]] || |- | 155. || zout || [[Wt/zea/zâlt|zâlt]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zalt|zalt]] || [[Wt/zea/zawt|zawt]] || [[Wt/zea/zaot|zaot]] || [[Wt/zea/zaajt|zaajt]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zaat|zaat]] || || [[Wt/zea/zaot|zaot]] || [[Wt/zea/Saut|Saut]] || [[Wt/zea/Salt|Salt]] |- | 156. || steên || [[Wt/zea/stiën|stiën]] || [[Wt/zea/stein|stein]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtein|sjtein]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/stein|stein]] || [[Wt/zea/stien|stien]] || || [[Wt/zea/sjtee|sjtee]] || [[Wt/zea/Schtéï|Schtéï(n)]] || [[Wt/zea/Stieen|Stieen]] |- | 157. || zand || [[Wt/zea/zând|zând]] || [[Wt/zea/zand|zand]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/zandj|zandj]] || [[Wt/zea/zand|zand]] || [[Wt/zea/záant|záant]] || [[Wt/zea/zand|zand]] || || [[Wt/zea/zank|zank]] || [[Wt/zea/Saïnt|Saïnt]] || [[Wt/zea/Sank|Sank]] |- | 158. || stof || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/stof|stof]] || [[Wt/zea/sjtaof|sjtaof]] || [[Wt/zea/sjtöb|sjtöb]] || || [[Wt/zea/stöb|stöb]] || [[Wt/zea/stub|stub]] || [[Wt/zea/stèp|stèp]] || || [[Wt/zea/sjtöb|sjtöb]] || [[Wt/zea/Schtöpp|Schtöpp]], [[Wt/zea/Mölle|Mölle]] || [[Wt/zea/Mälm|Mälm]], [[Wt/zea/Melm|Melm]]; [[Wt/zea/Stooev|Stooev]] |- | 159. || aerde || [[Wt/zea/aerd|aerd]], [[Wt/zea/groond|groond]] || [[Wt/zea/aerd|aerd]], [[Wt/zea/grónd|grónd]] || colspan=3 | [[Wt/zea/aerd|aerd]], [[Wt/zea/gróndj|gróndj]] || [[Wt/zea/eerd|eerd]], [[Wt/zea/groond|groond]] || [[Wt/zea/grónd|grónd]] || [[Wt/zea/jâârd|jâârd]], [[Wt/zea/grond|grond]] || [[Wt/zea/jààt|jààt]] || [[Wt/zea/eëd|eëd]], [[Wt/zea/grónk|grónk]] || [[Wt/zea/Äärt|Äärt]], [[Wt/zea/Graunt|Graunt]] || [[Wt/zea/Eärd|Eärd]], [[Wt/zea/Jronk|Jronk]] |- | 160. || wolk || || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wolk|wolk]] || [[Wt/zea/wouk|wouk]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wolk|wolk]] || [[Wt/zea/wölk|wölk]] || [[Wt/zea/wollek|wollek]] || || [[Wt/zea/wolk|wolk]] || [[Wt/zea/Wouk|Wouk]] || [[Wt/zea/Wolk|Wolk]] |- | 161. || mist || [[Wt/zea/nevel|nevel]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/mis|mis]] || [[Wt/zea/mist|mist]] || [[Wt/zea/mis|mis]] || [[Wt/zea/nüffël|nüffël]] || [[Wt/zea/mèst|mèst]] || || [[Wt/zea/mis|mis]] || [[Wt/zea/Névvel|Névvel]] || [[Wt/zea/Neävel|Neävel]] |- | 162. || lucht || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/lóch|lóch]] || [[Wt/zea/loch|loch]] || [[Wt/zea/locht|locht]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/loch|loch]] || || [[Wt/zea/lóch|lóch]] || [[Wt/zea/Loët|Loët]] || [[Wt/zea/Loff|Loff]], [[Wt/zea/Loot|Loot]] |- | 163. || wind || [[Wt/zea/weend|weend]] || [[Wt/zea/wind|wind]] || [[Wt/zea/windj|windj]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wèndj|wèndj]] || [[Wt/zea/wind|wind]] || [[Wt/zea/wend|wend]] || [[Wt/zea/wènd|wènd]] || || [[Wt/zea/wink|wink]] || [[Wt/zea/Waïnt|Waïnt]] || [[Wt/zea/Wenk|Wenk]] |- | 164. || sneêuw || [[Wt/zea/sniëj|sniëj]] || [[Wt/zea/snieë|snieë]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjnee|sjnee]] || [[Wt/zea/snieë|snieë]] || [[Wt/zea/snie|snie]] || [[Wt/zea/snau|snau]], [[Wt/zea/snée|snée]] || [[Wt/zea/snèû|snèû]] || || [[Wt/zea/sjnieë|sjnieë]] || [[Wt/zea/Schnië|Schnië]] || [[Wt/zea/Schniee|Schniee]] |- | 165. || ies || [[Wt/zea/îes|îes]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/ies|ies]] || [[Wt/zea/ais|ais]] || [[Wt/zea/èès|èès]] || || [[Wt/zea/ies|ies]] || [[Wt/zea/Iis|Iis]] || [[Wt/zea/Ies|Ies]] |- | 166. || roôk || [[Wt/zea/roëk|roëk]] || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/rouk|rouk]] || [[Wt/zea/roek|roek]] || || [[Wt/zea/rook|rook]] || [[Wt/zea/Rouk|Rouk]] || [[Wt/zea/Rook|Rook]] |- | 167. || vier || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/veur|veur]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vuur|vuur]] || [[Wt/zea/veur|veur]] || [[Wt/zea/vuur|vuur]] || [[Wt/zea/vüur|vüur]] || [[Wt/zea/vejer|vejer]] || || [[Wt/zea/vuur|vuur]] || [[Wt/zea/Vüür|Vüür]] || [[Wt/zea/Füer|Füer]] |- | 168. || assie || [[Wt/zea/âs|âs]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/as|as]] || [[Wt/zea/esj|esj]] || [[Wt/zea/as|as]] || [[Wt/zea/assë|assë]] || [[Wt/zea/as|as]], [[Wt/zea/asse|asse]] || [[Wt/zea/àsse|àsse]] || [[Wt/zea/esj|esj]] || [[Wt/zea/Aïsche|Aïsche]] || [[Wt/zea/Äesch|Äesch]], [[Wt/zea/Eäsch|Eäsch]] |- | 169. || brande || [[Wt/zea/brande|brande]] || [[Wt/zea/branne|branne]] || [[Wt/zea/branje|branje]], [[Wt/zea/borre|borre]] || [[Wt/zea/brenne|brenne]], [[Wt/zea/borre|borre]] || || [[Wt/zea/brenne|brenne]] || [[Wt/zea/biènë|biènë]] || [[Wt/zea/branne|branne]] || || [[Wt/zea/brenne|brenne]] || [[Wt/zea/bääre|bääre]] || [[Wt/zea/brenne|brenne]] |- | 170. || wegt || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/waeg|waeg]] || [[Wt/zea/weeg|weeg]] || [[Wt/zea/wêeg|wêeg]], [[Wt/zea/boon|boon]] || [[Wt/zea/wiéeg|wiéeg]] || || [[Wt/zea/weëg|weëg]] || [[Wt/zea/Waïch|Waïch]] || [[Wt/zea/Weäg|Weäg]] |- | 171. || berg || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/berg|berg]] || [[Wt/zea/bêrg|bêrg]] || [[Wt/zea/berreg|berreg]] || || [[Wt/zea/berg|berg]] || [[Wt/zea/Bärrech|Bärrech]] || [[Wt/zea/Berg|Berg]] |- | 172. || roôd || [[Wt/zea/roëd|roëd]] || [[Wt/zea/roeëd|roeëd]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/rood|rood]] || [[Wt/zea/roeëd|roeëd]] || [[Wt/zea/roed|roed]] || [[Wt/zea/rood|rood]] || [[Wt/zea/roéed|roéed]] || || [[Wt/zea/roeëd|roeëd]] || [[Wt/zea/ruë|ruë]] || [[Wt/zea/ruot|ruot]] |- | 173. || groen || [[Wt/zea/greûn|greûn]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/greun|greun]] || [[Wt/zea/gruin|gruin]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/greun|greun]] || [[Wt/zea/grüun|grüun]] || [[Wt/zea/grejen|grejen]] || || [[Wt/zea/greun|greun]] || [[Wt/zea/gröün|gröün]] || [[Wt/zea/jröin|jröin]] |- | 174. || geêl || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/gael|gael]] || [[Wt/zea/geel|geel]] || [[Wt/zea/gêel|gêel]] || [[Wt/zea/giéel|giéel]] || [[Wt/zea/geel|geel]] || [[Wt/zea/geël|geël]] || [[Wt/zea/géël|géël]] || [[Wt/zea/jeäl|jeäl]] |- | 175. || wit || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/wit|wit]] || [[Wt/zea/wït|wït]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/wit|wit]] || [[Wt/zea/wétt|wétt]] || [[Wt/zea/witt|witt]] |- | 176. || zwart || [[Wt/zea/zwárt|zwárt]] || [[Wt/zea/zwart|zwart]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/zjwart|zjwart]] || [[Wt/zea/zwert|zwert]] || [[Wt/zea/zwart|zwart]] || [[Wt/zea/zwat|zwat]] || [[Wt/zea/zwart|zwart]] || || [[Wt/zea/sjwat|sjwat]] || [[Wt/zea/schwarrt|schwarrt]] || [[Wt/zea/schwart|schwart]], [[Wt/zea/schwatt|schwatt]] |- | 177. || nacht || [[Wt/zea/nâcht|nâcht]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/nach|nach]] || [[Wt/zea/nacht|nacht]] || [[Wt/zea/nach|nach]] || [[Wt/zea/naach|naach]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/nach|nach]] || [[Wt/zea/Naat|Naat]] || [[Wt/zea/Nait|Nait]], [[Wt/zea/Neit|Neit]] |- | 178. || dag || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/daag|daag]] || [[Wt/zea/dag|dag]] || [[Wt/zea/daag|daag]] || [[Wt/zea/dóog|dóog]] || [[Wt/zea/daag|daag]] || || [[Wt/zea/daag|daag]] || [[Wt/zea/Daach|Daach]] || [[Wt/zea/Daach|Daach]], [[Wt/zea/Dag|Dag]] |- | 179. || jaer || [[Wt/zea/joar|joar]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/jaor|jaor]] || [[Wt/zea/juór|juór]] || [[Wt/zea/joar|joar]] || [[Wt/zea/joor|joor]] || [[Wt/zea/joar|joar]] || [[Wt/zea/Joër|Joër]] || [[Wt/zea/Johr|Johr]] |- | 180. || waerm || [[Wt/zea/wêrm|wêrm]] || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/werm|werm]] || [[Wt/zea/wêrm|wêrm]] || [[Wt/zea/werrem|werrem]] || || [[Wt/zea/werm|werm]] || [[Wt/zea/wärrem|wärrem]] || [[Wt/zea/wärm|wärm]] |- | 181. || koud || [[Wt/zea/kâld|kâld]] || [[Wt/zea/kald|kald]] || [[Wt/zea/kaad|kaad]] || [[Wt/zea/kawd|kawd]] || [[Wt/zea/kaod|kaod]] || [[Wt/zea/kaajd|kaajd]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/kaad|kaad]] || || [[Wt/zea/kaod|kaod]] || [[Wt/zea/kout|kout]] || [[Wt/zea/kalt|kalt]] |- | 182. || vol || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/vol|vol]] || [[Wt/zea/völ|völ]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/vol|vol]] || || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/voll|voll]] |- | 183. || nieuw || [[Wt/zea/ni-j|ni-j]] || colspan=4 align=center | [[Wt/zea/nuuj|nuuj]] || [[Wt/zea/nui|nui]] || [[Wt/zea/nau|nau]] || [[Wt/zea/nèû|nèû]] || [[Wt/zea/nief|nief]] || [[Wt/zea/nui|nui]] || [[Wt/zea/nö|nö]] || [[Wt/zea/nöi|nöi]] |- | 184. || oud || [[Wt/zea/âld|âld]] || [[Wt/zea/ald|ald]] || [[Wt/zea/aad|aad]] || [[Wt/zea/awd|awd]] || [[Wt/zea/aod|aod]] || [[Wt/zea/aajd|aajd]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/aad|aad]] || [[Wt/zea/ààt|ààt]] || [[Wt/zea/aod|aod]] || [[Wt/zea/aut|aut]] || [[Wt/zea/alt|alt]] |- | 185. || goed || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/good|good]] || [[Wt/zea/goud|goud]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/good|good]] || [[Wt/zea/göëd|göëd]] || [[Wt/zea/goued|goued]] || || [[Wt/zea/good|good]] || [[Wt/zea/gout|gout]] || [[Wt/zea/joot|joot]] |- | 186. || slecht || [[Wt/zea/slecht|slecht]] || [[Wt/zea/slech|slech]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjlech|sjlech]], [[Wt/zea/kwaod|kwaod]] || [[Wt/zea/slecht|slecht]], [[Wt/zea/kaod|kaod]] || [[Wt/zea/slech|slech]] || [[Wt/zea/slêech|slêech]] || [[Wt/zea/slech|slech]] || || [[Wt/zea/sjlech|sjlech]] || [[Wt/zea/schléët|schléët]] || [[Wt/zea/schleit|schleit]] |- | 187. || vrot || [[Wt/zea/voêl|voêl]], [[Wt/zea/rot|rot]] || [[Wt/zea/rot|rot]] || [[Wt/zea/rót|rót]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/rot|rot]] || [[Wt/zea/rot|rot]], [[Wt/zea/poerri|poerri]] || [[Wt/zea/rot|rot]] || || [[Wt/zea/voel|voel]] || [[Wt/zea/vuul|vuul]] || [[Wt/zea/fuul|fuul]] |- | 188. || vuul || [[Wt/zea/fiês|fiês]] || [[Wt/zea/fies|fies]], [[Wt/zea/voel|voel]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/vies|vies]], [[Wt/zea/voel|voel]] || [[Wt/zea/veis|veis]], [[Wt/zea/vojl|vojl]] || [[Wt/zea/vaul|vaul]] || [[Wt/zea/vejs|vejs]], [[Wt/zea/vèûl|vèûl]] || || [[Wt/zea/voel|voel]], [[Wt/zea/drekkig|drekkig]] || [[Wt/zea/viis|viis]] || [[Wt/zea/fies|fies]], [[Wt/zea/schmäerig|schmäerig]] |- | 189. || recht || [[Wt/zea/recht|recht]] || [[Wt/zea/rech|rech]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/rech|rech]], [[Wt/zea/gerich|gerich]] || [[Wt/zea/rech|rech]] ([[Wt/zea/gerichtj|gerichtj]]?) || [[Wt/zea/rech|rech]], [[Wt/zea/geriech|geriech]] || [[Wt/zea/rêech|rêech]] || [[Wt/zea/rech|rech]] || [[Wt/zea/rècht|rècht]] || [[Wt/zea/rech|rech]] || [[Wt/zea/graat|graat]] || [[Wt/zea/jrad|jrad]] |- | 190. || rond || [[Wt/zea/roond|roond]] || [[Wt/zea/rónd|rónd]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/róndj|róndj]] || [[Wt/zea/roond|roond]] || [[Wt/zea/rónd|rónd]] || [[Wt/zea/rond|rond]] || || [[Wt/zea/rónk|rónk]] || [[Wt/zea/raunt|raunt]] || [[Wt/zea/ronk|ronk]] |- | 191. || scherp || || [[Wt/zea/scherp|scherp]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjerp|sjerp]] || [[Wt/zea/scherp|scherp]] || [[Wt/zea/sjerp|sjerp]] || [[Wt/zea/sjêrp|sjêrp]] || [[Wt/zea/scherrep|scherrep]] || [[Wt/zea/schèrrep|schèrrep]] || [[Wt/zea/sjerp|sjerp]] || [[Wt/zea/schärrep|schärrep]] || [[Wt/zea/schärp|schärp]] |- | 192. || bot || [[Wt/zea/stoomp|stoomp]], [[Wt/zea/bót|bót]] || [[Wt/zea/stómp|stómp]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/sjtómp|sjtómp]] || [[Wt/zea/stómp|stómp]] || [[Wt/zea/stoomp|stoomp]] || [[Wt/zea/stómp|stómp]] || [[Wt/zea/bot|bot]] || || [[Wt/zea/sjtómp|sjtómp]] || [[Wt/zea/bott|bott]], [[Wt/zea/schtomp|schtomp]] || [[Wt/zea/stomp|stomp]], [[Wt/zea/stupp|stupp]] |- | 193. || glad || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/glad|glad]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/glaad|glaad]] || [[Wt/zea/glad|glad]] || [[Wt/zea/glót|glót]] || [[Wt/zea/glettig|glettig]] || || [[Wt/zea/glad|glad]] || [[Wt/zea/glatt|glatt]] || [[Wt/zea/flutschig|flutschig]] |- | 194. || nat || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/naat|naat]] || [[Wt/zea/nóot|nóot]] || [[Wt/zea/nâât|nâât]] || || [[Wt/zea/naat|naat]] || [[Wt/zea/natt|natt]] || [[Wt/zea/naat|naat]] |- | 195. || drôge || [[Wt/zea/druug|druug]] || [[Wt/zea/druueg|druueg]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/dreug|dreug]] || [[Wt/zea/druueg|druueg]] || [[Wt/zea/druug|druug]] || [[Wt/zea/dreug|dreug]] || [[Wt/zea/drieg|drieg]] || || [[Wt/zea/druug|druug]] || [[Wt/zea/drü|drü]] || [[Wt/zea/drüsch|drüsch]] |- | 196. || juust || [[Wt/zea/richtig|richtig]] || [[Wt/zea/riechtig|riechtig]] || [[Wt/zea/richtig|richtig]], [[Wt/zea/krek|krek]] || [[Wt/zea/richtig|richtig]], [[Wt/zea/sjus|sjus]] || [[Wt/zea/zjuust|zjuust]] ([[Wt/zea/richtig|richtig]]?) || [[Wt/zea/zjus|zjus]], [[Wt/zea/riechteg|riechteg]] || [[Wt/zea/zjüs|zjüs]] || [[Wt/zea/zjuus|zjuus]] || || [[Wt/zea/richtig|richtig]] || [[Wt/zea/réchtech|réchtech]] || [[Wt/zea/reit|reit]] |- | 197. || kortbie || [[Wt/zea/vlakbeej|vlakbeej]], [[Wt/zea/döën beej|döën beej]] || [[Wt/zea/kortbeej|kortbeej]], [[Wt/zea/doeënbeej|doeënbeej]] || [[Wt/zea/kórtbie|kórtbie]], [[Wt/zea/naobie|naobie]], [[Wt/zea/dunbie|dunbie]] || [[Wt/zea/dounbie|doun(bie)]], [[Wt/zea/nej|nej]], [[Wt/zea/kortbie|kortbie]] || || [[Wt/zea/kortbij|kortbij]] || [[Wt/zea/nuó|nuó]] || [[Wt/zea/diechbèè|diechbèè]], [[Wt/zea/naa|naa]] || || [[Wt/zea/kótbij|kótbij]] || [[Wt/zea/növvebéï|növvebéï]] || [[Wt/zea/nooehbee|nooehbee]] |- | 198. || varre || [[Wt/zea/wiet|wiet]], [[Wt/zea/wiej|wiej]] || [[Wt/zea/wied|wied]], [[Wt/zea/vaer|vaer]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/wied|wied]] || [[Wt/zea/wied|wied]], [[Wt/zea/vaer|vaer]] || [[Wt/zea/wied|wied]], [[Wt/zea/veer|veer]] || [[Wt/zea/vàar|vàar]] || [[Wt/zea/vaar|vaar]] || || [[Wt/zea/wied|wied]] || [[Wt/zea/wiit|wiit]] || [[Wt/zea/wiet|wiet]] |- | 199. || rechts || [[Wt/zea/rêchs|rêchs]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/rechs|rechs]] || [[Wt/zea/rechts|rechts]] || [[Wt/zea/rechs|rechs]] || [[Wt/zea/rêechs|rêechs]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/rechs|rechs]] || [[Wt/zea/rätts|rätts]] || [[Wt/zea/reits|reits]] |- | 200. || lienks || [[Wt/zea/leenks|leenks]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/links|links]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/lènks|lènks]] || [[Wt/zea/links|links]] || [[Wt/zea/lénks|lénks]] || [[Wt/zea/lèngs|lèngs]] || || [[Wt/zea/links|links]] || [[Wt/zea/länks|länks]] || [[Wt/zea/lenks|lenks]] |- | 201. || bie || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/beej|beej]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/bie|bie]] || [[Wt/zea/beej|beej]] || [[Wt/zea/bij|bij]] || [[Wt/zea/bai|bai]] || [[Wt/zea/bèè|bèè]], [[Wt/zea/bè|bè]] || [[Wt/zea/be|be]] || [[Wt/zea/bij|bij]] || [[Wt/zea/béï|béï]] || [[Wt/zea/bee|bee]] |- | 202. || in || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/in|in]] || [[Wt/zea/én|én]] || [[Wt/zea/èn|èn]] || [[Wt/zea/én|én]] || [[Wt/zea/i|i]] || [[Wt/zea/ä|ä]], [[Wt/zea/änn|änn]] || [[Wt/zea/en|en]] |- | 203. || mee || [[Wt/zea/mit|mit]] || [[Wt/zea/met|met]] || colspan=3 align=center | [[Wt/zea/mit|mit]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/mèt|mèt]] || [[Wt/zea/bèè|bèè]], [[Wt/zea/bè|bè]] || [[Wt/zea/be|be]] || [[Wt/zea/mit|mit]] || [[Wt/zea/métt|métt]] || [[Wt/zea/möt|möt]] |- | 204. || en || colspan=6 align=center | [[Wt/zea/en|en]] || [[Wt/zea/én|én]] || [[Wt/zea/èn|èn]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/en|en]] || [[Wt/zea/änn|änn]] || [[Wt/zea/on|on]] |- | 205. || a || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/as|as]] || colspan=2 align=center | [[Wt/zea/es|es]] || [[Wt/zea/as|as]] || [[Wt/zea/es|es]] || colspan=3 align=center |[[Wt/zea/as|as]] || [[Wt/zea/es|es]] || [[Wt/zea/äss|äss]] || [[Wt/zea/oz|oz]] |- | 206. || meedat || [[Wt/zea/umdát|umdát]] || [[Wt/zea/umdet|umdet]] || [[Wt/zea/ómdet|ómdet]] || [[Wt/zea/ómdat|ómdat]] || [[Wt/zea/umdet|umdet]] || [[Wt/zea/umtot|umtot]] || [[Wt/zea/ómdat|ómdat]] || [[Wt/zea/oemda|oemda]], [[Wt/zea/bèda|bèda]] || [[Wt/zea/omda|omda]], [[Wt/zea/verda|verda]] || [[Wt/zea/umdat|umdat]] || [[Wt/zea/ömmdat|ömmdat]], [[Wt/zea/waïl|waïl]] || |- | 207. || naeme || colspan=5 align=center | [[Wt/zea/naam|naam]] || [[Wt/zea/naom|naom]] || [[Wt/zea/nóom|nóom]] || [[Wt/zea/naam|naam]] || || [[Wt/zea/naam|naam]] || [[Wt/zea/Naam|Naam]] || [[Wt/zea/Nam|Nam]] |- | 208. || zesse |- | 209. || zevene |- | 210. || achte |- | 211. || negene |- | 212. || tiene |- | 213. || twintig |- | 214. || 'onderd |- | 215. || 'uus |- | 216. || durp |- | 217. || mure |- | 218. || land |- | 219. || vremden |- | 220. || vriend |- | 221. || klêren |- | 222. || keus |- | 223. || god |- | 224. || meziek |- | 225. || fluite |- | 226. || feêste |- | 227. || taele |- | 228. || praote |- | 229. || leze |- | 230. || boek |- | 231. || boer |- | 232. || weie |- | 233. || (bouw)land |- | 234. || egge |- | 235. || ploege |- | 236. || zaoie |- | 237. || oeste |- | 238. || zekel |- | 239. || 'ouwe |- | 240. || mis |- | 241. || griepe |- | 242. || voôrjaer |- | 243. || zeumer |- | 244. || baemesse |- | 245. || winter |- | 246. || reize |- | 247. || rieë (op) |- | 248. || rieë (in) |- | 249. || vaere |- | 250. || waegen |- | 251. || wiel |- | 252. || boôt |- | 253. || katte |- | 254. || muus |- | 255. || paerd |- | 256. || koeë/rund |- | 257. || geite |- | 258. || schaep |- | 259. || 'artebeêste |- | 260. || flêremuus |- | 261. || mosse |- | 262. || ende |- | 263. || meêuwe |- | 264. || oôievaer |- | 265. || akketisse |- | 266. || puut |- | 267. || vliege |- | 268. || mogge |- | 269. || bieë |- | 270. || kapelle |- | 271. || torre |- | 272. || koppespinne |- | 273. || kruud |- | 274. || riest |- | 275. || aerepel |- | 276. || terve |- | 277. || kôle |- | 278. || mos |- | 279. || duvelsbroôdje |- | 280. || broôd |- | 281. || melk |- | 282. || bier |- | 283. || koke |- | 284. || werke |- | 285. || bakke |- | 286. || slachte |- | 287. || spinne |- | 288. || weve |- | 289. || smid |- | 290. || zaege |- | 291. || spieker |- | 292. || iezder |- | 293. || loôd |- | 294. || koper |- | 295. || zulver |- | 296. || goud |- | 297. || 'out |- | 298. || glas |- | 299. || wolle |- | 300. || vlas |- | 301. || bamboes |- | 302. || mes |- | 303. || pot |- | 304. || angezicht |- | 305. || piele |- | 306. || trutte |- | 307. || konte |- | 308. || tiete |- | 309. || naebel |- | 310. || maege |- | 311. || loenge |- | 312. || niere |- | 313. || 'essens |- | 314. || schoere |- | 315. || zwaer (van) |- | 316. || zieke |- | 317. || kakke |- | 318. || pisse |- | 319. || opa |- | 320. || opoe |- | 321. || broer |- | 322. || zuster |- | 323. || drôme |- | 324. || oprieze |- | 325. || schoppe |- | 326. || wille |- | 327. || kunne |- | 328. || meuge |- | 329. || moete |- | 330. || doeë |- | 331. || è |- | 332. || weze |} {{Wt/zea/Swadeshliesten}} [[Category:Wt/zea]] [[Category:Wt/zea/Liesten|Swadesh (Limburgs)]] [[Category:Wt/zea/Limburgse woôrden| ]] 33xmaovma0azc7bidc9ng0y8ev6ep9j 0 3416041 7356331 7355368 2026-10-07T15:20:58Z Sree1959 2594881 கலை மற்றும் கலாச்சாரம் பகுதி சேர்க்கப்பட்டு வருகின்றது 7356331 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Goa_banner.png|caption=விற்பனைக்கு நிறமிகள்}} '''கோவா''' ([[Wy/ta/கொங்கணி சொற்றொடர்நூல்|கொங்கணி]]: गोंय / கோய், [[Wy/ta/மராட்டி சொற்றொடர்நூல்|மராட்டி]]: गोवा ''கோவா''), [[Wy/ta/மேற்கு இந்தியா|மேற்கு கடற்கரை]] பகுதியிலுள்ள ஒரு மாநிலமாகும். இங்குள்ள அழகிய கடற்கரைகளும் அருவிகளும் சுற்றுலாப் பயணிகளை பெரிதும் ஈர்ப்பவை. கோவா செழுமையான வரலாற்றைக் கொண்ட ஒரு முன்னாள் போர்த்துகீசியக் காலனி ஆகும். சுமார் 3,700 சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பளவில் விரிந்துள்ளதும், ஏறத்தாழ 14 கோடியே மக்கள் தொகையைக் கொண்டதுமான கோவா, இந்திய அளவுகோல்களின்படி ஒரு சிறிய மாநிலமாகும். இந்திய மற்றும் போர்த்துகீசியப் பண்பாடுகள் மற்றும் கட்டடக்கலைகளின் தனித்துவமான கலவையை இது கொண்டுள்ளது; இக்கலவையானது ஆண்டுதோறும் சுமார் 25 கோடி பார்வையாளர்களை (இதில் ஏறத்தாழ 4,00,000 வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளும் அடங்குவர்) ஈர்க்கிறது. இதன் காரணமாகவே, இம்மாநிலத்திற்கு 'விழாக்களின் மாநிலம்' என்ற புனைப்பெயர் சூட்டப்பட்டுள்ளது. [[File:BeachFun.jpg|கோவா கடற்கரை|thumb]] அருவிகள் (துத்சாகர், அம்போலி, மங்கேலி, தோடாமர்க்கு) மற்றும் மலைப்பாதைகளால் வரம் பெற்றது. 1960-ஆம் ஆண்டுகள் முதற்கொண்டு, கோவா தொடர்ந்து பார்வையாளர்களை ஈர்த்து வருகிறது: முதலில் இப்பிகள் மற்றும் தாயகம் திரும்பிய வெளிநாடு வாழ் கோவா மக்கள்; பின்னர் சாசனச் சுற்றுலாப் பயணிகள் (1987-ஆம் ஆண்டில் செர்மானியர்கள் தொடங்கி); கத்தோலிக்க மற்றும் இந்துத் திருத்தலங்களுக்கு யாத்திரை செல்பவர்கள்; கோவாவையே தங்கள் நிரந்தர வசிப்பிடமாகத் தேர்ந்தெடுத்துக் குடியேறுபவர்கள்; மருத்துவ சிகிச்சைக்காகச் செல்பவர்கள்; மற்றும் கோவாவில் நடைபெறும் கருத்தரங்குகள், மாநாடுகளில் கலந்துகொள்ளும், நாளுக்கு நாள் அதிகரித்து வரும் மக்கள் எனப் பல தரப்பினரும் இங்கு வருகின்றனர். ==பிராந்தியங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe|15.364|74.053|zoom=9|staticmap=Map-India-Goa01.png|show=mask,go,city}} {{Wy/ta/Regionlist | region1name=[[Wy/ta/வட கோவா|வட கோவா]] | region1color=#a53737 | region1items=[[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசு]], பிச்சோலிம், பெர்னேம், [[Wy/ta/போண்டா|போண்டா]], சத்தாரி, [[Wy/ta/தீசுவாடி|தீசுவாடி]], தார்பந்தோரா| | region1description=வடகோவா பகுதி அதன் துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை, பரபரப்பான சந்தைகள் மற்றும் உற்சாகமான சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றது. பாகா, கலங்குட் மற்றும் [[Wy/ta/அஞ்சுனா|அஞ்சுனா]] போன்ற இங்குள்ள பிரபலமான கடற்கரைகள், கொண்டாட்ட விரும்பிகள், சாகசப் பயணிகள் மற்றும் நீர் விளையாட்டு ஆர்வலர்களை ஈர்க்கின்றன. பரபரப்பான இக்கடற்கரைகள் பகல் நேரத்தில் நீர் விளையாட்டு நடவடிக்கைகளுக்கு ஏற்ற இடங்களாகவும், சூரியன் மறைந்த பிறகு துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை மையங்களாகவும் திகழ்கின்றன. | region2name=[[Wy/ta/தென் கோவா|தென் கோவா]] | region2color=#8a84a3 | region2items=[[Wy/ta/கனகோனா|கனகோனா]], [[Wy/ta/மர்மகோவா|மர்மகோவா]], கேபேம், [[Wy/ta/சால்சேட்|சால்சேட்]], [[Wy/ta/சாங்க்யும்|சாங்க்யும்]] | region2description=தெற்குப் பகுதி மிகவும் அமைதியான சூழலைக் கொண்டுள்ளது. கூட்ட நெரிசலிலிருந்து விலகி, நிம்மதியான விடுமுறையைக் கழிக்க விரும்பும் பயணிகளுக்கு இது மிகச் சிறந்த தேர்வாகும். [[Wy/ta/பாலோலம்|பாலோலம்]], [[Wy/ta/அகோண்டா|அகோண்டா]] மற்றும் நியோலம் போன்ற கடற்கரைகள், அவற்றின் தூய வெண்மணல், தெளிவான நீர் மற்றும் கண்ணுக்கினிய இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றவை. இங்கு வரும் சுற்றுலாப் பயணிகள், நிதானமான சூழலில் மனதை ஆசுவாசப்படுத்திக்கொள்ளவும், வெயிற்குளிப்பு எடுக்கவும், கடற்கரையின் அமைதியை ரசிக்கவும் முடியும். }} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#a53737|title=[[North Goa]]|wikidata=Q108234}} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#8a84a3|title=[[South Goa]]|wikidata=Q108244}} ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Infobox|கோவாவின் நகரங்கள்|"பாதி நகர்ப்புறம்" என்று தன்னை அடையாளப்படுத்திக்கொள்ளும் ஒரு மாநிலமாக இருந்தபோதிலும், கோவாவில் ஆச்சரியப்படும் வகையில் அதிக எண்ணிக்கையிலான கிராமங்கள் உள்ளன. அங்குள்ள "நகரங்கள்" கூட உண்மையில் சிறிய, நெரிசல் மிகுந்த ஊர்களைப் போலவே (அழகிய சூழல் கொண்ட பஞ்சிம் நகரைப் போன்று) காட்சியளிக்கின்றன. எந்தவொரு நகரத்தின் மக்கள் தொகையும் ஒரு லட்சத்திற்கு மேல் கணிசமாக இல்லை. இருப்பினும், சில நகரங்கள் அந்த எண்ணிக்கையை நெருங்குகின்றன. இங்குள்ள கிராமங்கள் மிகவும் கவரும் வகையிலும், தனித்துவமான உலகமாகவும் திகழ்கின்றன. ஆனால், சுற்றுலா மற்றும் அதனால் ஏற்பட்ட நில வணிக வளர்ச்சி ஆகியவை, சுற்றுலாப் பயணிகள் தேடி வரும் அந்த இடத்தையே அழித்துவிடுவதாக உள்ளூர் மக்கள் கருதுகின்றனர்.}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜி]] | lat=15.49093 | long=73.82785 | image=Panaji Church (3044129555).jpg |wikidata=Q214681}} — இது 'பஞ்சிம்' என்றும் அழைக்கப்படுகிறது; போர்த்துகீசியர் ஆட்சிக் காலத்தில் 'நவ கோவா' என்று அறியப்பட்டது. இது மாநிலத் தலைநகராகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மப்பூசா|மப்பூசா]] | lat=15.60000 | long=73.82000 |wikidata=Q2087705}} — இப்பட்டணம் வடக்கு கோவாவில், பனாஜியிலிருந்து சுமார் 13 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது. மப்பூசா கோவாவின் முக்கியமான சந்தை மையங்களில் ஒன்றாகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மட்காவ்|மட்காவ்]] | lat=15.28322 | long=73.98619 |wikidata=Q515117}} — கோவாவின் இரண்டாவது பெரிய நகரம். இது மாநிலத்தின் வணிக மற்றும் பண்பாட்டுத் தலைநகராகத் திகழ்கிறது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] | lat=15.50277 | long=73.91541 | image=Basilica_of_Bom_Jesus_2012.jpg |wikidata=Q553907}} — இங்கு 16-ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த தேவாலயங்கள், கன்னிமாடங்கள் மற்றும் நினைவுச் சின்னங்கள் அமைந்துள்ளன. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமா]] | lat=15.38603 | long=73.84404 |wikidata=Q978780}} — தென் கோவா மாவட்டத்தின் மர்மகோவா தாலுகாவில் அமைந்துள்ள மக்கள் தொகை மிகுந்த ஒரு நகரம் இது. கோவாவில் கடற்கரையோரப் பகுதிகள் ([[Wy/ta/கலங்குட்|கலங்குட்]], [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிம்]] போன்றவை) மற்றும் உட்புறப் பகுதிகள் (கனகோனாவில் உள்ள சௌடி, சான்வோர்டெம்-குவெபெம், பிச்சோலிம், பெர்னெம் நகரம் போன்றவை) என வேறு சில சிறிய, அழகான மற்றும் சில சமயங்களில் மக்கள் கூட்டம் நிறைந்த நகரங்களும் உள்ளன. இவற்றில் சில, அருகிலுள்ள சுற்றுலாத் தலங்களுக்குச் செல்வதற்கான நுழைவாயில்களாகவும் அமைகின்றன. மேலும், கோவாவில் சுமார் 350 கிராமங்கள் உள்ளன. இவை பெரும்பாலும் இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலைக் கொண்டிருப்பதோடு, ஒவ்வொன்றும் தனக்கென தனித்துவமான சிறப்பியல்புகளையும் கொண்டுள்ளன. == பிற சேருமிடங்கள் == * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கார்சா பிராங்கா ஆயுர்வேத தாவரவியல் பூங்கா |lat=15.34481 |long=73.99590 |image= }}, உலூத்தோலிம் &mdash; * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கரை பூங்கா |lat=15.32480 |long=74.02098 |image= }}, [[Wy/ta/சிரோடா|சிரோடா]] &mdash; * {{Wy/ta/Marker|type=vicinity | name=பகவான் மகாவீரர் காட்டுயிர்ச் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லம் தேசியப் பூங்கா | lat=15.33390 | long=74.28835 | image= | wikidata=Q2397554 }} பகவான் மகாவீர் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லெம் தேசிய பூங்கா ஆகியவை பல்வேறு வகையான பூக்கும் தாவரங்கள் மற்றும் பசுமையான சூழலைக் கொண்ட ஒரு தூய இயற்கை பகுதியாகும். இது பல பாலூட்டிகள், பறவைகள், வண்ணத்துப்பூச்சிகள் மற்றும் ஊர்வனவற்றின் வாழ்விடமாகவும் விளங்குகிறது. இது கோவாவின் மிகப்பெரிய பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதியாகும். இங்கு ''தாம்ப்டி சுர்லா கோயில்'', ''தாம்ப்டி நீர்வீழ்ச்சி'' மற்றும் பிற சுற்றுலாத் தலங்களையும் காணலாம். ==புரிந்து கொள்ளுங்கள்== [[File:Map-India-Goa01.png|thumb|கோவா வரைபடம்]] 1510 ஆம் ஆண்டு முதல் 1961 ஆம் ஆண்டு வரை கோவா போர்த்துகலின் காலனியாக இருந்தது. 1961-ஆம் ஆண்டில் விச்சய் நடவடிக்கை என்ற நடவடிக்கையின் கீழ், கோவாவின் கட்டுப்பாட்டை மீட்க இந்திய இராணுவம் அங்கு அனுப்பப்பட்டது. இந்த இணைப்பானது இந்தியாவில் 'கோவா விடுதலை' என்றும், போர்த்துகலில் 'கோவா மீதான படையெடுப்பு' என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறது. கோவாவின் இதயம் அதன் கிராமங்களிலேயே குடிகொண்டிருக்கிறது. மற்றவர்களைப் போலன்றி, கோவாவாசிகள் நகரங்களில் வசிப்பதில்லை என்று புகழ்பெற்ற கோவா கட்டிடக்கலைஞர் இயெரார்ட் டா குன்கா வேறொரு இடத்தில் வாதிட்டுள்ளார். அவர்கள் பெரும்பாலும் கிராமங்களிலேயே வசிக்கின்றனர்; அங்கிருந்து வேலைக்குச் சென்று வருகின்றனர். கோவாவின் கிராமங்களே தனித்துவமான அழகையும் தனித்தன்மையையும் தன்னுள் கொண்டுள்ளன. கோவாவில் வாழ்வது சற்றே கடினமாகவும் மந்தமாகவும் இருக்கலாம்; ஆனால் அங்கு விடுமுறையைக் கழிப்பது மிகச் சிறப்பாக அமையும். ஓர் இதமான மாலைப் பொழுதிலோ அல்லது ஓர் அமைதியான காலை வேளையிலோ, எவ்விதத் திட்டமுமின்றி சும்மா ஒரு பயணம் மேற்கொள்ளலாம். கோவாவின் கிராமங்கள் கொண்டுள்ள அழகைக் கண்டு வியந்து போகலாம். நகர்ப்புறங்களைப் போலன்றி, கிராமங்கள் பொதுவாகச் சுத்தமாகவும், நட்பான சூழலுடனும், அதிக எண்ணிக்கையிலான சுற்றுலாப் பயணிகள் நிறைந்திருக்கும் பகுதிகளைத் தவிர — மற்ற கிராமப் பகுதிகள் பணத்திற்கு ஏற்ற மதிப்பளிப்பவையாகவும் திகழ்கின்றன. கோவா பல முகங்களைக் கொண்டது. இதன் கடற்கரைப் பகுதியானது, உட்புற நிலப்பகுதியிலிருந்து மாறுபட்டுள்ளது. சில கிராமங்கள், சற்று மாறுபட்ட மற்றும் தனித்துவமான அனுபவங்களை வழங்குகின்றன. இத்தகைய கிராமங்கள் பெரும்பாலும், பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பயணிகள் தங்கும் இடங்களுக்கு அருகிலேயே அமைந்துள்ளன. எனவே, தங்குமிடம் தேடுவது இங்கு ஒரு பிரச்சினையாக இருக்க வாய்ப்பில்லை. 451 ஆண்டுகளாக இந்தியாவின் பிற பகுதிகளிலிருந்து தனிமைப்படுத்திய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் காரணமாக, கோவா இந்தியாவின் மற்ற பகுதிகளிலிருந்து வெளிப்படையாகவே மாறுபட்டுத் திகழ்கிறது. கோவாவின் மக்கள் தொகையானது இந்துக்கள் மற்றும் ரோமன் கத்தோலிக்கர்களின் கலவையாக அமைந்துள்ளது. இம்மக்கள்தொகை பரவல் தோராயமாக 65% இந்துக்களாகவும், 24% கிறித்தவர்களாகவும் உள்ளது. இங்கு சிறிய அளவிலான முசுலிம் மக்கள் தொகையும் உள்ளது. இத்தகைய பன்முகத்தன்மை இருந்தபோதிலும், இங்கு மதக்கலவரங்கள் ஏறக்குறைய அறவே இல்லாத நிலையே காணப்படுகிறது. மேலும், இந்தியாவின் மிகவும் அமைதியான மாநிலங்களில் ஒன்றாகவும் கோவா கருதப்படுகிறது. கோவா மக்களின் பிரதான உணவு மீன், கறி மற்றும் சாதம் ஆகும் ===பண்பாடு=== [[File:Church of St. Cajetan,Old Goa,India..jpg|thumb|250px|கோவாவில் 1661-ஆம் ஆண்டு போர்த்துகீசியர்கள் காலத்தில் கட்டப்பட்ட புனித கச்சேதன் தேவாலயம்]] கோவாவின் பண்பாடு முதன்மையாக அங்குள்ள இந்து மற்றும் கத்தோலிக்க மக்களால் வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது. இங்குள்ள மக்கள் பெரும்பாலும் நிதானமான, கவலையற்ற இயல்புடையவர்கள். விமானம் மற்றும் இரயில் போக்குவரத்து வசதிகள் மேம்பட்டதன் காரணமாக, அண்டை மாநிலங்களிலிருந்து மக்கள் பெருமளவில் இங்கு வரத் தொடங்கியுள்ளனர். இது பல்வேறு விதமான கலாச்சாரங்களையும் தன்னுடன் கொண்டு வந்துள்ளது. இந்தியாவின் பிற மாநிலங்களைச் சேர்ந்த பலரும் இங்கு வந்து குடியேறியுள்ளனர். கோவாவின் கத்தோலிக்கர்கள் பொதுவாகத் தங்கள் இந்துப் பின்னணியை ஏற்றுக்கொள்வதுடன், தங்கள் நம்பிக்கைகளுக்குள் சாதிய அமைப்பின் தடங்களையும் கொண்டுள்ளனர். பல நேர்வுகளில், இந்துக்கள் தங்கள் பொதுச் சொத்துக்களின் உரிமையையும் நிர்வாகத்தையும் தொடர்ந்து தக்கவைத்துக்கொள்வதற்காக, தங்கள் மகன்களில் ஒருவரை மட்டும் மதம் மாறுவதற்காகப் பின்னால் விட்டுச் சென்றதாகவும்; அதே வேளையில், குடும்பத்தின் மற்ற உறுப்பினர்கள் தங்கள் இந்துத் தெய்வங்களைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் சிலைகளுடன் அண்டைப்பகுதிகளுக்குக் குடியேற விரும்பியதாகவும் ஆவணங்கள் குறிப்பிடுகின்றன. பல ஆண்டுகளாக, ஏராளமான கத்தோலிக்கர்கள் பம்பாய் மற்றும் புனே ஆகிய முக்கிய வர்த்தக நகரங்களுக்கும், அங்கிருந்து கிழக்கு ஆப்பிரிக்காவிற்கும் (அப்போதைய போர்த்துகீசிய காலனிகளான அங்கோலா மற்றும் மொசாம்பிக்கிற்கும்), போர்ச்சுகலுக்கும், 20 ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதியில் கனடா மற்றும் ஆத்திரேலியாவிற்கும் குடிபெயர்ந்துள்ளனர். எனவே, கோவாவின் பல பழைய மூதாதையர் சொத்துக்கள், பரவலாகப் பரவியுள்ள சொத்து வாரிசுகளுக்கு இடையேயான கருத்து வேறுபாடுகளால் ஏற்பட்ட சட்டச் சிக்கல்களில் சிக்கியோ அல்லது கைவிடப்பட்டோ கிடக்கின்றன. வெளிநாடுகளில் வசிக்கும் கோவா மக்கள் தங்கள் சொந்த மாநிலத்திற்குத் திரும்பி வருகின்றனர். அவர்கள் பெரும்பாலும் கடற்கரையோரம் விடுமுறைக்கால இல்லங்களை வாங்குகிறார்கள். பின்னர் அவை முகவர்களால் குறுகிய காலம் தங்கும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு வாடகைக்கு விடப்படும் 'வாடகைக்கு விடப்படும்' குடியிருப்புகளாக மாற்றப்படுகின்றன . கோவாவிற்குச் செல்ல ஆண்டின் மிகச்சிறந்த காலம், வானிலை இதமாகவும், வறண்டதாகவும், இரம்மியமாகவும் இருக்கும் நவம்பர் நடுப்பகுதி முதல் பிப்ரவரி நடுப்பகுதி வரையிலான காலமாகும். ===கலை மற்றும் கலாச்சாரம்=== கோவாவில் ஏராளமான அருங்காட்சியகங்கள், கலைக்கூடங்கள் மற்றும் நூலகங்கள் உள்ளன. [[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜியில்]], கோவா மாநில அருங்காட்சியகம், கலா அகாடமி, மத்திய நூலகம் மற்றும் கோவா அறிவியல் மையம் உள்ளிட்ட பல அரசு நடத்தும் அருங்காட்சியகங்களை நீங்கள் காணலாம். [[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமாவில்]], பழமையான வானூர்திகளைக் காண்பதற்கான சிறந்த இடமான கடற்படை வானூர்திப் போக்குவரத்து அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. ===பொது விடுமுறை நாட்கள்=== கோவாவில் ஆண்டுதோறும் ஏறக்குறைய இரண்டு வாரங்களுக்கு விடுமுறை நாட்கள் வருகின்றன. அரசு அலுவலகங்கள் வாரத்திற்கு ஐந்து நாட்கள் மட்டுமே செயல்படுகின்றன (சனிக்கிழமை மற்றும் ஞாயிற்றுக்கிழமைகளில் விடுமுறை). பஞ்சிம் நகரில் கடைகள் மற்றும் வணிக நிறுவனங்கள் மாலை வேளையில் சீக்கிரமாகவே (சுமார் இரவு 8 மணிக்கு) மூடப்படுகின்றன. மேலும், மதிய வேளையில் நீண்ட இடைவேளை (சுமார் மதியம் 1:00 மணி முதல் 3:30 மணி வரை) எடுக்கப்படுகிறது. கோவா கடை உரிமையாளர்கள் இந்த மதிய இடைவேளையைத் தீவிரமாகக் கடைப்பிடிக்கின்றனர். இச்சமயத்தில் எந்தவித வணிக நடவடிக்கைகளும் நடைபெறுவதில்லை. எனினும், மதுக்கூடங்கள், உணவகங்கள் மற்றும் பிற வணிக வளாகங்கள் வாடிக்கையாளர்களுக்கு ஏற்ற வகையில் நீண்ட நேரம் செயல்படுகின்றன. நத்தார் (கிறிஸ்துமஸ்), குடியரசு தினம், ஈத்-உல்-சுஹா (தியாகத் திருநாள்), குடி பட்வா, புனித வெள்ளி, சுதந்திர தினம், கணேஷ் சதுர்த்தி (இரு நாட்களும்), காந்தி ஜெயந்தி, தசரா, தீபாவளி, ஈத்-உல்-பித்ர் (ஈகைத் திருநாள்), புனித பிரான்சிஸ் சேவியர் திருவிழா, கோவா விடுதலை தினம், மகா சிவராத்திரி, வண்ணத் திருநாள் மற்றும் மீலாதுன் நபி ஆகியவை இங்குள்ள முக்கிய பொது அல்லது சிறப்பு விடுமுறை நாட்களாகும். உள்ளூர் மதத் திருவிழாக்களின் போதும் வங்கிகள் செயல்படக்கூடும். கணேஷ் சதுர்த்தி மற்றும் 'கார்னிவல்' (கிறிஸ்தவ நாட்காட்டியில் 'லெண்ட்' அல்லது தவக்காலம் தொடங்குவதற்கு முன் கொண்டாடப்படும் திருவிழா) போன்ற பண்டிகைக் காலங்களில், சுற்றுலாப் பயணிகளும் பிற மாநிலங்களில் வசிக்கும் உள்ளூர் மக்களும் பெருமளவில் இங்கு வருகை தருவார்கள். இக்காலகட்டங்களில் மாநிலத்திற்குச் செல்லத் திட்டமிட்டால், தொடருந்து, பேருந்து மற்றும் வானூர்திப் பயண முன்பதிவுகளை முன்கூட்டியே செய்துகொள்வது நல்லது. பசுமையான பகுதிகளில் கட்டிடங்கள் கட்டுவதற்கு கட்டுப்பாடுகள் விதிக்கப்பட்டுள்ளதால், கோவா பசுமையாகவும் அழகாகவும் திகழ்கிறது. குடியிருப்புப் பகுதிகள் அதற்கென ஒதுக்கப்பட்ட மண்டலங்களில் மட்டுமே அமைக்கப்படுகின்றன. பசுமை மண்டலப் பகுதிகள் எவ்வித இடையூறுமின்றி அப்படியே பாதுகாக்கப்படுகின்றன. == பேச்சுமொழி == கோவாவின் மாநில மொழி கொங்கணி ஆகும். பெரும்பாலான கோவா மக்கள் கொங்கணி, ஆங்கிலம், இந்தி மற்றும் மராட்டி ஆகிய மொழிகளைப் பேசுகின்றனர். போர்த்துகீசிய மொழியும் ஒரு சிறிய பிரிவினரால் அறியப்படுகிறது. குறிப்பாக, உயர்குடியினர், முந்தைய சலுகை பெற்ற வகுப்பினர் அல்லது 1961-ஆம் ஆண்டுக்கு முந்தைய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் கீழ் இருந்த கோவாவில் கல்வி பயின்ற மூத்த தலைமுறையினர் இம்மொழியை அறிந்திருக்கின்றனர். கோவாவில் வெவ்வேறு நோக்கங்களுக்காகப் பல்வேறு மொழிகள் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. கொங்கணி மொழி மிகவும் பரவலாகப் பேசப்படுகிறது. ஆங்கிலமும் மராட்டியும் மிகவும் பரவலாக வாசிக்கப்படுகின்றன. பெரும்பாலான செய்தித்தாள்களும் இவ்விரு மொழிகளிலேயே வெளியிடப்படுகின்றன. கத்தோலிக்கர்கள் தங்கள் வழிபாட்டுச் சேவைகளுக்குப் பெரும்பாலும் கொங்கணி மொழியையே பயன்படுத்துகின்றனர். அதேவேளையில், இம்மாநிலத்தில் உள்ள இந்துக்களுக்கு மதரீதியான பயன்பாட்டிற்கான மொழியாகப் பெரும்பாலும் மராட்டி விளங்குகிறது. நிர்வாகப் பணிகள் பெரும்பாலும் ஆங்கிலத்திலேயே மேற்கொள்ளப்படுகின்றன. இதுவே அதிகாரப்பூர்வ அரசிதழ் வெளியீட்டு மொழியாகவும், நீதிமன்றங்களில் முதன்மையாகப் பயன்படுத்தப்படும் மொழியாகவும் திகழ்கிறது. கொங்கணி மொழியைக் கற்பது சற்று கடினமாக இருக்கலாம். இம்மொழி கோவாவிலும் அதற்கு வெளியிலும் நான்கு முதல் ஐந்து வகையான எழுத்து வடிவங்களில் எழுதப்படுகிறது: தேவநாகரி (அதிகாரப்பூர்வ எழுத்து வடிவம்), உரோமன் அல்லது 'ரோமி' (கோவாவில் பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுவது), கன்னட எழுத்து வடிவம், மலையாள எழுத்து வடிவம் மற்றும் பெர்சிய-அரபு எழுத்து வடிவம் (இந்தியாவின் மேற்கு கடற்கரைப் பகுதியில் தெற்கே அமைந்துள்ள சில முசுலிம் சமூகத்தினரால் இது பயன்படுத்தப்படுவதாகக் கூறப்படுகிறது). உரோமன் எழுத்து வடிவத்தில் கொங்கணி மொழியைக் கற்பதற்கான நூல்களும் வெளியிடப்பட்டுள்ளன. இதன் மூலம், கோவாவில் கொங்கணி மொழிக்கான அதிகாரப்பூர்வமாக அங்கீகரிக்கப்பட்ட எழுத்து வடிவமான தேவநாகரியை (இந்தி, மராட்டி மற்றும் பிற மொழிகளை எழுதப் பயன்படுவது) அறியாதவர்களுக்கு இம்மொழியைக் கற்பது எளிதாகிறது. == போக்குவரத்து == கர்நாடகா, மகாராஷ்டிரா ஆகிய மாநிலங்களில் இருந்து அரசுப் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. தலைநகரான பணஜியில் பஞ்சிம் பேருந்து நிலையத்தில் மாநில அரசுப் பேருந்துகளும் உள்ளூர் நகரப் பேருந்துகளும் இயக்கப்படுகின்றன. மும்பை, மங்களூர், பெங்களூர் போன்ற ஊர்களில் இருந்து ரயில்கள் இயக்கப்படுகின்றன. ஊர் சுற்ற விரும்பும் பயணிகள் பைக்/கார் வாடகைக்கு எடுத்துக் கொள்ளலாம். '''கடற்கரைகள்''' * அஞ்சுனா * பாகா * கண்டோலிம் * சிங்குவேரியம் * பாலோலெம் * வாகடோர் [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q1171}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/மேற்கு இந்தியா}} 5d9dzy6o4oye6qrmz9bj4x2iyo1g43z 7356333 7356331 2026-10-07T15:27:03Z Sree1959 2594881 மேலும் விவரங்கள் சேர்க்கப்பட்டன 7356333 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Goa_banner.png|caption=விற்பனைக்கு நிறமிகள்}} '''கோவா''' ([[Wy/ta/கொங்கணி சொற்றொடர்நூல்|கொங்கணி]]: गोंय / கோய், [[Wy/ta/மராட்டி சொற்றொடர்நூல்|மராட்டி]]: गोवा ''கோவா''), [[Wy/ta/மேற்கு இந்தியா|மேற்கு கடற்கரை]] பகுதியிலுள்ள ஒரு மாநிலமாகும். இங்குள்ள அழகிய கடற்கரைகளும் அருவிகளும் சுற்றுலாப் பயணிகளை பெரிதும் ஈர்ப்பவை. கோவா செழுமையான வரலாற்றைக் கொண்ட ஒரு முன்னாள் போர்த்துகீசியக் காலனி ஆகும். சுமார் 3,700 சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பளவில் விரிந்துள்ளதும், ஏறத்தாழ 14 கோடியே மக்கள் தொகையைக் கொண்டதுமான கோவா, இந்திய அளவுகோல்களின்படி ஒரு சிறிய மாநிலமாகும். இந்திய மற்றும் போர்த்துகீசியப் பண்பாடுகள் மற்றும் கட்டடக்கலைகளின் தனித்துவமான கலவையை இது கொண்டுள்ளது; இக்கலவையானது ஆண்டுதோறும் சுமார் 25 கோடி பார்வையாளர்களை (இதில் ஏறத்தாழ 4,00,000 வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளும் அடங்குவர்) ஈர்க்கிறது. இதன் காரணமாகவே, இம்மாநிலத்திற்கு 'விழாக்களின் மாநிலம்' என்ற புனைப்பெயர் சூட்டப்பட்டுள்ளது. [[File:BeachFun.jpg|கோவா கடற்கரை|thumb]] அருவிகள் (துத்சாகர், அம்போலி, மங்கேலி, தோடாமர்க்கு) மற்றும் மலைப்பாதைகளால் வரம் பெற்றது. 1960-ஆம் ஆண்டுகள் முதற்கொண்டு, கோவா தொடர்ந்து பார்வையாளர்களை ஈர்த்து வருகிறது: முதலில் இப்பிகள் மற்றும் தாயகம் திரும்பிய வெளிநாடு வாழ் கோவா மக்கள்; பின்னர் சாசனச் சுற்றுலாப் பயணிகள் (1987-ஆம் ஆண்டில் செர்மானியர்கள் தொடங்கி); கத்தோலிக்க மற்றும் இந்துத் திருத்தலங்களுக்கு யாத்திரை செல்பவர்கள்; கோவாவையே தங்கள் நிரந்தர வசிப்பிடமாகத் தேர்ந்தெடுத்துக் குடியேறுபவர்கள்; மருத்துவ சிகிச்சைக்காகச் செல்பவர்கள்; மற்றும் கோவாவில் நடைபெறும் கருத்தரங்குகள், மாநாடுகளில் கலந்துகொள்ளும், நாளுக்கு நாள் அதிகரித்து வரும் மக்கள் எனப் பல தரப்பினரும் இங்கு வருகின்றனர். ==பிராந்தியங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe|15.364|74.053|zoom=9|staticmap=Map-India-Goa01.png|show=mask,go,city}} {{Wy/ta/Regionlist | region1name=[[Wy/ta/வட கோவா|வட கோவா]] | region1color=#a53737 | region1items=[[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசு]], பிச்சோலிம், பெர்னேம், [[Wy/ta/போண்டா|போண்டா]], சத்தாரி, [[Wy/ta/தீசுவாடி|தீசுவாடி]], தார்பந்தோரா| | region1description=வடகோவா பகுதி அதன் துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை, பரபரப்பான சந்தைகள் மற்றும் உற்சாகமான சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றது. பாகா, கலங்குட் மற்றும் [[Wy/ta/அஞ்சுனா|அஞ்சுனா]] போன்ற இங்குள்ள பிரபலமான கடற்கரைகள், கொண்டாட்ட விரும்பிகள், சாகசப் பயணிகள் மற்றும் நீர் விளையாட்டு ஆர்வலர்களை ஈர்க்கின்றன. பரபரப்பான இக்கடற்கரைகள் பகல் நேரத்தில் நீர் விளையாட்டு நடவடிக்கைகளுக்கு ஏற்ற இடங்களாகவும், சூரியன் மறைந்த பிறகு துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை மையங்களாகவும் திகழ்கின்றன. | region2name=[[Wy/ta/தென் கோவா|தென் கோவா]] | region2color=#8a84a3 | region2items=[[Wy/ta/கனகோனா|கனகோனா]], [[Wy/ta/மர்மகோவா|மர்மகோவா]], கேபேம், [[Wy/ta/சால்சேட்|சால்சேட்]], [[Wy/ta/சாங்க்யும்|சாங்க்யும்]] | region2description=தெற்குப் பகுதி மிகவும் அமைதியான சூழலைக் கொண்டுள்ளது. கூட்ட நெரிசலிலிருந்து விலகி, நிம்மதியான விடுமுறையைக் கழிக்க விரும்பும் பயணிகளுக்கு இது மிகச் சிறந்த தேர்வாகும். [[Wy/ta/பாலோலம்|பாலோலம்]], [[Wy/ta/அகோண்டா|அகோண்டா]] மற்றும் நியோலம் போன்ற கடற்கரைகள், அவற்றின் தூய வெண்மணல், தெளிவான நீர் மற்றும் கண்ணுக்கினிய இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றவை. இங்கு வரும் சுற்றுலாப் பயணிகள், நிதானமான சூழலில் மனதை ஆசுவாசப்படுத்திக்கொள்ளவும், வெயிற்குளிப்பு எடுக்கவும், கடற்கரையின் அமைதியை ரசிக்கவும் முடியும். }} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#a53737|title=[[North Goa]]|wikidata=Q108234}} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#8a84a3|title=[[South Goa]]|wikidata=Q108244}} ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Infobox|கோவாவின் நகரங்கள்|"பாதி நகர்ப்புறம்" என்று தன்னை அடையாளப்படுத்திக்கொள்ளும் ஒரு மாநிலமாக இருந்தபோதிலும், கோவாவில் ஆச்சரியப்படும் வகையில் அதிக எண்ணிக்கையிலான கிராமங்கள் உள்ளன. அங்குள்ள "நகரங்கள்" கூட உண்மையில் சிறிய, நெரிசல் மிகுந்த ஊர்களைப் போலவே (அழகிய சூழல் கொண்ட பஞ்சிம் நகரைப் போன்று) காட்சியளிக்கின்றன. எந்தவொரு நகரத்தின் மக்கள் தொகையும் ஒரு லட்சத்திற்கு மேல் கணிசமாக இல்லை. இருப்பினும், சில நகரங்கள் அந்த எண்ணிக்கையை நெருங்குகின்றன. இங்குள்ள கிராமங்கள் மிகவும் கவரும் வகையிலும், தனித்துவமான உலகமாகவும் திகழ்கின்றன. ஆனால், சுற்றுலா மற்றும் அதனால் ஏற்பட்ட நில வணிக வளர்ச்சி ஆகியவை, சுற்றுலாப் பயணிகள் தேடி வரும் அந்த இடத்தையே அழித்துவிடுவதாக உள்ளூர் மக்கள் கருதுகின்றனர்.}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜி]] | lat=15.49093 | long=73.82785 | image=Panaji Church (3044129555).jpg |wikidata=Q214681}} — இது 'பஞ்சிம்' என்றும் அழைக்கப்படுகிறது; போர்த்துகீசியர் ஆட்சிக் காலத்தில் 'நவ கோவா' என்று அறியப்பட்டது. இது மாநிலத் தலைநகராகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மப்பூசா|மப்பூசா]] | lat=15.60000 | long=73.82000 |wikidata=Q2087705}} — இப்பட்டணம் வடக்கு கோவாவில், பனாஜியிலிருந்து சுமார் 13 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது. மப்பூசா கோவாவின் முக்கியமான சந்தை மையங்களில் ஒன்றாகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மட்காவ்|மட்காவ்]] | lat=15.28322 | long=73.98619 |wikidata=Q515117}} — கோவாவின் இரண்டாவது பெரிய நகரம். இது மாநிலத்தின் வணிக மற்றும் பண்பாட்டுத் தலைநகராகத் திகழ்கிறது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] | lat=15.50277 | long=73.91541 | image=Basilica_of_Bom_Jesus_2012.jpg |wikidata=Q553907}} — இங்கு 16-ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த தேவாலயங்கள், கன்னிமாடங்கள் மற்றும் நினைவுச் சின்னங்கள் அமைந்துள்ளன. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமா]] | lat=15.38603 | long=73.84404 |wikidata=Q978780}} — தென் கோவா மாவட்டத்தின் மர்மகோவா தாலுகாவில் அமைந்துள்ள மக்கள் தொகை மிகுந்த ஒரு நகரம் இது. கோவாவில் கடற்கரையோரப் பகுதிகள் ([[Wy/ta/கலங்குட்|கலங்குட்]], [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிம்]] போன்றவை) மற்றும் உட்புறப் பகுதிகள் (கனகோனாவில் உள்ள சௌடி, சான்வோர்டெம்-குவெபெம், பிச்சோலிம், பெர்னெம் நகரம் போன்றவை) என வேறு சில சிறிய, அழகான மற்றும் சில சமயங்களில் மக்கள் கூட்டம் நிறைந்த நகரங்களும் உள்ளன. இவற்றில் சில, அருகிலுள்ள சுற்றுலாத் தலங்களுக்குச் செல்வதற்கான நுழைவாயில்களாகவும் அமைகின்றன. மேலும், கோவாவில் சுமார் 350 கிராமங்கள் உள்ளன. இவை பெரும்பாலும் இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலைக் கொண்டிருப்பதோடு, ஒவ்வொன்றும் தனக்கென தனித்துவமான சிறப்பியல்புகளையும் கொண்டுள்ளன. == பிற சேருமிடங்கள் == * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கார்சா பிராங்கா ஆயுர்வேத தாவரவியல் பூங்கா |lat=15.34481 |long=73.99590 |image= }}, உலூத்தோலிம் &mdash; * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கரை பூங்கா |lat=15.32480 |long=74.02098 |image= }}, [[Wy/ta/சிரோடா|சிரோடா]] &mdash; * {{Wy/ta/Marker|type=vicinity | name=பகவான் மகாவீரர் காட்டுயிர்ச் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லம் தேசியப் பூங்கா | lat=15.33390 | long=74.28835 | image= | wikidata=Q2397554 }} பகவான் மகாவீர் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லெம் தேசிய பூங்கா ஆகியவை பல்வேறு வகையான பூக்கும் தாவரங்கள் மற்றும் பசுமையான சூழலைக் கொண்ட ஒரு தூய இயற்கை பகுதியாகும். இது பல பாலூட்டிகள், பறவைகள், வண்ணத்துப்பூச்சிகள் மற்றும் ஊர்வனவற்றின் வாழ்விடமாகவும் விளங்குகிறது. இது கோவாவின் மிகப்பெரிய பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதியாகும். இங்கு ''தாம்ப்டி சுர்லா கோயில்'', ''தாம்ப்டி நீர்வீழ்ச்சி'' மற்றும் பிற சுற்றுலாத் தலங்களையும் காணலாம். ==புரிந்து கொள்ளுங்கள்== [[File:Map-India-Goa01.png|thumb|கோவா வரைபடம்]] 1510 ஆம் ஆண்டு முதல் 1961 ஆம் ஆண்டு வரை கோவா போர்த்துகலின் காலனியாக இருந்தது. 1961-ஆம் ஆண்டில் விச்சய் நடவடிக்கை என்ற நடவடிக்கையின் கீழ், கோவாவின் கட்டுப்பாட்டை மீட்க இந்திய இராணுவம் அங்கு அனுப்பப்பட்டது. இந்த இணைப்பானது இந்தியாவில் 'கோவா விடுதலை' என்றும், போர்த்துகலில் 'கோவா மீதான படையெடுப்பு' என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறது. கோவாவின் இதயம் அதன் கிராமங்களிலேயே குடிகொண்டிருக்கிறது. மற்றவர்களைப் போலன்றி, கோவாவாசிகள் நகரங்களில் வசிப்பதில்லை என்று புகழ்பெற்ற கோவா கட்டிடக்கலைஞர் இயெரார்ட் டா குன்கா வேறொரு இடத்தில் வாதிட்டுள்ளார். அவர்கள் பெரும்பாலும் கிராமங்களிலேயே வசிக்கின்றனர்; அங்கிருந்து வேலைக்குச் சென்று வருகின்றனர். கோவாவின் கிராமங்களே தனித்துவமான அழகையும் தனித்தன்மையையும் தன்னுள் கொண்டுள்ளன. கோவாவில் வாழ்வது சற்றே கடினமாகவும் மந்தமாகவும் இருக்கலாம்; ஆனால் அங்கு விடுமுறையைக் கழிப்பது மிகச் சிறப்பாக அமையும். ஓர் இதமான மாலைப் பொழுதிலோ அல்லது ஓர் அமைதியான காலை வேளையிலோ, எவ்விதத் திட்டமுமின்றி சும்மா ஒரு பயணம் மேற்கொள்ளலாம். கோவாவின் கிராமங்கள் கொண்டுள்ள அழகைக் கண்டு வியந்து போகலாம். நகர்ப்புறங்களைப் போலன்றி, கிராமங்கள் பொதுவாகச் சுத்தமாகவும், நட்பான சூழலுடனும், அதிக எண்ணிக்கையிலான சுற்றுலாப் பயணிகள் நிறைந்திருக்கும் பகுதிகளைத் தவிர — மற்ற கிராமப் பகுதிகள் பணத்திற்கு ஏற்ற மதிப்பளிப்பவையாகவும் திகழ்கின்றன. கோவா பல முகங்களைக் கொண்டது. இதன் கடற்கரைப் பகுதியானது, உட்புற நிலப்பகுதியிலிருந்து மாறுபட்டுள்ளது. சில கிராமங்கள், சற்று மாறுபட்ட மற்றும் தனித்துவமான அனுபவங்களை வழங்குகின்றன. இத்தகைய கிராமங்கள் பெரும்பாலும், பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பயணிகள் தங்கும் இடங்களுக்கு அருகிலேயே அமைந்துள்ளன. எனவே, தங்குமிடம் தேடுவது இங்கு ஒரு பிரச்சினையாக இருக்க வாய்ப்பில்லை. 451 ஆண்டுகளாக இந்தியாவின் பிற பகுதிகளிலிருந்து தனிமைப்படுத்திய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் காரணமாக, கோவா இந்தியாவின் மற்ற பகுதிகளிலிருந்து வெளிப்படையாகவே மாறுபட்டுத் திகழ்கிறது. கோவாவின் மக்கள் தொகையானது இந்துக்கள் மற்றும் ரோமன் கத்தோலிக்கர்களின் கலவையாக அமைந்துள்ளது. இம்மக்கள்தொகை பரவல் தோராயமாக 65% இந்துக்களாகவும், 24% கிறித்தவர்களாகவும் உள்ளது. இங்கு சிறிய அளவிலான முசுலிம் மக்கள் தொகையும் உள்ளது. இத்தகைய பன்முகத்தன்மை இருந்தபோதிலும், இங்கு மதக்கலவரங்கள் ஏறக்குறைய அறவே இல்லாத நிலையே காணப்படுகிறது. மேலும், இந்தியாவின் மிகவும் அமைதியான மாநிலங்களில் ஒன்றாகவும் கோவா கருதப்படுகிறது. கோவா மக்களின் பிரதான உணவு மீன், கறி மற்றும் சாதம் ஆகும் ===பண்பாடு=== [[File:Church of St. Cajetan,Old Goa,India..jpg|thumb|250px|கோவாவில் 1661-ஆம் ஆண்டு போர்த்துகீசியர்கள் காலத்தில் கட்டப்பட்ட புனித கச்சேதன் தேவாலயம்]] கோவாவின் பண்பாடு முதன்மையாக அங்குள்ள இந்து மற்றும் கத்தோலிக்க மக்களால் வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது. இங்குள்ள மக்கள் பெரும்பாலும் நிதானமான, கவலையற்ற இயல்புடையவர்கள். விமானம் மற்றும் இரயில் போக்குவரத்து வசதிகள் மேம்பட்டதன் காரணமாக, அண்டை மாநிலங்களிலிருந்து மக்கள் பெருமளவில் இங்கு வரத் தொடங்கியுள்ளனர். இது பல்வேறு விதமான கலாச்சாரங்களையும் தன்னுடன் கொண்டு வந்துள்ளது. இந்தியாவின் பிற மாநிலங்களைச் சேர்ந்த பலரும் இங்கு வந்து குடியேறியுள்ளனர். கோவாவின் கத்தோலிக்கர்கள் பொதுவாகத் தங்கள் இந்துப் பின்னணியை ஏற்றுக்கொள்வதுடன், தங்கள் நம்பிக்கைகளுக்குள் சாதிய அமைப்பின் தடங்களையும் கொண்டுள்ளனர். பல நேர்வுகளில், இந்துக்கள் தங்கள் பொதுச் சொத்துக்களின் உரிமையையும் நிர்வாகத்தையும் தொடர்ந்து தக்கவைத்துக்கொள்வதற்காக, தங்கள் மகன்களில் ஒருவரை மட்டும் மதம் மாறுவதற்காகப் பின்னால் விட்டுச் சென்றதாகவும்; அதே வேளையில், குடும்பத்தின் மற்ற உறுப்பினர்கள் தங்கள் இந்துத் தெய்வங்களைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் சிலைகளுடன் அண்டைப்பகுதிகளுக்குக் குடியேற விரும்பியதாகவும் ஆவணங்கள் குறிப்பிடுகின்றன. பல ஆண்டுகளாக, ஏராளமான கத்தோலிக்கர்கள் பம்பாய் மற்றும் புனே ஆகிய முக்கிய வர்த்தக நகரங்களுக்கும், அங்கிருந்து கிழக்கு ஆப்பிரிக்காவிற்கும் (அப்போதைய போர்த்துகீசிய காலனிகளான அங்கோலா மற்றும் மொசாம்பிக்கிற்கும்), போர்ச்சுகலுக்கும், 20 ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதியில் கனடா மற்றும் ஆத்திரேலியாவிற்கும் குடிபெயர்ந்துள்ளனர். எனவே, கோவாவின் பல பழைய மூதாதையர் சொத்துக்கள், பரவலாகப் பரவியுள்ள சொத்து வாரிசுகளுக்கு இடையேயான கருத்து வேறுபாடுகளால் ஏற்பட்ட சட்டச் சிக்கல்களில் சிக்கியோ அல்லது கைவிடப்பட்டோ கிடக்கின்றன. வெளிநாடுகளில் வசிக்கும் கோவா மக்கள் தங்கள் சொந்த மாநிலத்திற்குத் திரும்பி வருகின்றனர். அவர்கள் பெரும்பாலும் கடற்கரையோரம் விடுமுறைக்கால இல்லங்களை வாங்குகிறார்கள். பின்னர் அவை முகவர்களால் குறுகிய காலம் தங்கும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு வாடகைக்கு விடப்படும் 'வாடகைக்கு விடப்படும்' குடியிருப்புகளாக மாற்றப்படுகின்றன . கோவாவிற்குச் செல்ல ஆண்டின் மிகச்சிறந்த காலம், வானிலை இதமாகவும், வறண்டதாகவும், இரம்மியமாகவும் இருக்கும் நவம்பர் நடுப்பகுதி முதல் பிப்ரவரி நடுப்பகுதி வரையிலான காலமாகும். ===கலை மற்றும் கலாச்சாரம்=== கோவாவில் ஏராளமான அருங்காட்சியகங்கள், கலைக்கூடங்கள் மற்றும் நூலகங்கள் உள்ளன. [[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜியில்]], கோவா மாநில அருங்காட்சியகம், கலா அகாடமி, மத்திய நூலகம் மற்றும் கோவா அறிவியல் மையம் உள்ளிட்ட பல அரசு நடத்தும் அருங்காட்சியகங்களை நீங்கள் காணலாம். [[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமாவில்]], பழமையான வானூர்திகளைக் காண்பதற்கான சிறந்த இடமான கடற்படை வானூர்திப் போக்குவரத்து அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. கிறிஸ்தவ மதக் கலை மற்றும் சில சமயங்களில் மதச்சார்பற்ற கலைகளின் எடுத்துக்காட்டுகளைக் காண [[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] ஒரு சிறந்த இடமாகும். அங்கு நீங்கள் கிறிஸ்தவக் கலை அருங்காட்சியகத்தையும், இயல்புமீறிய பாணி கலைஞர் டோம் மார்ட்டினின் படைப்புகளைக் கொண்ட நவீன கலைக்கூடத்தையும் காணலாம். [[Wy/ta/மர்ம கோவா|மர்ம கோவாப்]] பகுதியில், புனித யோசப் வாசு அவர்களின் மத அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. [[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசுப்]] பகுதியில் உள்ள சேவியர் வரலாற்று ஆய்வு மையத்திலும் கிறிஸ்தவக் கலைக்கான ஒரு கலைக்கூடம் உள்ளது. ===பொது விடுமுறை நாட்கள்=== கோவாவில் ஆண்டுதோறும் ஏறக்குறைய இரண்டு வாரங்களுக்கு விடுமுறை நாட்கள் வருகின்றன. அரசு அலுவலகங்கள் வாரத்திற்கு ஐந்து நாட்கள் மட்டுமே செயல்படுகின்றன (சனிக்கிழமை மற்றும் ஞாயிற்றுக்கிழமைகளில் விடுமுறை). பஞ்சிம் நகரில் கடைகள் மற்றும் வணிக நிறுவனங்கள் மாலை வேளையில் சீக்கிரமாகவே (சுமார் இரவு 8 மணிக்கு) மூடப்படுகின்றன. மேலும், மதிய வேளையில் நீண்ட இடைவேளை (சுமார் மதியம் 1:00 மணி முதல் 3:30 மணி வரை) எடுக்கப்படுகிறது. கோவா கடை உரிமையாளர்கள் இந்த மதிய இடைவேளையைத் தீவிரமாகக் கடைப்பிடிக்கின்றனர். இச்சமயத்தில் எந்தவித வணிக நடவடிக்கைகளும் நடைபெறுவதில்லை. எனினும், மதுக்கூடங்கள், உணவகங்கள் மற்றும் பிற வணிக வளாகங்கள் வாடிக்கையாளர்களுக்கு ஏற்ற வகையில் நீண்ட நேரம் செயல்படுகின்றன. நத்தார் (கிறிஸ்துமஸ்), குடியரசு தினம், ஈத்-உல்-சுஹா (தியாகத் திருநாள்), குடி பட்வா, புனித வெள்ளி, சுதந்திர தினம், கணேஷ் சதுர்த்தி (இரு நாட்களும்), காந்தி ஜெயந்தி, தசரா, தீபாவளி, ஈத்-உல்-பித்ர் (ஈகைத் திருநாள்), புனித பிரான்சிஸ் சேவியர் திருவிழா, கோவா விடுதலை தினம், மகா சிவராத்திரி, வண்ணத் திருநாள் மற்றும் மீலாதுன் நபி ஆகியவை இங்குள்ள முக்கிய பொது அல்லது சிறப்பு விடுமுறை நாட்களாகும். உள்ளூர் மதத் திருவிழாக்களின் போதும் வங்கிகள் செயல்படக்கூடும். கணேஷ் சதுர்த்தி மற்றும் 'கார்னிவல்' (கிறிஸ்தவ நாட்காட்டியில் 'லெண்ட்' அல்லது தவக்காலம் தொடங்குவதற்கு முன் கொண்டாடப்படும் திருவிழா) போன்ற பண்டிகைக் காலங்களில், சுற்றுலாப் பயணிகளும் பிற மாநிலங்களில் வசிக்கும் உள்ளூர் மக்களும் பெருமளவில் இங்கு வருகை தருவார்கள். இக்காலகட்டங்களில் மாநிலத்திற்குச் செல்லத் திட்டமிட்டால், தொடருந்து, பேருந்து மற்றும் வானூர்திப் பயண முன்பதிவுகளை முன்கூட்டியே செய்துகொள்வது நல்லது. பசுமையான பகுதிகளில் கட்டிடங்கள் கட்டுவதற்கு கட்டுப்பாடுகள் விதிக்கப்பட்டுள்ளதால், கோவா பசுமையாகவும் அழகாகவும் திகழ்கிறது. குடியிருப்புப் பகுதிகள் அதற்கென ஒதுக்கப்பட்ட மண்டலங்களில் மட்டுமே அமைக்கப்படுகின்றன. பசுமை மண்டலப் பகுதிகள் எவ்வித இடையூறுமின்றி அப்படியே பாதுகாக்கப்படுகின்றன. == பேச்சுமொழி == கோவாவின் மாநில மொழி கொங்கணி ஆகும். பெரும்பாலான கோவா மக்கள் கொங்கணி, ஆங்கிலம், இந்தி மற்றும் மராட்டி ஆகிய மொழிகளைப் பேசுகின்றனர். போர்த்துகீசிய மொழியும் ஒரு சிறிய பிரிவினரால் அறியப்படுகிறது. குறிப்பாக, உயர்குடியினர், முந்தைய சலுகை பெற்ற வகுப்பினர் அல்லது 1961-ஆம் ஆண்டுக்கு முந்தைய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் கீழ் இருந்த கோவாவில் கல்வி பயின்ற மூத்த தலைமுறையினர் இம்மொழியை அறிந்திருக்கின்றனர். கோவாவில் வெவ்வேறு நோக்கங்களுக்காகப் பல்வேறு மொழிகள் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. கொங்கணி மொழி மிகவும் பரவலாகப் பேசப்படுகிறது. ஆங்கிலமும் மராட்டியும் மிகவும் பரவலாக வாசிக்கப்படுகின்றன. பெரும்பாலான செய்தித்தாள்களும் இவ்விரு மொழிகளிலேயே வெளியிடப்படுகின்றன. கத்தோலிக்கர்கள் தங்கள் வழிபாட்டுச் சேவைகளுக்குப் பெரும்பாலும் கொங்கணி மொழியையே பயன்படுத்துகின்றனர். அதேவேளையில், இம்மாநிலத்தில் உள்ள இந்துக்களுக்கு மதரீதியான பயன்பாட்டிற்கான மொழியாகப் பெரும்பாலும் மராட்டி விளங்குகிறது. நிர்வாகப் பணிகள் பெரும்பாலும் ஆங்கிலத்திலேயே மேற்கொள்ளப்படுகின்றன. இதுவே அதிகாரப்பூர்வ அரசிதழ் வெளியீட்டு மொழியாகவும், நீதிமன்றங்களில் முதன்மையாகப் பயன்படுத்தப்படும் மொழியாகவும் திகழ்கிறது. கொங்கணி மொழியைக் கற்பது சற்று கடினமாக இருக்கலாம். இம்மொழி கோவாவிலும் அதற்கு வெளியிலும் நான்கு முதல் ஐந்து வகையான எழுத்து வடிவங்களில் எழுதப்படுகிறது: தேவநாகரி (அதிகாரப்பூர்வ எழுத்து வடிவம்), உரோமன் அல்லது 'ரோமி' (கோவாவில் பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுவது), கன்னட எழுத்து வடிவம், மலையாள எழுத்து வடிவம் மற்றும் பெர்சிய-அரபு எழுத்து வடிவம் (இந்தியாவின் மேற்கு கடற்கரைப் பகுதியில் தெற்கே அமைந்துள்ள சில முசுலிம் சமூகத்தினரால் இது பயன்படுத்தப்படுவதாகக் கூறப்படுகிறது). உரோமன் எழுத்து வடிவத்தில் கொங்கணி மொழியைக் கற்பதற்கான நூல்களும் வெளியிடப்பட்டுள்ளன. இதன் மூலம், கோவாவில் கொங்கணி மொழிக்கான அதிகாரப்பூர்வமாக அங்கீகரிக்கப்பட்ட எழுத்து வடிவமான தேவநாகரியை (இந்தி, மராட்டி மற்றும் பிற மொழிகளை எழுதப் பயன்படுவது) அறியாதவர்களுக்கு இம்மொழியைக் கற்பது எளிதாகிறது. == போக்குவரத்து == கர்நாடகா, மகாராஷ்டிரா ஆகிய மாநிலங்களில் இருந்து அரசுப் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. தலைநகரான பணஜியில் பஞ்சிம் பேருந்து நிலையத்தில் மாநில அரசுப் பேருந்துகளும் உள்ளூர் நகரப் பேருந்துகளும் இயக்கப்படுகின்றன. மும்பை, மங்களூர், பெங்களூர் போன்ற ஊர்களில் இருந்து ரயில்கள் இயக்கப்படுகின்றன. ஊர் சுற்ற விரும்பும் பயணிகள் பைக்/கார் வாடகைக்கு எடுத்துக் கொள்ளலாம். '''கடற்கரைகள்''' * அஞ்சுனா * பாகா * கண்டோலிம் * சிங்குவேரியம் * பாலோலெம் * வாகடோர் [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q1171}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/மேற்கு இந்தியா}} es45utx51j32012rihuuvznrw1rexph 7356334 7356333 2026-10-07T15:33:06Z Sangarj1712 2655454 மேலும் விவரங்கள் சேர்க்கப்பட்டன 7356334 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Goa_banner.png|caption=விற்பனைக்கு நிறமிகள்}} '''கோவா''' ([[Wy/ta/கொங்கணி சொற்றொடர்நூல்|கொங்கணி]]: गोंय / கோய், [[Wy/ta/மராட்டி சொற்றொடர்நூல்|மராட்டி]]: गोवा ''கோவா''), [[Wy/ta/மேற்கு இந்தியா|மேற்கு கடற்கரை]] பகுதியிலுள்ள ஒரு மாநிலமாகும். இங்குள்ள அழகிய கடற்கரைகளும் அருவிகளும் சுற்றுலாப் பயணிகளை பெரிதும் ஈர்ப்பவை. கோவா செழுமையான வரலாற்றைக் கொண்ட ஒரு முன்னாள் போர்த்துகீசியக் காலனி ஆகும். சுமார் 3,700 சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பளவில் விரிந்துள்ளதும், ஏறத்தாழ 14 கோடியே மக்கள் தொகையைக் கொண்டதுமான கோவா, இந்திய அளவுகோல்களின்படி ஒரு சிறிய மாநிலமாகும். இந்திய மற்றும் போர்த்துகீசியப் பண்பாடுகள் மற்றும் கட்டடக்கலைகளின் தனித்துவமான கலவையை இது கொண்டுள்ளது; இக்கலவையானது ஆண்டுதோறும் சுமார் 25 கோடி பார்வையாளர்களை (இதில் ஏறத்தாழ 4,00,000 வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளும் அடங்குவர்) ஈர்க்கிறது. இதன் காரணமாகவே, இம்மாநிலத்திற்கு 'விழாக்களின் மாநிலம்' என்ற புனைப்பெயர் சூட்டப்பட்டுள்ளது. [[File:BeachFun.jpg|கோவா கடற்கரை|thumb]] அருவிகள் (துத்சாகர், அம்போலி, மங்கேலி, தோடாமர்க்கு) மற்றும் மலைப்பாதைகளால் வரம் பெற்றது. 1960-ஆம் ஆண்டுகள் முதற்கொண்டு, கோவா தொடர்ந்து பார்வையாளர்களை ஈர்த்து வருகிறது: முதலில் இப்பிகள் மற்றும் தாயகம் திரும்பிய வெளிநாடு வாழ் கோவா மக்கள்; பின்னர் சாசனச் சுற்றுலாப் பயணிகள் (1987-ஆம் ஆண்டில் செர்மானியர்கள் தொடங்கி); கத்தோலிக்க மற்றும் இந்துத் திருத்தலங்களுக்கு யாத்திரை செல்பவர்கள்; கோவாவையே தங்கள் நிரந்தர வசிப்பிடமாகத் தேர்ந்தெடுத்துக் குடியேறுபவர்கள்; மருத்துவ சிகிச்சைக்காகச் செல்பவர்கள்; மற்றும் கோவாவில் நடைபெறும் கருத்தரங்குகள், மாநாடுகளில் கலந்துகொள்ளும், நாளுக்கு நாள் அதிகரித்து வரும் மக்கள் எனப் பல தரப்பினரும் இங்கு வருகின்றனர். ==பிராந்தியங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe|15.364|74.053|zoom=9|staticmap=Map-India-Goa01.png|show=mask,go,city}} {{Wy/ta/Regionlist | region1name=[[Wy/ta/வட கோவா|வட கோவா]] | region1color=#a53737 | region1items=[[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசு]], பிச்சோலிம், பெர்னேம், [[Wy/ta/போண்டா|போண்டா]], சத்தாரி, [[Wy/ta/தீசுவாடி|தீசுவாடி]], தார்பந்தோரா| | region1description=வடகோவா பகுதி அதன் துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை, பரபரப்பான சந்தைகள் மற்றும் உற்சாகமான சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றது. பாகா, கலங்குட் மற்றும் [[Wy/ta/அஞ்சுனா|அஞ்சுனா]] போன்ற இங்குள்ள பிரபலமான கடற்கரைகள், கொண்டாட்ட விரும்பிகள், சாகசப் பயணிகள் மற்றும் நீர் விளையாட்டு ஆர்வலர்களை ஈர்க்கின்றன. பரபரப்பான இக்கடற்கரைகள் பகல் நேரத்தில் நீர் விளையாட்டு நடவடிக்கைகளுக்கு ஏற்ற இடங்களாகவும், சூரியன் மறைந்த பிறகு துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை மையங்களாகவும் திகழ்கின்றன. | region2name=[[Wy/ta/தென் கோவா|தென் கோவா]] | region2color=#8a84a3 | region2items=[[Wy/ta/கனகோனா|கனகோனா]], [[Wy/ta/மர்மகோவா|மர்மகோவா]], கேபேம், [[Wy/ta/சால்சேட்|சால்சேட்]], [[Wy/ta/சாங்க்யும்|சாங்க்யும்]] | region2description=தெற்குப் பகுதி மிகவும் அமைதியான சூழலைக் கொண்டுள்ளது. கூட்ட நெரிசலிலிருந்து விலகி, நிம்மதியான விடுமுறையைக் கழிக்க விரும்பும் பயணிகளுக்கு இது மிகச் சிறந்த தேர்வாகும். [[Wy/ta/பாலோலம்|பாலோலம்]], [[Wy/ta/அகோண்டா|அகோண்டா]] மற்றும் நியோலம் போன்ற கடற்கரைகள், அவற்றின் தூய வெண்மணல், தெளிவான நீர் மற்றும் கண்ணுக்கினிய இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றவை. இங்கு வரும் சுற்றுலாப் பயணிகள், நிதானமான சூழலில் மனதை ஆசுவாசப்படுத்திக்கொள்ளவும், வெயிற்குளிப்பு எடுக்கவும், கடற்கரையின் அமைதியை ரசிக்கவும் முடியும். }} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#a53737|title=[[North Goa]]|wikidata=Q108234}} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#8a84a3|title=[[South Goa]]|wikidata=Q108244}} ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Infobox|கோவாவின் நகரங்கள்|"பாதி நகர்ப்புறம்" என்று தன்னை அடையாளப்படுத்திக்கொள்ளும் ஒரு மாநிலமாக இருந்தபோதிலும், கோவாவில் ஆச்சரியப்படும் வகையில் அதிக எண்ணிக்கையிலான கிராமங்கள் உள்ளன. அங்குள்ள "நகரங்கள்" கூட உண்மையில் சிறிய, நெரிசல் மிகுந்த ஊர்களைப் போலவே (அழகிய சூழல் கொண்ட பஞ்சிம் நகரைப் போன்று) காட்சியளிக்கின்றன. எந்தவொரு நகரத்தின் மக்கள் தொகையும் ஒரு லட்சத்திற்கு மேல் கணிசமாக இல்லை. இருப்பினும், சில நகரங்கள் அந்த எண்ணிக்கையை நெருங்குகின்றன. இங்குள்ள கிராமங்கள் மிகவும் கவரும் வகையிலும், தனித்துவமான உலகமாகவும் திகழ்கின்றன. ஆனால், சுற்றுலா மற்றும் அதனால் ஏற்பட்ட நில வணிக வளர்ச்சி ஆகியவை, சுற்றுலாப் பயணிகள் தேடி வரும் அந்த இடத்தையே அழித்துவிடுவதாக உள்ளூர் மக்கள் கருதுகின்றனர்.}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜி]] | lat=15.49093 | long=73.82785 | image=Panaji Church (3044129555).jpg |wikidata=Q214681}} — இது 'பஞ்சிம்' என்றும் அழைக்கப்படுகிறது; போர்த்துகீசியர் ஆட்சிக் காலத்தில் 'நவ கோவா' என்று அறியப்பட்டது. இது மாநிலத் தலைநகராகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மப்பூசா|மப்பூசா]] | lat=15.60000 | long=73.82000 |wikidata=Q2087705}} — இப்பட்டணம் வடக்கு கோவாவில், பனாஜியிலிருந்து சுமார் 13 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது. மப்பூசா கோவாவின் முக்கியமான சந்தை மையங்களில் ஒன்றாகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மட்காவ்|மட்காவ்]] | lat=15.28322 | long=73.98619 |wikidata=Q515117}} — கோவாவின் இரண்டாவது பெரிய நகரம். இது மாநிலத்தின் வணிக மற்றும் பண்பாட்டுத் தலைநகராகத் திகழ்கிறது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] | lat=15.50277 | long=73.91541 | image=Basilica_of_Bom_Jesus_2012.jpg |wikidata=Q553907}} — இங்கு 16-ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த தேவாலயங்கள், கன்னிமாடங்கள் மற்றும் நினைவுச் சின்னங்கள் அமைந்துள்ளன. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமா]] | lat=15.38603 | long=73.84404 |wikidata=Q978780}} — தென் கோவா மாவட்டத்தின் மர்மகோவா தாலுகாவில் அமைந்துள்ள மக்கள் தொகை மிகுந்த ஒரு நகரம் இது. கோவாவில் கடற்கரையோரப் பகுதிகள் ([[Wy/ta/கலங்குட்|கலங்குட்]], [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிம்]] போன்றவை) மற்றும் உட்புறப் பகுதிகள் (கனகோனாவில் உள்ள சௌடி, சான்வோர்டெம்-குவெபெம், பிச்சோலிம், பெர்னெம் நகரம் போன்றவை) என வேறு சில சிறிய, அழகான மற்றும் சில சமயங்களில் மக்கள் கூட்டம் நிறைந்த நகரங்களும் உள்ளன. இவற்றில் சில, அருகிலுள்ள சுற்றுலாத் தலங்களுக்குச் செல்வதற்கான நுழைவாயில்களாகவும் அமைகின்றன. மேலும், கோவாவில் சுமார் 350 கிராமங்கள் உள்ளன. இவை பெரும்பாலும் இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலைக் கொண்டிருப்பதோடு, ஒவ்வொன்றும் தனக்கென தனித்துவமான சிறப்பியல்புகளையும் கொண்டுள்ளன. == பிற சேருமிடங்கள் == * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கார்சா பிராங்கா ஆயுர்வேத தாவரவியல் பூங்கா |lat=15.34481 |long=73.99590 |image= }}, உலூத்தோலிம் &mdash; * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கரை பூங்கா |lat=15.32480 |long=74.02098 |image= }}, [[Wy/ta/சிரோடா|சிரோடா]] &mdash; * {{Wy/ta/Marker|type=vicinity | name=பகவான் மகாவீரர் காட்டுயிர்ச் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லம் தேசியப் பூங்கா | lat=15.33390 | long=74.28835 | image= | wikidata=Q2397554 }} பகவான் மகாவீர் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லெம் தேசிய பூங்கா ஆகியவை பல்வேறு வகையான பூக்கும் தாவரங்கள் மற்றும் பசுமையான சூழலைக் கொண்ட ஒரு தூய இயற்கை பகுதியாகும். இது பல பாலூட்டிகள், பறவைகள், வண்ணத்துப்பூச்சிகள் மற்றும் ஊர்வனவற்றின் வாழ்விடமாகவும் விளங்குகிறது. இது கோவாவின் மிகப்பெரிய பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதியாகும். இங்கு ''தாம்ப்டி சுர்லா கோயில்'', ''தாம்ப்டி நீர்வீழ்ச்சி'' மற்றும் பிற சுற்றுலாத் தலங்களையும் காணலாம். ==புரிந்து கொள்ளுங்கள்== [[File:Map-India-Goa01.png|thumb|கோவா வரைபடம்]] 1510 ஆம் ஆண்டு முதல் 1961 ஆம் ஆண்டு வரை கோவா போர்த்துகலின் காலனியாக இருந்தது. 1961-ஆம் ஆண்டில் விச்சய் நடவடிக்கை என்ற நடவடிக்கையின் கீழ், கோவாவின் கட்டுப்பாட்டை மீட்க இந்திய இராணுவம் அங்கு அனுப்பப்பட்டது. இந்த இணைப்பானது இந்தியாவில் 'கோவா விடுதலை' என்றும், போர்த்துகலில் 'கோவா மீதான படையெடுப்பு' என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறது. கோவாவின் இதயம் அதன் கிராமங்களிலேயே குடிகொண்டிருக்கிறது. மற்றவர்களைப் போலன்றி, கோவாவாசிகள் நகரங்களில் வசிப்பதில்லை என்று புகழ்பெற்ற கோவா கட்டிடக்கலைஞர் இயெரார்ட் டா குன்கா வேறொரு இடத்தில் வாதிட்டுள்ளார். அவர்கள் பெரும்பாலும் கிராமங்களிலேயே வசிக்கின்றனர்; அங்கிருந்து வேலைக்குச் சென்று வருகின்றனர். கோவாவின் கிராமங்களே தனித்துவமான அழகையும் தனித்தன்மையையும் தன்னுள் கொண்டுள்ளன. கோவாவில் வாழ்வது சற்றே கடினமாகவும் மந்தமாகவும் இருக்கலாம்; ஆனால் அங்கு விடுமுறையைக் கழிப்பது மிகச் சிறப்பாக அமையும். ஓர் இதமான மாலைப் பொழுதிலோ அல்லது ஓர் அமைதியான காலை வேளையிலோ, எவ்விதத் திட்டமுமின்றி சும்மா ஒரு பயணம் மேற்கொள்ளலாம். கோவாவின் கிராமங்கள் கொண்டுள்ள அழகைக் கண்டு வியந்து போகலாம். நகர்ப்புறங்களைப் போலன்றி, கிராமங்கள் பொதுவாகச் சுத்தமாகவும், நட்பான சூழலுடனும், அதிக எண்ணிக்கையிலான சுற்றுலாப் பயணிகள் நிறைந்திருக்கும் பகுதிகளைத் தவிர — மற்ற கிராமப் பகுதிகள் பணத்திற்கு ஏற்ற மதிப்பளிப்பவையாகவும் திகழ்கின்றன. கோவா பல முகங்களைக் கொண்டது. இதன் கடற்கரைப் பகுதியானது, உட்புற நிலப்பகுதியிலிருந்து மாறுபட்டுள்ளது. சில கிராமங்கள், சற்று மாறுபட்ட மற்றும் தனித்துவமான அனுபவங்களை வழங்குகின்றன. இத்தகைய கிராமங்கள் பெரும்பாலும், பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பயணிகள் தங்கும் இடங்களுக்கு அருகிலேயே அமைந்துள்ளன. எனவே, தங்குமிடம் தேடுவது இங்கு ஒரு பிரச்சினையாக இருக்க வாய்ப்பில்லை. 451 ஆண்டுகளாக இந்தியாவின் பிற பகுதிகளிலிருந்து தனிமைப்படுத்திய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் காரணமாக, கோவா இந்தியாவின் மற்ற பகுதிகளிலிருந்து வெளிப்படையாகவே மாறுபட்டுத் திகழ்கிறது. கோவாவின் மக்கள் தொகையானது இந்துக்கள் மற்றும் ரோமன் கத்தோலிக்கர்களின் கலவையாக அமைந்துள்ளது. இம்மக்கள்தொகை பரவல் தோராயமாக 65% இந்துக்களாகவும், 24% கிறித்தவர்களாகவும் உள்ளது. இங்கு சிறிய அளவிலான முசுலிம் மக்கள் தொகையும் உள்ளது. இத்தகைய பன்முகத்தன்மை இருந்தபோதிலும், இங்கு மதக்கலவரங்கள் ஏறக்குறைய அறவே இல்லாத நிலையே காணப்படுகிறது. மேலும், இந்தியாவின் மிகவும் அமைதியான மாநிலங்களில் ஒன்றாகவும் கோவா கருதப்படுகிறது. கோவா மக்களின் பிரதான உணவு மீன், கறி மற்றும் சாதம் ஆகும் ===பண்பாடு=== [[File:Church of St. Cajetan,Old Goa,India..jpg|thumb|250px|கோவாவில் 1661-ஆம் ஆண்டு போர்த்துகீசியர்கள் காலத்தில் கட்டப்பட்ட புனித கச்சேதன் தேவாலயம்]] கோவாவின் பண்பாடு முதன்மையாக அங்குள்ள இந்து மற்றும் கத்தோலிக்க மக்களால் வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது. இங்குள்ள மக்கள் பெரும்பாலும் நிதானமான, கவலையற்ற இயல்புடையவர்கள். விமானம் மற்றும் இரயில் போக்குவரத்து வசதிகள் மேம்பட்டதன் காரணமாக, அண்டை மாநிலங்களிலிருந்து மக்கள் பெருமளவில் இங்கு வரத் தொடங்கியுள்ளனர். இது பல்வேறு விதமான கலாச்சாரங்களையும் தன்னுடன் கொண்டு வந்துள்ளது. இந்தியாவின் பிற மாநிலங்களைச் சேர்ந்த பலரும் இங்கு வந்து குடியேறியுள்ளனர். கோவாவின் கத்தோலிக்கர்கள் பொதுவாகத் தங்கள் இந்துப் பின்னணியை ஏற்றுக்கொள்வதுடன், தங்கள் நம்பிக்கைகளுக்குள் சாதிய அமைப்பின் தடங்களையும் கொண்டுள்ளனர். பல நேர்வுகளில், இந்துக்கள் தங்கள் பொதுச் சொத்துக்களின் உரிமையையும் நிர்வாகத்தையும் தொடர்ந்து தக்கவைத்துக்கொள்வதற்காக, தங்கள் மகன்களில் ஒருவரை மட்டும் மதம் மாறுவதற்காகப் பின்னால் விட்டுச் சென்றதாகவும்; அதே வேளையில், குடும்பத்தின் மற்ற உறுப்பினர்கள் தங்கள் இந்துத் தெய்வங்களைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் சிலைகளுடன் அண்டைப்பகுதிகளுக்குக் குடியேற விரும்பியதாகவும் ஆவணங்கள் குறிப்பிடுகின்றன. பல ஆண்டுகளாக, ஏராளமான கத்தோலிக்கர்கள் பம்பாய் மற்றும் புனே ஆகிய முக்கிய வர்த்தக நகரங்களுக்கும், அங்கிருந்து கிழக்கு ஆப்பிரிக்காவிற்கும் (அப்போதைய போர்த்துகீசிய காலனிகளான அங்கோலா மற்றும் மொசாம்பிக்கிற்கும்), போர்ச்சுகலுக்கும், 20 ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதியில் கனடா மற்றும் ஆத்திரேலியாவிற்கும் குடிபெயர்ந்துள்ளனர். எனவே, கோவாவின் பல பழைய மூதாதையர் சொத்துக்கள், பரவலாகப் பரவியுள்ள சொத்து வாரிசுகளுக்கு இடையேயான கருத்து வேறுபாடுகளால் ஏற்பட்ட சட்டச் சிக்கல்களில் சிக்கியோ அல்லது கைவிடப்பட்டோ கிடக்கின்றன. வெளிநாடுகளில் வசிக்கும் கோவா மக்கள் தங்கள் சொந்த மாநிலத்திற்குத் திரும்பி வருகின்றனர். அவர்கள் பெரும்பாலும் கடற்கரையோரம் விடுமுறைக்கால இல்லங்களை வாங்குகிறார்கள். பின்னர் அவை முகவர்களால் குறுகிய காலம் தங்கும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு வாடகைக்கு விடப்படும் 'வாடகைக்கு விடப்படும்' குடியிருப்புகளாக மாற்றப்படுகின்றன . கோவாவிற்குச் செல்ல ஆண்டின் மிகச்சிறந்த காலம், வானிலை இதமாகவும், வறண்டதாகவும், இரம்மியமாகவும் இருக்கும் நவம்பர் நடுப்பகுதி முதல் பிப்ரவரி நடுப்பகுதி வரையிலான காலமாகும். ===கலை மற்றும் கலாச்சாரம்=== கோவாவில் ஏராளமான அருங்காட்சியகங்கள், கலைக்கூடங்கள் மற்றும் நூலகங்கள் உள்ளன. [[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜியில்]], கோவா மாநில அருங்காட்சியகம், கலா அகாடமி, மத்திய நூலகம் மற்றும் கோவா அறிவியல் மையம் உள்ளிட்ட பல அரசு நடத்தும் அருங்காட்சியகங்களை நீங்கள் காணலாம். [[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமாவில்]], பழமையான வானூர்திகளைக் காண்பதற்கான சிறந்த இடமான கடற்படை வானூர்திப் போக்குவரத்து அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. கிறிஸ்தவ மதக் கலை மற்றும் சில சமயங்களில் மதச்சார்பற்ற கலைகளின் எடுத்துக்காட்டுகளைக் காண [[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] ஒரு சிறந்த இடமாகும். அங்கு நீங்கள் கிறிஸ்தவக் கலை அருங்காட்சியகத்தையும், இயல்புமீறிய பாணி கலைஞர் டோம் மார்ட்டினின் படைப்புகளைக் கொண்ட நவீன கலைக்கூடத்தையும் காணலாம். [[Wy/ta/மர்ம கோவா|மர்ம கோவாப்]] பகுதியில், புனித யோசப் வாசு அவர்களின் மத அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. [[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசுப்]] பகுதியில் உள்ள சேவியர் வரலாற்று ஆய்வு மையத்திலும் கிறிஸ்தவக் கலைக்கான ஒரு கலைக்கூடம் உள்ளது. கோவாவின் தனித்துவமான மற்றும் சுதந்திரமான வாழ்க்கை முறையால் ஈர்க்கப்பட்ட பல கலைஞர்கள், ஓவியர்கள் மற்றும் கட்டிடக் கலைஞர்கள் இங்கு குடியேறி, கலைக்கூடங்களையும் அருங்காட்சியகங்களையும் நிறுவியுள்ளனர். இதற்கு ஒரு எடுத்துக்காட்டு [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிமில்]] அமைந்துள்ள சுபோத் கெர்கரின் கலைக்கூடம் ஆகும். மேலும் பெனாலிமில் "கோவா சித்ரா அருங்காட்சியகம்" அமைந்துள்ளது. இது ஓரிடத்தில் திரட்டப்பட்ட இனவரைவியல் சார்ந்த கலைப்பொருட்களின் மிகப்பெரிய தொகுப்பைக் கொண்டுள்ளது. ===பொது விடுமுறை நாட்கள்=== கோவாவில் ஆண்டுதோறும் ஏறக்குறைய இரண்டு வாரங்களுக்கு விடுமுறை நாட்கள் வருகின்றன. அரசு அலுவலகங்கள் வாரத்திற்கு ஐந்து நாட்கள் மட்டுமே செயல்படுகின்றன (சனிக்கிழமை மற்றும் ஞாயிற்றுக்கிழமைகளில் விடுமுறை). பஞ்சிம் நகரில் கடைகள் மற்றும் வணிக நிறுவனங்கள் மாலை வேளையில் சீக்கிரமாகவே (சுமார் இரவு 8 மணிக்கு) மூடப்படுகின்றன. மேலும், மதிய வேளையில் நீண்ட இடைவேளை (சுமார் மதியம் 1:00 மணி முதல் 3:30 மணி வரை) எடுக்கப்படுகிறது. கோவா கடை உரிமையாளர்கள் இந்த மதிய இடைவேளையைத் தீவிரமாகக் கடைப்பிடிக்கின்றனர். இச்சமயத்தில் எந்தவித வணிக நடவடிக்கைகளும் நடைபெறுவதில்லை. எனினும், மதுக்கூடங்கள், உணவகங்கள் மற்றும் பிற வணிக வளாகங்கள் வாடிக்கையாளர்களுக்கு ஏற்ற வகையில் நீண்ட நேரம் செயல்படுகின்றன. நத்தார் (கிறிஸ்துமஸ்), குடியரசு தினம், ஈத்-உல்-சுஹா (தியாகத் திருநாள்), குடி பட்வா, புனித வெள்ளி, சுதந்திர தினம், கணேஷ் சதுர்த்தி (இரு நாட்களும்), காந்தி ஜெயந்தி, தசரா, தீபாவளி, ஈத்-உல்-பித்ர் (ஈகைத் திருநாள்), புனித பிரான்சிஸ் சேவியர் திருவிழா, கோவா விடுதலை தினம், மகா சிவராத்திரி, வண்ணத் திருநாள் மற்றும் மீலாதுன் நபி ஆகியவை இங்குள்ள முக்கிய பொது அல்லது சிறப்பு விடுமுறை நாட்களாகும். உள்ளூர் மதத் திருவிழாக்களின் போதும் வங்கிகள் செயல்படக்கூடும். கணேஷ் சதுர்த்தி மற்றும் 'கார்னிவல்' (கிறிஸ்தவ நாட்காட்டியில் 'லெண்ட்' அல்லது தவக்காலம் தொடங்குவதற்கு முன் கொண்டாடப்படும் திருவிழா) போன்ற பண்டிகைக் காலங்களில், சுற்றுலாப் பயணிகளும் பிற மாநிலங்களில் வசிக்கும் உள்ளூர் மக்களும் பெருமளவில் இங்கு வருகை தருவார்கள். இக்காலகட்டங்களில் மாநிலத்திற்குச் செல்லத் திட்டமிட்டால், தொடருந்து, பேருந்து மற்றும் வானூர்திப் பயண முன்பதிவுகளை முன்கூட்டியே செய்துகொள்வது நல்லது. பசுமையான பகுதிகளில் கட்டிடங்கள் கட்டுவதற்கு கட்டுப்பாடுகள் விதிக்கப்பட்டுள்ளதால், கோவா பசுமையாகவும் அழகாகவும் திகழ்கிறது. குடியிருப்புப் பகுதிகள் அதற்கென ஒதுக்கப்பட்ட மண்டலங்களில் மட்டுமே அமைக்கப்படுகின்றன. பசுமை மண்டலப் பகுதிகள் எவ்வித இடையூறுமின்றி அப்படியே பாதுகாக்கப்படுகின்றன. == பேச்சுமொழி == கோவாவின் மாநில மொழி கொங்கணி ஆகும். பெரும்பாலான கோவா மக்கள் கொங்கணி, ஆங்கிலம், இந்தி மற்றும் மராட்டி ஆகிய மொழிகளைப் பேசுகின்றனர். போர்த்துகீசிய மொழியும் ஒரு சிறிய பிரிவினரால் அறியப்படுகிறது. குறிப்பாக, உயர்குடியினர், முந்தைய சலுகை பெற்ற வகுப்பினர் அல்லது 1961-ஆம் ஆண்டுக்கு முந்தைய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் கீழ் இருந்த கோவாவில் கல்வி பயின்ற மூத்த தலைமுறையினர் இம்மொழியை அறிந்திருக்கின்றனர். கோவாவில் வெவ்வேறு நோக்கங்களுக்காகப் பல்வேறு மொழிகள் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. கொங்கணி மொழி மிகவும் பரவலாகப் பேசப்படுகிறது. ஆங்கிலமும் மராட்டியும் மிகவும் பரவலாக வாசிக்கப்படுகின்றன. பெரும்பாலான செய்தித்தாள்களும் இவ்விரு மொழிகளிலேயே வெளியிடப்படுகின்றன. கத்தோலிக்கர்கள் தங்கள் வழிபாட்டுச் சேவைகளுக்குப் பெரும்பாலும் கொங்கணி மொழியையே பயன்படுத்துகின்றனர். அதேவேளையில், இம்மாநிலத்தில் உள்ள இந்துக்களுக்கு மதரீதியான பயன்பாட்டிற்கான மொழியாகப் பெரும்பாலும் மராட்டி விளங்குகிறது. நிர்வாகப் பணிகள் பெரும்பாலும் ஆங்கிலத்திலேயே மேற்கொள்ளப்படுகின்றன. இதுவே அதிகாரப்பூர்வ அரசிதழ் வெளியீட்டு மொழியாகவும், நீதிமன்றங்களில் முதன்மையாகப் பயன்படுத்தப்படும் மொழியாகவும் திகழ்கிறது. கொங்கணி மொழியைக் கற்பது சற்று கடினமாக இருக்கலாம். இம்மொழி கோவாவிலும் அதற்கு வெளியிலும் நான்கு முதல் ஐந்து வகையான எழுத்து வடிவங்களில் எழுதப்படுகிறது: தேவநாகரி (அதிகாரப்பூர்வ எழுத்து வடிவம்), உரோமன் அல்லது 'ரோமி' (கோவாவில் பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுவது), கன்னட எழுத்து வடிவம், மலையாள எழுத்து வடிவம் மற்றும் பெர்சிய-அரபு எழுத்து வடிவம் (இந்தியாவின் மேற்கு கடற்கரைப் பகுதியில் தெற்கே அமைந்துள்ள சில முசுலிம் சமூகத்தினரால் இது பயன்படுத்தப்படுவதாகக் கூறப்படுகிறது). உரோமன் எழுத்து வடிவத்தில் கொங்கணி மொழியைக் கற்பதற்கான நூல்களும் வெளியிடப்பட்டுள்ளன. இதன் மூலம், கோவாவில் கொங்கணி மொழிக்கான அதிகாரப்பூர்வமாக அங்கீகரிக்கப்பட்ட எழுத்து வடிவமான தேவநாகரியை (இந்தி, மராட்டி மற்றும் பிற மொழிகளை எழுதப் பயன்படுவது) அறியாதவர்களுக்கு இம்மொழியைக் கற்பது எளிதாகிறது. == போக்குவரத்து == கர்நாடகா, மகாராஷ்டிரா ஆகிய மாநிலங்களில் இருந்து அரசுப் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. தலைநகரான பணஜியில் பஞ்சிம் பேருந்து நிலையத்தில் மாநில அரசுப் பேருந்துகளும் உள்ளூர் நகரப் பேருந்துகளும் இயக்கப்படுகின்றன. மும்பை, மங்களூர், பெங்களூர் போன்ற ஊர்களில் இருந்து ரயில்கள் இயக்கப்படுகின்றன. ஊர் சுற்ற விரும்பும் பயணிகள் பைக்/கார் வாடகைக்கு எடுத்துக் கொள்ளலாம். '''கடற்கரைகள்''' * அஞ்சுனா * பாகா * கண்டோலிம் * சிங்குவேரியம் * பாலோலெம் * வாகடோர் [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q1171}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/மேற்கு இந்தியா}} 1drj1l0u7ec5m4e22zl6j8wolpznrt6 7356335 7356334 2026-10-07T15:34:45Z Sangarj1712 2655454 /* கலை மற்றும் கலாச்சாரம் */ பகுதி மேம்படுத்தப்பட்டு வருகின்றது 7356335 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Goa_banner.png|caption=விற்பனைக்கு நிறமிகள்}} '''கோவா''' ([[Wy/ta/கொங்கணி சொற்றொடர்நூல்|கொங்கணி]]: गोंय / கோய், [[Wy/ta/மராட்டி சொற்றொடர்நூல்|மராட்டி]]: गोवा ''கோவா''), [[Wy/ta/மேற்கு இந்தியா|மேற்கு கடற்கரை]] பகுதியிலுள்ள ஒரு மாநிலமாகும். இங்குள்ள அழகிய கடற்கரைகளும் அருவிகளும் சுற்றுலாப் பயணிகளை பெரிதும் ஈர்ப்பவை. கோவா செழுமையான வரலாற்றைக் கொண்ட ஒரு முன்னாள் போர்த்துகீசியக் காலனி ஆகும். சுமார் 3,700 சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பளவில் விரிந்துள்ளதும், ஏறத்தாழ 14 கோடியே மக்கள் தொகையைக் கொண்டதுமான கோவா, இந்திய அளவுகோல்களின்படி ஒரு சிறிய மாநிலமாகும். இந்திய மற்றும் போர்த்துகீசியப் பண்பாடுகள் மற்றும் கட்டடக்கலைகளின் தனித்துவமான கலவையை இது கொண்டுள்ளது; இக்கலவையானது ஆண்டுதோறும் சுமார் 25 கோடி பார்வையாளர்களை (இதில் ஏறத்தாழ 4,00,000 வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளும் அடங்குவர்) ஈர்க்கிறது. இதன் காரணமாகவே, இம்மாநிலத்திற்கு 'விழாக்களின் மாநிலம்' என்ற புனைப்பெயர் சூட்டப்பட்டுள்ளது. [[File:BeachFun.jpg|கோவா கடற்கரை|thumb]] அருவிகள் (துத்சாகர், அம்போலி, மங்கேலி, தோடாமர்க்கு) மற்றும் மலைப்பாதைகளால் வரம் பெற்றது. 1960-ஆம் ஆண்டுகள் முதற்கொண்டு, கோவா தொடர்ந்து பார்வையாளர்களை ஈர்த்து வருகிறது: முதலில் இப்பிகள் மற்றும் தாயகம் திரும்பிய வெளிநாடு வாழ் கோவா மக்கள்; பின்னர் சாசனச் சுற்றுலாப் பயணிகள் (1987-ஆம் ஆண்டில் செர்மானியர்கள் தொடங்கி); கத்தோலிக்க மற்றும் இந்துத் திருத்தலங்களுக்கு யாத்திரை செல்பவர்கள்; கோவாவையே தங்கள் நிரந்தர வசிப்பிடமாகத் தேர்ந்தெடுத்துக் குடியேறுபவர்கள்; மருத்துவ சிகிச்சைக்காகச் செல்பவர்கள்; மற்றும் கோவாவில் நடைபெறும் கருத்தரங்குகள், மாநாடுகளில் கலந்துகொள்ளும், நாளுக்கு நாள் அதிகரித்து வரும் மக்கள் எனப் பல தரப்பினரும் இங்கு வருகின்றனர். ==பிராந்தியங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe|15.364|74.053|zoom=9|staticmap=Map-India-Goa01.png|show=mask,go,city}} {{Wy/ta/Regionlist | region1name=[[Wy/ta/வட கோவா|வட கோவா]] | region1color=#a53737 | region1items=[[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசு]], பிச்சோலிம், பெர்னேம், [[Wy/ta/போண்டா|போண்டா]], சத்தாரி, [[Wy/ta/தீசுவாடி|தீசுவாடி]], தார்பந்தோரா| | region1description=வடகோவா பகுதி அதன் துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை, பரபரப்பான சந்தைகள் மற்றும் உற்சாகமான சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றது. பாகா, கலங்குட் மற்றும் [[Wy/ta/அஞ்சுனா|அஞ்சுனா]] போன்ற இங்குள்ள பிரபலமான கடற்கரைகள், கொண்டாட்ட விரும்பிகள், சாகசப் பயணிகள் மற்றும் நீர் விளையாட்டு ஆர்வலர்களை ஈர்க்கின்றன. பரபரப்பான இக்கடற்கரைகள் பகல் நேரத்தில் நீர் விளையாட்டு நடவடிக்கைகளுக்கு ஏற்ற இடங்களாகவும், சூரியன் மறைந்த பிறகு துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை மையங்களாகவும் திகழ்கின்றன. | region2name=[[Wy/ta/தென் கோவா|தென் கோவா]] | region2color=#8a84a3 | region2items=[[Wy/ta/கனகோனா|கனகோனா]], [[Wy/ta/மர்மகோவா|மர்மகோவா]], கேபேம், [[Wy/ta/சால்சேட்|சால்சேட்]], [[Wy/ta/சாங்க்யும்|சாங்க்யும்]] | region2description=தெற்குப் பகுதி மிகவும் அமைதியான சூழலைக் கொண்டுள்ளது. கூட்ட நெரிசலிலிருந்து விலகி, நிம்மதியான விடுமுறையைக் கழிக்க விரும்பும் பயணிகளுக்கு இது மிகச் சிறந்த தேர்வாகும். [[Wy/ta/பாலோலம்|பாலோலம்]], [[Wy/ta/அகோண்டா|அகோண்டா]] மற்றும் நியோலம் போன்ற கடற்கரைகள், அவற்றின் தூய வெண்மணல், தெளிவான நீர் மற்றும் கண்ணுக்கினிய இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றவை. இங்கு வரும் சுற்றுலாப் பயணிகள், நிதானமான சூழலில் மனதை ஆசுவாசப்படுத்திக்கொள்ளவும், வெயிற்குளிப்பு எடுக்கவும், கடற்கரையின் அமைதியை ரசிக்கவும் முடியும். }} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#a53737|title=[[North Goa]]|wikidata=Q108234}} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#8a84a3|title=[[South Goa]]|wikidata=Q108244}} ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Infobox|கோவாவின் நகரங்கள்|"பாதி நகர்ப்புறம்" என்று தன்னை அடையாளப்படுத்திக்கொள்ளும் ஒரு மாநிலமாக இருந்தபோதிலும், கோவாவில் ஆச்சரியப்படும் வகையில் அதிக எண்ணிக்கையிலான கிராமங்கள் உள்ளன. அங்குள்ள "நகரங்கள்" கூட உண்மையில் சிறிய, நெரிசல் மிகுந்த ஊர்களைப் போலவே (அழகிய சூழல் கொண்ட பஞ்சிம் நகரைப் போன்று) காட்சியளிக்கின்றன. எந்தவொரு நகரத்தின் மக்கள் தொகையும் ஒரு லட்சத்திற்கு மேல் கணிசமாக இல்லை. இருப்பினும், சில நகரங்கள் அந்த எண்ணிக்கையை நெருங்குகின்றன. இங்குள்ள கிராமங்கள் மிகவும் கவரும் வகையிலும், தனித்துவமான உலகமாகவும் திகழ்கின்றன. ஆனால், சுற்றுலா மற்றும் அதனால் ஏற்பட்ட நில வணிக வளர்ச்சி ஆகியவை, சுற்றுலாப் பயணிகள் தேடி வரும் அந்த இடத்தையே அழித்துவிடுவதாக உள்ளூர் மக்கள் கருதுகின்றனர்.}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜி]] | lat=15.49093 | long=73.82785 | image=Panaji Church (3044129555).jpg |wikidata=Q214681}} — இது 'பஞ்சிம்' என்றும் அழைக்கப்படுகிறது; போர்த்துகீசியர் ஆட்சிக் காலத்தில் 'நவ கோவா' என்று அறியப்பட்டது. இது மாநிலத் தலைநகராகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மப்பூசா|மப்பூசா]] | lat=15.60000 | long=73.82000 |wikidata=Q2087705}} — இப்பட்டணம் வடக்கு கோவாவில், பனாஜியிலிருந்து சுமார் 13 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது. மப்பூசா கோவாவின் முக்கியமான சந்தை மையங்களில் ஒன்றாகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மட்காவ்|மட்காவ்]] | lat=15.28322 | long=73.98619 |wikidata=Q515117}} — கோவாவின் இரண்டாவது பெரிய நகரம். இது மாநிலத்தின் வணிக மற்றும் பண்பாட்டுத் தலைநகராகத் திகழ்கிறது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] | lat=15.50277 | long=73.91541 | image=Basilica_of_Bom_Jesus_2012.jpg |wikidata=Q553907}} — இங்கு 16-ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த தேவாலயங்கள், கன்னிமாடங்கள் மற்றும் நினைவுச் சின்னங்கள் அமைந்துள்ளன. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமா]] | lat=15.38603 | long=73.84404 |wikidata=Q978780}} — தென் கோவா மாவட்டத்தின் மர்மகோவா தாலுகாவில் அமைந்துள்ள மக்கள் தொகை மிகுந்த ஒரு நகரம் இது. கோவாவில் கடற்கரையோரப் பகுதிகள் ([[Wy/ta/கலங்குட்|கலங்குட்]], [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிம்]] போன்றவை) மற்றும் உட்புறப் பகுதிகள் (கனகோனாவில் உள்ள சௌடி, சான்வோர்டெம்-குவெபெம், பிச்சோலிம், பெர்னெம் நகரம் போன்றவை) என வேறு சில சிறிய, அழகான மற்றும் சில சமயங்களில் மக்கள் கூட்டம் நிறைந்த நகரங்களும் உள்ளன. இவற்றில் சில, அருகிலுள்ள சுற்றுலாத் தலங்களுக்குச் செல்வதற்கான நுழைவாயில்களாகவும் அமைகின்றன. மேலும், கோவாவில் சுமார் 350 கிராமங்கள் உள்ளன. இவை பெரும்பாலும் இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலைக் கொண்டிருப்பதோடு, ஒவ்வொன்றும் தனக்கென தனித்துவமான சிறப்பியல்புகளையும் கொண்டுள்ளன. == பிற சேருமிடங்கள் == * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கார்சா பிராங்கா ஆயுர்வேத தாவரவியல் பூங்கா |lat=15.34481 |long=73.99590 |image= }}, உலூத்தோலிம் &mdash; * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கரை பூங்கா |lat=15.32480 |long=74.02098 |image= }}, [[Wy/ta/சிரோடா|சிரோடா]] &mdash; * {{Wy/ta/Marker|type=vicinity | name=பகவான் மகாவீரர் காட்டுயிர்ச் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லம் தேசியப் பூங்கா | lat=15.33390 | long=74.28835 | image= | wikidata=Q2397554 }} பகவான் மகாவீர் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லெம் தேசிய பூங்கா ஆகியவை பல்வேறு வகையான பூக்கும் தாவரங்கள் மற்றும் பசுமையான சூழலைக் கொண்ட ஒரு தூய இயற்கை பகுதியாகும். இது பல பாலூட்டிகள், பறவைகள், வண்ணத்துப்பூச்சிகள் மற்றும் ஊர்வனவற்றின் வாழ்விடமாகவும் விளங்குகிறது. இது கோவாவின் மிகப்பெரிய பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதியாகும். இங்கு ''தாம்ப்டி சுர்லா கோயில்'', ''தாம்ப்டி நீர்வீழ்ச்சி'' மற்றும் பிற சுற்றுலாத் தலங்களையும் காணலாம். ==புரிந்து கொள்ளுங்கள்== [[File:Map-India-Goa01.png|thumb|கோவா வரைபடம்]] 1510 ஆம் ஆண்டு முதல் 1961 ஆம் ஆண்டு வரை கோவா போர்த்துகலின் காலனியாக இருந்தது. 1961-ஆம் ஆண்டில் விச்சய் நடவடிக்கை என்ற நடவடிக்கையின் கீழ், கோவாவின் கட்டுப்பாட்டை மீட்க இந்திய இராணுவம் அங்கு அனுப்பப்பட்டது. இந்த இணைப்பானது இந்தியாவில் 'கோவா விடுதலை' என்றும், போர்த்துகலில் 'கோவா மீதான படையெடுப்பு' என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறது. கோவாவின் இதயம் அதன் கிராமங்களிலேயே குடிகொண்டிருக்கிறது. மற்றவர்களைப் போலன்றி, கோவாவாசிகள் நகரங்களில் வசிப்பதில்லை என்று புகழ்பெற்ற கோவா கட்டிடக்கலைஞர் இயெரார்ட் டா குன்கா வேறொரு இடத்தில் வாதிட்டுள்ளார். அவர்கள் பெரும்பாலும் கிராமங்களிலேயே வசிக்கின்றனர்; அங்கிருந்து வேலைக்குச் சென்று வருகின்றனர். கோவாவின் கிராமங்களே தனித்துவமான அழகையும் தனித்தன்மையையும் தன்னுள் கொண்டுள்ளன. கோவாவில் வாழ்வது சற்றே கடினமாகவும் மந்தமாகவும் இருக்கலாம்; ஆனால் அங்கு விடுமுறையைக் கழிப்பது மிகச் சிறப்பாக அமையும். ஓர் இதமான மாலைப் பொழுதிலோ அல்லது ஓர் அமைதியான காலை வேளையிலோ, எவ்விதத் திட்டமுமின்றி சும்மா ஒரு பயணம் மேற்கொள்ளலாம். கோவாவின் கிராமங்கள் கொண்டுள்ள அழகைக் கண்டு வியந்து போகலாம். நகர்ப்புறங்களைப் போலன்றி, கிராமங்கள் பொதுவாகச் சுத்தமாகவும், நட்பான சூழலுடனும், அதிக எண்ணிக்கையிலான சுற்றுலாப் பயணிகள் நிறைந்திருக்கும் பகுதிகளைத் தவிர — மற்ற கிராமப் பகுதிகள் பணத்திற்கு ஏற்ற மதிப்பளிப்பவையாகவும் திகழ்கின்றன. கோவா பல முகங்களைக் கொண்டது. இதன் கடற்கரைப் பகுதியானது, உட்புற நிலப்பகுதியிலிருந்து மாறுபட்டுள்ளது. சில கிராமங்கள், சற்று மாறுபட்ட மற்றும் தனித்துவமான அனுபவங்களை வழங்குகின்றன. இத்தகைய கிராமங்கள் பெரும்பாலும், பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பயணிகள் தங்கும் இடங்களுக்கு அருகிலேயே அமைந்துள்ளன. எனவே, தங்குமிடம் தேடுவது இங்கு ஒரு பிரச்சினையாக இருக்க வாய்ப்பில்லை. 451 ஆண்டுகளாக இந்தியாவின் பிற பகுதிகளிலிருந்து தனிமைப்படுத்திய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் காரணமாக, கோவா இந்தியாவின் மற்ற பகுதிகளிலிருந்து வெளிப்படையாகவே மாறுபட்டுத் திகழ்கிறது. கோவாவின் மக்கள் தொகையானது இந்துக்கள் மற்றும் ரோமன் கத்தோலிக்கர்களின் கலவையாக அமைந்துள்ளது. இம்மக்கள்தொகை பரவல் தோராயமாக 65% இந்துக்களாகவும், 24% கிறித்தவர்களாகவும் உள்ளது. இங்கு சிறிய அளவிலான முசுலிம் மக்கள் தொகையும் உள்ளது. இத்தகைய பன்முகத்தன்மை இருந்தபோதிலும், இங்கு மதக்கலவரங்கள் ஏறக்குறைய அறவே இல்லாத நிலையே காணப்படுகிறது. மேலும், இந்தியாவின் மிகவும் அமைதியான மாநிலங்களில் ஒன்றாகவும் கோவா கருதப்படுகிறது. கோவா மக்களின் பிரதான உணவு மீன், கறி மற்றும் சாதம் ஆகும் ===பண்பாடு=== [[File:Church of St. Cajetan,Old Goa,India..jpg|thumb|250px|கோவாவில் 1661-ஆம் ஆண்டு போர்த்துகீசியர்கள் காலத்தில் கட்டப்பட்ட புனித கச்சேதன் தேவாலயம்]] கோவாவின் பண்பாடு முதன்மையாக அங்குள்ள இந்து மற்றும் கத்தோலிக்க மக்களால் வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது. இங்குள்ள மக்கள் பெரும்பாலும் நிதானமான, கவலையற்ற இயல்புடையவர்கள். விமானம் மற்றும் இரயில் போக்குவரத்து வசதிகள் மேம்பட்டதன் காரணமாக, அண்டை மாநிலங்களிலிருந்து மக்கள் பெருமளவில் இங்கு வரத் தொடங்கியுள்ளனர். இது பல்வேறு விதமான கலாச்சாரங்களையும் தன்னுடன் கொண்டு வந்துள்ளது. இந்தியாவின் பிற மாநிலங்களைச் சேர்ந்த பலரும் இங்கு வந்து குடியேறியுள்ளனர். கோவாவின் கத்தோலிக்கர்கள் பொதுவாகத் தங்கள் இந்துப் பின்னணியை ஏற்றுக்கொள்வதுடன், தங்கள் நம்பிக்கைகளுக்குள் சாதிய அமைப்பின் தடங்களையும் கொண்டுள்ளனர். பல நேர்வுகளில், இந்துக்கள் தங்கள் பொதுச் சொத்துக்களின் உரிமையையும் நிர்வாகத்தையும் தொடர்ந்து தக்கவைத்துக்கொள்வதற்காக, தங்கள் மகன்களில் ஒருவரை மட்டும் மதம் மாறுவதற்காகப் பின்னால் விட்டுச் சென்றதாகவும்; அதே வேளையில், குடும்பத்தின் மற்ற உறுப்பினர்கள் தங்கள் இந்துத் தெய்வங்களைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் சிலைகளுடன் அண்டைப்பகுதிகளுக்குக் குடியேற விரும்பியதாகவும் ஆவணங்கள் குறிப்பிடுகின்றன. பல ஆண்டுகளாக, ஏராளமான கத்தோலிக்கர்கள் பம்பாய் மற்றும் புனே ஆகிய முக்கிய வர்த்தக நகரங்களுக்கும், அங்கிருந்து கிழக்கு ஆப்பிரிக்காவிற்கும் (அப்போதைய போர்த்துகீசிய காலனிகளான அங்கோலா மற்றும் மொசாம்பிக்கிற்கும்), போர்ச்சுகலுக்கும், 20 ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதியில் கனடா மற்றும் ஆத்திரேலியாவிற்கும் குடிபெயர்ந்துள்ளனர். எனவே, கோவாவின் பல பழைய மூதாதையர் சொத்துக்கள், பரவலாகப் பரவியுள்ள சொத்து வாரிசுகளுக்கு இடையேயான கருத்து வேறுபாடுகளால் ஏற்பட்ட சட்டச் சிக்கல்களில் சிக்கியோ அல்லது கைவிடப்பட்டோ கிடக்கின்றன. வெளிநாடுகளில் வசிக்கும் கோவா மக்கள் தங்கள் சொந்த மாநிலத்திற்குத் திரும்பி வருகின்றனர். அவர்கள் பெரும்பாலும் கடற்கரையோரம் விடுமுறைக்கால இல்லங்களை வாங்குகிறார்கள். பின்னர் அவை முகவர்களால் குறுகிய காலம் தங்கும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு வாடகைக்கு விடப்படும் 'வாடகைக்கு விடப்படும்' குடியிருப்புகளாக மாற்றப்படுகின்றன . கோவாவிற்குச் செல்ல ஆண்டின் மிகச்சிறந்த காலம், வானிலை இதமாகவும், வறண்டதாகவும், இரம்மியமாகவும் இருக்கும் நவம்பர் நடுப்பகுதி முதல் பிப்ரவரி நடுப்பகுதி வரையிலான காலமாகும். ===கலை மற்றும் கலாச்சாரம்=== கோவாவில் ஏராளமான அருங்காட்சியகங்கள், கலைக்கூடங்கள் மற்றும் நூலகங்கள் உள்ளன. [[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜியில்]], கோவா மாநில அருங்காட்சியகம், கலா அகாடமி, மத்திய நூலகம் மற்றும் கோவா அறிவியல் மையம் உள்ளிட்ட பல அரசு நடத்தும் அருங்காட்சியகங்களை நீங்கள் காணலாம். [[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமாவில்]], பழமையான வானூர்திகளைக் காண்பதற்கான சிறந்த இடமான கடற்படை வானூர்திப் போக்குவரத்து அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. கிறிஸ்தவ மதக் கலை மற்றும் சில சமயங்களில் மதச்சார்பற்ற கலைகளின் எடுத்துக்காட்டுகளைக் காண [[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] ஒரு சிறந்த இடமாகும். அங்கு நீங்கள் கிறிஸ்தவக் கலை அருங்காட்சியகத்தையும், இயல்புமீறிய பாணி கலைஞர் டோம் மார்ட்டினின் படைப்புகளைக் கொண்ட நவீன கலைக்கூடத்தையும் காணலாம். [[Wy/ta/மர்ம கோவா|மர்ம கோவாப்]] பகுதியில், புனித யோசப் வாசு அவர்களின் மத அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. [[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசுப்]] பகுதியில் உள்ள சேவியர் வரலாற்று ஆய்வு மையத்திலும் கிறிஸ்தவக் கலைக்கான ஒரு கலைக்கூடம் உள்ளது. கோவாவின் தனித்துவமான மற்றும் சுதந்திரமான வாழ்க்கை முறையால் ஈர்க்கப்பட்ட பல கலைஞர்கள், ஓவியர்கள் மற்றும் கட்டிடக் கலைஞர்கள் இங்கு குடியேறி, கலைக்கூடங்களையும் அருங்காட்சியகங்களையும் நிறுவியுள்ளனர். இதற்கு ஒரு எடுத்துக்காட்டு [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிமில்]] அமைந்துள்ள சுபோத் கெர்கரின் கலைக்கூடம் ஆகும். மேலும் பெனாலிமில் "கோவா சித்ரா அருங்காட்சியகம்" அமைந்துள்ளது. இது ஓரிடத்தில் திரட்டப்பட்ட இனவரைவியல் சார்ந்த கலைப்பொருட்களின் மிகப்பெரிய தொகுப்பைக் கொண்டுள்ளது. கோவா கலைஞர்கள், வடிவமைப்பாளர்கள், நிரலாளர்கள் மற்றும் பொறியாளர்களை ஈர்த்து, இந்தியாவின் படைப்பாற்றல் மையமாகத் திகழ்கிறது. இந்தியாவின் முதல் தொழில்நுட்ப மற்றும் கலை அருங்காட்சியகமான '''சென்சிஸ்தான்''' இங்கு அமைந்துள்ளது. ===பொது விடுமுறை நாட்கள்=== கோவாவில் ஆண்டுதோறும் ஏறக்குறைய இரண்டு வாரங்களுக்கு விடுமுறை நாட்கள் வருகின்றன. அரசு அலுவலகங்கள் வாரத்திற்கு ஐந்து நாட்கள் மட்டுமே செயல்படுகின்றன (சனிக்கிழமை மற்றும் ஞாயிற்றுக்கிழமைகளில் விடுமுறை). பஞ்சிம் நகரில் கடைகள் மற்றும் வணிக நிறுவனங்கள் மாலை வேளையில் சீக்கிரமாகவே (சுமார் இரவு 8 மணிக்கு) மூடப்படுகின்றன. மேலும், மதிய வேளையில் நீண்ட இடைவேளை (சுமார் மதியம் 1:00 மணி முதல் 3:30 மணி வரை) எடுக்கப்படுகிறது. கோவா கடை உரிமையாளர்கள் இந்த மதிய இடைவேளையைத் தீவிரமாகக் கடைப்பிடிக்கின்றனர். இச்சமயத்தில் எந்தவித வணிக நடவடிக்கைகளும் நடைபெறுவதில்லை. எனினும், மதுக்கூடங்கள், உணவகங்கள் மற்றும் பிற வணிக வளாகங்கள் வாடிக்கையாளர்களுக்கு ஏற்ற வகையில் நீண்ட நேரம் செயல்படுகின்றன. நத்தார் (கிறிஸ்துமஸ்), குடியரசு தினம், ஈத்-உல்-சுஹா (தியாகத் திருநாள்), குடி பட்வா, புனித வெள்ளி, சுதந்திர தினம், கணேஷ் சதுர்த்தி (இரு நாட்களும்), காந்தி ஜெயந்தி, தசரா, தீபாவளி, ஈத்-உல்-பித்ர் (ஈகைத் திருநாள்), புனித பிரான்சிஸ் சேவியர் திருவிழா, கோவா விடுதலை தினம், மகா சிவராத்திரி, வண்ணத் திருநாள் மற்றும் மீலாதுன் நபி ஆகியவை இங்குள்ள முக்கிய பொது அல்லது சிறப்பு விடுமுறை நாட்களாகும். உள்ளூர் மதத் திருவிழாக்களின் போதும் வங்கிகள் செயல்படக்கூடும். கணேஷ் சதுர்த்தி மற்றும் 'கார்னிவல்' (கிறிஸ்தவ நாட்காட்டியில் 'லெண்ட்' அல்லது தவக்காலம் தொடங்குவதற்கு முன் கொண்டாடப்படும் திருவிழா) போன்ற பண்டிகைக் காலங்களில், சுற்றுலாப் பயணிகளும் பிற மாநிலங்களில் வசிக்கும் உள்ளூர் மக்களும் பெருமளவில் இங்கு வருகை தருவார்கள். இக்காலகட்டங்களில் மாநிலத்திற்குச் செல்லத் திட்டமிட்டால், தொடருந்து, பேருந்து மற்றும் வானூர்திப் பயண முன்பதிவுகளை முன்கூட்டியே செய்துகொள்வது நல்லது. பசுமையான பகுதிகளில் கட்டிடங்கள் கட்டுவதற்கு கட்டுப்பாடுகள் விதிக்கப்பட்டுள்ளதால், கோவா பசுமையாகவும் அழகாகவும் திகழ்கிறது. குடியிருப்புப் பகுதிகள் அதற்கென ஒதுக்கப்பட்ட மண்டலங்களில் மட்டுமே அமைக்கப்படுகின்றன. பசுமை மண்டலப் பகுதிகள் எவ்வித இடையூறுமின்றி அப்படியே பாதுகாக்கப்படுகின்றன. == பேச்சுமொழி == கோவாவின் மாநில மொழி கொங்கணி ஆகும். பெரும்பாலான கோவா மக்கள் கொங்கணி, ஆங்கிலம், இந்தி மற்றும் மராட்டி ஆகிய மொழிகளைப் பேசுகின்றனர். போர்த்துகீசிய மொழியும் ஒரு சிறிய பிரிவினரால் அறியப்படுகிறது. குறிப்பாக, உயர்குடியினர், முந்தைய சலுகை பெற்ற வகுப்பினர் அல்லது 1961-ஆம் ஆண்டுக்கு முந்தைய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் கீழ் இருந்த கோவாவில் கல்வி பயின்ற மூத்த தலைமுறையினர் இம்மொழியை அறிந்திருக்கின்றனர். கோவாவில் வெவ்வேறு நோக்கங்களுக்காகப் பல்வேறு மொழிகள் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. கொங்கணி மொழி மிகவும் பரவலாகப் பேசப்படுகிறது. ஆங்கிலமும் மராட்டியும் மிகவும் பரவலாக வாசிக்கப்படுகின்றன. பெரும்பாலான செய்தித்தாள்களும் இவ்விரு மொழிகளிலேயே வெளியிடப்படுகின்றன. கத்தோலிக்கர்கள் தங்கள் வழிபாட்டுச் சேவைகளுக்குப் பெரும்பாலும் கொங்கணி மொழியையே பயன்படுத்துகின்றனர். அதேவேளையில், இம்மாநிலத்தில் உள்ள இந்துக்களுக்கு மதரீதியான பயன்பாட்டிற்கான மொழியாகப் பெரும்பாலும் மராட்டி விளங்குகிறது. நிர்வாகப் பணிகள் பெரும்பாலும் ஆங்கிலத்திலேயே மேற்கொள்ளப்படுகின்றன. இதுவே அதிகாரப்பூர்வ அரசிதழ் வெளியீட்டு மொழியாகவும், நீதிமன்றங்களில் முதன்மையாகப் பயன்படுத்தப்படும் மொழியாகவும் திகழ்கிறது. கொங்கணி மொழியைக் கற்பது சற்று கடினமாக இருக்கலாம். இம்மொழி கோவாவிலும் அதற்கு வெளியிலும் நான்கு முதல் ஐந்து வகையான எழுத்து வடிவங்களில் எழுதப்படுகிறது: தேவநாகரி (அதிகாரப்பூர்வ எழுத்து வடிவம்), உரோமன் அல்லது 'ரோமி' (கோவாவில் பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுவது), கன்னட எழுத்து வடிவம், மலையாள எழுத்து வடிவம் மற்றும் பெர்சிய-அரபு எழுத்து வடிவம் (இந்தியாவின் மேற்கு கடற்கரைப் பகுதியில் தெற்கே அமைந்துள்ள சில முசுலிம் சமூகத்தினரால் இது பயன்படுத்தப்படுவதாகக் கூறப்படுகிறது). உரோமன் எழுத்து வடிவத்தில் கொங்கணி மொழியைக் கற்பதற்கான நூல்களும் வெளியிடப்பட்டுள்ளன. இதன் மூலம், கோவாவில் கொங்கணி மொழிக்கான அதிகாரப்பூர்வமாக அங்கீகரிக்கப்பட்ட எழுத்து வடிவமான தேவநாகரியை (இந்தி, மராட்டி மற்றும் பிற மொழிகளை எழுதப் பயன்படுவது) அறியாதவர்களுக்கு இம்மொழியைக் கற்பது எளிதாகிறது. == போக்குவரத்து == கர்நாடகா, மகாராஷ்டிரா ஆகிய மாநிலங்களில் இருந்து அரசுப் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. தலைநகரான பணஜியில் பஞ்சிம் பேருந்து நிலையத்தில் மாநில அரசுப் பேருந்துகளும் உள்ளூர் நகரப் பேருந்துகளும் இயக்கப்படுகின்றன. மும்பை, மங்களூர், பெங்களூர் போன்ற ஊர்களில் இருந்து ரயில்கள் இயக்கப்படுகின்றன. ஊர் சுற்ற விரும்பும் பயணிகள் பைக்/கார் வாடகைக்கு எடுத்துக் கொள்ளலாம். '''கடற்கரைகள்''' * அஞ்சுனா * பாகா * கண்டோலிம் * சிங்குவேரியம் * பாலோலெம் * வாகடோர் [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q1171}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/மேற்கு இந்தியா}} qcxozdt29p3zevyt2rjkev9wngb201s 7356340 7356335 2026-10-07T15:46:09Z Sangarj1712 2655454 /* கலை மற்றும் கலாச்சாரம் */ பகுதி நிறைவடைந்தது 7356340 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Goa_banner.png|caption=விற்பனைக்கு நிறமிகள்}} '''கோவா''' ([[Wy/ta/கொங்கணி சொற்றொடர்நூல்|கொங்கணி]]: गोंय / கோய், [[Wy/ta/மராட்டி சொற்றொடர்நூல்|மராட்டி]]: गोवा ''கோவா''), [[Wy/ta/மேற்கு இந்தியா|மேற்கு கடற்கரை]] பகுதியிலுள்ள ஒரு மாநிலமாகும். இங்குள்ள அழகிய கடற்கரைகளும் அருவிகளும் சுற்றுலாப் பயணிகளை பெரிதும் ஈர்ப்பவை. கோவா செழுமையான வரலாற்றைக் கொண்ட ஒரு முன்னாள் போர்த்துகீசியக் காலனி ஆகும். சுமார் 3,700 சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பளவில் விரிந்துள்ளதும், ஏறத்தாழ 14 கோடியே மக்கள் தொகையைக் கொண்டதுமான கோவா, இந்திய அளவுகோல்களின்படி ஒரு சிறிய மாநிலமாகும். இந்திய மற்றும் போர்த்துகீசியப் பண்பாடுகள் மற்றும் கட்டடக்கலைகளின் தனித்துவமான கலவையை இது கொண்டுள்ளது; இக்கலவையானது ஆண்டுதோறும் சுமார் 25 கோடி பார்வையாளர்களை (இதில் ஏறத்தாழ 4,00,000 வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளும் அடங்குவர்) ஈர்க்கிறது. இதன் காரணமாகவே, இம்மாநிலத்திற்கு 'விழாக்களின் மாநிலம்' என்ற புனைப்பெயர் சூட்டப்பட்டுள்ளது. [[File:BeachFun.jpg|கோவா கடற்கரை|thumb]] அருவிகள் (துத்சாகர், அம்போலி, மங்கேலி, தோடாமர்க்கு) மற்றும் மலைப்பாதைகளால் வரம் பெற்றது. 1960-ஆம் ஆண்டுகள் முதற்கொண்டு, கோவா தொடர்ந்து பார்வையாளர்களை ஈர்த்து வருகிறது: முதலில் இப்பிகள் மற்றும் தாயகம் திரும்பிய வெளிநாடு வாழ் கோவா மக்கள்; பின்னர் சாசனச் சுற்றுலாப் பயணிகள் (1987-ஆம் ஆண்டில் செர்மானியர்கள் தொடங்கி); கத்தோலிக்க மற்றும் இந்துத் திருத்தலங்களுக்கு யாத்திரை செல்பவர்கள்; கோவாவையே தங்கள் நிரந்தர வசிப்பிடமாகத் தேர்ந்தெடுத்துக் குடியேறுபவர்கள்; மருத்துவ சிகிச்சைக்காகச் செல்பவர்கள்; மற்றும் கோவாவில் நடைபெறும் கருத்தரங்குகள், மாநாடுகளில் கலந்துகொள்ளும், நாளுக்கு நாள் அதிகரித்து வரும் மக்கள் எனப் பல தரப்பினரும் இங்கு வருகின்றனர். ==பிராந்தியங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe|15.364|74.053|zoom=9|staticmap=Map-India-Goa01.png|show=mask,go,city}} {{Wy/ta/Regionlist | region1name=[[Wy/ta/வட கோவா|வட கோவா]] | region1color=#a53737 | region1items=[[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசு]], பிச்சோலிம், பெர்னேம், [[Wy/ta/போண்டா|போண்டா]], சத்தாரி, [[Wy/ta/தீசுவாடி|தீசுவாடி]], தார்பந்தோரா| | region1description=வடகோவா பகுதி அதன் துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை, பரபரப்பான சந்தைகள் மற்றும் உற்சாகமான சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றது. பாகா, கலங்குட் மற்றும் [[Wy/ta/அஞ்சுனா|அஞ்சுனா]] போன்ற இங்குள்ள பிரபலமான கடற்கரைகள், கொண்டாட்ட விரும்பிகள், சாகசப் பயணிகள் மற்றும் நீர் விளையாட்டு ஆர்வலர்களை ஈர்க்கின்றன. பரபரப்பான இக்கடற்கரைகள் பகல் நேரத்தில் நீர் விளையாட்டு நடவடிக்கைகளுக்கு ஏற்ற இடங்களாகவும், சூரியன் மறைந்த பிறகு துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை மையங்களாகவும் திகழ்கின்றன. | region2name=[[Wy/ta/தென் கோவா|தென் கோவா]] | region2color=#8a84a3 | region2items=[[Wy/ta/கனகோனா|கனகோனா]], [[Wy/ta/மர்மகோவா|மர்மகோவா]], கேபேம், [[Wy/ta/சால்சேட்|சால்சேட்]], [[Wy/ta/சாங்க்யும்|சாங்க்யும்]] | region2description=தெற்குப் பகுதி மிகவும் அமைதியான சூழலைக் கொண்டுள்ளது. கூட்ட நெரிசலிலிருந்து விலகி, நிம்மதியான விடுமுறையைக் கழிக்க விரும்பும் பயணிகளுக்கு இது மிகச் சிறந்த தேர்வாகும். [[Wy/ta/பாலோலம்|பாலோலம்]], [[Wy/ta/அகோண்டா|அகோண்டா]] மற்றும் நியோலம் போன்ற கடற்கரைகள், அவற்றின் தூய வெண்மணல், தெளிவான நீர் மற்றும் கண்ணுக்கினிய இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றவை. இங்கு வரும் சுற்றுலாப் பயணிகள், நிதானமான சூழலில் மனதை ஆசுவாசப்படுத்திக்கொள்ளவும், வெயிற்குளிப்பு எடுக்கவும், கடற்கரையின் அமைதியை ரசிக்கவும் முடியும். }} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#a53737|title=[[North Goa]]|wikidata=Q108234}} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#8a84a3|title=[[South Goa]]|wikidata=Q108244}} ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Infobox|கோவாவின் நகரங்கள்|"பாதி நகர்ப்புறம்" என்று தன்னை அடையாளப்படுத்திக்கொள்ளும் ஒரு மாநிலமாக இருந்தபோதிலும், கோவாவில் ஆச்சரியப்படும் வகையில் அதிக எண்ணிக்கையிலான கிராமங்கள் உள்ளன. அங்குள்ள "நகரங்கள்" கூட உண்மையில் சிறிய, நெரிசல் மிகுந்த ஊர்களைப் போலவே (அழகிய சூழல் கொண்ட பஞ்சிம் நகரைப் போன்று) காட்சியளிக்கின்றன. எந்தவொரு நகரத்தின் மக்கள் தொகையும் ஒரு லட்சத்திற்கு மேல் கணிசமாக இல்லை. இருப்பினும், சில நகரங்கள் அந்த எண்ணிக்கையை நெருங்குகின்றன. இங்குள்ள கிராமங்கள் மிகவும் கவரும் வகையிலும், தனித்துவமான உலகமாகவும் திகழ்கின்றன. ஆனால், சுற்றுலா மற்றும் அதனால் ஏற்பட்ட நில வணிக வளர்ச்சி ஆகியவை, சுற்றுலாப் பயணிகள் தேடி வரும் அந்த இடத்தையே அழித்துவிடுவதாக உள்ளூர் மக்கள் கருதுகின்றனர்.}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜி]] | lat=15.49093 | long=73.82785 | image=Panaji Church (3044129555).jpg |wikidata=Q214681}} — இது 'பஞ்சிம்' என்றும் அழைக்கப்படுகிறது; போர்த்துகீசியர் ஆட்சிக் காலத்தில் 'நவ கோவா' என்று அறியப்பட்டது. இது மாநிலத் தலைநகராகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மப்பூசா|மப்பூசா]] | lat=15.60000 | long=73.82000 |wikidata=Q2087705}} — இப்பட்டணம் வடக்கு கோவாவில், பனாஜியிலிருந்து சுமார் 13 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது. மப்பூசா கோவாவின் முக்கியமான சந்தை மையங்களில் ஒன்றாகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மட்காவ்|மட்காவ்]] | lat=15.28322 | long=73.98619 |wikidata=Q515117}} — கோவாவின் இரண்டாவது பெரிய நகரம். இது மாநிலத்தின் வணிக மற்றும் பண்பாட்டுத் தலைநகராகத் திகழ்கிறது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] | lat=15.50277 | long=73.91541 | image=Basilica_of_Bom_Jesus_2012.jpg |wikidata=Q553907}} — இங்கு 16-ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த தேவாலயங்கள், கன்னிமாடங்கள் மற்றும் நினைவுச் சின்னங்கள் அமைந்துள்ளன. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமா]] | lat=15.38603 | long=73.84404 |wikidata=Q978780}} — தென் கோவா மாவட்டத்தின் மர்மகோவா தாலுகாவில் அமைந்துள்ள மக்கள் தொகை மிகுந்த ஒரு நகரம் இது. கோவாவில் கடற்கரையோரப் பகுதிகள் ([[Wy/ta/கலங்குட்|கலங்குட்]], [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிம்]] போன்றவை) மற்றும் உட்புறப் பகுதிகள் (கனகோனாவில் உள்ள சௌடி, சான்வோர்டெம்-குவெபெம், பிச்சோலிம், பெர்னெம் நகரம் போன்றவை) என வேறு சில சிறிய, அழகான மற்றும் சில சமயங்களில் மக்கள் கூட்டம் நிறைந்த நகரங்களும் உள்ளன. இவற்றில் சில, அருகிலுள்ள சுற்றுலாத் தலங்களுக்குச் செல்வதற்கான நுழைவாயில்களாகவும் அமைகின்றன. மேலும், கோவாவில் சுமார் 350 கிராமங்கள் உள்ளன. இவை பெரும்பாலும் இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலைக் கொண்டிருப்பதோடு, ஒவ்வொன்றும் தனக்கென தனித்துவமான சிறப்பியல்புகளையும் கொண்டுள்ளன. == பிற சேருமிடங்கள் == * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கார்சா பிராங்கா ஆயுர்வேத தாவரவியல் பூங்கா |lat=15.34481 |long=73.99590 |image= }}, உலூத்தோலிம் &mdash; * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கரை பூங்கா |lat=15.32480 |long=74.02098 |image= }}, [[Wy/ta/சிரோடா|சிரோடா]] &mdash; * {{Wy/ta/Marker|type=vicinity | name=பகவான் மகாவீரர் காட்டுயிர்ச் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லம் தேசியப் பூங்கா | lat=15.33390 | long=74.28835 | image= | wikidata=Q2397554 }} பகவான் மகாவீர் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லெம் தேசிய பூங்கா ஆகியவை பல்வேறு வகையான பூக்கும் தாவரங்கள் மற்றும் பசுமையான சூழலைக் கொண்ட ஒரு தூய இயற்கை பகுதியாகும். இது பல பாலூட்டிகள், பறவைகள், வண்ணத்துப்பூச்சிகள் மற்றும் ஊர்வனவற்றின் வாழ்விடமாகவும் விளங்குகிறது. இது கோவாவின் மிகப்பெரிய பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதியாகும். இங்கு ''தாம்ப்டி சுர்லா கோயில்'', ''தாம்ப்டி நீர்வீழ்ச்சி'' மற்றும் பிற சுற்றுலாத் தலங்களையும் காணலாம். ==புரிந்து கொள்ளுங்கள்== [[File:Map-India-Goa01.png|thumb|கோவா வரைபடம்]] 1510 ஆம் ஆண்டு முதல் 1961 ஆம் ஆண்டு வரை கோவா போர்த்துகலின் காலனியாக இருந்தது. 1961-ஆம் ஆண்டில் விச்சய் நடவடிக்கை என்ற நடவடிக்கையின் கீழ், கோவாவின் கட்டுப்பாட்டை மீட்க இந்திய இராணுவம் அங்கு அனுப்பப்பட்டது. இந்த இணைப்பானது இந்தியாவில் 'கோவா விடுதலை' என்றும், போர்த்துகலில் 'கோவா மீதான படையெடுப்பு' என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறது. கோவாவின் இதயம் அதன் கிராமங்களிலேயே குடிகொண்டிருக்கிறது. மற்றவர்களைப் போலன்றி, கோவாவாசிகள் நகரங்களில் வசிப்பதில்லை என்று புகழ்பெற்ற கோவா கட்டிடக்கலைஞர் இயெரார்ட் டா குன்கா வேறொரு இடத்தில் வாதிட்டுள்ளார். அவர்கள் பெரும்பாலும் கிராமங்களிலேயே வசிக்கின்றனர்; அங்கிருந்து வேலைக்குச் சென்று வருகின்றனர். கோவாவின் கிராமங்களே தனித்துவமான அழகையும் தனித்தன்மையையும் தன்னுள் கொண்டுள்ளன. கோவாவில் வாழ்வது சற்றே கடினமாகவும் மந்தமாகவும் இருக்கலாம்; ஆனால் அங்கு விடுமுறையைக் கழிப்பது மிகச் சிறப்பாக அமையும். ஓர் இதமான மாலைப் பொழுதிலோ அல்லது ஓர் அமைதியான காலை வேளையிலோ, எவ்விதத் திட்டமுமின்றி சும்மா ஒரு பயணம் மேற்கொள்ளலாம். கோவாவின் கிராமங்கள் கொண்டுள்ள அழகைக் கண்டு வியந்து போகலாம். நகர்ப்புறங்களைப் போலன்றி, கிராமங்கள் பொதுவாகச் சுத்தமாகவும், நட்பான சூழலுடனும், அதிக எண்ணிக்கையிலான சுற்றுலாப் பயணிகள் நிறைந்திருக்கும் பகுதிகளைத் தவிர — மற்ற கிராமப் பகுதிகள் பணத்திற்கு ஏற்ற மதிப்பளிப்பவையாகவும் திகழ்கின்றன. கோவா பல முகங்களைக் கொண்டது. இதன் கடற்கரைப் பகுதியானது, உட்புற நிலப்பகுதியிலிருந்து மாறுபட்டுள்ளது. சில கிராமங்கள், சற்று மாறுபட்ட மற்றும் தனித்துவமான அனுபவங்களை வழங்குகின்றன. இத்தகைய கிராமங்கள் பெரும்பாலும், பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பயணிகள் தங்கும் இடங்களுக்கு அருகிலேயே அமைந்துள்ளன. எனவே, தங்குமிடம் தேடுவது இங்கு ஒரு பிரச்சினையாக இருக்க வாய்ப்பில்லை. 451 ஆண்டுகளாக இந்தியாவின் பிற பகுதிகளிலிருந்து தனிமைப்படுத்திய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் காரணமாக, கோவா இந்தியாவின் மற்ற பகுதிகளிலிருந்து வெளிப்படையாகவே மாறுபட்டுத் திகழ்கிறது. கோவாவின் மக்கள் தொகையானது இந்துக்கள் மற்றும் ரோமன் கத்தோலிக்கர்களின் கலவையாக அமைந்துள்ளது. இம்மக்கள்தொகை பரவல் தோராயமாக 65% இந்துக்களாகவும், 24% கிறித்தவர்களாகவும் உள்ளது. இங்கு சிறிய அளவிலான முசுலிம் மக்கள் தொகையும் உள்ளது. இத்தகைய பன்முகத்தன்மை இருந்தபோதிலும், இங்கு மதக்கலவரங்கள் ஏறக்குறைய அறவே இல்லாத நிலையே காணப்படுகிறது. மேலும், இந்தியாவின் மிகவும் அமைதியான மாநிலங்களில் ஒன்றாகவும் கோவா கருதப்படுகிறது. கோவா மக்களின் பிரதான உணவு மீன், கறி மற்றும் சாதம் ஆகும் ===பண்பாடு=== [[File:Church of St. Cajetan,Old Goa,India..jpg|thumb|250px|கோவாவில் 1661-ஆம் ஆண்டு போர்த்துகீசியர்கள் காலத்தில் கட்டப்பட்ட புனித கச்சேதன் தேவாலயம்]] கோவாவின் பண்பாடு முதன்மையாக அங்குள்ள இந்து மற்றும் கத்தோலிக்க மக்களால் வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது. இங்குள்ள மக்கள் பெரும்பாலும் நிதானமான, கவலையற்ற இயல்புடையவர்கள். விமானம் மற்றும் இரயில் போக்குவரத்து வசதிகள் மேம்பட்டதன் காரணமாக, அண்டை மாநிலங்களிலிருந்து மக்கள் பெருமளவில் இங்கு வரத் தொடங்கியுள்ளனர். இது பல்வேறு விதமான கலாச்சாரங்களையும் தன்னுடன் கொண்டு வந்துள்ளது. இந்தியாவின் பிற மாநிலங்களைச் சேர்ந்த பலரும் இங்கு வந்து குடியேறியுள்ளனர். கோவாவின் கத்தோலிக்கர்கள் பொதுவாகத் தங்கள் இந்துப் பின்னணியை ஏற்றுக்கொள்வதுடன், தங்கள் நம்பிக்கைகளுக்குள் சாதிய அமைப்பின் தடங்களையும் கொண்டுள்ளனர். பல நேர்வுகளில், இந்துக்கள் தங்கள் பொதுச் சொத்துக்களின் உரிமையையும் நிர்வாகத்தையும் தொடர்ந்து தக்கவைத்துக்கொள்வதற்காக, தங்கள் மகன்களில் ஒருவரை மட்டும் மதம் மாறுவதற்காகப் பின்னால் விட்டுச் சென்றதாகவும்; அதே வேளையில், குடும்பத்தின் மற்ற உறுப்பினர்கள் தங்கள் இந்துத் தெய்வங்களைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் சிலைகளுடன் அண்டைப்பகுதிகளுக்குக் குடியேற விரும்பியதாகவும் ஆவணங்கள் குறிப்பிடுகின்றன. பல ஆண்டுகளாக, ஏராளமான கத்தோலிக்கர்கள் பம்பாய் மற்றும் புனே ஆகிய முக்கிய வர்த்தக நகரங்களுக்கும், அங்கிருந்து கிழக்கு ஆப்பிரிக்காவிற்கும் (அப்போதைய போர்த்துகீசிய காலனிகளான அங்கோலா மற்றும் மொசாம்பிக்கிற்கும்), போர்ச்சுகலுக்கும், 20 ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதியில் கனடா மற்றும் ஆத்திரேலியாவிற்கும் குடிபெயர்ந்துள்ளனர். எனவே, கோவாவின் பல பழைய மூதாதையர் சொத்துக்கள், பரவலாகப் பரவியுள்ள சொத்து வாரிசுகளுக்கு இடையேயான கருத்து வேறுபாடுகளால் ஏற்பட்ட சட்டச் சிக்கல்களில் சிக்கியோ அல்லது கைவிடப்பட்டோ கிடக்கின்றன. வெளிநாடுகளில் வசிக்கும் கோவா மக்கள் தங்கள் சொந்த மாநிலத்திற்குத் திரும்பி வருகின்றனர். அவர்கள் பெரும்பாலும் கடற்கரையோரம் விடுமுறைக்கால இல்லங்களை வாங்குகிறார்கள். பின்னர் அவை முகவர்களால் குறுகிய காலம் தங்கும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு வாடகைக்கு விடப்படும் 'வாடகைக்கு விடப்படும்' குடியிருப்புகளாக மாற்றப்படுகின்றன . கோவாவிற்குச் செல்ல ஆண்டின் மிகச்சிறந்த காலம், வானிலை இதமாகவும், வறண்டதாகவும், இரம்மியமாகவும் இருக்கும் நவம்பர் நடுப்பகுதி முதல் பிப்ரவரி நடுப்பகுதி வரையிலான காலமாகும். ===கலை மற்றும் கலாச்சாரம்=== கோவாவில் ஏராளமான அருங்காட்சியகங்கள், கலைக்கூடங்கள் மற்றும் நூலகங்கள் உள்ளன. [[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜியில்]], கோவா மாநில அருங்காட்சியகம், கலா அகாடமி, மத்திய நூலகம் மற்றும் கோவா அறிவியல் மையம் உள்ளிட்ட பல அரசு நடத்தும் அருங்காட்சியகங்களை நீங்கள் காணலாம். [[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமாவில்]], பழமையான வானூர்திகளைக் காண்பதற்கான சிறந்த இடமான கடற்படை வானூர்திப் போக்குவரத்து அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. கிறிஸ்தவ மதக் கலை மற்றும் சில சமயங்களில் மதச்சார்பற்ற கலைகளின் எடுத்துக்காட்டுகளைக் காண [[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] ஒரு சிறந்த இடமாகும். அங்கு நீங்கள் கிறிஸ்தவக் கலை அருங்காட்சியகத்தையும், இயல்புமீறிய பாணி கலைஞர் டோம் மார்ட்டினின் படைப்புகளைக் கொண்ட நவீன கலைக்கூடத்தையும் காணலாம். [[Wy/ta/மர்ம கோவா|மர்ம கோவாப்]] பகுதியில், புனித யோசப் வாசு அவர்களின் மத அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. [[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசுப்]] பகுதியில் உள்ள சேவியர் வரலாற்று ஆய்வு மையத்திலும் கிறிஸ்தவக் கலைக்கான ஒரு கலைக்கூடம் உள்ளது. கோவாவின் தனித்துவமான மற்றும் சுதந்திரமான வாழ்க்கை முறையால் ஈர்க்கப்பட்ட பல கலைஞர்கள், ஓவியர்கள் மற்றும் கட்டிடக் கலைஞர்கள் இங்கு குடியேறி, கலைக்கூடங்களையும் அருங்காட்சியகங்களையும் நிறுவியுள்ளனர். இதற்கு ஒரு எடுத்துக்காட்டு [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிமில்]] அமைந்துள்ள சுபோத் கெர்கரின் கலைக்கூடம் ஆகும். மேலும் பெனாலிமில் "கோவா சித்ரா அருங்காட்சியகம்" அமைந்துள்ளது. இது ஓரிடத்தில் திரட்டப்பட்ட இனவரைவியல் சார்ந்த கலைப்பொருட்களின் மிகப்பெரிய தொகுப்பைக் கொண்டுள்ளது. கோவா கலைஞர்கள், வடிவமைப்பாளர்கள், நிரலாளர்கள் மற்றும் பொறியாளர்களை ஈர்த்து, இந்தியாவின் படைப்பாற்றல் மையமாகத் திகழ்கிறது. இந்தியாவின் முதல் தொழில்நுட்ப மற்றும் கலை அருங்காட்சியகமான '''சென்சிஸ்தான்''' இங்கு அமைந்துள்ளது. மற்ற குறிப்பிடத்தக்க அருங்காட்சியகங்கள்: [[Wy/ta/பெனோலிம்|பெனோலிமில்]] உள்ள ஜெரார்ட் டா குன்யாவின் கட்டிடக்கலை அருங்காட்சியகமான '''கோவா இல்லம்''' (''அவுசு ஆப் கோவா''), மற்றும் கோவாவின் பாரம்பரிய கடந்த காலத்தை விளக்கி மீண்டும் உருவாக்கும் முயற்சியான, லௌடோலிம், [[Wy/ta/சால்செட்டு|சால்செட்டில்]] உள்ள ''பெரும் பாதம்'' ("பிக் ஃபூட்" என்கிற மூதாதையரின் கோவா) ஆகியவை ஆகும். மேலும், நுவேம், சால்செட்டில் உள்ள ''அஷ்வெக் வின்டேஜ் வேர்ல்ட்'' என்ற பெயரில் ஒரு வகையான பழங்காலக் கார்களின் சேகரிப்பும் கூட உள்ளது. ===பொது விடுமுறை நாட்கள்=== கோவாவில் ஆண்டுதோறும் ஏறக்குறைய இரண்டு வாரங்களுக்கு விடுமுறை நாட்கள் வருகின்றன. அரசு அலுவலகங்கள் வாரத்திற்கு ஐந்து நாட்கள் மட்டுமே செயல்படுகின்றன (சனிக்கிழமை மற்றும் ஞாயிற்றுக்கிழமைகளில் விடுமுறை). பஞ்சிம் நகரில் கடைகள் மற்றும் வணிக நிறுவனங்கள் மாலை வேளையில் சீக்கிரமாகவே (சுமார் இரவு 8 மணிக்கு) மூடப்படுகின்றன. மேலும், மதிய வேளையில் நீண்ட இடைவேளை (சுமார் மதியம் 1:00 மணி முதல் 3:30 மணி வரை) எடுக்கப்படுகிறது. கோவா கடை உரிமையாளர்கள் இந்த மதிய இடைவேளையைத் தீவிரமாகக் கடைப்பிடிக்கின்றனர். இச்சமயத்தில் எந்தவித வணிக நடவடிக்கைகளும் நடைபெறுவதில்லை. எனினும், மதுக்கூடங்கள், உணவகங்கள் மற்றும் பிற வணிக வளாகங்கள் வாடிக்கையாளர்களுக்கு ஏற்ற வகையில் நீண்ட நேரம் செயல்படுகின்றன. நத்தார் (கிறிஸ்துமஸ்), குடியரசு தினம், ஈத்-உல்-சுஹா (தியாகத் திருநாள்), குடி பட்வா, புனித வெள்ளி, சுதந்திர தினம், கணேஷ் சதுர்த்தி (இரு நாட்களும்), காந்தி ஜெயந்தி, தசரா, தீபாவளி, ஈத்-உல்-பித்ர் (ஈகைத் திருநாள்), புனித பிரான்சிஸ் சேவியர் திருவிழா, கோவா விடுதலை தினம், மகா சிவராத்திரி, வண்ணத் திருநாள் மற்றும் மீலாதுன் நபி ஆகியவை இங்குள்ள முக்கிய பொது அல்லது சிறப்பு விடுமுறை நாட்களாகும். உள்ளூர் மதத் திருவிழாக்களின் போதும் வங்கிகள் செயல்படக்கூடும். கணேஷ் சதுர்த்தி மற்றும் 'கார்னிவல்' (கிறிஸ்தவ நாட்காட்டியில் 'லெண்ட்' அல்லது தவக்காலம் தொடங்குவதற்கு முன் கொண்டாடப்படும் திருவிழா) போன்ற பண்டிகைக் காலங்களில், சுற்றுலாப் பயணிகளும் பிற மாநிலங்களில் வசிக்கும் உள்ளூர் மக்களும் பெருமளவில் இங்கு வருகை தருவார்கள். இக்காலகட்டங்களில் மாநிலத்திற்குச் செல்லத் திட்டமிட்டால், தொடருந்து, பேருந்து மற்றும் வானூர்திப் பயண முன்பதிவுகளை முன்கூட்டியே செய்துகொள்வது நல்லது. பசுமையான பகுதிகளில் கட்டிடங்கள் கட்டுவதற்கு கட்டுப்பாடுகள் விதிக்கப்பட்டுள்ளதால், கோவா பசுமையாகவும் அழகாகவும் திகழ்கிறது. குடியிருப்புப் பகுதிகள் அதற்கென ஒதுக்கப்பட்ட மண்டலங்களில் மட்டுமே அமைக்கப்படுகின்றன. பசுமை மண்டலப் பகுதிகள் எவ்வித இடையூறுமின்றி அப்படியே பாதுகாக்கப்படுகின்றன. == பேச்சுமொழி == கோவாவின் மாநில மொழி கொங்கணி ஆகும். பெரும்பாலான கோவா மக்கள் கொங்கணி, ஆங்கிலம், இந்தி மற்றும் மராட்டி ஆகிய மொழிகளைப் பேசுகின்றனர். போர்த்துகீசிய மொழியும் ஒரு சிறிய பிரிவினரால் அறியப்படுகிறது. குறிப்பாக, உயர்குடியினர், முந்தைய சலுகை பெற்ற வகுப்பினர் அல்லது 1961-ஆம் ஆண்டுக்கு முந்தைய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் கீழ் இருந்த கோவாவில் கல்வி பயின்ற மூத்த தலைமுறையினர் இம்மொழியை அறிந்திருக்கின்றனர். கோவாவில் வெவ்வேறு நோக்கங்களுக்காகப் பல்வேறு மொழிகள் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. கொங்கணி மொழி மிகவும் பரவலாகப் பேசப்படுகிறது. ஆங்கிலமும் மராட்டியும் மிகவும் பரவலாக வாசிக்கப்படுகின்றன. பெரும்பாலான செய்தித்தாள்களும் இவ்விரு மொழிகளிலேயே வெளியிடப்படுகின்றன. கத்தோலிக்கர்கள் தங்கள் வழிபாட்டுச் சேவைகளுக்குப் பெரும்பாலும் கொங்கணி மொழியையே பயன்படுத்துகின்றனர். அதேவேளையில், இம்மாநிலத்தில் உள்ள இந்துக்களுக்கு மதரீதியான பயன்பாட்டிற்கான மொழியாகப் பெரும்பாலும் மராட்டி விளங்குகிறது. நிர்வாகப் பணிகள் பெரும்பாலும் ஆங்கிலத்திலேயே மேற்கொள்ளப்படுகின்றன. இதுவே அதிகாரப்பூர்வ அரசிதழ் வெளியீட்டு மொழியாகவும், நீதிமன்றங்களில் முதன்மையாகப் பயன்படுத்தப்படும் மொழியாகவும் திகழ்கிறது. கொங்கணி மொழியைக் கற்பது சற்று கடினமாக இருக்கலாம். இம்மொழி கோவாவிலும் அதற்கு வெளியிலும் நான்கு முதல் ஐந்து வகையான எழுத்து வடிவங்களில் எழுதப்படுகிறது: தேவநாகரி (அதிகாரப்பூர்வ எழுத்து வடிவம்), உரோமன் அல்லது 'ரோமி' (கோவாவில் பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுவது), கன்னட எழுத்து வடிவம், மலையாள எழுத்து வடிவம் மற்றும் பெர்சிய-அரபு எழுத்து வடிவம் (இந்தியாவின் மேற்கு கடற்கரைப் பகுதியில் தெற்கே அமைந்துள்ள சில முசுலிம் சமூகத்தினரால் இது பயன்படுத்தப்படுவதாகக் கூறப்படுகிறது). உரோமன் எழுத்து வடிவத்தில் கொங்கணி மொழியைக் கற்பதற்கான நூல்களும் வெளியிடப்பட்டுள்ளன. இதன் மூலம், கோவாவில் கொங்கணி மொழிக்கான அதிகாரப்பூர்வமாக அங்கீகரிக்கப்பட்ட எழுத்து வடிவமான தேவநாகரியை (இந்தி, மராட்டி மற்றும் பிற மொழிகளை எழுதப் பயன்படுவது) அறியாதவர்களுக்கு இம்மொழியைக் கற்பது எளிதாகிறது. == போக்குவரத்து == கர்நாடகா, மகாராஷ்டிரா ஆகிய மாநிலங்களில் இருந்து அரசுப் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. தலைநகரான பணஜியில் பஞ்சிம் பேருந்து நிலையத்தில் மாநில அரசுப் பேருந்துகளும் உள்ளூர் நகரப் பேருந்துகளும் இயக்கப்படுகின்றன. மும்பை, மங்களூர், பெங்களூர் போன்ற ஊர்களில் இருந்து ரயில்கள் இயக்கப்படுகின்றன. ஊர் சுற்ற விரும்பும் பயணிகள் பைக்/கார் வாடகைக்கு எடுத்துக் கொள்ளலாம். '''கடற்கரைகள்''' * அஞ்சுனா * பாகா * கண்டோலிம் * சிங்குவேரியம் * பாலோலெம் * வாகடோர் [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q1171}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/மேற்கு இந்தியா}} crwf12egks5qs5u87vm7vdhol7m72lf 7356343 7356340 2026-10-07T15:53:44Z Sangarj1712 2655454 போர்த்துகலுடனான உறவு குறித்த பகுதி எழுதப்பட்டது 7356343 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Goa_banner.png|caption=விற்பனைக்கு நிறமிகள்}} '''கோவா''' ([[Wy/ta/கொங்கணி சொற்றொடர்நூல்|கொங்கணி]]: गोंय / கோய், [[Wy/ta/மராட்டி சொற்றொடர்நூல்|மராட்டி]]: गोवा ''கோவா''), [[Wy/ta/மேற்கு இந்தியா|மேற்கு கடற்கரை]] பகுதியிலுள்ள ஒரு மாநிலமாகும். இங்குள்ள அழகிய கடற்கரைகளும் அருவிகளும் சுற்றுலாப் பயணிகளை பெரிதும் ஈர்ப்பவை. கோவா செழுமையான வரலாற்றைக் கொண்ட ஒரு முன்னாள் போர்த்துகீசியக் காலனி ஆகும். சுமார் 3,700 சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பளவில் விரிந்துள்ளதும், ஏறத்தாழ 14 கோடியே மக்கள் தொகையைக் கொண்டதுமான கோவா, இந்திய அளவுகோல்களின்படி ஒரு சிறிய மாநிலமாகும். இந்திய மற்றும் போர்த்துகீசியப் பண்பாடுகள் மற்றும் கட்டடக்கலைகளின் தனித்துவமான கலவையை இது கொண்டுள்ளது; இக்கலவையானது ஆண்டுதோறும் சுமார் 25 கோடி பார்வையாளர்களை (இதில் ஏறத்தாழ 4,00,000 வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளும் அடங்குவர்) ஈர்க்கிறது. இதன் காரணமாகவே, இம்மாநிலத்திற்கு 'விழாக்களின் மாநிலம்' என்ற புனைப்பெயர் சூட்டப்பட்டுள்ளது. [[File:BeachFun.jpg|கோவா கடற்கரை|thumb]] அருவிகள் (துத்சாகர், அம்போலி, மங்கேலி, தோடாமர்க்கு) மற்றும் மலைப்பாதைகளால் வரம் பெற்றது. 1960-ஆம் ஆண்டுகள் முதற்கொண்டு, கோவா தொடர்ந்து பார்வையாளர்களை ஈர்த்து வருகிறது: முதலில் இப்பிகள் மற்றும் தாயகம் திரும்பிய வெளிநாடு வாழ் கோவா மக்கள்; பின்னர் சாசனச் சுற்றுலாப் பயணிகள் (1987-ஆம் ஆண்டில் செர்மானியர்கள் தொடங்கி); கத்தோலிக்க மற்றும் இந்துத் திருத்தலங்களுக்கு யாத்திரை செல்பவர்கள்; கோவாவையே தங்கள் நிரந்தர வசிப்பிடமாகத் தேர்ந்தெடுத்துக் குடியேறுபவர்கள்; மருத்துவ சிகிச்சைக்காகச் செல்பவர்கள்; மற்றும் கோவாவில் நடைபெறும் கருத்தரங்குகள், மாநாடுகளில் கலந்துகொள்ளும், நாளுக்கு நாள் அதிகரித்து வரும் மக்கள் எனப் பல தரப்பினரும் இங்கு வருகின்றனர். ==பிராந்தியங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe|15.364|74.053|zoom=9|staticmap=Map-India-Goa01.png|show=mask,go,city}} {{Wy/ta/Regionlist | region1name=[[Wy/ta/வட கோவா|வட கோவா]] | region1color=#a53737 | region1items=[[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசு]], பிச்சோலிம், பெர்னேம், [[Wy/ta/போண்டா|போண்டா]], சத்தாரி, [[Wy/ta/தீசுவாடி|தீசுவாடி]], தார்பந்தோரா| | region1description=வடகோவா பகுதி அதன் துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை, பரபரப்பான சந்தைகள் மற்றும் உற்சாகமான சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றது. பாகா, கலங்குட் மற்றும் [[Wy/ta/அஞ்சுனா|அஞ்சுனா]] போன்ற இங்குள்ள பிரபலமான கடற்கரைகள், கொண்டாட்ட விரும்பிகள், சாகசப் பயணிகள் மற்றும் நீர் விளையாட்டு ஆர்வலர்களை ஈர்க்கின்றன. பரபரப்பான இக்கடற்கரைகள் பகல் நேரத்தில் நீர் விளையாட்டு நடவடிக்கைகளுக்கு ஏற்ற இடங்களாகவும், சூரியன் மறைந்த பிறகு துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை மையங்களாகவும் திகழ்கின்றன. | region2name=[[Wy/ta/தென் கோவா|தென் கோவா]] | region2color=#8a84a3 | region2items=[[Wy/ta/கனகோனா|கனகோனா]], [[Wy/ta/மர்மகோவா|மர்மகோவா]], கேபேம், [[Wy/ta/சால்சேட்|சால்சேட்]], [[Wy/ta/சாங்க்யும்|சாங்க்யும்]] | region2description=தெற்குப் பகுதி மிகவும் அமைதியான சூழலைக் கொண்டுள்ளது. கூட்ட நெரிசலிலிருந்து விலகி, நிம்மதியான விடுமுறையைக் கழிக்க விரும்பும் பயணிகளுக்கு இது மிகச் சிறந்த தேர்வாகும். [[Wy/ta/பாலோலம்|பாலோலம்]], [[Wy/ta/அகோண்டா|அகோண்டா]] மற்றும் நியோலம் போன்ற கடற்கரைகள், அவற்றின் தூய வெண்மணல், தெளிவான நீர் மற்றும் கண்ணுக்கினிய இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றவை. இங்கு வரும் சுற்றுலாப் பயணிகள், நிதானமான சூழலில் மனதை ஆசுவாசப்படுத்திக்கொள்ளவும், வெயிற்குளிப்பு எடுக்கவும், கடற்கரையின் அமைதியை ரசிக்கவும் முடியும். }} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#a53737|title=[[North Goa]]|wikidata=Q108234}} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#8a84a3|title=[[South Goa]]|wikidata=Q108244}} ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Infobox|கோவாவின் நகரங்கள்|"பாதி நகர்ப்புறம்" என்று தன்னை அடையாளப்படுத்திக்கொள்ளும் ஒரு மாநிலமாக இருந்தபோதிலும், கோவாவில் ஆச்சரியப்படும் வகையில் அதிக எண்ணிக்கையிலான கிராமங்கள் உள்ளன. அங்குள்ள "நகரங்கள்" கூட உண்மையில் சிறிய, நெரிசல் மிகுந்த ஊர்களைப் போலவே (அழகிய சூழல் கொண்ட பஞ்சிம் நகரைப் போன்று) காட்சியளிக்கின்றன. எந்தவொரு நகரத்தின் மக்கள் தொகையும் ஒரு லட்சத்திற்கு மேல் கணிசமாக இல்லை. இருப்பினும், சில நகரங்கள் அந்த எண்ணிக்கையை நெருங்குகின்றன. இங்குள்ள கிராமங்கள் மிகவும் கவரும் வகையிலும், தனித்துவமான உலகமாகவும் திகழ்கின்றன. ஆனால், சுற்றுலா மற்றும் அதனால் ஏற்பட்ட நில வணிக வளர்ச்சி ஆகியவை, சுற்றுலாப் பயணிகள் தேடி வரும் அந்த இடத்தையே அழித்துவிடுவதாக உள்ளூர் மக்கள் கருதுகின்றனர்.}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜி]] | lat=15.49093 | long=73.82785 | image=Panaji Church (3044129555).jpg |wikidata=Q214681}} — இது 'பஞ்சிம்' என்றும் அழைக்கப்படுகிறது; போர்த்துகீசியர் ஆட்சிக் காலத்தில் 'நவ கோவா' என்று அறியப்பட்டது. இது மாநிலத் தலைநகராகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மப்பூசா|மப்பூசா]] | lat=15.60000 | long=73.82000 |wikidata=Q2087705}} — இப்பட்டணம் வடக்கு கோவாவில், பனாஜியிலிருந்து சுமார் 13 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது. மப்பூசா கோவாவின் முக்கியமான சந்தை மையங்களில் ஒன்றாகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மட்காவ்|மட்காவ்]] | lat=15.28322 | long=73.98619 |wikidata=Q515117}} — கோவாவின் இரண்டாவது பெரிய நகரம். இது மாநிலத்தின் வணிக மற்றும் பண்பாட்டுத் தலைநகராகத் திகழ்கிறது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] | lat=15.50277 | long=73.91541 | image=Basilica_of_Bom_Jesus_2012.jpg |wikidata=Q553907}} — இங்கு 16-ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த தேவாலயங்கள், கன்னிமாடங்கள் மற்றும் நினைவுச் சின்னங்கள் அமைந்துள்ளன. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமா]] | lat=15.38603 | long=73.84404 |wikidata=Q978780}} — தென் கோவா மாவட்டத்தின் மர்மகோவா தாலுகாவில் அமைந்துள்ள மக்கள் தொகை மிகுந்த ஒரு நகரம் இது. கோவாவில் கடற்கரையோரப் பகுதிகள் ([[Wy/ta/கலங்குட்|கலங்குட்]], [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிம்]] போன்றவை) மற்றும் உட்புறப் பகுதிகள் (கனகோனாவில் உள்ள சௌடி, சான்வோர்டெம்-குவெபெம், பிச்சோலிம், பெர்னெம் நகரம் போன்றவை) என வேறு சில சிறிய, அழகான மற்றும் சில சமயங்களில் மக்கள் கூட்டம் நிறைந்த நகரங்களும் உள்ளன. இவற்றில் சில, அருகிலுள்ள சுற்றுலாத் தலங்களுக்குச் செல்வதற்கான நுழைவாயில்களாகவும் அமைகின்றன. மேலும், கோவாவில் சுமார் 350 கிராமங்கள் உள்ளன. இவை பெரும்பாலும் இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலைக் கொண்டிருப்பதோடு, ஒவ்வொன்றும் தனக்கென தனித்துவமான சிறப்பியல்புகளையும் கொண்டுள்ளன. == பிற சேருமிடங்கள் == * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கார்சா பிராங்கா ஆயுர்வேத தாவரவியல் பூங்கா |lat=15.34481 |long=73.99590 |image= }}, உலூத்தோலிம் &mdash; * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கரை பூங்கா |lat=15.32480 |long=74.02098 |image= }}, [[Wy/ta/சிரோடா|சிரோடா]] &mdash; * {{Wy/ta/Marker|type=vicinity | name=பகவான் மகாவீரர் காட்டுயிர்ச் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லம் தேசியப் பூங்கா | lat=15.33390 | long=74.28835 | image= | wikidata=Q2397554 }} பகவான் மகாவீர் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லெம் தேசிய பூங்கா ஆகியவை பல்வேறு வகையான பூக்கும் தாவரங்கள் மற்றும் பசுமையான சூழலைக் கொண்ட ஒரு தூய இயற்கை பகுதியாகும். இது பல பாலூட்டிகள், பறவைகள், வண்ணத்துப்பூச்சிகள் மற்றும் ஊர்வனவற்றின் வாழ்விடமாகவும் விளங்குகிறது. இது கோவாவின் மிகப்பெரிய பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதியாகும். இங்கு ''தாம்ப்டி சுர்லா கோயில்'', ''தாம்ப்டி நீர்வீழ்ச்சி'' மற்றும் பிற சுற்றுலாத் தலங்களையும் காணலாம். ==புரிந்து கொள்ளுங்கள்== [[File:Map-India-Goa01.png|thumb|கோவா வரைபடம்]] 1510 ஆம் ஆண்டு முதல் 1961 ஆம் ஆண்டு வரை கோவா போர்த்துகலின் காலனியாக இருந்தது. 1961-ஆம் ஆண்டில் விச்சய் நடவடிக்கை என்ற நடவடிக்கையின் கீழ், கோவாவின் கட்டுப்பாட்டை மீட்க இந்திய இராணுவம் அங்கு அனுப்பப்பட்டது. இந்த இணைப்பானது இந்தியாவில் 'கோவா விடுதலை' என்றும், போர்த்துகலில் 'கோவா மீதான படையெடுப்பு' என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறது. கோவாவின் இதயம் அதன் கிராமங்களிலேயே குடிகொண்டிருக்கிறது. மற்றவர்களைப் போலன்றி, கோவாவாசிகள் நகரங்களில் வசிப்பதில்லை என்று புகழ்பெற்ற கோவா கட்டிடக்கலைஞர் இயெரார்ட் டா குன்கா வேறொரு இடத்தில் வாதிட்டுள்ளார். அவர்கள் பெரும்பாலும் கிராமங்களிலேயே வசிக்கின்றனர்; அங்கிருந்து வேலைக்குச் சென்று வருகின்றனர். கோவாவின் கிராமங்களே தனித்துவமான அழகையும் தனித்தன்மையையும் தன்னுள் கொண்டுள்ளன. கோவாவில் வாழ்வது சற்றே கடினமாகவும் மந்தமாகவும் இருக்கலாம்; ஆனால் அங்கு விடுமுறையைக் கழிப்பது மிகச் சிறப்பாக அமையும். ஓர் இதமான மாலைப் பொழுதிலோ அல்லது ஓர் அமைதியான காலை வேளையிலோ, எவ்விதத் திட்டமுமின்றி சும்மா ஒரு பயணம் மேற்கொள்ளலாம். கோவாவின் கிராமங்கள் கொண்டுள்ள அழகைக் கண்டு வியந்து போகலாம். நகர்ப்புறங்களைப் போலன்றி, கிராமங்கள் பொதுவாகச் சுத்தமாகவும், நட்பான சூழலுடனும், அதிக எண்ணிக்கையிலான சுற்றுலாப் பயணிகள் நிறைந்திருக்கும் பகுதிகளைத் தவிர — மற்ற கிராமப் பகுதிகள் பணத்திற்கு ஏற்ற மதிப்பளிப்பவையாகவும் திகழ்கின்றன. கோவா பல முகங்களைக் கொண்டது. இதன் கடற்கரைப் பகுதியானது, உட்புற நிலப்பகுதியிலிருந்து மாறுபட்டுள்ளது. சில கிராமங்கள், சற்று மாறுபட்ட மற்றும் தனித்துவமான அனுபவங்களை வழங்குகின்றன. இத்தகைய கிராமங்கள் பெரும்பாலும், பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பயணிகள் தங்கும் இடங்களுக்கு அருகிலேயே அமைந்துள்ளன. எனவே, தங்குமிடம் தேடுவது இங்கு ஒரு பிரச்சினையாக இருக்க வாய்ப்பில்லை. 451 ஆண்டுகளாக இந்தியாவின் பிற பகுதிகளிலிருந்து தனிமைப்படுத்திய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் காரணமாக, கோவா இந்தியாவின் மற்ற பகுதிகளிலிருந்து வெளிப்படையாகவே மாறுபட்டுத் திகழ்கிறது. கோவாவின் மக்கள் தொகையானது இந்துக்கள் மற்றும் ரோமன் கத்தோலிக்கர்களின் கலவையாக அமைந்துள்ளது. இம்மக்கள்தொகை பரவல் தோராயமாக 65% இந்துக்களாகவும், 24% கிறித்தவர்களாகவும் உள்ளது. இங்கு சிறிய அளவிலான முசுலிம் மக்கள் தொகையும் உள்ளது. இத்தகைய பன்முகத்தன்மை இருந்தபோதிலும், இங்கு மதக்கலவரங்கள் ஏறக்குறைய அறவே இல்லாத நிலையே காணப்படுகிறது. மேலும், இந்தியாவின் மிகவும் அமைதியான மாநிலங்களில் ஒன்றாகவும் கோவா கருதப்படுகிறது. கோவா மக்களின் பிரதான உணவு மீன், கறி மற்றும் சாதம் ஆகும் ===பண்பாடு=== [[File:Church of St. Cajetan,Old Goa,India..jpg|thumb|250px|கோவாவில் 1661-ஆம் ஆண்டு போர்த்துகீசியர்கள் காலத்தில் கட்டப்பட்ட புனித கச்சேதன் தேவாலயம்]] கோவாவின் பண்பாடு முதன்மையாக அங்குள்ள இந்து மற்றும் கத்தோலிக்க மக்களால் வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது. இங்குள்ள மக்கள் பெரும்பாலும் நிதானமான, கவலையற்ற இயல்புடையவர்கள். விமானம் மற்றும் இரயில் போக்குவரத்து வசதிகள் மேம்பட்டதன் காரணமாக, அண்டை மாநிலங்களிலிருந்து மக்கள் பெருமளவில் இங்கு வரத் தொடங்கியுள்ளனர். இது பல்வேறு விதமான கலாச்சாரங்களையும் தன்னுடன் கொண்டு வந்துள்ளது. இந்தியாவின் பிற மாநிலங்களைச் சேர்ந்த பலரும் இங்கு வந்து குடியேறியுள்ளனர். கோவாவின் கத்தோலிக்கர்கள் பொதுவாகத் தங்கள் இந்துப் பின்னணியை ஏற்றுக்கொள்வதுடன், தங்கள் நம்பிக்கைகளுக்குள் சாதிய அமைப்பின் தடங்களையும் கொண்டுள்ளனர். பல நேர்வுகளில், இந்துக்கள் தங்கள் பொதுச் சொத்துக்களின் உரிமையையும் நிர்வாகத்தையும் தொடர்ந்து தக்கவைத்துக்கொள்வதற்காக, தங்கள் மகன்களில் ஒருவரை மட்டும் மதம் மாறுவதற்காகப் பின்னால் விட்டுச் சென்றதாகவும்; அதே வேளையில், குடும்பத்தின் மற்ற உறுப்பினர்கள் தங்கள் இந்துத் தெய்வங்களைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் சிலைகளுடன் அண்டைப்பகுதிகளுக்குக் குடியேற விரும்பியதாகவும் ஆவணங்கள் குறிப்பிடுகின்றன. பல ஆண்டுகளாக, ஏராளமான கத்தோலிக்கர்கள் பம்பாய் மற்றும் புனே ஆகிய முக்கிய வர்த்தக நகரங்களுக்கும், அங்கிருந்து கிழக்கு ஆப்பிரிக்காவிற்கும் (அப்போதைய போர்த்துகீசிய காலனிகளான அங்கோலா மற்றும் மொசாம்பிக்கிற்கும்), போர்ச்சுகலுக்கும், 20 ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதியில் கனடா மற்றும் ஆத்திரேலியாவிற்கும் குடிபெயர்ந்துள்ளனர். எனவே, கோவாவின் பல பழைய மூதாதையர் சொத்துக்கள், பரவலாகப் பரவியுள்ள சொத்து வாரிசுகளுக்கு இடையேயான கருத்து வேறுபாடுகளால் ஏற்பட்ட சட்டச் சிக்கல்களில் சிக்கியோ அல்லது கைவிடப்பட்டோ கிடக்கின்றன. வெளிநாடுகளில் வசிக்கும் கோவா மக்கள் தங்கள் சொந்த மாநிலத்திற்குத் திரும்பி வருகின்றனர். அவர்கள் பெரும்பாலும் கடற்கரையோரம் விடுமுறைக்கால இல்லங்களை வாங்குகிறார்கள். பின்னர் அவை முகவர்களால் குறுகிய காலம் தங்கும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு வாடகைக்கு விடப்படும் 'வாடகைக்கு விடப்படும்' குடியிருப்புகளாக மாற்றப்படுகின்றன . கோவாவிற்குச் செல்ல ஆண்டின் மிகச்சிறந்த காலம், வானிலை இதமாகவும், வறண்டதாகவும், இரம்மியமாகவும் இருக்கும் நவம்பர் நடுப்பகுதி முதல் பிப்ரவரி நடுப்பகுதி வரையிலான காலமாகும். ===கலை மற்றும் கலாச்சாரம்=== கோவாவில் ஏராளமான அருங்காட்சியகங்கள், கலைக்கூடங்கள் மற்றும் நூலகங்கள் உள்ளன. [[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜியில்]], கோவா மாநில அருங்காட்சியகம், கலா அகாடமி, மத்திய நூலகம் மற்றும் கோவா அறிவியல் மையம் உள்ளிட்ட பல அரசு நடத்தும் அருங்காட்சியகங்களை நீங்கள் காணலாம். [[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமாவில்]], பழமையான வானூர்திகளைக் காண்பதற்கான சிறந்த இடமான கடற்படை வானூர்திப் போக்குவரத்து அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. கிறிஸ்தவ மதக் கலை மற்றும் சில சமயங்களில் மதச்சார்பற்ற கலைகளின் எடுத்துக்காட்டுகளைக் காண [[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] ஒரு சிறந்த இடமாகும். அங்கு நீங்கள் கிறிஸ்தவக் கலை அருங்காட்சியகத்தையும், இயல்புமீறிய பாணி கலைஞர் டோம் மார்ட்டினின் படைப்புகளைக் கொண்ட நவீன கலைக்கூடத்தையும் காணலாம். [[Wy/ta/மர்ம கோவா|மர்ம கோவாப்]] பகுதியில், புனித யோசப் வாசு அவர்களின் மத அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. [[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசுப்]] பகுதியில் உள்ள சேவியர் வரலாற்று ஆய்வு மையத்திலும் கிறிஸ்தவக் கலைக்கான ஒரு கலைக்கூடம் உள்ளது. கோவாவின் தனித்துவமான மற்றும் சுதந்திரமான வாழ்க்கை முறையால் ஈர்க்கப்பட்ட பல கலைஞர்கள், ஓவியர்கள் மற்றும் கட்டிடக் கலைஞர்கள் இங்கு குடியேறி, கலைக்கூடங்களையும் அருங்காட்சியகங்களையும் நிறுவியுள்ளனர். இதற்கு ஒரு எடுத்துக்காட்டு [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிமில்]] அமைந்துள்ள சுபோத் கெர்கரின் கலைக்கூடம் ஆகும். மேலும் பெனாலிமில் "கோவா சித்ரா அருங்காட்சியகம்" அமைந்துள்ளது. இது ஓரிடத்தில் திரட்டப்பட்ட இனவரைவியல் சார்ந்த கலைப்பொருட்களின் மிகப்பெரிய தொகுப்பைக் கொண்டுள்ளது. கோவா கலைஞர்கள், வடிவமைப்பாளர்கள், நிரலாளர்கள் மற்றும் பொறியாளர்களை ஈர்த்து, இந்தியாவின் படைப்பாற்றல் மையமாகத் திகழ்கிறது. இந்தியாவின் முதல் தொழில்நுட்ப மற்றும் கலை அருங்காட்சியகமான '''சென்சிஸ்தான்''' இங்கு அமைந்துள்ளது. மற்ற குறிப்பிடத்தக்க அருங்காட்சியகங்கள்: [[Wy/ta/பெனோலிம்|பெனோலிமில்]] உள்ள ஜெரார்ட் டா குன்யாவின் கட்டிடக்கலை அருங்காட்சியகமான '''கோவா இல்லம்''' (''அவுசு ஆப் கோவா''), மற்றும் கோவாவின் பாரம்பரிய கடந்த காலத்தை விளக்கி மீண்டும் உருவாக்கும் முயற்சியான, லௌடோலிம், [[Wy/ta/சால்செட்டு|சால்செட்டில்]] உள்ள ''பெரும் பாதம்'' ("பிக் ஃபூட்" என்கிற மூதாதையரின் கோவா) ஆகியவை ஆகும். மேலும், நுவேம், சால்செட்டில் உள்ள ''அஷ்வெக் வின்டேஜ் வேர்ல்ட்'' என்ற பெயரில் ஒரு வகையான பழங்காலக் கார்களின் சேகரிப்பும் கூட உள்ளது. ===கோவாவிற்கும் போர்த்துகலுக்கும் இடையிலான தொடர்புகள்=== தூதரகங்களைத் தவிர, கோவாவில் பல்வேறு பண்பாட்டு அமைப்புகளும் செயல்பட்டு வருகின்றன. இவற்றில் போர்த்துகீசிய அமைப்புகளே அதிக அளவில் செயல்படுகின்றன. பனாஜியின் 'லத்தீன் பகுதி'யான ஃபோன்டைன்னாசில் ''ஃபுண்டாசியோ ஓரியண்டே'' அமைப்பு முக்கிய இடத்தைப் பிடித்துள்ளது. இது கோவாவின் பண்பாட்டுச் சூழலுக்குப் பன்முகத்தன்மையைச் சேர்க்கும் வகையிலான பண்பாட்டு நிகழ்வுகளுக்கு ஆதரவளித்து வருகிறது. இருப்பினும், இவ்வமைப்பு தொடங்கப்பட்ட ஆரம்பக் காலத்தில் சில முக்கியச் சிக்கல்களை எதிர்கொண்டது. கோவா தனது முன்னாள் போர்த்துகீசிய ஆட்சியாளர்களிடமிருந்து பிரிந்தபோது ஏற்பட்ட கசப்பான சூழல் மற்றும் சுதந்திரப் போராட்ட வீரர்களின் ஒரு பிரிவினரிடையே நிலவிய தீவிர தேசியவாத மனப்பான்மை ஆகியவை இதற்கான காரணங்களாகக் கருதப்படலாம். தெற்கு ஆசியாவின் மிகச்சிறிய பகுதியொன்றைச் சார்ந்த புத்தகங்களுக்கான சந்தை சிறியதாக இருந்தாலும் வண்ணமயமானதாகத் திகழ்கிறது. இச்சந்தையில் கோவா தொடர்பான பல புத்தகங்கள் வெளிவருவதற்கு 'ஃபுண்டாசியோ' அமைப்பு வழங்கும் நிதியுதவியும் ஒரு முக்கியக் காரணமாக அமைந்துள்ளது. ===பொது விடுமுறை நாட்கள்=== கோவாவில் ஆண்டுதோறும் ஏறக்குறைய இரண்டு வாரங்களுக்கு விடுமுறை நாட்கள் வருகின்றன. அரசு அலுவலகங்கள் வாரத்திற்கு ஐந்து நாட்கள் மட்டுமே செயல்படுகின்றன (சனிக்கிழமை மற்றும் ஞாயிற்றுக்கிழமைகளில் விடுமுறை). பஞ்சிம் நகரில் கடைகள் மற்றும் வணிக நிறுவனங்கள் மாலை வேளையில் சீக்கிரமாகவே (சுமார் இரவு 8 மணிக்கு) மூடப்படுகின்றன. மேலும், மதிய வேளையில் நீண்ட இடைவேளை (சுமார் மதியம் 1:00 மணி முதல் 3:30 மணி வரை) எடுக்கப்படுகிறது. கோவா கடை உரிமையாளர்கள் இந்த மதிய இடைவேளையைத் தீவிரமாகக் கடைப்பிடிக்கின்றனர். இச்சமயத்தில் எந்தவித வணிக நடவடிக்கைகளும் நடைபெறுவதில்லை. எனினும், மதுக்கூடங்கள், உணவகங்கள் மற்றும் பிற வணிக வளாகங்கள் வாடிக்கையாளர்களுக்கு ஏற்ற வகையில் நீண்ட நேரம் செயல்படுகின்றன. நத்தார் (கிறிஸ்துமஸ்), குடியரசு தினம், ஈத்-உல்-சுஹா (தியாகத் திருநாள்), குடி பட்வா, புனித வெள்ளி, சுதந்திர தினம், கணேஷ் சதுர்த்தி (இரு நாட்களும்), காந்தி ஜெயந்தி, தசரா, தீபாவளி, ஈத்-உல்-பித்ர் (ஈகைத் திருநாள்), புனித பிரான்சிஸ் சேவியர் திருவிழா, கோவா விடுதலை தினம், மகா சிவராத்திரி, வண்ணத் திருநாள் மற்றும் மீலாதுன் நபி ஆகியவை இங்குள்ள முக்கிய பொது அல்லது சிறப்பு விடுமுறை நாட்களாகும். உள்ளூர் மதத் திருவிழாக்களின் போதும் வங்கிகள் செயல்படக்கூடும். கணேஷ் சதுர்த்தி மற்றும் 'கார்னிவல்' (கிறிஸ்தவ நாட்காட்டியில் 'லெண்ட்' அல்லது தவக்காலம் தொடங்குவதற்கு முன் கொண்டாடப்படும் திருவிழா) போன்ற பண்டிகைக் காலங்களில், சுற்றுலாப் பயணிகளும் பிற மாநிலங்களில் வசிக்கும் உள்ளூர் மக்களும் பெருமளவில் இங்கு வருகை தருவார்கள். இக்காலகட்டங்களில் மாநிலத்திற்குச் செல்லத் திட்டமிட்டால், தொடருந்து, பேருந்து மற்றும் வானூர்திப் பயண முன்பதிவுகளை முன்கூட்டியே செய்துகொள்வது நல்லது. பசுமையான பகுதிகளில் கட்டிடங்கள் கட்டுவதற்கு கட்டுப்பாடுகள் விதிக்கப்பட்டுள்ளதால், கோவா பசுமையாகவும் அழகாகவும் திகழ்கிறது. குடியிருப்புப் பகுதிகள் அதற்கென ஒதுக்கப்பட்ட மண்டலங்களில் மட்டுமே அமைக்கப்படுகின்றன. பசுமை மண்டலப் பகுதிகள் எவ்வித இடையூறுமின்றி அப்படியே பாதுகாக்கப்படுகின்றன. == பேச்சுமொழி == கோவாவின் மாநில மொழி கொங்கணி ஆகும். பெரும்பாலான கோவா மக்கள் கொங்கணி, ஆங்கிலம், இந்தி மற்றும் மராட்டி ஆகிய மொழிகளைப் பேசுகின்றனர். போர்த்துகீசிய மொழியும் ஒரு சிறிய பிரிவினரால் அறியப்படுகிறது. குறிப்பாக, உயர்குடியினர், முந்தைய சலுகை பெற்ற வகுப்பினர் அல்லது 1961-ஆம் ஆண்டுக்கு முந்தைய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் கீழ் இருந்த கோவாவில் கல்வி பயின்ற மூத்த தலைமுறையினர் இம்மொழியை அறிந்திருக்கின்றனர். கோவாவில் வெவ்வேறு நோக்கங்களுக்காகப் பல்வேறு மொழிகள் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. கொங்கணி மொழி மிகவும் பரவலாகப் பேசப்படுகிறது. ஆங்கிலமும் மராட்டியும் மிகவும் பரவலாக வாசிக்கப்படுகின்றன. பெரும்பாலான செய்தித்தாள்களும் இவ்விரு மொழிகளிலேயே வெளியிடப்படுகின்றன. கத்தோலிக்கர்கள் தங்கள் வழிபாட்டுச் சேவைகளுக்குப் பெரும்பாலும் கொங்கணி மொழியையே பயன்படுத்துகின்றனர். அதேவேளையில், இம்மாநிலத்தில் உள்ள இந்துக்களுக்கு மதரீதியான பயன்பாட்டிற்கான மொழியாகப் பெரும்பாலும் மராட்டி விளங்குகிறது. நிர்வாகப் பணிகள் பெரும்பாலும் ஆங்கிலத்திலேயே மேற்கொள்ளப்படுகின்றன. இதுவே அதிகாரப்பூர்வ அரசிதழ் வெளியீட்டு மொழியாகவும், நீதிமன்றங்களில் முதன்மையாகப் பயன்படுத்தப்படும் மொழியாகவும் திகழ்கிறது. கொங்கணி மொழியைக் கற்பது சற்று கடினமாக இருக்கலாம். இம்மொழி கோவாவிலும் அதற்கு வெளியிலும் நான்கு முதல் ஐந்து வகையான எழுத்து வடிவங்களில் எழுதப்படுகிறது: தேவநாகரி (அதிகாரப்பூர்வ எழுத்து வடிவம்), உரோமன் அல்லது 'ரோமி' (கோவாவில் பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுவது), கன்னட எழுத்து வடிவம், மலையாள எழுத்து வடிவம் மற்றும் பெர்சிய-அரபு எழுத்து வடிவம் (இந்தியாவின் மேற்கு கடற்கரைப் பகுதியில் தெற்கே அமைந்துள்ள சில முசுலிம் சமூகத்தினரால் இது பயன்படுத்தப்படுவதாகக் கூறப்படுகிறது). உரோமன் எழுத்து வடிவத்தில் கொங்கணி மொழியைக் கற்பதற்கான நூல்களும் வெளியிடப்பட்டுள்ளன. இதன் மூலம், கோவாவில் கொங்கணி மொழிக்கான அதிகாரப்பூர்வமாக அங்கீகரிக்கப்பட்ட எழுத்து வடிவமான தேவநாகரியை (இந்தி, மராட்டி மற்றும் பிற மொழிகளை எழுதப் பயன்படுவது) அறியாதவர்களுக்கு இம்மொழியைக் கற்பது எளிதாகிறது. == போக்குவரத்து == கர்நாடகா, மகாராஷ்டிரா ஆகிய மாநிலங்களில் இருந்து அரசுப் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. தலைநகரான பணஜியில் பஞ்சிம் பேருந்து நிலையத்தில் மாநில அரசுப் பேருந்துகளும் உள்ளூர் நகரப் பேருந்துகளும் இயக்கப்படுகின்றன. மும்பை, மங்களூர், பெங்களூர் போன்ற ஊர்களில் இருந்து ரயில்கள் இயக்கப்படுகின்றன. ஊர் சுற்ற விரும்பும் பயணிகள் பைக்/கார் வாடகைக்கு எடுத்துக் கொள்ளலாம். '''கடற்கரைகள்''' * அஞ்சுனா * பாகா * கண்டோலிம் * சிங்குவேரியம் * பாலோலெம் * வாகடோர் [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q1171}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/மேற்கு இந்தியா}} 2n1k6qqy6w9g2a9wrimr2k1hjgu3c0j 7356349 7356343 2026-10-07T16:13:34Z Sangarj1712 2655454 வார்ப்புரு சேர்க்கப்பட்டது 7356349 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Goa_banner.png|caption=விற்பனைக்கு நிறமிகள்}} '''கோவா''' ([[Wy/ta/கொங்கணி சொற்றொடர்நூல்|கொங்கணி]]: गोंय / கோய், [[Wy/ta/மராட்டி சொற்றொடர்நூல்|மராட்டி]]: गोवा ''கோவா''), [[Wy/ta/மேற்கு இந்தியா|மேற்கு கடற்கரை]] பகுதியிலுள்ள ஒரு மாநிலமாகும். இங்குள்ள அழகிய கடற்கரைகளும் அருவிகளும் சுற்றுலாப் பயணிகளை பெரிதும் ஈர்ப்பவை. கோவா செழுமையான வரலாற்றைக் கொண்ட ஒரு முன்னாள் போர்த்துகீசியக் காலனி ஆகும். சுமார் 3,700 சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பளவில் விரிந்துள்ளதும், ஏறத்தாழ 14 கோடியே மக்கள் தொகையைக் கொண்டதுமான கோவா, இந்திய அளவுகோல்களின்படி ஒரு சிறிய மாநிலமாகும். இந்திய மற்றும் போர்த்துகீசியப் பண்பாடுகள் மற்றும் கட்டடக்கலைகளின் தனித்துவமான கலவையை இது கொண்டுள்ளது; இக்கலவையானது ஆண்டுதோறும் சுமார் 25 கோடி பார்வையாளர்களை (இதில் ஏறத்தாழ 4,00,000 வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளும் அடங்குவர்) ஈர்க்கிறது. இதன் காரணமாகவே, இம்மாநிலத்திற்கு 'விழாக்களின் மாநிலம்' என்ற புனைப்பெயர் சூட்டப்பட்டுள்ளது. [[File:BeachFun.jpg|கோவா கடற்கரை|thumb]] அருவிகள் (துத்சாகர், அம்போலி, மங்கேலி, தோடாமர்க்கு) மற்றும் மலைப்பாதைகளால் வரம் பெற்றது. 1960-ஆம் ஆண்டுகள் முதற்கொண்டு, கோவா தொடர்ந்து பார்வையாளர்களை ஈர்த்து வருகிறது: முதலில் இப்பிகள் மற்றும் தாயகம் திரும்பிய வெளிநாடு வாழ் கோவா மக்கள்; பின்னர் சாசனச் சுற்றுலாப் பயணிகள் (1987-ஆம் ஆண்டில் செர்மானியர்கள் தொடங்கி); கத்தோலிக்க மற்றும் இந்துத் திருத்தலங்களுக்கு யாத்திரை செல்பவர்கள்; கோவாவையே தங்கள் நிரந்தர வசிப்பிடமாகத் தேர்ந்தெடுத்துக் குடியேறுபவர்கள்; மருத்துவ சிகிச்சைக்காகச் செல்பவர்கள்; மற்றும் கோவாவில் நடைபெறும் கருத்தரங்குகள், மாநாடுகளில் கலந்துகொள்ளும், நாளுக்கு நாள் அதிகரித்து வரும் மக்கள் எனப் பல தரப்பினரும் இங்கு வருகின்றனர். ==பிராந்தியங்கள்== {{Wy/ta/Mapframe|15.364|74.053|zoom=9|staticmap=Map-India-Goa01.png|show=mask,go,city}} {{Wy/ta/Regionlist | region1name=[[Wy/ta/வட கோவா|வட கோவா]] | region1color=#a53737 | region1items=[[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசு]], பிச்சோலிம், பெர்னேம், [[Wy/ta/போண்டா|போண்டா]], சத்தாரி, [[Wy/ta/தீசுவாடி|தீசுவாடி]], தார்பந்தோரா| | region1description=வடகோவா பகுதி அதன் துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை, பரபரப்பான சந்தைகள் மற்றும் உற்சாகமான சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றது. பாகா, கலங்குட் மற்றும் [[Wy/ta/அஞ்சுனா|அஞ்சுனா]] போன்ற இங்குள்ள பிரபலமான கடற்கரைகள், கொண்டாட்ட விரும்பிகள், சாகசப் பயணிகள் மற்றும் நீர் விளையாட்டு ஆர்வலர்களை ஈர்க்கின்றன. பரபரப்பான இக்கடற்கரைகள் பகல் நேரத்தில் நீர் விளையாட்டு நடவடிக்கைகளுக்கு ஏற்ற இடங்களாகவும், சூரியன் மறைந்த பிறகு துடிப்பான இரவு வாழ்க்கை மையங்களாகவும் திகழ்கின்றன. | region2name=[[Wy/ta/தென் கோவா|தென் கோவா]] | region2color=#8a84a3 | region2items=[[Wy/ta/கனகோனா|கனகோனா]], [[Wy/ta/மர்மகோவா|மர்மகோவா]], கேபேம், [[Wy/ta/சால்சேட்|சால்சேட்]], [[Wy/ta/சாங்க்யும்|சாங்க்யும்]] | region2description=தெற்குப் பகுதி மிகவும் அமைதியான சூழலைக் கொண்டுள்ளது. கூட்ட நெரிசலிலிருந்து விலகி, நிம்மதியான விடுமுறையைக் கழிக்க விரும்பும் பயணிகளுக்கு இது மிகச் சிறந்த தேர்வாகும். [[Wy/ta/பாலோலம்|பாலோலம்]], [[Wy/ta/அகோண்டா|அகோண்டா]] மற்றும் நியோலம் போன்ற கடற்கரைகள், அவற்றின் தூய வெண்மணல், தெளிவான நீர் மற்றும் கண்ணுக்கினிய இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலுக்குப் பெயர் பெற்றவை. இங்கு வரும் சுற்றுலாப் பயணிகள், நிதானமான சூழலில் மனதை ஆசுவாசப்படுத்திக்கொள்ளவும், வெயிற்குளிப்பு எடுக்கவும், கடற்கரையின் அமைதியை ரசிக்கவும் முடியும். }} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#a53737|title=[[North Goa]]|wikidata=Q108234}} {{Wy/ta/Mapshape|type=geoshape|fill=#8a84a3|title=[[South Goa]]|wikidata=Q108244}} ==நகரங்கள்== {{Wy/ta/Infobox|கோவாவின் நகரங்கள்|"பாதி நகர்ப்புறம்" என்று தன்னை அடையாளப்படுத்திக்கொள்ளும் ஒரு மாநிலமாக இருந்தபோதிலும், கோவாவில் ஆச்சரியப்படும் வகையில் அதிக எண்ணிக்கையிலான கிராமங்கள் உள்ளன. அங்குள்ள "நகரங்கள்" கூட உண்மையில் சிறிய, நெரிசல் மிகுந்த ஊர்களைப் போலவே (அழகிய சூழல் கொண்ட பஞ்சிம் நகரைப் போன்று) காட்சியளிக்கின்றன. எந்தவொரு நகரத்தின் மக்கள் தொகையும் ஒரு லட்சத்திற்கு மேல் கணிசமாக இல்லை. இருப்பினும், சில நகரங்கள் அந்த எண்ணிக்கையை நெருங்குகின்றன. இங்குள்ள கிராமங்கள் மிகவும் கவரும் வகையிலும், தனித்துவமான உலகமாகவும் திகழ்கின்றன. ஆனால், சுற்றுலா மற்றும் அதனால் ஏற்பட்ட நில வணிக வளர்ச்சி ஆகியவை, சுற்றுலாப் பயணிகள் தேடி வரும் அந்த இடத்தையே அழித்துவிடுவதாக உள்ளூர் மக்கள் கருதுகின்றனர்.}} * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜி]] | lat=15.49093 | long=73.82785 | image=Panaji Church (3044129555).jpg |wikidata=Q214681}} — இது 'பஞ்சிம்' என்றும் அழைக்கப்படுகிறது; போர்த்துகீசியர் ஆட்சிக் காலத்தில் 'நவ கோவா' என்று அறியப்பட்டது. இது மாநிலத் தலைநகராகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மப்பூசா|மப்பூசா]] | lat=15.60000 | long=73.82000 |wikidata=Q2087705}} — இப்பட்டணம் வடக்கு கோவாவில், பனாஜியிலிருந்து சுமார் 13 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது. மப்பூசா கோவாவின் முக்கியமான சந்தை மையங்களில் ஒன்றாகும். * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/மட்காவ்|மட்காவ்]] | lat=15.28322 | long=73.98619 |wikidata=Q515117}} — கோவாவின் இரண்டாவது பெரிய நகரம். இது மாநிலத்தின் வணிக மற்றும் பண்பாட்டுத் தலைநகராகத் திகழ்கிறது. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] | lat=15.50277 | long=73.91541 | image=Basilica_of_Bom_Jesus_2012.jpg |wikidata=Q553907}} — இங்கு 16-ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த தேவாலயங்கள், கன்னிமாடங்கள் மற்றும் நினைவுச் சின்னங்கள் அமைந்துள்ளன. * {{Wy/ta/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமா]] | lat=15.38603 | long=73.84404 |wikidata=Q978780}} — தென் கோவா மாவட்டத்தின் மர்மகோவா தாலுகாவில் அமைந்துள்ள மக்கள் தொகை மிகுந்த ஒரு நகரம் இது. கோவாவில் கடற்கரையோரப் பகுதிகள் ([[Wy/ta/கலங்குட்|கலங்குட்]], [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிம்]] போன்றவை) மற்றும் உட்புறப் பகுதிகள் (கனகோனாவில் உள்ள சௌடி, சான்வோர்டெம்-குவெபெம், பிச்சோலிம், பெர்னெம் நகரம் போன்றவை) என வேறு சில சிறிய, அழகான மற்றும் சில சமயங்களில் மக்கள் கூட்டம் நிறைந்த நகரங்களும் உள்ளன. இவற்றில் சில, அருகிலுள்ள சுற்றுலாத் தலங்களுக்குச் செல்வதற்கான நுழைவாயில்களாகவும் அமைகின்றன. மேலும், கோவாவில் சுமார் 350 கிராமங்கள் உள்ளன. இவை பெரும்பாலும் இயற்கை எழில் கொஞ்சும் சூழலைக் கொண்டிருப்பதோடு, ஒவ்வொன்றும் தனக்கென தனித்துவமான சிறப்பியல்புகளையும் கொண்டுள்ளன. == பிற சேருமிடங்கள் == * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கார்சா பிராங்கா ஆயுர்வேத தாவரவியல் பூங்கா |lat=15.34481 |long=73.99590 |image= }}, உலூத்தோலிம் &mdash; * {{Wy/ta/Marker| type=vicinity |name=கரை பூங்கா |lat=15.32480 |long=74.02098 |image= }}, [[Wy/ta/சிரோடா|சிரோடா]] &mdash; * {{Wy/ta/Marker|type=vicinity | name=பகவான் மகாவீரர் காட்டுயிர்ச் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லம் தேசியப் பூங்கா | lat=15.33390 | long=74.28835 | image= | wikidata=Q2397554 }} பகவான் மகாவீர் சரணாலயம் மற்றும் மொல்லெம் தேசிய பூங்கா ஆகியவை பல்வேறு வகையான பூக்கும் தாவரங்கள் மற்றும் பசுமையான சூழலைக் கொண்ட ஒரு தூய இயற்கை பகுதியாகும். இது பல பாலூட்டிகள், பறவைகள், வண்ணத்துப்பூச்சிகள் மற்றும் ஊர்வனவற்றின் வாழ்விடமாகவும் விளங்குகிறது. இது கோவாவின் மிகப்பெரிய பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதியாகும். இங்கு ''தாம்ப்டி சுர்லா கோயில்'', ''தாம்ப்டி நீர்வீழ்ச்சி'' மற்றும் பிற சுற்றுலாத் தலங்களையும் காணலாம். ==புரிந்து கொள்ளுங்கள்== [[File:Map-India-Goa01.png|thumb|கோவா வரைபடம்]] 1510 ஆம் ஆண்டு முதல் 1961 ஆம் ஆண்டு வரை கோவா போர்த்துகலின் காலனியாக இருந்தது. 1961-ஆம் ஆண்டில் விச்சய் நடவடிக்கை என்ற நடவடிக்கையின் கீழ், கோவாவின் கட்டுப்பாட்டை மீட்க இந்திய இராணுவம் அங்கு அனுப்பப்பட்டது. இந்த இணைப்பானது இந்தியாவில் 'கோவா விடுதலை' என்றும், போர்த்துகலில் 'கோவா மீதான படையெடுப்பு' என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறது. கோவாவின் இதயம் அதன் கிராமங்களிலேயே குடிகொண்டிருக்கிறது. மற்றவர்களைப் போலன்றி, கோவாவாசிகள் நகரங்களில் வசிப்பதில்லை என்று புகழ்பெற்ற கோவா கட்டிடக்கலைஞர் இயெரார்ட் டா குன்கா வேறொரு இடத்தில் வாதிட்டுள்ளார். அவர்கள் பெரும்பாலும் கிராமங்களிலேயே வசிக்கின்றனர்; அங்கிருந்து வேலைக்குச் சென்று வருகின்றனர். கோவாவின் கிராமங்களே தனித்துவமான அழகையும் தனித்தன்மையையும் தன்னுள் கொண்டுள்ளன. கோவாவில் வாழ்வது சற்றே கடினமாகவும் மந்தமாகவும் இருக்கலாம்; ஆனால் அங்கு விடுமுறையைக் கழிப்பது மிகச் சிறப்பாக அமையும். ஓர் இதமான மாலைப் பொழுதிலோ அல்லது ஓர் அமைதியான காலை வேளையிலோ, எவ்விதத் திட்டமுமின்றி சும்மா ஒரு பயணம் மேற்கொள்ளலாம். கோவாவின் கிராமங்கள் கொண்டுள்ள அழகைக் கண்டு வியந்து போகலாம். நகர்ப்புறங்களைப் போலன்றி, கிராமங்கள் பொதுவாகச் சுத்தமாகவும், நட்பான சூழலுடனும், அதிக எண்ணிக்கையிலான சுற்றுலாப் பயணிகள் நிறைந்திருக்கும் பகுதிகளைத் தவிர — மற்ற கிராமப் பகுதிகள் பணத்திற்கு ஏற்ற மதிப்பளிப்பவையாகவும் திகழ்கின்றன. கோவா பல முகங்களைக் கொண்டது. இதன் கடற்கரைப் பகுதியானது, உட்புற நிலப்பகுதியிலிருந்து மாறுபட்டுள்ளது. சில கிராமங்கள், சற்று மாறுபட்ட மற்றும் தனித்துவமான அனுபவங்களை வழங்குகின்றன. இத்தகைய கிராமங்கள் பெரும்பாலும், பெரும்பாலான சுற்றுலாப் பயணிகள் தங்கும் இடங்களுக்கு அருகிலேயே அமைந்துள்ளன. எனவே, தங்குமிடம் தேடுவது இங்கு ஒரு பிரச்சினையாக இருக்க வாய்ப்பில்லை. 451 ஆண்டுகளாக இந்தியாவின் பிற பகுதிகளிலிருந்து தனிமைப்படுத்திய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் காரணமாக, கோவா இந்தியாவின் மற்ற பகுதிகளிலிருந்து வெளிப்படையாகவே மாறுபட்டுத் திகழ்கிறது. கோவாவின் மக்கள் தொகையானது இந்துக்கள் மற்றும் ரோமன் கத்தோலிக்கர்களின் கலவையாக அமைந்துள்ளது. இம்மக்கள்தொகை பரவல் தோராயமாக 65% இந்துக்களாகவும், 24% கிறித்தவர்களாகவும் உள்ளது. இங்கு சிறிய அளவிலான முசுலிம் மக்கள் தொகையும் உள்ளது. இத்தகைய பன்முகத்தன்மை இருந்தபோதிலும், இங்கு மதக்கலவரங்கள் ஏறக்குறைய அறவே இல்லாத நிலையே காணப்படுகிறது. மேலும், இந்தியாவின் மிகவும் அமைதியான மாநிலங்களில் ஒன்றாகவும் கோவா கருதப்படுகிறது. கோவா மக்களின் பிரதான உணவு மீன், கறி மற்றும் சாதம் ஆகும் ===பண்பாடு=== [[File:Church of St. Cajetan,Old Goa,India..jpg|thumb|250px|கோவாவில் 1661-ஆம் ஆண்டு போர்த்துகீசியர்கள் காலத்தில் கட்டப்பட்ட புனித கச்சேதன் தேவாலயம்]] கோவாவின் பண்பாடு முதன்மையாக அங்குள்ள இந்து மற்றும் கத்தோலிக்க மக்களால் வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது. இங்குள்ள மக்கள் பெரும்பாலும் நிதானமான, கவலையற்ற இயல்புடையவர்கள். விமானம் மற்றும் இரயில் போக்குவரத்து வசதிகள் மேம்பட்டதன் காரணமாக, அண்டை மாநிலங்களிலிருந்து மக்கள் பெருமளவில் இங்கு வரத் தொடங்கியுள்ளனர். இது பல்வேறு விதமான கலாச்சாரங்களையும் தன்னுடன் கொண்டு வந்துள்ளது. இந்தியாவின் பிற மாநிலங்களைச் சேர்ந்த பலரும் இங்கு வந்து குடியேறியுள்ளனர். கோவாவின் கத்தோலிக்கர்கள் பொதுவாகத் தங்கள் இந்துப் பின்னணியை ஏற்றுக்கொள்வதுடன், தங்கள் நம்பிக்கைகளுக்குள் சாதிய அமைப்பின் தடங்களையும் கொண்டுள்ளனர். பல நேர்வுகளில், இந்துக்கள் தங்கள் பொதுச் சொத்துக்களின் உரிமையையும் நிர்வாகத்தையும் தொடர்ந்து தக்கவைத்துக்கொள்வதற்காக, தங்கள் மகன்களில் ஒருவரை மட்டும் மதம் மாறுவதற்காகப் பின்னால் விட்டுச் சென்றதாகவும்; அதே வேளையில், குடும்பத்தின் மற்ற உறுப்பினர்கள் தங்கள் இந்துத் தெய்வங்களைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் சிலைகளுடன் அண்டைப்பகுதிகளுக்குக் குடியேற விரும்பியதாகவும் ஆவணங்கள் குறிப்பிடுகின்றன. பல ஆண்டுகளாக, ஏராளமான கத்தோலிக்கர்கள் பம்பாய் மற்றும் புனே ஆகிய முக்கிய வர்த்தக நகரங்களுக்கும், அங்கிருந்து கிழக்கு ஆப்பிரிக்காவிற்கும் (அப்போதைய போர்த்துகீசிய காலனிகளான அங்கோலா மற்றும் மொசாம்பிக்கிற்கும்), போர்ச்சுகலுக்கும், 20 ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதியில் கனடா மற்றும் ஆத்திரேலியாவிற்கும் குடிபெயர்ந்துள்ளனர். எனவே, கோவாவின் பல பழைய மூதாதையர் சொத்துக்கள், பரவலாகப் பரவியுள்ள சொத்து வாரிசுகளுக்கு இடையேயான கருத்து வேறுபாடுகளால் ஏற்பட்ட சட்டச் சிக்கல்களில் சிக்கியோ அல்லது கைவிடப்பட்டோ கிடக்கின்றன. வெளிநாடுகளில் வசிக்கும் கோவா மக்கள் தங்கள் சொந்த மாநிலத்திற்குத் திரும்பி வருகின்றனர். அவர்கள் பெரும்பாலும் கடற்கரையோரம் விடுமுறைக்கால இல்லங்களை வாங்குகிறார்கள். பின்னர் அவை முகவர்களால் குறுகிய காலம் தங்கும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு வாடகைக்கு விடப்படும் 'வாடகைக்கு விடப்படும்' குடியிருப்புகளாக மாற்றப்படுகின்றன . கோவாவிற்குச் செல்ல ஆண்டின் மிகச்சிறந்த காலம், வானிலை இதமாகவும், வறண்டதாகவும், இரம்மியமாகவும் இருக்கும் நவம்பர் நடுப்பகுதி முதல் பிப்ரவரி நடுப்பகுதி வரையிலான காலமாகும். ===கலை மற்றும் கலாச்சாரம்=== கோவாவில் ஏராளமான அருங்காட்சியகங்கள், கலைக்கூடங்கள் மற்றும் நூலகங்கள் உள்ளன. [[Wy/ta/பனாஜி|பனாஜியில்]], கோவா மாநில அருங்காட்சியகம், கலா அகாடமி, மத்திய நூலகம் மற்றும் கோவா அறிவியல் மையம் உள்ளிட்ட பல அரசு நடத்தும் அருங்காட்சியகங்களை நீங்கள் காணலாம். [[Wy/ta/வாசுகோ ட காமா|வாசுகோ ட காமாவில்]], பழமையான வானூர்திகளைக் காண்பதற்கான சிறந்த இடமான கடற்படை வானூர்திப் போக்குவரத்து அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. கிறிஸ்தவ மதக் கலை மற்றும் சில சமயங்களில் மதச்சார்பற்ற கலைகளின் எடுத்துக்காட்டுகளைக் காண [[Wy/ta/பழைய கோவா|பழைய கோவா]] ஒரு சிறந்த இடமாகும். அங்கு நீங்கள் கிறிஸ்தவக் கலை அருங்காட்சியகத்தையும், இயல்புமீறிய பாணி கலைஞர் டோம் மார்ட்டினின் படைப்புகளைக் கொண்ட நவீன கலைக்கூடத்தையும் காணலாம். [[Wy/ta/மர்ம கோவா|மர்ம கோவாப்]] பகுதியில், புனித யோசப் வாசு அவர்களின் மத அருங்காட்சியகம் அமைந்துள்ளது. [[Wy/ta/பார்தேசு|பார்தேசுப்]] பகுதியில் உள்ள சேவியர் வரலாற்று ஆய்வு மையத்திலும் கிறிஸ்தவக் கலைக்கான ஒரு கலைக்கூடம் உள்ளது. கோவாவின் தனித்துவமான மற்றும் சுதந்திரமான வாழ்க்கை முறையால் ஈர்க்கப்பட்ட பல கலைஞர்கள், ஓவியர்கள் மற்றும் கட்டிடக் கலைஞர்கள் இங்கு குடியேறி, கலைக்கூடங்களையும் அருங்காட்சியகங்களையும் நிறுவியுள்ளனர். இதற்கு ஒரு எடுத்துக்காட்டு [[Wy/ta/கண்டோலிம்|கண்டோலிமில்]] அமைந்துள்ள சுபோத் கெர்கரின் கலைக்கூடம் ஆகும். மேலும் பெனாலிமில் "கோவா சித்ரா அருங்காட்சியகம்" அமைந்துள்ளது. இது ஓரிடத்தில் திரட்டப்பட்ட இனவரைவியல் சார்ந்த கலைப்பொருட்களின் மிகப்பெரிய தொகுப்பைக் கொண்டுள்ளது. கோவா கலைஞர்கள், வடிவமைப்பாளர்கள், நிரலாளர்கள் மற்றும் பொறியாளர்களை ஈர்த்து, இந்தியாவின் படைப்பாற்றல் மையமாகத் திகழ்கிறது. இந்தியாவின் முதல் தொழில்நுட்ப மற்றும் கலை அருங்காட்சியகமான '''சென்சிஸ்தான்''' இங்கு அமைந்துள்ளது. மற்ற குறிப்பிடத்தக்க அருங்காட்சியகங்கள்: [[Wy/ta/பெனோலிம்|பெனோலிமில்]] உள்ள ஜெரார்ட் டா குன்யாவின் கட்டிடக்கலை அருங்காட்சியகமான '''கோவா இல்லம்''' (''அவுசு ஆப் கோவா''), மற்றும் கோவாவின் பாரம்பரிய கடந்த காலத்தை விளக்கி மீண்டும் உருவாக்கும் முயற்சியான, லௌடோலிம், [[Wy/ta/சால்செட்டு|சால்செட்டில்]] உள்ள ''பெரும் பாதம்'' ("பிக் ஃபூட்" என்கிற மூதாதையரின் கோவா) ஆகியவை ஆகும். மேலும், நுவேம், சால்செட்டில் உள்ள ''அஷ்வெக் வின்டேஜ் வேர்ல்ட்'' என்ற பெயரில் ஒரு வகையான பழங்காலக் கார்களின் சேகரிப்பும் கூட உள்ளது. ===கோவாவிற்கும் போர்த்துகலுக்கும் இடையிலான தொடர்புகள்=== தூதரகங்களைத் தவிர, கோவாவில் பல்வேறு பண்பாட்டு அமைப்புகளும் செயல்பட்டு வருகின்றன. இவற்றில் போர்த்துகீசிய அமைப்புகளே அதிக அளவில் செயல்படுகின்றன. பனாஜியின் 'லத்தீன் பகுதி'யான ஃபோன்டைன்னாசில் ''ஃபுண்டாசியோ ஓரியண்டே'' அமைப்பு முக்கிய இடத்தைப் பிடித்துள்ளது. இது கோவாவின் பண்பாட்டுச் சூழலுக்குப் பன்முகத்தன்மையைச் சேர்க்கும் வகையிலான பண்பாட்டு நிகழ்வுகளுக்கு ஆதரவளித்து வருகிறது. இருப்பினும், இவ்வமைப்பு தொடங்கப்பட்ட ஆரம்பக் காலத்தில் சில முக்கியச் சிக்கல்களை எதிர்கொண்டது. கோவா தனது முன்னாள் போர்த்துகீசிய ஆட்சியாளர்களிடமிருந்து பிரிந்தபோது ஏற்பட்ட கசப்பான சூழல் மற்றும் சுதந்திரப் போராட்ட வீரர்களின் ஒரு பிரிவினரிடையே நிலவிய தீவிர தேசியவாத மனப்பான்மை ஆகியவை இதற்கான காரணங்களாகக் கருதப்படலாம். தெற்கு ஆசியாவின் மிகச்சிறிய பகுதியொன்றைச் சார்ந்த புத்தகங்களுக்கான சந்தை சிறியதாக இருந்தாலும் வண்ணமயமானதாகத் திகழ்கிறது. இச்சந்தையில் கோவா தொடர்பான பல புத்தகங்கள் வெளிவருவதற்கு 'ஃபுண்டாசியோ' அமைப்பு வழங்கும் நிதியுதவியும் ஒரு முக்கியக் காரணமாக அமைந்துள்ளது. ===பொது விடுமுறை நாட்கள்=== கோவாவில் ஆண்டுதோறும் ஏறக்குறைய இரண்டு வாரங்களுக்கு விடுமுறை நாட்கள் வருகின்றன. அரசு அலுவலகங்கள் வாரத்திற்கு ஐந்து நாட்கள் மட்டுமே செயல்படுகின்றன (சனிக்கிழமை மற்றும் ஞாயிற்றுக்கிழமைகளில் விடுமுறை). பஞ்சிம் நகரில் கடைகள் மற்றும் வணிக நிறுவனங்கள் மாலை வேளையில் சீக்கிரமாகவே (சுமார் இரவு 8 மணிக்கு) மூடப்படுகின்றன. மேலும், மதிய வேளையில் நீண்ட இடைவேளை (சுமார் மதியம் 1:00 மணி முதல் 3:30 மணி வரை) எடுக்கப்படுகிறது. கோவா கடை உரிமையாளர்கள் இந்த மதிய இடைவேளையைத் தீவிரமாகக் கடைப்பிடிக்கின்றனர். இச்சமயத்தில் எந்தவித வணிக நடவடிக்கைகளும் நடைபெறுவதில்லை. எனினும், மதுக்கூடங்கள், உணவகங்கள் மற்றும் பிற வணிக வளாகங்கள் வாடிக்கையாளர்களுக்கு ஏற்ற வகையில் நீண்ட நேரம் செயல்படுகின்றன. நத்தார் (கிறிஸ்துமஸ்), குடியரசு தினம், ஈத்-உல்-சுஹா (தியாகத் திருநாள்), குடி பட்வா, புனித வெள்ளி, சுதந்திர தினம், கணேஷ் சதுர்த்தி (இரு நாட்களும்), காந்தி ஜெயந்தி, தசரா, தீபாவளி, ஈத்-உல்-பித்ர் (ஈகைத் திருநாள்), புனித பிரான்சிஸ் சேவியர் திருவிழா, கோவா விடுதலை தினம், மகா சிவராத்திரி, வண்ணத் திருநாள் மற்றும் மீலாதுன் நபி ஆகியவை இங்குள்ள முக்கிய பொது அல்லது சிறப்பு விடுமுறை நாட்களாகும். உள்ளூர் மதத் திருவிழாக்களின் போதும் வங்கிகள் செயல்படக்கூடும். கணேஷ் சதுர்த்தி மற்றும் 'கார்னிவல்' (கிறிஸ்தவ நாட்காட்டியில் 'லெண்ட்' அல்லது தவக்காலம் தொடங்குவதற்கு முன் கொண்டாடப்படும் திருவிழா) போன்ற பண்டிகைக் காலங்களில், சுற்றுலாப் பயணிகளும் பிற மாநிலங்களில் வசிக்கும் உள்ளூர் மக்களும் பெருமளவில் இங்கு வருகை தருவார்கள். இக்காலகட்டங்களில் மாநிலத்திற்குச் செல்லத் திட்டமிட்டால், தொடருந்து, பேருந்து மற்றும் வானூர்திப் பயண முன்பதிவுகளை முன்கூட்டியே செய்துகொள்வது நல்லது. பசுமையான பகுதிகளில் கட்டிடங்கள் கட்டுவதற்கு கட்டுப்பாடுகள் விதிக்கப்பட்டுள்ளதால், கோவா பசுமையாகவும் அழகாகவும் திகழ்கிறது. குடியிருப்புப் பகுதிகள் அதற்கென ஒதுக்கப்பட்ட மண்டலங்களில் மட்டுமே அமைக்கப்படுகின்றன. பசுமை மண்டலப் பகுதிகள் எவ்வித இடையூறுமின்றி அப்படியே பாதுகாக்கப்படுகின்றன. === வாசியுங்கள் === * '''இந்தியாவில் ஒரு கிப்பிப் பெண்ணின் நினைவுக் குறிப்புகள்''' (''Memoirs of a hippie girl in India.'') - ஆன் பெகோய் (2013). ''டொராண்டோ'': பெகோய் பப்ளிகேஷன்ஸ். 1970-களின் தொடக்கத்தில் கோவாவில் நிகழ்ந்த சாகசங்கள் பற்றியது. * '''கோவாவின் விசித்திரமானவர்கள்: இந்தியாவில் எனது கிப்பி ஆண்டுகள்''' (''Goa Freaks: My Hippie Years in India'' () - கிளியோ ஓட்சர் (1995). கோவாவில் தான் கழித்த கிப்பி ஆண்டுகள் மற்றும் தனது அனுபவங்கள் குறித்து கிளியோ ஓட்சர் இதில் எழுதியுள்ளார். * '''கோவா மத விசாரணை''' (''The Goa Inquisition'') - ஆனந்த் பிரியோல்கர். கோவா சமூகம் மற்றும் பண்பாட்டின் மீது 'மத விசாரணை' ஏற்படுத்திய தாக்கத்தை விரிவாகவும், ஆழமான ஆய்வின் அடிப்படையிலும் விவரிக்கும் ஒரு சுவாரஸ்யமான மற்றும் சிந்தனையைத் தூண்டும் நூல். பாம்பே பல்கலைக்கழக அச்சகம். {{Wy/ta/ISBN|978-0-8364-2753-0}} == பேச்சுமொழி == கோவாவின் மாநில மொழி கொங்கணி ஆகும். பெரும்பாலான கோவா மக்கள் கொங்கணி, ஆங்கிலம், இந்தி மற்றும் மராட்டி ஆகிய மொழிகளைப் பேசுகின்றனர். போர்த்துகீசிய மொழியும் ஒரு சிறிய பிரிவினரால் அறியப்படுகிறது. குறிப்பாக, உயர்குடியினர், முந்தைய சலுகை பெற்ற வகுப்பினர் அல்லது 1961-ஆம் ஆண்டுக்கு முந்தைய போர்த்துகீசிய ஆட்சியின் கீழ் இருந்த கோவாவில் கல்வி பயின்ற மூத்த தலைமுறையினர் இம்மொழியை அறிந்திருக்கின்றனர். கோவாவில் வெவ்வேறு நோக்கங்களுக்காகப் பல்வேறு மொழிகள் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. கொங்கணி மொழி மிகவும் பரவலாகப் பேசப்படுகிறது. ஆங்கிலமும் மராட்டியும் மிகவும் பரவலாக வாசிக்கப்படுகின்றன. பெரும்பாலான செய்தித்தாள்களும் இவ்விரு மொழிகளிலேயே வெளியிடப்படுகின்றன. கத்தோலிக்கர்கள் தங்கள் வழிபாட்டுச் சேவைகளுக்குப் பெரும்பாலும் கொங்கணி மொழியையே பயன்படுத்துகின்றனர். அதேவேளையில், இம்மாநிலத்தில் உள்ள இந்துக்களுக்கு மதரீதியான பயன்பாட்டிற்கான மொழியாகப் பெரும்பாலும் மராட்டி விளங்குகிறது. நிர்வாகப் பணிகள் பெரும்பாலும் ஆங்கிலத்திலேயே மேற்கொள்ளப்படுகின்றன. இதுவே அதிகாரப்பூர்வ அரசிதழ் வெளியீட்டு மொழியாகவும், நீதிமன்றங்களில் முதன்மையாகப் பயன்படுத்தப்படும் மொழியாகவும் திகழ்கிறது. கொங்கணி மொழியைக் கற்பது சற்று கடினமாக இருக்கலாம். இம்மொழி கோவாவிலும் அதற்கு வெளியிலும் நான்கு முதல் ஐந்து வகையான எழுத்து வடிவங்களில் எழுதப்படுகிறது: தேவநாகரி (அதிகாரப்பூர்வ எழுத்து வடிவம்), உரோமன் அல்லது 'ரோமி' (கோவாவில் பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுவது), கன்னட எழுத்து வடிவம், மலையாள எழுத்து வடிவம் மற்றும் பெர்சிய-அரபு எழுத்து வடிவம் (இந்தியாவின் மேற்கு கடற்கரைப் பகுதியில் தெற்கே அமைந்துள்ள சில முசுலிம் சமூகத்தினரால் இது பயன்படுத்தப்படுவதாகக் கூறப்படுகிறது). உரோமன் எழுத்து வடிவத்தில் கொங்கணி மொழியைக் கற்பதற்கான நூல்களும் வெளியிடப்பட்டுள்ளன. இதன் மூலம், கோவாவில் கொங்கணி மொழிக்கான அதிகாரப்பூர்வமாக அங்கீகரிக்கப்பட்ட எழுத்து வடிவமான தேவநாகரியை (இந்தி, மராட்டி மற்றும் பிற மொழிகளை எழுதப் பயன்படுவது) அறியாதவர்களுக்கு இம்மொழியைக் கற்பது எளிதாகிறது. == போக்குவரத்து == கர்நாடகா, மகாராஷ்டிரா ஆகிய மாநிலங்களில் இருந்து அரசுப் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. தலைநகரான பணஜியில் பஞ்சிம் பேருந்து நிலையத்தில் மாநில அரசுப் பேருந்துகளும் உள்ளூர் நகரப் பேருந்துகளும் இயக்கப்படுகின்றன. மும்பை, மங்களூர், பெங்களூர் போன்ற ஊர்களில் இருந்து ரயில்கள் இயக்கப்படுகின்றன. ஊர் சுற்ற விரும்பும் பயணிகள் பைக்/கார் வாடகைக்கு எடுத்துக் கொள்ளலாம். '''கடற்கரைகள்''' * அஞ்சுனா * பாகா * கண்டோலிம் * சிங்குவேரியம் * பாலோலெம் * வாகடோர் [[Category:Wy/ta]] {{INTERWIKI|Q1171}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/மேற்கு இந்தியா}} kx28ib9hjhev60lds2wqwheo5flnrrk 0 3444150 7356647 7352772 2026-10-08T04:30:33Z Rudi Edwien 2703995 7356647 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 7uj35o3ol1fdv6xnhi9c858r9m6qz0d 7356649 7356647 2026-10-08T04:31:58Z Rudi Edwien 2703995 7356649 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kota Surabaya dikenal sebagai Kota Pahlawan di Indonesia karena perannya dalam mempertahankan kemerdekaan pada 10 November 1945. Pada 2024, kota ini telah berusia 731 tahun. Lantas, bagaimana sejarah awal Surabaya? Surabaya adalah ibu kota Provinsi Jawa Timur. Letaknya berada di tepi pantai utara Jawa Timur dan berbatasan langsung dengan Sidoarjo, Gresik, dan Selat Madura. Kota ini dikenal memiliki suhu yang panas karena berada pada dataran rendah. Meski begitu, sejak dulu sampai sekarang, Surabaya menjadi pusat bisnis, perdagangan, industri, dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan</nowiki>. Download Apps Detikcom Sekarang <nowiki>https://apps.detik.com/detik/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} brl7pd39zmc8rz5g317p4f8arxx78d4 7356650 7356649 2026-10-08T04:32:36Z Rudi Edwien 2703995 7356650 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia karena perannya dalam mempertahankan kemerdekaan pada 10 November 1945. Pada 2024, kota ini telah berusia 731 tahun. Lantas, bagaimana sejarah awal Surabaya? Surabaya adalah ibu kota Provinsi Jawa Timur. Letaknya berada di tepi pantai utara Jawa Timur dan berbatasan langsung dengan Sidoarjo, Gresik, dan Selat Madura. Kota ini dikenal memiliki suhu yang panas karena berada pada dataran rendah. Meski begitu, sejak dulu sampai sekarang, Surabaya menjadi pusat bisnis, perdagangan, industri, dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan</nowiki>. Download Apps Detikcom Sekarang <nowiki>https://apps.detik.com/detik/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 2d3pkg2bm11re1b8hlbtgvfv931olnj 7356652 7356650 2026-10-08T04:34:13Z Rudi Edwien 2703995 7356652 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945. Surabaya adalah ibu kota Provinsi Jawa Timur. Letaknya berada di tepi pantai utara Jawa Timur dan berbatasan langsung dengan Sidoarjo, Gresik, dan Selat Madura. Kota ini dikenal memiliki suhu yang panas karena berada pada dataran rendah. Meski begitu, sejak dulu sampai sekarang, Surabaya menjadi pusat bisnis, perdagangan, industri, dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan</nowiki>. Download Apps Detikcom Sekarang <nowiki>https://apps.detik.com/detik/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 6kc7ixg5fctoqfneaioyv40ftatsj6w 7356654 7356652 2026-10-08T04:35:36Z Rudi Edwien 2703995 7356654 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945. <references group="Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan Baca artikel detikedu, &quot;Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan&quot; selengkapnya https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan. Download Apps Detikcom Sekarang https://apps.detik.com/detik/" /> <ref>Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya adalah ibu kota Provinsi Jawa Timur. Letaknya berada di tepi pantai utara Jawa Timur dan berbatasan langsung dengan Sidoarjo, Gresik, dan Selat Madura. Kota ini dikenal memiliki suhu yang panas karena berada pada dataran rendah. Meski begitu, sejak dulu sampai sekarang, Surabaya menjadi pusat bisnis, perdagangan, industri, dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan</nowiki>. Download Apps Detikcom Sekarang <nowiki>https://apps.detik.com/detik/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 15uolr2v44h1l4zsos6x676cwwvv093 7356655 7356654 2026-10-08T04:36:00Z Rudi Edwien 2703995 7356655 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref>Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya adalah ibu kota Provinsi Jawa Timur. Letaknya berada di tepi pantai utara Jawa Timur dan berbatasan langsung dengan Sidoarjo, Gresik, dan Selat Madura. Kota ini dikenal memiliki suhu yang panas karena berada pada dataran rendah. Meski begitu, sejak dulu sampai sekarang, Surabaya menjadi pusat bisnis, perdagangan, industri, dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan</nowiki>. Download Apps Detikcom Sekarang <nowiki>https://apps.detik.com/detik/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} joieshtb0ftay93n5031gnphvmiwft6 7356658 7356655 2026-10-08T04:37:48Z Rudi Edwien 2703995 7356658 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref>Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kota ini dikenal memiliki suhu yang panas karena berada pada dataran rendah. Meski begitu, sejak dulu sampai sekarang, Surabaya menjadi pusat bisnis, perdagangan, industri, dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan</nowiki>. Download Apps Detikcom Sekarang <nowiki>https://apps.detik.com/detik/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 40pm7nnoaacwmhx0sw70efkjbs407rq 7356659 7356658 2026-10-08T04:38:50Z Rudi Edwien 2703995 7356659 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref>Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Meski begitu, sejak dulu sampai sekarang, Surabaya menjadi pusat bisnis, perdagangan, industri, dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan</nowiki>. Download Apps Detikcom Sekarang <nowiki>https://apps.detik.com/detik/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 3byhjvftko0n5wesp324v3exltfm5dj 7356660 7356659 2026-10-08T04:40:19Z Rudi Edwien 2703995 7356660 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref>Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', industri, dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan</nowiki>. Download Apps Detikcom Sekarang <nowiki>https://apps.detik.com/detik/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} fdduv00eoekla5lh9agt2rwrr915l9t 7356661 7356660 2026-10-08T04:40:59Z Rudi Edwien 2703995 7356661 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref>Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan</nowiki>. Download Apps Detikcom Sekarang <nowiki>https://apps.detik.com/detik/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} t4mr0ivf6fqm93terku6c0n98txxi52 7356662 7356661 2026-10-08T04:44:44Z Rudi Edwien 2703995 7356662 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref>Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} tag606986kyg2l0xs00g30gxs0mikxo 7356663 7356662 2026-10-08T04:45:02Z Rudi Edwien 2703995 7356663 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref>Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/detikpedia</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 91jwx58v3tz2pg7zu6ejee3hyg0wp2k 7356664 7356663 2026-10-08T04:45:17Z Rudi Edwien 2703995 7356664 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref>Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik.com/edu/</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 3jk4bp6zw6xcx7sa75g84vulm9ghn74 7356665 7356664 2026-10-08T04:46:05Z Rudi Edwien 2703995 7356665 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref>Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', dan pendidikan. Baca artikel detikedu, "Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan" selengkapnya <nowiki>https://www.detik</nowiki> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} e9zqbkiuwpaqy7hkfw9kd8grrxf09s3 7356667 7356665 2026-10-08T04:47:04Z Rudi Edwien 2703995 7356667 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} cr8xot2e3b4cermadleadc8pnwdi0ed 7356671 7356667 2026-10-08T04:55:06Z Rudi Edwien 2703995 7356671 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken sebagai berani menghadapi bahaya yang datang. Nilai kepahlawanan tersebut salah satunya mewujud dalam peristiwa pertempuran antara Raden Wijaya dan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan di tahun 1293. Begitu bersejarahnya pertempuran tersebut hingga tanggalnya diabadikan menjadi tanggal berdirinya Kota Surabaya hingga saat ini, yaitu 31 Mei. {| class="wikitable" | align="center" valign="top" | | align="center" valign="top" | |- | align="center" valign="top" | ===== Kawasan Kembang Jepun ===== | align="center" valign="top" | |} Heroisme masyarakat Surabaya paling tergambar dalam pertempuran 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan untuk orang Surabaya, dengan berbekal bambu runcing berani melawan pasukan sekutu yang memiliki persenjataan canggih. Puluhan ribu warga meninggal membela tanah air. Peristiwa heroik ini kemudian diabadikan sebagai peringatan Hari Pahlawan. Sehingga membuat Surabaya dilabeli sebagai Kota Pahlawan. Sejarah Surabaya juga berkaitan dengan aktivitas perdagangan. Secara geografis Surabaya memang diciptakan sebagai kota dagang dan pelabuhan. Surabaya merupakan pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Letaknya yang dipesisir utara Pulau Jawa membuatnya berkembang menjadi sebuah pelabuhan penting di zaman Majapahit pada abad ke - 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} lvpfaq6mk2x4k8e6e02fmkhhe0yhe70 7356674 7356671 2026-10-08T04:59:17Z Rudi Edwien 2703995 7356674 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya dan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan di tahun 1293. Begitu bersejarahnya pertempuran tersebut hingga tanggalnya diabadikan menjadi tanggal berdirinya Kota Surabaya hingga saat ini, yaitu 31 Mei. {| class="wikitable" | align="center" valign="top" | | align="center" valign="top" | |- | align="center" valign="top" | ===== Kawasan Kembang Jepun ===== | align="center" valign="top" | |} Heroisme masyarakat Surabaya paling tergambar dalam pertempuran 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan untuk orang Surabaya, dengan berbekal bambu runcing berani melawan pasukan sekutu yang memiliki persenjataan canggih. Puluhan ribu warga meninggal membela tanah air. Peristiwa heroik ini kemudian diabadikan sebagai peringatan Hari Pahlawan. Sehingga membuat Surabaya dilabeli sebagai Kota Pahlawan. Sejarah Surabaya juga berkaitan dengan aktivitas perdagangan. Secara geografis Surabaya memang diciptakan sebagai kota dagang dan pelabuhan. Surabaya merupakan pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Letaknya yang dipesisir utara Pulau Jawa membuatnya berkembang menjadi sebuah pelabuhan penting di zaman Majapahit pada abad ke - 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} gwex0nu0ydn5qoqvf7xuihixwepsqs1 7356675 7356674 2026-10-08T05:01:27Z Rudi Edwien 2703995 7356675 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei. {| class="wikitable" | align="center" valign="top" | | align="center" valign="top" | |- | align="center" valign="top" | ===== Kawasan Kembang Jepun ===== | align="center" valign="top" | |} Heroisme masyarakat Surabaya paling tergambar dalam pertempuran 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan untuk orang Surabaya, dengan berbekal bambu runcing berani melawan pasukan sekutu yang memiliki persenjataan canggih. Puluhan ribu warga meninggal membela tanah air. Peristiwa heroik ini kemudian diabadikan sebagai peringatan Hari Pahlawan. Sehingga membuat Surabaya dilabeli sebagai Kota Pahlawan. Sejarah Surabaya juga berkaitan dengan aktivitas perdagangan. Secara geografis Surabaya memang diciptakan sebagai kota dagang dan pelabuhan. Surabaya merupakan pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Letaknya yang dipesisir utara Pulau Jawa membuatnya berkembang menjadi sebuah pelabuhan penting di zaman Majapahit pada abad ke - 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} l4tq150fttzafu3uzi7l8sncdf3y2dt 7356676 7356675 2026-10-08T05:03:31Z Rudi Edwien 2703995 7356676 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei. <references group="Sejarah Kota Surabaya" /> <ref>[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> {| class="wikitable" | align="center" valign="top" | | align="center" valign="top" | |- | align="center" valign="top" | ===== Kawasan Kembang Jepun ===== | align="center" valign="top" | |} Heroisme masyarakat Surabaya paling tergambar dalam pertempuran 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan untuk orang Surabaya, dengan berbekal bambu runcing berani melawan pasukan sekutu yang memiliki persenjataan canggih. Puluhan ribu warga meninggal membela tanah air. Peristiwa heroik ini kemudian diabadikan sebagai peringatan Hari Pahlawan. Sehingga membuat Surabaya dilabeli sebagai Kota Pahlawan. Sejarah Surabaya juga berkaitan dengan aktivitas perdagangan. Secara geografis Surabaya memang diciptakan sebagai kota dagang dan pelabuhan. Surabaya merupakan pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Letaknya yang dipesisir utara Pulau Jawa membuatnya berkembang menjadi sebuah pelabuhan penting di zaman Majapahit pada abad ke - 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} lpmm2tvik801nq3ggus2l0gruj10j9b 7356678 7356676 2026-10-08T05:04:08Z Rudi Edwien 2703995 7356678 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref>[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling tergambar dalam pertempuran 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan untuk orang Surabaya, dengan berbekal bambu runcing berani melawan pasukan sekutu yang memiliki persenjataan canggih. Puluhan ribu warga meninggal membela tanah air. Peristiwa heroik ini kemudian diabadikan sebagai peringatan Hari Pahlawan. Sehingga membuat Surabaya dilabeli sebagai Kota Pahlawan. Sejarah Surabaya juga berkaitan dengan aktivitas perdagangan. Secara geografis Surabaya memang diciptakan sebagai kota dagang dan pelabuhan. Surabaya merupakan pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Letaknya yang dipesisir utara Pulau Jawa membuatnya berkembang menjadi sebuah pelabuhan penting di zaman Majapahit pada abad ke - 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} td46gtugofeto3hgan2oabmi6xqap6v 7356680 7356678 2026-10-08T05:05:56Z Rudi Edwien 2703995 7356680 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref>[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip berani melawan pasukan sekutu yang memiliki persenjataan canggih. Puluhan ribu warga meninggal membela tanah air. Peristiwa heroik ini kemudian diabadikan sebagai peringatan Hari Pahlawan. Sehingga membuat Surabaya dilabeli sebagai Kota Pahlawan. Sejarah Surabaya juga berkaitan dengan aktivitas perdagangan. Secara geografis Surabaya memang diciptakan sebagai kota dagang dan pelabuhan. Surabaya merupakan pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Letaknya yang dipesisir utara Pulau Jawa membuatnya berkembang menjadi sebuah pelabuhan penting di zaman Majapahit pada abad ke - 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} g703g4d6lco46v2i7djyp24006t2ir7 7356690 7356680 2026-10-08T05:16:01Z Rudi Edwien 2703995 7356690 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref>[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ribu warga meninggal membela tanah air. Peristiwa heroik ini kemudian diabadikan sebagai peringatan Hari Pahlawan. Sehingga membuat Surabaya dilabeli sebagai Kota Pahlawan. Sejarah Surabaya juga berkaitan dengan aktivitas perdagangan. Secara geografis Surabaya memang diciptakan sebagai kota dagang dan pelabuhan. Surabaya merupakan pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Letaknya yang dipesisir utara Pulau Jawa membuatnya berkembang menjadi sebuah pelabuhan penting di zaman Majapahit pada abad ke - 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} i076uj8fh8qedoe0dvfdos35ujxciwu 7356701 7356690 2026-10-08T05:32:21Z Rudi Edwien 2703995 7356701 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref>[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina peringatan Hari Pahlawan. Sehingga membuat Surabaya dilabeli sebagai Kota Pahlawan. Sejarah Surabaya juga berkaitan dengan aktivitas perdagangan. Secara geografis Surabaya memang diciptakan sebagai kota dagang dan pelabuhan. Surabaya merupakan pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Letaknya yang dipesisir utara Pulau Jawa membuatnya berkembang menjadi sebuah pelabuhan penting di zaman Majapahit pada abad ke - 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 5txxojxxxzosfhv2ika290m3igf5qqo 7356702 7356701 2026-10-08T05:33:44Z Rudi Edwien 2703995 7356702 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref>[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan. Sejarah Surabaya juga berkaitan dengan aktivitas perdagangan. Secara geografis Surabaya memang diciptakan sebagai kota dagang dan pelabuhan. Surabaya merupakan pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Letaknya yang dipesisir utara Pulau Jawa membuatnya berkembang menjadi sebuah pelabuhan penting di zaman Majapahit pada abad ke - 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} nvbifv5vlaxbhrjw2uhuekypp330bzv 7356704 7356702 2026-10-08T05:34:27Z Rudi Edwien 2703995 7356704 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya juga berkaitan dengan aktivitas perdagangan. Secara geografis Surabaya memang diciptakan sebagai kota dagang dan pelabuhan. Surabaya merupakan pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Letaknya yang dipesisir utara Pulau Jawa membuatnya berkembang menjadi sebuah pelabuhan penting di zaman Majapahit pada abad ke - 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} prc8on3dgdkkrpoogs5lxlnddth4kfj 7356707 7356704 2026-10-08T05:37:17Z Rudi Edwien 2703995 7356707 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14. Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} pk0hxdnner6em0led3r0oc5yduh0n5m 7356709 7356707 2026-10-08T05:37:40Z Rudi Edwien 2703995 7356709 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Berlanjut pada masa kolonial, letak geografisnya yang sangat strategis membuat pemerintah Kolonial Belanda pada abad ke - 19, memposisikannya sebagai pelabuhan utama yang berperan sebagai collecting centers dari rangkaian terakhir kegiatan pengumpulan hasil produksi perkebunan di ujung Timur Pulau Jawa, yang ada di daerah pedalaman untuk diekspor ke Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 50vp9lwpq76clv3qer554x5evcf4ku3 7356712 7356709 2026-10-08T05:40:43Z Rudi Edwien 2703995 7356712 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa. == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} kq7qddntp1l2xs89yt972pcy85cbnb5 7356713 7356712 2026-10-08T05:41:03Z Rudi Edwien 2703995 7356713 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa.<ref name=":2" /> == Referensi == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} gfnd5im3lgxtcrc9devil88h2c34orl 7356714 7356713 2026-10-08T05:41:28Z Rudi Edwien 2703995 7356714 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa.<ref name=":2" /> == Njuwut Teka == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} hxzzfneaiz9gub3cofdgnsl10yfjrs4 7356716 7356714 2026-10-08T05:42:28Z Rudi Edwien 2703995 7356716 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] [[File:Red Bridge, Surabaya, 2025 (02).jpg|thumb|Jembatan Merah papan perang ring 10 Nopember 1945]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa.<ref name=":2" /> == Njuwut Teka == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} fn9mzhfdwv5zmmx1mza57nfwukc7p8h 7356718 7356716 2026-10-08T05:44:21Z Rudi Edwien 2703995 7356718 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] [[File:Red Bridge, Surabaya, 2025 (02).jpg|thumb|Jembatan Merah papan perang ring 10 Nopember 1945]] [[File:Collectie NMvWereldculturen, 7082-nf-1167, Ansichtkaart- Oranje Hotel in Surabaya, 1937.jpg|thumb|Hotel Oranje papan nyuwek bendera Landa dadi merah putih ring 10 Nopember 1945]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa.<ref name=":2" /> == Njuwut Teka == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} iaf2wx0snu80ptb7oz2gnan2xjhap4d 7356721 7356718 2026-10-08T05:46:56Z Rudi Edwien 2703995 7356721 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] [[File:Red Bridge, Surabaya, 2025 (02).jpg|thumb|Jembatan Merah papan perang ring 10 Nopember 1945]] [[File:Collectie NMvWereldculturen, 7082-nf-1167, Ansichtkaart- Oranje Hotel in Surabaya, 1937.jpg|thumb|Hotel Oranje papan nyuwek bendera Landa dadi merah putih ring 10 Nopember 1945]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa.<ref name=":2" /> Njuwut Teka<references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} ofwuirxmzkwovkk1fbvra5w1z6vi9tj 7356722 7356721 2026-10-08T05:47:28Z Rudi Edwien 2703995 7356722 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] [[File:Red Bridge, Surabaya, 2025 (02).jpg|thumb|Jembatan Merah papan perang ring 10 Nopember 1945]] [[File:Collectie NMvWereldculturen, 7082-nf-1167, Ansichtkaart- Oranje Hotel in Surabaya, 1937.jpg|thumb|Hotel Oranje papan nyuwek bendera Landa dadi merah putih ring 10 Nopember 1945]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa.<ref name=":2" /> Njuwut Teka<references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} r6egox1h7yoeon8bynrbgm9l01ofl3q 7356723 7356722 2026-10-08T05:47:45Z Rudi Edwien 2703995 7356723 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] [[File:Red Bridge, Surabaya, 2025 (02).jpg|thumb|Jembatan Merah papan perang ring 10 Nopember 1945]] [[File:Collectie NMvWereldculturen, 7082-nf-1167, Ansichtkaart- Oranje Hotel in Surabaya, 1937.jpg|thumb|Hotel Oranje papan nyuwek bendera Landa dadi merah putih ring 10 Nopember 1945]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa.<ref name=":2" /> Njuwut Teka<references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 7xgzjaeikodstrpn2qtjfc58hx1kenh 7356724 7356723 2026-10-08T05:48:02Z Rudi Edwien 2703995 7356724 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] [[File:Red Bridge, Surabaya, 2025 (02).jpg|thumb|Jembatan Merah papan perang ring 10 Nopember 1945]] [[File:Collectie NMvWereldculturen, 7082-nf-1167, Ansichtkaart- Oranje Hotel in Surabaya, 1937.jpg|thumb|Hotel Oranje papan nyuwek bendera Landa dadi merah putih ring 10 Nopember 1945]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa.<ref name=":2" /> Njuwut Teka<references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} cvtndimjvtj8q598ukpv3geiufgtzhn 7356725 7356724 2026-10-08T05:48:21Z Rudi Edwien 2703995 7356725 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] [[File:Red Bridge, Surabaya, 2025 (02).jpg|thumb|Jembatan Merah papan perang ring 10 Nopember 1945]] [[File:Collectie NMvWereldculturen, 7082-nf-1167, Ansichtkaart- Oranje Hotel in Surabaya, 1937.jpg|thumb|Hotel Oranje papan nyuwek bendera Landa dadi merah putih ring 10 Nopember 1945]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa.<ref name=":2" /> == Njuwut Teka == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} 1k9tffai4tadjad79juj3hmd2on09nl 7356726 7356725 2026-10-08T05:50:43Z Rudi Edwien 2703995 7356726 wikitext text/x-wiki [[File:City of Surabaya Logo.svg|thumb|Logo kutha Surabaya]] [[File:Red Bridge, Surabaya, 2025 (02).jpg|thumb|Jembatan Merah papan perang ring 10 Nopember 1945]] [[File:Collectie NMvWereldculturen, 7082-nf-1167, Ansichtkaart- Oranje Hotel in Surabaya, 1937.jpg|thumb|Hotel Oranje papan nyuwek bendera Landa dadi merah putih ring 10 Nopember 1945]] [[File:Surabaya at Night, 2025.jpg|thumb|Surabaya saiki ring wayah dalu]] '''Surabaya''' iku salah sijiné kutha hang ana ring Propinsi [[Wp/osi/Jawa Wétan|Jawa Wétan]], [[Wp/osi/Indonesia|Indonésia]].<ref>BPS Kota Surabaya. "[https://surabayakota.bps.go.id/publication/2023/02/28/219438e973b16c7c80f11868/kota-surabaya-dalam-angka-2023.html Kota Surabaya dalam Angka 2023]". Surabaya. </ref> Kutha Surabaya dikenal dadi kutha Pahlawan ring Indonesia kerana perane ring ngerebut kemerdekaan ring tanggal 10 November taun 1945.<ref name=":1">Muhammad Alfathir.[https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7628597/sejarah-kota-surabaya-dari-masa-kerajaan-hingga-kemerdekaan Sejarah Kota Surabaya, Dari Masa Kerajaan hingga Kemerdekaan]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Surabaya dadi ibu kota Provinsi Jawa Timur. Panggonane ring pinggir pesisir elor Jawa Timur lan sebelahan langsung ambi Sidoarjo, Gresik, lan Selat Madura. Kutha iki dikenal nduweni hawa hang panas kerana panggonane pas ring dataran rendah. Masiya gedigu, sakat bengen sampek saiki, Surabaya dadi ''pusat bisnis'', ''perdagangan'', ''industri'', lan pendidikan.<ref name=":1" /> == Sejarae Surabaya == Cerita Sejarah Kutha Surabaya mula parek ambi nilai kepahlawanan. Sakat mula ngadege, kutha iki nduwe sejarah dawa hang ana hubungane ambi kepahlawanan. Istilah Surabaya teka unek ''sura'' hang artine wanen, lan ''baya'' hang artine rawas, hang sak teruse secara ''harfiah'' diartikaken wanen ngadepi rawas hang teka. Nilai kepahlawanan iku salah sijine mujudaken ring kedadiyan perang antarane Raden Wijaya lan Pasukan Mongol pimpinan Kubilai Khan ring taun 1293. Saking bersejarahe perang iku, sampek didadekaken tanggal iku dadi tanggal laire Ketha Surabaya sampek saiki, yaiku 31 Mei.<ref name=":2">[https://surabaya.go.id/id/page/0/4758/sejarah-kota-surabaya Pemerintah Kota Surabaya].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Heroisme masyarakat Surabaya paling kegambar ring perang 10 Nopember 1945. Arek-arek Suroboyo, sebutan dienggo uwong Surabaya, ambi gawa gaman jajang lincip wanen ngelawan sekutu hang duwe persenjataan canggih. Puluhan ewon warga mati mbela tanah air. Kedadiyan ''heroik'' iki terus didadekaken dina ngengeti Hari Pahlawan. Saingga gawe Surabaya diarani dadi Kutha Pahlawan.<ref name=":2" /> Sejarah Surabaya uga dikaitaken ambi ''aktivitas perdagangan''. Secara geografis Surabaya mula didadekaken kutha dagang lan pelabuhan. Surabaya dadi pelabuhan gerbang utama Kerajaan Majapahit. Papane ring pesisir elor Pulau Jawa, ndadekakenberkembang dadi pelabuhan penting ring zaman Majapahit abad ping 14.<ref name=":2" /> Lanjut ring jaman kolonial Landa, papan geografise hang seru setrategis, gawe pemerintah Kolonial Landa ring abad ping 19, ndadekaken posisine dadi pelabuhan utama hang duwe berperan dadi ''collecting centers'' teka ngumpulaken asile kebonan ring bucu wetan Pulau Jawa, hang ana ring daerah pedalaman kanggo diekspor nong Eropa.<ref name=":2" /> == Njuwut Teka == <references /> [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q11462}} tsgxle4dckfp3rlh8g1fflwfjxu70t0 0 3449428 7356158 6745408 2026-10-07T12:20:50Z CommonsDelinker 992 Removing "Mary_Poppins5.jpg", it has been deleted from Commons by [[commons:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mary Poppins (film)|]]. 7356158 wikitext text/x-wiki [[File:JulieAndrews face.jpg|thumb|right|Na san abunda nike iya yi - wasu mutane ne ke da matsala da ra’ayi na, ba ni ba.]] [[w:Julie Andrews| '''Dame Julie Elizabeth Andrews, DBE,''']] (haihuwa Julia Elizabeth Wells; 1 ga watan Oktoba, shekara ta 1935),ta kasance jarumar, fim ‘yar ƙasar Ingila, mawakiya kuma mawallafiya. == Zantuka == * '''Rayuwa ''Supercalifragilisticexpialidocious'' ce.''' ** ''Star weekly'' (29 ga watan Afrilu, shekara ta 1965). * Da fatan dai, ina janyo wa mutane wani farin ciki. Wanda zai zamo abun da na bari. ** ''This Week'' (18 ga watan Satumba, shekara ta 1966). [[Category:Wq/ha]] t2coto7ndin520j69vwbefuxdruhqyt 3 3473800 7356559 6216852 2026-10-08T00:30:49Z Zakaria Tunsung 2586001 /* == Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! == */ new section 7356559 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 14:56, 28 January 2024 (UTC) == Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! == <div style="background:#f8f9fa; color:#202122; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:20px; margin:10px 0;">[[File:Feminism_and_Folklore_logo.svg|right|frameless|150x150px]]Dear Feminism and Folklore organisers, We are happy to invite you to start preparing for the '''Feminism and Folklore 2027''' edition! The next Wikimedia Foundation [[m:Grants/Rapid|Rapid Grant]] application cycle, Cycle 3, starts on '''1 November 2026'''. If you are planning to organise Feminism and Folklore in your country or region in 2027, we encourage you to start working on your project plans, Wikipedia workshops, community activities, local events, and budget ahead of the application period. In particular, organisers are encouraged to consider activities that support participants in creating and improving Wikipedia articles and other Wikimedia projects related to feminism, women, gender and local cultural heritage. You may also include expenses related to local prizes and other forms of recognition for contributors, where appropriate. Please review the [[m:Grants/Rapid|Rapid Grant application process]] and prepare your application for the upcoming cycle. '''Once you submit your application and it appears on Meta, please share the link to your Rapid Grant application with support{{@}}wikilovesfolklore.org and copy team{{@}}wikilovesfolklore.org.''' This will allow the Feminism and Folklore team to endorse your application when the Wikimedia Foundation Grants Team reaches out to us for confirmation. If you have any questions or concerns about the Rapid Grant application process, please contact support{{@}}wikilovesfolklore.org. Thank you for your continued support and for all the work you do to document and celebrate the knowledge, stories, and contributions of women and gender-diverse communities around the world. We look forward to supporting your applications and working together towards another successful edition! '''Wiki Loves Folklore International team''' </div>--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 13:54, 3 October 2026 (UTC)<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=31123349 --> [[User:Zakaria Tunsung|Zakaria Tunsung]] ([[User talk:Zakaria Tunsung|talk]]) 00:30, 8 October 2026 (UTC) 8c7d1ep9px8y404l495ydsotxvmi1cf 0 3496557 7356273 6297297 2026-10-07T13:46:50Z Onarakusai 564667 /* 出典 */ 7356273 wikitext text/x-wiki '''山上 徹也'''（やまがみてつや、[[Wp/ryu/1980年|1980年]][[Wp/ryu/9月10日|9月10日]]んまり）ー、[[Wp/ryu/2022年|2022年]][[Wp/ryu/7月8日|7月8日]]に[[Wp/ryu/安倍晋三|安倍晋三]]元首相暗殺さるくとぅ認みたる[[Wp/ryu/やまとぅんちゅ|やまとぅんちゅ]][[Wp/ryu/いきが|いきが]]やん<ref>{{Wp/ryu/Cite web |date=2023-10-05 |title=The bizarre story behind Shinzo Abe's assassination |url=https://www.afr.com/world/asia/the-bizarre-story-behind-shinzo-abe-s-assassination-20230928-p5e8aq |access-date=2023-10-06 |website=Australian Financial Review |language=en}}</ref>。[[Wp/ryu/奈良県|奈良]]在住ぬあれー暗殺現場っしからみらったん。あれー41歳でぃ、前科ーなく、逮捕当時ー無職やたん<ref name="yamagami_work">{{Wp/ryu/Cite news |date=8 July 2022 |title=「夜にギコギコという音が聞こえた」 銃撃事件容疑者の隣室の男性 |language=ja |trans-title="I heard a rattling noise at night." A man in the room next to the suspected shooting case |work=[[Wp/ryu/Asahi Shimbun|Asahi Shimbun]] |url=https://www.asahi.com/articles/ASQ786V32Q78PTIL021.html |url-status=live |access-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708131801/https://www.asahi.com/articles/ASQ786V32Q78PTIL021.html |archive-date=8 July 2022}}</ref><ref name=":4" /><ref>{{Wp/ryu/Cite news |title=【速報】41歳の山上徹也容疑者を殺人未遂で逮捕 犯罪歴確認なし |trans-title=[Breaking news] 41-year-old Tetsuya Yamagami arrested for attempted murder No criminal history confirmed |publisher=FNN Prime Online |url=https://www.fnn.jp/articles/-/386415 |url-status=live |access-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708134214/https://www.fnn.jp/articles/-/386415 |archive-date=8 July 2022}}</ref>。 山上ーやーにんじゅてぃがろー人生[[Wp/ryu/統一教会|統一教会]]にゆってぃ狂わさってぃちゃん<ref name="yomiuri202207131345">{{Wp/ryu/Cite web2 |df=ja |url=https://www.yomiuri.co.jp/national/20220713-OYT1T50136/ | title=【独自】関係者「母は旧統一教会に献金１億円」、土地・自宅売却で破産…○○容疑者は教会トップ襲撃計画も | publisher=読売新聞 |date=2022-07-13 | accessdate=2022-07-13 }}</ref>。安倍晋三とぅ統一教会とぅぬまぎさるパイプぬあんでぃ信じー、くとぅうくちゃん<ref name="yomiuri202207111644">{{Wp/ryu/Cite web2 |df=ja |url=https://www.yomiuri.co.jp/national/20220711-OYT1T50268/ | title=安倍氏のメッセージ動画見て、宗教団体と「つながりあると思った」…昨秋頃に殺害決意 | publisher=読売新聞 |date=2022-07-11 | accessdate=2022-07-13 }}</ref>。うぬ結果、統一教会ぬくるさるさたぬやまとぅメディアにゆってぃ暴かれい、結果的んかえー統一教会ぬ弱体化でぃぬ革命果たちゃん<ref>{{Wp/ryu/Cite web2 |df=ja |title=「選挙慣れ」旧統一教会側との関係 自民が火消し、野党も対応追われ |url=https://mainichi.jp/articles/20220726/k00/00m/010/344000c |website=毎日新聞 |access-date=2022-07-31 |language=ja}}</ref><ref name=":13">{{Wp/ryu/Cite web2 |df=ja |title=「安倍派が飛び抜けて多かった」旧統一教会と政治家“持ちつ持たれつの関係”その実態とは【報道特集】 {{!}} TBS NEWS DIG (1ページ) |url=https://newsdig.tbs.co.jp/articles/-/104928 |website=TBS NEWS DIG |access-date=2022-07-31 |language=ja}}</ref>。 == 出典 == <references/> {{DEFAULTSORT:やまかみてつや}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/奈良県んまりぬチュ]] [[Category:Wp/ryu/殺人犯]] [[Category:Wp/ryu/革命家]] {{INTERWIKI|Q112967076}} kxerpu173qm8ts7ojrthbev7ao2b5lf 0 3504535 7357008 6393613 2026-10-08T09:06:26Z Noktonissian 2570002 7357008 wikitext text/x-wiki [[File:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|thumb|ᩁᩪᨷ᩼ᨳ᩵ᩣ᩠ᨿ​ᨤᩖᩨ᩵ᩁ​ᩅᩥᨴ᩠ᨿᩩ​ᨡᩬᨦ​[[Wp/nod/ᩉᩖᩩᨾᨯᩣᩴᨾ᩠ᩅᩁᨿᩥ᩠᩵ᨦᨿ᩠ᩅᨯ|ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᨿᩥ᩠᩵ᨦ​ᨿ᩠ᩅᨯ]]​ᨴᩦ᩵​ᨧᩲ​ᨠᩖᩣ᩠ᨦ​ᨯᩣᩁᩣᨧᩢᨠ᩠ᨠ᩼​[[Wp/nod/ᨾᩮᩈᩥᨿᩮ ᪈᪇|ᨾᩮᩈᩥᨿᩮ ᪈᪇]]​ (M87)]] [[File:EHT Saggitarius A black hole.tif|thumb|ᩁᩪᨷ᩼​ᨳ᩵ᩣ᩠ᨿ​ᨤᩖᩨ᩵ᩁ​ᩅᩥᨴ᩠ᨿᩩ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᩉ᩠ᨾᩪ᩵​ᨯᩣ᩠ᩅ​​​ᨤᩫ᩠ᨶ​ᨿᩥ᩠ᨦ​ᨵᨶᩪᩋᩮ* (Sagittarius A*) ᨴᩦ᩵​ᨧᩲ​ᨠᩖᩣ᩠ᨦ​ᨯᩣᩁᩣ​ᨧᩢᨠ᩠ᨠ᩼​ᨴᩣ᩠ᨦ​ᨩ᩶ᩣ᩠ᨦ​ᨹᩮᩬᩨᨠ]] '''ᩉᩖᩩᨾᨯᩣᩴ'''​ ({{Wp/nod/Lang-en|Black hole}})​ ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᨻᩨ᩠᩶ᨶ​ᨴᩦ᩵​ᨡᩬᨦ​[[Wp/nod/ᨷᩁᩥᨽᩪᨾᩥ᩼-ᩅᩮᩃᩣ|ᨷᩁᩥᨽᩪᨾᩥ᩼-ᩅᩮᩃᩣ]]​ᨪᩮᩥ᩠᩵ᨦ​ᨾᩦ​[[Wp/nod/​ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨾ​ᨶᩰ᩠᩶ᨾ​ᨳ᩠ᩅ᩵ᨦ|ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨾ​ᨶᩰ᩠᩶ᨾ​ᨳ᩠ᩅ᩵ᨦ]]​ᨴᩦ᩵​ᩁᩯ᩠ᨦ​ᨶᩢ᩠ᨠ​ᨧᩫ᩠ᨶ​ᨷ᩠ᨾᩦ​ᩋᩉ᩠ᨿᩢᨦ​ᨴᩦ᩵​ᨧᩢ​ᨾᩦ​ᨻᩃᩴ​ᨦᩣ᩠ᨶ​ᨻᩬᩴ​ᨴᩦ᩵​ᨧᩢᩉᩖᩩᨯ​ᨻᩫ᩠᩶ᨶ​ᩋᩬᨠ​ᨻᩱ​ᨯᩱ᩶​​ ᩃ᩠ᩅᨾ​ᨻᩱ​ᨳᩮᩥ᩠ᨦ​[[Wp/nod/ᩈᩯ᩠ᨦ|ᩈᩯ᩠ᨦ]]​ᩓ​[[Wp/nod/ᨤᩖᩨ᩵ᩁ​ᨾᩯ᩵​ᩉᩖᩮᨠᩡ​ᨼᩱᨼ᩶ᩣ|ᨤᩖᩨ᩵ᩁ​ᨾᩯ᩵​ᩉᩖᩮᨠᩡ​ᨼᩱᨼ᩶ᩣ]]᪩ [[Wp/nod/ᨴᩂᩇᨯᩦ​ᩈᩢᨾᩛᩢᨴ᩠ᨵᨽᩣ᩠ᨻᨵ᩠ᩅᩫ᩵​ᨻᩱ|ᨴᩂᩇᨯᩦ​ᩈᩢᨾᩛᩢᨴ᩠ᨵᨽᩣ᩠ᨻᨴ᩠ᩅᩫ᩵​ᨻᩱ]]​ᨡᩬᨦ​[[Wp/nod/ᩋᩢ᩠ᩃ​ᨷᩮᩥᩁ᩠ᨴ᩼ ᩋᩱᨶ᩼ᩈᨴᩱᨶ᩼​​|ᩋᩱᨶ᩼ᩈᨴᩱᨶ᩼]]​​ᨯᩱ᩶​ᨲᩣᩴ​ᨶ᩠ᩅᩣ᩠ᨿ​ᩅᩱ᩶​ᩅ᩵ᩤᨾ᩠ᩅᩁᨴᩦ᩵​ᨠᩰᩬᩡ​ᨠᩢ᩠ᨶ​ᩉ᩠ᨶᩯ᩶ᩁ​ᨳᩮᩥ᩠ᨦ​ᨧᩩᨯ​ᨴᩦ᩵​ᨧᩢ᩠ᨷ​ᨧᩩᨯ​ᨶᩧ᩠᩵ᨦ​ᨣᩴ​ᩉᩖ᩶ᩣ᩠ᨦ​ᨿ᩠ᨿᩮᩡ​ᩉᩨ᩶​ᨷᩁᩥᨽᩪᨾᩥ᩼​-ᩅᩮᩃᩣ​ᨿᩩᨷ​ᨿᩬᨷ​ᩃᩫ᩠ᨦ​ᨧᩫ᩠ᨶ​ᨠᩖᩣ᩠ᨿ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨯᩱ᩶᪩​<ref name="wald 1997">{{Wp/nod/Cite book |last=Wald |first=R. M. |title=Black Holes, Gravitational Radiation and the Universe |date=1997 |publisher=Springer |isbn=978-9401709347 |editor1=Iyer, B. R. |location=Dordrecht |pages=69–86 |chapter=Gravitational Collapse and Cosmic Censorship |author-link=Robert Wald |editor2=Bhawal, B.}}</ref><ref name="NYT-20150608">{{Wp/nod/Cite news|last=Overbye|first=Dennis|author-link=Dennis Overbye|title=Black Hole Hunters|url=https://www.nytimes.com/2015/06/09/science/black-hole-event-horizon-telescope.html|date=8 June 2015|work=[[Wp/nod/NASA|NASA]]|access-date=8 June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150609023631/http://www.nytimes.com/2015/06/09/science/black-hole-event-horizon-telescope.html|archive-date=9 June 2015}}</ref> ᨡᩬᨷ​ᨶᩯ᩠ᩅ​ᨴᩦ᩵​ᨷ᩠ᨾᩦ​ᩋᩉ᩠ᨿᩢᨦ​ᩉ᩠ᨶᩦ​ᩋᩬᨠ​ᨾᩣᨯᩱ᩶​ᨳᩯ᩠ᨾ​ᨶᩢ᩠᩶ᨶ​ᩁᩬ᩶ᨦ​ᩅ᩵ᩤ​[[Wp/nod/ᨡᩬᨷᨼ᩶ᩣᩉᩮ᩠ᨲᩩᨠᩣᩁ᩠ᨱ᩼|ᨡᩬᨷ​ᨼ᩶ᩣ​ᩉᩮ᩠ᨲᩩ​ᨠᩣᩁ᩠ᨱ᩼]]᪩​ ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨾᩦ​ᩍᨴ᩠ᨵᩥ​ᨻᩫ᩠ᩃ​ᨶᩢ᩠ᨠ​ᨡ᩠ᨶ᩻ᩣ᩠ᨯ​ᨠᩢ᩠ᨷ​ᩅᩢᨲ᩠ᨳᩩ​ᨴᩦ᩵​ᨡ᩶ᩣ᩠ᨾ​ᨠᩖᩣ᩠ᨿ​ᨾᩢ᩠ᨶ​​ ᨲᩯ᩵​ᨣᩴᨷ᩠ᨾᩦ​ᩃᩢᨠ᩠ᩇᨱ​ᨴᩦ᩵​ᨠ᩠ᩅᨯ​ᩅᩢ᩠ᨯ​ᨯᩱ᩶​ᨲᩣ᩠ᨾ​ᨴᩂᩇᨯᩦ​ᩈᩢᨾᩛᩢᨴ᩠ᨵᨽᩣ᩠ᨻ​​ᨴ᩠ᩅᩫ᩵​ᨻᩱ᪩​<ref name="HamiltonA2">{{Wp/nod/Cite web|author=Hamilton, A.|url=http://jila.colorado.edu/~ajsh/insidebh/schw.html|title=Journey into a Schwarzschild black hole|website=jila.colorado.edu|access-date=28 June 2020|archive-date=3 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903235853/https://jila.colorado.edu/~ajsh/insidebh/schw.html|url-status=live}}</ref> ᨶᩲ​ᩉᩖᩣ᩠ᨿ​ᨠᩁᨱᩦ​​ ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨾᩦ​ᨣᩩᨱᩈᩫᨾ᩠ᨷᩢᨲᩥ᩼ᩃᨾ᩶ᩣ᩠ᨿ​ᨠᩢ᩠ᨷ​[[Wp/nod/ᩅᩢᨲ᩠ᨳᩩᨯᩣᩴ|ᩅᩢᨲ᩠ᨳᩩ​ᨯᩣᩴ]]​ᨴᩯ᩶​ ᨿᩬ᩶ᩁ​ᨾᩢ᩠ᨶ​ᨷᩴ​ᩈᨴᩬ᩶ᩁ​ᩈᩯ᩠ᨦ᪩<ref>{{Wp/nod/Cite book|title=Gravity from the ground up|first1=Bernard F.|last1=Schutz|author-link1=Bernard F. Schutz|publisher=[[Wp/nod/Cambridge University Press|Cambridge University Press]]|date=2003|isbn=978-0-521-45506-0|page=110|url=https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202222711/https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC|archive-date=2 December 2016}}</ref><ref>{{Wp/nod/Cite journal|last=Davies|first=P. C. W.|author-link1=Paul Davies|title=Thermodynamics of Black Holes|url=http://cosmos.asu.edu/publications/papers/ThermodynamicTheoryofBlackHoles%2034.pdf|journal=[[Wp/nod/Reports on Progress in Physics|Reports on Progress in Physics]]|volume=41|date=1978|issue=8|pages=1313–1355|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510184530/http://cosmos.asu.edu/publications/papers/ThermodynamicTheoryofBlackHoles%2034.pdf|archive-date=10 May 2013}}</ref>​ [[Wp/nod/ᨴᩂᩇᨯᩦᩈ᩠ᨶ᩻ᩣ᩠ᨾᨤ᩠ᩅᩬᨶᨲᩢ᩠ᨾᨶᩲᨷᩁᩥᨽᩪᨾᩥ᩼-ᩅᩮᩃᩣᨷᩯ᩠ᨷᨣᩰᩫ᩠᩶ᨦ|ᨴᩂᩇᨯᩦ​ᩈ᩠ᨶ᩻ᩣ᩠ᨾ​ᨤ᩠ᩅᩬᨶ​ᨲᩢ᩠ᨾ​ᨶᩲ​ᨷᩁᩥᨽᩪᨾᩥ᩼-ᩅᩮᩃᩣ​ᨷᩯ᩠ᨷ​ᨣᩰᩫ᩠᩶ᨦ]]​ᨯᩱ᩶​ᨲᩣᩴᨶ᩠ᩅᩣ᩠ᨿ​ᩅ᩵ᩤ​ᨡᩬᨷ​ᨼ᩶ᩣ​ᩉᩮ᩠ᨲᩩ​ᨠᩣᩁ᩠ᨱ᩼​ᨧᩢ​ᨸᩖᩬ᩠᩵ᨿ​[[Wp/nod/ᩁᩘᩈᩦᩌᩬᩴᩅ᩼ᨠᩥ᩠ᨦ|ᩁᩘᩈᩦ​ᩌᩬᩴᩅ᩼ᨠᩥ᩠ᨦ]]ᩋᩬᨠ​ᨾᩣ​ ᨶᩲ​[[Wp/nod/ᩈᨻᩮᩢ᩠ᨠᨴᩕᩢ᩠ᨾ​|ᩈᨻᩮᩢ᩠ᨠᨴᩕᩢ᩠ᨾ]]​ᨯ᩠ᨿᩅ​ᨠᩢ᩠ᨷ​ᩅᩢᨲ᩠ᨳᩩ​ᨯᩣᩴ​ᨴᩦ᩵​ᨾᩦ​[[Wp/nod/ᩏᨱ᩠ᩉᨽᩪᨾᩥ᩼|ᩏᨱ᩠ᩉᨽᩪᨾᩥ᩼]]​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᩈᩢ᩠ᨯ​ᩈ᩠ᩅ᩵ᩁ​ᨸᩖᩥ᩶ᩁ​ᨠᩢ᩠ᨷ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᨡᩬᨦ​ᨲ᩠ᩅᩫ​ᨾᩢ᩠ᨶ᪩​ ᩏᨱ᩠ᩉᨽᩪᨾᩥ᩼​ᨶᩦ᩶​ᨾᩦ​ᨣ᩵ᩤ​ᩀᩪ᩵​ᨴᩦ᩵​ᨶᩧ᩠᩵ᨦ​ᨶᩲ​ᨻᩢ᩠ᨶ​ᩃ᩶ᩣ᩠ᨶ​ᨡᩬᨦ​ᩉ᩠ᨶ᩠ᩅ᩠᩵ᨿ​[[Wp/nod/ᨤᩮ᩠ᩃ​ᩅᩥ᩠ᨶ|ᨤᩮ᩠ᩃ​ᩅᩥ᩠ᨶ]]​ ᩈᩣᩴᩉᩖᩢᨷ​[[Wp/nod/​ᩉᩖᩩᨾᨯᩣᩴᨯᩣ᩠ᩅᩁᩂᨠ᩠ᩈ᩼|ᩉᩖᩩᨾᨯᩣᩴ​ᨯᩣ᩠ᩅ​ᩁᩂᨠ᩠ᩈ᩼]]​ (stellar black hole) ᨿ᩠ᨿᩮᩡ​ᩉᩨ᩶​ᨠᩣ᩠ᩁ​ᩈᩢ᩠ᨦᨠᩮ᩠ᨲ​ᩉᩣ​ᨯᩰᩫ᩠ᨿ​ᨪᩨ᩵​ᨶᩢ᩠᩶ᨶ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᨻᩱ​ᨷᩴᨯᩱ᩶​ᩃᩮᩥ᩠ᨿ᪩ ᨶᩲ​ᩈᨲᩅᩢᩔ᩼​ᨴᩦ᩵ ᪁᪈​ ᨯᩱ᩶​ᨾᩦ​ᨶᩯ᩠ᩅ​ᨣᩤᩴ​ᨣᩧ᩠ᨯ​ᩁᩮᩬᩨ᩵ᨦ​ᩅᩢᨲ᩠ᨳᩩ​ᩋᩅᨠᩣ᩠ᩈ​ᨴᩦ᩵​ᨾᩦ​ᩈ᩠ᨶ᩻ᩣ᩠ᨾ​ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨾ​ᨶᩰ᩠᩶ᨾ​ᨳ᩠ᩅ᩵ᨦ​ᩁᩯ᩠ᨦ​ᨶᩢ᩠ᨠ​ᨧᩫ᩠ᨶ​ᩈᩯ᩠ᨦ​ᩉ᩠ᨶᩦ​ᩋᩬᨠ​ᨾᩣ​ᨷᩴ​ᨯᩱ᩶​​​​ ᨯᩰᩫ᩠ᨿ​ᨧᩬᩉ᩠ᨶ᩼​ ᨾᩥᨫᩮ᩠ᩃ​ ᩓ​[[Wp/nod/ᨻᩦᨿᩯᩁ᩼-ᩈᩥᨾᩰᩫ᩠ᨶ​ ᩃᩣᨻᩖᩢᩈ᩼|ᨻᩦᨿᩯᩁ᩼-ᩈᩥᨾᩰᩫ᩠ᨶ​ ᩃᩣᨻᩖᩢᩈ᩼]] ᨸᩮ᩠ᨶ​ᨣᩮᩢ᩶ᩣ᪩​<ref name="origin">{{Wp/nod/Cite journal|last1=Montgomery|first1=Colin|last2=Orchiston|first2=Wayne|last3=Whittingham|first3=Ian|year=2009|title=Michell, Laplace and the origin of the black hole concept|journal=Journal of Astronomical History and Heritage|volume=12|issue=2|pages=90–96|url=https://researchonline.jcu.edu.au/9892/1/Microsoft_Word_-_Paper__Black_Hole_Concept_Final_.pdf}}</ref> ᨶᩲ​ᨸᩦ​ ᪁᪉᪁᪆​ [[Wp/nod/ᨤᩣᩁ᩠ᩃ᩼​ ᨫ᩠᩻ᩅᩣ᩠ᩈᨫᩦᩃ᩠ᨯ᩼​|ᨤᩣᩁ᩠ᩃ᩼​ ᨫ᩠᩻ᩅᩣ᩠ᩈᨫᩦᩃ᩠ᨯ᩼]]​ ᨯᩱ᩶​ᨸᩡᩅᩥᨵᩦ​ᨤᩣᩴᨶ᩠ᩅᨱ​ᩉᩣ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴᨲᩣ᩠ᨾ​ᩉᩖᩢᨠ​ᨴᩂᩇᨯᩦ​ᩈᩢᨾᩛᩢᨴ᩠ᨵᨽᩣ᩠ᨻ​ᨴ᩠ᩅᩫ᩵​ᨻᩱ᪩​ ​ᨶᩲ​ᨸᩦ​ ᪁᪉᪅᪈ [[Wp/nod/ᨯᩣᩅᩥ᩠ᨯ​ ᨼᩥ᩠ᨶᨤᩮ᩠ᩃᩈᨴᩱᨶ᩼​|ᨯᩣᩅᩥ᩠ᨯ​ ᨼᩥ᩠ᨶᨤᩮ᩠ᩃᩈᨴᩱᨶ᩼]]​ᨯᩱ᩶​ᨹᩮᩥ᩠ᨿ​ᨻᩖᩯ᩵​ᨣᩤᩴ​ᨧᩣᨡᩱ​ᨡᩬᨦ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᩅ᩵ᩤ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᨡ᩠ᩅ᩵ᨦ​ᨶᩲ​ᩋᩅᨠᩣ᩠ᩈᨴᩦ᩵​ᨷ᩠ᨾᩦ​ᩋᩉ᩠ᨿᩢᨦ​ᩉ᩠ᨶᩦ​ᩋᩬᨠ​ᨾᩣ​ᨯᩱ᩶᪩​ ᨤᩫ᩠ᨶ​ᨴᩘ᩠ᩃᩣ᩠ᨿ​ᨣᩧ᩠ᨯ​ᩅ᩵ᩤ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᨠᩣ᩠ᩁ​ᨣᩤᩴ​ᨶ᩠ᩅᨱ᩼​ᨴᩣ᩠ᨦ​ᨣᨱᩥᨲᩆᩣᩈ᩠ᨲᩕ᩼​ᨴᩮᩢ᩵ᩣ​ᩋᩢ᩠᩶ᨶ​ ᨧᩫ᩠ᨶ​ᩃ᩠ᩅ᩵ᨦ​ᨾᩣᨳᩮᩥ᩠ᨦ​ᨴᩫᩈᩅᩢᩔ᩼​ᨴᩦ᩵​ ᪁᪉᪆᪀​ ᨧᩥ᩠᩵ᨦᨻᩥᩈᩪᨧ᩠ᨶ᩼​ᨴᩣ᩠ᨦ​ᨴᩂᩇᨯᩦ​ᨯᩱ᩶​ᩅ᩵ᩤ​ᨴᩂᩇᨯᩦ​ᩈᩢᨾᩛᩢᨴ᩠ᨵᨽᩣ᩠ᨻ​ᨴ᩠ᩅᩫ᩵​ᨻᩱᨯᩱ᩶​ᨲᩣᩴᨶ᩠ᩅᩣ᩠ᨿᩁᩮᩬᩨ᩵ᨦ​ᨶᩦ᩶​ᩅᩱ᩶​ᨴᩯ᩶᪩​ ᨶᩲ​ᨸᩦ​ ᪁᪉᪆᪇​ [[Wp/nod/ᨩᩰᨪᩮᩃᩥ᩠ᨶ​ ᨷᩮ᩠ᩃ​ ᨷᩮᩥᩁ᩠᩼ᨶᨶᩮ᩠ᩃ​|ᨩᩰᨪᩮᩃᩥ᩠ᨶ​ ᨷᩮ᩠ᩃ​ ᨷᩮᩥᩁ᩠᩼ᨶᨶᩮ᩠ᩃ]]​ ᨯᩱ᩶​ᨸᩡ​ᨯᩣ᩠ᩅ​ᨶᩥ᩠ᩅ​ᨴᩕᩬᨶ᩼​ ᩓ​ᨣᩴ​ᨿ᩠ᨿᩮᩡ​ᩉᩨ᩶​ᨠᩮᩥ᩠ᨭ​ᨠᩈᩯ​ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨾ​ᩈᩫ᩠ᨶ​ᨧᩲ​ᨶᩯ᩠ᩅ​ᨣᩤᩴ​ᨣᩧ᩠ᨯ​ᩁᩮᩬᩨ᩵ᨦᩅᩢᨲ᩠ᨳᩩ​ᨴᩦ᩵​ᨿᩩᨷᨿᩬᨷ​ᨲ᩠ᩅᩫ​ᩃᩫ᩠ᨦ​ᨿᩬ᩶ᩁ​ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨾ​ᨶᩰᩫ᩠᩶ᨾ​ᨳ᩠ᩅ᩵ᨦ​ ᩅ᩵ᩤ​ᩉᩖ᩶ᩣ᩠ᨦ​ᨾᩦ​ᩀᩪ᩵​ᨴᩯ᩶᪩​ ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᩁᩯ᩠ᨠ​ᨴᩦ᩵​ᨪᩰᩬᩡ​ᨸᩡ​ᨤᩨ​ [[Wp/nod/ᩉᩫᨦ᩠ᩈ᩼​ᩋᩮᩢᨠ᩠ᩈ᩼-᪁​|ᩉ᩠ᨾᩪ᩵ᨯᩣ᩠ᩅ​ᩉᩫᨦ᩠ᩈ᩼​​ᩋᩮᩢᨠ᩠ᩈ᩼-᪁]]​ (Cygnus X-1) ᨪᩮᩥ᩠᩵ᨦ​ᨯᩱ᩶​ᩁᩢ᩠ᨷ​ᨠᩣ᩠ᩁ​ᨿᩨ᩠ᨶᨿᩢ᩠ᨶᩀ᩵ᩣ᩠ᨦ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᩑᨠᨴᩮ᩠ᩆ​ᨯᩰᩫ᩠ᨿ​ᨶᩢ᩠ᨠ​ᩅᩥᨧᩱ᩠ᨿ​ᩉᩖᩣ᩠ᨿ​ᨤᩫ᩠ᨶ​ᨶᩲ​ᨸᩦ​ ᪁᪉᪇᪁᪩<ref>{{Wp/nod/Cite journal|last1=Webster|first1=B. Louise|last2=Murdin|first2=Paul|date=1972|title=Cygnus&nbsp;X-1—a Spectroscopic Binary with a Heavy Companion?|journal=Nature|volume=235|issue=5332|pages=37–38}}</ref><ref>{{Wp/nod/Cite journal|last=Bolton|first=C. T.|date=1972|title=Identification of Cygnus&nbsp;X-1 with HDE&nbsp;226868|journal=Nature|volume=235|issue=5336|pages=271–273}}</ref> ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨯᩣ᩠ᩅ​ᩁᩂᨠ᩠ᩈ᩼​ᨠᩬᩴ᩵​ᨠᩮᩥ᩠ᨭ​ᨡᩧ᩠᩶ᨶ​ᨾᩮᩬᩨ᩵ᩋᨯᩣ᩠ᩅ​ᩁᩂᨠ᩠ᩈ᩼​ᨡ᩠ᨶ᩻ᩣ᩠ᨯ​ᩉᩖ᩠ᩅᨦᨿᩩᨷᨿᩬᨷ​ᨲ᩠ᩅᩫ​ᩃᩫ᩠ᨦ​ᨾᩮᩬᩨ᩵ᩋ​ᨳᩮᩥ᩠ᨦ​ᨿᩣ᩠ᨾ​ᨲᩯ᩠ᨠ​​ᨯᩢ᩠ᨷ᪩​ ᨻᩣ᩠ᨿ​ᩃᩪᩁ​ᨾᩮᩬᩨ᩵ᩋ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨠᩬᩴ᩵​ᨲ᩠ᩅᩫ​ᨡᩧ᩠᩶ᨶ​ᨾᩣ​ᩓ᩠ᩅ​ ᨾᩢ᩠ᨶ​ᨣᩴᨿᩢ᩠ᨦ​ᨲᩮᩥ᩠ᨷ​ᩉ᩠ᨿᩲ᩵​ᨡᩧ᩠᩶ᨶ​ᨯᩱ᩶​ᨳᩯ᩠ᨾ​ᨯᩰᩫ᩠ᨿ​ᩋᩣᩆᩱ᩠ᨿ​ᨯᩪᨯ​ᨪᩢ᩠ᨷ​ᩐᩣ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᩃᩩᨠ​ᩈᩥ᩠᩵ᨦ​ᨴᩘ᩠ᩃᩣ᩠ᨿ​ᩅᩯ᩠ᨯᩉᩢ᩠᩶ᨶ᪩​ ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᨿᩥ᩠᩵ᨦ​ᨿ᩠ᩅᨯ​ᨴᩦ᩵​ᨾᩦ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᨶᩢ᩠ᨷ​ᩃ᩶ᩣ᩠ᨶ​ᨴᩮᩢ᩵ᩣ​ᨡᩬᨦ​[[Wp/nod/ᨾ᩠ᩅᩁᨯ᩠ᩅᨦᨲᩅᩢ᩠ᨶ|ᨾ᩠ᩅᩁ​ᨯ᩠ᩅᨦ​ᨲᩅᩢ᩠ᨶ]]​ (<var>M</var>_☉)​ ᨣᩴᩉᩖ᩶ᩣ᩠ᨦ​ᨠᩬᩴ᩵​ᨠᩮᩥ᩠ᨭ​ᨡᩧ᩠᩶ᨶ​ᨿᩬ᩶ᩁ​ᨯᩪᨯᨪᩢ᩠ᨷ​ᩐᩣ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᨡᩬᨦ​ᨯ᩠ᩅᨦ​ᨯᩣ᩠ᩅ​ᩓ​ᩉᩖᩬᨾ​ᨡᩮᩢ᩶ᩣ​ᨠᩢ᩠ᨷ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᩋᩨ᩠᩵ᨶ​ ᨣᩤ​ᩅ᩵ᩤ​ᨿᩬ᩶ᩁ​ᨠᩣ᩠ᩁ​ᨿᩩᨷ​ᨿᩬᨷ​ᨡᩬᨦ​ᨠᩖᩩ᩵ᨾ​ᨠᩯ᩠᩶ᩈ​ᨯᩱ᩶​ᨯᩰᩫ᩠ᨿ​ᨪᩨ᩵᪩​ ᨸᩮ᩠ᨶ​ᨴᩦ᩵​ᨿᩬᨾ​ᩁᩢ᩠ᨷ​ᨠᩢ᩠ᨶ​ᨶᩢ᩠ᨠ​ᩉᩖᩣ᩠ᨿ​ᩅ᩵ᩤ​ᨶᩲ​ᨧᩲ​ᨠᩖᩣ᩠ᨦ​ᨡᩬᨦ​[[Wp/nod/ᨯᩣᩁᩣᨧᩢᨠ᩠ᨠ᩼|ᨯᩣᩁᩣᨧᩢᨠ᩠ᨠ᩼]]​ᨴᩘ᩠ᩃᩣ᩠ᨿ​ᨶᩢ᩠᩶ᨶ​ᩃ᩠ᩅ᩶ᩁ​ᨾᩦ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᨿᩥ᩠᩵ᨦ​ᨿ᩠ᩅᨯ​ᩀᩪ᩵᪩ ᨠᩣ᩠ᩁ​ᨾᩦ​ᩀᩪ᩵​ᨡᩬᨦ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᩈᩣᨾᩣᩁ᩠ᨳ᩼ᨸᩡ​ᨯᩱ᩶​ᨯᩰᩫ᩠ᨿ​ᩋᩬ᩶ᨾ​​ ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ​ᨷᨭᩥᨠᩥᩁᩥᨿᩣᨠᩢ᩠ᨷ​ᩈᩈᩣ᩠ᩁ​ᩋᩨ᩠᩵ᨶᪧ​ ᩓ​ᨤᩖᩨ᩵ᩁ​ᨾᩯ᩵​ᩉᩖᩮᨠᩡ​ᨼᩱᨼ᩶ᩣ​ ᨩᩮᩬᩨ᩶ᩋ​ᩅ᩵ᩤ​ᩈᩯ᩠ᨦ​ᨴᩦ᩵​ᨲᩣ​ᩉᩢ᩠ᨶ​᪩​ ᩈᩈᩣ᩠ᩁ​ᨴᩦ᩵​ᨲᩫ᩠ᨠ​ᩃᩫ᩠ᨦ​ᨻᩱ​ᩉᩣ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᩈᩣᨾᩣᩁ᩠ᨳ᩼​ᨠᩬᩴ᩵ᩁ᩵ᩣ᩠ᨦ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᨠᩫ᩠ᨦ​ᩅᩯ᩠ᨯ​ ᩁᩬ᩶ᨦ​ᩅ᩵ᩤ​[[Wp/nod/ᨹᩯ᩠᩵ᨶᨠᩫ᩠ᨦᩁᩬᨾᨾ᩠ᩅᩁ|ᨹᩯ᩠᩵ᨶ​ᨠᩫ᩠ᨦ​ᩁᩬᨾ​ᨾ᩠ᩅᩁ]]​ (accretion disk)​ ᨴᩦ᩵​ᩁᩬ᩶ᩁ​ᨲ᩠ᩅᩫ​ᨡᩧ᩠᩶ᨶ​ᩃᩩᨠ​[[Wp/nod/ᩁᩯ᩠ᨦᩈ᩠ᨿᨯᩈᩦ|ᩁᩯ᩠ᨦ​ᩈ᩠ᨿᨯ​ᩈᩦ]],​ ᨠᩮᩥ᩠ᨭ​ᨸᩮ᩠ᨶ​[[Wp/nod/ᨤ᩠ᩅᩮᨪᩣᩁ᩼|ᨤ᩠ᩅᩮᨪᩣᩁ᩼]]​ ᨪᩮᩥ᩠᩵ᨦ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᩅᩢᨲ᩠ᨳᩩ​ᩋᩅᨠᩣ᩠ᩈ​ᨴᩦ᩵​ᨧᩯ᩠᩶ᨦ​ᨴᩦ᩵​ᩈᩩᨯ​ᨶᩲ​ᨧᩢᨠ᩠ᨠᩅᩣᩊ᪩​ ᨯᩣ᩠ᩅ​ᩁᩂᨠ᩠ᩈ᩼​ᨴᩦ᩵​ᨠᩖᩣ᩠ᨿ​ᨠᩖᩲ᩶​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᨿᩥ᩠᩵ᨦ​ᨿ᩠ᩅᨯ​ᩉᩖ᩶ᩣ᩠ᨦ​ᨳᩪᨠ​ᨨᩦ᩠ᨠ​ᩉᩨ᩶​ᨠᩖᩣ᩠ᨿ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᩈᩮ᩠᩶ᨶ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᩈᩣ᩠ᨿ ᨪᩮᩥ᩠᩵ᨦ​ᨧᩢ​ᩈᩬ᩵ᨦ​ᩈᩯ᩠ᨦ​ᨧᩯ᩠᩶ᨦ​ᨠᩬ᩵ᩁ​ᨧᩢ​ᨯᩰᩫ᩠ᨶ​ᨾᩣ᩠ᨷ​ᩃᩨ᩠ᨶ᪩​<ref name="pmid32001633">{{Wp/nod/Cite journal|author=Clery D|title=Black holes caught in the act of swallowing stars|journal=[[Wp/nod/Science (journal)|Science]]|volume=367|issue=6477|page=495|year=2020}}</ref> ᨳ᩵ᩣ​ᩅ᩵ᩤ​ᨯᩣ᩠ᩅ​ᩁᩂᨠ᩠ᩈ᩼​ᩉ᩠ᨾᩩᩁ​ᩅᩯ᩠ᨯ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᩋᩢ᩠ᨶ​ᨶᩧ᩠᩵ᨦ​ ᩅᩫ᩠ᨦ​ᨤᩰᨧᩬᩁ​ᨡᩬᨦ​ᨾᩢ᩠ᨶ​ᨩᩲ᩶​ᨤᩣᩴ​ᨶ᩠ᩅᨱ᩼​ᩉᩣ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᩓ​ᨴᩦ᩵​ᨲᩢ᩠᩶ᨦ​ᨡᩬᨦ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨯᩱ᩶᪩​ ᨠᩣ᩠ᩁ​ᩈᩢ᩠ᨦ​ᨠᩮ᩠ᨲ​ᨩᩮᩬᩨ᩶ᩋ​ᨶᩦ᩶​ᩈᩣᨾᩣᩁ᩠ᨳ᩼​ᩐᩣ​ᨾᩣ​ᨩᩲ᩶​ᨲᩢ᩠ᨯ​ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨾ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ᨻᩱ​ᨯᩱ᩶​ᩋᩨ᩠᩵ᨶ​​​ ᨩᩮᩬᩨ᩶ᩋ​ᩅ᩵ᩤ​ᨯᩣ᩠ᩅ​ᨶᩥ᩠ᩅ​ᨴᩕᩬᨶ᩼ ᩋᩬᨠ​ᨯᩱ᩶​᪩​ ᨿᩬ᩶ᩁ​ᩅᩥᨵᩦ​ᨠᩣ᩠ᩁ​ᨩᩮᩬᩨ᩶ᩋ​ᨶᩦ᩶​ ᨶᩢ᩠ᨠ​ᨯᩣᩁᩣᩆᩣᩈ᩠ᨲᩕ᩼ᨯᩱ᩶​ᨸᩡ​ᩅᩢᨲ᩠ᨳᩩ​ᩋᩅᨠᩣ᩠ᩈ​ᨶᩢ᩠ᨠ​ᩉᩖᩣ᩠ᨿ​ᨶᩲ​ᩁᨷᩫ᩠ᨷ​ᨯᩣ᩠ᩅ​ᨣᩪ᩵​ᨴᩦ᩵​ᩉᩖ᩶ᩣ᩠ᨦ​ᨧᩢ​ᨾᩯ᩠᩵ᨶ​​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴᨾ᩠ᩅᩁ​ᨿᩥ᩠᩵ᨦ​ᨿ᩠ᩅᨯ​​ ᩓ​ᨣᩴ​ᨯᩱ᩶​ᨻᩥᩈᩪᨧ᩠ᨶ᩼​ᩅ᩵ᩤ​ᩉᩖᩯ᩵ᨦ​ᨠᩣᩴᨶᩮᩥ᩠ᨭ​ᨤᩖᩨ᩵ᩁ​ᩅᩥᨴ᩠ᨿᩩ​ᨴᩦ᩵​ᩁᩪ᩶​ᨧᩢ᩠ᨠ​ᨠᩢ᩠ᨶ​ᩅ᩵ᩤ​​ [[Wp/nod/ᨤᩫ᩠ᨶᨿᩥ᩠ᨦᨵᨶᩪᩋᩮ​*|ᩉ᩠ᨾᩪ᩵​ᨯᩣ᩠ᩅᨤᩫ᩠ᨶᨿᩥ᩠ᨦᨵᨶᩪᩋᩮ​*]] (Sagittarius A*)​ ᨪᩮᩥ᩠᩵ᨦ​ᩀᩪ᩵​ᨧᩲ​ᨠᩖᩣ᩠ᨦ​ᨡᩬᨦ​ᨯᩣᩁᩣᨧᩢᨠ᩠ᨠ᩼​[[Wp/nod/ᨴᩣ᩠ᨦᨩ᩶ᩣ᩠ᨦ​ᨹᩮᩬᩨᨠ|ᨴᩣ᩠ᨦ​ᨩ᩶ᩣ᩠ᨦ​ᨹᩮᩬᩨᨠ]]​ ᨾᩦ​ᩉᩖᩩᨾ​ᨯᩣᩴ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᨿᩥ᩠᩵ᨦ​ᨿ᩠ᩅᨯ​ᨴᩦ᩵​ᨾᩦᨾ᩠ᩅᩁ​ᨸᩮ᩠ᨶ​ ᪄.᪃​ ᩃ᩶ᩣ᩠ᨶ​ᨴᩮᩢ᩵ᩣ​ᨡᩬᨦ​ᨾ᩠ᩅᩁ​ᨯ᩠ᩅᨦ​ᨲᩅᩢ᩠ᨶ᪩ == ᩋ᩶ᩣ᩠ᨦᩋᩥ᩠ᨦ == <references /> [[Category:Wp/nod]] [[Category:Wp/nod/ᩅᩥᨴ᩠ᨿᩣᩆᩣᩈ᩠ᨲᩕ᩼]] [[Category:Wp/nod/ᨼᩥᩈᩥᨠ᩠ᩈ᩼]] [[Category:Wp/nod/ᨯᩣᩁᩣᩆᩣᩈ᩠ᨲᩕ᩼]] {{INTERWIKI|Q589}} ozzs6g0i604is1owoybrz5z8lhr156l 0 3533282 7356611 7354279 2026-10-08T02:54:31Z Bbeshir 2573435 7356611 wikitext text/x-wiki <div style="max-width:760px;margin:0 auto;font-size:95%;"> <div style="text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;padding:12px 10px;margin-bottom:12px;"> <div style="font-size:2em;font-weight:bold;color:#1d2a5b;">ናይ ትግሬ ቃላት</div> <div style="color:#8b2a1c;">Tigre Wiktionary · Tigre–English dictionary</div> <div style="color:#8b2a1c;">13,341 entries - 8,274 with Arabic - 2,120 with Tigrinya</div> <inputbox> type=search prefix=Wt/tig/ placeholder=Search a word… searchbuttonlabel=Search break=no </inputbox> </div> '''Browse by first letter'''<br/> <span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%80&to=Wt/tig/%E1%88%88&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ሀ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%88&to=Wt/tig/%E1%88%90&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ለ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%90&to=Wt/tig/%E1%88%98&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ሐ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%98&to=Wt/tig/%E1%88%A0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">መ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%A8&to=Wt/tig/%E1%88%B0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ረ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%B0&to=Wt/tig/%E1%88%B8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ሰ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%B8&to=Wt/tig/%E1%89%80&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ሸ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%80&to=Wt/tig/%E1%89%88&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ቀ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%90&to=Wt/tig/%E1%89%98&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ቐ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%A0&to=Wt/tig/%E1%89%A8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">በ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%A8&to=Wt/tig/%E1%89%B0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ቨ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%B0&to=Wt/tig/%E1%89%B8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ተ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%B8&to=Wt/tig/%E1%8A%80&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ቸ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%80&to=Wt/tig/%E1%8A%88&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ኀ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%88&to=Wt/tig/%E1%8A%90&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ኈ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%90&to=Wt/tig/%E1%8A%98&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ነ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%A0&to=Wt/tig/%E1%8A%A8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">አ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%A8&to=Wt/tig/%E1%8A%B0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ከ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%B8&to=Wt/tig/%E1%8B%80&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ኸ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8B%88&to=Wt/tig/%E1%8B%90&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ወ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8B%90&to=Wt/tig/%E1%8B%98&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ዐ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8B%98&to=Wt/tig/%E1%8B%A0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ዘ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8B%A8&to=Wt/tig/%E1%8B%B0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">የ</span>]</span><span [[Category:Wt/tig]] 85ol3mebxqlh5j8oc146cjl44rcel4r 7356613 7356611 2026-10-08T02:55:32Z Bbeshir 2573435 7356613 wikitext text/x-wiki <div style="max-width:760px;margin:0 auto;font-size:95%;"> <div style="text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;padding:12px 10px;margin-bottom:12px;"> <div style="font-size:2em;font-weight:bold;color:#1d2a5b;">ናይ ትግሬ ቃላት</div> <div style="color:#8b2a1c;">Tigre Wiktionary · Tigre–English dictionary</div> <div style="color:#8b2a1c;">13,341 entries - 8,274 with Arabic - 2,120 with Tigrinya</div> <inputbox> type=search prefix=Wt/tig/ placeholder=Search a word… searchbuttonlabel=Search break=no </inputbox> </div> '''Browse by first letter'''<br/> <span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%80&to=Wt/tig/%E1%88%88&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ሀ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%88&to=Wt/tig/%E1%88%90&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ለ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%90&to=Wt/tig/%E1%88%98&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ሐ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%98&to=Wt/tig/%E1%88%A0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">መ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%A8&to=Wt/tig/%E1%88%B0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ረ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%B0&to=Wt/tig/%E1%88%B8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ሰ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%88%B8&to=Wt/tig/%E1%89%80&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ሸ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%80&to=Wt/tig/%E1%89%88&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ቀ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%90&to=Wt/tig/%E1%89%98&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ቐ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%A0&to=Wt/tig/%E1%89%A8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">በ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%A8&to=Wt/tig/%E1%89%B0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ቨ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%B0&to=Wt/tig/%E1%89%B8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ተ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%89%B8&to=Wt/tig/%E1%8A%80&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ቸ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%80&to=Wt/tig/%E1%8A%88&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ኀ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%88&to=Wt/tig/%E1%8A%90&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ኈ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%90&to=Wt/tig/%E1%8A%98&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ነ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%A0&to=Wt/tig/%E1%8A%A8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">አ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%A8&to=Wt/tig/%E1%8A%B0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ከ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8A%B8&to=Wt/tig/%E1%8B%80&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ኸ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8B%88&to=Wt/tig/%E1%8B%90&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ወ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8B%90&to=Wt/tig/%E1%8B%98&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ዐ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8B%98&to=Wt/tig/%E1%8B%A0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ዘ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8B%A8&to=Wt/tig/%E1%8B%B0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">የ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8B%B0&to=Wt/tig/%E1%8B%B8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ደ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8C%80&to=Wt/tig/%E1%8C%88&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ጀ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8C%88&to=Wt/tig/%E1%8C%90&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ገ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8C%90&to=Wt/tig/%E1%8C%98&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ጐ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8C%A0&to=Wt/tig/%E1%8C%A8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ጠ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8C%A8&to=Wt/tig/%E1%8C%B0&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ጨ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8C%B0&to=Wt/tig/%E1%8C%B8&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ጰ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8C%B8&to=Wt/tig/%E1%8D%80&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ጸ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8D%80&to=Wt/tig/%E1%8D%88&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ፀ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8D%88&to=Wt/tig/%E1%8D%90&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ፈ</span>]</span><span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:AllPages|from=Wt/tig/%E1%8D%90&to=Wt/tig/%E1%8D%98&namespace=0}} <span style="display:inline-block;width:1.9em;margin:2px;padding:2px 0;text-align:center;border:1px solid #d6c49c;border-radius:6px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;font-size:1.15em;">ፐ</span>]</span> <div style="margin-top:12px;"></div> '''Part of speech'''<br/> [[:Category:Wt/tig/Noun|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Noun <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Noun}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Verb|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Verb <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Verb}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Adjective|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Adjective <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Adjective}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Word (class uncertain)|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Word (class uncertain) <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Word (class uncertain)}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Inflected form|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Inflected form <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Inflected form}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Proper noun|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Proper noun <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Proper noun}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Adverb|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Adverb <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Adverb}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Other|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Other <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Other}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Preposition|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Preposition <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Preposition}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Phrase|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Phrase <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Phrase}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Conjunction|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Conjunction <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Conjunction}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Pronoun|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Pronoun <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Pronoun}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Numeral|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Numeral <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Numeral}}</small></span>]] '''Gender and labels'''<br/> [[:Category:Wt/tig/Feminine|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Feminine <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Feminine}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Masculine|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Masculine <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Masculine}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Collective|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Collective <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Collective}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Singulative|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Singulative <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Singulative}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Masculine or feminine|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Masculine or feminine <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Masculine or feminine}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Plural only|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Plural only <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Plural only}}</small></span>]] '''Word origin'''<br/> [[:Category:Wt/tig/From Arabic|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Arabic <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/From Arabic}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/From English|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">English <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/From English}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/From Ge'ez|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Ge'ez <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/From Ge'ez}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/From Italian|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Italian <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/From Italian}}</small></span>]] '''Related forms'''<br/> [[:Category:Wt/tig/Related form: passive/reflexive stem|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Passive/reflexive stem <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: passive/reflexive stem}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: passive participle|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Passive participle <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: passive participle}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: causative stem|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Causative stem <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: causative stem}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: basic stem|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Basic stem <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: basic stem}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: active participle|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Active participle <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: active participle}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: verbal noun|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Verbal noun <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: verbal noun}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: reciprocal stem|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Reciprocal stem <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: reciprocal stem}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: causative-reflexive stem|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Causative-reflexive stem <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: causative-reflexive stem}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: plural|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Plural <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: plural}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: causative-reciprocal stem|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Causative-reciprocal stem <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: causative-reciprocal stem}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: derived stem|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Derived stem <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: derived stem}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: participle|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Participle <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: participle}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: diminutive|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Diminutive <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: diminutive}}</small></span>]] [[:Category:Wt/tig/Related form: denominal verb|<span style="display:inline-block;margin:2px;padding:2px 9px;border:1px solid #d6c49c;border-radius:12px;background:#fbf5e6;color:#1d2a5b;white-space:nowrap;">Denominal verb <small style="color:#8b2a1c;">{{PAGESINCATEGORY:Wt/tig/Related form: denominal verb}}</small></span>]] </div> [[Category:Wt/tig]] nrqgtyhwu20959n4jgib37s3zfvrz7h 0 3565150 7356156 7356149 2026-10-07T12:18:10Z Daoudsfouli 2603169 7356156 wikitext text/x-wiki <div style="max-width: 1000px; margin: auto; font-family: sans-serif;"> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with icon and blue color --> <div style="display: flex; align-items: center; gap: 10px; margin-bottom: 12px;"> </h2> </div></span> <h2 style="margin: 0; font-size: 1.3em; font-weight: bold; color: #0645ad; font-family: sans-serif;"> <span style="font-weight: 700; font-size: 2.2em; color: #000;">ⵡⵉⴽⵉ</span><span style="font-weight: 400; font-size: 2.2em; color: #54595d;">ⴱⴷⴰⵔ</span> </h2> </div> <!-- Divider line under the title --> <hr style="border: none; border-top: 1.5px solid #a2a9b1; margin: 0 0 15px 0;"> <p style="font-size: 1.15em; line-height: 1.6; color: #202122; margin-top: 12px; word-break: break-word;"> ⴰⵏⵙⵓⴼ ⵉⵙⵙⵓⵏ ⵖⵔ <b>ⵡⵉⴽⵉⴱⴷⴰⵔ</b> ⵏ ⵜⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ⴰⵙⵏⴼⴰⵔ ⵉⵍⴻⵍⵍⵉ ⵏ ⵉⴱⴷⵔⴰⵏ ⵏⵏⴰ ⵔⴰⴷ ⵜⴷⵔⴰⵎ ⴳ ⵓⵣⵔⵉⴳ. </p> <p style="font-size: 1.05em; color: #202122; margin-bottom: 20px; word-break: break-word;"> ⵜⵣⴹⴰⵔⵎ ⴰⴷ ⵜⴷⵔⴰⵎ ⴳ ⵉⵎⵙⴰⵡⴰⵍⵏ ⴳ [[Wq/zgh/ⵡⵉⴽⵉⴱⴷⴰⵔ:ⵓⵙⴰⵢⵔⴰⵔ|<span style="color: #0645ad; font-weight: bold;">ⵓⵙⴰⵢⵔⴰⵔ</span>]]. </p> <div style="text-align: center; margin-top: 25px; font-family: sans-serif; color: #202122; line-height: 1.8; direction: ltr;"> <div style="text-align: center; margin-top: 25px; font-family: sans-serif; color: #202122; line-height: 1.8;"> <p style="font-size: 1.1em;"> <div><big>{{Wq/zgh/ⴰⵙⴰⴽⵓⴷ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ}}</big> </div> </p> <div>ⴰⵎⴹⴰⵏ ⵏ ⵉⴱⴷⵔⴰⵏ: '''[[Special:CategoryTree/wq/zgh|{{PAGESINCAT:wq/zgh}}]]'''</div> <p style="font-size: 1.2em; font-weight: bold; color: #444;"> ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ ⵏⵏⵓⵏ ⴰⴽⴽⵯ! </p> </div> <!-- Search container with border and property adjustments to prevent clipping --> <div style="margin-top: 20px; padding: 15px; background-color: #f8f9fa; border-radius: 8px; border: 1px solid #eaecf0; width: 100%; box-sizing: border-box; overflow: hidden;"> <div style="width: 100%; box-sizing: border-box;"> <inputbox> type = create placeholder = buttonlabel = ⵙⵏⵓⵍⴼⵓ ⴰⴱⴷⴰⵔ √ editintro = ⴰⵍⴱⵓⴹ:ⴰⵙⵏⴼⵍⵓⵍ ⵏ ⵓⴱⴷⴰⵔ ⴰⵎⴰⵢⵏⵓ summary = ⴰⵙⵏⵓⵍⴼⵓ ⵏ ⵜⴰⵙⵏⴰ ⵜⴰⵎⴰⵢⵏⵓⵜ. width = 23 inline =false </inputbox> </div> </div> </div> </div> </div> <div style="max-width: 1000px; margin: 20px auto; font-family: sans-serif;"> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with bold text and elevated thick blue underline --> <h2 style="color: #1b365d; font-weight: bold; border-bottom: 4px solid #1b365d; padding-bottom: 12px; margin-top: 0; margin-bottom: 15px;"> ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ </h2> <!-- Template container without border --> <div style="border: none; background: transparent; padding: 0; box-shadow: none;"> {{Wq/zgh/ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ}} </div> </div> </div> </div> <div style="max-width: 1000px; margin: 20px auto; font-family: sans-serif;"> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with bold text and elevated thick blue underline --> <h2 style="color: #1b365d; font-weight: bold; border-bottom: 4px solid #1b365d; padding-bottom: 12px; margin-top: 0; margin-bottom: 15px;"> ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ </h2> <!-- Template container without border --> <div style="border: none; background: transparent; padding: 0; box-shadow: none;"> {{Wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ}} </div> </div> </div> </div> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with bold text and elevated thick blue underline --> <h2 style="color: #1b365d; font-weight: bold; border-bottom: 4px solid #1b365d; padding-bottom: 12px; margin-top: 0; margin-bottom: 15px;"> {{Wq/zgh/ⵉⵙⵏⵜⴰⵢ ⴰⵢⵜⵎⴰⵜⵏ}} </div> </div> </div> [[Category:Wq/zgh]] l3ay758lcgs1oef56l9lkju7u0jgrkw 7356183 7356156 2026-10-07T12:55:26Z Daoudsfouli 2603169 7356183 wikitext text/x-wiki {{Wq/zgh/ⵜⴰⵎⴷⵢⴰⵣⵜ|text= ⵢⴰⵜ ⵜⵎⵇⵇⵉⵜ ⵙ ⵜⴰⵢⵢⴰⴹ, ⴰⵙ ⴰⵔ ⵉⵏⴳⴳⵉ ⵡⴰⵙⵉⴼ. |author='''ⴰⵡⴰⵍ ⵉⴷⴷⵔⵏ ⵏ [[Wq/zgh/ⴰⵢⵜ ⴱⵕⴰⵢⵢⵉⵎ|ⴰⵢⵜ ⴱⵕⴰⵢⵢⵉⵎ]]'''}} <div style="max-width: 1000px; margin: auto; font-family: sans-serif;"> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with icon and blue color --> <div style="display: flex; align-items: center; gap: 10px; margin-bottom: 12px;"> </h2> </div></span> <h2 style="margin: 0; font-size: 1.3em; font-weight: bold; color: #0645ad; font-family: sans-serif;"> <span style="font-weight: 700; font-size: 2.2em; color: #000;">ⵡⵉⴽⵉ</span><span style="font-weight: 400; font-size: 2.2em; color: #54595d;">ⴱⴷⴰⵔ</span> </h2> </div> <!-- Divider line under the title --> <hr style="border: none; border-top: 1.5px solid #a2a9b1; margin: 0 0 15px 0;"> <p style="font-size: 1.15em; line-height: 1.6; color: #202122; margin-top: 12px; word-break: break-word;"> ⴰⵏⵙⵓⴼ ⵉⵙⵙⵓⵏ ⵖⵔ <b>ⵡⵉⴽⵉⴱⴷⴰⵔ</b> ⵏ ⵜⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ⴰⵙⵏⴼⴰⵔ ⵉⵍⴻⵍⵍⵉ ⵏ ⵉⴱⴷⵔⴰⵏ ⵏⵏⴰ ⵔⴰⴷ ⵜⴷⵔⴰⵎ ⴳ ⵓⵣⵔⵉⴳ. </p> <p style="font-size: 1.05em; color: #202122; margin-bottom: 20px; word-break: break-word;"> ⵜⵣⴹⴰⵔⵎ ⴰⴷ ⵜⴷⵔⴰⵎ ⴳ ⵉⵎⵙⴰⵡⴰⵍⵏ ⴳ [[Wq/zgh/ⵡⵉⴽⵉⴱⴷⴰⵔ:ⵓⵙⴰⵢⵔⴰⵔ|<span style="color: #0645ad; font-weight: bold;">ⵓⵙⴰⵢⵔⴰⵔ</span>]]. </p> <div style="text-align: center; margin-top: 25px; font-family: sans-serif; color: #202122; line-height: 1.8; direction: ltr;"> <div style="text-align: center; margin-top: 25px; font-family: sans-serif; color: #202122; line-height: 1.8;"> <p style="font-size: 1.1em;"> <div><big>{{Wq/zgh/ⴰⵙⴰⴽⵓⴷ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ}}</big> </div> </p> <div>ⴰⵎⴹⴰⵏ ⵏ ⵉⴱⴷⵔⴰⵏ: '''[[Special:CategoryTree/wq/zgh|{{PAGESINCAT:wq/zgh}}]]'''</div> <p style="font-size: 1.2em; font-weight: bold; color: #444;"> ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ ⵏⵏⵓⵏ ⴰⴽⴽⵯ! </p> </div> <!-- Search container with border and property adjustments to prevent clipping --> <div style="margin-top: 20px; padding: 15px; background-color: #f8f9fa; border-radius: 8px; border: 1px solid #eaecf0; width: 100%; box-sizing: border-box; overflow: hidden;"> <div style="width: 100%; box-sizing: border-box;"> <inputbox> type = create placeholder = buttonlabel = ⵙⵏⵓⵍⴼⵓ ⴰⴱⴷⴰⵔ √ editintro = ⴰⵍⴱⵓⴹ:ⴰⵙⵏⴼⵍⵓⵍ ⵏ ⵓⴱⴷⴰⵔ ⴰⵎⴰⵢⵏⵓ summary = ⴰⵙⵏⵓⵍⴼⵓ ⵏ ⵜⴰⵙⵏⴰ ⵜⴰⵎⴰⵢⵏⵓⵜ. width = 23 inline =false </inputbox> </div> </div> </div> </div> </div> <div style="max-width: 1000px; margin: 20px auto; font-family: sans-serif;"> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with bold text and elevated thick blue underline --> <h2 style="color: #1b365d; font-weight: bold; border-bottom: 4px solid #1b365d; padding-bottom: 12px; margin-top: 0; margin-bottom: 15px;"> ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ </h2> <!-- Template container without border --> <div style="border: none; background: transparent; padding: 0; box-shadow: none;"> {{Wq/zgh/ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ}} </div> </div> </div> </div> <div style="max-width: 1000px; margin: 20px auto; font-family: sans-serif;"> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with bold text and elevated thick blue underline --> <h2 style="color: #1b365d; font-weight: bold; border-bottom: 4px solid #1b365d; padding-bottom: 12px; margin-top: 0; margin-bottom: 15px;"> ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ </h2> <!-- Template container without border --> <div style="border: none; background: transparent; padding: 0; box-shadow: none;"> {{Wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ}} </div> </div> </div> </div> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with bold text and elevated thick blue underline --> <h2 style="color: #1b365d; font-weight: bold; border-bottom: 4px solid #1b365d; padding-bottom: 12px; margin-top: 0; margin-bottom: 15px;"> {{Wq/zgh/ⵉⵙⵏⵜⴰⵢ ⴰⵢⵜⵎⴰⵜⵏ}} </div> </div> </div> [[Category:Wq/zgh]] 2sm8p2e90kqah2lmz10vmlld8xtwtv5 7356407 7356183 2026-10-07T18:05:30Z Daoudsfouli 2603169 7356407 wikitext text/x-wiki <div style="max-width: 1000px; margin: auto; font-family: sans-serif;"> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with icon and blue color --> <div style="display: flex; align-items: center; gap: 10px; margin-bottom: 12px;"> </h2> </div></span> <h2 style="margin: 0; font-size: 1.3em; font-weight: bold; color: #0645ad; font-family: sans-serif;"> <span style="font-weight: 700; font-size: 2.2em; color: #000;">ⵡⵉⴽⵉ</span><span style="font-weight: 400; font-size: 2.2em; color: #54595d;">ⴱⴷⴰⵔ</span> </h2> </div> <!-- Divider line under the title --> <hr style="border: none; border-top: 1.5px solid #a2a9b1; margin: 0 0 15px 0;"> <p style="font-size: 1.15em; line-height: 1.6; color: #202122; margin-top: 12px; word-break: break-word;"> ⴰⵏⵙⵓⴼ ⵉⵙⵙⵓⵏ ⵖⵔ <b>ⵡⵉⴽⵉⴱⴷⴰⵔ</b> ⵏ ⵜⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ⴰⵙⵏⴼⴰⵔ ⵉⵍⴻⵍⵍⵉ ⵏ ⵉⴱⴷⵔⴰⵏ ⵏⵏⴰ ⵔⴰⴷ ⵜⴷⵔⴰⵎ ⴳ ⵓⵣⵔⵉⴳ. </p> <p style="font-size: 1.05em; color: #202122; margin-bottom: 20px; word-break: break-word;"> ⵜⵣⴹⴰⵔⵎ ⴰⴷ ⵜⴷⵔⴰⵎ ⴳ ⵉⵎⵙⴰⵡⴰⵍⵏ ⴳ [[Wq/zgh/ⵡⵉⴽⵉⴱⴷⴰⵔ:ⵓⵙⴰⵢⵔⴰⵔ|<span style="color: #0645ad; font-weight: bold;">ⵓⵙⴰⵢⵔⴰⵔ</span>]]. </p> <div style="text-align: center; margin-top: 25px; font-family: sans-serif; color: #202122; line-height: 1.8; direction: ltr;"> <div style="text-align: center; margin-top: 25px; font-family: sans-serif; color: #202122; line-height: 1.8;"> <p style="font-size: 1.1em;"> <div><big>{{Wq/zgh/ⴰⵙⴰⴽⵓⴷ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ}}</big> </div> </p> <div>ⴰⵎⴹⴰⵏ ⵏ ⵉⴱⴷⵔⴰⵏ: '''[[Special:CategoryTree/wq/zgh|{{PAGESINCAT:wq/zgh}}]]'''</div> <p style="font-size: 1.2em; font-weight: bold; color: #444;"> ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ ⵏⵏⵓⵏ ⴰⴽⴽⵯ! </p> </div> <!-- Search container with border and property adjustments to prevent clipping --> <div style="margin-top: 20px; padding: 15px; background-color: #f8f9fa; border-radius: 8px; border: 1px solid #eaecf0; width: 100%; box-sizing: border-box; overflow: hidden;"> <div style="width: 100%; box-sizing: border-box;"> <inputbox> type = create placeholder = buttonlabel = ⵙⵏⵓⵍⴼⵓ ⴰⴱⴷⴰⵔ √ editintro = ⴰⵍⴱⵓⴹ:ⴰⵙⵏⴼⵍⵓⵍ ⵏ ⵓⴱⴷⴰⵔ ⴰⵎⴰⵢⵏⵓ summary = ⴰⵙⵏⵓⵍⴼⵓ ⵏ ⵜⴰⵙⵏⴰ ⵜⴰⵎⴰⵢⵏⵓⵜ. width = 23 inline =false </inputbox> </div> </div> </div> </div> </div> <div style="max-width: 1000px; margin: 20px auto; font-family: sans-serif;"> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with bold text and elevated thick blue underline --> <h2 style="color: #1b365d; font-weight: bold; border-bottom: 4px solid #1b365d; padding-bottom: 12px; margin-top: 0; margin-bottom: 15px;"> ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ </h2> <!-- Template container without border --> <div style="border: none; background: transparent; padding: 0; box-shadow: none;"> {{Wq/zgh/ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ}} </div> </div> </div> </div> <div style="max-width: 1000px; margin: 20px auto; font-family: sans-serif;"> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with bold text and elevated thick blue underline --> <h2 style="color: #1b365d; font-weight: bold; border-bottom: 4px solid #1b365d; padding-bottom: 12px; margin-top: 0; margin-bottom: 15px;"> ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ </h2> <!-- Template container without border --> <div style="border: none; background: transparent; padding: 0; box-shadow: none;"> {{Wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ}} </div> </div> </div> </div> <!-- Main box with blue side border --> <div style="position: relative; background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 15px; overflow: hidden; padding: 20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); box-sizing: border-box;"> <!-- Blue side border --> <div style="position: absolute; left: 0; top: 0; bottom: 0; width: 6px; background-color: #3b5998;"></div> <!-- Box content with safety margin --> <div style="padding-left: 10px; box-sizing: border-box; width: 100%;"> <!-- Title with bold text and elevated thick blue underline --> <h2 style="color: #1b365d; font-weight: bold; border-bottom: 4px solid #1b365d; padding-bottom: 12px; margin-top: 0; margin-bottom: 15px;"> {{Wq/zgh/ⵉⵙⵏⵜⴰⵢ ⴰⵢⵜⵎⴰⵜⵏ}} </div> </div> </div> [[Category:Wq/zgh]] tqvsoxa8wezqxytx2g4m43r94k2ghhb 0 3583519 7356993 7354252 2026-10-08T08:57:20Z Yaw tuba 2578878 Added databox #ABR 7356993 wikitext text/x-wiki {{Wp/abr/Databox|item=Q110565032}}'''Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba''' (bɛyɛ 1940 – 7 Ɔpɛpɔn 2022) na bɛ yɛ Ghana Islam kasa ho nimdefoɔ. Bɛ yɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn mu a ɛwɔ Kano. Ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn, Kano. Bɛ kyerɛɛ adi Hadith Sahih al-Bukhari wɔ ne Asɔredane (Darul Hadis (Hadith Fie) wɔ Tudun Yola Kano Mantam Nigeria. Na bɛ frɛɛ he ​​Qala Haddasana,<ref>"Sheikh Ahmad Bamba, 'Kala Haddasana, na Kano ya rasu". ''BBC News Hausa'' (in Hausa). Retrieved 15 January 2022.</ref> kasa a bɛ taa ka ho asɛm wɔ ne nkyerɛkyerɛ mu.<ref>"Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba: A tribute". ''Daily Trust''. 11 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Popular Kano cleric, Ahmad Bamba, is dead | Premium Times Nigeria". 7 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Dr. Bamba's death hit the state very well: Ganduje - P.M. News". Retrieved 15 January 2022.</ref> == N'abrabɔ ahyɛaseɛ == Bɛ woo Sheikh Dr. Ahmad Bamba wɔ afe 1940. Bɛ tetee he wɔ Alabar A.E.B. anaa Nguwan Gonjawa, kurotia bi a bɛ wɔ Kumasi kuropɔn mu wɔ Ghana.{{INTERWIKI|Q110565032}} == Mboayɛ ahodoɔ == [[Category:Wp/abr]] c41uufvrtosmrhvrwvt8eijco3g09hw 7356997 7356993 2026-10-08T08:59:04Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/abr/1940 awoɔ ahodoɔ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7356997 wikitext text/x-wiki {{Wp/abr/Databox|item=Q110565032}}'''Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba''' (bɛyɛ 1940 – 7 Ɔpɛpɔn 2022) na bɛ yɛ Ghana Islam kasa ho nimdefoɔ. Bɛ yɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn mu a ɛwɔ Kano. Ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn, Kano. Bɛ kyerɛɛ adi Hadith Sahih al-Bukhari wɔ ne Asɔredane (Darul Hadis (Hadith Fie) wɔ Tudun Yola Kano Mantam Nigeria. Na bɛ frɛɛ he ​​Qala Haddasana,<ref>"Sheikh Ahmad Bamba, 'Kala Haddasana, na Kano ya rasu". ''BBC News Hausa'' (in Hausa). Retrieved 15 January 2022.</ref> kasa a bɛ taa ka ho asɛm wɔ ne nkyerɛkyerɛ mu.<ref>"Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba: A tribute". ''Daily Trust''. 11 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Popular Kano cleric, Ahmad Bamba, is dead | Premium Times Nigeria". 7 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Dr. Bamba's death hit the state very well: Ganduje - P.M. News". Retrieved 15 January 2022.</ref> == N'abrabɔ ahyɛaseɛ == Bɛ woo Sheikh Dr. Ahmad Bamba wɔ afe 1940. Bɛ tetee he wɔ Alabar A.E.B. anaa Nguwan Gonjawa, kurotia bi a bɛ wɔ Kumasi kuropɔn mu wɔ Ghana.{{INTERWIKI|Q110565032}} == Mboayɛ ahodoɔ == [[Category:Wp/abr]] [[Category:Wp/abr/1940 awoɔ ahodoɔ]] d5f3gddf6m73yek1obazwjj39ssejf2 7357000 7356997 2026-10-08T08:59:37Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/abr/1940 owuo ahodoɔ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357000 wikitext text/x-wiki {{Wp/abr/Databox|item=Q110565032}}'''Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba''' (bɛyɛ 1940 – 7 Ɔpɛpɔn 2022) na bɛ yɛ Ghana Islam kasa ho nimdefoɔ. Bɛ yɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn mu a ɛwɔ Kano. Ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn, Kano. Bɛ kyerɛɛ adi Hadith Sahih al-Bukhari wɔ ne Asɔredane (Darul Hadis (Hadith Fie) wɔ Tudun Yola Kano Mantam Nigeria. Na bɛ frɛɛ he ​​Qala Haddasana,<ref>"Sheikh Ahmad Bamba, 'Kala Haddasana, na Kano ya rasu". ''BBC News Hausa'' (in Hausa). Retrieved 15 January 2022.</ref> kasa a bɛ taa ka ho asɛm wɔ ne nkyerɛkyerɛ mu.<ref>"Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba: A tribute". ''Daily Trust''. 11 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Popular Kano cleric, Ahmad Bamba, is dead | Premium Times Nigeria". 7 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Dr. Bamba's death hit the state very well: Ganduje - P.M. News". Retrieved 15 January 2022.</ref> == N'abrabɔ ahyɛaseɛ == Bɛ woo Sheikh Dr. Ahmad Bamba wɔ afe 1940. Bɛ tetee he wɔ Alabar A.E.B. anaa Nguwan Gonjawa, kurotia bi a bɛ wɔ Kumasi kuropɔn mu wɔ Ghana.{{INTERWIKI|Q110565032}} == Mboayɛ ahodoɔ == [[Category:Wp/abr]] [[Category:Wp/abr/1940 awoɔ ahodoɔ]] [[Category:Wp/abr/1940 owuo ahodoɔ]] gbolb17md7e1mwv813nawzpyzm24ja1 7357001 7357000 2026-10-08T09:00:31Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/abr/Nnipa a bɛfiri Kumasi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357001 wikitext text/x-wiki {{Wp/abr/Databox|item=Q110565032}}'''Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba''' (bɛyɛ 1940 – 7 Ɔpɛpɔn 2022) na bɛ yɛ Ghana Islam kasa ho nimdefoɔ. Bɛ yɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn mu a ɛwɔ Kano. Ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn, Kano. Bɛ kyerɛɛ adi Hadith Sahih al-Bukhari wɔ ne Asɔredane (Darul Hadis (Hadith Fie) wɔ Tudun Yola Kano Mantam Nigeria. Na bɛ frɛɛ he ​​Qala Haddasana,<ref>"Sheikh Ahmad Bamba, 'Kala Haddasana, na Kano ya rasu". ''BBC News Hausa'' (in Hausa). Retrieved 15 January 2022.</ref> kasa a bɛ taa ka ho asɛm wɔ ne nkyerɛkyerɛ mu.<ref>"Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba: A tribute". ''Daily Trust''. 11 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Popular Kano cleric, Ahmad Bamba, is dead | Premium Times Nigeria". 7 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Dr. Bamba's death hit the state very well: Ganduje - P.M. News". Retrieved 15 January 2022.</ref> == N'abrabɔ ahyɛaseɛ == Bɛ woo Sheikh Dr. Ahmad Bamba wɔ afe 1940. Bɛ tetee he wɔ Alabar A.E.B. anaa Nguwan Gonjawa, kurotia bi a bɛ wɔ Kumasi kuropɔn mu wɔ Ghana.{{INTERWIKI|Q110565032}} == Mboayɛ ahodoɔ == [[Category:Wp/abr]] [[Category:Wp/abr/1940 awoɔ ahodoɔ]] [[Category:Wp/abr/1940 owuo ahodoɔ]] [[Category:Wp/abr/Nnipa a bɛfiri Kumasi]] ljmf3yozf7yrxwpfuqdbwygtmet9oxx 7357038 7357001 2026-10-08T09:16:41Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/abr/Nkramosom wɔ Ghana]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357038 wikitext text/x-wiki {{Wp/abr/Databox|item=Q110565032}}'''Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba''' (bɛyɛ 1940 – 7 Ɔpɛpɔn 2022) na bɛ yɛ Ghana Islam kasa ho nimdefoɔ. Bɛ yɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn mu a ɛwɔ Kano. Ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn, Kano. Bɛ kyerɛɛ adi Hadith Sahih al-Bukhari wɔ ne Asɔredane (Darul Hadis (Hadith Fie) wɔ Tudun Yola Kano Mantam Nigeria. Na bɛ frɛɛ he ​​Qala Haddasana,<ref>"Sheikh Ahmad Bamba, 'Kala Haddasana, na Kano ya rasu". ''BBC News Hausa'' (in Hausa). Retrieved 15 January 2022.</ref> kasa a bɛ taa ka ho asɛm wɔ ne nkyerɛkyerɛ mu.<ref>"Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba: A tribute". ''Daily Trust''. 11 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Popular Kano cleric, Ahmad Bamba, is dead | Premium Times Nigeria". 7 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Dr. Bamba's death hit the state very well: Ganduje - P.M. News". Retrieved 15 January 2022.</ref> == N'abrabɔ ahyɛaseɛ == Bɛ woo Sheikh Dr. Ahmad Bamba wɔ afe 1940. Bɛ tetee he wɔ Alabar A.E.B. anaa Nguwan Gonjawa, kurotia bi a bɛ wɔ Kumasi kuropɔn mu wɔ Ghana.{{INTERWIKI|Q110565032}} == Mboayɛ ahodoɔ == [[Category:Wp/abr]] [[Category:Wp/abr/1940 awoɔ ahodoɔ]] [[Category:Wp/abr/1940 owuo ahodoɔ]] [[Category:Wp/abr/Nnipa a bɛfiri Kumasi]] [[Category:Wp/abr/Nkramosom wɔ Ghana]] goo3qqvbyloaqpea47levy68jrh1j5e 7357044 7357038 2026-10-08T09:17:54Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/abr/Nkramosom wɔ Nigeria]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357044 wikitext text/x-wiki {{Wp/abr/Databox|item=Q110565032}}'''Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba''' (bɛyɛ 1940 – 7 Ɔpɛpɔn 2022) na bɛ yɛ Ghana Islam kasa ho nimdefoɔ. Bɛ yɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn mu a ɛwɔ Kano. Ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn, Kano. Bɛ kyerɛɛ adi Hadith Sahih al-Bukhari wɔ ne Asɔredane (Darul Hadis (Hadith Fie) wɔ Tudun Yola Kano Mantam Nigeria. Na bɛ frɛɛ he ​​Qala Haddasana,<ref>"Sheikh Ahmad Bamba, 'Kala Haddasana, na Kano ya rasu". ''BBC News Hausa'' (in Hausa). Retrieved 15 January 2022.</ref> kasa a bɛ taa ka ho asɛm wɔ ne nkyerɛkyerɛ mu.<ref>"Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba: A tribute". ''Daily Trust''. 11 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Popular Kano cleric, Ahmad Bamba, is dead | Premium Times Nigeria". 7 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Dr. Bamba's death hit the state very well: Ganduje - P.M. News". Retrieved 15 January 2022.</ref> == N'abrabɔ ahyɛaseɛ == Bɛ woo Sheikh Dr. Ahmad Bamba wɔ afe 1940. Bɛ tetee he wɔ Alabar A.E.B. anaa Nguwan Gonjawa, kurotia bi a bɛ wɔ Kumasi kuropɔn mu wɔ Ghana.{{INTERWIKI|Q110565032}} == Mboayɛ ahodoɔ == [[Category:Wp/abr]] [[Category:Wp/abr/1940 awoɔ ahodoɔ]] [[Category:Wp/abr/1940 owuo ahodoɔ]] [[Category:Wp/abr/Nnipa a bɛfiri Kumasi]] [[Category:Wp/abr/Nkramosom wɔ Ghana]] [[Category:Wp/abr/Nkramosom wɔ Nigeria]] ehi3y55v3j5fz4wdu4gz943iorekwhe 7357051 7357044 2026-10-08T09:20:01Z Yaw tuba 2578878 removed [[Category:Wp/abr/1940 owuo ahodoɔ]]; added [[Category:Wp/abr/2022 owuo ahodoɔ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357051 wikitext text/x-wiki {{Wp/abr/Databox|item=Q110565032}}'''Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba''' (bɛyɛ 1940 – 7 Ɔpɛpɔn 2022) na bɛ yɛ Ghana Islam kasa ho nimdefoɔ. Bɛ yɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn mu a ɛwɔ Kano. Ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛfo wɔ Bayero Sukuupɔn, Kano. Bɛ kyerɛɛ adi Hadith Sahih al-Bukhari wɔ ne Asɔredane (Darul Hadis (Hadith Fie) wɔ Tudun Yola Kano Mantam Nigeria. Na bɛ frɛɛ he ​​Qala Haddasana,<ref>"Sheikh Ahmad Bamba, 'Kala Haddasana, na Kano ya rasu". ''BBC News Hausa'' (in Hausa). Retrieved 15 January 2022.</ref> kasa a bɛ taa ka ho asɛm wɔ ne nkyerɛkyerɛ mu.<ref>"Sheikh Ahmad Muhammad Ibrahim Bamba: A tribute". ''Daily Trust''. 11 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Popular Kano cleric, Ahmad Bamba, is dead | Premium Times Nigeria". 7 January 2022. Retrieved 15 January 2022.</ref><ref>"Dr. Bamba's death hit the state very well: Ganduje - P.M. News". Retrieved 15 January 2022.</ref> == N'abrabɔ ahyɛaseɛ == Bɛ woo Sheikh Dr. Ahmad Bamba wɔ afe 1940. Bɛ tetee he wɔ Alabar A.E.B. anaa Nguwan Gonjawa, kurotia bi a bɛ wɔ Kumasi kuropɔn mu wɔ Ghana.{{INTERWIKI|Q110565032}} == Mboayɛ ahodoɔ == [[Category:Wp/abr]] [[Category:Wp/abr/1940 awoɔ ahodoɔ]] [[Category:Wp/abr/2022 owuo ahodoɔ]] [[Category:Wp/abr/Nnipa a bɛfiri Kumasi]] [[Category:Wp/abr/Nkramosom wɔ Ghana]] [[Category:Wp/abr/Nkramosom wɔ Nigeria]] 5emx2qguq5kqtxjstb1vogsj29qlv57 0 3614497 7356366 7354441 2026-10-07T16:57:04Z CHENG REX 2607725 /* */ 7356366 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox | item= Q1146001}} ‘’’Ngbweý’’’ Ngbweý kyâ, ke dì beyiś. Ngbweý na nong gwong, ko na te sě gap pye fwom kundung jeķ. Ngbwey ne ro turuk. Ngbweý na to se tôk. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Berom Wikipedia Outreach] 7sak25m92kasgnc7zma7w3g6hdy7k72 0 3614564 7356369 7315960 2026-10-07T17:01:03Z CHENG REX 2607725 /* */ 7356369 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q379813}} '''Shila''' Yè sé yeneng cógot e ji yerê cogot lô legum de bemasi ke nyama (yàs) ye re. Shila ya se pye re de ye lok bek. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q379813}} drhffrfyv792nu2s6c8xsw9vncyne5z 0 3614582 7356367 6825005 2026-10-07T16:59:50Z CHENG REX 2607725 /* */ 7356367 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item= Q42857}} '''Zarap''' E ji gwông re a Dagwi fongol, zarap a se e mwat de e ha na Dagwi ke na Gabik yaga bemat, e tě to věs a yen na neha tanga basa yi na begabik vok na bemat. Há de zarap a vok ha sé nû há. Zarap a se mwad basa reha Dagwi. Ba to tang'e a Sam Dagwi. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] tpepqk5pp905kjmusylu6i984d5qvdj 0 3614585 7356368 6930304 2026-10-07T17:00:35Z CHENG REX 2607725 /* */ 7356368 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item= Q10564271}} '''Ntow''' E reza de ra wuna na nevwashe de na wuna na potáziɔm de wɔ tɔk vuru he e nshi. Ba pat tîn ha ntow o ye e pot ash, kɛ e ji ntow cɔgɔt de ba sing e kywà nshi, de wa se yaga yông ntow o. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] 337y62jme8ed2ymrxliqqun8afgut5h 0 3615213 7356370 6836855 2026-10-07T17:02:51Z CHENG REX 2607725 /* */ 7356370 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item= Q133311}} '''Yére''' E há de be rá me fwom e bagwɔng deti detu na dura zàng bemat. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] kv926w92xr0o62n859w8j46t2h5kaxh 0 3615241 7356371 6723323 2026-10-07T17:03:37Z CHENG REX 2607725 /* */ 7356371 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item= Q159}} '''Rushya''', Ke bemat vwel Rushya, ɛ vwel de ha wunta hɛ vok ɛ Rak Yurop tanga Asiya Bato. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] a2expxxgyopfaj4lkoh9005wbx3gdni 0 3615259 7356376 7315967 2026-10-07T17:06:11Z CHENG REX 2607725 /* */ 7356376 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item= Q1970348}} '''Wêng''' Ha së sey sak'o wogo pye chak yi roda tē, kē ryat, kē kyes. A tôk se gbing gbing wet na wot tong di tyeng sede simi mot wet. Weng ha se nerat de ne gaba e ra mwad. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] gqd2fsku0olxkpxcll9u5mlrtk21lgl 0 3615264 7356374 6943825 2026-10-07T17:05:14Z CHENG REX 2607725 /* */ 7356374 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q15}} '''Afrika''' A sè rwey kontina e jey wom mba,gbong jwon da nshot bemat, e Asia zong da adal e da gbong kwon da nshot bemat e jey. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q15}} 0o6cuuc7uhqcfgsfoyawbkf9cfrwogi 0 3615265 7356373 6723324 2026-10-07T17:04:15Z CHENG REX 2607725 /* */ 7356373 wikitext text/x-wiki '''Atempan''' A sè pwomo e vwel Puebla da a sangal e Batin-Rak Meyiko. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] 63k7j0a6y1pgqzpelw4gx7dwfqhitwr 0 3615370 7356377 6716812 2026-10-07T17:06:35Z CHENG REX 2607725 /* */ 7356377 wikitext text/x-wiki '''Māngãt''' A sè ke non da ke vok gáp nu da a kwen, ke tumàl tyèk da nekyen vwol da bá shaá hen. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] 5z1vek62an1o18gzgynej3l97jymy0r 0 3621915 7356300 7128892 2026-10-07T14:13:02Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356300 wikitext text/x-wiki NBS (Next Broadcasting Services) ni sitesheni ya terevijoni erikukirayo oburungi omuri Uganda eya Kin Kariisa eya Next Media. Obuheereza butongore bukatandika aha rwokubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008, kandi sitesheni obwahati eyombekirwe ahari Next Media Park aha ruguuto rwa Naguru Summit View, Kampala. == Ebyafaayo == Ebyafaayo:NBS etungire rayisinsi yaayo kandi etandika kuheereza amakuru omu butongore orw'okubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008. Kikatandika kukorera omu kizimbe kya UAP, Plot 1, Kimathi Avenue omuri Kampala, omu kishengye ky'ebishengye bibiri, kitakahikire aha Media Plaza omuri Kololo eyahansi n'ekyoma kimwe. Bwanyima kikaza omu mwanya ogwabaire guriho tiivi ya WBS obwahati omuri Next Media Park omuri 2020. Ahansi y'obwebembezi bwa Kabaka Kariisa, obugabe bwensi yoona bukakorwaho omwaka gwa 2014. Omuri 2017, NBS ekaba ekitongore kikuru ekya Next Media Group, hamwe na Sanyuka TV, Salam TV, Next Radio, Nile Post, Next Com, n'ebirara. == Puroguraamu hamwe n'ebirikugyenda omu maisho == Ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya NBS nikyetwa Uganda's Political Command Centre kandi nikimanyibwa munonga ahabw'amahurire n'enshonga eziriho obwahati. Puroguraamu ez'omutaano harimu: * NBS Amasengejje (Luganda, 19:00) NBS Live ahari 9 (Orungyereza, 21:00) * Frontline (Orungyereza, Orwakana, 22:00) * Barometer Akasameeme (Luganda, Orwakabiri, 22:00) * Bwanyima ya 5 (Eminyeeto n'eby'amashemererwa, Ebiro bya wiikendi, 17:00) * NBS Youth Voice ( Orupapura rwayo orwa munyanya orwa Sanyuka TV, ira rukaba rwaine obugabe bw'okureeba empaka za StarTimes Uganda Premier League. Omu kucondooza okwakozirwe omuri 2024, * NBS ekebembera sitesheni za Uganda zoona n'obucweeka 44 ahari igana bw'abareebi. Ebitongore bya NBS ebirikugyenda omu maisho n'ebyanga omu Uganda byona nibihebwa ekitiinisa ahabw'okwebembera akatare aka. == Obugabe n'obwebembezi == Kin Kariisa niwe yatandikireho NBS kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Next Media. Abebembezi abakuru harimu owaabaireho omumyoka wa mukuru w'ekibiina Joe Kigozi (2008 - 2015). Ahansi y'obwebembezi obu, NBS etungire okuhindura eiziina emirundi ebiri (2011, 2014), etandikireho enkora y'okuhindura omu by'empurizagana, kandi ekataho ebitongore by'ebyanga hamwe n'obwegyendesereza bw'okureetaho emikoro. [[Category:Wp/nyn]] h4o6f0cl4q20ocyua3o2oe97p7fvb2z 7356301 7356300 2026-10-07T14:13:33Z MercyNdin 2704867 /* Ebyafaayo */ Grammatical corrections 7356301 wikitext text/x-wiki NBS (Next Broadcasting Services) ni sitesheni ya terevijoni erikukirayo oburungi omuri Uganda eya Kin Kariisa eya Next Media. Obuheereza butongore bukatandika aha rwokubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008, kandi sitesheni obwahati eyombekirwe ahari Next Media Park aha ruguuto rwa Naguru Summit View, Kampala. == Ebyafaayo == Ebyafaayo:NBS etungire rayisensi yaayo kandi etandika kuheereza amakuru omu butongore orw'okubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008. Kikatandika kukorera omu kizimbe kya UAP, Plot 1, Kimathi Avenue omuri Kampala, omu kishengye ky'ebishengye bibiri, kitakahikire aha Media Plaza omuri Kololo eyahansi n'ekyoma kimwe. Bwanyima kikaza omu mwanya ogwabaire guriho tiivi ya WBS obwahati omuri Next Media Park omuri 2020. Ahansi y'obwebembezi bwa Kabaka Kariisa, obugabe bwensi yoona bukakorwaho omwaka gwa 2014. Omuri 2017, NBS ekaba ekitongore kikuru ekya Next Media Group, hamwe na Sanyuka TV, Salam TV, Next Radio, Nile Post, Next Com, n'ebirara. == Puroguraamu hamwe n'ebirikugyenda omu maisho == Ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya NBS nikyetwa Uganda's Political Command Centre kandi nikimanyibwa munonga ahabw'amahurire n'enshonga eziriho obwahati. Puroguraamu ez'omutaano harimu: * NBS Amasengejje (Luganda, 19:00) NBS Live ahari 9 (Orungyereza, 21:00) * Frontline (Orungyereza, Orwakana, 22:00) * Barometer Akasameeme (Luganda, Orwakabiri, 22:00) * Bwanyima ya 5 (Eminyeeto n'eby'amashemererwa, Ebiro bya wiikendi, 17:00) * NBS Youth Voice ( Orupapura rwayo orwa munyanya orwa Sanyuka TV, ira rukaba rwaine obugabe bw'okureeba empaka za StarTimes Uganda Premier League. Omu kucondooza okwakozirwe omuri 2024, * NBS ekebembera sitesheni za Uganda zoona n'obucweeka 44 ahari igana bw'abareebi. Ebitongore bya NBS ebirikugyenda omu maisho n'ebyanga omu Uganda byona nibihebwa ekitiinisa ahabw'okwebembera akatare aka. == Obugabe n'obwebembezi == Kin Kariisa niwe yatandikireho NBS kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Next Media. Abebembezi abakuru harimu owaabaireho omumyoka wa mukuru w'ekibiina Joe Kigozi (2008 - 2015). Ahansi y'obwebembezi obu, NBS etungire okuhindura eiziina emirundi ebiri (2011, 2014), etandikireho enkora y'okuhindura omu by'empurizagana, kandi ekataho ebitongore by'ebyanga hamwe n'obwegyendesereza bw'okureetaho emikoro. [[Category:Wp/nyn]] bnb3bmdczv5511t542x32rehxzmgusj 7356302 7356301 2026-10-07T14:14:26Z MercyNdin 2704867 /* Ebyafaayo */ Grammatical corrections 7356302 wikitext text/x-wiki NBS (Next Broadcasting Services) ni sitesheni ya terevijoni erikukirayo oburungi omuri Uganda eya Kin Kariisa eya Next Media. Obuheereza butongore bukatandika aha rwokubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008, kandi sitesheni obwahati eyombekirwe ahari Next Media Park aha ruguuto rwa Naguru Summit View, Kampala. == Ebyafaayo == Ebyafaayo:NBS etungire rayisensi yaayo kandi etandikirea kuheereza amakuru omu butongore orw'okubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008. Kikatandika kukorera omu kizimbe kya UAP, Plot 1, Kimathi Avenue omuri Kampala, omu kishengye ky'ebishengye bibiri, kitakahikire aha Media Plaza omuri Kololo eyahansi n'ekyoma kimwe. Bwanyima kikaza omu mwanya ogwabaire guriho tiivi ya WBS obwahati omuri Next Media Park omuri 2020. Ahansi y'obwebembezi bwa Kabaka Kariisa, obugabe bwensi yoona bukakorwaho omwaka gwa 2014. Omuri 2017, NBS ekaba ekitongore kikuru ekya Next Media Group, hamwe na Sanyuka TV, Salam TV, Next Radio, Nile Post, Next Com, n'ebirara. == Puroguraamu hamwe n'ebirikugyenda omu maisho == Ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya NBS nikyetwa Uganda's Political Command Centre kandi nikimanyibwa munonga ahabw'amahurire n'enshonga eziriho obwahati. Puroguraamu ez'omutaano harimu: * NBS Amasengejje (Luganda, 19:00) NBS Live ahari 9 (Orungyereza, 21:00) * Frontline (Orungyereza, Orwakana, 22:00) * Barometer Akasameeme (Luganda, Orwakabiri, 22:00) * Bwanyima ya 5 (Eminyeeto n'eby'amashemererwa, Ebiro bya wiikendi, 17:00) * NBS Youth Voice ( Orupapura rwayo orwa munyanya orwa Sanyuka TV, ira rukaba rwaine obugabe bw'okureeba empaka za StarTimes Uganda Premier League. Omu kucondooza okwakozirwe omuri 2024, * NBS ekebembera sitesheni za Uganda zoona n'obucweeka 44 ahari igana bw'abareebi. Ebitongore bya NBS ebirikugyenda omu maisho n'ebyanga omu Uganda byona nibihebwa ekitiinisa ahabw'okwebembera akatare aka. == Obugabe n'obwebembezi == Kin Kariisa niwe yatandikireho NBS kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Next Media. Abebembezi abakuru harimu owaabaireho omumyoka wa mukuru w'ekibiina Joe Kigozi (2008 - 2015). Ahansi y'obwebembezi obu, NBS etungire okuhindura eiziina emirundi ebiri (2011, 2014), etandikireho enkora y'okuhindura omu by'empurizagana, kandi ekataho ebitongore by'ebyanga hamwe n'obwegyendesereza bw'okureetaho emikoro. [[Category:Wp/nyn]] ft1lbd68jjp6nzou1148wa03rdyzyy1 7356303 7356302 2026-10-07T14:14:44Z MercyNdin 2704867 /* Ebyafaayo */ Grammatical corrections 7356303 wikitext text/x-wiki NBS (Next Broadcasting Services) ni sitesheni ya terevijoni erikukirayo oburungi omuri Uganda eya Kin Kariisa eya Next Media. Obuheereza butongore bukatandika aha rwokubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008, kandi sitesheni obwahati eyombekirwe ahari Next Media Park aha ruguuto rwa Naguru Summit View, Kampala. == Ebyafaayo == Ebyafaayo:NBS etungire rayisensi yaayo kandi etandikire kuheereza amakuru omu butongore orw'okubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008. Kikatandika kukorera omu kizimbe kya UAP, Plot 1, Kimathi Avenue omuri Kampala, omu kishengye ky'ebishengye bibiri, kitakahikire aha Media Plaza omuri Kololo eyahansi n'ekyoma kimwe. Bwanyima kikaza omu mwanya ogwabaire guriho tiivi ya WBS obwahati omuri Next Media Park omuri 2020. Ahansi y'obwebembezi bwa Kabaka Kariisa, obugabe bwensi yoona bukakorwaho omwaka gwa 2014. Omuri 2017, NBS ekaba ekitongore kikuru ekya Next Media Group, hamwe na Sanyuka TV, Salam TV, Next Radio, Nile Post, Next Com, n'ebirara. == Puroguraamu hamwe n'ebirikugyenda omu maisho == Ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya NBS nikyetwa Uganda's Political Command Centre kandi nikimanyibwa munonga ahabw'amahurire n'enshonga eziriho obwahati. Puroguraamu ez'omutaano harimu: * NBS Amasengejje (Luganda, 19:00) NBS Live ahari 9 (Orungyereza, 21:00) * Frontline (Orungyereza, Orwakana, 22:00) * Barometer Akasameeme (Luganda, Orwakabiri, 22:00) * Bwanyima ya 5 (Eminyeeto n'eby'amashemererwa, Ebiro bya wiikendi, 17:00) * NBS Youth Voice ( Orupapura rwayo orwa munyanya orwa Sanyuka TV, ira rukaba rwaine obugabe bw'okureeba empaka za StarTimes Uganda Premier League. Omu kucondooza okwakozirwe omuri 2024, * NBS ekebembera sitesheni za Uganda zoona n'obucweeka 44 ahari igana bw'abareebi. Ebitongore bya NBS ebirikugyenda omu maisho n'ebyanga omu Uganda byona nibihebwa ekitiinisa ahabw'okwebembera akatare aka. == Obugabe n'obwebembezi == Kin Kariisa niwe yatandikireho NBS kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Next Media. Abebembezi abakuru harimu owaabaireho omumyoka wa mukuru w'ekibiina Joe Kigozi (2008 - 2015). Ahansi y'obwebembezi obu, NBS etungire okuhindura eiziina emirundi ebiri (2011, 2014), etandikireho enkora y'okuhindura omu by'empurizagana, kandi ekataho ebitongore by'ebyanga hamwe n'obwegyendesereza bw'okureetaho emikoro. [[Category:Wp/nyn]] clia34vi5on9wn6vwimcjc5ui2lemhv 7356304 7356303 2026-10-07T14:16:25Z MercyNdin 2704867 /* Obugabe n'obwebembezi */ Grammatical corrections 7356304 wikitext text/x-wiki NBS (Next Broadcasting Services) ni sitesheni ya terevijoni erikukirayo oburungi omuri Uganda eya Kin Kariisa eya Next Media. Obuheereza butongore bukatandika aha rwokubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008, kandi sitesheni obwahati eyombekirwe ahari Next Media Park aha ruguuto rwa Naguru Summit View, Kampala. == Ebyafaayo == Ebyafaayo:NBS etungire rayisensi yaayo kandi etandikire kuheereza amakuru omu butongore orw'okubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008. Kikatandika kukorera omu kizimbe kya UAP, Plot 1, Kimathi Avenue omuri Kampala, omu kishengye ky'ebishengye bibiri, kitakahikire aha Media Plaza omuri Kololo eyahansi n'ekyoma kimwe. Bwanyima kikaza omu mwanya ogwabaire guriho tiivi ya WBS obwahati omuri Next Media Park omuri 2020. Ahansi y'obwebembezi bwa Kabaka Kariisa, obugabe bwensi yoona bukakorwaho omwaka gwa 2014. Omuri 2017, NBS ekaba ekitongore kikuru ekya Next Media Group, hamwe na Sanyuka TV, Salam TV, Next Radio, Nile Post, Next Com, n'ebirara. == Puroguraamu hamwe n'ebirikugyenda omu maisho == Ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya NBS nikyetwa Uganda's Political Command Centre kandi nikimanyibwa munonga ahabw'amahurire n'enshonga eziriho obwahati. Puroguraamu ez'omutaano harimu: * NBS Amasengejje (Luganda, 19:00) NBS Live ahari 9 (Orungyereza, 21:00) * Frontline (Orungyereza, Orwakana, 22:00) * Barometer Akasameeme (Luganda, Orwakabiri, 22:00) * Bwanyima ya 5 (Eminyeeto n'eby'amashemererwa, Ebiro bya wiikendi, 17:00) * NBS Youth Voice ( Orupapura rwayo orwa munyanya orwa Sanyuka TV, ira rukaba rwaine obugabe bw'okureeba empaka za StarTimes Uganda Premier League. Omu kucondooza okwakozirwe omuri 2024, * NBS ekebembera sitesheni za Uganda zoona n'obucweeka 44 ahari igana bw'abareebi. Ebitongore bya NBS ebirikugyenda omu maisho n'ebyanga omu Uganda byona nibihebwa ekitiinisa ahabw'okwebembera akatare aka. == Obugabe n'obwebembezi == Kin Kariisa niwe yaatandikireho NBS kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Next Media. Abebembezi abakuru harimu owaabaireho omumyoka wa mukuru w'ekibiina Joe Kigozi (2008 - 2015). Ahansi y'obwebembezi obu, NBS etungire okuhindura eiziina emirundi ebiri (2011, 2014), etandikireho enkora y'okuhindura omu by'empurizagana, kandi ekataho ebitongore by'ebyanga hamwe n'obwegyendesereza bw'okureetaho emikoro. [[Category:Wp/nyn]] pjyvx0mnaysy9el62ml5v6txiiqj99r 7356305 7356304 2026-10-07T14:17:14Z MercyNdin 2704867 /* Obugabe n'obwebembezi */ Grammatical corrections 7356305 wikitext text/x-wiki NBS (Next Broadcasting Services) ni sitesheni ya terevijoni erikukirayo oburungi omuri Uganda eya Kin Kariisa eya Next Media. Obuheereza butongore bukatandika aha rwokubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008, kandi sitesheni obwahati eyombekirwe ahari Next Media Park aha ruguuto rwa Naguru Summit View, Kampala. == Ebyafaayo == Ebyafaayo:NBS etungire rayisensi yaayo kandi etandikire kuheereza amakuru omu butongore orw'okubanza, okwa mukaaga ebiro 16 omuri 2008. Kikatandika kukorera omu kizimbe kya UAP, Plot 1, Kimathi Avenue omuri Kampala, omu kishengye ky'ebishengye bibiri, kitakahikire aha Media Plaza omuri Kololo eyahansi n'ekyoma kimwe. Bwanyima kikaza omu mwanya ogwabaire guriho tiivi ya WBS obwahati omuri Next Media Park omuri 2020. Ahansi y'obwebembezi bwa Kabaka Kariisa, obugabe bwensi yoona bukakorwaho omwaka gwa 2014. Omuri 2017, NBS ekaba ekitongore kikuru ekya Next Media Group, hamwe na Sanyuka TV, Salam TV, Next Radio, Nile Post, Next Com, n'ebirara. == Puroguraamu hamwe n'ebirikugyenda omu maisho == Ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya NBS nikyetwa Uganda's Political Command Centre kandi nikimanyibwa munonga ahabw'amahurire n'enshonga eziriho obwahati. Puroguraamu ez'omutaano harimu: * NBS Amasengejje (Luganda, 19:00) NBS Live ahari 9 (Orungyereza, 21:00) * Frontline (Orungyereza, Orwakana, 22:00) * Barometer Akasameeme (Luganda, Orwakabiri, 22:00) * Bwanyima ya 5 (Eminyeeto n'eby'amashemererwa, Ebiro bya wiikendi, 17:00) * NBS Youth Voice ( Orupapura rwayo orwa munyanya orwa Sanyuka TV, ira rukaba rwaine obugabe bw'okureeba empaka za StarTimes Uganda Premier League. Omu kucondooza okwakozirwe omuri 2024, * NBS ekebembera sitesheni za Uganda zoona n'obucweeka 44 ahari igana bw'abareebi. Ebitongore bya NBS ebirikugyenda omu maisho n'ebyanga omu Uganda byona nibihebwa ekitiinisa ahabw'okwebembera akatare aka. == Obugabe n'obwebembezi == Kin Kariisa niwe yaatandikireho NBS kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Next Media. Abebembezi abakuru harimu owaabaireho omumyoka wa mukuru w'ekibiina Joe Kigozi (2008 - 2015). Ahansi y'obwebembezi obu, NBS etungire okuhindura eiziina emirundi ebiri (2011, 2014), etandikireho enkora y'okuhindura omu by'empurizingana, kandi ekataho ebitongore by'ebyanga hamwe n'obwegyendesereza bw'okureetaho emikoro. [[Category:Wp/nyn]] flyvgxh6dqbqmwbs5p2d3f6sg91lalt 0 3623654 7356942 6777968 2026-10-08T08:16:53Z Yaw tuba 2578878 Added databox #ABR 7356942 wikitext text/x-wiki {{Wp/abr/Databox|item=Q27049020}}'''Geoffrey Edwin Acheampong''' a bɛwoo no Ɔpɛpɔn bosome ne da a ɔtɔ so aduonu-nnwɔtwe wɔ afe 1997 mu yɛ Ghana bɔɔlobɔni a mprempren yi ɔbɔ bɔɔlo ma Birkirkara wɔ Maltese Premier League mu. == N'abrabɔ Ahyɛaseɛ Ne Ne Sukuu Ho Asɛm == Bɛwoo Acheampong wɔ Sunyani, Ghana wɔ Ɔpɛpɔn bosome ne da a ɔtɔ so aduonu-nnwɔtwe wɔ afe 1997 a n'awofoɔ ne Alice ne Henry Acheampong. == Ne Bɔɔlobɔ Adwuma == Ayɛwohomumɔ bosome wɔ afe 2016 mu ne yɛtee ne nkratoɔ mu sɛ ɔde ne ho akɔka SC Bastia of Ligue 1. [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q27049020}} djqodd6it8w7gy1qbm3vselqyoyctme 0 3623875 7357218 6885430 2026-10-08T11:08:24Z Yaw tuba 2578878 created category #ABR 7357218 wikitext text/x-wiki {{Wp/abr/Databox|item=Q10556768}}'''Ahmed Adams''' a bɛwoo no Ɔbɛnem bosome ne da a ɔtɔ so nsia wɔ afe 1993 mu no yɛ Ghana bɔɔlobɔni a ne ɔtaa bɔ bɔɔlo sɛ defɛnda nnansa yi ma Iceland club KFA in 2.deild. == '''N'adwuma''' == === Ne Bɔɔlobɔ Adwuma === Adams abɔ bɔɔlo ama ne bɔɔlobɔkuo Berekum Chelsea wɔ Ghana Premier League<ref>"Berekum Chelsea Earn A Point At Ashantigold". Berekum Chelsea. Archived from the original on 12 July 2012. Retrieved 6 May 2013.</ref> == '''Ne Man Foforɔ So Adwuma''' == Afe 2013 mu no, kookyi Sellas Tetteh frɛɛ no ma no kɔkaa Under 20 national team ho maa 2013 African Youth Championship no.<ref>"Ghana names final squad for U-20 finals". GhanaFA.org. Archived from the original on 1 November 2013. Retrieved 27 March 2013.</ref> Ɔbɔɔ match baako wɔ saa tournament ne mu. == '''N'abrabɔ''' == Ɔyɛ TSG Hoffenheim ne Black Stars defɛnda Kasim Nuhu Adams nom nua panyini.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Adams#cite_note-3</ref> {{INTERWIKI|Q10556768}} == '''Mboayɛ ahodoɔ''' == [[Category:Wp/abr]] t3u4mq9ohff8l029lgrph6yh49gz5qb 7357223 7357218 2026-10-08T11:09:33Z Yaw tuba 2578878 made corrections #ABR 7357223 wikitext text/x-wiki {{Wp/abr/Databox|item=Q10556768}}'''Ahmed Adams''' a bɛwoo no Ɔbɛnem bosome ne da a ɔtɔ so nsia wɔ afe 1993 mu no yɛ Ghana bɔɔlobɔni a ne ɔtaa bɔ bɔɔlo sɛ defɛnda nnansa yi ma Iceland club KFA in 2.deild. == N'adwuma == === Ne Bɔɔlobɔ Adwuma === Adams abɔ bɔɔlo ama ne bɔɔlobɔkuo Berekum Chelsea wɔ Ghana Premier League<ref>"Berekum Chelsea Earn A Point At Ashantigold". Berekum Chelsea. Archived from the original on 12 July 2012. Retrieved 6 May 2013.</ref> == Ne Man Foforɔ So Adwuma == Afe 2013 mu no, kookyi Sellas Tetteh frɛɛ no ma no kɔkaa Under 20 national team ho maa 2013 African Youth Championship no.<ref>"Ghana names final squad for U-20 finals". GhanaFA.org. Archived from the original on 1 November 2013. Retrieved 27 March 2013.</ref> Ɔbɔɔ match baako wɔ saa tournament ne mu. == N'abrabɔ == Ɔyɛ TSG Hoffenheim ne Black Stars defɛnda Kasim Nuhu Adams nom nua panyini.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Adams#cite_note-3</ref> {{INTERWIKI|Q10556768}} == Mboayɛ ahodoɔ == [[Category:Wp/abr]] hu8jsknc6123al5tpdcp7asr8pvwxxn 0 3630601 7356479 7336024 2026-10-07T20:06:07Z Praise friday 2610500 /* Onwards (March 2026) */ 7356479 wikitext text/x-wiki This page was created fro the Hyam Wikipedia Outreach event. For the main landing page on Meta-Wiki, please [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Event:Hyam_Wikipedia_Outreach '''click here''']. ''Please create the articles in the English Wikipedia using the correct Hyam equivalent. Use the following steps:'' STEPS: # Click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found next to "''' Articles for creation'''" below. # Go to the article you wish to create/translate in the Hyam Category (Wp/jab) of the Wikimedia Incubator. # Replace the "'''----'''" with four tildes <code>'''<nowiki>~~~~</nowiki>'''</code> beside the word you wish to create an article for. # Publish the changes. # The article you want to translate, click on the English equivalent. You'll be redirected to the main article in the English Wikipedia. # Highlight and copy the part you wish to translate. # Return to this page. # Click on the title in Hyam you would see in <span style=background:#FF0000>red</span>. # When it opens, you'll see a blank page. # Paste what you copied. # ''' On mobile''': Click on the blue arrow at the top right corner of your screen (when using mobile) and briefly add into the Summary box what you just did or are about to do #* Click on Publish. # ''' On desktop''': Scroll down and click on "Publish page" (when using desktop). # Now, you wouldn't leave what you pasted in English without translating to Hyam. To do that, on that very new page you created, click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found at the top of that page. # Scroll down and begin translating and replacing the English text with the Hyam text. # Publish in bits or in whole as you translate. NB: * If an article has been <span style=background:#87BEEB>created</span>, it would be displayed in <span style=background:#87BEEB>blue</span>. If it is <span style=background:#FF0000>yet to be created</span>, it would be displayed in <span style=background:#FF0000>red</span>. * Please study [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Help:Your_first_article this (please click here)] for more insight into article creation. * '''The main dialect of translation shall be the HYAM TAA HAM (Hyam of Nok) DIALECT of Hyam.''' ** However, if you speak the KWYENY DIALECT, copy and add "'''<nowiki>[[Category:Hyam Kwyeny]]</nowiki>'''" to the bottom of the article you create in that dialect. ** If you are writing the article in the SAIK DIALECT of Hyam, copy and add "'''<nowiki>[[Category:Hyam Saik]]</nowiki>'''" to the bottom of the article you create in that dialect. ** If you are writing the article in the YAT DIALECT of Hyam, copy and add "'''<nowiki>[[Category:Hyam Yat]]</nowiki>'''" to the bottom of the article you create in that dialect. ** If you are writing the article in the DZAR DIALECT of Hyam, copy and add "'''<nowiki>[[Category:Hyam Dzar]]</nowiki>'''" to the bottom of the article you create in that dialect. ** If you speak GHAT, KYOLI, SHAMANG, or ZHIRE, please do the same as above. *** '''For Translatewiki translations, only the HYAM TAA HAM DIALECT should be used.''' <br> ; Articles for creation This is a list of articles we hope to create during the event. ''Please search if an article already exists before creating one ̂to avoid duplication.'' ==Friday, 26 September 2025== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:0|0]] || [[Wp/jab/0|0]] || ''[[User:Ezra james adamu|Ezra james adamu]] ([[User talk:Ezra james adamu|talk]]) 14:08, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:1|1]] || [[Wp/jab/1 (kpyang saar gya̱)|1]] || ''[[User:Ezra yakubu|Ezra yakubu]] ([[User talk:Ezra yakubu)|talk]]) 14:12, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:2|2]] || [[Wp/jab/2 (cyang faara̱ gya̱)|2]] (Kwyeny) || ''[[User:Mary Fadason|Mary Fadason]] ([[User talk:Mary Fadason|talk]]) 14:02, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:2|2]] || [[Wp/jab/2 (kpyang saar gya̱)|2]] (Hyam Taa Ham) || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 13:21, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:3|3]] || [[Wp/jab/3 (kpyang saar gya̱)|3]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 14:15, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:4|4]] || [[Wp/jab/4 (kpyang saar gya̱)|4]] || ''[[User:Praisenot friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 14:16, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:5|5]] || [[Wp/jab/5 (kpyang saar gya̱)|5]] || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 15:13, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:6|6]] || [[Wp/jab/6 (kpyang saar gya̱)|6]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 15:13, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:7|7]] || [[Wp/jab/7 (kpyang saar gya̱)|7]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 13:14, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:9|9]] || [[Wp/jab/9 (cyang faara̱ gya̱)|9]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 15:06, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:10 (number)|10]] || [[Wp/jab/10 (kpyang saar gya̱)|10]] || ''[[User:Kambai Akau|Kambai Akau]] ([[User talk:Kambai Akau|talk]]) 14:57, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:12 (number)|12]] || [[Wp/jab/12 (cyang faara̱ gya̱) |12]] || ''[[User:Abel Fadason|Abel Fadason]] ([[User talk:Abel Fadason|talk]]) 14:59, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:13 (number)|13]] || [[Wp/jab/13 (kpyang saar gya̱)|13]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 15:17, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:14 (number)|14]] || [[Wp/jab/14 (kpyang saar gya̱)|14]] || ''[[User:Sunday Usman|Sunday Usman]] ([[User talk:Sunday Usman|talk]]) 18:35, 26 September 2025 (UTC)'' |} ==Saturday, 27 September 2025== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:8|8]] || [[Wp/jab/8 (kpyang saar gya̱)|8]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 09:53, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:11 (number)|11]] || [[Wp/jab/11 (kpyang saar gya̱)|11]] || ''[[User:Gimbason Philemon|Gimbason Philemon]] ([[User talk:Gimbason Philemon|talk]]) 21:15, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:15 (number)|15]] || [[Wp/jab/15 (kpyang saar gya̱)|15]] || ''[[User:Samuel haji|Samuel haji]] ([[User talk:Samuel haji|talk]]) 09:55, 27 September 2025 (UTC)'' |-̇ | [[:w:en:16 (number)|16]] || [[Wp/jab/16 (kpyang saar gya̱)|16]] || ''[[User:Bitrus M Dangana|Bitrus M Dangana]] ([[User talk:Bitrus M Dangana|talk]]) 10:26, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:17 (number)|17]] || [[Wp/jab/17 (kpyang saar gya̱)|17]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 13:13, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:18 (number)|18]] || [[Wp/jab/18 (kpyang saar gya̱)|18]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 09:29, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:19 (number)|19]] || [[Wp/jab/19 (kpyang saar gya̱)|19]] || ''[[User:Gimbason Philemon|Gimbason Philemon]] ([[User talk:Gimbason Philemon|talk]]) 10:42, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:20 (number)|20]] || [[Wp/jab/20 (kpyang saar gya̱)|20]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 14:03, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:22 (number)|22]] || [[Wp/jab/22 (kpyang saar gya̱)|22]] || ''[[User:Luka Abba|Luka Abba]] ([[User talk:Luka Abba|talk]]) 09:57, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:23 (number)|23]] || [[Wp/jab/23 (kpyang saar gya̱)|23]] || ''[[User:Ezra yakubu|Ezra yakubu]] ([[User talk:Ezra yakubu|talk]]) 09:54, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:24 (number)|24]] || [[Wp/jab/24 (kpyang saar gya̱)|24]] || ''[[User:Ezra james adamu|Ezra james adamu]] ([[User talk:Ezra james adamu|talk]]) 10:19, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:25 (number)|25]] || [[Wp/jab/25 (kpyang saar gya̱)|25]] || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 10:21, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:26 (number)|26]] || [[Wp/jab/26 (kpyang saar gya̱)|26]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:14, 27 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:27 (number)|27]] || [[Wp/jab/28 (cyang faara̱ gya̱)|27]] || ''`[[User:Abel Fadason|Abel Fadason]] ([[User talk:Abel Fadason|talk]]) 10:25, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:28 (number)|28]] || [[Wp/jab/28 (cyang faara̱ gya̱)|28]] || '[[User:Mary Fadason|Mary Fadason]] ([[User talk:Mary Fadason|talk]]) 10:27, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:29 (number)|29]] || [[Wp/jab/29 (kpyang saar gya̱)|29]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 10:36, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:30 (number)|30]] || [[Wp/jab/30 (kpyang saar gya̱)|30]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 10:37, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:31 (number)|31]] || [[Wp/jab/31 (cyang faara̱ gya̱)|31]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 10:17, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Letter (alphabet)|Letter]] || [[Wp/jab/Kpyang-tse̱ny|Kpyang-tse̱ny]] || ''[[User:Kambai Akau|Kambai Akau]] ([[User talk:Kambai Akau|talk]]) 13:20, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Letter (message)|Letter]] || [[Wp/jab/Mbyeny-kyom|Mbyeny-kyom]] || ''[[User:Samuel haji|Samuel haji]] ([[User talk:Samuel haji|talk]]) 14:36, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Verse (poetry)|Verse]] || [[Wp/jab/Mbab|Mbab]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:39, 27 September 2025 (UTC) |-l | [[:w:en:Paragraph|Paragraph]] || [[Wp/jab/Rwang jok|Rwang jok]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 13:11, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Chapters and verses of the Bible|Chapters and verses of the Bible]] || [[Wp/jab/Nkung ka̱ mbab Mbyeny Jok Nom|Nkung ka̱ mbab Mbyeny Jok Nom]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 18:42, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Title|Title]] || [[Wp/jab/Khi jok|Khi jok]] || ''[[User:Samuel haji|Samuel haji]] ([[User talk:Samuel haji|talk]]) 15:16, 27 September 2025 (UTC)''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 14:23, 28 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:January|January]] || [[Wp/jab/Fye Wizhini|Fye Wizhini]] || ''[[User:Gimbason Philemon|Gimbason Philemon]] ([[User talk:Gimbason Philemon|talk]]) 14:28, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:February|February]] || [[Wp/jab/Fye Fe̱ri|Fye Fe̱ri]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 14:27, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:April|April]] || [[Wp/jab/Fye Naang|Fye Naang]] || ''[[User:Luka Abba|Luka Abba]] ([[User talk:Luka Abba|talk]]) 13:32, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:May|May]] || [[Wp/jab/Fye Twoo|Fye Twoo]] || ''[[User:Nicholas Mamman|Nicholas Mamman]] ([[User talk:Nicholas Mamman|talk]]) 14:36, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:June|June]] || [[Wp/jab/Fye Twaani|Fye Twaani]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 14:29, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:July|July]] || [[Wp/jab/Fye Twarfo|Fye Twarfo]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 14:46, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:August|August]] || [[Wp/jab/Fye Naarang|Fye Naarang]] || ''[[User:Joy Isuwa|Joy Isuwa]] ([[User talk:Joy Isuwa|talk]]) 14:43, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:September|September]] || [[Wp/jab/Fye Mbwankob|Fye Mbwankob]] || ''[[User:Ezra yakubu|Ezra yakubu]] ([[User talk:Ezra yakubu|talk]]) 14:35, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:October|October]] || [[Wp/jab/Fye Shwāk|Fye Shwāk]] || ''[[User:Ezra james adamu|Ezra james adamu]] ([[User talk:Ezra james adamu|talk]]) 14:36, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:November|November]] || [[Wp/jab/Fye Shwāk di Wizhini|Fye Shwāk di Wizhini]] || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 14:50, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Ham people|Ham people]] || [[Wp/jab/Ham (hyam)|Ham (hyam)]] || ''[[User:Mary Fadason|Mary Fadason]] ([[User talk:Mary Fadason|talk]]) 15:23, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gwong people|Gwong people]] || [[Wp/jab/Gwong (hyam)|Gwong (hyam)]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 16:24, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Atyap people|Atyap people]] || [[Wp/jab/Tyab (hyam)|Tyab (hyam)]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 18:46, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Bajju people|Bajju people]] || [[Wp/jab/Ji (hyam)|Ji (hyam)]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 18:22, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Adara people|Adara people]] || [[Wp/jab/Dar (hyam)|Dar (hyam)]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 14:31, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Day|Day]] (12 hours) || [[Wp/jab/Tee-nwom (gbye̱m)|Tee-nwom (gbye̱m)]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 19:45, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gift|Gift]] || [[Wp/jab/Sun|Sun]] || ''[[User:Philip Dodo|Philip Dodo]] ([[User talk:Philip Dodo|talk]]) 14:53, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:God|God]] || [[Wp/jab/Nom|Nom]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:33, 27 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:Jesus|Jesus]] || [[Wp/jab/Jesu|Jesu]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:33, 27 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:Bitterleaf|Bitterleaf]] || [[Wp/jab/Kywos|Kywos]] || ''[[User:Abel Fadason|Abel Fadason]] ([[User talk:Abel Fadason|talk]]) 14:51, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Barn|Barn]] || [[Wp/jab/Mgban|Mgban]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 21:09, September 27, 2025'' |- | [[:w:en:Hand|Hand]] || [[Wp/jab/Bwak|Bwak]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 14:59, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fish|Fish]] || [[Wp/jab/Shes|Shes]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:39, 27 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:Southern Kaduna|Southern Kaduna]] || [[Wp/jab/Sab Hwo Kaduna|Sab Hwo Kaduna]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:13, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Time|Time]] || [[Wp/jab/Gbye̱m|Gbye̱m]] || ''[[User:Samuel haji|Samuel haji]] ([[User talk:Samuel haji|talk]]) 14:51, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Firewood|Firewood]] || [[Wp/jab/Kuko|Kuko]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:39, 27 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:Woodworker|Woodworker]] ||[[Wp/jab/Na̱ tsa̱kuth kuko|Na̱ tsa̱kuth kuko]] || ''[[User:Samuel haji|Samuel haji]] ([[User talk:Samuel haji|talk]]) 13:53, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Egg|Egg]] || [[Wp/jab/Ceb|Ceb]] || ''[[User:Shamang John|Shamang John]] ([[User talk:Shamang John|talk]]) 15:38, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Skin|Skin]] || [[Wp/jab/Mbyea (mgbum)|Mbyea (mgbum)]] (Shamang) || ''[[User:Shamang John|Shamang John]] ([[User talk:Shamang John|talk]]) 15:50, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Skin|Skin]] || [[Wp/jab/Mbyeny (nam)|Mbyeny (nam)]] (Hyam Taa Ham) || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 13:37, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Skin|Skin]] || [[Wp/jab/Mbai (ninam)|Mbai (ninam)]] (Kwyeny) || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 14:21, 28 September 2025 (UTC)'' |- |} || [[:w:en:]] ==Sunday, 28 September 2025== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:21 (number)|21]] || [[Wp/jab/21 (kpyang saar gya̱)|21]] || ''[[User:Nicholas Mamman|Nicholas Mamman]] ([[User talk:Nicholas Mamman|talk]]) 12:26, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Human|Human]] || [[Wp/jab/Na̱tong|Na̱tong]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 11:51, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Atyap Chiefdom|Atyap Chiefdom]] || [[Wp/jab/Ribi Ghyi Kpyob Tyab|Ribi Ghyi Kpyob Tyab]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 05:31, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:December|December]] || [[Wp/jab/Fye Shwāk di ca̱ Fe̱ri|Fye Shwāk di ca̱ Fe̱ri]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 05:03, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Learning|Learning]] || [[Wp/jab/Kyaam|Kyaam]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 12:31, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Location (geography)|Location]] || [[Wp/jab/Gaar (tse̱k ribi)|Gaar]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 07:39, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:People|People]] || [[Wp/jab/Monet|Monet]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 12:22, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sun|Sun]] || [[Wp/jab/Tsiin-nwom|Tsiin-nwom]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 12:55, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hyam language|Hyam language]] || [[Wp/jab/Hyam (rye̱m)|Hyam (rye̱m)]] || ''[[User:Bitrus M Dangana|Bitrus M Dangana]] ([[User talk:Bitrus M Dangana|talk]]) 13:44, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Jju language|Jju language]] || [[Wp/jab/Ji (rye̱m)|Ji (rye̱m)]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 14:24, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:March|March]] || [[Wp/jab/Fye Taat|Fye Taat]] || ''[[User:Nicholas Mamman|Nicholas Mamman]] ([[User talk:Nicholas Mamman|talk]]) 13:38, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kaduna State|Kaduna State]] || [[Wp/jab/Ribi Kaduna|Ribi Kaduna]] || ''[[User:Mary Fadason|Mary Fadason]] ([[User talk:Mary Fadason|talk]]) 13:36, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Moon|Moon]] || [[Wp/jab/Fe|Fe]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 14:35, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Jonathan Gyet Maude|Jonathan Gyet Maude]] || [[Wp/jab/Yonatan Gyet Ma̱ude|Yonatan Gyet Ma̱ude]] || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 14:43, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sky|Sky]] || [[Wp/jab/Faa|Faa]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 14:24, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Today|Today]] || [[Wp/jab/Ree|Ree]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 20:39, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zhek|Zhek]] || [[Wp/jab/Zhek|Zhek]] || ''[[User:Luka Abba|Luka Abba]] ([[User talk:Luka Abba|talk]]) 13:46, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kwoi|Kwoi]] || [[Wp/jab/Kwainy|Kwainy]] || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 14:11, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sea|Sea]] || [[Wp/jab/Ndwori|Ndwori]] || ''[[User:Gimbason Philemon|Gimbason Philemon]] ([[User talk:Gimbason Philemon|talk]]) 14:16, 28 September 2025 (UTC).'' |- | [[:w:en:Pond|Pond]] || [[Wp/jab/Nkaar' titaan|nkaar' titaan]]|| ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 14:13, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:River|River]] || [[Wp/jab/Kab|Kab]] || ''[[User:Solomon dumas|Solomon dumas]] ([[User talk:Solomon dumas|talk]]) 14:15, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Chair|Chair]] || [[Wp/jab/Gya̱set|Gya̱set]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 13:05, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Poison|Poison]] || [[Wp/jab/Dwam|Dwam]] || ''[[User:Luka Abba|Luka Abba]] ([[User talk:Luka Abba|talk]]) 13:43, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Death|Death]] || [[Wp/jab/Ci|Ci]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 13:52, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:River|River]] || [[Wp/jab/Kab|Kab]] || ''[[User:Solomon dumas|Solomon dumas]] ([[User talk:Solomon dumas|talk]]) 14:15, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Girl|Girl]] || [[Wp/jab/Sa̱tira̱|Sa̱tira̱]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 12:35, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shrub|Shrub]] || [[Wp/jab/Khwoob|Khwoob]] || ''[[User:Gimbason Philemon|Gimbason Philemon]] ([[User talk:Gimbason Philemon|talk]]) 13:45, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Boy|Boy]] || [[Wp/jab/Wewe|Wewe]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 13:45, 28 September 2025 (UTC)'' |} ==Onwards (September 2025)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Tyap language|Tyap language]] || [[Wp/jab/Tyab (rye̱m)|Tyab (rye̱m)]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 19:58, 29 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Naira|Naira]] || [[Wp/jab/Nera|Nera]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 20:07, 29 September 2025 (UTC)'' |- |[[:w:en:Week|Week]] || [[Wp/jab/Saati|Saati]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 20:17, 29 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yesterday (time)|Yesterday]] || [[Wp/jab/Re̱ny|Re̱ny]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 03:58, 30 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zonkwa|Zonkwa]] || [[Wp/jab/Dza̱nkwa|Dza̱nkwa]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 20:54, 29 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Horse|Horse]] || [[Wp/jab/Rinas|Rinas]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:20, 30 September 2025 (UTC)'' |-̧̧ | [[:w:en:Donkey|Donkey]] || [[Wp/jab/Jaaki|Jaaki]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:56, 30 September 2025 (UTC)'' |} ==Onwards (October 2025)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Stream|Stream]] || [[Wp/jab/Dzwak|Dzwak]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 23:40, 1 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sheep|Sheep]] || [[Wp/jab/Ye̱ny|Ye̱ny]] ||''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:37, 6 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Animal|Animal]] || [[Wp/jab/Nyam|Nyam]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:06, 6 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dog|Dog]] || [[Wp/jab/Wegyo|Wegyo]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 00:10, 2 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Man|Man]] || [[Wp/jab/Sha̱khak|Sha̱khak]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:35, 6 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tributary|Tributary]] || [[Wp/jab/Hwam (titaan)|Hwam]] || |- | [[:w:en:Confluence|Confluence]] || [[Wp/jab/Gyab (titaan)|Gyab]] || |- | [[:w:en:Star|Star]] || [[Wp/jab/Yet|Yet]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:36, 11 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Earth|Earth]] || [[Wp/jab/Dwaa|Dwaa]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:43, 11 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Grass|Grass]] || [[Wp/jab/Ceb|Ceb]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:44, 9 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shoe|Shoe]] || [[Wp/jab/Ntaur|Ntaur]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:23, 11 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Desert|Desert]] || [[Wp/jab/Jwoor|Jwoor]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 04:09, 8 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gun|Gun]] || [[Wp/jab/Bob|Bob]]|| ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 04:10, 8 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Woman|Woman]] || [[Wp/jab/Sha̱zhi|Sha̱zhi]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 19:13, 7 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Car|Car]] || [[Wp/jab/Kpwofe̱|Kpwofe̱]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 05:26, 10 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Continent|Continent]] || [[Wp/jab/Mo ribi|Mo ribi]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 13:53, 12 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Island|Island]] || [[Wp/jab/Ribi ye̱ titaan na̱ kan|Ribi ye̱ titaan na̱ kan]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 14:29, 12 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Meteoroid|Meteoroid]] || [[Wp/jab/Fye̱t|Fye̱t]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 07:58, 22 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Heaven|Heaven]] || [[Wp/jab/Fo-nggot|Fo-nggot]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 00:05, 24 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Orion (constellation)|Orion]] || [[Wp/jab/Njerije yet|Njerije yet]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 04:24, 24 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Plant|Plant]] || [[Wp/jab/Kii (riryat)|Kii (riryat)]] || ''no assigned'' |- | [[:w:en:Goat|Goat]] || [[Wp/jab/Dzo|Dzo]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 00:08, 24 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Pot|Pot]] || [[Wp/jab/Nik|Nik]] ||''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:37, 9 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Female|Female]] || [[Wp/jab/Titha̱zhi|Titha̱zhi]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 22:00, 25 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Male|Male]] || [[Wp/jab/Wetha̱khak|Wetha̱khak]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 08:55, 31 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Wife|Wife]] || [[Wp/jab/Zhi|Zhi]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:48, 12 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Husband|Husband]] || [[Wp/jab/Khak|Khak]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:09, 12 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:School|School]] || [[Wp/jab/Gaar-kyaam|Gaar-kyaam]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 23:36, 23 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Primary School|Primary School]] || [[Wp/jab/Gyaar-kyaam ca̱ci|Gyaar-kyaam ca̱ci]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 22:15, 25 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Teacher|Teacher]] || [[Wp/jab/Ncince̱k|Ncince̱k]] ||''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:48, 26 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cloth|Cloth]] || [[Wp/jab/Ntwoor|Ntwoor]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 09:47, 31 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Bed|Bed]] || [[Wp/jab/Bob-thnithne̱t|Bob-thnithne̱t]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 18:22, 27 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Room|Room]] || [[Wp/jab/Zhu|Zhu]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 18:13, 13 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:House|House]] || [[Wp/jab/Haar|Haar]] || '[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:31, 12 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Name|Name]] || [[Wp/jab/Khwok|Khwok]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 17:58, 25 October 2025 (UTC)'' |} ==Onwards (November 2025)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Shirt|Shirt]] || [[Wp/jab/Kpit|Kpit]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:45, 12 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Daughter|Daughter]] || [[Wp/jab/Tiri|Tiri]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:38, 12 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Brother|Brother]] || [[Wp/jab/We ra|We ra]] || ''[[Wp/jab/[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 05:49, 9 December 2025 (UTC)]'' |- | [[:w:en:Head|Head]] || [[Wp/jab/Khi|Khi]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:53, 11 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mother|Mother]] || [[Wp/jab/Zha̱|Zha̱]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:16, 13 December 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tomorrow (time)|Tomorrow]] || [[Wp/jab/Rici (gbye̱m)|Rici]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:42, 12 December 2025 (UTC)'' |} ==Onwards (December 2025)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Bicycle|Bicycle]] || [[Wp/jab/Cat|Cat]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 05:35, 22 December 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tricycle|Tricycle]] || [[Wp/jab/Cat gyak yikyat|Cat gyak yikyat]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 19:32, 23 December 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Son|Son]] || [[Wp/jab/We (wetha̱khak)|We (wetha̱khak)]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 19:53, 23 December 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dollar|Dollar]] || [[Wp/jab/Dolaa|Dolaa]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 19:56, 23 December 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Broom|Broom]] ||[[Wp/jab/Faa|Faa]] || ''not assigned'' |- |} ==Onwards (January and February 2026)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Website|Website]] || [[Wp/jab/Bibye̱t shak-shantaan|Bibye̱t shak-shantaan]] || ''Nehemiah Mamman'' |- | [[:w:en:Water|Water]] || [[Wp/jab/Titaan|Titaan]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:50, 30 January 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Month|Month]] || [[Wp/jab/Fe (gbye̱m)|Fe]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:48, 25 February 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Feather|Feather]] || [[Wp/jab/Tsat|Tsat]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 17:47, 27 February 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Book|Book]] || [[Wp/jab/Mbyeny|Mbyeny]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:26, 28 February 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Child|Child]] || [[Wp/jab/We|We]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:32, 28 February 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Land|Land]] || [[Wp/jab/Ribi|Ribi]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:07, 27 February 2026 (UTC)'' |- |} ==Onwards (March 2026)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Chapter (books)|Chapter]] || [[Wp/jab/Nkung|Nkung]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:18, 1 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:King|King]] || [[Wp/jab/Kpob|Kpob]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:40, 7 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Oath|Oath]] || [[Wp/jab/Khya̱ fang|Khya̱ fang]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:00, 9 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Black|Black]] || [[Wp/jab/Sha̱shit|Sha̱shit]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 22:15, 10 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Anthill|Anthill]] || [[Wp/jab/Khi-hyeny|Khi-hyeny]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:30, 10 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cattle|Cattle]] || [[Wp/jab/Nyak|Nyak]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 17:32, 2 April 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Father|Father]] || [[Wp/jab/Kike|Kike]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 17:37, 2 April 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cellphone|Cellphone]] || [[Wp/jab/Gya̱jok|Gya̱jok]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 17:39, 2 April 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hunter|Hunter]] || [[Wp/jab/Ntat-ta̱|Ntat-ta̱]] || '' [[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 17:34, 2 April 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sacrifice|Sacrifice]] || [[Wp/jab/Thnwo-fe̱ny|Thnwo-fe̱ny]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:22, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:In-law|In-law]] || [[Wp/jab/Jwam|Jwam]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 17:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Friend|Friend]] || [[Wp/jab/Ndwak|Ndwak]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:50, 28 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Blacksmith|Blacksmith]] || [[Wp/jab/Na̱nak|Na̱nak]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Parkia biglobosa|African locust bean]] || [[Wp/jab/Ywo|Ywo]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:28, 6 July 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cheek|Cheek]] || [[Wp/jab/Tam|Tam]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:53, 21 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Skeleton|Skeleton]] || [[Wp/jab/Kyub-nam|Kyub-nam]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:42, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Witch|Witch]], [[:w:en:Wizard|Wizard]] || [[Wp/jab/Rye̱t|Rye̱t]] || ''Philemon Gimbason'' |- | [[:w:en:Physician|Physician]] || [[Wp/jab/Na̱gwab|Na̱gwab]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:53, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tail|Tail]] || [[Wp/jab/Khaa|Khaa]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:00, 16 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Horn (anatomy)|Horn]] || [[Wp/jab/Khwom|Khwom]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:04, 28 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Trumpet|Trumpet]] || [[Wp/jab/Mgbo|Mgbo]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Internet|Internet]] || [[Wp/jab/Shak-shantaan|Shak-shantaan]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Sibling|Sibling]] || [[Wp/jab/Wee|Wee]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 11:48, 25 July 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sister|Sister]] || [[Wp/jab/Tiri da|Tiri da]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:28, 24 September 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sibling|Sibling]] || [[Wp/jab/Wee|Wee]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:16, 28 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Body|Body]] || [[Wp/jab/Nam|Nam]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:50, 18 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Thief|Thief]] || [[Wp/jab/Fyeb|Fyeb]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:44, 24 September 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:White|White]] || [[Wp/jab/Sha̠buur|Sha̠buur]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:06, 7 October 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Money|Money]] || [[Wp/jab/Khwe̱k|Khwe̱k]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Day|Day]] (24 hours) || [[Wp/jab/Tuk (gbye̱m)|Tuk (gbye̱m)]] || ''not assigned'' |- |[[:w:en:Nigeria|Nigeria]] || [[Wp/jab/Nijeriya|Nijeriya]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Mouth|Mouth]] || [[Wp/jab/Nyǐ|Nyǐ]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Debt|Debt]] || [[Wp/jab/Ta̱|Ta̱]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Circumcision|Circumcision]] || [[Wp/jab/Gbyiis-haam|Gbyiis-haam]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Laughter|Laughter]] || [[Wp/jab/Zaam|Zaam]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Red|Red]] || [[Wp/jab/Sha̱ dwor|Sha̱ dwor]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 22:03, 3 July 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Maize|Maize]] || [[Wp/jab/Gur kpar|Gur kpar]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Life|Life]] || [[Wp/jab/Hyong|Hyong]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Oilpalm|Oilpalm]] ||[[Wp/jab/Shi cwoon|Shi cwoon]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Flute|Flute]] ||[[Wp/jab/Khwyee|khwyee]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Palmkernel|Palmkernel]] ||[[Wp/jab/Cwoon|Cwoon]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Palmwine|Palmwine]] ||[[Wp/jab/Bam|Bam]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Beard|Beard]] ||[[Wp/jab/Njwot|Njwot]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Chin|Chin]] ||[[Wp/jab/Tam|Tam]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Jaw|Jaw]] ||[[Wp/jab/Kub-tam|Kub-tam]]|| ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:56, 25 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Root|Root]] ||[[Wp/jab/Nyaan|nyaan]]|| ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:41, 26 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Belly|Belly]] ||[[Wp/jab/Nyeny|Nyeny]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Chest|Chest]] || [[Wp/jab/Nkuu|Nkuu]]|| ''Philemon Gimbasson'' |- | [[:w:en:Knee|Knee]] ||[[Wp/jab/Mkpuru|Mkpuru]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Wall|Wall]] ||[[Wp/jab/Jin|Jin]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Road|Road]] ||[[Wp/jab/Kaas|Kaas]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Visitor|Visitor]] ||[[Wp/jab/Cen|Cen]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Hunter|Hunter]] ||[[Wp/jab/Nāyab|Nāyab]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Doctor|Doctor]] ||[[Wp/jab/Bok|Bok]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Crocodile|Crocodile]] ||[[Wp/jab/Sau|Sau]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Cock|Cock]] ||[[Wp/jab/Khyeny|Khyeny]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Liver|Liver]] ||[[Wp/jab/Faik|Faik]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Knife|Knife]] ||[[Wp/jab/Kon|Kon]] || ''Nehemiah Mamman'' |- | [[:w:en:Bone|Bone]] ||[[Wp/jab/Kub|Kub]]|| ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:10, 6 September 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tongue|Tongue]] ||[[Wp/jab/Ryem|Ryem]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Language|Language]] ||[[Wp/jab/Hyam|Hyam]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Goiter|Goiter]] || [[Wp/jab/Kpotwang|kpotwang]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Town|Town]] || [[Wp/jab/Kheb|kheb]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Morning|Morning]] || [[Wp/jab/Circi|circi]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Afternoon|Afternoon]] || [[Wp/jab/Teenwom|teenwom]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Evening|Evening]] ||[[Wp/jab/Ryatuk|ryatuk]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Food|Food]] || [[Wp/jab/Gyāyi|gyāyi]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Fruit|Fruit]] || [[Wp/jab/Kpoki|kpoki]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Hoe|Hoe]] || [[Wp/jab/Ncem|Ncem]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Flower|Flower]] || [[Wp/jab/Fe̱n kǐ |fe̱n kǐ ]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Trail|Path]] || [[Wp/jab/Fwoor Kaate|fwoor Kaate]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Swamp|Swamp]] ||[[Wp/jab/Som titaan|Som titaan]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Ethnicity|Ethnic group]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Well|Well]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Blacksmith|Blacksmith]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Nose|Nose]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Elephant|Elephant]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Seed|Seed]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Wind|Wind]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Harmattan|Harmattan]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Quiver|Quiver]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Bridge|Bridge]] || [[Wp/jab/Didat|Didat]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Ladder|Ladder]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Menstruation|Menstruation]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Vagina|Vagina]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Raft zither|Raft zither]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Right handedness|Right hand]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Shoulder|Shoulder]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Neck|Neck]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Throat|Throat]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Piperaceae|Pepper]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Camwood|Camwood]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Pear|Pear]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Tobacco|Tobacco]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Waterleaf|Waterleaf]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Kidney|Kidney]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Law|Law]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:War|War]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Mortar|Mortar]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Sleep|Sleep]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Malaria|Malaria]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Brain|Brain]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Cat|Cat]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Buffalo|Buffalo]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Porcupine|Porcupine]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Python|Python]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Frog|Frog]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Gecko|Gecko]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Crab|Crab]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Tilapia|Tilapia]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Bird|Bird]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Chicken|Chicken]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Mosquito|Mosquito]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Spider|Spider]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Housefly|Housefly]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Louse|Louse]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Caterpiller|Caterpiller]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Grasshopper|Grasshopper]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Basket|Basket]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Pestle|Pestle]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Heart|Heart]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Rib|Rib]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Foot|Foot]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Toenail|Toenail]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Upper arm|Upper arm]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Palm|Palm]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Finger|Finger]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Tooth|Tooth]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Corpse|Corpse]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Wound|Wound]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Pus|Pus]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Penis|Penis]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Buttock|Buttock]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Anus|Anus]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Hip bone|Hip bone]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Kidney|Kidney]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Lung|Lung]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Thumb|Thumb]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Left handedness|Left handedness]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Back|Back]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Night|Night]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Ghost|Ghost]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Blame|Blame]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Bee|Bee]] || [[Wp/jab/Hywek|Hywek]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Bamboo|Bamboo]] ||[[Wp/jab/Cwoiny|Cwoiny]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Rice|Rice]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Bell|Bell]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Guilt (emotion)|Guilt]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Yellow|Yellow]] || [[Wp/jab/Nam nggwoo|nam nggwoo]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Cassava|Cassava]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Indigo|Indigo]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Ocean|Ocean]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Sugarcane|Sugarcane]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Cola|Cola]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Xylophone|Xylophone]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Whistle|Whistle]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Rubber tree|Rubber tree]] || || ''not assigned'' |- |} [[Category:Wp/jab]] {{INTERWIKI|Q136367076}} 15sezzope4jcpu5m7pk99xqxs28i9tx 0 3649659 7356525 7330883 2026-10-07T21:48:28Z Zakaria Tunsung 2586001 7356525 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q187495}} '''Baklava''' (/bɑːkləˈvɑː, ˈbɑːkləvɑː/ ^ⓘ,<ref>http://www.merriam-webster.com/dictionary/baklava</ref> bɩɩ /bəˈklɑːvə/)<ref>http://oxforddictionaries.com/definition/baklava?q=baklava</ref> ɩyɛ a layered pastry dessert nang taa filo pastry, nang paale neng a chopped nuts, kyɛ taa noɔ yineng a syrup bee honey. Ji jamaa bɩɩbʋ la kyaare neng a pastry, nang da taa maaloo yi a dasaŋa maaloo, o eɛ a common dessert nang be a cuisines ko tenne nang be a West Asia, Southeast Europe, Central Asia, ane North Africa. O taa diibu ko a South Asia, be, kyɛ nang wuli ka o nang ba e a ba lesiri bondiraa, o maale taa la bammo ko a yuoŋgyamaa zie. == Paalɩ jaanɩ == === Algeria === Baklava Algeria puoŋ ba buonuu ''Baklawa'' (Arabic: بقلاوة, Tifinagh: ⴱⴰⴽⵍⴰⴹⴰ). Algerian paalihi yaga , Baklava ɩye centerpiece ku bunŋ nuɔhi .A Baklava yi-jie ɩye Algerian city aŋ be Constantine. A Algerian Baklava ɩye buŋ aŋ ba 'yining wa filo dough ba dɩ maali . kye,ba maŋ diye thin dough buurii kaŋa bam buona malsouka bii warqa ane walnuts bii pistachios puori ba maŋ diye almonds.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-54</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-55</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-56</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-57</ref> == Fotohi == <gallery> File:Azərbaycan paxlavası.jpg|[[Wp/wlx/Azerbaijan|Azerbaijan]]i pakhlava File:Gəncə paxlavası.JPG|[[Wp/wlx/Ganja, Azerbaijan|Ganja]] pakhlava File:Quba paxlavası.jpg|[[Wp/wlx/Quba|Quba]] pakhlava File:Kadayıf Taksim (2).JPG|Several types of Baklava File:Baklava ST 06.JPG|A tray of baklava in the [[Wp/wlx/Old City (Jerusalem)|Old City]], Jerusalem File:PatisseriesTunisiennes2005.jpg|A tray of [[Wp/wlx/Tunisia|Tunisia]]n pastries including baklava File:Pakhlava from Gavar, Armenia.jpg|Armenian baklava </gallery> == Lɛʋ kaa chɛ mɩŋ nyɛ == * [[Wp/wlx/Mille-feuille|Mille-feuille]] * {{Wp/wlx/Lang|de|[[Wp/wlx/Strudel|Strudel]]}} * {{Wp/wlx/Lang|it|[[Wp/wlx/Sfogliatelle|Sfogliatelle]]}} * [[Wp/wlx/List of desserts|List of desserts]] * [[Wp/wlx/List of foods with religious symbolism|List of foods with religious symbolism]] * [[Wp/wlx/List of pastries|List of pastries]] == Chɛlɩhɩ == {{Wp/wlx/Reflist|30em}} [[Category:Wp/wlx]] == Ziiri mine lingkiri == {{Wp/wlx/Wiktionary}} {{Wp/wlx/Cookbook}} {{Wp/wlx/Navboxes|list1= {{Wp/wlx/Pastries}} {{Wp/wlx/Cuisine of Algeria}} {{Wp/wlx/Cuisine of Armenia}} {{Wp/wlx/Cuisine of Azerbaijan}} {{Wp/wlx/Cuisine of Greece}} {{Wp/wlx/Cuisine of Iran}} {{Wp/wlx/Cuisine of Turkey}} {{Wp/wlx/Serbian cuisine}} }} {{Wp/wlx/Portalbar|Food|Middle East|Turkey|Greece|Egypt}} == Tarɩjiihi == [[Category:Wp/wlx/Baklava| ]] [[Category:Wp/wlx/Albanian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Algerian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Arab cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Armenian desserts]] [[Category:Wp/wlx/Assyrian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Azerbaijani cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Balkan cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Cypriot cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Egyptian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Georgian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Greek desserts]] [[Category:Wp/wlx/Honey dishes]] [[Category:Wp/wlx/Iranian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Kosovan cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Kurdish cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Macedonian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Middle Eastern cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Nut desserts]] [[Category:Wp/wlx/Ottoman cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Serbian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Tunisian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Turkish desserts]] [[Category:Wp/wlx/Uzbekistani cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Yemeni cuisine]] n4fonktwlb077edfvteh4s2nqqm9wle 7356526 7356525 2026-10-07T21:48:54Z Zakaria Tunsung 2586001 Adding interwiki links to [[d:Q187495]] 7356526 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q187495}} '''Baklava''' (/bɑːkləˈvɑː, ˈbɑːkləvɑː/ ^ⓘ,<ref>http://www.merriam-webster.com/dictionary/baklava</ref> bɩɩ /bəˈklɑːvə/)<ref>http://oxforddictionaries.com/definition/baklava?q=baklava</ref> ɩyɛ a layered pastry dessert nang taa filo pastry, nang paale neng a chopped nuts, kyɛ taa noɔ yineng a syrup bee honey. Ji jamaa bɩɩbʋ la kyaare neng a pastry, nang da taa maaloo yi a dasaŋa maaloo, o eɛ a common dessert nang be a cuisines ko tenne nang be a West Asia, Southeast Europe, Central Asia, ane North Africa. O taa diibu ko a South Asia, be, kyɛ nang wuli ka o nang ba e a ba lesiri bondiraa, o maale taa la bammo ko a yuoŋgyamaa zie. == Paalɩ jaanɩ == === Algeria === Baklava Algeria puoŋ ba buonuu ''Baklawa'' (Arabic: بقلاوة, Tifinagh: ⴱⴰⴽⵍⴰⴹⴰ). Algerian paalihi yaga , Baklava ɩye centerpiece ku bunŋ nuɔhi .A Baklava yi-jie ɩye Algerian city aŋ be Constantine. A Algerian Baklava ɩye buŋ aŋ ba 'yining wa filo dough ba dɩ maali . kye,ba maŋ diye thin dough buurii kaŋa bam buona malsouka bii warqa ane walnuts bii pistachios puori ba maŋ diye almonds.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-54</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-55</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-56</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-57</ref> == Fotohi == <gallery> File:Azərbaycan paxlavası.jpg|[[Wp/wlx/Azerbaijan|Azerbaijan]]i pakhlava File:Gəncə paxlavası.JPG|[[Wp/wlx/Ganja, Azerbaijan|Ganja]] pakhlava File:Quba paxlavası.jpg|[[Wp/wlx/Quba|Quba]] pakhlava File:Kadayıf Taksim (2).JPG|Several types of Baklava File:Baklava ST 06.JPG|A tray of baklava in the [[Wp/wlx/Old City (Jerusalem)|Old City]], Jerusalem File:PatisseriesTunisiennes2005.jpg|A tray of [[Wp/wlx/Tunisia|Tunisia]]n pastries including baklava File:Pakhlava from Gavar, Armenia.jpg|Armenian baklava </gallery> == Lɛʋ kaa chɛ mɩŋ nyɛ == * [[Wp/wlx/Mille-feuille|Mille-feuille]] * {{Wp/wlx/Lang|de|[[Wp/wlx/Strudel|Strudel]]}} * {{Wp/wlx/Lang|it|[[Wp/wlx/Sfogliatelle|Sfogliatelle]]}} * [[Wp/wlx/List of desserts|List of desserts]] * [[Wp/wlx/List of foods with religious symbolism|List of foods with religious symbolism]] * [[Wp/wlx/List of pastries|List of pastries]] == Chɛlɩhɩ == {{Wp/wlx/Reflist|30em}} [[Category:Wp/wlx]] == Ziiri mine lingkiri == {{Wp/wlx/Wiktionary}} {{Wp/wlx/Cookbook}} {{Wp/wlx/Navboxes|list1= {{Wp/wlx/Pastries}} {{Wp/wlx/Cuisine of Algeria}} {{Wp/wlx/Cuisine of Armenia}} {{Wp/wlx/Cuisine of Azerbaijan}} {{Wp/wlx/Cuisine of Greece}} {{Wp/wlx/Cuisine of Iran}} {{Wp/wlx/Cuisine of Turkey}} {{Wp/wlx/Serbian cuisine}} }} {{Wp/wlx/Portalbar|Food|Middle East|Turkey|Greece|Egypt}} == Tarɩjiihi == [[Category:Wp/wlx/Baklava| ]] [[Category:Wp/wlx/Albanian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Algerian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Arab cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Armenian desserts]] [[Category:Wp/wlx/Assyrian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Azerbaijani cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Balkan cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Cypriot cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Egyptian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Georgian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Greek desserts]] [[Category:Wp/wlx/Honey dishes]] [[Category:Wp/wlx/Iranian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Kosovan cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Kurdish cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Macedonian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Middle Eastern cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Nut desserts]] [[Category:Wp/wlx/Ottoman cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Serbian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Tunisian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Turkish desserts]] [[Category:Wp/wlx/Uzbekistani cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Yemeni cuisine]] {{INTERWIKI|Q187495}} ikugwudix4n3akgczmqi333hdol0odj 7356528 7356526 2026-10-07T21:57:44Z Zakaria Tunsung 2586001 7356528 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q187495}} '''Baklava''' (/bɑːkləˈvɑː, ˈbɑːkləvɑː/ ^ⓘ,<ref>http://www.merriam-webster.com/dictionary/baklava</ref> bɩɩ /bəˈklɑːvə/)<ref>http://oxforddictionaries.com/definition/baklava?q=baklava</ref> ɩyɛ a naŋsaalɩ paanʋʋ kpoleekpolee mine baŋ maalɩ yi paanʋʋ-jɔŋ mine baŋ bʋɔna ka filo, ka ba maŋ paahɩ jɛŋnɩɛhɩ, a la ɩŋmaa bʋŋnɔɔhɩ mine bɩɩ sɩʋ ka a nʋma. Ji jamaa bɩɩbʋ la kyaare neng a pastry, nang da taa maaloo yi a dasaŋa maaloo, o eɛ a common dessert nang be a cuisines ko tenne nang be a West Asia, Southeast Europe, Central Asia, ane North Africa. O taa diibu ko a South Asia, be, kyɛ nang wuli ka o nang ba e a ba lesiri bondiraa, o maale taa la bammo ko a yuoŋgyamaa zie. == Paalɩ jaanɩ == === Algeria === Baklava Algeria puoŋ ba buonuu ''Baklawa'' (Arabic: بقلاوة, Tifinagh: ⴱⴰⴽⵍⴰⴹⴰ). Algerian paalihi yaga , Baklava ɩye centerpiece ku bunŋ nuɔhi .A Baklava yi-jie ɩye Algerian city aŋ be Constantine. A Algerian Baklava ɩye buŋ aŋ ba 'yining wa filo dough ba dɩ maali . kye,ba maŋ diye thin dough buurii kaŋa bam buona malsouka bii warqa ane walnuts bii pistachios puori ba maŋ diye almonds.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-54</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-55</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-56</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-57</ref> == Fotohi == <gallery> File:Azərbaycan paxlavası.jpg|[[Wp/wlx/Azerbaijan|Azerbaijan]]i pakhlava File:Gəncə paxlavası.JPG|[[Wp/wlx/Ganja, Azerbaijan|Ganja]] pakhlava File:Quba paxlavası.jpg|[[Wp/wlx/Quba|Quba]] pakhlava File:Kadayıf Taksim (2).JPG|Several types of Baklava File:Baklava ST 06.JPG|A tray of baklava in the [[Wp/wlx/Old City (Jerusalem)|Old City]], Jerusalem File:PatisseriesTunisiennes2005.jpg|A tray of [[Wp/wlx/Tunisia|Tunisia]]n pastries including baklava File:Pakhlava from Gavar, Armenia.jpg|Armenian baklava </gallery> == Lɛʋ kaa chɛ mɩŋ nyɛ == * [[Wp/wlx/Mille-feuille|Mille-feuille]] * {{Wp/wlx/Lang|de|[[Wp/wlx/Strudel|Strudel]]}} * {{Wp/wlx/Lang|it|[[Wp/wlx/Sfogliatelle|Sfogliatelle]]}} * [[Wp/wlx/List of desserts|List of desserts]] * [[Wp/wlx/List of foods with religious symbolism|List of foods with religious symbolism]] * [[Wp/wlx/List of pastries|List of pastries]] == Chɛlɩhɩ == {{Wp/wlx/Reflist|30em}} [[Category:Wp/wlx]] == Ziiri mine lingkiri == {{Wp/wlx/Wiktionary}} {{Wp/wlx/Cookbook}} {{Wp/wlx/Navboxes|list1= {{Wp/wlx/Pastries}} {{Wp/wlx/Cuisine of Algeria}} {{Wp/wlx/Cuisine of Armenia}} {{Wp/wlx/Cuisine of Azerbaijan}} {{Wp/wlx/Cuisine of Greece}} {{Wp/wlx/Cuisine of Iran}} {{Wp/wlx/Cuisine of Turkey}} {{Wp/wlx/Serbian cuisine}} }} {{Wp/wlx/Portalbar|Food|Middle East|Turkey|Greece|Egypt}} == Tarɩjiihi == [[Category:Wp/wlx/Baklava| ]] [[Category:Wp/wlx/Albanian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Algerian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Arab cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Armenian desserts]] [[Category:Wp/wlx/Assyrian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Azerbaijani cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Balkan cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Cypriot cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Egyptian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Georgian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Greek desserts]] [[Category:Wp/wlx/Honey dishes]] [[Category:Wp/wlx/Iranian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Kosovan cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Kurdish cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Macedonian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Middle Eastern cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Nut desserts]] [[Category:Wp/wlx/Ottoman cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Serbian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Tunisian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Turkish desserts]] [[Category:Wp/wlx/Uzbekistani cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Yemeni cuisine]] {{INTERWIKI|Q187495}} 3bk46m8v6q9ht47qrswdukl693fg4y0 7356530 7356528 2026-10-07T22:06:51Z Zakaria Tunsung 2586001 7356530 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q187495}} '''Baklava''' (/bɑːkləˈvɑː, ˈbɑːkləvɑː/ ^ⓘ,<ref>http://www.merriam-webster.com/dictionary/baklava</ref> bɩɩ /bəˈklɑːvə/)<ref>http://oxforddictionaries.com/definition/baklava?q=baklava</ref> ɩyɛ a naŋsaalɩ paanʋʋ kpoleekpolee mine baŋ maalɩ yi paanʋʋ-jɔŋ mine baŋ bʋɔna ka filo, ka ba maŋ paahɩ jɛŋnɩɛhɩ, a la ɩŋmaa bʋŋnɔɔhɩ mine bɩɩ sɩʋ ka a nʋma. A sɩɩmaa ŋa yijie mɩŋa ba aŋ pɛlɩ chɛ paalɩhɩ jɛmaa aŋ bɩ a West Asia, Southeast Europe, Central Asia, anɩŋ North Africa bʋŋdirihi la bɩɩ ba lasiri sɩɩmaa. == A yuori muŋpiilee == == Teŋkoriŋ yɛla == == Paalɩ jaanɩ == === Algeria === Baklava Algeria puoŋ ba buonuu ''Baklawa'' (Arabic: بقلاوة, Tifinagh: ⴱⴰⴽⵍⴰⴹⴰ). Algerian paalihi yaga , Baklava ɩye centerpiece ku bunŋ nuɔhi .A Baklava yi-jie ɩye Algerian city aŋ be Constantine. A Algerian Baklava ɩye buŋ aŋ ba 'yining wa filo dough ba dɩ maali . kye,ba maŋ diye thin dough buurii kaŋa bam buona malsouka bii warqa ane walnuts bii pistachios puori ba maŋ diye almonds.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-54</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-55</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-56</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baklava#cite_note-57</ref> == Fotohi == <gallery> File:Azərbaycan paxlavası.jpg|[[Wp/wlx/Azerbaijan|Azerbaijan]]i pakhlava File:Gəncə paxlavası.JPG|[[Wp/wlx/Ganja, Azerbaijan|Ganja]] pakhlava File:Quba paxlavası.jpg|[[Wp/wlx/Quba|Quba]] pakhlava File:Kadayıf Taksim (2).JPG|Several types of Baklava File:Baklava ST 06.JPG|A tray of baklava in the [[Wp/wlx/Old City (Jerusalem)|Old City]], Jerusalem File:PatisseriesTunisiennes2005.jpg|A tray of [[Wp/wlx/Tunisia|Tunisia]]n pastries including baklava File:Pakhlava from Gavar, Armenia.jpg|Armenian baklava </gallery> == Lɛʋ kaa chɛ mɩŋ nyɛ == * [[Wp/wlx/Mille-feuille|Mille-feuille]] * {{Wp/wlx/Lang|de|[[Wp/wlx/Strudel|Strudel]]}} * {{Wp/wlx/Lang|it|[[Wp/wlx/Sfogliatelle|Sfogliatelle]]}} * [[Wp/wlx/List of desserts|List of desserts]] * [[Wp/wlx/List of foods with religious symbolism|List of foods with religious symbolism]] * [[Wp/wlx/List of pastries|List of pastries]] == Chɛlɩhɩ == {{Wp/wlx/Reflist|30em}} [[Category:Wp/wlx]] == Ziiri mine lingkiri == {{Wp/wlx/Wiktionary}} {{Wp/wlx/Cookbook}} {{Wp/wlx/Navboxes|list1= {{Wp/wlx/Pastries}} {{Wp/wlx/Cuisine of Algeria}} {{Wp/wlx/Cuisine of Armenia}} {{Wp/wlx/Cuisine of Azerbaijan}} {{Wp/wlx/Cuisine of Greece}} {{Wp/wlx/Cuisine of Iran}} {{Wp/wlx/Cuisine of Turkey}} {{Wp/wlx/Serbian cuisine}} }} {{Wp/wlx/Portalbar|Food|Middle East|Turkey|Greece|Egypt}} == Tarɩjiihi == [[Category:Wp/wlx/Baklava| ]] [[Category:Wp/wlx/Albanian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Algerian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Arab cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Armenian desserts]] [[Category:Wp/wlx/Assyrian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Azerbaijani cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Balkan cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Cypriot cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Egyptian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Georgian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Greek desserts]] [[Category:Wp/wlx/Honey dishes]] [[Category:Wp/wlx/Iranian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Kosovan cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Kurdish cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Macedonian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Middle Eastern cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Nut desserts]] [[Category:Wp/wlx/Ottoman cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Serbian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Tunisian cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Turkish desserts]] [[Category:Wp/wlx/Uzbekistani cuisine]] [[Category:Wp/wlx/Yemeni cuisine]] {{INTERWIKI|Q187495}} adwqtx8lw42q502y5nfthqrgiefsapn 3 3651291 7356344 6850486 2026-10-07T15:54:36Z AccountVanishRequests 2599192 AccountVanishRequests moved page [[User talk:Isaías Jesús Jehová]] to [[User talk:Renamed user 3fbe3af25d3a1239051f02c89c82e7f0]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Isaías Jesús Jehová|Isaías Jesús Jehová]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 3fbe3af25d3a1239051f02c89c82e7f0|Renamed user 3fbe3af25d3a1239051f02c89c82e7f0]]" 6850486 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 17:14, 3 November 2025 (UTC) sog0v7v31h9fslmxwxsmn47pgf3hmrr 0 3681902 7356531 7356132 2026-10-07T22:16:15Z Gazuma 2536608 Gazuma moved page [[Wp/ses/Gurgaa]] to [[Wp/ses/Gurgay]] 7356132 wikitext text/x-wiki Gurgaa Alasaltaray hooray no sanda alangaa nda anin anin,  zankey nda soogo arey g'a tee ka ngi gaahamey feeri, ka cere kaanandi, ka hin ka cere alkadar bay bukaa yenje bilaa cere kaynandi,  a goo hoorawey ra kaŋ ga ba ka deray Gaawo gande, amma a ga too jiiriyaŋ kaŋ lasaltaraa fondaa ra Gaawo na anniya will'a se, 2025 jiiroo ra batu kate,Gaawo ra kaŋ,ra gurgaa dira nda himma koyra kanbey kaa, Gaawo gundoo borey kaa gurgaa tee nda soolomi. Boro hinka hinka ma cere dii ka gurgay, i ga cere kaa hala boro kokorantey ga; nee ga boraa kaŋ zaama ga bayrandi, nga binde borey ga bayrandi, woo din ra, hamakulaaji ga tee komin Sooni Aliber koyra ka duu boro jinaa nd'i hinkantoo,  Gaawo duu doo hinzantoo,  Gaabeeroo boraa tee itaccantoo.  Hooraa tee ka boori,  wakiiley yahadar batoo ra. rsvyv3gnozlcbttxrpss6f21wmt706m 7356533 7356531 2026-10-07T22:33:39Z Gazuma 2536608 /* */ 7356533 wikitext text/x-wiki Gurgaa Alasaltaray hooray no sanda alanga-alanga nda anin-anin, zankey nda soogo arey g'a tee ka ngi gaahamey feeri, ka cere kaanandi, ka hin ka cere alkadar bay bukaa yenje bilaa cere kaynandi, a goo hoorawey ra kaŋ ga baa ka dere Gaawo gande, amm'a ga too jiiriyaŋ kaŋ lasaltaraa fondaa ra Gaawo na anniya will'a se, 2025 jiiroo ra batu ka tee Gaawo ra, kaŋ ra gurgaa dira nda himma koyra kanbey kaa, Gaawo gundoo borey kaal gurgaa tee nda soolomi. Boro hinka hinka ma cere dii ka gurgay, i ga cere kaa hala boro kokorantey ga; ne ga boraa kaŋ zaama ga bayrandi, nga binde borey ga bayrandi, woo din ra, hamakulaaji ga tee komin Sooni Aliber koyra ka duu boro jinaa nd'i hinkantoo, Gaawo duu doo hinzantoo, Gaabeeroo boraa tee itaccantoo.  Hooraa tee ka boori,  wakiiley yahadar batoo ra. 5tekza6452o7p0djdj5qe18uudns8wv 7357241 7356533 2026-10-08T11:19:26Z ~2026-50681-81 2707898 /* */ 7357241 wikitext text/x-wiki Gurgaa Alasaltaray hooray no sanda alanga-alanga nda anin-anin, zankey nda soogo arey g'a tee ka ngi gaahamey feeri, ka cere kaanandi, ka hin ka cere alkadar bay bilaa yenje bilaa cere kaynandi, a goo hoorawey ra kaŋ ga baa ka dere Gaawo gande, amm'a ga too jiiriyaŋ kaŋ lasaltaraa fondaa ra Gaawo na anniya will'a se, 2025 jiiroo ra batu ka tee Gaawo ra, kaŋ ra gurgaa dira nda himma koyra kanbey kaa, Gaawo gundoo borey kaa gurgaa tee nda soolumi. Boro hinka hinka ma cere dii ka gurgay, i ga cere kaa hala boro kokorantey ga; ne ga boraa kaŋ zaama ga bayrandi, nga binde borey bayrandi, woo din ra, hamakulaaji ga tee komin Sooni Aliber koyra ka duu boro jinaa nd'i hinkantoo, Gaawo duu doo hinzantoo, Gaabeeroo boraa tee itaacantoo.  Hooraa tee ka boori,  wakiiley yahadar batoo ra. kvufph5z5205iiaayyv6r140vsujw1e 0 3694806 7356284 6993114 2026-10-07T13:50:04Z Onarakusai 564667 7356284 wikitext text/x-wiki '''ためにならない!!'''や[[Wp/ryu/大和|大和]]ぬ[[Wp/ryu/YouTuber|YouTuber]]やいびーん。[[Wp/ryu/宮城県|宮城県]]出身やいびーん。[[Wp/ryu/ベイブレード|ベイブレード]]や[[Wp/ryu/ビーダマン|ビーダマン]]始め、ホビーぬ魔改造さーに有名やいびーん。トライピオが大好きやいびーん。 == 外部リンク == * [https://www.youtube.com/@tameninaranai ためにならない!!] - [[Wp/ryu/YouTube|YouTube]] * [https://www.youtube.com/channel/UCN4oQNMxNEBZvtwR5xkga3Q てち@ためにならない] - YouTubeぬサブアカウント {{DEFAULTSORT:ためにならない}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/YouTuber]] [[Category:Wp/ryu/宮城県んまりぬチュ]] 8djdt0x56oyqu7drlwommsh08dfvrmj 0 3733642 7356223 7148822 2026-10-07T13:21:57Z Anishaknowz 2609484 heading 7356223 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri 1912 - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa 1912 omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo (1929–34), Makerere Yunivasite College, Kampala (1934–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa 1947 Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa 1959 ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa 1962, akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa 1964 kuhisya omu mwaka gwa 1970, kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya 1973 na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == azxzz422m6mf274eigjxqq1iwl48n4x 7356224 7356223 2026-10-07T13:22:46Z Anishaknowz 2609484 7356224 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri 1912 - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo (1929–34), Makerere Yunivasite College, Kampala (1934–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa 1947 Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa 1959 ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa 1962, akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa 1964 kuhisya omu mwaka gwa 1970, kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya 1973 na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == 7pgtcr0q786cc20rbwop5lw5wapmsqd 7356226 7356224 2026-10-07T13:23:13Z Anishaknowz 2609484 7356226 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo (1929–34), Makerere Yunivasite College, Kampala (1934–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa 1947 Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa 1959 ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa 1962, akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa 1964 kuhisya omu mwaka gwa 1970, kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya 1973 na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == jvh2ft2y55p0obhjan9vy730lur8dcp 7356227 7356226 2026-10-07T13:23:37Z Anishaknowz 2609484 7356227 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala (1934–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa 1947 Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa 1959 ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa 1962, akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa 1964 kuhisya omu mwaka gwa 1970, kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya 1973 na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == op50mayqwoz35ycl364kodqnorevuuy 7356229 7356227 2026-10-07T13:24:03Z Anishaknowz 2609484 7356229 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa 1947 Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa 1959 ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa 1962, akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa 1964 kuhisya omu mwaka gwa 1970, kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya 1973 na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == gse69wk4oek9qc0jgewvcfgy9ejqgmv 7356230 7356229 2026-10-07T13:24:29Z Anishaknowz 2609484 7356230 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa 1959 ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa 1962, akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa 1964 kuhisya omu mwaka gwa 1970, kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya 1973 na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == 7efwm9817b3prd804o07ukcv0xsh7a6 7356233 7356230 2026-10-07T13:25:26Z Anishaknowz 2609484 7356233 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa 1962, akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa 1964 kuhisya omu mwaka gwa 1970, kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya 1973 na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == 9kjy06qrhk5e7ajpecu7d6vro5ls1gm 7356236 7356233 2026-10-07T13:26:49Z Anishaknowz 2609484 7356236 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa 1964 kuhisya omu mwaka gwa 1970, kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya 1973 na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == 0w0b2zcb8crs1wkifrupin02oxdk1sy 7356239 7356236 2026-10-07T13:28:36Z Anishaknowz 2609484 7356239 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa '''1964''' kuhisya omu mwaka gwa 1970, kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya 1973 na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == pzsf6hhxvol1sgi7cwofzk3681qbnov 7356241 7356239 2026-10-07T13:29:03Z Anishaknowz 2609484 7356241 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa '''1964''' kuhisya omu mwaka gwa '''1970''', kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya 1973 na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == pomalf6hhglwrz7vozihd2stk4e4dct 7356243 7356241 2026-10-07T13:29:49Z Anishaknowz 2609484 7356243 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa '''1964''' kuhisya omu mwaka gwa '''1970''', kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya '''1973''' na 1978.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == hr5xgwp181vjdtyf3cmm2hnoahjmmc0 7356246 7356243 2026-10-07T13:31:50Z Anishaknowz 2609484 7356246 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa '''1964''' kuhisya omu mwaka gwa '''1970''', kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya '''1973''' na '''1978'''.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == g1n64gn9q97yejwbtvvdwons9b62h5n 7356247 7356246 2026-10-07T13:32:28Z Anishaknowz 2609484 Heading 7356247 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa '''1964''' kuhisya omu mwaka gwa '''1970''', kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya '''1973''' na '''1978'''.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == '''Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front''' == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa 1979 omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == 9jdbuoghp8b0pvtgr0usux688q4fqem 7356248 7356247 2026-10-07T13:34:52Z Anishaknowz 2609484 7356248 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa '''1964''' kuhisya omu mwaka gwa '''1970''', kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya '''1973''' na '''1978'''.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == '''Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front''' == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa '''1979''' omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == Omwebembezi w'eihanga rya Uganda == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == 5batcyyvdo9ol1l6xmsha3sx08yt9dw 7356249 7356248 2026-10-07T13:35:55Z Anishaknowz 2609484 Heading 7356249 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa '''1964''' kuhisya omu mwaka gwa '''1970''', kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya '''1973''' na '''1978'''.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == '''Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front''' == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa '''1979''' omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == '''Omwebembezi w'eihanga rya Uganda''' == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == Amagara ga bwanyima == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == mefft2zs1h1gxb2zqnj451oa1fovor9 7356250 7356249 2026-10-07T13:38:51Z Anishaknowz 2609484 7356250 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa '''1964''' kuhisya omu mwaka gwa '''1970''', kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya '''1973''' na '''1978'''.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == '''Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front''' == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa '''1979''' omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == '''Omwebembezi w'eihanga rya Uganda''' == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == '''Amagara ga bwanyima''' == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == Eki yaakozire == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == 7geikcm107fzci4o7sfz7bwrlxtp1yy 7356251 7356250 2026-10-07T13:40:04Z Anishaknowz 2609484 7356251 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa '''1964''' kuhisya omu mwaka gwa '''1970''', kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya '''1973''' na '''1978'''.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == '''Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front''' == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa '''1979''' omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == '''Omwebembezi w'eihanga rya Uganda''' == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == '''Amagara ga bwanyima''' == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == '''Eki yaakozire''' == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == Ebirikujurizibwamu == a8zscq3b55ws42ncjd2nf909yc1cqie 7356255 7356251 2026-10-07T13:41:52Z Anishaknowz 2609484 7356255 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Kironde Lule''' (akazaarwa ebiro 10 Okwa kana omuri '''1912''' - ebiro 21 Okw'okubanza omuri 1985) akaba ari omunyayuganda omuhangu kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka purezidenti wa kana wa Uganda ahagati ya 13 Okwa kana na 20 Okwa mukaaga omuri 1979. == '''Ebyafaayo n'obwegyese bwe''' == Yusuf Lule akazaarwa ebiro ikumi ky'okwa kana omu mwaka gwa '''1912''' omuri Kampala.<ref name=":0">[[:en:Yusuf_Lule#cite_note-Africa_Who's_Who-1|"Lule, K. Yusufu", ''Africa Who's Who'', London:]] Africa Journal for Africa Books Ltd, 1981, p. 636.</ref> Akashomera omwishomero rya King's College Budo ('''1929'''–34), Makerere Yunivasite College, Kampala ('''1934'''–36), Fort Hare Yunivasite kuli Alice, South Africa (1936–39) hamwe na Yunivasite ya Edinburgh.<ref>[https://web.archive.org/web/20230921094719/https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ "Uncovering University of Edinburgh's black history"]. ''RACE.ED''. 30 April 2021. Archived from [https://www.race.ed.ac.uk/uncovering-university-of-edinburghs-black-history/ the original] on 21 September 2023. Retrieved 29 April 2022.</ref> Omu kubanza, akaba ari omusiraamu kwonka akahinduka yaaba omukurisitaayo obu yaabaire ari omuri King's College Budo.<ref>Mubangizi, Michael (11 January 2012). [https://web.archive.org/web/20210815235417/https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith "They stand tall in new found faith"]. ''The Observer''. Archived from [https://observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/16612-they-stand-tall-in-new-found-faith the original] on 15 August 2021. Retrieved 15 August 2021.</ref> Omu mwaka gwa '''1947''' Lule akashwera Hannah Namuli Wamala aha kanisa ya Kings College Budo, ahu yaabaire ari omwegyesa kandi nawe akaba naajwekyera abaishiki.<ref>Okech, Jennifer A. (5 June 2011). [https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-1174668-am0ra6z/index.html "Farewell to Hannah Namuli Lule"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 5 April 2020.</ref> Omu mwaka gwa '''1959''' ,ekibiina kya Democratic Party (DP) kikatoorana Lule nk'omw'ebembezi w'obugabe bwa Buganda. Abantu b'ekitiinisa omu bugabe bakaba batarikw'esiga Lule ahabw'okuba omusiraamu, n'obu araabe yaahindukire akaba Omukurisitaayo. Michael Kintu akasingura akaruuru.<ref name=":9">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 48.</ref> Yuganda ku yaatungire okw'etegyeka omu mwaka gwa '''1962''', akaba mukuru w'akakiiko k'abakozi ba gavumenti.<ref name=":10">[https://www.nytimes.com/1985/01/23/world/yusufu-lulu-dies-ex-uganda-leader.html "Yusufu Lulu Dies; ex-Uganda Leader".] ''The New York Times''. Associated Press. 23 January 1985. p. B8. Retrieved 10 September 2019.</ref> Lule akakora nka mukuru w'okubanza omwiraguju<ref name=":13">[https://web.archive.org/web/20140210014820/http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule | State House Uganda".] 10 February 2014. Archived from [http://statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule the original] on 10 February 2014. Retrieved 14 October 2022.</ref> aha itendekyero rya Makerere kuruga omu mwaka gwa '''1964''' kuhisya omu mwaka gwa '''1970''', kandi akaba ari omuhwezi w'omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya African Universities, omuri Accra, Ghana, ahagati ya '''1973''' na '''1978'''.<ref name=":0" /> Lule akakora nka minisita omu gavumenti ya Bungyereza yaaheza kwerema kandi bwanyima yaaba omuhwezi wa minisita omukuru omu kibiina kya Common wealth Secretariat. Akaza omu buzaahe bwanyima ya Idi Amin kuza omu bw'ebembezi.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=_W4xAAAAIBAJ&pg=6774,6472405&dq=yusuf+lule&hl=en "Yusuf Lule"]. ''Toledo Blade''. Retrieved 4 January 2011.</ref> == '''Mukuru w'entebe y'ekibiina kya Uganda National Liberation Front''' == Orutaro rwa Uganda na Tanzania ku rwatandikire, abahekyera ba Uganda hamwe n'abafuruki baakatandika kutebeekanisa okutandikaho gavumenti ensya kugyira ngu bagyende omu bigyere bya Idi Amin. Amahe ga Tanzania People's Defence Force (TPDF) ku gaaherize kutwara eitaka rihango, omw'ebembezi w'eihanga rya Tanzania Julius Nyerere akaragiira ngu garekye kugyenda kugira ngu gahereze abahekyera ba Uganda obwire bw'okw'etebeekanisa. Abahekyera ba Uganda bakakora entebeekanisa z'amaani, bari kw'ebemberwa owaabaireho omw'ebembezi w'eihanga Milton Obote hamwe n'omunyabwengye w'abakomunisiti Dani Wadada Nabudere.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 96–98.</ref> Abatanzania ku baatandikire kutebeekanisa oruteerane rw'abahekyera hamwe n'abafuruki, Nyerere akaba naateekateeka aha murimo gwa Obote omu kibiina. Akaba atarikwenda kugira ngu Tanzania neeza kuta omu Uganda gavumenti ei erikwenda arikurabira omu kuhwera Obote kw'ebembera ekibiina ky'abahekyera, kandi Abaganda ab'omu mashuuma ga Uganda hamwe n'amahanga agandi nka Kenya bakaba nibanga Obote.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 102–104</ref> Nyerere nawe akaba atiinire ngu Obote akaba naija kuremesa okukwatanisa omu rukiiko kandi akaruremesa kuhendera rutarugiremu birungi. Akahendera yaabeihabeiha Obote kuremwa kuza omu rukiiko.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 105.</ref> Obote ku yaarugire omu ntebe, abanyayuganda abaingi abaabaire bari omu buzaahe baakatandika kushagika Lule, owaabaire ari Omuganda kandi aine eiziina ry'okuba omuntu w'obutagwera rubaju<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 106.</ref> omu by'obutegyeki kandi omukozi wa gavumenti owaabaire ataine kihagaro kyona nari obushumankuzi omu butegyeki bwa Uganda obwabaireho.<ref name=":2">Womakuyu, Frederick (19 January 2012). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1299060/lule-president-68-days "Lule, the president for 68 days"]. ''New Vision''. Retrieved 27 March 2020.</ref> Oruteerane rwa Moshi rukatandika ebiro 24 okwa kashatu omu mwaka rwa '''1979''' omu tawuni ya Moshi omuri Tanzania, ahanyima y'okuhanuura kw'amaani aha bibiina ebirikubaasa kw'ejumbamu.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 110–114.</ref> Omu mwabazyo ogwo abajwekyerwa bakarangirira okutandikaho ekibiina kya Uganda National Liberation Front (UNLF), ekyabaire nikiza kw'ebemberwa akakiiko k'okwebuuza aha bantu akarimu abantu 30 hamwe n'akakiiko k'okw'ebembera akarimu abantu 11, akarimu obukiiko bushatu obw'omutaano, obw'eby'esente n'obwebembezi, obw'eby'obutegyeki n'enshonga z'aheeru hamwe n'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] p. 115.</ref> Ebiro bibiri eby'akuratsireho bikamara nibihanuura aha kugabana obushoborozi omu bitongore ebirikutegyeka hamwe n'okuronda mukuru w'entebe w'ekitongore ekyo, ekyabaire kirimu okuhakana kw'amaani ahagati ya Lule na Paulo Muwanga, owaabaire naashagika Obote. Bwanyima y'okuhanuura kw'amaani, hakabaho okwikirizana ngu Lule akaheebwa entebe kandi Paulo Muwanga yaahindurwa mukuru w'akakiiko k'enshonga z'amahe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983,]] pp. 116–117.</ref> == '''Omwebembezi w'eihanga rya Uganda''' == === '''Okutongoza''' === Ahabw'okugira ngu akaba ateteekateekire okugwa kwa Kampala, Lule akakora orukarara rw'aba minisita abu yaabaire naayenda ngu babaase kujwekyera ihanga rya Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFIngham1994|Ingham 1994]], p. 155.</ref> Ebiro 12 Okwa kana omu mwaka gwa 1979 Lule hamwe na kabineti ye bakatemba enyonyi kuruga Dar es Salaam kuza Entebbe kugira ngu baaze kumurahiza. Enyonyi ku yaabaire eri omuri Mwanza, abakuru omuri Tanzania bakasharamu kugiteerayo kuhisya obu baabaire nibareeba ngu hariho oburinzi burungi aha mukoro ogw'abaire guri omuri Kampala. Eizooba eryakuratsireho, Lule na ba minisita be bakahika Entebbe kandi baareetwa omuri Kampala omu kabangali ya TPDF omu mwebazyo. Lule akarahizibwa nk'omw'ebembezi w'eihanga omu maisho g'eishengyero kandi yaaha orubazo rukye arikuraganisa kugaruraho obusingye n'obutebekana. Lule akahendera arikugamba omu rurimi rw'o Luganda ati, "Hati n'omurundi gwaitu".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 152–153.</ref> Kwonka ahabw'okugira ngu Kampala ekaba etarimu busingye, abakuru ba Tanzania bakatwara Lule omu ishengyero bamutwara omu maka g'obwa purezidenti Entebbe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 153.</ref> === '''Obwiire''' === Lule akatwara ofiisi omu bwire obu ebitongore bya Uganda byabaire bitarikukora gye kandi eihanga rikaba ritarimu busingye n'obutabanguko; akatwara eihanga eriremirwe.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 37.</ref> Lule akahakanisa endagaano z'oruteerane rwa Moshi ezirikworeka obushoborozi bukye bw'omw'ebembezi w'eihanga kandi yaagyezaho kworeka ngu naabaasa kukora aine obushoboorozi bw'amaani oburikwikirizibwa omu ngyenderwaho y'eihanga omu Uganda obu Amin yaabaire atakateireho , Lule hamwe n'abahabuzi be bakatandika kusharamu ebintu by'amaani bateebuuriize aha kakiiko k'eby'obutegyeki. Akagaya ab'akakiiko obu yaayanga kwija aha mukoro gw'okubatongoza, kandi obu omukoro gw'agaruka gw'atebekanisibwa kugira ngu abe ariho, akaha orubazo reero yaagyenda atakabahaire omugisha, eky'abareteire kugira ekiniga.<ref name=":1">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 197.</ref> Lule akatoorana ba minisita hamwe na ba minisita abahwezi omu kakiiko ke atarikwikirizibwa NCC. Ba memba b'akakiiko bakaza omu kakiiko ka NCC, kandi akaahendera atooraine ba minisita 24 hamwe na ba minisita abahwezi 20, ekyaretsireho okw'eyongyera kw'abany'eishengyero. Oihireho okw'etomboitwa okwakozirwe ekitongore ky'eby'obutegyeki ekya National Consultative Council, Lule akagumizamu naakora entebeekanisa kandi yaagaruka yashwijuma entebeekanisa y'akakiiko ke.<ref name=":3">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 198.</ref> Akarangirira okugaruka kutebekanisa obw'ebembezi bwa Uganda, okugabanyamu eihanga omu bicweka bina buri kimwe kikaba kiri ahansi y'obushoborozi bw'omujwekyerwa w'ekyanga.<ref name=":4">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasozi1994|Kasozi 1994]], p. 131.</ref> Lule akongyera kugwisa kubi NCC obu kabineti ye yaahereza ba memba baayo doora 5,000 z'okugura esente z'aheeru nk'omuhendo gw'okugarura busya abantu, n'obu esente zaabaire ziri nkye munonga. Lule akagarukamu ekiniga ky'abakuru arikubaha omuhendo nigwo gumwe, eki baayangire.<ref name=":3" /> Kandi akaba atarikwesiga UNLA, ei yaabaire naareeba nk'erimu abantu abeesigwa abarikushagika Obote na Yoweri Museveni. Gavumenti ya Lule ekaba etarikuha amahe sente ahabw'enshonga egi, kandi ekaba etarikwejumba omu kusingura amahe ga Amin.<ref name=":1" /> Akateekateeka okusharamu ekibiina kya UNLA akakihindura "amahe g'eihanga" ekyareteere abeebembezi b'ekibiina ekyo ekiniga.<ref name=":2" /> Amahe gakaba gaine kujwekyerwa kurugiirira aha bicweka bya Uganda byona hamwe n'okworeka obwegyese oburikwetengwa aha barikushaba.<ref name=":5">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 610.</ref> Lule akatunga obuhwezi bwa pawundi obukaikuru 100 kuruga omu mahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareteire ab'ekibiina kya leftist okutiina ngu akaba naija kuguza eihanga omu mikono y'abashuubuzi b'amahanga goona.<ref name=":6">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 41.</ref> Amaani ga gavumenti ye g'okukyendeeza emihendo y'ebintu hamwe n'okuzibira okukoresa kubi esente gakaba gari makye kandi gatarabiremu, kandi omu bwire bwe embeera y'eby'entaasya ya Uganda ekagumizamu neegwa kuruga omu butegyeki bwa Amin.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 609.</ref> Abaganda baingi bakashemererwa ahabw'okutwarwa kwa Lule nk'omw'ebembezi w'eihanga, barikuteekateeka ngu akaba naija kurinda ebyetengo by'ekyanga kya Buganda kandi arekye Obote kugaruka omu butegyeki. Lule akakora ebintu bingi ebyashemeize Abaganda, nk'okugaruraho obumwe omu bw'ebembezi bwa Buganda, okwongyera obushoborozi omu gavumenti ya Buganda, okugamba munonga omu rurimi rw'Oruganda, okuronda abantu abarikumanya eby'obugabe bwa Buganda kubaha emirimo y'ahaiguru, hamwe n'okuha abashuubuzi Abaganda endagaano z'eby'obushubuzi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 34.</ref> Gavumenti ya Lule ekaba neegabira abantu ebintu ebyabaire bitwairwe kuruga omu mikono y'abanywani ba Amin, kandi ekaba neegabira munonga Abaganda hamwe n'abanywani be ab'ahamara.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], pp. 609–610.</ref> Abantu b'enganda ezindi omu Uganda bakaba batarikwesiga Lule kandi bakaba batarikumuha kitiinisa, ahabw'okugira ngu bakaba nibateekateeka ngu akaba naija kushagika Buganda aha rubaju rw'ebicweka ebindi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 34–35.</ref> Abanyayuganda abamwe bakatiina ngu enteekateeka ye y'amahe ekaba neija kureetaho okutandikaho amahe agarikw'ebemberwa Abaganda, ahabw'okuba Buganda ekaba eine abantu baingi kukira ekyanga ekindi kyona omu ihanga.<ref name=":5" /> Abamuhakanisa bakamujumirira nk'omuntu orikushagika obugabe bw'obugabe hamwe n'obutegyeki bw'obutegyeki.<ref name=":4" /> === <big>Okufa n'okwihwa omu ofiisi</big> === Oku Lule yaakozire aha kabineti ye kikareetaho ekiniga omu kibiina kya NCC, na munonga obu yaabinga Muwanga omu ofiisi. Omwebembezi w'eihanga rya Tanzania Nyerere akagambira Lule ngu Tanzania ekaba neija kushagika endagaano z'obushoboorozi ezikozirwe ab'obushoboorozi omuri Uganda hamwe n'omuri Moshi.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], pp. 198–199.</ref> Lule akareeba ngu Tanzania ekaba n'eija kushagika ab'eby'obutegyeki abu yaabaire ayesimbireho nabo, kandi akagyezaho kucendeeza amaani gaayo omu ihanga arikukoresa kubi amahe ga TPDF, agaabaire gakiriho bwanyima y'okwihaho amahe ga Amin, kugira ngu bagareetereho obutebeekana. Akahiga ebitabo bya Uganda kujumirira amahe ga Tanzania, ekyareeteire abamwe omu Uganda kugwera ekiniga hamwe na UNLA abaabaire nibateekateeka ngu ekyo kikaba kitari ky'oburingaaniza ahabw'okugira ngu bakaba nibahakanisa amahe agaabaire "gacungwire" eihanga.<ref name=":6" /> Ebiro 8 Okwa mukaaga abantu b'ekibiina abaabaire batarikushemererwa bakateeranira omuri Kampala kandi baasharamu ngu Lule areete abantu boona abu yaabaire atooraine omu by'obutegyeki omu kakiiko k'okushwijuma. Lule taragarukiremu, n'ahabw'ekyo ebiro 12 Okwamukaaga ekibiina kikagaruka kyateeranira hamwe kandi kyagira ngu Lule aine ebiro mushanju by'okuhikiiriza ebyetengo byabo. Omw'ebembezi w'eihanga akagaruka yaaremererwa kugarukamu, n'ahabw'ekyo omu mwabazyo gwa 19 okwa mukaaga akakiiko k'eby'obutegyeki kakabugana aha maka g'obwa purezidenti Entebbe omu maisho ga Lule. Mukuru w'akakiiko k'eby'obutegyeki Edward Rugumayo akatandika orukiiko arikugarukamu okushaba kw'akakiiko k'eby'obutegyeki okutakarugiremu karungi k'okushaba omwebembezi w'eihanga kureeta abantu abu yaabaire aronzire kugira ngu babaase kubashagika. Akagaruka yaagira ngu abantu abu yaabaire aronzire bakaba bamanyirwe abantu boona kandi ngu akakiiko kakaba nikabaasa "kutwara abo bantu nk'oku karikwenda."<ref name=":7">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 199.</ref> Eki Lule yaagambire kikakuratirwa eshaaha nyingi z'okuhanuura aha kugabana obushoborozi obwabaire bwaikiriziibwe omuri Moshi. Bwanyima, Lule akaimuka kugamba ngu akaba atahenzire ebiragiro ebyabaire bikozirwe omuri Moshi kandi yaagira ngu akaba atakatungire ebiragiro ebikuru ebyabaire nibiteekateekwa ngu bikaba nibiija kumutwarira. Rugumayo akagarukamu ngu empurizana ezi zikaba ziheirwe omuhandiiki wa purezidenti. Bwanyima y'obwire bukye Paulo Wangoola akaimuka yaaha orubazo ruraingwa. Akarangirira ngu Lule akaba atarikwenda kwikiriza obwebembezi bwa UNLF kandi yaahendera arikureeta ekiteiso ky'okwihaho obwesigye omu purezidenti. Eki kikakuratirwa okuhanuura kw'amaani ahu ba kansara batarikushushana baahaire okurwanirira n'okujumirira Lule.<ref name=":7" /> Aha shaaha ikumi n'emwe z'ekiro kya 20 okwamukaaga, akakiiko k'eby'obutegyeki kateera akaruuru k'ekiteiso ekyo omu kihama. Ebyarugiremu bikarangirirwa bwanyima y'edakiika 35, abakiiki 18 bakateera akaruuru barikwikiriza kandi 14 barikuhakanisa. N'ahabw'ekyo Lule akaihwaho entebe y'omw'ebembezi w'eihanga, kandi akaruga omu kishengye aine abakiiki abandi mwenda obu Rugumayo yaagira ngu okubingwa kwe kukareetaho okubingwa kw'abakuru b'ebitongore.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 200.</ref> Lule akaba omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda kumara ebiro 68 byonka, obwire bukye munonga obu omw'ebembezi w'eihanga rya Uganda yaamazire omu ntebe.<ref>[https://www.statehouse.go.ug/past-presidents/president-yusuf-kironde-lule "President Yusuf Kironde Lule"]. ''The State House of Uganda''. Presidency of Uganda. Retrieved 27 March 2020.</ref> Godfrey Binaisa, owaabaireho ssaabawolereza wa Uganda ahansi ya Obote owaizire kurwanisa Obote na Amin kandi owaabaire ataine mugasho gwona omu kakiiko, akatooranwa nk'omw'ebembezi w'eihanga.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 201.</ref> Binaisa akagumizamu na ba minisita ba Lule kwonka yaiha abashagiki be abakuru omu kakiiko kandi yagarura enyima empindahinduka ze omuri Buganda.<ref name=":8">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 42.</ref><ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFTindigarukayo1988|Tindigarukayo 1988]], p. 611.</ref> Abaganda baingi bakaba nibateekateeka ngu Lule akaihwaho ahabw'okugira ngu akaba arinzire ebyetengo bya Buganda.<ref name=":8" /> Okwihwaho kwe kukareetaho okwesharinga kw'amaani omuri Kampala hamwe n'okurwanagana ahagati y'abeshaaringi na amahe ga Tanzania agabaire nigagyezaho kugaruraho obutebekana.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAvirganHoney1983|Avirgan & Honey 1983]], p. 203.</ref> Abaganda abaabaire nibesharinga bakazibira enguuto kandi baacwekyereza ebiiruka by'amaani, kandi abakozi b'eby'engyenda bakesharinga, kandi abashuubuzi bakongyera emihendo y'ebintu ebyabaire biri eby'omugasho. Ebibinja by'Abaganda abaine embundu bikatandikaho bwanyima ya Lule kugyenda kandi byatahirira abapooriisi hamwe n'abaserukare, ekyareteire Buganda etarikubaasa kw'ebemberwa.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], pp. 43–44.</ref> Ku yaaherize kubingwa, ebiro 21 Okwa ikumi omuri 1980, kooti ya Uganda ekarangirira ngu okubingwa kwe kukaba kutahikire, erikugira ngu akaba aine obushoboorozi kutoorana ba minisita ataine rusa rwa NCC. N'obu okusharaho oku kuraabe kwarugiremu Lule kuguma ari omw'ebembezi w'eihanga, abantu baingi bakasharamu kwehuzya okusharaho okwo, ahabw'okuba obutegyeki bw'eihanga bukaba bw'ahindukire ahonaaho kuruga obu Lule yaihwaho.<ref>[https://books.google.com/books?id=DHsEAQAAIAAJ "Court Rules for Lule".] ''Africa Research Bulletin''. October 1980.</ref> == '''Amagara ga bwanyima''' == Bwanyima y'okuruga omu ofiisi, Lule akatwarwa omu nyonyi omuri Tanzania, ahu yaakomirwe arikurindwa abaserukare batakamwikiriize kuza London.<ref name=":9" /> Bwanyima akaza Nairobi omuri Kenya.<ref name=":11">[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 144.</ref> Omu 1980 Uganda ekataayaayisa akaruuru k'okutoorana gavumenti ensya.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 139.</ref> Omu kuteekateeka aha kuhayahayana, Abaganda baingi bakatandika kushagika ekibiina kya DP nk'omuringo gw'okurwanisa Obote hamwe na UPC. Lule akateekateeka kuza omu ruteerane rw'ekibiina kya DP omu kwezi kwa mukaaga ahu ekibiina kyabaire nikiija kutoorana abebembezi baakyo abasya. Obwebembezi obwabaire buriho bukatiina ngu obushagiki bwe kuruga omu Baganda bukaba nibwija kumureetera kw'ebembera ekibiina kyabo, kandi bakamuzibira kugaruka omu Uganda.<ref name=":11" /> Nobu harabe habaireho okwetomboitwa ahabw'obushomankuzi, ekibiina kya UPC kikarangirirwa nk'ekyasingire akaruuru kandi Obote yaaba purezidenti wa Uganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], pp. 139–140.</ref> Ahabw'okutiina obutegyeki bwa Obote, Lule hamwe n'abandi nka Bernard Kibuuka Musoke bakatandikaho ekibiina ky'abahekyera ekya Uganda Freedom Fighters (UFF). Ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 1981 aba UFF bakagaitwa hamwe n'aba Popular Resistance Army ba Museveni kugira ngu batandikeho ekibiina kya National Resistance Movement (NRM).<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFAmara1998|Amara 1998]], p. 36.</ref> Lule akahinduka mukuru w'entebe wa NRM, kandi Museveni akahinduka omuhwezi we kandi mukuru w'ekitongore ky'amahe ekya National Resistance Army.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 293.</ref> Okwegaita oku kukongyera amaani omu kuhakanisa Obote omuri Buganda.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], pp. 283, 293.</ref> Lule akahinduka omuhakanisa wa Obote<ref name=":10" /> orikumanywa munonga kandi akahandiika ekitabo, Okuhenda obugabe bw'abantu omu Uganda ahansi ya Obote, ekyajanjaire munonga omu bibiina ebitari bya Gavumenti.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFOtunnu2017|Otunnu 2017]], p. 125.</ref> Omu myaka mukaaga y'amagara ge, Lule akatunga obujanjabi bw'oburwaire bw'ensigo omu irwariro rya Hammersmith omuri London. Akafa aho ebiro 21 Okwa kana omuri 1985 ahabw'ensigo kuremwa kukora kurugirira aha kushemezibwa.<ref name=":10" /> Akazikwa omuri London.<ref name=":12">[https://books.google.com/books?id=CCsuAQAAIAAJ "Panorama Africana : Uganda"]. ''The African Guardian''. 1986.</ref> Ekibiina kya NRM kikashohoza ekihandiiko ahanyima y'okufa kwe, kirikugira ngu "nikyenda kugumya ba memba baakyo, abahagizi, abarikusaasibwa hamwe na abanya Uganda boona ngu orutaro oru Purofeesa Lule yaayemereireho nirwija kugumizamu."<ref name=":10" /> Ekibiina kya NRM kikasingura orutaro rwa Uganda orw'omu kishaka, kyahamba Kampala omu kwezi kwokubanza omuri 1986.<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFKasfir2005|Kasfir 2005]], p. 281.</ref> Bwanyima ya Museveni kutwara obutegyeki, gavumenti ye ekashaba ngu omurambwe gwa Lule gugarurwe omu ihanga. Omurambwe gukaihwa omu itaka gwatwarwa Entebbe ebiro 22 Okwa kana omuri 1987. Gukarangirirwa aha kishayi ky'enyonyi abantu baingi, omurambwe gwa Lule gukatwarwa Kampala ahu gwagumire kumara ebiro bibiri batakaguziikire omuri Kampala ahu bendera y'eihanga ey'okubanza yaabaire eyemereirwe aha izooba ry'okwetegyeka.<ref name=":12" /> == '''Eki yaakozire''' == Omunyabyafaayo Phares Mukasa Mutibwa akashoboorora okukora kwa Lule omu bwebembezi bw'eihanga nka "okutakamanyire".<ref>[[:en:Yusuf_Lule#CITEREFMutibwa1992|Mutibwa 1992]], p. 128.</ref> Omwana we Wasswa Lule, akahinduka omujwekyerwa w'eishengyero rya Rubaga ey'omumatemba.<ref name=":13" /> == '''Ebirikujurizibwamu''' == ftpvvyljbwdvdewunij52lak7pu8q51 0 3733685 7356694 7317287 2026-10-08T05:23:48Z Brenda Namulinda 2608960 7356694 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Omu mwaka gwa 2018 kuhisya ikumi na mwenda sizoni == <ref>"[https://www.KCCA&#x20;FC&#x20;vs&#x20;Tooro&#x20;United&#x20;FC.com KCCA FC vs Tooro United FC]"</ref> Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza makumi abiri namunaana sizoni ebiro maku Okwa mwenda, arikuzaana na Soana FC aha kishaayi kya Phillip Omondi StarTimes Stadium, [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] (ekasinga gooro ibiri ahari emwe).[ikumi nemwe]<ref>[https://www.kawowo.com/event/kcca-fc-vs-tooro-united-fc/][https://KCCA&#x20;FC&#x20;vs&#x20;Tooro&#x20;United&#x20;FC.com KCCA FC vs Tooro United FC]</ref> Akateeba goora ye y'okubanza omu sizoni arikuzaana na Onduparaka ebiro ikumi na mwenda Okwa 10 aha kishaayi kya Green Light Stadium, Arua.[ikumi n'ibiri] are Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru omu sizoni arikuzaana na Maroons FC ebiro bina Okwa kataano omu mwaka gwa 2019, aha kishaayi kya Phillip Omondi StarTimes Stadium.[ikumi nishatu] Akazaana emizaano erikurenga abiri n'eina omu sizoni. [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority FC|Kampala Capital City Authority]] ekahinduka ba kyampiyoni ba riigi. Okello akamara sizoni ya omwaka 2018 kuhisya 2019 ya Uganda Premier League aine goora mukaaga. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] r68l4dkbsf5b7mgp649k8smx83h1bff 7356695 7356694 2026-10-08T05:24:31Z Brenda Namulinda 2608960 7356695 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == <ref>"[https://www.KCCA&#x20;FC&#x20;vs&#x20;Tooro&#x20;United&#x20;FC.com KCCA FC vs Tooro United FC]"</ref> Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza makumi abiri namunaana sizoni ebiro maku Okwa mwenda, arikuzaana na Soana FC aha kishaayi kya Phillip Omondi StarTimes Stadium, [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority|Kampala Capital City Authority]] (ekasinga gooro ibiri ahari emwe).[ikumi nemwe]<ref>[https://www.kawowo.com/event/kcca-fc-vs-tooro-united-fc/][https://KCCA&#x20;FC&#x20;vs&#x20;Tooro&#x20;United&#x20;FC.com KCCA FC vs Tooro United FC]</ref> Akateeba goora ye y'okubanza omu sizoni arikuzaana na Onduparaka ebiro ikumi na mwenda Okwa 10 aha kishaayi kya Green Light Stadium, Arua.[ikumi n'ibiri] are Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru omu sizoni arikuzaana na Maroons FC ebiro bina Okwa kataano omu mwaka gwa 2019, aha kishaayi kya Phillip Omondi StarTimes Stadium.[ikumi nishatu] Akazaana emizaano erikurenga abiri n'eina omu sizoni. [[Wp/nyn/Kampala Capital City Authority FC|Kampala Capital City Authority]] ekahinduka ba kyampiyoni ba riigi. Okello akamara sizoni ya omwaka 2018 kuhisya 2019 ya Uganda Premier League aine goora mukaaga. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] lrpyht9dff58k73vp0wo1w7fxs6c7rz 7356697 7356695 2026-10-08T05:25:09Z Brenda Namulinda 2608960 7356697 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] ky2llh8tzl4w8hjg6uig8vuoo9ceuo0 7356698 7356697 2026-10-08T05:26:01Z Brenda Namulinda 2608960 7356698 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] Omurimo gw'ekibiina == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] 5duladfk5lyimzyc224f6jqtd9564iw 7356699 7356698 2026-10-08T05:26:12Z Brenda Namulinda 2608960 7356699 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] dfq1xlzer8w7swk6fi6gymmnd294s5e 7356705 7356699 2026-10-08T05:35:56Z Brenda Namulinda 2608960 7356705 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] 10whntv2xtromp2yyu3b2gywo8hawor 7356706 7356705 2026-10-08T05:36:38Z Brenda Namulinda 2608960 7356706 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] rts2wdz14tv9tfuvrp9fna5k434hp8n 7356708 7356706 2026-10-08T05:37:30Z Brenda Namulinda 2608960 7356708 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] b79f0ayr4wxx1xuighi0mi0djp1fpnl 7356710 7356708 2026-10-08T05:37:59Z Brenda Namulinda 2608960 7356710 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] czaoyxyjohwi6562jbksx80pyp8cgg4 7356711 7356710 2026-10-08T05:40:31Z Brenda Namulinda 2608960 /* Ebihandiiko ebirikugambwaho */ 7356711 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] isxntzw1ohhy275t8usf8ntuyxp7w28 7356912 7356711 2026-10-08T08:05:05Z Brenda Namulinda 2608960 7356912 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] p7kxvrmglqkt2wvf71n49cvdrdm672j 7356916 7356912 2026-10-08T08:07:17Z Brenda Namulinda 2608960 7356916 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] sx0x2a16jqm77opnvbn87nv9f9jf434 7356918 7356916 2026-10-08T08:07:53Z Brenda Namulinda 2608960 7356918 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] cd8xt85hexbqfgjnfy4aa5caz17zjdw 7356920 7356918 2026-10-08T08:08:43Z Brenda Namulinda 2608960 7356920 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] pjr4tol9ggwh21mzxlb23sqfwtlnt55 7356922 7356920 2026-10-08T08:09:12Z Brenda Namulinda 2608960 7356922 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] gr4uvqgb6bin6ls99zstuhi6i02iwf5 7356924 7356922 2026-10-08T08:10:21Z Brenda Namulinda 2608960 7356924 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] 3dc8wzk6jwljd7p2nydxp1d0n51hpa7 7356926 7356924 2026-10-08T08:12:23Z Brenda Namulinda 2608960 7356926 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] qxj74wz5exfq7w0oq0dyarorq76ppc1 7356928 7356926 2026-10-08T08:12:59Z Brenda Namulinda 2608960 7356928 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === Omuzani wa Uganda omu mahanga goona kandi omuteebi wa Vipers SC Okello Allan akahendera okuhindura kuza omu tiimu ya Tanzanian powerhouse Young Africans SC aha bishare by'okuhindura ebya doora 300,000 ezirikuhika obuhumbi bumwe bwa Uganda shillings, ahu yaataire omukono aha ndagaano y'emyaka eshatu.[18] Aha Young Africans SC, Okello akateeba goora 14 kandi yaakora obuyambi 8 atakagiire AS FAR.[4] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] o6z2tong4vxctrzx5musa9p6dnwuesk 7356929 7356928 2026-10-08T08:13:24Z Brenda Namulinda 2608960 7356929 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === Omuzani wa Uganda omu mahanga goona kandi omuteebi wa Vipers SC Okello Allan akahendera okuhindura kuza omu tiimu ya Tanzanian powerhouse Young Africans SC aha bishare by'okuhindura ebya doora 300,000 ezirikuhika obuhumbi bumwe bwa Uganda shillings, ahu yaataire omukono aha ndagaano y'emyaka eshatu.[18] Aha Young Africans SC, Okello akateeba goora 14 kandi yaakora obuyambi 8 atakagiire AS FAR.[4] === '''AS Far Rabat''' === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] 2v8p2q3kdcy1syei0fdc5z7dj1qzlhr 7356931 7356929 2026-10-08T08:14:00Z Brenda Namulinda 2608960 7356931 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === Omuzani wa Uganda omu mahanga goona kandi omuteebi wa Vipers SC Okello Allan akahendera okuhindura kuza omu tiimu ya Tanzanian powerhouse Young Africans SC aha bishare by'okuhindura ebya doora 300,000 ezirikuhika obuhumbi bumwe bwa Uganda shillings, ahu yaataire omukono aha ndagaano y'emyaka eshatu.[18] Aha Young Africans SC, Okello akateeba goora 14 kandi yaakora obuyambi 8 atakagiire AS FAR.[4] === '''AS Far Rabat''' === Allan Okello akahindura kuruga omu kiraabu ya Tanzanian Young Africans SC ahu yaabaire naazaana kumara sizooni emwe yonka atakagiire omu kiraabu ya Morocco eya AS FAR.[4] Allan akaza omu kiraabu ya Morocco ebiro 20 Okwamunaana, 2026 aha ndagaano y'emyaka eshatu[19]. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] rnbvbhtjnewqy6t2yy0uceg0ok0sh6y 7356933 7356931 2026-10-08T08:14:42Z Brenda Namulinda 2608960 7356933 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === Omuzani wa Uganda omu mahanga goona kandi omuteebi wa Vipers SC Okello Allan akahendera okuhindura kuza omu tiimu ya Tanzanian powerhouse Young Africans SC aha bishare by'okuhindura ebya doora 300,000 ezirikuhika obuhumbi bumwe bwa Uganda shillings, ahu yaataire omukono aha ndagaano y'emyaka eshatu.[18] Aha Young Africans SC, Okello akateeba goora 14 kandi yaakora obuyambi 8 atakagiire AS FAR.[4] === '''AS Far Rabat''' === Allan Okello akahindura kuruga omu kiraabu ya Tanzanian Young Africans SC ahu yaabaire naazaana kumara sizooni emwe yonka atakagiire omu kiraabu ya Morocco eya AS FAR.[4] Allan akaza omu kiraabu ya Morocco ebiro 20 Okwamunaana, 2026 aha ndagaano y'emyaka eshatu[19]. == Omurimo gw'ensi yoona == == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] sy4u24j60efe2o0t965wekxw364un04 7356934 7356933 2026-10-08T08:15:04Z Brenda Namulinda 2608960 7356934 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === Omuzani wa Uganda omu mahanga goona kandi omuteebi wa Vipers SC Okello Allan akahendera okuhindura kuza omu tiimu ya Tanzanian powerhouse Young Africans SC aha bishare by'okuhindura ebya doora 300,000 ezirikuhika obuhumbi bumwe bwa Uganda shillings, ahu yaataire omukono aha ndagaano y'emyaka eshatu.[18] Aha Young Africans SC, Okello akateeba goora 14 kandi yaakora obuyambi 8 atakagiire AS FAR.[4] === '''AS Far Rabat''' === Allan Okello akahindura kuruga omu kiraabu ya Tanzanian Young Africans SC ahu yaabaire naazaana kumara sizooni emwe yonka atakagiire omu kiraabu ya Morocco eya AS FAR.[4] Allan akaza omu kiraabu ya Morocco ebiro 20 Okwamunaana, 2026 aha ndagaano y'emyaka eshatu[19]. == Omurimo gw'ensi yoona == === '''Under-20''' === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] othtkzorvvt1cdyn63xanm864z8jbmg 7356937 7356934 2026-10-08T08:15:40Z Brenda Namulinda 2608960 7356937 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === Omuzani wa Uganda omu mahanga goona kandi omuteebi wa Vipers SC Okello Allan akahendera okuhindura kuza omu tiimu ya Tanzanian powerhouse Young Africans SC aha bishare by'okuhindura ebya doora 300,000 ezirikuhika obuhumbi bumwe bwa Uganda shillings, ahu yaataire omukono aha ndagaano y'emyaka eshatu.[18] Aha Young Africans SC, Okello akateeba goora 14 kandi yaakora obuyambi 8 atakagiire AS FAR.[4] === '''AS Far Rabat''' === Allan Okello akahindura kuruga omu kiraabu ya Tanzanian Young Africans SC ahu yaabaire naazaana kumara sizooni emwe yonka atakagiire omu kiraabu ya Morocco eya AS FAR.[4] Allan akaza omu kiraabu ya Morocco ebiro 20 Okwamunaana, 2026 aha ndagaano y'emyaka eshatu[19]. == Omurimo gw'ensi yoona == === '''Under-20''' === Okello akazaana omu tiimu ya Uganda U20 omu mpaka za COSAFA U-20 ezabaireho omuri Zambia omuri 2017.[20] Akatandika kuzaana aha 6 Desemba 2017, arikuzaana na Zambia U20 obu yaizire nk'omuhinduzi arikusikira Pius Obuya aha kishaayi kya Arthur Davis, Kitwe.[21] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] i2w7jy8bak9942r9qr6r4tnuif3n405 7356938 7356937 2026-10-08T08:16:01Z Brenda Namulinda 2608960 7356938 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === Omuzani wa Uganda omu mahanga goona kandi omuteebi wa Vipers SC Okello Allan akahendera okuhindura kuza omu tiimu ya Tanzanian powerhouse Young Africans SC aha bishare by'okuhindura ebya doora 300,000 ezirikuhika obuhumbi bumwe bwa Uganda shillings, ahu yaataire omukono aha ndagaano y'emyaka eshatu.[18] Aha Young Africans SC, Okello akateeba goora 14 kandi yaakora obuyambi 8 atakagiire AS FAR.[4] === '''AS Far Rabat''' === Allan Okello akahindura kuruga omu kiraabu ya Tanzanian Young Africans SC ahu yaabaire naazaana kumara sizooni emwe yonka atakagiire omu kiraabu ya Morocco eya AS FAR.[4] Allan akaza omu kiraabu ya Morocco ebiro 20 Okwamunaana, 2026 aha ndagaano y'emyaka eshatu[19]. == Omurimo gw'ensi yoona == === '''Under-20''' === Okello akazaana omu tiimu ya Uganda U20 omu mpaka za COSAFA U-20 ezabaireho omuri Zambia omuri 2017.[20] Akatandika kuzaana aha 6 Desemba 2017, arikuzaana na Zambia U20 obu yaizire nk'omuhinduzi arikusikira Pius Obuya aha kishaayi kya Arthur Davis, Kitwe.[21] === '''Under-23''' === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] onpqizz9m62pgi193200xjltd1ti7rh 7356941 7356938 2026-10-08T08:16:36Z Brenda Namulinda 2608960 7356941 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === Omuzani wa Uganda omu mahanga goona kandi omuteebi wa Vipers SC Okello Allan akahendera okuhindura kuza omu tiimu ya Tanzanian powerhouse Young Africans SC aha bishare by'okuhindura ebya doora 300,000 ezirikuhika obuhumbi bumwe bwa Uganda shillings, ahu yaataire omukono aha ndagaano y'emyaka eshatu.[18] Aha Young Africans SC, Okello akateeba goora 14 kandi yaakora obuyambi 8 atakagiire AS FAR.[4] === '''AS Far Rabat''' === Allan Okello akahindura kuruga omu kiraabu ya Tanzanian Young Africans SC ahu yaabaire naazaana kumara sizooni emwe yonka atakagiire omu kiraabu ya Morocco eya AS FAR.[4] Allan akaza omu kiraabu ya Morocco ebiro 20 Okwamunaana, 2026 aha ndagaano y'emyaka eshatu[19]. == Omurimo gw'ensi yoona == === '''Under-20''' === Okello akazaana omu tiimu ya Uganda U20 omu mpaka za COSAFA U-20 ezabaireho omuri Zambia omuri 2017.[20] Akatandika kuzaana aha 6 Desemba 2017, arikuzaana na Zambia U20 obu yaizire nk'omuhinduzi arikusikira Pius Obuya aha kishaayi kya Arthur Davis, Kitwe.[21] === '''Under-23''' === Okello akazaanira Uganda U23 omu mpaka za TOTAL AFCON U-23 Qualifiers.[22] Akatandika kuzaana ebiro 14 Okwaikumi na kumwe 2018, arikuzaana na South Sudan U23 aha kishaayi kya Star Times Lugogo, Uganda U23 ekasingura omuzaano ogwo 1–0.[23] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] lgz7x0xjs7f3043hj59arua6s5tcm53 7356943 7356941 2026-10-08T08:16:57Z Brenda Namulinda 2608960 7356943 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === Omuzani wa Uganda omu mahanga goona kandi omuteebi wa Vipers SC Okello Allan akahendera okuhindura kuza omu tiimu ya Tanzanian powerhouse Young Africans SC aha bishare by'okuhindura ebya doora 300,000 ezirikuhika obuhumbi bumwe bwa Uganda shillings, ahu yaataire omukono aha ndagaano y'emyaka eshatu.[18] Aha Young Africans SC, Okello akateeba goora 14 kandi yaakora obuyambi 8 atakagiire AS FAR.[4] === '''AS Far Rabat''' === Allan Okello akahindura kuruga omu kiraabu ya Tanzanian Young Africans SC ahu yaabaire naazaana kumara sizooni emwe yonka atakagiire omu kiraabu ya Morocco eya AS FAR.[4] Allan akaza omu kiraabu ya Morocco ebiro 20 Okwamunaana, 2026 aha ndagaano y'emyaka eshatu[19]. == Omurimo gw'ensi yoona == === '''Under-20''' === Okello akazaana omu tiimu ya Uganda U20 omu mpaka za COSAFA U-20 ezabaireho omuri Zambia omuri 2017.[20] Akatandika kuzaana aha 6 Desemba 2017, arikuzaana na Zambia U20 obu yaizire nk'omuhinduzi arikusikira Pius Obuya aha kishaayi kya Arthur Davis, Kitwe.[21] === '''Under-23''' === Okello akazaanira Uganda U23 omu mpaka za TOTAL AFCON U-23 Qualifiers.[22] Akatandika kuzaana ebiro 14 Okwaikumi na kumwe 2018, arikuzaana na South Sudan U23 aha kishaayi kya Star Times Lugogo, Uganda U23 ekasingura omuzaano ogwo 1–0.[23] === '''Senior''' === == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] 9tfxb37m42cjbsjle1kr7ro403n0v6a 7356945 7356943 2026-10-08T08:18:50Z Brenda Namulinda 2608960 7356945 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q56222379}} Allan Okello (owazairwe 4 okwamushanju 2000)[2] n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikukora nk'omuzaani w'okurumba omu kiraabu ya Morocco eya AS Far Rabat[3][4] hamwe na tiimu y'eihanga rya Uganda.[3][2][5] == Amagara g'obuto == Okello akazaarwa kandi yaakurira omuri Barr Subcounty, omu disiturikiti ya Lira omu matemba ga Uganda, Okello akashanga omuhanda gwe gw'okugyenda Kampala kwega aha ishomero ry'omupiira erya Kibuli Secondary School ahanyima y'okufa kwa nyina ow'obuzaariranwa omuri 2012. Okello akazaarwa Patrick Ojom (owafiire) na Joan Agomu.[6] == Omurimo gw'ekibiina == === '''KCCA''' === Aha 24 Okwakabiri 2017, Okello akashohozibwa aha kishaayi kya Kampala Capital City Authority, Lugogo.[7] Okello akateeba goora ishatu kandi yaahwera omu goora emwe aha kutandika kwe nk'omukuru obu Kampala Capital City Authority yaasingire Onduparaka FC ggoolo 7–0 aha kishaayi kya Phillip Omondi aha 27 Okwakabiri 2017,[8], ekirikumuhindura omuzaani w'okubanza kuteeba goora ishatu omu riigi ya Uganda Premier League omu siizoni ya 2016–2017.[9] Omu kwezi kwa mushanju 2017 obu yaabaire ari omu siniya ya mukaaga aha ishomero rya Kibuli Secondary School ahu yaabaire amazire emyaka mukaaga kuruga 2012, kiraabu nyingi ez'omutaano omunsi yoona nka Mamelodi Sundowns, Amsterdamsche Football Club Ajax hamwe na kiraabu ya Egypt eya Al Ahly Sporting Club zikoreka ngu nizenda Okello. Kwonka, omujwekyerwa we, Isaac Mwesigwa akahamya ngu "tarikwija kuruga omu ihanga kuhisya obu araahendera emishomo ye ya A-level".[10] === Siizoni ya 2018–19 === Okello akazaana omuzaano gwe gw'okubanza ogw'obwire aha 28 September, arikuzaana na Soana FC aha Phillip Omondi StarTimes Stadium, Kampala Capital City Authority (ekasingwa ggoolo 2–1).[11] Akateeba goora ye y'okubanza omu bwire bw'obwire arikuzaana na Onduparaka aha 19 October aha Green Light Stadium, Arua.[12] Okello akazaana omuzaano gwe gw'ahamuheru ogw'obwire arikuzaana na Maroons FC aha 4 May 2019, aha Phillip Omondi StarTimes Stadium.[13] Akazaana emizaano erikurenga 24 omu bwire bw'obwire. Kampala Capital City Authority ekahinduka abahanguzi b'empaka z'omupiira. Okello akamara obwire bw'empaka za Uganda Premier League eza 2018–2019 n'ebigyere mukaaga.[14] === '''Paradou''' === Aha 21 Janwari 2020, Okello akata omukono aha ndagaano y'emyaka ena na Paradou AC.[15] eyabaire eshemereire kuhika aha 21 Janwari 2024. Eky'obusaasi, endagaano ya Allan n'ekibiina kya Algeria ekahenderwa omu kwikirizana, ekyamurekire ari omukozi w'obusingye kumara obwire bukye.[16] === Okugaruka omuri KCCA aha rooni === Aha 20 September 2022 bwanyima y'okwikirizana okuhikwaho na Paradou, Okello akata omukono aha ndagaano y'okuguza esente ey'omwaka gumwe na KCCA FC.[17] Akagumizamu yaazaana emizaano 14 ahabwa kiraabu yaasingura ebirabo 6 by'omuntu w'omuzaano. === '''Vipers''' === Aha muheru gw'obwire bw'omuzaano bwanyima ya KCCA kuremwa kwikirizana aha ndagaano ensya, Okello akakora ekikorwa ky'okuhakanisa yaaza omuri Vipers SC abarikuhakana n'ekibiina kya nyina bwanyima y'okuhikwaho Club CEO Dr. Lawrence Mulindwa omu ndagaano erikuteeberezibwa kuba eri eya doora 30,000, amakuru gakajanjaara aha mikutu ya boona ekirikureetera abahagizi baingi ba KCCA obutashemererwa ahabw'okuhindura okwo. === '''Young Africans Soccer Club''' === Omuzani wa Uganda omu mahanga goona kandi omuteebi wa Vipers SC Okello Allan akahendera okuhindura kuza omu tiimu ya Tanzanian powerhouse Young Africans SC aha bishare by'okuhindura ebya doora 300,000 ezirikuhika obuhumbi bumwe bwa Uganda shillings, ahu yaataire omukono aha ndagaano y'emyaka eshatu.[18] Aha Young Africans SC, Okello akateeba goora 14 kandi yaakora obuyambi 8 atakagiire AS FAR.[4] === '''AS Far Rabat''' === Allan Okello akahindura kuruga omu kiraabu ya Tanzanian Young Africans SC ahu yaabaire naazaana kumara sizooni emwe yonka atakagiire omu kiraabu ya Morocco eya AS FAR.[4] Allan akaza omu kiraabu ya Morocco ebiro 20 Okwamunaana, 2026 aha ndagaano y'emyaka eshatu[19]. == Omurimo gw'ensi yoona == === '''Under-20''' === Okello akazaana omu tiimu ya Uganda U20 omu mpaka za COSAFA U-20 ezabaireho omuri Zambia omuri 2017.[20] Akatandika kuzaana aha 6 Desemba 2017, arikuzaana na Zambia U20 obu yaizire nk'omuhinduzi arikusikira Pius Obuya aha kishaayi kya Arthur Davis, Kitwe.[21] === '''Under-23''' === Okello akazaanira Uganda U23 omu mpaka za TOTAL AFCON U-23 Qualifiers.[22] Akatandika kuzaana ebiro 14 Okwaikumi na kumwe 2018, arikuzaana na South Sudan U23 aha kishaayi kya Star Times Lugogo, Uganda U23 ekasingura omuzaano ogwo 1–0.[23] === '''Senior''' === Aha 13 Okwa kashatu 2019, omutendeki mukuru wa Uganda Sébastien Desabre akashaba Okello kuba aha tiimu y'ahamuheru erikwetebeekanisiza omuzaano gw'ahamuheru ogw'okuhayahayana kwa Afcon 2019 na Tanzania.[24] Kwonka akatandika omuzaano gwe gw'okubanza ogw'ekibiina ky'eihanga ekikuru arikurwanisa Somalia.[5] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] 2psyk1hanv5bcg7vyuljvdwej06tkox 0 3739773 7356392 7259771 2026-10-07T17:34:59Z Fcoba230 2673901 KU TS'A'ABAL JUMP'EÉEL OOCHEL 7356392 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | nombre = K'óopte' | imagen = Cordia dodecandra Ciricote cozumel Is..jpg | anchoimagen = 250px | regnum = [[Wp/yua/Plantae|Plantae]] | divisio = [[Wp/yua/Magnoliophyta|Magnoliophyta]] | classis = [[Wp/yua/Magnoliopsida|Magnoliopsida]] | subclassis = [[Wp/yua/Asteridae|Asteridae]] | ordo = [[Wp/yua/Lamiales|Lamiales]] | familia = [[Wp/yua/Boraginaceae|Boraginaceae]] | subfamilia = [[Wp/yua/Cordioideae|Cordioideae]] | genus = [[Wp/yua/Cordia|Cordia]] | binomial = '''''Cordia dodecandra''''' | binomial_authority = [[Wp/yua/Alphonse Pyrame de Candolle|A.DC.]] }} [[File:Ch’ujuk k’oopte’.jpg|thumb|Ch'ujuk K'oopte]] '''K'óopte'''' wa ''ciricote'' u jach ''cientifico'' k'aaba'e' ''Cordia dodecandra''. Junkúul che' jach k'a'ana'an ichil u kuxtal maaya kaaj. U loole' chakk'aank'an. Le k'iin táan u loolakilo' ku beetik u náats'al mejen ts'unu'uno'ob tumen yaab u k'aabil le loolo'obo'. U che'ile' ku k'abéetkunsa'al ti'al u beta'al jejeláas nu'ukulo'ob je'elbix mayakche'ob, kisib che'ob wa k'áanche'ob. [[File:Ciricote.jpg|thumb|U yich k'óopte']] == U lool yéetel u yich == [[File:Despliegue de sillas plegables de madera.jpg|thumb|Kulxekil'ob che'.]] Le K'óopte' (''Cordia dodecandra'') jump'éel che' tu yáax k'áaxilo'ob ''Península Yukatán''e'. Ku ch'íijil tu lu'umilo'ob ''Yukatán'', Kaampech yéetel Quintana Roo, bey xan ichil ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Le che'o' ku k'uchul tak láajun wa junk'aal ''metro'' u kaanalil, yaan u ts'uuts' che'il jach p'áatal yéetel u le' jach ya'ax. Tu yáaxk'iine' ku yáantik u nikte' sak wa k'anasak, jach ki' u bo'oy, lelo' ku tuukulta'al tumen kaab, peepen yéetel jejeláas xíikil ku p'óoltik u póol. Niib óolal ti' le chan ba'alche'obo', ku béeytal u ts'áabal u pool yéetel ku yantal u wicho'ob. Le wicho' ku káajale' ya'ax; ku ts'o'okole' ku k'aank'antal, chakpak'antal wa booxk'aank'antal, yéetel ichilo' yaan u ts'u' jach ch'ujuk yéetel jats'uts' u ki'. Tu yóok'ol yaan u p'éelel jach p'áatal ku kanáantik u ts'u'. Ka'ach, ya'ab paalalo'ob yéetel nukuch máako'ob ku pa'ik le wicho' yéetel tuunich ti'al u jaantik u ts'u', bey je'el bix ku tsikbalta'al ichil u tsolilo'ob kuxtal tu kaajilo'ob. Le wicho' jach ki' ti'al u jaantik túunil wa ku beetik ch'ujuk'ob'', mermeladas, conservas, helados'' yéetel uk'ulo'ob. Yaan xan ya'ab ''vitamina'' yéetel ''fibra'' ichil, ba'ax ku yáantik u ko'ojil máako'ob wa ku jaanta'al tu beel ma'alob. U che'il jach p'áatal yéetel ma'alob u kóojil. Tumen le ba'ala', ku meyajtiko'ob ti'al u beetik ''muebles'', nu'ukulo'ob, ''artesanías, poste''s yéetel jejeláas meyaj ku k'áabet ti' kaaj. Bey xan, le che'o' jach uts' ti'al u pak'ala'al tu paak'alo'ob yéetel tu kúuchil najo'ob tumen ku ts'áik séeb u bo'oy yéetel u yáaxil. Le k'óopte' jump'éel che' jach k'áabet ti' u yáax kuxtalil k'áaxo'ob. U nikte' ku ts'áik ''néektar'' ti' kaab yéetel jejeláas xíikil; u wicho' ku jaanta'al tumen muuch', ch'íich'o'ob yéetel jejeláas ba'alche'ob, lelo' ku yáantik u p'u'ujul u neek' yéetel u paak'al. Tumen ya'ab k'áaxo'ob táan u ch'íibil yéetel u lu'um ku su'utul ti' jejeláas meyaj, k'a'abet u kanáanta'al le che'o', u pak'ala'al yéetel u ya'abtal tu kaajilo'ob, tumen leti' jump'éel che' jach k'áabet ti' u yáax kuxtalil, u janalil yéetel u ko'olel kuxtalil máako'ob. U le'e' ku béeytal u k'áabéetkunsa'al ti'al u p'o'obol nu'ukulo'ob tumen i'ixkij. [https://www.poresto.com/crop/0-0-1200-1200O1F0x0D1024x0C8fdb15fac33601b9ce1354a4eb177ac0/media/fotografias/fotosnoticias/2021/7/6/97223.jpg u ch'ujkil k'óopte'] {{INTERWIKI|Q291992}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Che'ob]] lsafoyk1fwh8ir6hhjwy6aoqtqtnovf 10 3743288 7357265 7336780 2026-10-08T11:35:58Z ङघिञ 2644823 7357265 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{{child|}}}|yes||<table class="infobox {{{bodyclass|}}}" cellspacing="5" style="{{#if:{{{normal|}}}|width: 25em; border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2);|width: 25em; border-radius: 10px; border-collapse: separate; overflow: hidden; border: 1px solid #a2a9b1; float: right; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0.1,0.2,0.1,0.2);}} {{{bodystyle|}}}; "><!-- Caption -->{{#if:{{{title|}}}|<caption class="{{{titleclass|}}}" style="{{{titlestyle|}}}; border-radius:20px;">{{{title}}}</caption>}}<!-- Header -->{{#if:{{{above|}}}|<tr><th colspan=2 class="{{{aboveclass|}}}" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; {{{abovestyle|}}}">{{{above}}}</th></tr>}} }}{{#ifeq:{{{child|}}}|yes|{{#if:{{{title|}}}|'''{{{title}}}'''}}}}<!-- Subheader1 -->{{#if:{{{subheader|{{{subheader1|}}}}}}|{{Wp/pih/Infobox/row |data={{{subheader|{{{subheader1|}}}}}} |datastyle={{{subheaderstyle|{{{subheaderstyle1|}}}}}} |class={{{subheaderclass|}}} |rowclass={{{subheaderrowclass|{{{subheaderrowclass1|}}}}}} }} }}<!-- Subheader2 -->{{#if:{{{subheader2|}}}|{{Wp/pih/Infobox/row |data={{{subheader2}}} |datastyle={{{subheaderstyle|{{{subheaderstyle2|}}}}}} |class={{{subheaderclass|}}} |rowclass={{{subheaderrowclass2|}}} }} }}<!-- Image1 -->{{#if:{{{image|{{{image1|}}}}}}|{{Wp/pih/Infobox/row |data={{{image|{{{image1}}} }}}{{#if:{{{caption|{{{caption1|}}}}}}|<br /><span style="{{{captionstyle|}}}">{{{caption|{{{caption1}}}}}}</span>}} |datastyle={{{imagestyle|}}} |class={{{imageclass|}}} |rowclass={{{imagerowclass1|}}} }} }}<!-- Image2 -->{{#if:{{{image2|}}}|{{Wp/pih/Infobox/row |data={{{image2}}}{{#if:{{{caption2|}}}|<br /><span style="{{{captionstyle|}}}">{{{caption2}}}</span>}} |datastyle={{{imagestyle|}}} |class={{{imageclass|}}} |rowclass={{{imagerowclass2|}}} }} }}<!-- -->{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header1|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label1|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data1|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class1|}}} |rowclass={{{rowclass1|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header2|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label2|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data2|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class2|}}} |rowclass={{{rowclass2|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header3|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label3|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data3|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class3|}}} |rowclass={{{rowclass3|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header4|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label4|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data4|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class4|}}} |rowclass={{{rowclass4|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header5|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label5|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data5|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class5|}}} |rowclass={{{rowclass5|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header6|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label6|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data6|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class6|}}} |rowclass={{{rowclass6|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header7|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label7|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data7|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class7|}}} |rowclass={{{rowclass7|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header8|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label8|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data8|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class8|}}} |rowclass={{{rowclass8|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header9|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label9|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data9|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class9|}}} |rowclass={{{rowclass9|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header10|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label10|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data10|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class10|}}} |rowclass={{{rowclass10|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header11|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label11|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data11|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class11|}}} |rowclass={{{rowclass11|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header12|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label12|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data12|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class12|}}} |rowclass={{{rowclass12|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header13|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label13|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data13|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class13|}}} |rowclass={{{rowclass13|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header14|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label14|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data14|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class14|}}} |rowclass={{{rowclass14|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header15|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label15|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data15|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class15|}}} |rowclass={{{rowclass15|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header16|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label16|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data16|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class16|}}} |rowclass={{{rowclass16|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header17|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label17|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data17|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class17|}}} |rowclass={{{rowclass17|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header18|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label18|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data18|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class18|}}} |rowclass={{{rowclass18|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header19|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label19|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data19|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class19|}}} |rowclass={{{rowclass19|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header20|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label20|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data20|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class20|}}} |rowclass={{{rowclass20|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header21|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label21|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data21|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class21|}}} |rowclass={{{rowclass21|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header22|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label22|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data22|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class22|}}} |rowclass={{{rowclass22|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header23|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label23|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data23|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class23|}}} |rowclass={{{rowclass23|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header24|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label24|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data24|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class24|}}} |rowclass={{{rowclass24|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header25|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label25|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data25|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class25|}}} |rowclass={{{rowclass25|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header26|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label26|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data26|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class26|}}} |rowclass={{{rowclass26|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header27|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label27|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data27|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class27|}}} |rowclass={{{rowclass27|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header28|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label28|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data28|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class28|}}} |rowclass={{{rowclass28|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header29|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label29|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data29|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class29|}}} |rowclass={{{rowclass29|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header30|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label30|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data30|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class30|}}} |rowclass={{{rowclass30|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header31|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label31|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data31|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class31|}}} |rowclass={{{rowclass31|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header32|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label32|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data32|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class32|}}} |rowclass={{{rowclass32|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header33|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label33|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data33|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class33|}}} |rowclass={{{rowclass33|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header34|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label34|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data34|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class34|}}} |rowclass={{{rowclass34|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header35|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label35|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data35|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class35|}}} |rowclass={{{rowclass35|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header36|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label36|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data36|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class36|}}} |rowclass={{{rowclass36|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header37|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label37|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data37|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class37|}}} |rowclass={{{rowclass37|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header38|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label38|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data38|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class38|}}} |rowclass={{{rowclass38|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header39|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label39|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data39|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class39|}}} |rowclass={{{rowclass39|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header40|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label40|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data40|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class40|}}} |rowclass={{{rowclass40|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header41|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label41|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data41|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class41|}}} |rowclass={{{rowclass41|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header42|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label42|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data42|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class42|}}} |rowclass={{{rowclass42|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header43|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label43|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data43|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class43|}}} |rowclass={{{rowclass43|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header44|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label44|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data44|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class44|}}} |rowclass={{{rowclass44|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header45|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label45|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data45|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class45|}}} |rowclass={{{rowclass45|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header46|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label46|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data46|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class46|}}} |rowclass={{{rowclass46|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header47|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label47|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data47|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class47|}}} |rowclass={{{rowclass47|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header48|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label48|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data48|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class48|}}} |rowclass={{{rowclass48|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header49|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label49|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data49|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class49|}}} |rowclass={{{rowclass49|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header52|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label52|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data52|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class52|}}} |rowclass={{{rowclass52|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header53|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label53|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data53|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class53|}}} |rowclass={{{rowclass53|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header54|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label54|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data54|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class54|}}} |rowclass={{{rowclass54|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header55|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label55|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data55|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class55|}}} |rowclass={{{rowclass55|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header56|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label56|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data56|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class56|}}} |rowclass={{{rowclass56|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header57|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label57|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data57|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class57|}}} |rowclass={{{rowclass57|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header58|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label58|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data58|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class58|}}} |rowclass={{{rowclass58|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header59|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label59|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data59|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class59|}}} |rowclass={{{rowclass59|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header60|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label60|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data60|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class60|}}} |rowclass={{{rowclass60|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header61|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label61|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data61|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class61|}}} |rowclass={{{rowclass61|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header62|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label62|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data62|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class62|}}} |rowclass={{{rowclass62|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header63|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label63|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data63|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class63|}}} |rowclass={{{rowclass63|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header64|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label64|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data64|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class64|}}} |rowclass={{{rowclass64|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header65|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label65|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data65|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class65|}}} |rowclass={{{rowclass65|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header66|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label66|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data66|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class66|}}} |rowclass={{{rowclass66|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header67|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label67|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data67|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class67|}}} |rowclass={{{rowclass67|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header68|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label68|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data68|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class68|}}} |rowclass={{{rowclass68|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header69|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label69|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data69|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class69|}}} |rowclass={{{rowclass69|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header70|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label70|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data70|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class70|}}} |rowclass={{{rowclass70|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header71|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label71|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data71|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class71|}}} |rowclass={{{rowclass71|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header72|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label72|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data72|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class72|}}} |rowclass={{{rowclass72|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header73|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label73|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data73|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class73|}}} |rowclass={{{rowclass73|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header74|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label74|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data74|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class74|}}} |rowclass={{{rowclass74|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header75|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label75|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data75|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class75|}}} |rowclass={{{rowclass75|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header76|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label76|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data76|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class76|}}} |rowclass={{{rowclass76|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header77|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label77|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data77|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class77|}}} |rowclass={{{rowclass77|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header78|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label78|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data78|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class78|}}} |rowclass={{{rowclass78|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header79|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label79|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data79|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class79|}}} |rowclass={{{rowclass79|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header80|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label80|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data80|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class80|}}} |rowclass={{{rowclass80|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header81|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label81|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data81|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class81|}}} |rowclass={{{rowclass81|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header82|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label82|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data82|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class82|}}} |rowclass={{{rowclass82|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header83|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label83|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data83|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class83|}}} |rowclass={{{rowclass83|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header84|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label84|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data84|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class84|}}} |rowclass={{{rowclass84|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header85|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label85|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data85|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class85|}}} |rowclass={{{rowclass85|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header86|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label86|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data86|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class86|}}} |rowclass={{{rowclass86|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header87|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label87|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data87|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class87|}}} |rowclass={{{rowclass87|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header88|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label88|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data88|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class88|}}} |rowclass={{{rowclass88|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header89|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label89|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data89|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class89|}}} |rowclass={{{rowclass89|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header90|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label90|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data90|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class90|}}} |rowclass={{{rowclass90|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header91|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label91|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data91|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class91|}}} |rowclass={{{rowclass91|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header92|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label92|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data92|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class92|}}} |rowclass={{{rowclass92|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header93|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label93|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data93|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class93|}}} |rowclass={{{rowclass93|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header94|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label94|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data94|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class94|}}} |rowclass={{{rowclass94|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header95|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label95|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data95|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class95|}}} |rowclass={{{rowclass95|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header96|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label96|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data96|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class96|}}} |rowclass={{{rowclass96|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header97|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label97|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data97|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class97|}}} |rowclass={{{rowclass97|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header98|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label98|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data98|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class98|}}} |rowclass={{{rowclass98|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header99|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label99|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data99|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class99|}}} |rowclass={{{rowclass99|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header100|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label100|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data100|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class100|}}} |rowclass={{{rowclass100|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header101|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label101|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data101|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class101|}}} |rowclass={{{rowclass101|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header102|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label102|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data102|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class102|}}} |rowclass={{{rowclass102|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header103|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label103|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data103|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class103|}}} |rowclass={{{rowclass103|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header104|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label104|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data104|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class104|}}} |rowclass={{{rowclass104|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header105|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label105|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data105|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class105|}}} |rowclass={{{rowclass105|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header106|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label106|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data106|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class106|}}} |rowclass={{{rowclass106|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header107|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label107|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data107|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class107|}}} |rowclass={{{rowclass107|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header108|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label108|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data108|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class108|}}} |rowclass={{{rowclass108|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header109|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label109|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data109|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class109|}}} |rowclass={{{rowclass109|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header110|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label110|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data110|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class110|}}} |rowclass={{{rowclass110|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header111|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label111|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data111|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class111|}}} |rowclass={{{rowclass111|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header112|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label112|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data112|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class112|}}} |rowclass={{{rowclass112|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header113|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label113|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data113|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class113|}}} |rowclass={{{rowclass113|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header114|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label114|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data114|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class114|}}} |rowclass={{{rowclass114|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header115|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label115|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data115|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class115|}}} |rowclass={{{rowclass115|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header116|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label116|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data116|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class116|}}} |rowclass={{{rowclass116|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header117|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label117|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data117|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class117|}}} |rowclass={{{rowclass117|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header118|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label118|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data118|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class118|}}} |rowclass={{{rowclass118|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header119|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label119|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data119|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class119|}}} |rowclass={{{rowclass119|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header120|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label120|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data120|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class120|}}} |rowclass={{{rowclass120|}}} }}{{Wp/pih/Infobox/row |header={{{header121|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}} |label={{{label121|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}} |data={{{data121|}}} |datastyle={{{datastyle|}}} |class={{{class121|}}} |rowclass={{{rowclass121|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header122|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label122|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data122|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class122|}}} |rowclass={{{rowclass122|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header123|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label123|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data123|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class123|}}} |rowclass={{{rowclass123|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header124|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label124|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data124|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class124|}}} |rowclass={{{rowclass124|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header125|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label125|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data125|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class125|}}} |rowclass={{{rowclass125|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header126|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label126|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data126|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class126|}}} |rowclass={{{rowclass126|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header127|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label127|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data127|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class127|}}} |rowclass={{{rowclass127|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header128|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label128|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data128|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class128|}}} |rowclass={{{rowclass128|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header129|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label129|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data129|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class129|}}} |rowclass={{{rowclass129|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header130|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label130|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data130|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class130|}}} |rowclass={{{rowclass130|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header131|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label131|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data131|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class131|}}} |rowclass={{{rowclass131|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header132|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label132|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data132|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class132|}}} |rowclass={{{rowclass132|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header133|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label133|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data133|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class133|}}} |rowclass={{{rowclass133|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header134|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label134|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data134|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class134|}}} |rowclass={{{rowclass134|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header135|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label135|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data135|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class135|}}} |rowclass={{{rowclass135|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header136|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label136|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data136|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class136|}}} |rowclass={{{rowclass136|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header137|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label137|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data137|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class137|}}} |rowclass={{{rowclass137|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header138|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label138|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data138|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class138|}}} |rowclass={{{rowclass138|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header139|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label139|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data139|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class139|}}} |rowclass={{{rowclass139|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header140|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label140|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data140|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class140|}}} |rowclass={{{rowclass140|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header141|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label141|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data141|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class141|}}} |rowclass={{{rowclass141|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header142|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label142|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data142|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class142|}}} |rowclass={{{rowclass142|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header143|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label143|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data143|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class143|}}} |rowclass={{{rowclass143|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header144|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label144|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data144|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class144|}}} |rowclass={{{rowclass144|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header145|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label145|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data145|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class145|}}} |rowclass={{{rowclass145|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header146|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label146|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data146|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class146|}}} |rowclass={{{rowclass146|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header147|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label147|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data147|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class147|}}} |rowclass={{{rowclass147|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header148|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label148|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data148|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class148|}}} |rowclass={{{rowclass148|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header149|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label149|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data149|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class149|}}} |rowclass={{{rowclass149|}}}}}{{Wp/pih/Infobox/row|header={{{header150|}}} |headerstyle={{{headerstyle|}}}|label={{{label150|}}} |labelstyle={{{labelstyle|}}}|data={{{data150|}}} |datastyle={{{datastyle|}}}|class={{{class150|}}} |rowclass={{{rowclass150|}}}}}<!-- Below -->{{#if:{{{below|}}}|<tr><td colspan=2 class="{{{belowclass|}}}" style="text-align:center; {{{belowstyle|}}}">{{{below}}}</td></tr>}}<!-- Navbar -->{{#if:{{{name|}}}|<tr><td colspan=2 style="text-align:right">{{navbar|{{{name}}}|mini=1}}</td></tr>}} {{#ifeq:{{{child|}}}|yes||</table>}}{{#switch:{{lc:{{{italic title|¬}}}}} |¬|no = <!-- no italic title --> ||force|yes = {{italic title|force={{#ifeq:{{lc:{{{italic title|}}}}}|force|true}}}} }}<includeonly>{{#ifeq:{{{decat|}}}|yes||{{#if:{{{data1|}}}{{{data2|}}}{{{data3|}}}{{{data4|}}}{{{data5|}}}{{{data6|}}}{{{data7|}}}{{{data8|}}}{{{data9|}}}{{{data10|}}}{{{data11|}}}{{{data12|}}}{{{data13|}}}{{{data14|}}}{{{data15|}}}{{{data16|}}}{{{data17|}}}{{{data18|}}}{{{data19|}}}{{{data20|}}}{{{data21|}}}{{{data22|}}}{{{data23|}}}{{{data24|}}}{{{data25|}}}{{{data26|}}}{{{data27|}}}{{{data28|}}}{{{data29|}}}{{{data30|}}}{{{data31|}}}{{{data32|}}}{{{data33|}}}{{{data34|}}}{{{data35|}}}{{{data36|}}}{{{data37|}}}{{{data38|}}}{{{data39|}}}{{{data40|}}}{{{data41|}}}{{{data42|}}}{{{data43|}}}{{{data44|}}}{{{data45|}}}{{{data46|}}}{{{data47|}}}{{{data48|}}}{{{data49|}}}{{{data50|}}}{{{data51|}}}{{{data52|}}}{{{data53|}}}{{{data54|}}}{{{data55|}}}{{{data56|}}}{{{data57|}}}{{{data58|}}}{{{data59|}}}{{{data60|}}}{{{data61|}}}{{{data62|}}}{{{data63|}}}{{{data64|}}}{{{data65|}}}{{{data66|}}}{{{data67|}}}{{{data68|}}}{{{data69|}}}{{{data70|}}}{{{data71|}}}{{{data72|}}}{{{data73|}}}{{{data74|}}}{{{data75|}}}{{{data76|}}}{{{data77|}}}{{{data78|}}}{{{data79|}}}{{{data80|}}}{{{data81|}}}{{{data82|}}}{{{data83|}}}{{{data84|}}}{{{data85|}}}{{{data86|}}}{{{data87|}}}{{{data88|}}}{{{data89|}}}{{{data90|}}}{{{data91|}}}{{{data92|}}}{{{data93|}}}{{{data94|}}}{{{data95|}}}{{{data96|}}}{{{data97|}}}{{{data98|}}}{{{data99|}}}{{{data100|}}}{{{data101|}}}{{{data102|}}}{{{data103|}}}{{{data104|}}}{{{data105|}}}{{{data106|}}}{{{data107|}}}{{{data108|}}}{{{data109|}}}{{{data110|}}}{{{data111|}}}{{{data112|}}}{{{data113|}}}{{{data114|}}}{{{data115|}}}{{{data116|}}}{{{data117|}}}{{{data118|}}}{{{data119|}}}{{{data120|}}}{{{data121|}}}{{{data122|}}}{{{data123|}}}{{{data124|}}}{{{data125|}}}{{{data126|}}}{{{data127|}}}{{{data128|}}}{{{data129|}}}{{{data130|}}}{{{data131|}}}{{{data132|}}}{{{data133|}}}{{{data134|}}}{{{data135|}}}{{{data136|}}}{{{data137|}}}{{{data138|}}}{{{data139|}}}{{{data140|}}}{{{data141|}}}{{{data142|}}}{{{data143|}}}{{{data144|}}}{{{data145|}}}{{{data146|}}}{{{data147|}}}{{{data148|}}}{{{data149|}}}{{{data150|}}} ||{{Wp/pih/namespace detect|main=[[Category:Wp/pih/Articles which use infobox templates with no data rows]]}}}}}}</includeonly><noinclude>{{Wp/pih/documentation|Template:Wp/pih/Infobox/doc}} {{INTERWIKI|Q5626735}} </noinclude> jw2jbbrgouhlokmht97mh7ekp60q6xb 10 3750486 7356419 7355357 2026-10-07T18:23:08Z Daoudsfouli 2603169 Replaced content with "[[Category :wq/zh]]" 7356419 wikitext text/x-wiki [[Category :wq/zh]] 0cikawuqohkz6i3uonych3ghl5r6luh 7356469 7356419 2026-10-07T19:41:57Z Daoudsfouli 2603169 7356469 wikitext text/x-wiki {{Template:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ}} {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ |[[Template: wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} <noinclude> [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]] </noinclude> odxbs08r363ghgv3peu2er9gxd5fzh2 7356470 7356469 2026-10-07T19:43:44Z Daoudsfouli 2603169 7356470 wikitext text/x-wiki {{Template:wq/zgh/ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ}} {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ |[[Template: wq/zgh/ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} <noinclude> [[Category:wq/zgh/ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ ]] </noinclude> iq3nb56i890n4sq1fhuzsglafe4h55z 0 3750494 7356420 7353336 2026-10-07T18:23:44Z Daoudsfouli 2603169 7356420 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] [[Category:Wq/zh]] afze9wws0q1p18qw0etj9wqltytz2ok 7356421 7356420 2026-10-07T18:24:23Z Daoudsfouli 2603169 7356421 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] [[Category:Wq/zh]] dubf8v5x206ngadla4g36sk9nallpjr 7356435 7356421 2026-10-07T18:59:06Z Daoudsfouli 2603169 7356435 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] ies7jdrfmzp1x4m3sh1qjlpjsct4ocs 0 3751024 7356427 7135968 2026-10-07T18:28:11Z Daoudsfouli 2603169 7356427 wikitext text/x-wiki {{Wq/zgh/ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ |text=ⵉⵎⵉ ⵉⵇⵇⵏ ⵓⵔ ⴷⴰ ⵜ ⴽⵛⵛⵎⵏ ⵢⵉⵣⴰⵏ |author=[[Wq/zgh/ⴰⵏⵣⴰ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ|ⴰⵏⵣⴰ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ]]}} [[Category:Wq/zgh]] [[Category:Wq/zh]] ci1ng68dt1n74ntq38937ul33mb0tt3 7356443 7356427 2026-10-07T19:06:35Z Daoudsfouli 2603169 Replaced content with " [[Category:Wq/zgh]]" 7356443 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] ies7jdrfmzp1x4m3sh1qjlpjsct4ocs 0 3751056 7356437 7136235 2026-10-07T19:02:05Z Daoudsfouli 2603169 7356437 wikitext text/x-wiki {{Wq/zgh/ⴰⴱⴷⴰⵔ ⵓⴼⵔⵉⵏ|text=ⵉⵎⵉ ⵉⵇⵇⵏ ⵓⵔ ⴷⴰ ⵜ ⴽⵛⵛⵎⵏ ⵢⵉⵣⴰⵏ |author= ⴰⵏⵣⴰ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ }} [[Category:Wq/zgh]] 2y9z7zi3dclwu7we18rvjlsij3tgsgg 7356441 7356437 2026-10-07T19:02:51Z Daoudsfouli 2603169 7356441 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] ies7jdrfmzp1x4m3sh1qjlpjsct4ocs 10 3751057 7356442 7136236 2026-10-07T19:03:19Z Daoudsfouli 2603169 Blanked the page 7356442 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 3751082 7356451 7136366 2026-10-07T19:13:49Z Daoudsfouli 2603169 Blanked the page 7356451 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 3751085 7356426 7136391 2026-10-07T18:27:42Z Daoudsfouli 2603169 7356426 wikitext text/x-wiki ⵉⵙⵙⴼⵕ ⵓⴳⵏⵣⴰ ⵉ ⵡⵓⵔⴰⵔ | ⴰⵏⵣⴰ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ [[category:wq/zh]] tlkcudkxw1m448g4u6rpb7j5ued5y4v 0 3752083 7357054 7295624 2026-10-08T09:22:17Z 海南深情 2661224 补充 7357054 wikitext text/x-wiki '''识'''（英话：awareness），抑叫'''知道'''、'''自觉'''、'''知晓'''，是讲一只侬[[Wp/hnm/意识|意识]]遘[[Wp/hnm/物件|物件]]，阁再拿这枚物件利用伫[[Wp/hnm/动作|动作]]其控制面顶其状态。比论讲「看遘红色」（视觉）、知晓家己带有某款感情（[[Wp/hnm/气火|气火]]、[[Wp/hnm/欢喜|欢喜]]、[[Wp/hnm/抑郁|抑郁]]等）、阁再「知晓家己存在」（自我认识）按样会用报告出来其状态等。[[Wp/hnm/人类|人类]]就算是对家己其脑内所进行其处理，抑无是拢总带有识，相反，大半其处理过程拢无伴随自觉而进行（这枚一般叫无识）。 [[Category:Wp/hnm]] cfc33el1eod9mrfhe0lk1xmgpq76lu1 7357058 7357054 2026-10-08T09:23:22Z 海南深情 2661224 7357058 wikitext text/x-wiki '''识'''（英话：awareness），抑叫'''知道'''、'''自觉'''、'''知晓'''，是讲一只侬[[Wp/hnm/意识|意识]]遘[[Wp/hnm/物件|物件]]，阁再拿这枚物件利用伫[[Wp/hnm/动作|动作]]其控制面顶其状态。比论讲「望遘红色」（视觉）、知晓家己带有某款感情（[[Wp/hnm/气火|气火]]、[[Wp/hnm/欢喜|欢喜]]、[[Wp/hnm/抑郁|抑郁]]等）、阁再「知晓家己存在」（自我认识）按样会用报告出来其状态等。[[Wp/hnm/人类|人类]]就算是对家己其脑内所进行其处理，抑无是拢总带有识，相反，大半其处理过程拢无伴随自觉而进行（这枚一般叫无识）。 [[Category:Wp/hnm]] 6u68cfxzi850u0qmhgjx4faj08ied1j 10 3755169 7356450 7149475 2026-10-07T19:13:22Z Daoudsfouli 2603169 Blanked the page 7356450 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 3756423 7356513 7346128 2026-10-07T20:47:36Z Gregorio hau 2658033 correccion de ortografía 7356513 wikitext text/x-wiki [[File:Tejate & Maíz Criollo.jpg|thumb|Boonil tu'ux ku chíikpajal bix le che'eche' ixi'imo]] [[File:La Molienda Diorama Museo Jade INS CRI 01 2020 4395.jpg|left|thumb|Ko’olel táan u juch’ik u neek’ ixi’im]] [[File:Starr-090807-4113-Zea mays-ears near adult plants-Olinda-Maui (24878623871).jpg|thumb|Naal ]] Le sa'a' suuk u yuk'ul ti' mejen kaajo'ob, ku beeta'al yéetel ixi'im. K'abéet u muxiko'ob uti'al u beetiko'ob beyxan. [[Category:Wp/yua]] atqmv8bx2w28pu0b63pz8mty6j6zmax 0 3763504 7356317 7192731 2026-10-07T14:45:05Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356317 wikitext text/x-wiki <ref>[["Full Cabinet List As At 18 February 2009".]] New Vision (Kampala). 18 February 2009. Archived from the original on 13 February 2015. Retrieved 13 March 2015.</ref>'''Hope Ruhindi Mwesigye''' n'omunyabiragiro kandi omunyaby'obutegyeki omuri Uganda. Akaba ari minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa n'eby'obushohi kuruga ebiro 16 Okwa kabiri omuri 2009 kuhisya ebiro 27 Okwa kataano omuri 2011. Ekyo kitakabaireho, akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obutegyeki bw'omubyaro, kuruga Okwa mukaaga omuri 2006 kuhisya Okwa kabiri omuri 2011. Omu kuhindura abantu omu kakiiko k'abaminisita okwa ebiro 27 Okwa kataano omuri 2011, akaruga omu kakiiko k'abaminisita yaasikirwa Tress Bucyanayandi. == <ref>Ssenkaaba, Stephen (14 July 2007). [["Nabbingo Savours 65 Year Old Fruit".]] New Vision (Kampala). Archived from the original on 2015-02-11. Retrieved 13 March 2015.</ref><ref>[["Comprehensive List of New Cabinet Appointments & Dropped Ministers".]] Facebook.com. 27 May 2011. Retrieved 4 March 2015.</ref><ref>Mukasa, Henry (2 June 2006). [["Cabinet Ministries Allocated".]] New Vision (Kampala). Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 13 March 2015.</ref>Obuto bwe hamwe n'obwegyese == Akazaarwa ebiro 28 Okwa ikumi na kumwe omuri 1956, omuri Disiturikiti ya Kabale. Akashomera omuri Kabale High School' aha rurengo rwa O-Level, kandi aha rurengo rwa A-Level akashomera omuri Trinity College Nabbingo. Mukyala Mwesigye akatunga diguri y'ebiragiro ( Bachelor of Law) kuruga Makerere University. Aine na dipuroma omu by'ebiragiro, kuruga omu itendekyero ry'ebiragiro omuri Kampala. Okwongyera ahari ekyo, akatunga diguri ya kabiri omu by'abakazi n'ekikura ky'abantu. == Obukugu omu mirimo == Hope Mwesigye akakora nka Senior State Attorney omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza kumara emyaka munaana etakahikire 1988. Ahagati ya 1988 na 1991, akakora nka Program Officer aha Uganda Gender Resources Center, ekitongore ky'abantu buntu ekitari kya magoba. Ahagati ya 1991 na 2001, Akakora nka mukuru w'ekitongore ekyo ekitari kya magoba. Akakora nka ofiisa w'enteekateeka omu kitongore kya FIDA (Uganda), ekindi ekitari kya magoba ekirikukora aha kurwanirira obugabe bw'abakazi. Omuri 2001, akaza omu by'obutegyeki kandi yaatooranwa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu ishengyero omu Disiturikiti ya Kabale. Akagaruka yaatooranwa omuri 2006 aha tiketi y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement. Akasingwa Ronah Ninsiima omu karuuru k'okugaruka kutooranwa omuri 2011. Omwebembezi w'eby'obutegyeki, omujwekyerwa w'abakazi omuri Kabale. Omu kuhindura abantu omu kakiiko k'abaminisita okwa 27 Okwa kataano omuri 2011, akaruga omu kakiiko k'abaminisita. == Ebikukukwataho == Naagambwaho nk'orikukunda enteekateeka z'okurundaana abantu omu by'entunguuka. Ashweirwe kandi aine abaana bana. == Reeba n' Ebindi == Kabineti ya Uganda Eishengyero rya Uganda Disiturikiti ya Kabale == Ebyokureberaho == <ref>[["Small Farmers Hold Key To Food Security"]]. Daily Nation (Nairobi). 9 November 2010. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 13 March 2015.</ref> 5ew7cyc3z76yk1lr3b05esz2q947q44 0 3763566 7356194 7327139 2026-10-07T13:06:11Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356194 wikitext text/x-wiki <ref>Basiime, Felix (3 March 2017). [["Kabarole budgets Shs12 billion for new Bunyangabu District".]] Daily Monitor. Kampala. Archived from the original on 12 August 2017. Retrieved 14 January 2018.</ref>'''Adolf Kasaija Mwesige''' (akazaarwa ebiro 4 Okwa kana omuri 1966) n'omunyabiragiro kandi omunyaby'obutegyeki owaheereize nka minisita w'ebyokwerinda n'enshonga z'abazirwanireho omu kabineti ya Uganda kuruga ebiro 6 Okwa mukaaga omuri 2016 kuhisya ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 2021.Akaba ari minisita w'ebyanga kuruga ebiro 18 okwa kabiri omuri 2009 kuhisya ebiro 6 okwa mukaaga omuri 2016. Akaba ari omukiiki omwishengyero rya Bunyangabu omu disiturikiti ya Kabarole kuruga omuri 1996. Omu kwezi kwa mushanju omuri 2017, ekicweka kya Bunyangabu kikaruga omuri disiturikiti ya Kabarole kikakora disiturikiti ya Bunyangabu. == <ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). [["Museveni Names New Cabinet".]] ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 19 February 2015.</ref><ref>Vision Reporter (25 May 2004). [["Who will be the next Attorney General?".]] ''New Vision''. Kampala. p. 22. Retrieved 15 January 2018.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akashomera Nyakasura School omuri Fort Portal aha rurengo rwa A-Level. Mwesige aine diguri y'okubanza omu biragiro kuruga Makerere University, Yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda. Kandi aine dipuroma omu by'ebiragiro kuruga omu Law Development Centre omuri Kampala. Aine dipuroma omu biragiro by'ensi yoona kuruga omu kitongore ekirikureeberera eby'obutegyeki omuri Berlin, Germany hamwe na dipuroma omu biragiro by'obugabe bw'abantu kuruga omu kitongore ky'amahanga geeteeraine ekirikureeberera obugabe bw'abantu omuri Geneva, Switzerland. == Obukugu omu mirimo == Mwesige atwire ari omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda kuruga omuri 1994. Ahagati ya 1992 na 1996, akakora omu minisiture y'enshonga z'aheeru, nka ofiisa w'enshonga z'aheeru orikujunanizibwa aha nshonga z'ebiragiro hamwe n'enshonga z'obutegyeki. Ahagati ya 1996 na 2001, akakora nka mukuru w'ekitongore kya Mwesige, Egunyu & Company Advocates, ekitongore ky'ebiragiro ekya Uganda. Akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 1996, okujwekyera Bunyangabu County omu Disiturikiti ya Kabarole. Atakatandikire omuri 2009, Mwesige akaba ari minisita w'emirimo ya buriijo omu ofiisi y'enganzi y'eihanga. Akatooranwa nka minisita wa Gavumenti z'ebyanga ebiro 18 okwa kabiri omuri 2009. Omu mpindahinduka ya kabineti eya 27 okwa kataano omuri 2011, Mwesige akaguma aine ofiisi ye eya Gavumenti z'ebyanga. Akakora nka omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina kya Commonwealth Local Government Forum kuruga omuri 2011 kuhisya obu yaatwarwa aha ntebe ya minisita w'ebyokwerinda ebiro 6 okwa mukaaga omuri 2016, Akaza omu mwanya gwa Crispus Kiyonga, owaabingirwe omu kakiiko k'abaminisita. Akaza omu mwanya gwa Vincent Ssempijja ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 2021. Mwesige niwe muhandiiki w'eishengyero kuruga obu purezidenti yaamuronda omu kwezi kwa munaana omuri 2021. Omurimo ogu akagutwara omu mwanya gwa Jane Kibirige. == Eka == Adolf Mwesige n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana. == Reeba n'Ebindi == Kabineti ya Uganda Eishengyero rya Uganda<ref>Parliament of Uganda (30 June 2017). [["Parliament of Uganda Members of The 10th Parliament".]] Kampala: Parliament of Uganda. Retrieved 14 January 2018.</ref> == Ebyokureberaho == <ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016" (PDF). Daily Monitor. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> <references /> jdasrcf2fds5bnf7jlc24ty1n6fj11j 7356195 7356194 2026-10-07T13:06:28Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356195 wikitext text/x-wiki <ref>Basiime, Felix (3 March 2017). [["Kabarole budgets Shs12 billion for new Bunyangabu District".]] Daily Monitor. Kampala. Archived from the original on 12 August 2017. Retrieved 14 January 2018.</ref>'''Adolf Kasaija Mwesige''' (akazaarwa ebiro 4 Okwa kana omuri 1966) n'omunyabiragiro kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka minisita w'ebyokwerinda n'enshonga z'abazirwanireho omu kabineti ya Uganda kuruga ebiro 6 Okwa mukaaga omuri 2016 kuhisya ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 2021.Akaba ari minisita w'ebyanga kuruga ebiro 18 okwa kabiri omuri 2009 kuhisya ebiro 6 okwa mukaaga omuri 2016. Akaba ari omukiiki omwishengyero rya Bunyangabu omu disiturikiti ya Kabarole kuruga omuri 1996. Omu kwezi kwa mushanju omuri 2017, ekicweka kya Bunyangabu kikaruga omuri disiturikiti ya Kabarole kikakora disiturikiti ya Bunyangabu. == <ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). [["Museveni Names New Cabinet".]] ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 19 February 2015.</ref><ref>Vision Reporter (25 May 2004). [["Who will be the next Attorney General?".]] ''New Vision''. Kampala. p. 22. Retrieved 15 January 2018.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akashomera Nyakasura School omuri Fort Portal aha rurengo rwa A-Level. Mwesige aine diguri y'okubanza omu biragiro kuruga Makerere University, Yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda. Kandi aine dipuroma omu by'ebiragiro kuruga omu Law Development Centre omuri Kampala. Aine dipuroma omu biragiro by'ensi yoona kuruga omu kitongore ekirikureeberera eby'obutegyeki omuri Berlin, Germany hamwe na dipuroma omu biragiro by'obugabe bw'abantu kuruga omu kitongore ky'amahanga geeteeraine ekirikureeberera obugabe bw'abantu omuri Geneva, Switzerland. == Obukugu omu mirimo == Mwesige atwire ari omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda kuruga omuri 1994. Ahagati ya 1992 na 1996, akakora omu minisiture y'enshonga z'aheeru, nka ofiisa w'enshonga z'aheeru orikujunanizibwa aha nshonga z'ebiragiro hamwe n'enshonga z'obutegyeki. Ahagati ya 1996 na 2001, akakora nka mukuru w'ekitongore kya Mwesige, Egunyu & Company Advocates, ekitongore ky'ebiragiro ekya Uganda. Akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 1996, okujwekyera Bunyangabu County omu Disiturikiti ya Kabarole. Atakatandikire omuri 2009, Mwesige akaba ari minisita w'emirimo ya buriijo omu ofiisi y'enganzi y'eihanga. Akatooranwa nka minisita wa Gavumenti z'ebyanga ebiro 18 okwa kabiri omuri 2009. Omu mpindahinduka ya kabineti eya 27 okwa kataano omuri 2011, Mwesige akaguma aine ofiisi ye eya Gavumenti z'ebyanga. Akakora nka omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina kya Commonwealth Local Government Forum kuruga omuri 2011 kuhisya obu yaatwarwa aha ntebe ya minisita w'ebyokwerinda ebiro 6 okwa mukaaga omuri 2016, Akaza omu mwanya gwa Crispus Kiyonga, owaabingirwe omu kakiiko k'abaminisita. Akaza omu mwanya gwa Vincent Ssempijja ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 2021. Mwesige niwe muhandiiki w'eishengyero kuruga obu purezidenti yaamuronda omu kwezi kwa munaana omuri 2021. Omurimo ogu akagutwara omu mwanya gwa Jane Kibirige. == Eka == Adolf Mwesige n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana. == Reeba n'Ebindi == Kabineti ya Uganda Eishengyero rya Uganda<ref>Parliament of Uganda (30 June 2017). [["Parliament of Uganda Members of The 10th Parliament".]] Kampala: Parliament of Uganda. Retrieved 14 January 2018.</ref> == Ebyokureberaho == <ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016" (PDF). Daily Monitor. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> <references /> ti52cvz50ypxw6wc8rfgjoacbb3tomd 7356197 7356195 2026-10-07T13:07:07Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356197 wikitext text/x-wiki <ref>Basiime, Felix (3 March 2017). [["Kabarole budgets Shs12 billion for new Bunyangabu District".]] Daily Monitor. Kampala. Archived from the original on 12 August 2017. Retrieved 14 January 2018.</ref>'''Adolf Kasaija Mwesige''' (akazaarwa ebiro 4 Okwa kana omuri 1966) n'omunyabiragiro kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka minisita w'eby'okwerinda n'enshonga z'abazirwanireho omu kabineti ya Uganda kuruga ebiro 6 Okwa mukaaga omuri 2016 kuhisya ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 2021.Akaba ari minisita w'ebyanga kuruga ebiro 18 okwa kabiri omuri 2009 kuhisya ebiro 6 okwa mukaaga omuri 2016. Akaba ari omukiiki omwishengyero rya Bunyangabu omu disiturikiti ya Kabarole kuruga omuri 1996. Omu kwezi kwa mushanju omuri 2017, ekicweka kya Bunyangabu kikaruga omuri disiturikiti ya Kabarole kikakora disiturikiti ya Bunyangabu. == <ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). [["Museveni Names New Cabinet".]] ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 19 February 2015.</ref><ref>Vision Reporter (25 May 2004). [["Who will be the next Attorney General?".]] ''New Vision''. Kampala. p. 22. Retrieved 15 January 2018.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akashomera Nyakasura School omuri Fort Portal aha rurengo rwa A-Level. Mwesige aine diguri y'okubanza omu biragiro kuruga Makerere University, Yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda. Kandi aine dipuroma omu by'ebiragiro kuruga omu Law Development Centre omuri Kampala. Aine dipuroma omu biragiro by'ensi yoona kuruga omu kitongore ekirikureeberera eby'obutegyeki omuri Berlin, Germany hamwe na dipuroma omu biragiro by'obugabe bw'abantu kuruga omu kitongore ky'amahanga geeteeraine ekirikureeberera obugabe bw'abantu omuri Geneva, Switzerland. == Obukugu omu mirimo == Mwesige atwire ari omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda kuruga omuri 1994. Ahagati ya 1992 na 1996, akakora omu minisiture y'enshonga z'aheeru, nka ofiisa w'enshonga z'aheeru orikujunanizibwa aha nshonga z'ebiragiro hamwe n'enshonga z'obutegyeki. Ahagati ya 1996 na 2001, akakora nka mukuru w'ekitongore kya Mwesige, Egunyu & Company Advocates, ekitongore ky'ebiragiro ekya Uganda. Akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 1996, okujwekyera Bunyangabu County omu Disiturikiti ya Kabarole. Atakatandikire omuri 2009, Mwesige akaba ari minisita w'emirimo ya buriijo omu ofiisi y'enganzi y'eihanga. Akatooranwa nka minisita wa Gavumenti z'ebyanga ebiro 18 okwa kabiri omuri 2009. Omu mpindahinduka ya kabineti eya 27 okwa kataano omuri 2011, Mwesige akaguma aine ofiisi ye eya Gavumenti z'ebyanga. Akakora nka omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina kya Commonwealth Local Government Forum kuruga omuri 2011 kuhisya obu yaatwarwa aha ntebe ya minisita w'ebyokwerinda ebiro 6 okwa mukaaga omuri 2016, Akaza omu mwanya gwa Crispus Kiyonga, owaabingirwe omu kakiiko k'abaminisita. Akaza omu mwanya gwa Vincent Ssempijja ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 2021. Mwesige niwe muhandiiki w'eishengyero kuruga obu purezidenti yaamuronda omu kwezi kwa munaana omuri 2021. Omurimo ogu akagutwara omu mwanya gwa Jane Kibirige. == Eka == Adolf Mwesige n'omushaija oshweirwe kandi aine abaana. == Reeba n'Ebindi == Kabineti ya Uganda Eishengyero rya Uganda<ref>Parliament of Uganda (30 June 2017). [["Parliament of Uganda Members of The 10th Parliament".]] Kampala: Parliament of Uganda. Retrieved 14 January 2018.</ref> == Ebyokureberaho == <ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016" (PDF). Daily Monitor. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> <references /> id632aqes53ccn75eejl9khkbe0b2oz 7356237 7356197 2026-10-07T13:27:32Z MercyNdin 2704867 /* Eka */ Grammatical corrections 7356237 wikitext text/x-wiki <ref>Basiime, Felix (3 March 2017). [["Kabarole budgets Shs12 billion for new Bunyangabu District".]] Daily Monitor. Kampala. Archived from the original on 12 August 2017. Retrieved 14 January 2018.</ref>'''Adolf Kasaija Mwesige''' (akazaarwa ebiro 4 Okwa kana omuri 1966) n'omunyabiragiro kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka minisita w'eby'okwerinda n'enshonga z'abazirwanireho omu kabineti ya Uganda kuruga ebiro 6 Okwa mukaaga omuri 2016 kuhisya ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 2021.Akaba ari minisita w'ebyanga kuruga ebiro 18 okwa kabiri omuri 2009 kuhisya ebiro 6 okwa mukaaga omuri 2016. Akaba ari omukiiki omwishengyero rya Bunyangabu omu disiturikiti ya Kabarole kuruga omuri 1996. Omu kwezi kwa mushanju omuri 2017, ekicweka kya Bunyangabu kikaruga omuri disiturikiti ya Kabarole kikakora disiturikiti ya Bunyangabu. == <ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). [["Museveni Names New Cabinet".]] ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 19 February 2015.</ref><ref>Vision Reporter (25 May 2004). [["Who will be the next Attorney General?".]] ''New Vision''. Kampala. p. 22. Retrieved 15 January 2018.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akashomera Nyakasura School omuri Fort Portal aha rurengo rwa A-Level. Mwesige aine diguri y'okubanza omu biragiro kuruga Makerere University, Yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda. Kandi aine dipuroma omu by'ebiragiro kuruga omu Law Development Centre omuri Kampala. Aine dipuroma omu biragiro by'ensi yoona kuruga omu kitongore ekirikureeberera eby'obutegyeki omuri Berlin, Germany hamwe na dipuroma omu biragiro by'obugabe bw'abantu kuruga omu kitongore ky'amahanga geeteeraine ekirikureeberera obugabe bw'abantu omuri Geneva, Switzerland. == Obukugu omu mirimo == Mwesige atwire ari omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda kuruga omuri 1994. Ahagati ya 1992 na 1996, akakora omu minisiture y'enshonga z'aheeru, nka ofiisa w'enshonga z'aheeru orikujunanizibwa aha nshonga z'ebiragiro hamwe n'enshonga z'obutegyeki. Ahagati ya 1996 na 2001, akakora nka mukuru w'ekitongore kya Mwesige, Egunyu & Company Advocates, ekitongore ky'ebiragiro ekya Uganda. Akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 1996, okujwekyera Bunyangabu County omu Disiturikiti ya Kabarole. Atakatandikire omuri 2009, Mwesige akaba ari minisita w'emirimo ya buriijo omu ofiisi y'enganzi y'eihanga. Akatooranwa nka minisita wa Gavumenti z'ebyanga ebiro 18 okwa kabiri omuri 2009. Omu mpindahinduka ya kabineti eya 27 okwa kataano omuri 2011, Mwesige akaguma aine ofiisi ye eya Gavumenti z'ebyanga. Akakora nka omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina kya Commonwealth Local Government Forum kuruga omuri 2011 kuhisya obu yaatwarwa aha ntebe ya minisita w'ebyokwerinda ebiro 6 okwa mukaaga omuri 2016, Akaza omu mwanya gwa Crispus Kiyonga, owaabingirwe omu kakiiko k'abaminisita. Akaza omu mwanya gwa Vincent Ssempijja ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 2021. Mwesige niwe muhandiiki w'eishengyero kuruga obu purezidenti yaamuronda omu kwezi kwa munaana omuri 2021. Omurimo ogu akagutwara omu mwanya gwa Jane Kibirige. == Eka == Adolf Mwesige n'omushaija oshweire kandi aine abaana. == Reeba n'Ebindi == Kabineti ya Uganda Eishengyero rya Uganda<ref>Parliament of Uganda (30 June 2017). [["Parliament of Uganda Members of The 10th Parliament".]] Kampala: Parliament of Uganda. Retrieved 14 January 2018.</ref> == Ebyokureberaho == <ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016" (PDF). Daily Monitor. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> <references /> osdyy02c0zbvs3ui5vs6z7xd5d9bcun 7356240 7356237 2026-10-07T13:28:43Z MercyNdin 2704867 /* Obukugu omu mirimo */ Grammatical corrections 7356240 wikitext text/x-wiki <ref>Basiime, Felix (3 March 2017). [["Kabarole budgets Shs12 billion for new Bunyangabu District".]] Daily Monitor. Kampala. Archived from the original on 12 August 2017. Retrieved 14 January 2018.</ref>'''Adolf Kasaija Mwesige''' (akazaarwa ebiro 4 Okwa kana omuri 1966) n'omunyabiragiro kandi omunyaby'obutegyeki owaaheereize nka minisita w'eby'okwerinda n'enshonga z'abazirwanireho omu kabineti ya Uganda kuruga ebiro 6 Okwa mukaaga omuri 2016 kuhisya ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 2021.Akaba ari minisita w'ebyanga kuruga ebiro 18 okwa kabiri omuri 2009 kuhisya ebiro 6 okwa mukaaga omuri 2016. Akaba ari omukiiki omwishengyero rya Bunyangabu omu disiturikiti ya Kabarole kuruga omuri 1996. Omu kwezi kwa mushanju omuri 2017, ekicweka kya Bunyangabu kikaruga omuri disiturikiti ya Kabarole kikakora disiturikiti ya Bunyangabu. == <ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). [["Museveni Names New Cabinet".]] ''New Vision (Kampala)''. Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 19 February 2015.</ref><ref>Vision Reporter (25 May 2004). [["Who will be the next Attorney General?".]] ''New Vision''. Kampala. p. 22. Retrieved 15 January 2018.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akashomera Nyakasura School omuri Fort Portal aha rurengo rwa A-Level. Mwesige aine diguri y'okubanza omu biragiro kuruga Makerere University, Yunivasite erikukirayo obukuru omuri Uganda. Kandi aine dipuroma omu by'ebiragiro kuruga omu Law Development Centre omuri Kampala. Aine dipuroma omu biragiro by'ensi yoona kuruga omu kitongore ekirikureeberera eby'obutegyeki omuri Berlin, Germany hamwe na dipuroma omu biragiro by'obugabe bw'abantu kuruga omu kitongore ky'amahanga geeteeraine ekirikureeberera obugabe bw'abantu omuri Geneva, Switzerland. == Obukugu omu mirimo == Mwesige atwire ari omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda kuruga omuri 1994. Ahagati ya 1992 na 1996, akakora omu minisiture y'enshonga z'aheeru, nka ofiisa w'enshonga z'aheeru orikujunanizibwa aha nshonga z'ebiragiro hamwe n'enshonga z'obutegyeki. Ahagati ya 1996 na 2001, akakora nka mukuru w'ekitongore kya Mwesige, Egunyu & Company Advocates, ekitongore ky'ebiragiro ekya Uganda. Akabanza kutooranwa omu ishengyero omuri 1996, okujwekyera Bunyangabu County omu Disiturikiti ya Kabarole. Atakatandikire omuri 2009, Mwesige akaba ari minisita w'emirimo ya buriijo omu ofiisi y'enganzi y'eihanga. Akatooranwa nka minisita wa Gavumenti z'ebyanga ebiro 18 okwa kabiri omuri 2009. Omu mpindahinduka ya kabineti eya 27 okwa kataano omuri 2011, Mwesige akaguma aine ofiisi ye eya Gavumenti z'ebyanga. Akakora nka omuhwezi wa mukuru w'entebe y'ekibiina kya Commonwealth Local Government Forum kuruga omuri 2011 kuhisya obu yaatwarwa aha ntebe ya minisita w'ebyokwerinda ebiro 6 okwa mukaaga omuri 2016, Akaza omu mwanya gwa Crispus Kiyonga, owaabingirwe omu kakiiko kaba minisita. Akaza omu mwanya gwa Vincent Ssempijja ebiro 8 Okwa mukaaga omuri 2021. Mwesige niwe muhandiiki w'eishengyero kuruga obu purezidenti yaamuronda omu kwezi kwa munaana omuri 2021. Omurimo ogu akagutwara omu mwanya gwa Jane Kibirige. == Eka == Adolf Mwesige n'omushaija oshweire kandi aine abaana. == Reeba n'Ebindi == Kabineti ya Uganda Eishengyero rya Uganda<ref>Parliament of Uganda (30 June 2017). [["Parliament of Uganda Members of The 10th Parliament".]] Kampala: Parliament of Uganda. Retrieved 14 January 2018.</ref> == Ebyokureberaho == <ref>Uganda State House (6 June 2016). "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016" (PDF). Daily Monitor. Kampala. Archived from the original (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 7 June 2016.</ref> <references /> 4sq8wsbswqc5qowy71rhl5yytrnjqfi 0 3779810 7356162 7337682 2026-10-07T12:40:26Z MercyNdin 2704867 /* Amagara ge */ Grammatical corrections 7356162 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16152010}} '''Samuel Turyagyenda''' n'omupooriisi Omunyayuganda, omuvugi w'enyonyi omukugu kandi ofiisa w'amahe. Akaheereza nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF). Akatooranwa omu mwanya ogwo omu Kwa kataano omuri 2013,<ref name=":0">Sulaiman Kakaire (29 May 2013). [http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they "New Army Big Wigs: Who Are They?"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 10 March 2015.</ref> arikuhikaana n'omumyoka w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF).<ref>Jim Fisher (3 January 2012). [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 "Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force"]. United States Air Force. [https://web.archive.org/web/20150402124252/http://www.usafe.af.mil/news/story.asp?id=123284938 Archived] from the original on 2 April 2015. Retrieved 10 March 2015.</ref> Akahuumura omu Kwaikumi na kumwe omuri 2019.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1523633 "UPDF retires three Generals"]. New Vision. Retrieved 2022-05-05.</ref> == Ebyafaayo n'okutendekwa == Samuel Turyagyenda akazaarwa omu Disiturikiti ya Rukungiri omuri 1952. Kuruga omuri 1973 kuhisya omuri 1976, akeegyera omu ekyabaire kiri Soviet Union, arikujwara Dipuloma omu Commercial Civil Aviation, obwo ari memba w'ekitongore kya Uganda Police Force. Omuri 1986, akeegyera omuri Libya, arikutwara Conversion/Transition Course aha MI-8/MI-17 Helicopter. Akaza n'omu ishomero rya Air Command and Staff Course ahari Maxwell Air Force Base, omuri Montgomery, Alabama, United States. Bwanyima, akatandika omushomo gw'okugarura busya enyonyi ezirikuguruka omu mwanya omuri Kazan, Russia. Akaza n'omu ishomero aha bikwatiraine na Commercial Rotorcraft omuri United States of America, omuri 1997. Bwanyima akaza omu ishomero aha bikwatiraine na Conversion/Transition Course aha Bell Helicopter Training College omuri Hurst, Texas, United States.<ref name=":0" /> == Omulimo gw'amahe == Samuel Turyagyenda akakora nk'omuporiisi, omu pooriisi ya Uganda, kuruga 1973 kuhisya 1985. Omuri 1986, akahinduka yaaza omu National Resistance Army. Yaheereize nk'omuduumizi w'ekibinja ky'enyonyi za MI-17 Helicopters, omu Uganda People's Defence Forces. Bwanyima akaba naakora nk'orikukurira amahe g'omumwanya omu Uganda. Akaba ari omuhwezi w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya aha rurengo rwa brigadier, ahonaaho atakatungire omwanya gw'obukuru bwa major general kandi yaatooranwa aha mwanya gwe oguriho hati<ref>Muhereza, Robert (11 May 2014). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Former-air-force-flight-director-laid-to-rest/-/688334/2310170/-/format/xhtml/-/iw7whh/-/index.html "Former Air force Flight Director Laid To Rest"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 10 March 2015.[permanent dead link]</ref> nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya ga UPDF kandi omuvugi mukuru w'enyonyi ya purezidenti.<ref name=":0" /><ref>Kato, Joshua (24 May 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/643116-katumba-wamala-new-cdf.html "Katumba Wamala Is New Chief of Defense Forces"]. New Vision (Kampala). Retrieved 10 March 2015.</ref> == Amagara ge == Ashwire abaana mukaaga. Aine ediini y'Ekikristaayo. == Reeba na == * UPDF * Wilson Mbadi * [[Wp/nyn/Katumba Wamala|Katumba Wamala]] * David Muhoozi * [[Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] == Obujurizi == <references /> == Obujurizi Obwaheru == * [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force] [[Category:Wp/nyn]] 6rgp8sqpbve6uj37ujmduq2ebqcmxwb 7356163 7356162 2026-10-07T12:40:41Z MercyNdin 2704867 /* Amagara ge */ Grammatical corrections 7356163 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16152010}} '''Samuel Turyagyenda''' n'omupooriisi Omunyayuganda, omuvugi w'enyonyi omukugu kandi ofiisa w'amahe. Akaheereza nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF). Akatooranwa omu mwanya ogwo omu Kwa kataano omuri 2013,<ref name=":0">Sulaiman Kakaire (29 May 2013). [http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they "New Army Big Wigs: Who Are They?"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 10 March 2015.</ref> arikuhikaana n'omumyoka w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF).<ref>Jim Fisher (3 January 2012). [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 "Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force"]. United States Air Force. [https://web.archive.org/web/20150402124252/http://www.usafe.af.mil/news/story.asp?id=123284938 Archived] from the original on 2 April 2015. Retrieved 10 March 2015.</ref> Akahuumura omu Kwaikumi na kumwe omuri 2019.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1523633 "UPDF retires three Generals"]. New Vision. Retrieved 2022-05-05.</ref> == Ebyafaayo n'okutendekwa == Samuel Turyagyenda akazaarwa omu Disiturikiti ya Rukungiri omuri 1952. Kuruga omuri 1973 kuhisya omuri 1976, akeegyera omu ekyabaire kiri Soviet Union, arikujwara Dipuloma omu Commercial Civil Aviation, obwo ari memba w'ekitongore kya Uganda Police Force. Omuri 1986, akeegyera omuri Libya, arikutwara Conversion/Transition Course aha MI-8/MI-17 Helicopter. Akaza n'omu ishomero rya Air Command and Staff Course ahari Maxwell Air Force Base, omuri Montgomery, Alabama, United States. Bwanyima, akatandika omushomo gw'okugarura busya enyonyi ezirikuguruka omu mwanya omuri Kazan, Russia. Akaza n'omu ishomero aha bikwatiraine na Commercial Rotorcraft omuri United States of America, omuri 1997. Bwanyima akaza omu ishomero aha bikwatiraine na Conversion/Transition Course aha Bell Helicopter Training College omuri Hurst, Texas, United States.<ref name=":0" /> == Omulimo gw'amahe == Samuel Turyagyenda akakora nk'omuporiisi, omu pooriisi ya Uganda, kuruga 1973 kuhisya 1985. Omuri 1986, akahinduka yaaza omu National Resistance Army. Yaheereize nk'omuduumizi w'ekibinja ky'enyonyi za MI-17 Helicopters, omu Uganda People's Defence Forces. Bwanyima akaba naakora nk'orikukurira amahe g'omumwanya omu Uganda. Akaba ari omuhwezi w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya aha rurengo rwa brigadier, ahonaaho atakatungire omwanya gw'obukuru bwa major general kandi yaatooranwa aha mwanya gwe oguriho hati<ref>Muhereza, Robert (11 May 2014). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Former-air-force-flight-director-laid-to-rest/-/688334/2310170/-/format/xhtml/-/iw7whh/-/index.html "Former Air force Flight Director Laid To Rest"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 10 March 2015.[permanent dead link]</ref> nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya ga UPDF kandi omuvugi mukuru w'enyonyi ya purezidenti.<ref name=":0" /><ref>Kato, Joshua (24 May 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/643116-katumba-wamala-new-cdf.html "Katumba Wamala Is New Chief of Defense Forces"]. New Vision (Kampala). Retrieved 10 March 2015.</ref> == Amagara ge == Ashwire Kandi abaana mukaaga. Aine ediini y'Ekikristaayo. == Reeba na == * UPDF * Wilson Mbadi * [[Wp/nyn/Katumba Wamala|Katumba Wamala]] * David Muhoozi * [[Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] == Obujurizi == <references /> == Obujurizi Obwaheru == * [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force] [[Category:Wp/nyn]] 5cyd6r8gj2ueshciq1lk6xu8k6chcy1 7356164 7356163 2026-10-07T12:41:17Z MercyNdin 2704867 /* Amagara ge */ Grammatical corrections 7356164 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16152010}} '''Samuel Turyagyenda''' n'omupooriisi Omunyayuganda, omuvugi w'enyonyi omukugu kandi ofiisa w'amahe. Akaheereza nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF). Akatooranwa omu mwanya ogwo omu Kwa kataano omuri 2013,<ref name=":0">Sulaiman Kakaire (29 May 2013). [http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they "New Army Big Wigs: Who Are They?"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 10 March 2015.</ref> arikuhikaana n'omumyoka w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF).<ref>Jim Fisher (3 January 2012). [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 "Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force"]. United States Air Force. [https://web.archive.org/web/20150402124252/http://www.usafe.af.mil/news/story.asp?id=123284938 Archived] from the original on 2 April 2015. Retrieved 10 March 2015.</ref> Akahuumura omu Kwaikumi na kumwe omuri 2019.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1523633 "UPDF retires three Generals"]. New Vision. Retrieved 2022-05-05.</ref> == Ebyafaayo n'okutendekwa == Samuel Turyagyenda akazaarwa omu Disiturikiti ya Rukungiri omuri 1952. Kuruga omuri 1973 kuhisya omuri 1976, akeegyera omu ekyabaire kiri Soviet Union, arikujwara Dipuloma omu Commercial Civil Aviation, obwo ari memba w'ekitongore kya Uganda Police Force. Omuri 1986, akeegyera omuri Libya, arikutwara Conversion/Transition Course aha MI-8/MI-17 Helicopter. Akaza n'omu ishomero rya Air Command and Staff Course ahari Maxwell Air Force Base, omuri Montgomery, Alabama, United States. Bwanyima, akatandika omushomo gw'okugarura busya enyonyi ezirikuguruka omu mwanya omuri Kazan, Russia. Akaza n'omu ishomero aha bikwatiraine na Commercial Rotorcraft omuri United States of America, omuri 1997. Bwanyima akaza omu ishomero aha bikwatiraine na Conversion/Transition Course aha Bell Helicopter Training College omuri Hurst, Texas, United States.<ref name=":0" /> == Omulimo gw'amahe == Samuel Turyagyenda akakora nk'omuporiisi, omu pooriisi ya Uganda, kuruga 1973 kuhisya 1985. Omuri 1986, akahinduka yaaza omu National Resistance Army. Yaheereize nk'omuduumizi w'ekibinja ky'enyonyi za MI-17 Helicopters, omu Uganda People's Defence Forces. Bwanyima akaba naakora nk'orikukurira amahe g'omumwanya omu Uganda. Akaba ari omuhwezi w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya aha rurengo rwa brigadier, ahonaaho atakatungire omwanya gw'obukuru bwa major general kandi yaatooranwa aha mwanya gwe oguriho hati<ref>Muhereza, Robert (11 May 2014). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Former-air-force-flight-director-laid-to-rest/-/688334/2310170/-/format/xhtml/-/iw7whh/-/index.html "Former Air force Flight Director Laid To Rest"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 10 March 2015.[permanent dead link]</ref> nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya ga UPDF kandi omuvugi mukuru w'enyonyi ya purezidenti.<ref name=":0" /><ref>Kato, Joshua (24 May 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/643116-katumba-wamala-new-cdf.html "Katumba Wamala Is New Chief of Defense Forces"]. New Vision (Kampala). Retrieved 10 March 2015.</ref> == Amagara ge == Ashwire Kandi abaana mukaaga. y'Ekikristaayo. == Reeba na == * UPDF * Wilson Mbadi * [[Wp/nyn/Katumba Wamala|Katumba Wamala]] * David Muhoozi * [[Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] == Obujurizi == <references /> == Obujurizi Obwaheru == * [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force] [[Category:Wp/nyn]] nsxajj6wze38uta30h9qctgh06zhxcd 7356165 7356164 2026-10-07T12:41:45Z MercyNdin 2704867 /* Amagara ge */ Grammatical corrections 7356165 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16152010}} '''Samuel Turyagyenda''' n'omupooriisi Omunyayuganda, omuvugi w'enyonyi omukugu kandi ofiisa w'amahe. Akaheereza nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF). Akatooranwa omu mwanya ogwo omu Kwa kataano omuri 2013,<ref name=":0">Sulaiman Kakaire (29 May 2013). [http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they "New Army Big Wigs: Who Are They?"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 10 March 2015.</ref> arikuhikaana n'omumyoka w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF).<ref>Jim Fisher (3 January 2012). [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 "Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force"]. United States Air Force. [https://web.archive.org/web/20150402124252/http://www.usafe.af.mil/news/story.asp?id=123284938 Archived] from the original on 2 April 2015. Retrieved 10 March 2015.</ref> Akahuumura omu Kwaikumi na kumwe omuri 2019.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1523633 "UPDF retires three Generals"]. New Vision. Retrieved 2022-05-05.</ref> == Ebyafaayo n'okutendekwa == Samuel Turyagyenda akazaarwa omu Disiturikiti ya Rukungiri omuri 1952. Kuruga omuri 1973 kuhisya omuri 1976, akeegyera omu ekyabaire kiri Soviet Union, arikujwara Dipuloma omu Commercial Civil Aviation, obwo ari memba w'ekitongore kya Uganda Police Force. Omuri 1986, akeegyera omuri Libya, arikutwara Conversion/Transition Course aha MI-8/MI-17 Helicopter. Akaza n'omu ishomero rya Air Command and Staff Course ahari Maxwell Air Force Base, omuri Montgomery, Alabama, United States. Bwanyima, akatandika omushomo gw'okugarura busya enyonyi ezirikuguruka omu mwanya omuri Kazan, Russia. Akaza n'omu ishomero aha bikwatiraine na Commercial Rotorcraft omuri United States of America, omuri 1997. Bwanyima akaza omu ishomero aha bikwatiraine na Conversion/Transition Course aha Bell Helicopter Training College omuri Hurst, Texas, United States.<ref name=":0" /> == Omulimo gw'amahe == Samuel Turyagyenda akakora nk'omuporiisi, omu pooriisi ya Uganda, kuruga 1973 kuhisya 1985. Omuri 1986, akahinduka yaaza omu National Resistance Army. Yaheereize nk'omuduumizi w'ekibinja ky'enyonyi za MI-17 Helicopters, omu Uganda People's Defence Forces. Bwanyima akaba naakora nk'orikukurira amahe g'omumwanya omu Uganda. Akaba ari omuhwezi w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya aha rurengo rwa brigadier, ahonaaho atakatungire omwanya gw'obukuru bwa major general kandi yaatooranwa aha mwanya gwe oguriho hati<ref>Muhereza, Robert (11 May 2014). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Former-air-force-flight-director-laid-to-rest/-/688334/2310170/-/format/xhtml/-/iw7whh/-/index.html "Former Air force Flight Director Laid To Rest"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 10 March 2015.[permanent dead link]</ref> nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya ga UPDF kandi omuvugi mukuru w'enyonyi ya purezidenti.<ref name=":0" /><ref>Kato, Joshua (24 May 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/643116-katumba-wamala-new-cdf.html "Katumba Wamala Is New Chief of Defense Forces"]. New Vision (Kampala). Retrieved 10 March 2015.</ref> == Amagara ge == Ashwire Kandi abaana mukaaga y'Ekstaayo. == Reeba na == * UPDF * Wilson Mbadi * [[Wp/nyn/Katumba Wamala|Katumba Wamala]] * David Muhoozi * [[Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] == Obujurizi == <references /> == Obujurizi Obwaheru == * [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force] [[Category:Wp/nyn]] jv76kzpb0jy0a5ywqr56sl07te2atyp 7356166 7356165 2026-10-07T12:41:59Z MercyNdin 2704867 /* Amagara ge */ Grammatical corrections 7356166 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16152010}} '''Samuel Turyagyenda''' n'omupooriisi Omunyayuganda, omuvugi w'enyonyi omukugu kandi ofiisa w'amahe. Akaheereza nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF). Akatooranwa omu mwanya ogwo omu Kwa kataano omuri 2013,<ref name=":0">Sulaiman Kakaire (29 May 2013). [http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they "New Army Big Wigs: Who Are They?"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 10 March 2015.</ref> arikuhikaana n'omumyoka w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF).<ref>Jim Fisher (3 January 2012). [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 "Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force"]. United States Air Force. [https://web.archive.org/web/20150402124252/http://www.usafe.af.mil/news/story.asp?id=123284938 Archived] from the original on 2 April 2015. Retrieved 10 March 2015.</ref> Akahuumura omu Kwaikumi na kumwe omuri 2019.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1523633 "UPDF retires three Generals"]. New Vision. Retrieved 2022-05-05.</ref> == Ebyafaayo n'okutendekwa == Samuel Turyagyenda akazaarwa omu Disiturikiti ya Rukungiri omuri 1952. Kuruga omuri 1973 kuhisya omuri 1976, akeegyera omu ekyabaire kiri Soviet Union, arikujwara Dipuloma omu Commercial Civil Aviation, obwo ari memba w'ekitongore kya Uganda Police Force. Omuri 1986, akeegyera omuri Libya, arikutwara Conversion/Transition Course aha MI-8/MI-17 Helicopter. Akaza n'omu ishomero rya Air Command and Staff Course ahari Maxwell Air Force Base, omuri Montgomery, Alabama, United States. Bwanyima, akatandika omushomo gw'okugarura busya enyonyi ezirikuguruka omu mwanya omuri Kazan, Russia. Akaza n'omu ishomero aha bikwatiraine na Commercial Rotorcraft omuri United States of America, omuri 1997. Bwanyima akaza omu ishomero aha bikwatiraine na Conversion/Transition Course aha Bell Helicopter Training College omuri Hurst, Texas, United States.<ref name=":0" /> == Omulimo gw'amahe == Samuel Turyagyenda akakora nk'omuporiisi, omu pooriisi ya Uganda, kuruga 1973 kuhisya 1985. Omuri 1986, akahinduka yaaza omu National Resistance Army. Yaheereize nk'omuduumizi w'ekibinja ky'enyonyi za MI-17 Helicopters, omu Uganda People's Defence Forces. Bwanyima akaba naakora nk'orikukurira amahe g'omumwanya omu Uganda. Akaba ari omuhwezi w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya aha rurengo rwa brigadier, ahonaaho atakatungire omwanya gw'obukuru bwa major general kandi yaatooranwa aha mwanya gwe oguriho hati<ref>Muhereza, Robert (11 May 2014). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Former-air-force-flight-director-laid-to-rest/-/688334/2310170/-/format/xhtml/-/iw7whh/-/index.html "Former Air force Flight Director Laid To Rest"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 10 March 2015.[permanent dead link]</ref> nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya ga UPDF kandi omuvugi mukuru w'enyonyi ya purezidenti.<ref name=":0" /><ref>Kato, Joshua (24 May 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/643116-katumba-wamala-new-cdf.html "Katumba Wamala Is New Chief of Defense Forces"]. New Vision (Kampala). Retrieved 10 March 2015.</ref> == Amagara ge == Ashwire Kandi abaana mukaaga taayo. == Reeba na == * UPDF * Wilson Mbadi * [[Wp/nyn/Katumba Wamala|Katumba Wamala]] * David Muhoozi * [[Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] == Obujurizi == <references /> == Obujurizi Obwaheru == * [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force] [[Category:Wp/nyn]] my9vjo5r9ppulge6mljri8solryu527 7356167 7356166 2026-10-07T12:42:15Z MercyNdin 2704867 /* Amagara ge */ Grammatical corrections 7356167 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16152010}} '''Samuel Turyagyenda''' n'omupooriisi Omunyayuganda, omuvugi w'enyonyi omukugu kandi ofiisa w'amahe. Akaheereza nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF). Akatooranwa omu mwanya ogwo omu Kwa kataano omuri 2013,<ref name=":0">Sulaiman Kakaire (29 May 2013). [http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they "New Army Big Wigs: Who Are They?"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 10 March 2015.</ref> arikuhikaana n'omumyoka w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF).<ref>Jim Fisher (3 January 2012). [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 "Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force"]. United States Air Force. [https://web.archive.org/web/20150402124252/http://www.usafe.af.mil/news/story.asp?id=123284938 Archived] from the original on 2 April 2015. Retrieved 10 March 2015.</ref> Akahuumura omu Kwaikumi na kumwe omuri 2019.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1523633 "UPDF retires three Generals"]. New Vision. Retrieved 2022-05-05.</ref> == Ebyafaayo n'okutendekwa == Samuel Turyagyenda akazaarwa omu Disiturikiti ya Rukungiri omuri 1952. Kuruga omuri 1973 kuhisya omuri 1976, akeegyera omu ekyabaire kiri Soviet Union, arikujwara Dipuloma omu Commercial Civil Aviation, obwo ari memba w'ekitongore kya Uganda Police Force. Omuri 1986, akeegyera omuri Libya, arikutwara Conversion/Transition Course aha MI-8/MI-17 Helicopter. Akaza n'omu ishomero rya Air Command and Staff Course ahari Maxwell Air Force Base, omuri Montgomery, Alabama, United States. Bwanyima, akatandika omushomo gw'okugarura busya enyonyi ezirikuguruka omu mwanya omuri Kazan, Russia. Akaza n'omu ishomero aha bikwatiraine na Commercial Rotorcraft omuri United States of America, omuri 1997. Bwanyima akaza omu ishomero aha bikwatiraine na Conversion/Transition Course aha Bell Helicopter Training College omuri Hurst, Texas, United States.<ref name=":0" /> == Omulimo gw'amahe == Samuel Turyagyenda akakora nk'omuporiisi, omu pooriisi ya Uganda, kuruga 1973 kuhisya 1985. Omuri 1986, akahinduka yaaza omu National Resistance Army. Yaheereize nk'omuduumizi w'ekibinja ky'enyonyi za MI-17 Helicopters, omu Uganda People's Defence Forces. Bwanyima akaba naakora nk'orikukurira amahe g'omumwanya omu Uganda. Akaba ari omuhwezi w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya aha rurengo rwa brigadier, ahonaaho atakatungire omwanya gw'obukuru bwa major general kandi yaatooranwa aha mwanya gwe oguriho hati<ref>Muhereza, Robert (11 May 2014). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Former-air-force-flight-director-laid-to-rest/-/688334/2310170/-/format/xhtml/-/iw7whh/-/index.html "Former Air force Flight Director Laid To Rest"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 10 March 2015.[permanent dead link]</ref> nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya ga UPDF kandi omuvugi mukuru w'enyonyi ya purezidenti.<ref name=":0" /><ref>Kato, Joshua (24 May 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/643116-katumba-wamala-new-cdf.html "Katumba Wamala Is New Chief of Defense Forces"]. New Vision (Kampala). Retrieved 10 March 2015.</ref> == Amagara ge == Ashwire Kandi abaana mukaaga Kandi taayo. == Reeba na == * UPDF * Wilson Mbadi * [[Wp/nyn/Katumba Wamala|Katumba Wamala]] * David Muhoozi * [[Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] == Obujurizi == <references /> == Obujurizi Obwaheru == * [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force] [[Category:Wp/nyn]] fd2xvbtwpoazbxlwyrbu05guu3kgbr7 7356168 7356167 2026-10-07T12:42:45Z MercyNdin 2704867 /* Amagara ge */ Grammatical corrections 7356168 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16152010}} '''Samuel Turyagyenda''' n'omupooriisi Omunyayuganda, omuvugi w'enyonyi omukugu kandi ofiisa w'amahe. Akaheereza nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF). Akatooranwa omu mwanya ogwo omu Kwa kataano omuri 2013,<ref name=":0">Sulaiman Kakaire (29 May 2013). [http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they "New Army Big Wigs: Who Are They?"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 10 March 2015.</ref> arikuhikaana n'omumyoka w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF).<ref>Jim Fisher (3 January 2012). [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 "Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force"]. United States Air Force. [https://web.archive.org/web/20150402124252/http://www.usafe.af.mil/news/story.asp?id=123284938 Archived] from the original on 2 April 2015. Retrieved 10 March 2015.</ref> Akahuumura omu Kwaikumi na kumwe omuri 2019.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1523633 "UPDF retires three Generals"]. New Vision. Retrieved 2022-05-05.</ref> == Ebyafaayo n'okutendekwa == Samuel Turyagyenda akazaarwa omu Disiturikiti ya Rukungiri omuri 1952. Kuruga omuri 1973 kuhisya omuri 1976, akeegyera omu ekyabaire kiri Soviet Union, arikujwara Dipuloma omu Commercial Civil Aviation, obwo ari memba w'ekitongore kya Uganda Police Force. Omuri 1986, akeegyera omuri Libya, arikutwara Conversion/Transition Course aha MI-8/MI-17 Helicopter. Akaza n'omu ishomero rya Air Command and Staff Course ahari Maxwell Air Force Base, omuri Montgomery, Alabama, United States. Bwanyima, akatandika omushomo gw'okugarura busya enyonyi ezirikuguruka omu mwanya omuri Kazan, Russia. Akaza n'omu ishomero aha bikwatiraine na Commercial Rotorcraft omuri United States of America, omuri 1997. Bwanyima akaza omu ishomero aha bikwatiraine na Conversion/Transition Course aha Bell Helicopter Training College omuri Hurst, Texas, United States.<ref name=":0" /> == Omulimo gw'amahe == Samuel Turyagyenda akakora nk'omuporiisi, omu pooriisi ya Uganda, kuruga 1973 kuhisya 1985. Omuri 1986, akahinduka yaaza omu National Resistance Army. Yaheereize nk'omuduumizi w'ekibinja ky'enyonyi za MI-17 Helicopters, omu Uganda People's Defence Forces. Bwanyima akaba naakora nk'orikukurira amahe g'omumwanya omu Uganda. Akaba ari omuhwezi w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya aha rurengo rwa brigadier, ahonaaho atakatungire omwanya gw'obukuru bwa major general kandi yaatooranwa aha mwanya gwe oguriho hati<ref>Muhereza, Robert (11 May 2014). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Former-air-force-flight-director-laid-to-rest/-/688334/2310170/-/format/xhtml/-/iw7whh/-/index.html "Former Air force Flight Director Laid To Rest"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 10 March 2015.[permanent dead link]</ref> nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya ga UPDF kandi omuvugi mukuru w'enyonyi ya purezidenti.<ref name=":0" /><ref>Kato, Joshua (24 May 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/643116-katumba-wamala-new-cdf.html "Katumba Wamala Is New Chief of Defense Forces"]. New Vision (Kampala). Retrieved 10 March 2015.</ref> == Amagara ge == Ashwire Kandi abaana mukaaga Kandi nOmutaayo. == Reeba na == * UPDF * Wilson Mbadi * [[Wp/nyn/Katumba Wamala|Katumba Wamala]] * David Muhoozi * [[Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] == Obujurizi == <references /> == Obujurizi Obwaheru == * [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force] [[Category:Wp/nyn]] 8iioa6i1web8fmwz3qxjgt9zmhrk0lg 7356169 7356168 2026-10-07T12:43:03Z MercyNdin 2704867 /* Amagara ge */ Grammatical corrections 7356169 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16152010}} '''Samuel Turyagyenda''' n'omupooriisi Omunyayuganda, omuvugi w'enyonyi omukugu kandi ofiisa w'amahe. Akaheereza nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF). Akatooranwa omu mwanya ogwo omu Kwa kataano omuri 2013,<ref name=":0">Sulaiman Kakaire (29 May 2013). [http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they "New Army Big Wigs: Who Are They?"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 10 March 2015.</ref> arikuhikaana n'omumyoka w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF).<ref>Jim Fisher (3 January 2012). [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 "Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force"]. United States Air Force. [https://web.archive.org/web/20150402124252/http://www.usafe.af.mil/news/story.asp?id=123284938 Archived] from the original on 2 April 2015. Retrieved 10 March 2015.</ref> Akahuumura omu Kwaikumi na kumwe omuri 2019.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1523633 "UPDF retires three Generals"]. New Vision. Retrieved 2022-05-05.</ref> == Ebyafaayo n'okutendekwa == Samuel Turyagyenda akazaarwa omu Disiturikiti ya Rukungiri omuri 1952. Kuruga omuri 1973 kuhisya omuri 1976, akeegyera omu ekyabaire kiri Soviet Union, arikujwara Dipuloma omu Commercial Civil Aviation, obwo ari memba w'ekitongore kya Uganda Police Force. Omuri 1986, akeegyera omuri Libya, arikutwara Conversion/Transition Course aha MI-8/MI-17 Helicopter. Akaza n'omu ishomero rya Air Command and Staff Course ahari Maxwell Air Force Base, omuri Montgomery, Alabama, United States. Bwanyima, akatandika omushomo gw'okugarura busya enyonyi ezirikuguruka omu mwanya omuri Kazan, Russia. Akaza n'omu ishomero aha bikwatiraine na Commercial Rotorcraft omuri United States of America, omuri 1997. Bwanyima akaza omu ishomero aha bikwatiraine na Conversion/Transition Course aha Bell Helicopter Training College omuri Hurst, Texas, United States.<ref name=":0" /> == Omulimo gw'amahe == Samuel Turyagyenda akakora nk'omuporiisi, omu pooriisi ya Uganda, kuruga 1973 kuhisya 1985. Omuri 1986, akahinduka yaaza omu National Resistance Army. Yaheereize nk'omuduumizi w'ekibinja ky'enyonyi za MI-17 Helicopters, omu Uganda People's Defence Forces. Bwanyima akaba naakora nk'orikukurira amahe g'omumwanya omu Uganda. Akaba ari omuhwezi w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya aha rurengo rwa brigadier, ahonaaho atakatungire omwanya gw'obukuru bwa major general kandi yaatooranwa aha mwanya gwe oguriho hati<ref>Muhereza, Robert (11 May 2014). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Former-air-force-flight-director-laid-to-rest/-/688334/2310170/-/format/xhtml/-/iw7whh/-/index.html "Former Air force Flight Director Laid To Rest"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 10 March 2015.[permanent dead link]</ref> nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya ga UPDF kandi omuvugi mukuru w'enyonyi ya purezidenti.<ref name=":0" /><ref>Kato, Joshua (24 May 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/643116-katumba-wamala-new-cdf.html "Katumba Wamala Is New Chief of Defense Forces"]. New Vision (Kampala). Retrieved 10 March 2015.</ref> == Amagara ge == Ashwire Kandi abaana mukaaga Kandi nOmukuritaayo. == Reeba na == * UPDF * Wilson Mbadi * [[Wp/nyn/Katumba Wamala|Katumba Wamala]] * David Muhoozi * [[Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] == Obujurizi == <references /> == Obujurizi Obwaheru == * [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force] [[Category:Wp/nyn]] mbbkfbgf6giyodnpctconnyrn9o512s 7356170 7356169 2026-10-07T12:43:15Z MercyNdin 2704867 /* Amagara ge */ Grammatical corrections 7356170 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16152010}} '''Samuel Turyagyenda''' n'omupooriisi Omunyayuganda, omuvugi w'enyonyi omukugu kandi ofiisa w'amahe. Akaheereza nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF). Akatooranwa omu mwanya ogwo omu Kwa kataano omuri 2013,<ref name=":0">Sulaiman Kakaire (29 May 2013). [http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they "New Army Big Wigs: Who Are They?"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 10 March 2015.</ref> arikuhikaana n'omumyoka w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF).<ref>Jim Fisher (3 January 2012). [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 "Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force"]. United States Air Force. [https://web.archive.org/web/20150402124252/http://www.usafe.af.mil/news/story.asp?id=123284938 Archived] from the original on 2 April 2015. Retrieved 10 March 2015.</ref> Akahuumura omu Kwaikumi na kumwe omuri 2019.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1523633 "UPDF retires three Generals"]. New Vision. Retrieved 2022-05-05.</ref> == Ebyafaayo n'okutendekwa == Samuel Turyagyenda akazaarwa omu Disiturikiti ya Rukungiri omuri 1952. Kuruga omuri 1973 kuhisya omuri 1976, akeegyera omu ekyabaire kiri Soviet Union, arikujwara Dipuloma omu Commercial Civil Aviation, obwo ari memba w'ekitongore kya Uganda Police Force. Omuri 1986, akeegyera omuri Libya, arikutwara Conversion/Transition Course aha MI-8/MI-17 Helicopter. Akaza n'omu ishomero rya Air Command and Staff Course ahari Maxwell Air Force Base, omuri Montgomery, Alabama, United States. Bwanyima, akatandika omushomo gw'okugarura busya enyonyi ezirikuguruka omu mwanya omuri Kazan, Russia. Akaza n'omu ishomero aha bikwatiraine na Commercial Rotorcraft omuri United States of America, omuri 1997. Bwanyima akaza omu ishomero aha bikwatiraine na Conversion/Transition Course aha Bell Helicopter Training College omuri Hurst, Texas, United States.<ref name=":0" /> == Omulimo gw'amahe == Samuel Turyagyenda akakora nk'omuporiisi, omu pooriisi ya Uganda, kuruga 1973 kuhisya 1985. Omuri 1986, akahinduka yaaza omu National Resistance Army. Yaheereize nk'omuduumizi w'ekibinja ky'enyonyi za MI-17 Helicopters, omu Uganda People's Defence Forces. Bwanyima akaba naakora nk'orikukurira amahe g'omumwanya omu Uganda. Akaba ari omuhwezi w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya aha rurengo rwa brigadier, ahonaaho atakatungire omwanya gw'obukuru bwa major general kandi yaatooranwa aha mwanya gwe oguriho hati<ref>Muhereza, Robert (11 May 2014). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Former-air-force-flight-director-laid-to-rest/-/688334/2310170/-/format/xhtml/-/iw7whh/-/index.html "Former Air force Flight Director Laid To Rest"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 10 March 2015.[permanent dead link]</ref> nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya ga UPDF kandi omuvugi mukuru w'enyonyi ya purezidenti.<ref name=":0" /><ref>Kato, Joshua (24 May 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/643116-katumba-wamala-new-cdf.html "Katumba Wamala Is New Chief of Defense Forces"]. New Vision (Kampala). Retrieved 10 March 2015.</ref> == Amagara ge == Ashwire Kandi abaana mukaaga Kandi nOmukurisitaayo. == Reeba na == * UPDF * Wilson Mbadi * [[Wp/nyn/Katumba Wamala|Katumba Wamala]] * David Muhoozi * [[Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] == Obujurizi == <references /> == Obujurizi Obwaheru == * [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force] [[Category:Wp/nyn]] m3xzifgxgqeqb0ulewcpmb9l9chqskx 7356171 7356170 2026-10-07T12:43:30Z MercyNdin 2704867 /* Amagara ge */ Grammatical corrections 7356171 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q16152010}} '''Samuel Turyagyenda''' n'omupooriisi Omunyayuganda, omuvugi w'enyonyi omukugu kandi ofiisa w'amahe. Akaheereza nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF). Akatooranwa omu mwanya ogwo omu Kwa kataano omuri 2013,<ref name=":0">Sulaiman Kakaire (29 May 2013). [http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they "New Army Big Wigs: Who Are They?"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 10 March 2015.</ref> arikuhikaana n'omumyoka w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya omu Uganda People's Defence Force (UPDF).<ref>Jim Fisher (3 January 2012). [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 "Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force"]. United States Air Force. [https://web.archive.org/web/20150402124252/http://www.usafe.af.mil/news/story.asp?id=123284938 Archived] from the original on 2 April 2015. Retrieved 10 March 2015.</ref> Akahuumura omu Kwaikumi na kumwe omuri 2019.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1523633 "UPDF retires three Generals"]. New Vision. Retrieved 2022-05-05.</ref> == Ebyafaayo n'okutendekwa == Samuel Turyagyenda akazaarwa omu Disiturikiti ya Rukungiri omuri 1952. Kuruga omuri 1973 kuhisya omuri 1976, akeegyera omu ekyabaire kiri Soviet Union, arikujwara Dipuloma omu Commercial Civil Aviation, obwo ari memba w'ekitongore kya Uganda Police Force. Omuri 1986, akeegyera omuri Libya, arikutwara Conversion/Transition Course aha MI-8/MI-17 Helicopter. Akaza n'omu ishomero rya Air Command and Staff Course ahari Maxwell Air Force Base, omuri Montgomery, Alabama, United States. Bwanyima, akatandika omushomo gw'okugarura busya enyonyi ezirikuguruka omu mwanya omuri Kazan, Russia. Akaza n'omu ishomero aha bikwatiraine na Commercial Rotorcraft omuri United States of America, omuri 1997. Bwanyima akaza omu ishomero aha bikwatiraine na Conversion/Transition Course aha Bell Helicopter Training College omuri Hurst, Texas, United States.<ref name=":0" /> == Omulimo gw'amahe == Samuel Turyagyenda akakora nk'omuporiisi, omu pooriisi ya Uganda, kuruga 1973 kuhisya 1985. Omuri 1986, akahinduka yaaza omu National Resistance Army. Yaheereize nk'omuduumizi w'ekibinja ky'enyonyi za MI-17 Helicopters, omu Uganda People's Defence Forces. Bwanyima akaba naakora nk'orikukurira amahe g'omumwanya omu Uganda. Akaba ari omuhwezi w'omuduumizi w'amahe g'omumwanya aha rurengo rwa brigadier, ahonaaho atakatungire omwanya gw'obukuru bwa major general kandi yaatooranwa aha mwanya gwe oguriho hati<ref>Muhereza, Robert (11 May 2014). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Former-air-force-flight-director-laid-to-rest/-/688334/2310170/-/format/xhtml/-/iw7whh/-/index.html "Former Air force Flight Director Laid To Rest"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 10 March 2015.[permanent dead link]</ref> nk'omuduumizi w'amahe g'omumwanya ga UPDF kandi omuvugi mukuru w'enyonyi ya purezidenti.<ref name=":0" /><ref>Kato, Joshua (24 May 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/643116-katumba-wamala-new-cdf.html "Katumba Wamala Is New Chief of Defense Forces"]. New Vision (Kampala). Retrieved 10 March 2015.</ref> == Amagara ge == Ashwire Kandi abaana mukaaga Kandi n'Omukurisitaayo. == Reeba na == * UPDF * Wilson Mbadi * [[Wp/nyn/Katumba Wamala|Katumba Wamala]] * David Muhoozi * [[Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] == Obujurizi == <references /> == Obujurizi Obwaheru == * [https://www.usafe.af.mil/news/story?id=123284938 Air Forces Africa Commander visits Ugandan Air Force] [[Category:Wp/nyn]] exrvjcb22gs8v95n1wsqshliogoz8hy 0 3780885 7356185 7337653 2026-10-07T12:57:20Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356185 wikitext text/x-wiki <ref>[["New Attorney General Sam Mayanja vows to 'bulldoze' Judiciary; wants temporary judges appointed to clear backlog".]] Pulse Uganda. 2026-06-11. Retrieved 2026-06-14.</ref>'''Sam Mayanja''' (akazaarwa omuri 1959) n'omuny'amateeka kandi omunyabyabutegyeki owaabaire naatooranwa purezidenti wa Uganda Yoweri Museveni nka Attorny General kumara obwire 2026–2031. Yaheereize nka minisita w'eihanga ow'eby'eitaka ahu yaakozire aha nshonga z'eitaka okwetoroora eihanga kandi yaamaraho entongane z'eitaka omu bicweka bitari bimwe na bimwe omu Uganda. Yaheereize nka mukuru w'ekitongore ekya Sam Mayanja Company Advocates ahu yaataire omutima aha by'okutereka sente hamwe n'eby'esente, kandi akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina ky'abanyamateeka ekya Kampala Associated Advocates omuri Uganda. == <ref>Namujuzi, Rebecca. [["Minister Sam Mayanja Orders Residents to Reclaim Land in Nansana".]] Nilepost News. Retrieved 2026-06-14.</ref><ref>[["Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".]] Monitor. 2026-05-26. Retrieved 2026-06-14.</ref><ref>Editor, Flash Uganda; Uganda, Flash (2022-10-12). [["Dr Sam Mayanja: Biography, Family and Wife".]] Flash Uganda Media. Retrieved 2026-06-14. {{cite web}}: |last= has generic name (help)</ref>Obwegyese n'oburugo. == Sam Mayanja akazaarwa omuri Kiyindya, omu disiturikiti ya Mityana omu Uganda eya rwagati. Mayanja akatandiika emishomo ye omu ishomero rya Mityana primary school, reero yaaza omu ishomero rya Lubiri Secondary School, reero bwanyima yaaza omu ishomero rya Buddo Secondary School. Akeegaita aha Makerere University law school kushoma diguri ye omu biragiro, bwanyima yaaza omu Law Development Centre kushoma diguri ye eya kabiri omu biragiro n'ebirikukwata aha biragiro kuruga Makerere University.[3] Akatunga diguri ya Doctorate of Philosophy omu by'obwebembezi, okureeberera hamwe n'obwebembezi kuruga Northwestern Christian University. == Omurimo gw'okukora. == Mayanja akaheereza nk'omwegyesa aha Law Development Centre kuruga omuri 1977 kuhisya omuri 1981, kandi akaheereza nk'omuhandiiki wa banka aha Uganda Development bank kuruga 1989 kuhisya 1999. Akaba ari omuhandiiki aha Nkumba University. Akaba ari memba wa Uganda Law Society hamwe na East Africa Law Society. == Amagara g'omuntu. == Mayanja n'Omukristaayo w'ekibiina kya Pentecostal Christian orikukira kutaayaayira amakanisa okwetoroora Kampala kandi akabuurira ekigambo kya Ruhanga. == Ebi twahikiriza. == Mayanja omu murimo gwe nka minisita w'eby'eitaka akashazamu ebyapa by'eitaka ebyatungirwe omu buryarya omu disiturikiti ya Kakumiro, yaayemereza ebishare by'eitaka ebitarikwikirizibwa kurinda abatuuragye ba disiturikiti ya Kassanda kandi yaamaraho entongane z'eitaka omu disiturikiti ya Wakiso. == Okuhakana. == Ahababirwe omu kooti ya Kabaka wa Buganda legal team ahabw'eshonga z'eitaka ezirikukwata aha nkora ya Mailo omu Buganda Kingdom. == Eby'okureeberaho. == <ref>[["Sam Mayanja".]] Advisory Excellence. Retrieved 2026-06-14.</ref> 5jq4ncevcyjpoi6ogyqxpm9x4wo51m0 7356187 7356185 2026-10-07T12:57:50Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356187 wikitext text/x-wiki <ref>[["New Attorney General Sam Mayanja vows to 'bulldoze' Judiciary; wants temporary judges appointed to clear backlog".]] Pulse Uganda. 2026-06-11. Retrieved 2026-06-14.</ref>'''Sam Mayanja''' (akazaarwa omuri 1959) n'omuny'amateeka kandi omunyaby'obutegyeki owaabaire naatooranwa purezidenti wa Uganda Yoweri Museveni nka Attorny General kumara obwire 2026–2031. Yaheereize nka minisita w'eihanga ow'eby'eitaka ahu yaakozire aha nshonga z'eitaka okwetoroora eihanga kandi yaamaraho entongane z'eitaka omu bicweka bitari bimwe na bimwe omu Uganda. Yaheereize nka mukuru w'ekitongore ekya Sam Mayanja Company Advocates ahu yaataire omutima aha by'okutereka sente hamwe n'eby'esente, kandi akaba ari omwe aha batandikireho ekibiina ky'abanyamateeka ekya Kampala Associated Advocates omuri Uganda. == <ref>Namujuzi, Rebecca. [["Minister Sam Mayanja Orders Residents to Reclaim Land in Nansana".]] Nilepost News. Retrieved 2026-06-14.</ref><ref>[["Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle".]] Monitor. 2026-05-26. Retrieved 2026-06-14.</ref><ref>Editor, Flash Uganda; Uganda, Flash (2022-10-12). [["Dr Sam Mayanja: Biography, Family and Wife".]] Flash Uganda Media. Retrieved 2026-06-14. {{cite web}}: |last= has generic name (help)</ref>Obwegyese n'oburugo. == Sam Mayanja akazaarwa omuri Kiyindya, omu disiturikiti ya Mityana omu Uganda eya rwagati. Mayanja akatandiika emishomo ye omu ishomero rya Mityana primary school, reero yaaza omu ishomero rya Lubiri Secondary School, reero bwanyima yaaza omu ishomero rya Buddo Secondary School. Akeegaita aha Makerere University law school kushoma diguri ye omu biragiro, bwanyima yaaza omu Law Development Centre kushoma diguri ye eya kabiri omu biragiro n'ebirikukwata aha biragiro kuruga Makerere University.[3] Akatunga diguri ya Doctorate of Philosophy omu by'obwebembezi, okureeberera hamwe n'obwebembezi kuruga Northwestern Christian University. == Omurimo gw'okukora. == Mayanja akaheereza nk'omwegyesa aha Law Development Centre kuruga omuri 1977 kuhisya omuri 1981, kandi akaheereza nk'omuhandiiki wa banka aha Uganda Development bank kuruga 1989 kuhisya 1999. Akaba ari omuhandiiki aha Nkumba University. Akaba ari memba wa Uganda Law Society hamwe na East Africa Law Society. == Amagara g'omuntu. == Mayanja n'Omukristaayo w'ekibiina kya Pentecostal Christian orikukira kutaayaayira amakanisa okwetoroora Kampala kandi akabuurira ekigambo kya Ruhanga. == Ebi twahikiriza. == Mayanja omu murimo gwe nka minisita w'eby'eitaka akashazamu ebyapa by'eitaka ebyatungirwe omu buryarya omu disiturikiti ya Kakumiro, yaayemereza ebishare by'eitaka ebitarikwikirizibwa kurinda abatuuragye ba disiturikiti ya Kassanda kandi yaamaraho entongane z'eitaka omu disiturikiti ya Wakiso. == Okuhakana. == Ahababirwe omu kooti ya Kabaka wa Buganda legal team ahabw'eshonga z'eitaka ezirikukwata aha nkora ya Mailo omu Buganda Kingdom. == Eby'okureeberaho. == <ref>[["Sam Mayanja".]] Advisory Excellence. Retrieved 2026-06-14.</ref> mrfvyvthrqxzr272t86xzge8a45y4q1 10 3780943 7356439 7355125 2026-10-07T19:02:17Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356439 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | above = {{#if:{{{name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | subheader = {{{native_name|}}} | image = {{#if:{{{image|}}}|[[File:{{{image|}}}|200px]]}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#if:{{{image1|}}}|[[File:{{{image1|}}}|200px]]}} | caption2 = {{{caption1|}}} | label2 = অন্য নাম | data2 = {{{alias|}}} | label3 = Onam | data3 = {{{birth_name|}}}{{#if:{{{birth_date|}}}|<br>{{{birth_date|}}}}}{{#if:{{{birth_place|}}}|<br>{{{birth_place|}}}}} | label4 = Origin | data4 = {{{origin|}}} | label5 = Sinam | data5 = {{#if:{{{death_date|}}}|<br>{{{death_date|}}}}}{{#if:{{{death_place|}}}|<br>{{{death_place|}}}}} | label6 = Cause of death | data6 = {{{death_cause|}}} | label7 = Genre | data7 = {{{genre|}}} | label8 = Turgéng | data8 = {{{occupations|}}} | label9 = Instruments | data9 = {{{instruments|}}} | label10 = Ager | data10 = {{{works|}}} | label11 = Years active | data11 = {{{years_active|}}} | label12 = Label | data12 = {{{label|}}} | label13 = Publisher | data13 = {{{publishers|}}} | label14 = Member of | data14 = {{{current_member_of|}}} | label15 = Formerly of | data15 = {{{past_member_of|}}} | label16 = Turjon ajon | data16 = {{{spouse|}}} | label17 = Turjon ajon | data17 = {{{partner|}}} | label18 = Aman | data18 = {{{awards|}}} | label19 = Website | data19 = {{{website|}}} }}<noinclude> {{documentation}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> dbrdkx8qo1kxyb0y1pchb6duyj37yo2 7356440 7356439 2026-10-07T19:02:39Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356440 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | above = {{#if:{{{name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | subheader = {{{native_name|}}} | image = {{#if:{{{image|}}}|[[File:{{{image|}}}|200px]]}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#if:{{{image1|}}}|[[File:{{{image1|}}}|200px]]}} | caption2 = {{{caption1|}}} | label2 = অন্য নাম | data2 = {{{alias|}}} | label3 = Onam | data3 = {{{birth_name|}}}{{#if:{{{birth_date|}}}|<br>{{{birth_date|}}}}}{{#if:{{{birth_place|}}}|<br>{{{birth_place|}}}}} | label4 = Origin | data4 = {{{origin|}}} | label5 = Sinam | data5 = {{#if:{{{death_date|}}}|<br>{{{death_date|}}}}}{{#if:{{{death_place|}}}|<br>{{{death_place|}}}}} | label6 = Cause of death | data6 = {{{death_cause|}}} | label7 = Genre | data7 = {{{genre|}}} | label8 = Turgéng | data8 = {{{occupations|}}} | label9 = Instruments | data9 = {{{instruments|}}} | label10 = Ager | data10 = {{{works|}}} | label11 = Years active | data11 = {{{years_active|}}} | label12 = Label | data12 = {{{label|}}} | label13 = Publisher | data13 = {{{publishers|}}} | label14 = Member of | data14 = {{{current_member_of|}}} | label15 = Formerly of | data15 = {{{past_member_of|}}} | label16 = Néng | data16 = {{{spouse|}}} | label17 = Turjon ajon | data17 = {{{partner|}}} | label18 = Aman | data18 = {{{awards|}}} | label19 = Website | data19 = {{{website|}}} }}<noinclude> {{documentation}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> l7c8muyn8vv0a3sb9o78pkfwdhrvvei 0 3784629 7356176 7337678 2026-10-07T12:53:29Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356176 wikitext text/x-wiki Samuel Leroy Jackson (owazairwe Okwaikumi nibiri 21, 1948) n'omuzaani w'ebishushani kandi omuteezi w'ebishushani. Ni omwe aha bazaani abarikumanywa munonga omu murembe gwe.Za firimu ezi yaabaire arikuzaanamu hamwe zikaba zitungire obuhumbi bwa doora 27 omunsi yoona, ekirikumuhindura omuzaani orikukirayo kutunga esente nyingi omu byafaayo by'okuteeza ebishushani.Omuri 2022, akatunga ekirabo kya Academy Honorary Award nk'omuntu orikumanywa munonga omu by'obuhangwa kandi omurimo gwe ogurikugyenda omu maisho gukaba nigukwatanisa emiringo mingi n'abantu b'emiringo mingi omunsi yoona.Jackson akatandika omuzaano gwe ogw'okubanza omu maisho g'abantu omuri Mother Courage and Her Children omuri 1980 aha Public Theater omuri New York City.Kuruga 1981 kuhisya 1983, akatandikaho omurimo gwa Private Louis Henderson omuri Charles Fuller's A Soldier's Play off-Broadway. Akatandikaho n'omurimo gwa Boy Willie omuri August Wilson's The Piano Lesson omuri 1987 aha Yale Repertory Theatre.Akakora Martin Luther King Jr. omu muzaano gwa Broadway The Mountaintop (2011).[8] Akagaruka aha Broadway omu 2022 okugaruka kw'omuzaano The Piano Lesson arikukora Doaker Charles, ahabw'ekyo akatunga ekirabo kya Tony Award for Best Featured Actor in a Play nomination.Jackson akatandika kukora firimu omu firimu nka Coming to America (1988), Juice (1992), True Romance (1993), Jurassic Park (1993), Menace II Society (1993), hamwe na Fresh (1994). Okukoragana kwe na Spike Lee kukamureetera kumanywa munonga omu firimu nka School Daze (1988), Do the Right Thing (1989), Mo' Better Blues (1990), hamwe na Jungle Fever (1991). Jackson akatandika kukora kurungi omu firimu nka Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994), ei yaasingiremu ekirabo kya BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role kandi yaatunga okutooranwa kwa Academy Award for Best Supporting Actor. Jackson akatandika kukora firimu omu firimu nka Coming to America (1988), Juice (1992), True Romance (1993), Jurassic Park (1993), Menace II Society (1993), hamwe na Fresh (1994). Okukoragana kwe na Spike Lee kukamureetera kumanywa munonga omu firimu nka School Daze (1988), Do the Right Thing (1989), Mo' Better Blues (1990), hamwe na Jungle Fever (1991). Jackson akatandika kukora kurungi omu firimu nka Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994), ei yaasingiremu ekirabo kya BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role kandi yaatunga okutooranwa kwa Academy Award for Best Supporting Actor. Agumiizemu kukwatanisa na Lee (Oldboy omuri 2013, Chi-Raq omuri 2015, na Highest 2 Lowest omuri 2025) hamwe na Tarantino, hamwe n'owahamuheru arikutwariramu emirimo erikumanywa munonga omuri Jackie Brown (1997), Agumiizemu kukwatanisa na Lee (Oldboy omuri 2013, Chi-Raq omuri 2015, na Highest 2 Lowest omuri 2025) hamwe na Tarantino, hamwe n'owahamuheru arikutwariramu emirimo erikumanywa munonga omuri Jackie Brown (1997), Kill Bill: Volume 2 (2004), Django Unchained (2012), na The Hateful Eight (2015). Akagaruka yaatunga okumanywa kwingi nk'omujwekyerwa wa Jedi Mace Windu omu Star Wars prequel trilogy (1999–2005), na Nick Fury omu firimu 11 za Marvel Cinematic Universe films. okutandika na Iron Man (2008), hamwe na omu muzaano gwa Disney+ Secret Invasion (2023) hamwe na What If...? (2021–2024) hamwe na okugyenda omu maisho omu muzaano gwa ABC Agents of S.H.I.E.L.D. (2013–2014). Jackson ahaireyo eiraka rye ahabwa Lucius Best / Frozone omu firimu za Pixar The Incredibles (2004) hamwe na Incredibles 2 (2018). Akozire n'omu firimu nyingi ezirikukoresa esente nyingi, otwariiremu Die Hard with a Vengeance (1995), A Time to Kill (1996), Unbreakable (2000), Shaft (2000) hamwe n'okugaruka kugitandika (2019), XXX (2002–2017), Coach Carter (2005), Snakes on a Plane (2006), Kingsman: The Secret Service (2014), Kong: Skull Island (2017), na Glass (2019). === Obuto bwe n'obwegyese. === Jackson akazaarwa ebiro 21 Okwaikumi na ibiri, 1948, omuri Washington, D.C. omwana wenka wa Elizabeth Harriett (née Montgomery) na Roy Henry Jackson. Akakurira omuri Chattanooga, Tennessee.[13][16] Ishe akaba atuura hare n'eka omuri Kansas City, Missouri, kandi bwanyima akafa ahabwa okunywa amaarwa. Jackson akamubugana emirundi ebiri yonka omu magara gye. Akakuzibwa nyina, omukozi wa eikorero kandi bwanyima omuguzi w'ebintu by'okukoresa omu irwariro ry'abarwaire b'emitwe; nawe akakuzibwa baishenkuru na nyinenkuru, Edgar na Pearl Montgomery, hamwe n'abanyabuzaare. Okurugiirira aha kukyebera DNA, Jackson akazaarwa omu bantu ba Benga ab'omuri Gabon, kandi akahinduka omutuuragye wa Gabon omu 2019. Akatunga okugamba kubi omu buto kandi yaayega "kwehindura abantu abandi abataragambire kubi. Aha kicweka kya 2012 ekya Finding Your Roots, Samuel L. Jackson akajumbura ngu Omuramuzi Joel Branham akaba ari ishenkuru we owa 3. Jackson akashoma omu mashomero maingi agarikushoroora omu nganda[23] kandi yaahendera emishomo ye omu ishomero rya Riverside High School omuri Chattanooga. Akaba azina French horn, piccolo, trumpet, hamwe na flute omu kwaya y'eishomero. Omu kutandika aine ekigyendererwa ky'okushoma diguri omu biology y'omu maizi, akaza omu Morehouse College omuri Atlanta, Georgia, ahu yabaire ari omuteezi w'omupiira. Atakamazire diguri omuri 1972, akatandikaho Just Us Theatre.[17] Bwanyima ya Martin Luther King Jr. kwitwa omuri 1968, Jackson akaza aha kuziika King omuri Atlanta nk'omuheereza. Bwanyima akagyenda omuri Memphis, Tennessee, kwegaita aha rugyendo rw'okwesharinga ahabw'obugabe oburikwingana. Omu kubuuzibwa kwa Parade okwa 2005, akagira ati, "Nkagira ekiniga ahabw'okwitwa, kwonka ekyo tikirantangaziire. Nkaba nimanya ngu empinduka ekaba neija kutwara ekintu ekitarikushushana n'ekyo—tikirikumanyisa okushutama, tikirikumanyisa okutuura hamwe omu busingye. Omu 1969, Jackson hamwe n'abeegi abandi baingi bakakwata abantu b'aha kakiiko ka Morehouse College Board of Trustees (otwariiremu Martin Luther King Sr.) aha itendekyero, barikushaba empindahinduka omu nteekateeka y'eishomero hamwe n'obwebembezi. Eishomero rikahendera rikaikiriza kuhindura engyenderwaho yaaryo, kwonka Jackson akajunaanwa kandi bwanyima y'obwire akasingwa orubanja rw'okubuzabuza omuntu, ekihagaro ky'omutendera gwa kabiri. Akabingwa kumara emyaka ebiri ahabw'ebihagaro bye hamwe n'ebikorwa bye. Bwanyima akagaruka omu itendekyero kutunga diguri ya BA omu by'emizaano omuri 1972.[32] Obu yaabingwa, akakora nk'omukozi w'eby'abantu omuri Los Angeles.[33] Akasharamu kugaruka Atlanta, ahu yabuganire na Stokely Carmichael, H. Rap Brown, hamwe n'abandi abaabaire nibakora munonga omu kibiina ekirikwetwa black power movement. Akatandika kwehurira aine amaani ahabw'okwejumbira omu kibiina, okukira munonga obu guruupu yatandika kugura embundu. Kwonka, atakabaasa kwejumba omu kurwanagana kwona okw'amaani, nyina akamwohereza Los Angeles bwanyima ya Federal Bureau of Investigation (FBI) kumurabura ngu naija kufa omu mwaka gumwe yaaguma n'ekibiina ekyo. Omu kubuuzibwa okwakozirwe Vogue omu 2018, akeehakana ngu akaba ari memba w'ekibiina kya Black Panther Party.[34] ==== Omurimo ==== Ebirikukiraho: Orukarara rw'ebikorwa bya Samuel L. Jackson. 1972–1987: Emirimo y'okubanza hamwe n'emirimo ya theater. Jackson omu kutandika akaba naakora diguri omu biology aha Morehouse College atakahindukire kukora eby'okwombeka. Okukoresa abazaani abairaguju kikiri eky'omutaano ahari Hollywood. Denzel niwe yaabandize kutunga ekirabo ekyo. Bwanyima hakurataho Danny Glover, Forest Whitaker, na Wesley Snipes. Obwahati, niinye ndikukurataho aha rukarara. — Jackson arikugamba aha kumanywa kwe okusya omuri 1993[33] Bwanyima akacwamu kuza omu by'emizaano bwanyima y'okushoma eishomo ry'okugamba omu bantu kandi akareebeka omu muringo gwa The Threepenny Opera. Jackson akatandika kukora aha siteegi, otwariiremu Home na A Soldier's Play, ekyabaire nikihwera omu kukora firimu ya 1984 eya A Soldier's Story. Akareebeka omu firimu za terevijoni nyingi, kandi akatandika firimu ye ey'okubanza omu firimu eyetongoire eya Together for Days (1972). Bwanyima y'emirimo egi ey'okubanza, Jackson akaruga Atlanta yaaza New York City omuri 1976, kandi akamara emyaka ikumi erikukurataho arikureebeka omu mizaano y'aha siteegi, otwariiremu n'okutongoza The Piano Lesson na Two Trains Running at the Yale Repertory Theater. Kwongyera aha ntaasya ye obu yaabaire naayeshongora, akakora aha Manhattan Plaza apartment complex nk'omukuumi w'ekiro kimwe. Jackson akatunga omuze gw'okunywa amaarwa na cocaine, ekyamuremesize kugyenda omu maisho n'emizaano ebiri kuza aha Broadway (abazaani Charles S. Dutton na Anthony Chisholm bakaza omu mwanya gwe).[32] ===== '''1988–1993: Rise to prominence''' ===== Bwanyima y'okukora omuri 1981 omu muzaano A Soldier's Play, Jackson akamanywa mukuru w'omuzaano Spike Lee, owamutoorana kukora emirimo mikye omuri School Daze (1988) na Do the Right Thing (1989). Kandi akakora kumara emyaka eshatu nk'omuhwezi wa Bill Cosby aha The Cosby Show.[30][39] Omu bwire bw'okukora kwe omu firimu, okukira munonga omu mirimo etarikwetengwa munonga omu firimu nka Coming to America (1988) hamwe na firimu ezindi nyingi aha tiivi, Jackson akaba naayegyesibwa Morgan Freeman. Jackson akazaana omurimo mukye omu firimu ya Martin Scorsese eya 1990 Goodfellas, nk'omukwatsi wa Mafia omu magara aga butoosha Stacks Edwards. Ahabw'okukoresa munonga heroin emirundi mingi, akahindukira cocaine.[40] Eka ye ekamuta omu irwariro rya New York eririkugarura busya emibiri omuri New York. Bwanyima y'okumara okugarurwa busya, akareebeka omuri Jungle Fever nk'omukozi wa crack cocaine. Jackson akagira ngu omurimo gukaba guri ogw'okushemererwa,[17] arikugira ati, "Kikaba kiri ekintu ekirikushemeza. Obu naabaire ndugire omu irwariro, bwanyima y'esande emwe nari nkye bwanyima nkaba ndi aha site kandi twabaire tweteekateekire kutandika kukwata ebishushani. Okukora kwe kukaba nikusiimwa munonga kandi akakiiko k'empaka z'ebishushani eza Cannes Film Festival eza 1991 kikongyeraho ekirabo ky'omutaano ekya "Omuzaani owahwereire" ahabwe wenka. Arikukuratira omurimo ogu, Jackson akatandika kwejumba omu katemba ka Strictly Business hamwe na za drama nka Juice na Patriot Games. Bwanyima akaza omu za katemba ezindi ibiri: National Lampoon's Loaded Weapon 1 (omurimo gwe gw'okubanza) na Amos & Andrew. Jackson akakora na mukuru Steven Spielberg omuri 1993's Jurassic Park. == 1994–1998: Okutandika kurungi omu mirimo. == Bwanyima y'okukora nk'omukozi w'ebihagaro Big Don omuri 1993's True Romance—ekyahandiikirwe Quentin Tarantino kandi kikateebwamu obuhabuzi bwa Tony Scott—Tarantino akashaba Jackson kuzaana Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994). Jackson akatangaara kumanya ngu ekicweka ekyo kikaba kihandiikirwe nawe: "Kumanya ngu hariho omuntu owahandiikire ekintu nk'ekya Jules ahabwangye. Nkaba ntarikwetegyereza, ndi omw'okusiima, ndi ow'amaryo—ebintu ebi byona ebirikukwatanisa ebirikubaasa kukubaho, orikumanya ngu hariho omuntu orikuza kukuha omugisha nk'ogwo. Pulp Fiction, firimu ya Jackson eya makumi ashatu, ekamuhindura omuntu orikumanywa omu mahanga goona kandi yaatunga okuhimbisibwa kuruga omu bahakani. Entertainment Weekly kikahandiika kiti: "N'obu Travolta, Willis, na Keitel baraabe bari ab'omutaano, omuzaani orikwebembera Pulp Fiction ni Samuel L. Jackson. Naakira kuteera amashanyarazi n'amaisho ge aga gremlin kandi ahindura orubazo rwe omu kugwejegyera bebop soliloquies."[48] Aha mpaka za Academy Awards, Miramax Films ekagyemesereza, kandi yaatunga, okutooranwa kw'omuzaani orikukirayo oburungi ahabwa Jackson.[49] Kandi akatunga okutooranwa kwa Golden Globe kandi yaasingura ekirabo kya BAFTA Award for Best Supporting Role.[50][51][52]. Bwanyima ya Pulp Fiction, Jackson akatunga ebyahandiikirwe bingi by'okushwijuma: "Nkabaasa kugira omurimo gw'okuzaana Jules kumara emyaka mingi. Buri omwe buriijo naanyohereza ekihandiiko eki barikuteekateeka ngu nikyo kihandiiko ekisya ekya Pulp Fiction." [53] Jackson akatandika kutunga okugarukwamu kubi kuruga omu bahandiiki abaabaire basiimire okukora kwe omuri Pulp Fiction. Eki kikahendera ahabw'okwejumba omu bintu bibiri ebirikukora kurungi omu bokisi: Die Hard with a Vengeance, ei yaabaire ari hamwe na Bruce Willis omu kicweka kya kashatu ekya Die Hard series; hamwe na A Time to Kill, ei yaabaire ari ishe w'omuntu owabaire ari omu kooti ahabw'okwita abashaija babiri abaahamba muhara we. Aha bwire bw'okwita, Jackson akatunga ekishushani kya NAACP ekirikukirayo oburungi omu kuheereza omu muzaano ogurikutamburwa hamwe n'okutooranwa kwa Golden Globe ahabw'omuzaani orikukirayo oburungi omu kuheereza. Ahonaaho yaaba enyonyoozi omu ofiisi, Jackson akagumizamu n'emirimo eshatu omuri 1997. Omuri 187 akazaana omwegyesa ayehaireyo arikugyezaho kurekaho eky'okureeberaho aha beegi be. Akatunga ekirabo kya Independent Spirit Award ahabw'okukora omurimo ogurikukirayo oburungi hamwe n'omuhandiiki w'omurundi gw'okubanza/omwebembezi w'omurundi gw'okubanza Kasi Lemmons omu muzaano Eve's Bayou, ahabw'okugira ngu nawe akakora nk'omwebembezi w'omurimo. Akagaruka yaakora na Tarantino aha Jackie Brown kandi yaatunga Silver Bear ahabwa Best Actor aha Berlin Film Festival[59] hamwe n'okutooranwa kwa kana aha Golden Globe ahabw'okukora kwe nk'omushubuzi w'ebikwato Ordell Robbie.[60] Omu 1998, akakora n'abazaani abarikumanywa: Sharon Stone na Dustin Hoffman omuri Sphere, na Kevin Spacey omuri The Negotiator, arikuzaana nk'omuteezi w'abantu abarikwenda kweita, kandi nawe arikwenda kuteera abantu abandi obu arikujunaanwa omushango gw'obwisi n'okwiba sente. Omu 1999, Jackson akazaana omu firimu y'okutiinisa eya Deep Blue Sea, kandi nka Jedi Master Mace Windu omu Star Wars: Episode I – The Phantom Menace.[63][64] Omu kubuuzibwa, Jackson akagira ngu akaba ataine mugisha gw'okushoma ekihandiiko ky'omuzaano kandi tarayegire ngu akaba naazaana omuntu orikwetwa Mace Windu kuhisya obu yaabaire ajwaire ekyambare kye (n'obu bwanyima yaagizire ngu akaba aine ekihika ky'okwikiriza omurimo gwona, ahabw'omugisha gw'okuba omwe aha barikugamba aha byafaayo bya Star Wars).[65] == 1999–2007: Akatandika kukora emizaano. == Ebiro 13 Okwa mukaaga omuri 2000, Jackson akaheebwa ekitiinisa ahabwa enyonyoozi aha Hollywood Walk of Fame aha 7018 Hollywood Blvd.[66] Akatandika emyaka ikumi eyakuratsireho omu mirimo ye y'okukora firimu arikuzaana nk'omuserukare omukuru owateirweho orubanja omu firimu ya Rules of Engagement, arikuzaana hamwe na Bruce Willis omurundi gwa kashatu omu firimu ya Unbreakable, kandi arikuzaana omu firimu ya 2000 eyagarukiremu eya 1971 eya firimu ya Shaft. Akagarukamu emirimo yombi eyahwaireho omuri 2019, omuzaani we owa Unbreakable Mr. Glass omuri Glass na Shaft omu firimu endiijo erikwetwa Shaft.[67[68[69] Jackson akaba ari omuzaani omwe wenka omu firimu omuri 2001 ekaba neeyetwa The Caveman's Valentine, omuzaano gw'obwisi ogurikwebemberwa Lemmons arikuzaana na Bruce Willis omurundi gwa kashatu omu firimu ya Unbreakable, kandi arikuzaana omu firimu ya 2000 eyagarukiremu eya 1971 eya firimu ya Shaft. Akagarukamu emirimo yombi eyahwaireho omuri 2019, omuzaani we owa Unbreakable Mr. Glass omuri Glass na Shaft omu firimu endiijo erikwetwa Shaft.[67[68[69] Omu 2002, akazaana omuntu orikugaruka omu mbeera ye eya butoosha, arikugyezaho kurinda abaana be obu arikurwana orutaro rw'obwengye omu Changing Lanes, arikukorera hamwe na Ben Affleck. Akagaruka omuri Star Wars: Episode II – Attack of the Clones, arikureeba omurimo gwe mukye ogurikushagika gurikutunguuka gukahinduka omuntu mukuru. Mace Windu's purple lightsaber omu filimu ekaba erugire omu kiteiso kya Jackson;[17] akaba nayenda kuba ahamya ngu omuntu we akaba naija kureebeka omu rutaro orwabaire rwijwire. Jackson bwanyima akakora nk'omukozi wa NSA, hamwe na Vin Diesel omuri XXX, kandi nk'omuguzi w'emibazi arikujwara kilt omuri The 51st State.[73][74]. Omu 2003, Jackson akagaruka yaakora na John Travolta omuri Basic reero bwanyima nk'omuserukare wa pooriisi hamwe na Colin Farrell omu muzaano gwa terevijoni ogurikwetwa S.W.A.T.[75][76]. Ekyeshongoro omu soundtrack kikaba kiine eiziina rye, kikaba kiine omutwe "Sammy L. Jackson" bya Hot Action Cop.[77] Jackson nawe akareebeka omu kihandiiko kya HBO ekya Unchained Memories, nk'omushomi hamwe n'enyonyoozi ezindi nyingi nka Angela Bassett na Whoopi Goldberg. Kurugiirira aha kugarukamu okurikurundaanwa Rotten Tomatoes, omuri 2004 Jackson akaza omu firimu ze zoona ezirikukirayo kuba ez'ahansi n'ez'ahaiguru omu mirimo ye.[78] Omu muzaano gwa Twisted, Jackson akazaana nk'omuhabuzi wa Ashley Judd.[79] Filimu ekatunga obucweka 2% bw'okusiima aha mukutu, kandi abashwijumi barikweta okukora kwe "okutaine maani" kandi "okushiishirwe".[80][81][82]. Bwanyima akaheereza eiraka rye omu muzaano ogurikworekwa ogurikwetwa The Incredibles nk'omuzira Frozone.[83]. Firimu ekatunga obucweka 97% bw'okusiimwa, kandi okukora kwa Jackson kukamureetera okutooranwa kwa Annie Award ahabw'okukora gye omu kugamba. Akeeshushaniriza omu muzaano ogundi ogwa Quentin Tarantino, Kill Bill: Volume 2.[86] Omuri 2005, akazaana omu muzaano gw'eby'emizaano ogurikwetwa Coach Carter, ahu yaazaniire nk'omutendeki (arikwegamira aha mutendeki owabuzima Ken Carter) owaataireho omutima kwegyesa abazaani be ngu obwegyese nibukira omupiira gw'enseru.[87] N'obu firimu yaatungire okugarukwamu okutari kumwe, okukora kwa Jackson kukasiimwa n'obu firimu yaabaire eine enshonga y'okugyenderaho. Bob Townsend owa Atlanta Journal-Constitution akasiima okukora kwa Jackson, "Atwara ekyabaire nikibaasa kuba ekikopo ky'ebikopo ebirikumanywa munonga kandi akita omubiri n'obwengye bwe oburikutangaaza." Jackson nawe akagaruka omu firimu ibiri ezirikukurataho: XXX: State of the Union, omurundi ogu arikwebembera Ice Cube, hamwe na firimu y'ahamuheru eya Star Wars prequel film, Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith.[91] Firimu ye ey'ahamuheru omuri 2005 ekaba eri The Man alongside comedian Eugene Levy.[92]. Ebiro 4 Okwaikumi na kumwe, 2005, akaheebwa ekirabo kya Hawaii International Film Festival Achievement in Acting Award.[93] Ebiro 30 Okwa kana omuri 2006, Jackson akaheebwa ekitinisa aha mukoro gw'okuteera omukono n'ebigyere aha Grauman's Chinese Theatre; niwe yaabaire ari omunyafirika omumerika owa mushanju kandi omuzaani owa 191 kusiimwa omu muringo ogu.[94] Omu kubuuzibwa okw'omwaka ogwo, akagira ngu naatoorana emirimo eri "erikushemeza kureeba" kandi eine "omuntu orikushemeza omunda y'ekitebyo", kandi ngu omu mirimo ye akaba naayenda "kukora ebintu [ebi atakakoraga], ebintu [ebi] yaareebire nk'omwana muto kandi yaayenda kukora kandi hati [aine] omugisha kukikora".[95] Akakurataho kuzaana arikuhakanisa omuzaani omukazi Julianne Moore omu firimu ya Freedomland, ei yaayorekiremu omupooriisi omucondooza arikugyezaho kuhwera omukazi kusherura omwana we owahambirwe obwo arikucwekyereza akeimukiriro k'okwesharinga okwabaireho omu rurembo rwona. Firimu ya kabiri eya Jackson omu mwaka, Snakes on a Plane, ekatunga ekitiinisa kya firimu bwanyima y'ameezi makye etakashohwize kurugiirira aha mutwe gwayo hamwe n'abazaani baayo.[98] Jackson okucwamu kuzaana omu firimu egi kikaba nikirugiirira aha mutwe gwayo gwonka.[99] Kwenda kwombeka okuteekateeka aha muzaano, nawe akareebeka omu muzaano gwa 2006 omu vidiyo y'okweshongora "Snakes on a Plane (Bring It)" eyakozirwe Cobra Starship. Ebiro 2 Okwaikumi na kumwe omuri 2006, Jackson akasingura ekirabo kya German Bambi Award ahabw'omuzaano gw'ensi yoona, kurugiirira aha bi yaakozire omu muzaano. Omu Kwaikumi na ibiri omuri 2006, Jackson akazaana omuri Home of the Brave, nk'omushaho orikugaruka omuka kuruga omu rutaro rwa Iraq.[101] Ebiro 30 Okwa kana omuri 2007, Jackson akaba ari omugambi omu muzaano gwa Bob Saget ogurikuza aha DVD Farce of the Penguins.[102] Firimu ekaba eri ey'okushetsya eyasingire omu ofiisi y'ebitabo March of the Penguins (ekyabaire nikigambwa Morgan Freeman).[103] Kandi omuri 2007, akakora omuzaani wa blues owaata omukazi muto (Christina Ricci) omu kihome owaabaire aine omuze gw'okuteerana omuri Black Snake Moan, hamwe n'omuzaano gwa horror 1408, ogurikuhindurwa kuruga omu kihandiiko kikye ekya Stephen King.[104][105] Bwanyima omu mwaka nigwo gumwe, Jackson akazaana nk'omwiruki orikweshushaniriza owabaireho omuteezi w'ebikonde Bob Satterfield omu muzaano gwa Rod Lurie, Resurrecting the Champ. == 2008–2019: Okushanjuura omurimo gwangye. == Omuri 2008, akazaana omuzaani omubi omuri The Spirit, ekyatungire okuhakanisibwa n'okutunga esente nyingi omu kishengye ky'okushomeramu.[109][110] Omuri 2009, akagaruka yaakora na Quentin Tarantino obu yaashoboorora ebicweka bingi omu firimu ya World War II Inglourious Basterds.[111] Omuri 2010, akazaana omu muzaano gwa Mother and Child kandi yaazaana nk'omubuurizi orikugyezaho kuronda ebikwato bya nukiriya omu muzaano ogurikugambwaho butunu Unthinkable.[112][113] Ari hamwe na Dwayne Johnson, Jackson akagaruka yaayoreka ofiisa wa poriisi omu nshonga ezirikwiguraho omuzaano gwa katemba The Other Guys. Kandi akazaana na Tommy Lee Jones omu muzaano ogurikuhindurwa kuruga omu kitabo kya The Sunset Limited. Omu mirimo ya Jackson, akareebeka omu firimu nyingi hamwe n'abarikukora ebyeshongoro. Aba harimu Tupac Shakur (Juice), Queen Latifah (Juice/Sphere/Jungle Fever), Method Man (One Eight Seven), LL Cool J (Deep Blue Sea/S.W.A.T.), Busta Rhymes (Shaft), Eve (xXx), Ice Cube (xXx: State of the Union), Xzibit (xXx: State of the Union), David Banner (Black Snake Moan), na 50 Cent (Home of the Brave).[114] Okwongyera ahari ekyo, Jackson yaareebeka omu firimu itaano n'omuzaani Bruce Willis (National Lampoon's Loaded Weapon 1, Pulp Fiction, Die Hard with a Vengeance, Unbreakable, and Glass) kandi abazaani bakaba batebekanisiibwe kukorera hamwe omuri Black Water Transit batakagiireyo. Omu 2002, Marvel Comics ekakora "Ultimate" version ya Nick Fury bwanyima y'okushushana kwe atakisiimire. Jackson, omushomi w'ebitabo by'ebishushani, akeetegyereza ekishushani kye omu bitabo by'ebishushani kandi abajwekyerwa be bakahikaana n'abatebezi b'ebitabo abaabaraganiise kumuteeka omu bitabo by'ebishushani eby'omumaisho nka Fury[116] Omu firimu ya Iron Man eya 2008, akakora ekishushani nk'omuntu omu kishushani ekyabaireho bwanyima y'okushashura sente.[117] Omu Kwakabiri 2009, Jackson akata omukono aha ndagaano y’ebishushani mwenda na Marvel Studios ekyabaire nikiza kumureeba arikureebeka nk’omuntu ogwo omuri Iron Man 2, Thor, Captain America: The First Avenger, na The Avengers, hamwe na vidiyo endiijo yoona ei barikukora. Akagaruka yaakora omurimo ogwo omuri Captain America: The Winter Soldier (2014)[119] kandi Avengers: Age of Ultron (2015).[120] Omuri 2018 na 2019, Jackson akareebeka kakye nk'owa Fury omu Avengers ezindi ezirikukurataho Infinity War na Endgame, kandi akazaana nk'owa Fury omuto, owahindwirwe omu myaka Captain Marvel hamwe na Brie Larson. Omu mirimo ye y'ebishushani eyaahererukireyo, Jackson akareebeka omu firimu ya Quentin Tarantino eya Django Unchained, eyashohoziibwe Okwaikumi na kubiri 25, 2012,[121] Tarantino's The Hateful Eight, eyashohoziibwe omuri 70mm Okwaikumi na kubiri 25, 2015,[122] na Jordan Vogt-Roberts' Kong: Skull Island,[123] eyashohoziibwe Okwaikumi na kumwe 10, 2017. Omuri 2019, Jackson akagaruka yaazaana omurimo gwe ogwa Unbreakable nka Mr. Glass omu firimu ya Quentin Tarantino eya Django Unchained, eyashohoziibwe Okwaikumi na kumwe 25, 2019.[124] Omu 2019, Jackson akagaruka yaakora omurimo gwe ogwa Unbreakable nka Mr. Glass omu firimu ya Glass, hamwe n'omurimo gwe ogwa Shaft omu firimu ya Shaft, byombi bikurataho firimu ze eza 2000. Kandi omuri 2019, akareebeka omu firimu ya Brie Larson eya Unicorn Store,[124][125] kandi yaakora omurimo gw'amaani nka Fury omu firimu ya Marvel eya Spider-Man: Far From Home. Okwongyera ahari ekyo, akagaruka yaakora omurimo gwe ogwa Fury omu firimu ya Agents of S.H.I.E.L.D. eya ABC television mu 2013[126] hamwe n'omuzaano gw'ahamuheru omu siizoni omu 2014.[127]Omu 2020, akatambi k'ebiijusyo bya Jackson kuruga omu Revenge of the Sith kakoresibwa omu Star Wars: The Clone Wars episode "Shattered".[128} == 2020–present: Okugaruka omu by'emizaano. == Omuri 2020, akareebeka omu ruteerane rwa terevijoni orurikwetwa Enslaved,[129] hamwe n'omunyamahurire omucondooza Afua Hirsch nk'omuheereza mugyenzi we.[130][131] Akagaruka yaareebeka omu muzaano gwa 2021 ogurikwetwa Spiral: From the Book of Saw hamwe na Chris Rock. Bwanyima y'okumara emyaka 11 atari aha siteegi, Jackson akagaruka aha Broadway nk'omuzaani wa Doaker Charles omu muzaano gwa August Wilson ogurikwetwa The Piano Lesson, ari hamwe na John David Washington na Danielle Brooks. Omuzano gwa 2022 gukaba nigwebemberwa omukazi wa Jackson, LaTanya Richardson Jackson.[132] Ahabw'okukora gye, akatunga ekirabo kya Tony Award ahabw'okukora gye omu muzaano ogurondwa.[133] Akagaruka yaakora omurimo gwe nka Nick Fury omu Disney+ series Secret Invasion,[134] kandi omu The Marvels, ekindi kirikukuratira Captain Marvel.[135] Omwaka ogwakuratsireho, Jackson akaba aine omurimo mukye omu firimu ya Matthew Vaughn eya spy comedy Argylle (2024).[136] == Purogyekiti eziriyo niziza. == Jackson ayeteekateekire kushohoza filimu erikukwata aha byabaireho omuri Afro Samurai,[137] kandi naija kuzaana omuzaano gwa Sho'nuff omu kugaruka kukora The Last Dragon. Akareebeka nawe ari hamwe na Pierce Brosnan omuri The Unholy Trinity.[138] Okukwata ebishushani kukatandika aha Last Meals aha muheru gw'okwezi kwaikumi na kumwe omuri 2023.[139] Ebiro 5 Okwa mukaaga omuri 2025 kikarangwa ngu NOLA King, omuzaano ogurikuruga omu mizaano ya Tulsa King erikukorera omuri New Orleans, gukaba guriyo nigukorwa aha Paramount+ kandi gukaba nigwija kuba nigukorwa Jackson omu muzaano ogurikushushana n'omuzaano gwa Sylvester Stallone omuri Tulsa King. Jackson's character akatandikwaho omu sizoni ya 3 eya Tulsa King.[140] Okwa kabiri 24, 2026, kikarangwa ngu NOLA King omu mwanya gw'ekyo ekaba neija kutandikira omuri Frisco, Texas kandi ekyetwe Frisco King.[141] == Okureebeka okundi. == Jackson naamanywa ahabw'eiraka rye eririkukora emirimo mingi otwariiremu Whiplash omuri Turbo (2013), omuntu orikwetwa eiziina ry'omuzaano Afro Samurai (2007), na Frank Tenpenny omu muzaano gwa vidiyo Grand Theft Auto: San Andreas (2004) Akagaruka yaashoboorora aha katambi akarikumanywa munonga I Am Not Your Negro (2016). Okwongyera aha firimu, Jackson nawe akareebeka omu puroguraamu za terevijoni nyingi, omuzaano gwa vidiyo, vidiyo z'ebyeshongoro, hamwe na vidiyo z'ebitabo. Jackson akaba aine ekicweka kikye omu vidiyo y'okweshongora kwa Public Enemy ahabwa "911 Is a Joke". Jackson akagamba emirundi mingi aha mikutu ya terevijoni, otwariiremu n'omurimo mukuru omu muzaano gwa anime, Afro Samurai, okwongyera aha murimo ogurikugarukwamu nk'eiraka rya Gin Rummy omu bicweka bingi ebya terevijoni ey'okweshongora eya The Boondocks.[142[143] Akaba ari omuvugi wa Ghostwriter.[citation needed] Akaza omu kicweka kya BBC/HBO sitcom Extras.[144] Akagamba omuntu mukuru orikuhakanisa, Ofiisa Frank Tenpenny, omu muzaano gwa vidiyo Grand Theft Auto: San Andreas.[145] Jackson nawe akakora emikoro mingi y'okuheereza ebirabo. Akarangirira empaka za MTV Movie Awards (1998),[146] ESPYs (1999, 2001, 2002, na 2009),[147] na Spike TV Video Game Awards (2005, 2006, 2007, na 2012).[148] Omu Kwaikumi na kumwe 2006, akaha eiraka rya Ruhanga omu The Bible Experience, New Testament audiobook version ya Baibuli. Akaheebwa omurimo gw'okwebembera ahabwokuba abarikukora za firimu bakaba nibaikiriza ngu eiraka rye ry'amaani kandi ry'obushoboorozi niryo ryabaire niriza kuhikaana gye n'omurimo ogwo.[149] Kandi akakwata n'akatambi ka Audible.com akarimu ekitabo kya Go the Fuck to Sleep.[150] Ahabw'okugira ngu Atlanta Falcons ekaba neeza kuzaana omu siizoni ya 2010, Jackson akazaana nka Rev. Sultan omu katambi ka Falcons "Rise Up" akarikukoresibwa omu by'obushuubuzi. Jackson akareebeka omu birango bya Capital One cash-back credit card, kandi akareebeka n'omu kirango kya Sky Broadband Shield, obuheereza bwa Sky UK obwa broadband nka Nick Fury okutunguura Captain America: The Winter Soldier.[151] Okwongyera ahari ekyo, akazaana Nick Fury omu kirango ky'omuzaano gwa vidiyo ogwa Marvel Snap.[152] Okwongyera ahari ekyo, akazaana Nick Fury omu kuranga omuzaano gwa vidiyo ogwa Marvel Snap.[152] Jackson akashohoza ekyeshongoro ekirikukwata aha buringaaniza omu bantu ari hamwe na KRS-One, Sticky Fingaz, Mad Lion na Talib Kweli aha bikwatiraine n'obutabanguko omuri America ekyeshongoro ekyo kikaba nikigira kiti: "I Can't Breathe", ebyo nibyo bigambo ebyahererukireyo kugambwa Eric Garner.[153] Jackson akaba ari omugyenyi ow'omutaano omu mworeko gwa Kendrick Lamar ogwa Super Bowl LIX omu kicweka ky'okubanza arikworeka "Uncle Sam".[154] == Okukora kwa Box-office. == Omu myaka ya 1990, A.C. Neilson E.C.I., ekitongore ekirikukuratiriza eby'omu bokisi, kikashanga ngu Jackson akareebeka omu firimu nyingi kukira omuzaani ondiijo owakozire obuhumbi bwa doora 1.7 omu ihanga rya Amerika. Omu 2011, firimu ezaabaire zirimu Jackson nk'omuzaani mukuru nari nk'omuzaani omuhwezi, zikaba zitungire omuhendo gwa doora 2.81[156] kuhika ahari doora obuhumbi 4.91[157] aha ofiisi y'ebishushani eya North America. Eki kikamutamu nk'omuzaani w'omurundi gwa mushanju kandi omuzaani w'omurundi gwa kabiri, enyima y'omuzaani w'eiraka Frank Welker wenka. Ekitabo kya Guinness World Records ekya 2009, ekirikukoresa okubara okundi kumanya omuhendo gw'ebishushani, kikagira ngu Jackson niwe muzaani orikukirayo kushohoza ebishushani omu nsi yoona, aine obuhumbi bwa doora 7.42 oburikukorwa omu firimu 68.[158] Bwanyima, kuruga omuri 2022, kurugiirira aha bihandiiko ebirikubara ebya Golden Globes, omuhendo ogu gweyongyeire kuhika aha doora obuhumbi 27 oburikwingana omu firimu 152, ekyamuhindwire omuzaani orikukirayo kushohoza sente nyingi, kandi omuntu orikukirayo kushohoza sente nyingi omu firimu okutwarira hamwe ahanyima ya Stan Lee, owaabaire naamanywa munonga ahabw'emirimo ye eya kamera. Audiobooks 2011: Adam Mansbach: Gyenda Otendekye Okubyama, omushohozi: BRILLIANCE CORP, <nowiki>ISBN 978-1-4558-4165-3</nowiki>. 2014: Chester Himes: A Rage in Harlem, publisher: BRILLIANCE CORP, <nowiki>ISBN 978-1-4915-1908-0</nowiki>. == Amagara ge ng'omuntu. == 980, Jackson akashwera omuzaani LaTanya Richardson,[162] ou yaabugaine obuyabiire ari aha Morehouse College omuri Atlanta, Georgia.[17] Abashwereine baine omuhara orikwetwa Zoe (b. 1982).[163] Omuri 2009, bakatandikaho ekitongore kyabo eky'obuhwezi kuhwera omu kushagika eby'obwegyese.[162] Omuri 2009, bakatandika ekitongore kyabo eky'obuhwezi kuhwera omu kushagika eby'obwegyese.[162] Jackson agambire ngu naareeba firimu ze omu sineema: "Nangwa n'omu myaka yangye y'okuzana emizaano, nkaba niinyenda kureeba emizaano ei naabaire ndimu—obwo ndi omuriyo! Ninkunda kureeba ndikukora emirimo yangye.[164] Abashwereine baine omuhara orikwetwa Zoe (b. 1982).[163 Kandi naakunda kurundaana ebishushani by'abazaani abu arikukora omu firimu ze, otwariiremu Jules Winnfield, Shaft, Mace Windu, na Frozone.[165] Jackson naamanywa ahabw'okukoresa ekigambo maama fukka. Ashobooroire ngu naakoresa ekigambo ekyo kubaasa kurabira omu kuzibira orubazo nk'oku arikuba akiine ebiro ahu arikubaasa kugamba ebigambo ebitarikushushana. Kampeyini ye y'okushorooza esente, Motherfunder, neekwata aha iziina eri.[167] Ebitabo hamwe n'ebirikugamba ahari Jackson nibiikiriza ngu akagamba ebigambo ebi.[168] Aine ekireju kwonka naakira kujwara wiigi ahabw'emirimo ye.[169] Akagamba aha kucwamu kwe kushara omutwe gwe, "Ninkira kuhendera ndi aha rukarara orwo 'obusha n'oburungi'". N'eky'omutaano. Noomanya, obu naatandika kufeerwa eishokye ryangye, kikaba kiri omu bwire obu buri omwe yaabaire aine eishokye ringi. Ahonaaho, nkahurira ekiina kihango ahagati yeishokye ryangye. Nkaba ntarikubaasa kwikiriza okushara omusatsi gwangye, nahabwekyo nkaba nyine kuteekateeka ahonaaho okushara omusatsi gwangye okwabaire kuri okwangye."169] Omuzaano gwe gw'okubanza ogw'okuba omushaija omugurusi gukaba guri omuri The Great White Hype (1996).[170] Buriijo naabaasa kutoorana eishokye rye ahabwa buri muzaano ogu arikukora.[170[171] Akashekyerera obushogoyo bwe omurundi gw'okubanza kureebeka ari bushogoyo aha The Tonight Show, arikushoboorora ngu akaba aine kushara omutwe gwe ahabw'omurimo gumwe, kwonka bwanyima yaaguma natunga emirimo mingi kandi erikworeka obushogoyo kandi yaaguma naashara omutwe gwe kugira ngu wigi zibaase kumukorera. Akashekyerera ngu "omuringo gwonka [ogu] ndaabe nyine obwire bw'okuhinga [eishokye] ryangye enyima n'okugira ngu [tindikukora]". Naamanywa ahabw'okujwara enkoofiira ya Kangol omu bantu baingi.[167] Jackson n'omuzaani wa gorufu omuhangu. Aine akacweka omu ndagaano ze akarikumwikiriza kuzaana gorufu omu bwire bw'okuteera firimu.[23][25][50] Azaaniire omu mpaka za Gary Player Invitational charity golf tournament kuhwera Player omu kurundaana esente z'okuhwera abaana omuri South Africa.[24] Naakunda munonga omuzaano gwa basketball, arikushagika Toronto Raptors hamwe na Harlem Globetrotters.[172] Jackson ashagikire tiimu y'omupiira ey'Orungyereza eya Liverpool FC kuruga obu yaaboneka omuri The 51st State (2001), eyateirwe omuri Liverpool.[173] Naashagika tiimu y'omupiira ey'Oruihanga eya Bohemian FC.[168] Naashagika tiimu y'omupiira eya Amerika eya Atlanta Falcons.[174][175] Akaheebwa obutuuze bwa Gabon omuri 2019 bwanyima y'ebyarugire omu kukyeberwa kwa DNA okwabaire nikugambwa ngu nikumuhikaanisa n'oruganda rwa Benga omu ihanga eryo.[20] Jackson akarekyera aho kunywa amaarwa bwanyima y'okutunga oburemeezi bw'okugakoresa kubi.[176[177] == Eby'obutegyeki n'okurwanirira obugabe. == Jackson akakora ehururu omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga ak'ekibiina kya Democratic Party omuri 2008 ahabwa Barack Obama omuri Texarkana, Texas. Akagira ati, "Barack Obama naajwekyera buri kimwe eki naagambiirwe ngu nimbaasa kuba ndi obu naabaire ninkura. Ndi omwana w'okushoroora. Ku naakuzire kandi abantu bakangambira ngu nimbaasa kuba purezidenti, nkamanya ngu kikaba kiri ekishuba. Kwonka hati twine omujwekyerwa... ekirooto kya America n'ekyamazima. Omuntu weena naabaasa kukura kuba omwebembezi w'eihanga." [178] Akagaruka yaagira ati: "Nkateera akaruuru ka Barack ahabw'okuba akaba ari omwiraguju. Niyo nshonga ahabw'enki abantu abandi nibateera akaruuru k'abantu abandi—ahabw'okuba nibareebeka nkabo." [179] Omu Kwaikumi na kubiri 2012, akagyeragyeranisa omuntu we owa Django Unchained, omukozi w'ebibi ow'omwiru w'omuka orikukorera hamwe n'abajungu abarikubonabonesa abantu, yaagyeragyeranisa omuntu ogwo n'omuramuzi omwiraguju Clarence Thomas kandi yaagira ngu omuntu ogwo akaba aine "emitwarize erikushushana n'eya Clarence Thomas".[180] Ahabw'okusharamu kwa kooti enkuru okushazamu Roe v. Wade omu Kwa mukaaga omuri 2022, akagaruka yajumirira Thomas, arikumugambaho nka "Shwento Clarence" kandi akabuuza oku Thomas arikwehurira ahabw'okushazamu Loving v. Virginia, okusharamu kwa kooti enkuru okwabaire nikuzibira amahanga okutaho ebiragiro ebirikuzibira obushwere bw'abantu b'erangi zitarikushushana.[181] Omu Kwa mukaaga omuri 2013, Jackson akatongoza ehururu hamwe na Prizeo omu kaweefube w'okushorooza sente z'okurwanisa endwara ya Alzheimer. Nk'ekicweka ky'ehururu, akashoma ebigambo bitari bimwe na bimwe ebyahandiikirwe abahagizi hamwe n'ekicweka ekirikumanywa kuruga omu muzaano gwa AMC Breaking Bad.[182[183] Omu Kwa munaana omuri 2013, akatandika kukuratira ebyokurya by'obuhangwa ahabw'eshonga z'ebyamagara, arikushoboorora ngu "naagyezaho kutuuraho ebiro byona".[184] Akagira ngu okukyendeera kwa pawundi 40 (18 kg) kikaruga omu by'okurya. Akaba yaarekyeire kimwe eby'okurya okwezi kwa kashatu 2017, kwonka nabwo akagishagika kandi yaagishagika. Akataho ehururu erikwetwa "Omwe ahabw'Aboojo", erikwegyesa abashaija ebirikukwata aha kokoro y'omu kihama kandi ekabahiga ngu "beekyebeze".[186][187] Omu 2020, omu bwire bw'oburwaire bwa COVID-19, Jackson akahiga abantu kujwara za masiki nk'emwe aha nteekateeka ya California eya "Your Actions Save Lives" ehururu. Hamwe na Dwayne Johnson, nawe akahiga abo abaabaire bakizire COVID-19 kugaba eshagama yaabo kuhwera abandi abarikurwanisa akakooko. Kandi akareebeka aha Jimmy Kimmel Live! kushoma ekitabo ky’okushetsya, Stay the Fuck at Home, ekyareesire okumanyisa abantu okwetantara okukwatanisa n’abandi. Jackson akashagika Kamala Harris omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga rya United States ak'omwaka 2024 kandi akagamba aha rimwe aha nteerane ze z'ehururu ebiro 24 Okwaikumi omuri 2024.[190] Jackson endorsed Kamala Harris in the 2024 United States presidential election and spoke at one of her campaign rallies on October 24, 2024.[190] == Filmography. == === Ekicweka ekikuru: Orukarara rw'ebikorwa bya Samuel L. Jackson. === Ebirabo n'ebitiinisa. Ekicweka ekikuru: Orukarara rw'ebirabo n'okutooranwa oku Samuel L. Jackson atungire. Omu bwire bw'omurimo gwe, Jackson atungire ebiconco bitari bimwe na bimwe ahabw'okukora gye omu firimu. Aha kivvulu kya firimu ekya Cannes Film Festival eky'omurundi gwa 44 akatunga ekirabo kya Cannes Film Festival Award for Best Actor ahabw'okukora gye omu firimu ya Spike Lee eya Jungle Fever (1991). Akatunga ekirabo kya BAFTA Award ahabwa Best Actor omu Supporting Role hamwe n'ekirabo kya Independent Spirit Award ahabwa Best Male Lead ahabw'okukora kwe omuri Quentin Tarantino's Pulp Fiction (1994). Kandi akatunga ekirabo kya Academy Award, Golden Globe Award, hamwe na Screen Actors Guild Award nominations ahabw'okukora kurungi hamwe. Aha Berlin International Film Festival eya 48, akatunga Silver Bear for Best Actor ahabw'okukora gye omuri Tarantino's Jackie Brown (1997). Aha Berlin International Film Festival eya 48, akatunga Silver Bear for Best Actor ahabw'okukora gye omuri Tarantino's Jackie Brown (1997). 8q2rbjgrtuu71h5n18zk79bb59l8jqj 7356177 7356176 2026-10-07T12:53:45Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356177 wikitext text/x-wiki Samuel Leroy Jackson (owazairwe Okwa ikumi nibiri 21, 1948) n'omuzaani w'ebishushani kandi omuteezi w'ebishushani. Ni omwe aha bazaani abarikumanywa munonga omu murembe gwe.Za firimu ezi yaabaire arikuzaanamu hamwe zikaba zitungire obuhumbi bwa doora 27 omunsi yoona, ekirikumuhindura omuzaani orikukirayo kutunga esente nyingi omu byafaayo by'okuteeza ebishushani.Omuri 2022, akatunga ekirabo kya Academy Honorary Award nk'omuntu orikumanywa munonga omu by'obuhangwa kandi omurimo gwe ogurikugyenda omu maisho gukaba nigukwatanisa emiringo mingi n'abantu b'emiringo mingi omunsi yoona.Jackson akatandika omuzaano gwe ogw'okubanza omu maisho g'abantu omuri Mother Courage and Her Children omuri 1980 aha Public Theater omuri New York City.Kuruga 1981 kuhisya 1983, akatandikaho omurimo gwa Private Louis Henderson omuri Charles Fuller's A Soldier's Play off-Broadway. Akatandikaho n'omurimo gwa Boy Willie omuri August Wilson's The Piano Lesson omuri 1987 aha Yale Repertory Theatre.Akakora Martin Luther King Jr. omu muzaano gwa Broadway The Mountaintop (2011).[8] Akagaruka aha Broadway omu 2022 okugaruka kw'omuzaano The Piano Lesson arikukora Doaker Charles, ahabw'ekyo akatunga ekirabo kya Tony Award for Best Featured Actor in a Play nomination.Jackson akatandika kukora firimu omu firimu nka Coming to America (1988), Juice (1992), True Romance (1993), Jurassic Park (1993), Menace II Society (1993), hamwe na Fresh (1994). Okukoragana kwe na Spike Lee kukamureetera kumanywa munonga omu firimu nka School Daze (1988), Do the Right Thing (1989), Mo' Better Blues (1990), hamwe na Jungle Fever (1991). Jackson akatandika kukora kurungi omu firimu nka Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994), ei yaasingiremu ekirabo kya BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role kandi yaatunga okutooranwa kwa Academy Award for Best Supporting Actor. Jackson akatandika kukora firimu omu firimu nka Coming to America (1988), Juice (1992), True Romance (1993), Jurassic Park (1993), Menace II Society (1993), hamwe na Fresh (1994). Okukoragana kwe na Spike Lee kukamureetera kumanywa munonga omu firimu nka School Daze (1988), Do the Right Thing (1989), Mo' Better Blues (1990), hamwe na Jungle Fever (1991). Jackson akatandika kukora kurungi omu firimu nka Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994), ei yaasingiremu ekirabo kya BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role kandi yaatunga okutooranwa kwa Academy Award for Best Supporting Actor. Agumiizemu kukwatanisa na Lee (Oldboy omuri 2013, Chi-Raq omuri 2015, na Highest 2 Lowest omuri 2025) hamwe na Tarantino, hamwe n'owahamuheru arikutwariramu emirimo erikumanywa munonga omuri Jackie Brown (1997), Agumiizemu kukwatanisa na Lee (Oldboy omuri 2013, Chi-Raq omuri 2015, na Highest 2 Lowest omuri 2025) hamwe na Tarantino, hamwe n'owahamuheru arikutwariramu emirimo erikumanywa munonga omuri Jackie Brown (1997), Kill Bill: Volume 2 (2004), Django Unchained (2012), na The Hateful Eight (2015). Akagaruka yaatunga okumanywa kwingi nk'omujwekyerwa wa Jedi Mace Windu omu Star Wars prequel trilogy (1999–2005), na Nick Fury omu firimu 11 za Marvel Cinematic Universe films. okutandika na Iron Man (2008), hamwe na omu muzaano gwa Disney+ Secret Invasion (2023) hamwe na What If...? (2021–2024) hamwe na okugyenda omu maisho omu muzaano gwa ABC Agents of S.H.I.E.L.D. (2013–2014). Jackson ahaireyo eiraka rye ahabwa Lucius Best / Frozone omu firimu za Pixar The Incredibles (2004) hamwe na Incredibles 2 (2018). Akozire n'omu firimu nyingi ezirikukoresa esente nyingi, otwariiremu Die Hard with a Vengeance (1995), A Time to Kill (1996), Unbreakable (2000), Shaft (2000) hamwe n'okugaruka kugitandika (2019), XXX (2002–2017), Coach Carter (2005), Snakes on a Plane (2006), Kingsman: The Secret Service (2014), Kong: Skull Island (2017), na Glass (2019). === Obuto bwe n'obwegyese. === Jackson akazaarwa ebiro 21 Okwaikumi na ibiri, 1948, omuri Washington, D.C. omwana wenka wa Elizabeth Harriett (née Montgomery) na Roy Henry Jackson. Akakurira omuri Chattanooga, Tennessee.[13][16] Ishe akaba atuura hare n'eka omuri Kansas City, Missouri, kandi bwanyima akafa ahabwa okunywa amaarwa. Jackson akamubugana emirundi ebiri yonka omu magara gye. Akakuzibwa nyina, omukozi wa eikorero kandi bwanyima omuguzi w'ebintu by'okukoresa omu irwariro ry'abarwaire b'emitwe; nawe akakuzibwa baishenkuru na nyinenkuru, Edgar na Pearl Montgomery, hamwe n'abanyabuzaare. Okurugiirira aha kukyebera DNA, Jackson akazaarwa omu bantu ba Benga ab'omuri Gabon, kandi akahinduka omutuuragye wa Gabon omu 2019. Akatunga okugamba kubi omu buto kandi yaayega "kwehindura abantu abandi abataragambire kubi. Aha kicweka kya 2012 ekya Finding Your Roots, Samuel L. Jackson akajumbura ngu Omuramuzi Joel Branham akaba ari ishenkuru we owa 3. Jackson akashoma omu mashomero maingi agarikushoroora omu nganda[23] kandi yaahendera emishomo ye omu ishomero rya Riverside High School omuri Chattanooga. Akaba azina French horn, piccolo, trumpet, hamwe na flute omu kwaya y'eishomero. Omu kutandika aine ekigyendererwa ky'okushoma diguri omu biology y'omu maizi, akaza omu Morehouse College omuri Atlanta, Georgia, ahu yabaire ari omuteezi w'omupiira. Atakamazire diguri omuri 1972, akatandikaho Just Us Theatre.[17] Bwanyima ya Martin Luther King Jr. kwitwa omuri 1968, Jackson akaza aha kuziika King omuri Atlanta nk'omuheereza. Bwanyima akagyenda omuri Memphis, Tennessee, kwegaita aha rugyendo rw'okwesharinga ahabw'obugabe oburikwingana. Omu kubuuzibwa kwa Parade okwa 2005, akagira ati, "Nkagira ekiniga ahabw'okwitwa, kwonka ekyo tikirantangaziire. Nkaba nimanya ngu empinduka ekaba neija kutwara ekintu ekitarikushushana n'ekyo—tikirikumanyisa okushutama, tikirikumanyisa okutuura hamwe omu busingye. Omu 1969, Jackson hamwe n'abeegi abandi baingi bakakwata abantu b'aha kakiiko ka Morehouse College Board of Trustees (otwariiremu Martin Luther King Sr.) aha itendekyero, barikushaba empindahinduka omu nteekateeka y'eishomero hamwe n'obwebembezi. Eishomero rikahendera rikaikiriza kuhindura engyenderwaho yaaryo, kwonka Jackson akajunaanwa kandi bwanyima y'obwire akasingwa orubanja rw'okubuzabuza omuntu, ekihagaro ky'omutendera gwa kabiri. Akabingwa kumara emyaka ebiri ahabw'ebihagaro bye hamwe n'ebikorwa bye. Bwanyima akagaruka omu itendekyero kutunga diguri ya BA omu by'emizaano omuri 1972.[32] Obu yaabingwa, akakora nk'omukozi w'eby'abantu omuri Los Angeles.[33] Akasharamu kugaruka Atlanta, ahu yabuganire na Stokely Carmichael, H. Rap Brown, hamwe n'abandi abaabaire nibakora munonga omu kibiina ekirikwetwa black power movement. Akatandika kwehurira aine amaani ahabw'okwejumbira omu kibiina, okukira munonga obu guruupu yatandika kugura embundu. Kwonka, atakabaasa kwejumba omu kurwanagana kwona okw'amaani, nyina akamwohereza Los Angeles bwanyima ya Federal Bureau of Investigation (FBI) kumurabura ngu naija kufa omu mwaka gumwe yaaguma n'ekibiina ekyo. Omu kubuuzibwa okwakozirwe Vogue omu 2018, akeehakana ngu akaba ari memba w'ekibiina kya Black Panther Party.[34] ==== Omurimo ==== Ebirikukiraho: Orukarara rw'ebikorwa bya Samuel L. Jackson. 1972–1987: Emirimo y'okubanza hamwe n'emirimo ya theater. Jackson omu kutandika akaba naakora diguri omu biology aha Morehouse College atakahindukire kukora eby'okwombeka. Okukoresa abazaani abairaguju kikiri eky'omutaano ahari Hollywood. Denzel niwe yaabandize kutunga ekirabo ekyo. Bwanyima hakurataho Danny Glover, Forest Whitaker, na Wesley Snipes. Obwahati, niinye ndikukurataho aha rukarara. — Jackson arikugamba aha kumanywa kwe okusya omuri 1993[33] Bwanyima akacwamu kuza omu by'emizaano bwanyima y'okushoma eishomo ry'okugamba omu bantu kandi akareebeka omu muringo gwa The Threepenny Opera. Jackson akatandika kukora aha siteegi, otwariiremu Home na A Soldier's Play, ekyabaire nikihwera omu kukora firimu ya 1984 eya A Soldier's Story. Akareebeka omu firimu za terevijoni nyingi, kandi akatandika firimu ye ey'okubanza omu firimu eyetongoire eya Together for Days (1972). Bwanyima y'emirimo egi ey'okubanza, Jackson akaruga Atlanta yaaza New York City omuri 1976, kandi akamara emyaka ikumi erikukurataho arikureebeka omu mizaano y'aha siteegi, otwariiremu n'okutongoza The Piano Lesson na Two Trains Running at the Yale Repertory Theater. Kwongyera aha ntaasya ye obu yaabaire naayeshongora, akakora aha Manhattan Plaza apartment complex nk'omukuumi w'ekiro kimwe. Jackson akatunga omuze gw'okunywa amaarwa na cocaine, ekyamuremesize kugyenda omu maisho n'emizaano ebiri kuza aha Broadway (abazaani Charles S. Dutton na Anthony Chisholm bakaza omu mwanya gwe).[32] ===== '''1988–1993: Rise to prominence''' ===== Bwanyima y'okukora omuri 1981 omu muzaano A Soldier's Play, Jackson akamanywa mukuru w'omuzaano Spike Lee, owamutoorana kukora emirimo mikye omuri School Daze (1988) na Do the Right Thing (1989). Kandi akakora kumara emyaka eshatu nk'omuhwezi wa Bill Cosby aha The Cosby Show.[30][39] Omu bwire bw'okukora kwe omu firimu, okukira munonga omu mirimo etarikwetengwa munonga omu firimu nka Coming to America (1988) hamwe na firimu ezindi nyingi aha tiivi, Jackson akaba naayegyesibwa Morgan Freeman. Jackson akazaana omurimo mukye omu firimu ya Martin Scorsese eya 1990 Goodfellas, nk'omukwatsi wa Mafia omu magara aga butoosha Stacks Edwards. Ahabw'okukoresa munonga heroin emirundi mingi, akahindukira cocaine.[40] Eka ye ekamuta omu irwariro rya New York eririkugarura busya emibiri omuri New York. Bwanyima y'okumara okugarurwa busya, akareebeka omuri Jungle Fever nk'omukozi wa crack cocaine. Jackson akagira ngu omurimo gukaba guri ogw'okushemererwa,[17] arikugira ati, "Kikaba kiri ekintu ekirikushemeza. Obu naabaire ndugire omu irwariro, bwanyima y'esande emwe nari nkye bwanyima nkaba ndi aha site kandi twabaire tweteekateekire kutandika kukwata ebishushani. Okukora kwe kukaba nikusiimwa munonga kandi akakiiko k'empaka z'ebishushani eza Cannes Film Festival eza 1991 kikongyeraho ekirabo ky'omutaano ekya "Omuzaani owahwereire" ahabwe wenka. Arikukuratira omurimo ogu, Jackson akatandika kwejumba omu katemba ka Strictly Business hamwe na za drama nka Juice na Patriot Games. Bwanyima akaza omu za katemba ezindi ibiri: National Lampoon's Loaded Weapon 1 (omurimo gwe gw'okubanza) na Amos & Andrew. Jackson akakora na mukuru Steven Spielberg omuri 1993's Jurassic Park. == 1994–1998: Okutandika kurungi omu mirimo. == Bwanyima y'okukora nk'omukozi w'ebihagaro Big Don omuri 1993's True Romance—ekyahandiikirwe Quentin Tarantino kandi kikateebwamu obuhabuzi bwa Tony Scott—Tarantino akashaba Jackson kuzaana Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994). Jackson akatangaara kumanya ngu ekicweka ekyo kikaba kihandiikirwe nawe: "Kumanya ngu hariho omuntu owahandiikire ekintu nk'ekya Jules ahabwangye. Nkaba ntarikwetegyereza, ndi omw'okusiima, ndi ow'amaryo—ebintu ebi byona ebirikukwatanisa ebirikubaasa kukubaho, orikumanya ngu hariho omuntu orikuza kukuha omugisha nk'ogwo. Pulp Fiction, firimu ya Jackson eya makumi ashatu, ekamuhindura omuntu orikumanywa omu mahanga goona kandi yaatunga okuhimbisibwa kuruga omu bahakani. Entertainment Weekly kikahandiika kiti: "N'obu Travolta, Willis, na Keitel baraabe bari ab'omutaano, omuzaani orikwebembera Pulp Fiction ni Samuel L. Jackson. Naakira kuteera amashanyarazi n'amaisho ge aga gremlin kandi ahindura orubazo rwe omu kugwejegyera bebop soliloquies."[48] Aha mpaka za Academy Awards, Miramax Films ekagyemesereza, kandi yaatunga, okutooranwa kw'omuzaani orikukirayo oburungi ahabwa Jackson.[49] Kandi akatunga okutooranwa kwa Golden Globe kandi yaasingura ekirabo kya BAFTA Award for Best Supporting Role.[50][51][52]. Bwanyima ya Pulp Fiction, Jackson akatunga ebyahandiikirwe bingi by'okushwijuma: "Nkabaasa kugira omurimo gw'okuzaana Jules kumara emyaka mingi. Buri omwe buriijo naanyohereza ekihandiiko eki barikuteekateeka ngu nikyo kihandiiko ekisya ekya Pulp Fiction." [53] Jackson akatandika kutunga okugarukwamu kubi kuruga omu bahandiiki abaabaire basiimire okukora kwe omuri Pulp Fiction. Eki kikahendera ahabw'okwejumba omu bintu bibiri ebirikukora kurungi omu bokisi: Die Hard with a Vengeance, ei yaabaire ari hamwe na Bruce Willis omu kicweka kya kashatu ekya Die Hard series; hamwe na A Time to Kill, ei yaabaire ari ishe w'omuntu owabaire ari omu kooti ahabw'okwita abashaija babiri abaahamba muhara we. Aha bwire bw'okwita, Jackson akatunga ekishushani kya NAACP ekirikukirayo oburungi omu kuheereza omu muzaano ogurikutamburwa hamwe n'okutooranwa kwa Golden Globe ahabw'omuzaani orikukirayo oburungi omu kuheereza. Ahonaaho yaaba enyonyoozi omu ofiisi, Jackson akagumizamu n'emirimo eshatu omuri 1997. Omuri 187 akazaana omwegyesa ayehaireyo arikugyezaho kurekaho eky'okureeberaho aha beegi be. Akatunga ekirabo kya Independent Spirit Award ahabw'okukora omurimo ogurikukirayo oburungi hamwe n'omuhandiiki w'omurundi gw'okubanza/omwebembezi w'omurundi gw'okubanza Kasi Lemmons omu muzaano Eve's Bayou, ahabw'okugira ngu nawe akakora nk'omwebembezi w'omurimo. Akagaruka yaakora na Tarantino aha Jackie Brown kandi yaatunga Silver Bear ahabwa Best Actor aha Berlin Film Festival[59] hamwe n'okutooranwa kwa kana aha Golden Globe ahabw'okukora kwe nk'omushubuzi w'ebikwato Ordell Robbie.[60] Omu 1998, akakora n'abazaani abarikumanywa: Sharon Stone na Dustin Hoffman omuri Sphere, na Kevin Spacey omuri The Negotiator, arikuzaana nk'omuteezi w'abantu abarikwenda kweita, kandi nawe arikwenda kuteera abantu abandi obu arikujunaanwa omushango gw'obwisi n'okwiba sente. Omu 1999, Jackson akazaana omu firimu y'okutiinisa eya Deep Blue Sea, kandi nka Jedi Master Mace Windu omu Star Wars: Episode I – The Phantom Menace.[63][64] Omu kubuuzibwa, Jackson akagira ngu akaba ataine mugisha gw'okushoma ekihandiiko ky'omuzaano kandi tarayegire ngu akaba naazaana omuntu orikwetwa Mace Windu kuhisya obu yaabaire ajwaire ekyambare kye (n'obu bwanyima yaagizire ngu akaba aine ekihika ky'okwikiriza omurimo gwona, ahabw'omugisha gw'okuba omwe aha barikugamba aha byafaayo bya Star Wars).[65] == 1999–2007: Akatandika kukora emizaano. == Ebiro 13 Okwa mukaaga omuri 2000, Jackson akaheebwa ekitiinisa ahabwa enyonyoozi aha Hollywood Walk of Fame aha 7018 Hollywood Blvd.[66] Akatandika emyaka ikumi eyakuratsireho omu mirimo ye y'okukora firimu arikuzaana nk'omuserukare omukuru owateirweho orubanja omu firimu ya Rules of Engagement, arikuzaana hamwe na Bruce Willis omurundi gwa kashatu omu firimu ya Unbreakable, kandi arikuzaana omu firimu ya 2000 eyagarukiremu eya 1971 eya firimu ya Shaft. Akagarukamu emirimo yombi eyahwaireho omuri 2019, omuzaani we owa Unbreakable Mr. Glass omuri Glass na Shaft omu firimu endiijo erikwetwa Shaft.[67[68[69] Jackson akaba ari omuzaani omwe wenka omu firimu omuri 2001 ekaba neeyetwa The Caveman's Valentine, omuzaano gw'obwisi ogurikwebemberwa Lemmons arikuzaana na Bruce Willis omurundi gwa kashatu omu firimu ya Unbreakable, kandi arikuzaana omu firimu ya 2000 eyagarukiremu eya 1971 eya firimu ya Shaft. Akagarukamu emirimo yombi eyahwaireho omuri 2019, omuzaani we owa Unbreakable Mr. Glass omuri Glass na Shaft omu firimu endiijo erikwetwa Shaft.[67[68[69] Omu 2002, akazaana omuntu orikugaruka omu mbeera ye eya butoosha, arikugyezaho kurinda abaana be obu arikurwana orutaro rw'obwengye omu Changing Lanes, arikukorera hamwe na Ben Affleck. Akagaruka omuri Star Wars: Episode II – Attack of the Clones, arikureeba omurimo gwe mukye ogurikushagika gurikutunguuka gukahinduka omuntu mukuru. Mace Windu's purple lightsaber omu filimu ekaba erugire omu kiteiso kya Jackson;[17] akaba nayenda kuba ahamya ngu omuntu we akaba naija kureebeka omu rutaro orwabaire rwijwire. Jackson bwanyima akakora nk'omukozi wa NSA, hamwe na Vin Diesel omuri XXX, kandi nk'omuguzi w'emibazi arikujwara kilt omuri The 51st State.[73][74]. Omu 2003, Jackson akagaruka yaakora na John Travolta omuri Basic reero bwanyima nk'omuserukare wa pooriisi hamwe na Colin Farrell omu muzaano gwa terevijoni ogurikwetwa S.W.A.T.[75][76]. Ekyeshongoro omu soundtrack kikaba kiine eiziina rye, kikaba kiine omutwe "Sammy L. Jackson" bya Hot Action Cop.[77] Jackson nawe akareebeka omu kihandiiko kya HBO ekya Unchained Memories, nk'omushomi hamwe n'enyonyoozi ezindi nyingi nka Angela Bassett na Whoopi Goldberg. Kurugiirira aha kugarukamu okurikurundaanwa Rotten Tomatoes, omuri 2004 Jackson akaza omu firimu ze zoona ezirikukirayo kuba ez'ahansi n'ez'ahaiguru omu mirimo ye.[78] Omu muzaano gwa Twisted, Jackson akazaana nk'omuhabuzi wa Ashley Judd.[79] Filimu ekatunga obucweka 2% bw'okusiima aha mukutu, kandi abashwijumi barikweta okukora kwe "okutaine maani" kandi "okushiishirwe".[80][81][82]. Bwanyima akaheereza eiraka rye omu muzaano ogurikworekwa ogurikwetwa The Incredibles nk'omuzira Frozone.[83]. Firimu ekatunga obucweka 97% bw'okusiimwa, kandi okukora kwa Jackson kukamureetera okutooranwa kwa Annie Award ahabw'okukora gye omu kugamba. Akeeshushaniriza omu muzaano ogundi ogwa Quentin Tarantino, Kill Bill: Volume 2.[86] Omuri 2005, akazaana omu muzaano gw'eby'emizaano ogurikwetwa Coach Carter, ahu yaazaniire nk'omutendeki (arikwegamira aha mutendeki owabuzima Ken Carter) owaataireho omutima kwegyesa abazaani be ngu obwegyese nibukira omupiira gw'enseru.[87] N'obu firimu yaatungire okugarukwamu okutari kumwe, okukora kwa Jackson kukasiimwa n'obu firimu yaabaire eine enshonga y'okugyenderaho. Bob Townsend owa Atlanta Journal-Constitution akasiima okukora kwa Jackson, "Atwara ekyabaire nikibaasa kuba ekikopo ky'ebikopo ebirikumanywa munonga kandi akita omubiri n'obwengye bwe oburikutangaaza." Jackson nawe akagaruka omu firimu ibiri ezirikukurataho: XXX: State of the Union, omurundi ogu arikwebembera Ice Cube, hamwe na firimu y'ahamuheru eya Star Wars prequel film, Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith.[91] Firimu ye ey'ahamuheru omuri 2005 ekaba eri The Man alongside comedian Eugene Levy.[92]. Ebiro 4 Okwaikumi na kumwe, 2005, akaheebwa ekirabo kya Hawaii International Film Festival Achievement in Acting Award.[93] Ebiro 30 Okwa kana omuri 2006, Jackson akaheebwa ekitinisa aha mukoro gw'okuteera omukono n'ebigyere aha Grauman's Chinese Theatre; niwe yaabaire ari omunyafirika omumerika owa mushanju kandi omuzaani owa 191 kusiimwa omu muringo ogu.[94] Omu kubuuzibwa okw'omwaka ogwo, akagira ngu naatoorana emirimo eri "erikushemeza kureeba" kandi eine "omuntu orikushemeza omunda y'ekitebyo", kandi ngu omu mirimo ye akaba naayenda "kukora ebintu [ebi atakakoraga], ebintu [ebi] yaareebire nk'omwana muto kandi yaayenda kukora kandi hati [aine] omugisha kukikora".[95] Akakurataho kuzaana arikuhakanisa omuzaani omukazi Julianne Moore omu firimu ya Freedomland, ei yaayorekiremu omupooriisi omucondooza arikugyezaho kuhwera omukazi kusherura omwana we owahambirwe obwo arikucwekyereza akeimukiriro k'okwesharinga okwabaireho omu rurembo rwona. Firimu ya kabiri eya Jackson omu mwaka, Snakes on a Plane, ekatunga ekitiinisa kya firimu bwanyima y'ameezi makye etakashohwize kurugiirira aha mutwe gwayo hamwe n'abazaani baayo.[98] Jackson okucwamu kuzaana omu firimu egi kikaba nikirugiirira aha mutwe gwayo gwonka.[99] Kwenda kwombeka okuteekateeka aha muzaano, nawe akareebeka omu muzaano gwa 2006 omu vidiyo y'okweshongora "Snakes on a Plane (Bring It)" eyakozirwe Cobra Starship. Ebiro 2 Okwaikumi na kumwe omuri 2006, Jackson akasingura ekirabo kya German Bambi Award ahabw'omuzaano gw'ensi yoona, kurugiirira aha bi yaakozire omu muzaano. Omu Kwaikumi na ibiri omuri 2006, Jackson akazaana omuri Home of the Brave, nk'omushaho orikugaruka omuka kuruga omu rutaro rwa Iraq.[101] Ebiro 30 Okwa kana omuri 2007, Jackson akaba ari omugambi omu muzaano gwa Bob Saget ogurikuza aha DVD Farce of the Penguins.[102] Firimu ekaba eri ey'okushetsya eyasingire omu ofiisi y'ebitabo March of the Penguins (ekyabaire nikigambwa Morgan Freeman).[103] Kandi omuri 2007, akakora omuzaani wa blues owaata omukazi muto (Christina Ricci) omu kihome owaabaire aine omuze gw'okuteerana omuri Black Snake Moan, hamwe n'omuzaano gwa horror 1408, ogurikuhindurwa kuruga omu kihandiiko kikye ekya Stephen King.[104][105] Bwanyima omu mwaka nigwo gumwe, Jackson akazaana nk'omwiruki orikweshushaniriza owabaireho omuteezi w'ebikonde Bob Satterfield omu muzaano gwa Rod Lurie, Resurrecting the Champ. == 2008–2019: Okushanjuura omurimo gwangye. == Omuri 2008, akazaana omuzaani omubi omuri The Spirit, ekyatungire okuhakanisibwa n'okutunga esente nyingi omu kishengye ky'okushomeramu.[109][110] Omuri 2009, akagaruka yaakora na Quentin Tarantino obu yaashoboorora ebicweka bingi omu firimu ya World War II Inglourious Basterds.[111] Omuri 2010, akazaana omu muzaano gwa Mother and Child kandi yaazaana nk'omubuurizi orikugyezaho kuronda ebikwato bya nukiriya omu muzaano ogurikugambwaho butunu Unthinkable.[112][113] Ari hamwe na Dwayne Johnson, Jackson akagaruka yaayoreka ofiisa wa poriisi omu nshonga ezirikwiguraho omuzaano gwa katemba The Other Guys. Kandi akazaana na Tommy Lee Jones omu muzaano ogurikuhindurwa kuruga omu kitabo kya The Sunset Limited. Omu mirimo ya Jackson, akareebeka omu firimu nyingi hamwe n'abarikukora ebyeshongoro. Aba harimu Tupac Shakur (Juice), Queen Latifah (Juice/Sphere/Jungle Fever), Method Man (One Eight Seven), LL Cool J (Deep Blue Sea/S.W.A.T.), Busta Rhymes (Shaft), Eve (xXx), Ice Cube (xXx: State of the Union), Xzibit (xXx: State of the Union), David Banner (Black Snake Moan), na 50 Cent (Home of the Brave).[114] Okwongyera ahari ekyo, Jackson yaareebeka omu firimu itaano n'omuzaani Bruce Willis (National Lampoon's Loaded Weapon 1, Pulp Fiction, Die Hard with a Vengeance, Unbreakable, and Glass) kandi abazaani bakaba batebekanisiibwe kukorera hamwe omuri Black Water Transit batakagiireyo. Omu 2002, Marvel Comics ekakora "Ultimate" version ya Nick Fury bwanyima y'okushushana kwe atakisiimire. Jackson, omushomi w'ebitabo by'ebishushani, akeetegyereza ekishushani kye omu bitabo by'ebishushani kandi abajwekyerwa be bakahikaana n'abatebezi b'ebitabo abaabaraganiise kumuteeka omu bitabo by'ebishushani eby'omumaisho nka Fury[116] Omu firimu ya Iron Man eya 2008, akakora ekishushani nk'omuntu omu kishushani ekyabaireho bwanyima y'okushashura sente.[117] Omu Kwakabiri 2009, Jackson akata omukono aha ndagaano y’ebishushani mwenda na Marvel Studios ekyabaire nikiza kumureeba arikureebeka nk’omuntu ogwo omuri Iron Man 2, Thor, Captain America: The First Avenger, na The Avengers, hamwe na vidiyo endiijo yoona ei barikukora. Akagaruka yaakora omurimo ogwo omuri Captain America: The Winter Soldier (2014)[119] kandi Avengers: Age of Ultron (2015).[120] Omuri 2018 na 2019, Jackson akareebeka kakye nk'owa Fury omu Avengers ezindi ezirikukurataho Infinity War na Endgame, kandi akazaana nk'owa Fury omuto, owahindwirwe omu myaka Captain Marvel hamwe na Brie Larson. Omu mirimo ye y'ebishushani eyaahererukireyo, Jackson akareebeka omu firimu ya Quentin Tarantino eya Django Unchained, eyashohoziibwe Okwaikumi na kubiri 25, 2012,[121] Tarantino's The Hateful Eight, eyashohoziibwe omuri 70mm Okwaikumi na kubiri 25, 2015,[122] na Jordan Vogt-Roberts' Kong: Skull Island,[123] eyashohoziibwe Okwaikumi na kumwe 10, 2017. Omuri 2019, Jackson akagaruka yaazaana omurimo gwe ogwa Unbreakable nka Mr. Glass omu firimu ya Quentin Tarantino eya Django Unchained, eyashohoziibwe Okwaikumi na kumwe 25, 2019.[124] Omu 2019, Jackson akagaruka yaakora omurimo gwe ogwa Unbreakable nka Mr. Glass omu firimu ya Glass, hamwe n'omurimo gwe ogwa Shaft omu firimu ya Shaft, byombi bikurataho firimu ze eza 2000. Kandi omuri 2019, akareebeka omu firimu ya Brie Larson eya Unicorn Store,[124][125] kandi yaakora omurimo gw'amaani nka Fury omu firimu ya Marvel eya Spider-Man: Far From Home. Okwongyera ahari ekyo, akagaruka yaakora omurimo gwe ogwa Fury omu firimu ya Agents of S.H.I.E.L.D. eya ABC television mu 2013[126] hamwe n'omuzaano gw'ahamuheru omu siizoni omu 2014.[127]Omu 2020, akatambi k'ebiijusyo bya Jackson kuruga omu Revenge of the Sith kakoresibwa omu Star Wars: The Clone Wars episode "Shattered".[128} == 2020–present: Okugaruka omu by'emizaano. == Omuri 2020, akareebeka omu ruteerane rwa terevijoni orurikwetwa Enslaved,[129] hamwe n'omunyamahurire omucondooza Afua Hirsch nk'omuheereza mugyenzi we.[130][131] Akagaruka yaareebeka omu muzaano gwa 2021 ogurikwetwa Spiral: From the Book of Saw hamwe na Chris Rock. Bwanyima y'okumara emyaka 11 atari aha siteegi, Jackson akagaruka aha Broadway nk'omuzaani wa Doaker Charles omu muzaano gwa August Wilson ogurikwetwa The Piano Lesson, ari hamwe na John David Washington na Danielle Brooks. Omuzano gwa 2022 gukaba nigwebemberwa omukazi wa Jackson, LaTanya Richardson Jackson.[132] Ahabw'okukora gye, akatunga ekirabo kya Tony Award ahabw'okukora gye omu muzaano ogurondwa.[133] Akagaruka yaakora omurimo gwe nka Nick Fury omu Disney+ series Secret Invasion,[134] kandi omu The Marvels, ekindi kirikukuratira Captain Marvel.[135] Omwaka ogwakuratsireho, Jackson akaba aine omurimo mukye omu firimu ya Matthew Vaughn eya spy comedy Argylle (2024).[136] == Purogyekiti eziriyo niziza. == Jackson ayeteekateekire kushohoza filimu erikukwata aha byabaireho omuri Afro Samurai,[137] kandi naija kuzaana omuzaano gwa Sho'nuff omu kugaruka kukora The Last Dragon. Akareebeka nawe ari hamwe na Pierce Brosnan omuri The Unholy Trinity.[138] Okukwata ebishushani kukatandika aha Last Meals aha muheru gw'okwezi kwaikumi na kumwe omuri 2023.[139] Ebiro 5 Okwa mukaaga omuri 2025 kikarangwa ngu NOLA King, omuzaano ogurikuruga omu mizaano ya Tulsa King erikukorera omuri New Orleans, gukaba guriyo nigukorwa aha Paramount+ kandi gukaba nigwija kuba nigukorwa Jackson omu muzaano ogurikushushana n'omuzaano gwa Sylvester Stallone omuri Tulsa King. Jackson's character akatandikwaho omu sizoni ya 3 eya Tulsa King.[140] Okwa kabiri 24, 2026, kikarangwa ngu NOLA King omu mwanya gw'ekyo ekaba neija kutandikira omuri Frisco, Texas kandi ekyetwe Frisco King.[141] == Okureebeka okundi. == Jackson naamanywa ahabw'eiraka rye eririkukora emirimo mingi otwariiremu Whiplash omuri Turbo (2013), omuntu orikwetwa eiziina ry'omuzaano Afro Samurai (2007), na Frank Tenpenny omu muzaano gwa vidiyo Grand Theft Auto: San Andreas (2004) Akagaruka yaashoboorora aha katambi akarikumanywa munonga I Am Not Your Negro (2016). Okwongyera aha firimu, Jackson nawe akareebeka omu puroguraamu za terevijoni nyingi, omuzaano gwa vidiyo, vidiyo z'ebyeshongoro, hamwe na vidiyo z'ebitabo. Jackson akaba aine ekicweka kikye omu vidiyo y'okweshongora kwa Public Enemy ahabwa "911 Is a Joke". Jackson akagamba emirundi mingi aha mikutu ya terevijoni, otwariiremu n'omurimo mukuru omu muzaano gwa anime, Afro Samurai, okwongyera aha murimo ogurikugarukwamu nk'eiraka rya Gin Rummy omu bicweka bingi ebya terevijoni ey'okweshongora eya The Boondocks.[142[143] Akaba ari omuvugi wa Ghostwriter.[citation needed] Akaza omu kicweka kya BBC/HBO sitcom Extras.[144] Akagamba omuntu mukuru orikuhakanisa, Ofiisa Frank Tenpenny, omu muzaano gwa vidiyo Grand Theft Auto: San Andreas.[145] Jackson nawe akakora emikoro mingi y'okuheereza ebirabo. Akarangirira empaka za MTV Movie Awards (1998),[146] ESPYs (1999, 2001, 2002, na 2009),[147] na Spike TV Video Game Awards (2005, 2006, 2007, na 2012).[148] Omu Kwaikumi na kumwe 2006, akaha eiraka rya Ruhanga omu The Bible Experience, New Testament audiobook version ya Baibuli. Akaheebwa omurimo gw'okwebembera ahabwokuba abarikukora za firimu bakaba nibaikiriza ngu eiraka rye ry'amaani kandi ry'obushoboorozi niryo ryabaire niriza kuhikaana gye n'omurimo ogwo.[149] Kandi akakwata n'akatambi ka Audible.com akarimu ekitabo kya Go the Fuck to Sleep.[150] Ahabw'okugira ngu Atlanta Falcons ekaba neeza kuzaana omu siizoni ya 2010, Jackson akazaana nka Rev. Sultan omu katambi ka Falcons "Rise Up" akarikukoresibwa omu by'obushuubuzi. Jackson akareebeka omu birango bya Capital One cash-back credit card, kandi akareebeka n'omu kirango kya Sky Broadband Shield, obuheereza bwa Sky UK obwa broadband nka Nick Fury okutunguura Captain America: The Winter Soldier.[151] Okwongyera ahari ekyo, akazaana Nick Fury omu kirango ky'omuzaano gwa vidiyo ogwa Marvel Snap.[152] Okwongyera ahari ekyo, akazaana Nick Fury omu kuranga omuzaano gwa vidiyo ogwa Marvel Snap.[152] Jackson akashohoza ekyeshongoro ekirikukwata aha buringaaniza omu bantu ari hamwe na KRS-One, Sticky Fingaz, Mad Lion na Talib Kweli aha bikwatiraine n'obutabanguko omuri America ekyeshongoro ekyo kikaba nikigira kiti: "I Can't Breathe", ebyo nibyo bigambo ebyahererukireyo kugambwa Eric Garner.[153] Jackson akaba ari omugyenyi ow'omutaano omu mworeko gwa Kendrick Lamar ogwa Super Bowl LIX omu kicweka ky'okubanza arikworeka "Uncle Sam".[154] == Okukora kwa Box-office. == Omu myaka ya 1990, A.C. Neilson E.C.I., ekitongore ekirikukuratiriza eby'omu bokisi, kikashanga ngu Jackson akareebeka omu firimu nyingi kukira omuzaani ondiijo owakozire obuhumbi bwa doora 1.7 omu ihanga rya Amerika. Omu 2011, firimu ezaabaire zirimu Jackson nk'omuzaani mukuru nari nk'omuzaani omuhwezi, zikaba zitungire omuhendo gwa doora 2.81[156] kuhika ahari doora obuhumbi 4.91[157] aha ofiisi y'ebishushani eya North America. Eki kikamutamu nk'omuzaani w'omurundi gwa mushanju kandi omuzaani w'omurundi gwa kabiri, enyima y'omuzaani w'eiraka Frank Welker wenka. Ekitabo kya Guinness World Records ekya 2009, ekirikukoresa okubara okundi kumanya omuhendo gw'ebishushani, kikagira ngu Jackson niwe muzaani orikukirayo kushohoza ebishushani omu nsi yoona, aine obuhumbi bwa doora 7.42 oburikukorwa omu firimu 68.[158] Bwanyima, kuruga omuri 2022, kurugiirira aha bihandiiko ebirikubara ebya Golden Globes, omuhendo ogu gweyongyeire kuhika aha doora obuhumbi 27 oburikwingana omu firimu 152, ekyamuhindwire omuzaani orikukirayo kushohoza sente nyingi, kandi omuntu orikukirayo kushohoza sente nyingi omu firimu okutwarira hamwe ahanyima ya Stan Lee, owaabaire naamanywa munonga ahabw'emirimo ye eya kamera. Audiobooks 2011: Adam Mansbach: Gyenda Otendekye Okubyama, omushohozi: BRILLIANCE CORP, <nowiki>ISBN 978-1-4558-4165-3</nowiki>. 2014: Chester Himes: A Rage in Harlem, publisher: BRILLIANCE CORP, <nowiki>ISBN 978-1-4915-1908-0</nowiki>. == Amagara ge ng'omuntu. == 980, Jackson akashwera omuzaani LaTanya Richardson,[162] ou yaabugaine obuyabiire ari aha Morehouse College omuri Atlanta, Georgia.[17] Abashwereine baine omuhara orikwetwa Zoe (b. 1982).[163] Omuri 2009, bakatandikaho ekitongore kyabo eky'obuhwezi kuhwera omu kushagika eby'obwegyese.[162] Omuri 2009, bakatandika ekitongore kyabo eky'obuhwezi kuhwera omu kushagika eby'obwegyese.[162] Jackson agambire ngu naareeba firimu ze omu sineema: "Nangwa n'omu myaka yangye y'okuzana emizaano, nkaba niinyenda kureeba emizaano ei naabaire ndimu—obwo ndi omuriyo! Ninkunda kureeba ndikukora emirimo yangye.[164] Abashwereine baine omuhara orikwetwa Zoe (b. 1982).[163 Kandi naakunda kurundaana ebishushani by'abazaani abu arikukora omu firimu ze, otwariiremu Jules Winnfield, Shaft, Mace Windu, na Frozone.[165] Jackson naamanywa ahabw'okukoresa ekigambo maama fukka. Ashobooroire ngu naakoresa ekigambo ekyo kubaasa kurabira omu kuzibira orubazo nk'oku arikuba akiine ebiro ahu arikubaasa kugamba ebigambo ebitarikushushana. Kampeyini ye y'okushorooza esente, Motherfunder, neekwata aha iziina eri.[167] Ebitabo hamwe n'ebirikugamba ahari Jackson nibiikiriza ngu akagamba ebigambo ebi.[168] Aine ekireju kwonka naakira kujwara wiigi ahabw'emirimo ye.[169] Akagamba aha kucwamu kwe kushara omutwe gwe, "Ninkira kuhendera ndi aha rukarara orwo 'obusha n'oburungi'". N'eky'omutaano. Noomanya, obu naatandika kufeerwa eishokye ryangye, kikaba kiri omu bwire obu buri omwe yaabaire aine eishokye ringi. Ahonaaho, nkahurira ekiina kihango ahagati yeishokye ryangye. Nkaba ntarikubaasa kwikiriza okushara omusatsi gwangye, nahabwekyo nkaba nyine kuteekateeka ahonaaho okushara omusatsi gwangye okwabaire kuri okwangye."169] Omuzaano gwe gw'okubanza ogw'okuba omushaija omugurusi gukaba guri omuri The Great White Hype (1996).[170] Buriijo naabaasa kutoorana eishokye rye ahabwa buri muzaano ogu arikukora.[170[171] Akashekyerera obushogoyo bwe omurundi gw'okubanza kureebeka ari bushogoyo aha The Tonight Show, arikushoboorora ngu akaba aine kushara omutwe gwe ahabw'omurimo gumwe, kwonka bwanyima yaaguma natunga emirimo mingi kandi erikworeka obushogoyo kandi yaaguma naashara omutwe gwe kugira ngu wigi zibaase kumukorera. Akashekyerera ngu "omuringo gwonka [ogu] ndaabe nyine obwire bw'okuhinga [eishokye] ryangye enyima n'okugira ngu [tindikukora]". Naamanywa ahabw'okujwara enkoofiira ya Kangol omu bantu baingi.[167] Jackson n'omuzaani wa gorufu omuhangu. Aine akacweka omu ndagaano ze akarikumwikiriza kuzaana gorufu omu bwire bw'okuteera firimu.[23][25][50] Azaaniire omu mpaka za Gary Player Invitational charity golf tournament kuhwera Player omu kurundaana esente z'okuhwera abaana omuri South Africa.[24] Naakunda munonga omuzaano gwa basketball, arikushagika Toronto Raptors hamwe na Harlem Globetrotters.[172] Jackson ashagikire tiimu y'omupiira ey'Orungyereza eya Liverpool FC kuruga obu yaaboneka omuri The 51st State (2001), eyateirwe omuri Liverpool.[173] Naashagika tiimu y'omupiira ey'Oruihanga eya Bohemian FC.[168] Naashagika tiimu y'omupiira eya Amerika eya Atlanta Falcons.[174][175] Akaheebwa obutuuze bwa Gabon omuri 2019 bwanyima y'ebyarugire omu kukyeberwa kwa DNA okwabaire nikugambwa ngu nikumuhikaanisa n'oruganda rwa Benga omu ihanga eryo.[20] Jackson akarekyera aho kunywa amaarwa bwanyima y'okutunga oburemeezi bw'okugakoresa kubi.[176[177] == Eby'obutegyeki n'okurwanirira obugabe. == Jackson akakora ehururu omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga ak'ekibiina kya Democratic Party omuri 2008 ahabwa Barack Obama omuri Texarkana, Texas. Akagira ati, "Barack Obama naajwekyera buri kimwe eki naagambiirwe ngu nimbaasa kuba ndi obu naabaire ninkura. Ndi omwana w'okushoroora. Ku naakuzire kandi abantu bakangambira ngu nimbaasa kuba purezidenti, nkamanya ngu kikaba kiri ekishuba. Kwonka hati twine omujwekyerwa... ekirooto kya America n'ekyamazima. Omuntu weena naabaasa kukura kuba omwebembezi w'eihanga." [178] Akagaruka yaagira ati: "Nkateera akaruuru ka Barack ahabw'okuba akaba ari omwiraguju. Niyo nshonga ahabw'enki abantu abandi nibateera akaruuru k'abantu abandi—ahabw'okuba nibareebeka nkabo." [179] Omu Kwaikumi na kubiri 2012, akagyeragyeranisa omuntu we owa Django Unchained, omukozi w'ebibi ow'omwiru w'omuka orikukorera hamwe n'abajungu abarikubonabonesa abantu, yaagyeragyeranisa omuntu ogwo n'omuramuzi omwiraguju Clarence Thomas kandi yaagira ngu omuntu ogwo akaba aine "emitwarize erikushushana n'eya Clarence Thomas".[180] Ahabw'okusharamu kwa kooti enkuru okushazamu Roe v. Wade omu Kwa mukaaga omuri 2022, akagaruka yajumirira Thomas, arikumugambaho nka "Shwento Clarence" kandi akabuuza oku Thomas arikwehurira ahabw'okushazamu Loving v. Virginia, okusharamu kwa kooti enkuru okwabaire nikuzibira amahanga okutaho ebiragiro ebirikuzibira obushwere bw'abantu b'erangi zitarikushushana.[181] Omu Kwa mukaaga omuri 2013, Jackson akatongoza ehururu hamwe na Prizeo omu kaweefube w'okushorooza sente z'okurwanisa endwara ya Alzheimer. Nk'ekicweka ky'ehururu, akashoma ebigambo bitari bimwe na bimwe ebyahandiikirwe abahagizi hamwe n'ekicweka ekirikumanywa kuruga omu muzaano gwa AMC Breaking Bad.[182[183] Omu Kwa munaana omuri 2013, akatandika kukuratira ebyokurya by'obuhangwa ahabw'eshonga z'ebyamagara, arikushoboorora ngu "naagyezaho kutuuraho ebiro byona".[184] Akagira ngu okukyendeera kwa pawundi 40 (18 kg) kikaruga omu by'okurya. Akaba yaarekyeire kimwe eby'okurya okwezi kwa kashatu 2017, kwonka nabwo akagishagika kandi yaagishagika. Akataho ehururu erikwetwa "Omwe ahabw'Aboojo", erikwegyesa abashaija ebirikukwata aha kokoro y'omu kihama kandi ekabahiga ngu "beekyebeze".[186][187] Omu 2020, omu bwire bw'oburwaire bwa COVID-19, Jackson akahiga abantu kujwara za masiki nk'emwe aha nteekateeka ya California eya "Your Actions Save Lives" ehururu. Hamwe na Dwayne Johnson, nawe akahiga abo abaabaire bakizire COVID-19 kugaba eshagama yaabo kuhwera abandi abarikurwanisa akakooko. Kandi akareebeka aha Jimmy Kimmel Live! kushoma ekitabo ky’okushetsya, Stay the Fuck at Home, ekyareesire okumanyisa abantu okwetantara okukwatanisa n’abandi. Jackson akashagika Kamala Harris omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga rya United States ak'omwaka 2024 kandi akagamba aha rimwe aha nteerane ze z'ehururu ebiro 24 Okwaikumi omuri 2024.[190] Jackson endorsed Kamala Harris in the 2024 United States presidential election and spoke at one of her campaign rallies on October 24, 2024.[190] == Filmography. == === Ekicweka ekikuru: Orukarara rw'ebikorwa bya Samuel L. Jackson. === Ebirabo n'ebitiinisa. Ekicweka ekikuru: Orukarara rw'ebirabo n'okutooranwa oku Samuel L. Jackson atungire. Omu bwire bw'omurimo gwe, Jackson atungire ebiconco bitari bimwe na bimwe ahabw'okukora gye omu firimu. Aha kivvulu kya firimu ekya Cannes Film Festival eky'omurundi gwa 44 akatunga ekirabo kya Cannes Film Festival Award for Best Actor ahabw'okukora gye omu firimu ya Spike Lee eya Jungle Fever (1991). Akatunga ekirabo kya BAFTA Award ahabwa Best Actor omu Supporting Role hamwe n'ekirabo kya Independent Spirit Award ahabwa Best Male Lead ahabw'okukora kwe omuri Quentin Tarantino's Pulp Fiction (1994). Kandi akatunga ekirabo kya Academy Award, Golden Globe Award, hamwe na Screen Actors Guild Award nominations ahabw'okukora kurungi hamwe. Aha Berlin International Film Festival eya 48, akatunga Silver Bear for Best Actor ahabw'okukora gye omuri Tarantino's Jackie Brown (1997). Aha Berlin International Film Festival eya 48, akatunga Silver Bear for Best Actor ahabw'okukora gye omuri Tarantino's Jackie Brown (1997). 51obv6m1a7mbnjwby2ar2byfwnobw8b 7356178 7356177 2026-10-07T12:54:00Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356178 wikitext text/x-wiki Samuel Leroy Jackson (owazairwe Okwa ikumi nibiri 21, 1948) n'omuzaani w'ebishushani kandi omuteezi w'ebishushani. Nomwe aha bazaani abarikumanywa munonga omu murembe gwe.Za firimu ezi yaabaire arikuzaanamu hamwe zikaba zitungire obuhumbi bwa doora 27 omunsi yoona, ekirikumuhindura omuzaani orikukirayo kutunga esente nyingi omu byafaayo by'okuteeza ebishushani.Omuri 2022, akatunga ekirabo kya Academy Honorary Award nk'omuntu orikumanywa munonga omu by'obuhangwa kandi omurimo gwe ogurikugyenda omu maisho gukaba nigukwatanisa emiringo mingi n'abantu b'emiringo mingi omunsi yoona.Jackson akatandika omuzaano gwe ogw'okubanza omu maisho g'abantu omuri Mother Courage and Her Children omuri 1980 aha Public Theater omuri New York City.Kuruga 1981 kuhisya 1983, akatandikaho omurimo gwa Private Louis Henderson omuri Charles Fuller's A Soldier's Play off-Broadway. Akatandikaho n'omurimo gwa Boy Willie omuri August Wilson's The Piano Lesson omuri 1987 aha Yale Repertory Theatre.Akakora Martin Luther King Jr. omu muzaano gwa Broadway The Mountaintop (2011).[8] Akagaruka aha Broadway omu 2022 okugaruka kw'omuzaano The Piano Lesson arikukora Doaker Charles, ahabw'ekyo akatunga ekirabo kya Tony Award for Best Featured Actor in a Play nomination.Jackson akatandika kukora firimu omu firimu nka Coming to America (1988), Juice (1992), True Romance (1993), Jurassic Park (1993), Menace II Society (1993), hamwe na Fresh (1994). Okukoragana kwe na Spike Lee kukamureetera kumanywa munonga omu firimu nka School Daze (1988), Do the Right Thing (1989), Mo' Better Blues (1990), hamwe na Jungle Fever (1991). Jackson akatandika kukora kurungi omu firimu nka Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994), ei yaasingiremu ekirabo kya BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role kandi yaatunga okutooranwa kwa Academy Award for Best Supporting Actor. Jackson akatandika kukora firimu omu firimu nka Coming to America (1988), Juice (1992), True Romance (1993), Jurassic Park (1993), Menace II Society (1993), hamwe na Fresh (1994). Okukoragana kwe na Spike Lee kukamureetera kumanywa munonga omu firimu nka School Daze (1988), Do the Right Thing (1989), Mo' Better Blues (1990), hamwe na Jungle Fever (1991). Jackson akatandika kukora kurungi omu firimu nka Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994), ei yaasingiremu ekirabo kya BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role kandi yaatunga okutooranwa kwa Academy Award for Best Supporting Actor. Agumiizemu kukwatanisa na Lee (Oldboy omuri 2013, Chi-Raq omuri 2015, na Highest 2 Lowest omuri 2025) hamwe na Tarantino, hamwe n'owahamuheru arikutwariramu emirimo erikumanywa munonga omuri Jackie Brown (1997), Agumiizemu kukwatanisa na Lee (Oldboy omuri 2013, Chi-Raq omuri 2015, na Highest 2 Lowest omuri 2025) hamwe na Tarantino, hamwe n'owahamuheru arikutwariramu emirimo erikumanywa munonga omuri Jackie Brown (1997), Kill Bill: Volume 2 (2004), Django Unchained (2012), na The Hateful Eight (2015). Akagaruka yaatunga okumanywa kwingi nk'omujwekyerwa wa Jedi Mace Windu omu Star Wars prequel trilogy (1999–2005), na Nick Fury omu firimu 11 za Marvel Cinematic Universe films. okutandika na Iron Man (2008), hamwe na omu muzaano gwa Disney+ Secret Invasion (2023) hamwe na What If...? (2021–2024) hamwe na okugyenda omu maisho omu muzaano gwa ABC Agents of S.H.I.E.L.D. (2013–2014). Jackson ahaireyo eiraka rye ahabwa Lucius Best / Frozone omu firimu za Pixar The Incredibles (2004) hamwe na Incredibles 2 (2018). Akozire n'omu firimu nyingi ezirikukoresa esente nyingi, otwariiremu Die Hard with a Vengeance (1995), A Time to Kill (1996), Unbreakable (2000), Shaft (2000) hamwe n'okugaruka kugitandika (2019), XXX (2002–2017), Coach Carter (2005), Snakes on a Plane (2006), Kingsman: The Secret Service (2014), Kong: Skull Island (2017), na Glass (2019). === Obuto bwe n'obwegyese. === Jackson akazaarwa ebiro 21 Okwaikumi na ibiri, 1948, omuri Washington, D.C. omwana wenka wa Elizabeth Harriett (née Montgomery) na Roy Henry Jackson. Akakurira omuri Chattanooga, Tennessee.[13][16] Ishe akaba atuura hare n'eka omuri Kansas City, Missouri, kandi bwanyima akafa ahabwa okunywa amaarwa. Jackson akamubugana emirundi ebiri yonka omu magara gye. Akakuzibwa nyina, omukozi wa eikorero kandi bwanyima omuguzi w'ebintu by'okukoresa omu irwariro ry'abarwaire b'emitwe; nawe akakuzibwa baishenkuru na nyinenkuru, Edgar na Pearl Montgomery, hamwe n'abanyabuzaare. Okurugiirira aha kukyebera DNA, Jackson akazaarwa omu bantu ba Benga ab'omuri Gabon, kandi akahinduka omutuuragye wa Gabon omu 2019. Akatunga okugamba kubi omu buto kandi yaayega "kwehindura abantu abandi abataragambire kubi. Aha kicweka kya 2012 ekya Finding Your Roots, Samuel L. Jackson akajumbura ngu Omuramuzi Joel Branham akaba ari ishenkuru we owa 3. Jackson akashoma omu mashomero maingi agarikushoroora omu nganda[23] kandi yaahendera emishomo ye omu ishomero rya Riverside High School omuri Chattanooga. Akaba azina French horn, piccolo, trumpet, hamwe na flute omu kwaya y'eishomero. Omu kutandika aine ekigyendererwa ky'okushoma diguri omu biology y'omu maizi, akaza omu Morehouse College omuri Atlanta, Georgia, ahu yabaire ari omuteezi w'omupiira. Atakamazire diguri omuri 1972, akatandikaho Just Us Theatre.[17] Bwanyima ya Martin Luther King Jr. kwitwa omuri 1968, Jackson akaza aha kuziika King omuri Atlanta nk'omuheereza. Bwanyima akagyenda omuri Memphis, Tennessee, kwegaita aha rugyendo rw'okwesharinga ahabw'obugabe oburikwingana. Omu kubuuzibwa kwa Parade okwa 2005, akagira ati, "Nkagira ekiniga ahabw'okwitwa, kwonka ekyo tikirantangaziire. Nkaba nimanya ngu empinduka ekaba neija kutwara ekintu ekitarikushushana n'ekyo—tikirikumanyisa okushutama, tikirikumanyisa okutuura hamwe omu busingye. Omu 1969, Jackson hamwe n'abeegi abandi baingi bakakwata abantu b'aha kakiiko ka Morehouse College Board of Trustees (otwariiremu Martin Luther King Sr.) aha itendekyero, barikushaba empindahinduka omu nteekateeka y'eishomero hamwe n'obwebembezi. Eishomero rikahendera rikaikiriza kuhindura engyenderwaho yaaryo, kwonka Jackson akajunaanwa kandi bwanyima y'obwire akasingwa orubanja rw'okubuzabuza omuntu, ekihagaro ky'omutendera gwa kabiri. Akabingwa kumara emyaka ebiri ahabw'ebihagaro bye hamwe n'ebikorwa bye. Bwanyima akagaruka omu itendekyero kutunga diguri ya BA omu by'emizaano omuri 1972.[32] Obu yaabingwa, akakora nk'omukozi w'eby'abantu omuri Los Angeles.[33] Akasharamu kugaruka Atlanta, ahu yabuganire na Stokely Carmichael, H. Rap Brown, hamwe n'abandi abaabaire nibakora munonga omu kibiina ekirikwetwa black power movement. Akatandika kwehurira aine amaani ahabw'okwejumbira omu kibiina, okukira munonga obu guruupu yatandika kugura embundu. Kwonka, atakabaasa kwejumba omu kurwanagana kwona okw'amaani, nyina akamwohereza Los Angeles bwanyima ya Federal Bureau of Investigation (FBI) kumurabura ngu naija kufa omu mwaka gumwe yaaguma n'ekibiina ekyo. Omu kubuuzibwa okwakozirwe Vogue omu 2018, akeehakana ngu akaba ari memba w'ekibiina kya Black Panther Party.[34] ==== Omurimo ==== Ebirikukiraho: Orukarara rw'ebikorwa bya Samuel L. Jackson. 1972–1987: Emirimo y'okubanza hamwe n'emirimo ya theater. Jackson omu kutandika akaba naakora diguri omu biology aha Morehouse College atakahindukire kukora eby'okwombeka. Okukoresa abazaani abairaguju kikiri eky'omutaano ahari Hollywood. Denzel niwe yaabandize kutunga ekirabo ekyo. Bwanyima hakurataho Danny Glover, Forest Whitaker, na Wesley Snipes. Obwahati, niinye ndikukurataho aha rukarara. — Jackson arikugamba aha kumanywa kwe okusya omuri 1993[33] Bwanyima akacwamu kuza omu by'emizaano bwanyima y'okushoma eishomo ry'okugamba omu bantu kandi akareebeka omu muringo gwa The Threepenny Opera. Jackson akatandika kukora aha siteegi, otwariiremu Home na A Soldier's Play, ekyabaire nikihwera omu kukora firimu ya 1984 eya A Soldier's Story. Akareebeka omu firimu za terevijoni nyingi, kandi akatandika firimu ye ey'okubanza omu firimu eyetongoire eya Together for Days (1972). Bwanyima y'emirimo egi ey'okubanza, Jackson akaruga Atlanta yaaza New York City omuri 1976, kandi akamara emyaka ikumi erikukurataho arikureebeka omu mizaano y'aha siteegi, otwariiremu n'okutongoza The Piano Lesson na Two Trains Running at the Yale Repertory Theater. Kwongyera aha ntaasya ye obu yaabaire naayeshongora, akakora aha Manhattan Plaza apartment complex nk'omukuumi w'ekiro kimwe. Jackson akatunga omuze gw'okunywa amaarwa na cocaine, ekyamuremesize kugyenda omu maisho n'emizaano ebiri kuza aha Broadway (abazaani Charles S. Dutton na Anthony Chisholm bakaza omu mwanya gwe).[32] ===== '''1988–1993: Rise to prominence''' ===== Bwanyima y'okukora omuri 1981 omu muzaano A Soldier's Play, Jackson akamanywa mukuru w'omuzaano Spike Lee, owamutoorana kukora emirimo mikye omuri School Daze (1988) na Do the Right Thing (1989). Kandi akakora kumara emyaka eshatu nk'omuhwezi wa Bill Cosby aha The Cosby Show.[30][39] Omu bwire bw'okukora kwe omu firimu, okukira munonga omu mirimo etarikwetengwa munonga omu firimu nka Coming to America (1988) hamwe na firimu ezindi nyingi aha tiivi, Jackson akaba naayegyesibwa Morgan Freeman. Jackson akazaana omurimo mukye omu firimu ya Martin Scorsese eya 1990 Goodfellas, nk'omukwatsi wa Mafia omu magara aga butoosha Stacks Edwards. Ahabw'okukoresa munonga heroin emirundi mingi, akahindukira cocaine.[40] Eka ye ekamuta omu irwariro rya New York eririkugarura busya emibiri omuri New York. Bwanyima y'okumara okugarurwa busya, akareebeka omuri Jungle Fever nk'omukozi wa crack cocaine. Jackson akagira ngu omurimo gukaba guri ogw'okushemererwa,[17] arikugira ati, "Kikaba kiri ekintu ekirikushemeza. Obu naabaire ndugire omu irwariro, bwanyima y'esande emwe nari nkye bwanyima nkaba ndi aha site kandi twabaire tweteekateekire kutandika kukwata ebishushani. Okukora kwe kukaba nikusiimwa munonga kandi akakiiko k'empaka z'ebishushani eza Cannes Film Festival eza 1991 kikongyeraho ekirabo ky'omutaano ekya "Omuzaani owahwereire" ahabwe wenka. Arikukuratira omurimo ogu, Jackson akatandika kwejumba omu katemba ka Strictly Business hamwe na za drama nka Juice na Patriot Games. Bwanyima akaza omu za katemba ezindi ibiri: National Lampoon's Loaded Weapon 1 (omurimo gwe gw'okubanza) na Amos & Andrew. Jackson akakora na mukuru Steven Spielberg omuri 1993's Jurassic Park. == 1994–1998: Okutandika kurungi omu mirimo. == Bwanyima y'okukora nk'omukozi w'ebihagaro Big Don omuri 1993's True Romance—ekyahandiikirwe Quentin Tarantino kandi kikateebwamu obuhabuzi bwa Tony Scott—Tarantino akashaba Jackson kuzaana Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994). Jackson akatangaara kumanya ngu ekicweka ekyo kikaba kihandiikirwe nawe: "Kumanya ngu hariho omuntu owahandiikire ekintu nk'ekya Jules ahabwangye. Nkaba ntarikwetegyereza, ndi omw'okusiima, ndi ow'amaryo—ebintu ebi byona ebirikukwatanisa ebirikubaasa kukubaho, orikumanya ngu hariho omuntu orikuza kukuha omugisha nk'ogwo. Pulp Fiction, firimu ya Jackson eya makumi ashatu, ekamuhindura omuntu orikumanywa omu mahanga goona kandi yaatunga okuhimbisibwa kuruga omu bahakani. Entertainment Weekly kikahandiika kiti: "N'obu Travolta, Willis, na Keitel baraabe bari ab'omutaano, omuzaani orikwebembera Pulp Fiction ni Samuel L. Jackson. Naakira kuteera amashanyarazi n'amaisho ge aga gremlin kandi ahindura orubazo rwe omu kugwejegyera bebop soliloquies."[48] Aha mpaka za Academy Awards, Miramax Films ekagyemesereza, kandi yaatunga, okutooranwa kw'omuzaani orikukirayo oburungi ahabwa Jackson.[49] Kandi akatunga okutooranwa kwa Golden Globe kandi yaasingura ekirabo kya BAFTA Award for Best Supporting Role.[50][51][52]. Bwanyima ya Pulp Fiction, Jackson akatunga ebyahandiikirwe bingi by'okushwijuma: "Nkabaasa kugira omurimo gw'okuzaana Jules kumara emyaka mingi. Buri omwe buriijo naanyohereza ekihandiiko eki barikuteekateeka ngu nikyo kihandiiko ekisya ekya Pulp Fiction." [53] Jackson akatandika kutunga okugarukwamu kubi kuruga omu bahandiiki abaabaire basiimire okukora kwe omuri Pulp Fiction. Eki kikahendera ahabw'okwejumba omu bintu bibiri ebirikukora kurungi omu bokisi: Die Hard with a Vengeance, ei yaabaire ari hamwe na Bruce Willis omu kicweka kya kashatu ekya Die Hard series; hamwe na A Time to Kill, ei yaabaire ari ishe w'omuntu owabaire ari omu kooti ahabw'okwita abashaija babiri abaahamba muhara we. Aha bwire bw'okwita, Jackson akatunga ekishushani kya NAACP ekirikukirayo oburungi omu kuheereza omu muzaano ogurikutamburwa hamwe n'okutooranwa kwa Golden Globe ahabw'omuzaani orikukirayo oburungi omu kuheereza. Ahonaaho yaaba enyonyoozi omu ofiisi, Jackson akagumizamu n'emirimo eshatu omuri 1997. Omuri 187 akazaana omwegyesa ayehaireyo arikugyezaho kurekaho eky'okureeberaho aha beegi be. Akatunga ekirabo kya Independent Spirit Award ahabw'okukora omurimo ogurikukirayo oburungi hamwe n'omuhandiiki w'omurundi gw'okubanza/omwebembezi w'omurundi gw'okubanza Kasi Lemmons omu muzaano Eve's Bayou, ahabw'okugira ngu nawe akakora nk'omwebembezi w'omurimo. Akagaruka yaakora na Tarantino aha Jackie Brown kandi yaatunga Silver Bear ahabwa Best Actor aha Berlin Film Festival[59] hamwe n'okutooranwa kwa kana aha Golden Globe ahabw'okukora kwe nk'omushubuzi w'ebikwato Ordell Robbie.[60] Omu 1998, akakora n'abazaani abarikumanywa: Sharon Stone na Dustin Hoffman omuri Sphere, na Kevin Spacey omuri The Negotiator, arikuzaana nk'omuteezi w'abantu abarikwenda kweita, kandi nawe arikwenda kuteera abantu abandi obu arikujunaanwa omushango gw'obwisi n'okwiba sente. Omu 1999, Jackson akazaana omu firimu y'okutiinisa eya Deep Blue Sea, kandi nka Jedi Master Mace Windu omu Star Wars: Episode I – The Phantom Menace.[63][64] Omu kubuuzibwa, Jackson akagira ngu akaba ataine mugisha gw'okushoma ekihandiiko ky'omuzaano kandi tarayegire ngu akaba naazaana omuntu orikwetwa Mace Windu kuhisya obu yaabaire ajwaire ekyambare kye (n'obu bwanyima yaagizire ngu akaba aine ekihika ky'okwikiriza omurimo gwona, ahabw'omugisha gw'okuba omwe aha barikugamba aha byafaayo bya Star Wars).[65] == 1999–2007: Akatandika kukora emizaano. == Ebiro 13 Okwa mukaaga omuri 2000, Jackson akaheebwa ekitiinisa ahabwa enyonyoozi aha Hollywood Walk of Fame aha 7018 Hollywood Blvd.[66] Akatandika emyaka ikumi eyakuratsireho omu mirimo ye y'okukora firimu arikuzaana nk'omuserukare omukuru owateirweho orubanja omu firimu ya Rules of Engagement, arikuzaana hamwe na Bruce Willis omurundi gwa kashatu omu firimu ya Unbreakable, kandi arikuzaana omu firimu ya 2000 eyagarukiremu eya 1971 eya firimu ya Shaft. Akagarukamu emirimo yombi eyahwaireho omuri 2019, omuzaani we owa Unbreakable Mr. Glass omuri Glass na Shaft omu firimu endiijo erikwetwa Shaft.[67[68[69] Jackson akaba ari omuzaani omwe wenka omu firimu omuri 2001 ekaba neeyetwa The Caveman's Valentine, omuzaano gw'obwisi ogurikwebemberwa Lemmons arikuzaana na Bruce Willis omurundi gwa kashatu omu firimu ya Unbreakable, kandi arikuzaana omu firimu ya 2000 eyagarukiremu eya 1971 eya firimu ya Shaft. Akagarukamu emirimo yombi eyahwaireho omuri 2019, omuzaani we owa Unbreakable Mr. Glass omuri Glass na Shaft omu firimu endiijo erikwetwa Shaft.[67[68[69] Omu 2002, akazaana omuntu orikugaruka omu mbeera ye eya butoosha, arikugyezaho kurinda abaana be obu arikurwana orutaro rw'obwengye omu Changing Lanes, arikukorera hamwe na Ben Affleck. Akagaruka omuri Star Wars: Episode II – Attack of the Clones, arikureeba omurimo gwe mukye ogurikushagika gurikutunguuka gukahinduka omuntu mukuru. Mace Windu's purple lightsaber omu filimu ekaba erugire omu kiteiso kya Jackson;[17] akaba nayenda kuba ahamya ngu omuntu we akaba naija kureebeka omu rutaro orwabaire rwijwire. Jackson bwanyima akakora nk'omukozi wa NSA, hamwe na Vin Diesel omuri XXX, kandi nk'omuguzi w'emibazi arikujwara kilt omuri The 51st State.[73][74]. Omu 2003, Jackson akagaruka yaakora na John Travolta omuri Basic reero bwanyima nk'omuserukare wa pooriisi hamwe na Colin Farrell omu muzaano gwa terevijoni ogurikwetwa S.W.A.T.[75][76]. Ekyeshongoro omu soundtrack kikaba kiine eiziina rye, kikaba kiine omutwe "Sammy L. Jackson" bya Hot Action Cop.[77] Jackson nawe akareebeka omu kihandiiko kya HBO ekya Unchained Memories, nk'omushomi hamwe n'enyonyoozi ezindi nyingi nka Angela Bassett na Whoopi Goldberg. Kurugiirira aha kugarukamu okurikurundaanwa Rotten Tomatoes, omuri 2004 Jackson akaza omu firimu ze zoona ezirikukirayo kuba ez'ahansi n'ez'ahaiguru omu mirimo ye.[78] Omu muzaano gwa Twisted, Jackson akazaana nk'omuhabuzi wa Ashley Judd.[79] Filimu ekatunga obucweka 2% bw'okusiima aha mukutu, kandi abashwijumi barikweta okukora kwe "okutaine maani" kandi "okushiishirwe".[80][81][82]. Bwanyima akaheereza eiraka rye omu muzaano ogurikworekwa ogurikwetwa The Incredibles nk'omuzira Frozone.[83]. Firimu ekatunga obucweka 97% bw'okusiimwa, kandi okukora kwa Jackson kukamureetera okutooranwa kwa Annie Award ahabw'okukora gye omu kugamba. Akeeshushaniriza omu muzaano ogundi ogwa Quentin Tarantino, Kill Bill: Volume 2.[86] Omuri 2005, akazaana omu muzaano gw'eby'emizaano ogurikwetwa Coach Carter, ahu yaazaniire nk'omutendeki (arikwegamira aha mutendeki owabuzima Ken Carter) owaataireho omutima kwegyesa abazaani be ngu obwegyese nibukira omupiira gw'enseru.[87] N'obu firimu yaatungire okugarukwamu okutari kumwe, okukora kwa Jackson kukasiimwa n'obu firimu yaabaire eine enshonga y'okugyenderaho. Bob Townsend owa Atlanta Journal-Constitution akasiima okukora kwa Jackson, "Atwara ekyabaire nikibaasa kuba ekikopo ky'ebikopo ebirikumanywa munonga kandi akita omubiri n'obwengye bwe oburikutangaaza." Jackson nawe akagaruka omu firimu ibiri ezirikukurataho: XXX: State of the Union, omurundi ogu arikwebembera Ice Cube, hamwe na firimu y'ahamuheru eya Star Wars prequel film, Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith.[91] Firimu ye ey'ahamuheru omuri 2005 ekaba eri The Man alongside comedian Eugene Levy.[92]. Ebiro 4 Okwaikumi na kumwe, 2005, akaheebwa ekirabo kya Hawaii International Film Festival Achievement in Acting Award.[93] Ebiro 30 Okwa kana omuri 2006, Jackson akaheebwa ekitinisa aha mukoro gw'okuteera omukono n'ebigyere aha Grauman's Chinese Theatre; niwe yaabaire ari omunyafirika omumerika owa mushanju kandi omuzaani owa 191 kusiimwa omu muringo ogu.[94] Omu kubuuzibwa okw'omwaka ogwo, akagira ngu naatoorana emirimo eri "erikushemeza kureeba" kandi eine "omuntu orikushemeza omunda y'ekitebyo", kandi ngu omu mirimo ye akaba naayenda "kukora ebintu [ebi atakakoraga], ebintu [ebi] yaareebire nk'omwana muto kandi yaayenda kukora kandi hati [aine] omugisha kukikora".[95] Akakurataho kuzaana arikuhakanisa omuzaani omukazi Julianne Moore omu firimu ya Freedomland, ei yaayorekiremu omupooriisi omucondooza arikugyezaho kuhwera omukazi kusherura omwana we owahambirwe obwo arikucwekyereza akeimukiriro k'okwesharinga okwabaireho omu rurembo rwona. Firimu ya kabiri eya Jackson omu mwaka, Snakes on a Plane, ekatunga ekitiinisa kya firimu bwanyima y'ameezi makye etakashohwize kurugiirira aha mutwe gwayo hamwe n'abazaani baayo.[98] Jackson okucwamu kuzaana omu firimu egi kikaba nikirugiirira aha mutwe gwayo gwonka.[99] Kwenda kwombeka okuteekateeka aha muzaano, nawe akareebeka omu muzaano gwa 2006 omu vidiyo y'okweshongora "Snakes on a Plane (Bring It)" eyakozirwe Cobra Starship. Ebiro 2 Okwaikumi na kumwe omuri 2006, Jackson akasingura ekirabo kya German Bambi Award ahabw'omuzaano gw'ensi yoona, kurugiirira aha bi yaakozire omu muzaano. Omu Kwaikumi na ibiri omuri 2006, Jackson akazaana omuri Home of the Brave, nk'omushaho orikugaruka omuka kuruga omu rutaro rwa Iraq.[101] Ebiro 30 Okwa kana omuri 2007, Jackson akaba ari omugambi omu muzaano gwa Bob Saget ogurikuza aha DVD Farce of the Penguins.[102] Firimu ekaba eri ey'okushetsya eyasingire omu ofiisi y'ebitabo March of the Penguins (ekyabaire nikigambwa Morgan Freeman).[103] Kandi omuri 2007, akakora omuzaani wa blues owaata omukazi muto (Christina Ricci) omu kihome owaabaire aine omuze gw'okuteerana omuri Black Snake Moan, hamwe n'omuzaano gwa horror 1408, ogurikuhindurwa kuruga omu kihandiiko kikye ekya Stephen King.[104][105] Bwanyima omu mwaka nigwo gumwe, Jackson akazaana nk'omwiruki orikweshushaniriza owabaireho omuteezi w'ebikonde Bob Satterfield omu muzaano gwa Rod Lurie, Resurrecting the Champ. == 2008–2019: Okushanjuura omurimo gwangye. == Omuri 2008, akazaana omuzaani omubi omuri The Spirit, ekyatungire okuhakanisibwa n'okutunga esente nyingi omu kishengye ky'okushomeramu.[109][110] Omuri 2009, akagaruka yaakora na Quentin Tarantino obu yaashoboorora ebicweka bingi omu firimu ya World War II Inglourious Basterds.[111] Omuri 2010, akazaana omu muzaano gwa Mother and Child kandi yaazaana nk'omubuurizi orikugyezaho kuronda ebikwato bya nukiriya omu muzaano ogurikugambwaho butunu Unthinkable.[112][113] Ari hamwe na Dwayne Johnson, Jackson akagaruka yaayoreka ofiisa wa poriisi omu nshonga ezirikwiguraho omuzaano gwa katemba The Other Guys. Kandi akazaana na Tommy Lee Jones omu muzaano ogurikuhindurwa kuruga omu kitabo kya The Sunset Limited. Omu mirimo ya Jackson, akareebeka omu firimu nyingi hamwe n'abarikukora ebyeshongoro. Aba harimu Tupac Shakur (Juice), Queen Latifah (Juice/Sphere/Jungle Fever), Method Man (One Eight Seven), LL Cool J (Deep Blue Sea/S.W.A.T.), Busta Rhymes (Shaft), Eve (xXx), Ice Cube (xXx: State of the Union), Xzibit (xXx: State of the Union), David Banner (Black Snake Moan), na 50 Cent (Home of the Brave).[114] Okwongyera ahari ekyo, Jackson yaareebeka omu firimu itaano n'omuzaani Bruce Willis (National Lampoon's Loaded Weapon 1, Pulp Fiction, Die Hard with a Vengeance, Unbreakable, and Glass) kandi abazaani bakaba batebekanisiibwe kukorera hamwe omuri Black Water Transit batakagiireyo. Omu 2002, Marvel Comics ekakora "Ultimate" version ya Nick Fury bwanyima y'okushushana kwe atakisiimire. Jackson, omushomi w'ebitabo by'ebishushani, akeetegyereza ekishushani kye omu bitabo by'ebishushani kandi abajwekyerwa be bakahikaana n'abatebezi b'ebitabo abaabaraganiise kumuteeka omu bitabo by'ebishushani eby'omumaisho nka Fury[116] Omu firimu ya Iron Man eya 2008, akakora ekishushani nk'omuntu omu kishushani ekyabaireho bwanyima y'okushashura sente.[117] Omu Kwakabiri 2009, Jackson akata omukono aha ndagaano y’ebishushani mwenda na Marvel Studios ekyabaire nikiza kumureeba arikureebeka nk’omuntu ogwo omuri Iron Man 2, Thor, Captain America: The First Avenger, na The Avengers, hamwe na vidiyo endiijo yoona ei barikukora. Akagaruka yaakora omurimo ogwo omuri Captain America: The Winter Soldier (2014)[119] kandi Avengers: Age of Ultron (2015).[120] Omuri 2018 na 2019, Jackson akareebeka kakye nk'owa Fury omu Avengers ezindi ezirikukurataho Infinity War na Endgame, kandi akazaana nk'owa Fury omuto, owahindwirwe omu myaka Captain Marvel hamwe na Brie Larson. Omu mirimo ye y'ebishushani eyaahererukireyo, Jackson akareebeka omu firimu ya Quentin Tarantino eya Django Unchained, eyashohoziibwe Okwaikumi na kubiri 25, 2012,[121] Tarantino's The Hateful Eight, eyashohoziibwe omuri 70mm Okwaikumi na kubiri 25, 2015,[122] na Jordan Vogt-Roberts' Kong: Skull Island,[123] eyashohoziibwe Okwaikumi na kumwe 10, 2017. Omuri 2019, Jackson akagaruka yaazaana omurimo gwe ogwa Unbreakable nka Mr. Glass omu firimu ya Quentin Tarantino eya Django Unchained, eyashohoziibwe Okwaikumi na kumwe 25, 2019.[124] Omu 2019, Jackson akagaruka yaakora omurimo gwe ogwa Unbreakable nka Mr. Glass omu firimu ya Glass, hamwe n'omurimo gwe ogwa Shaft omu firimu ya Shaft, byombi bikurataho firimu ze eza 2000. Kandi omuri 2019, akareebeka omu firimu ya Brie Larson eya Unicorn Store,[124][125] kandi yaakora omurimo gw'amaani nka Fury omu firimu ya Marvel eya Spider-Man: Far From Home. Okwongyera ahari ekyo, akagaruka yaakora omurimo gwe ogwa Fury omu firimu ya Agents of S.H.I.E.L.D. eya ABC television mu 2013[126] hamwe n'omuzaano gw'ahamuheru omu siizoni omu 2014.[127]Omu 2020, akatambi k'ebiijusyo bya Jackson kuruga omu Revenge of the Sith kakoresibwa omu Star Wars: The Clone Wars episode "Shattered".[128} == 2020–present: Okugaruka omu by'emizaano. == Omuri 2020, akareebeka omu ruteerane rwa terevijoni orurikwetwa Enslaved,[129] hamwe n'omunyamahurire omucondooza Afua Hirsch nk'omuheereza mugyenzi we.[130][131] Akagaruka yaareebeka omu muzaano gwa 2021 ogurikwetwa Spiral: From the Book of Saw hamwe na Chris Rock. Bwanyima y'okumara emyaka 11 atari aha siteegi, Jackson akagaruka aha Broadway nk'omuzaani wa Doaker Charles omu muzaano gwa August Wilson ogurikwetwa The Piano Lesson, ari hamwe na John David Washington na Danielle Brooks. Omuzano gwa 2022 gukaba nigwebemberwa omukazi wa Jackson, LaTanya Richardson Jackson.[132] Ahabw'okukora gye, akatunga ekirabo kya Tony Award ahabw'okukora gye omu muzaano ogurondwa.[133] Akagaruka yaakora omurimo gwe nka Nick Fury omu Disney+ series Secret Invasion,[134] kandi omu The Marvels, ekindi kirikukuratira Captain Marvel.[135] Omwaka ogwakuratsireho, Jackson akaba aine omurimo mukye omu firimu ya Matthew Vaughn eya spy comedy Argylle (2024).[136] == Purogyekiti eziriyo niziza. == Jackson ayeteekateekire kushohoza filimu erikukwata aha byabaireho omuri Afro Samurai,[137] kandi naija kuzaana omuzaano gwa Sho'nuff omu kugaruka kukora The Last Dragon. Akareebeka nawe ari hamwe na Pierce Brosnan omuri The Unholy Trinity.[138] Okukwata ebishushani kukatandika aha Last Meals aha muheru gw'okwezi kwaikumi na kumwe omuri 2023.[139] Ebiro 5 Okwa mukaaga omuri 2025 kikarangwa ngu NOLA King, omuzaano ogurikuruga omu mizaano ya Tulsa King erikukorera omuri New Orleans, gukaba guriyo nigukorwa aha Paramount+ kandi gukaba nigwija kuba nigukorwa Jackson omu muzaano ogurikushushana n'omuzaano gwa Sylvester Stallone omuri Tulsa King. Jackson's character akatandikwaho omu sizoni ya 3 eya Tulsa King.[140] Okwa kabiri 24, 2026, kikarangwa ngu NOLA King omu mwanya gw'ekyo ekaba neija kutandikira omuri Frisco, Texas kandi ekyetwe Frisco King.[141] == Okureebeka okundi. == Jackson naamanywa ahabw'eiraka rye eririkukora emirimo mingi otwariiremu Whiplash omuri Turbo (2013), omuntu orikwetwa eiziina ry'omuzaano Afro Samurai (2007), na Frank Tenpenny omu muzaano gwa vidiyo Grand Theft Auto: San Andreas (2004) Akagaruka yaashoboorora aha katambi akarikumanywa munonga I Am Not Your Negro (2016). Okwongyera aha firimu, Jackson nawe akareebeka omu puroguraamu za terevijoni nyingi, omuzaano gwa vidiyo, vidiyo z'ebyeshongoro, hamwe na vidiyo z'ebitabo. Jackson akaba aine ekicweka kikye omu vidiyo y'okweshongora kwa Public Enemy ahabwa "911 Is a Joke". Jackson akagamba emirundi mingi aha mikutu ya terevijoni, otwariiremu n'omurimo mukuru omu muzaano gwa anime, Afro Samurai, okwongyera aha murimo ogurikugarukwamu nk'eiraka rya Gin Rummy omu bicweka bingi ebya terevijoni ey'okweshongora eya The Boondocks.[142[143] Akaba ari omuvugi wa Ghostwriter.[citation needed] Akaza omu kicweka kya BBC/HBO sitcom Extras.[144] Akagamba omuntu mukuru orikuhakanisa, Ofiisa Frank Tenpenny, omu muzaano gwa vidiyo Grand Theft Auto: San Andreas.[145] Jackson nawe akakora emikoro mingi y'okuheereza ebirabo. Akarangirira empaka za MTV Movie Awards (1998),[146] ESPYs (1999, 2001, 2002, na 2009),[147] na Spike TV Video Game Awards (2005, 2006, 2007, na 2012).[148] Omu Kwaikumi na kumwe 2006, akaha eiraka rya Ruhanga omu The Bible Experience, New Testament audiobook version ya Baibuli. Akaheebwa omurimo gw'okwebembera ahabwokuba abarikukora za firimu bakaba nibaikiriza ngu eiraka rye ry'amaani kandi ry'obushoboorozi niryo ryabaire niriza kuhikaana gye n'omurimo ogwo.[149] Kandi akakwata n'akatambi ka Audible.com akarimu ekitabo kya Go the Fuck to Sleep.[150] Ahabw'okugira ngu Atlanta Falcons ekaba neeza kuzaana omu siizoni ya 2010, Jackson akazaana nka Rev. Sultan omu katambi ka Falcons "Rise Up" akarikukoresibwa omu by'obushuubuzi. Jackson akareebeka omu birango bya Capital One cash-back credit card, kandi akareebeka n'omu kirango kya Sky Broadband Shield, obuheereza bwa Sky UK obwa broadband nka Nick Fury okutunguura Captain America: The Winter Soldier.[151] Okwongyera ahari ekyo, akazaana Nick Fury omu kirango ky'omuzaano gwa vidiyo ogwa Marvel Snap.[152] Okwongyera ahari ekyo, akazaana Nick Fury omu kuranga omuzaano gwa vidiyo ogwa Marvel Snap.[152] Jackson akashohoza ekyeshongoro ekirikukwata aha buringaaniza omu bantu ari hamwe na KRS-One, Sticky Fingaz, Mad Lion na Talib Kweli aha bikwatiraine n'obutabanguko omuri America ekyeshongoro ekyo kikaba nikigira kiti: "I Can't Breathe", ebyo nibyo bigambo ebyahererukireyo kugambwa Eric Garner.[153] Jackson akaba ari omugyenyi ow'omutaano omu mworeko gwa Kendrick Lamar ogwa Super Bowl LIX omu kicweka ky'okubanza arikworeka "Uncle Sam".[154] == Okukora kwa Box-office. == Omu myaka ya 1990, A.C. Neilson E.C.I., ekitongore ekirikukuratiriza eby'omu bokisi, kikashanga ngu Jackson akareebeka omu firimu nyingi kukira omuzaani ondiijo owakozire obuhumbi bwa doora 1.7 omu ihanga rya Amerika. Omu 2011, firimu ezaabaire zirimu Jackson nk'omuzaani mukuru nari nk'omuzaani omuhwezi, zikaba zitungire omuhendo gwa doora 2.81[156] kuhika ahari doora obuhumbi 4.91[157] aha ofiisi y'ebishushani eya North America. Eki kikamutamu nk'omuzaani w'omurundi gwa mushanju kandi omuzaani w'omurundi gwa kabiri, enyima y'omuzaani w'eiraka Frank Welker wenka. Ekitabo kya Guinness World Records ekya 2009, ekirikukoresa okubara okundi kumanya omuhendo gw'ebishushani, kikagira ngu Jackson niwe muzaani orikukirayo kushohoza ebishushani omu nsi yoona, aine obuhumbi bwa doora 7.42 oburikukorwa omu firimu 68.[158] Bwanyima, kuruga omuri 2022, kurugiirira aha bihandiiko ebirikubara ebya Golden Globes, omuhendo ogu gweyongyeire kuhika aha doora obuhumbi 27 oburikwingana omu firimu 152, ekyamuhindwire omuzaani orikukirayo kushohoza sente nyingi, kandi omuntu orikukirayo kushohoza sente nyingi omu firimu okutwarira hamwe ahanyima ya Stan Lee, owaabaire naamanywa munonga ahabw'emirimo ye eya kamera. Audiobooks 2011: Adam Mansbach: Gyenda Otendekye Okubyama, omushohozi: BRILLIANCE CORP, <nowiki>ISBN 978-1-4558-4165-3</nowiki>. 2014: Chester Himes: A Rage in Harlem, publisher: BRILLIANCE CORP, <nowiki>ISBN 978-1-4915-1908-0</nowiki>. == Amagara ge ng'omuntu. == 980, Jackson akashwera omuzaani LaTanya Richardson,[162] ou yaabugaine obuyabiire ari aha Morehouse College omuri Atlanta, Georgia.[17] Abashwereine baine omuhara orikwetwa Zoe (b. 1982).[163] Omuri 2009, bakatandikaho ekitongore kyabo eky'obuhwezi kuhwera omu kushagika eby'obwegyese.[162] Omuri 2009, bakatandika ekitongore kyabo eky'obuhwezi kuhwera omu kushagika eby'obwegyese.[162] Jackson agambire ngu naareeba firimu ze omu sineema: "Nangwa n'omu myaka yangye y'okuzana emizaano, nkaba niinyenda kureeba emizaano ei naabaire ndimu—obwo ndi omuriyo! Ninkunda kureeba ndikukora emirimo yangye.[164] Abashwereine baine omuhara orikwetwa Zoe (b. 1982).[163 Kandi naakunda kurundaana ebishushani by'abazaani abu arikukora omu firimu ze, otwariiremu Jules Winnfield, Shaft, Mace Windu, na Frozone.[165] Jackson naamanywa ahabw'okukoresa ekigambo maama fukka. Ashobooroire ngu naakoresa ekigambo ekyo kubaasa kurabira omu kuzibira orubazo nk'oku arikuba akiine ebiro ahu arikubaasa kugamba ebigambo ebitarikushushana. Kampeyini ye y'okushorooza esente, Motherfunder, neekwata aha iziina eri.[167] Ebitabo hamwe n'ebirikugamba ahari Jackson nibiikiriza ngu akagamba ebigambo ebi.[168] Aine ekireju kwonka naakira kujwara wiigi ahabw'emirimo ye.[169] Akagamba aha kucwamu kwe kushara omutwe gwe, "Ninkira kuhendera ndi aha rukarara orwo 'obusha n'oburungi'". N'eky'omutaano. Noomanya, obu naatandika kufeerwa eishokye ryangye, kikaba kiri omu bwire obu buri omwe yaabaire aine eishokye ringi. Ahonaaho, nkahurira ekiina kihango ahagati yeishokye ryangye. Nkaba ntarikubaasa kwikiriza okushara omusatsi gwangye, nahabwekyo nkaba nyine kuteekateeka ahonaaho okushara omusatsi gwangye okwabaire kuri okwangye."169] Omuzaano gwe gw'okubanza ogw'okuba omushaija omugurusi gukaba guri omuri The Great White Hype (1996).[170] Buriijo naabaasa kutoorana eishokye rye ahabwa buri muzaano ogu arikukora.[170[171] Akashekyerera obushogoyo bwe omurundi gw'okubanza kureebeka ari bushogoyo aha The Tonight Show, arikushoboorora ngu akaba aine kushara omutwe gwe ahabw'omurimo gumwe, kwonka bwanyima yaaguma natunga emirimo mingi kandi erikworeka obushogoyo kandi yaaguma naashara omutwe gwe kugira ngu wigi zibaase kumukorera. Akashekyerera ngu "omuringo gwonka [ogu] ndaabe nyine obwire bw'okuhinga [eishokye] ryangye enyima n'okugira ngu [tindikukora]". Naamanywa ahabw'okujwara enkoofiira ya Kangol omu bantu baingi.[167] Jackson n'omuzaani wa gorufu omuhangu. Aine akacweka omu ndagaano ze akarikumwikiriza kuzaana gorufu omu bwire bw'okuteera firimu.[23][25][50] Azaaniire omu mpaka za Gary Player Invitational charity golf tournament kuhwera Player omu kurundaana esente z'okuhwera abaana omuri South Africa.[24] Naakunda munonga omuzaano gwa basketball, arikushagika Toronto Raptors hamwe na Harlem Globetrotters.[172] Jackson ashagikire tiimu y'omupiira ey'Orungyereza eya Liverpool FC kuruga obu yaaboneka omuri The 51st State (2001), eyateirwe omuri Liverpool.[173] Naashagika tiimu y'omupiira ey'Oruihanga eya Bohemian FC.[168] Naashagika tiimu y'omupiira eya Amerika eya Atlanta Falcons.[174][175] Akaheebwa obutuuze bwa Gabon omuri 2019 bwanyima y'ebyarugire omu kukyeberwa kwa DNA okwabaire nikugambwa ngu nikumuhikaanisa n'oruganda rwa Benga omu ihanga eryo.[20] Jackson akarekyera aho kunywa amaarwa bwanyima y'okutunga oburemeezi bw'okugakoresa kubi.[176[177] == Eby'obutegyeki n'okurwanirira obugabe. == Jackson akakora ehururu omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga ak'ekibiina kya Democratic Party omuri 2008 ahabwa Barack Obama omuri Texarkana, Texas. Akagira ati, "Barack Obama naajwekyera buri kimwe eki naagambiirwe ngu nimbaasa kuba ndi obu naabaire ninkura. Ndi omwana w'okushoroora. Ku naakuzire kandi abantu bakangambira ngu nimbaasa kuba purezidenti, nkamanya ngu kikaba kiri ekishuba. Kwonka hati twine omujwekyerwa... ekirooto kya America n'ekyamazima. Omuntu weena naabaasa kukura kuba omwebembezi w'eihanga." [178] Akagaruka yaagira ati: "Nkateera akaruuru ka Barack ahabw'okuba akaba ari omwiraguju. Niyo nshonga ahabw'enki abantu abandi nibateera akaruuru k'abantu abandi—ahabw'okuba nibareebeka nkabo." [179] Omu Kwaikumi na kubiri 2012, akagyeragyeranisa omuntu we owa Django Unchained, omukozi w'ebibi ow'omwiru w'omuka orikukorera hamwe n'abajungu abarikubonabonesa abantu, yaagyeragyeranisa omuntu ogwo n'omuramuzi omwiraguju Clarence Thomas kandi yaagira ngu omuntu ogwo akaba aine "emitwarize erikushushana n'eya Clarence Thomas".[180] Ahabw'okusharamu kwa kooti enkuru okushazamu Roe v. Wade omu Kwa mukaaga omuri 2022, akagaruka yajumirira Thomas, arikumugambaho nka "Shwento Clarence" kandi akabuuza oku Thomas arikwehurira ahabw'okushazamu Loving v. Virginia, okusharamu kwa kooti enkuru okwabaire nikuzibira amahanga okutaho ebiragiro ebirikuzibira obushwere bw'abantu b'erangi zitarikushushana.[181] Omu Kwa mukaaga omuri 2013, Jackson akatongoza ehururu hamwe na Prizeo omu kaweefube w'okushorooza sente z'okurwanisa endwara ya Alzheimer. Nk'ekicweka ky'ehururu, akashoma ebigambo bitari bimwe na bimwe ebyahandiikirwe abahagizi hamwe n'ekicweka ekirikumanywa kuruga omu muzaano gwa AMC Breaking Bad.[182[183] Omu Kwa munaana omuri 2013, akatandika kukuratira ebyokurya by'obuhangwa ahabw'eshonga z'ebyamagara, arikushoboorora ngu "naagyezaho kutuuraho ebiro byona".[184] Akagira ngu okukyendeera kwa pawundi 40 (18 kg) kikaruga omu by'okurya. Akaba yaarekyeire kimwe eby'okurya okwezi kwa kashatu 2017, kwonka nabwo akagishagika kandi yaagishagika. Akataho ehururu erikwetwa "Omwe ahabw'Aboojo", erikwegyesa abashaija ebirikukwata aha kokoro y'omu kihama kandi ekabahiga ngu "beekyebeze".[186][187] Omu 2020, omu bwire bw'oburwaire bwa COVID-19, Jackson akahiga abantu kujwara za masiki nk'emwe aha nteekateeka ya California eya "Your Actions Save Lives" ehururu. Hamwe na Dwayne Johnson, nawe akahiga abo abaabaire bakizire COVID-19 kugaba eshagama yaabo kuhwera abandi abarikurwanisa akakooko. Kandi akareebeka aha Jimmy Kimmel Live! kushoma ekitabo ky’okushetsya, Stay the Fuck at Home, ekyareesire okumanyisa abantu okwetantara okukwatanisa n’abandi. Jackson akashagika Kamala Harris omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga rya United States ak'omwaka 2024 kandi akagamba aha rimwe aha nteerane ze z'ehururu ebiro 24 Okwaikumi omuri 2024.[190] Jackson endorsed Kamala Harris in the 2024 United States presidential election and spoke at one of her campaign rallies on October 24, 2024.[190] == Filmography. == === Ekicweka ekikuru: Orukarara rw'ebikorwa bya Samuel L. Jackson. === Ebirabo n'ebitiinisa. Ekicweka ekikuru: Orukarara rw'ebirabo n'okutooranwa oku Samuel L. Jackson atungire. Omu bwire bw'omurimo gwe, Jackson atungire ebiconco bitari bimwe na bimwe ahabw'okukora gye omu firimu. Aha kivvulu kya firimu ekya Cannes Film Festival eky'omurundi gwa 44 akatunga ekirabo kya Cannes Film Festival Award for Best Actor ahabw'okukora gye omu firimu ya Spike Lee eya Jungle Fever (1991). Akatunga ekirabo kya BAFTA Award ahabwa Best Actor omu Supporting Role hamwe n'ekirabo kya Independent Spirit Award ahabwa Best Male Lead ahabw'okukora kwe omuri Quentin Tarantino's Pulp Fiction (1994). Kandi akatunga ekirabo kya Academy Award, Golden Globe Award, hamwe na Screen Actors Guild Award nominations ahabw'okukora kurungi hamwe. Aha Berlin International Film Festival eya 48, akatunga Silver Bear for Best Actor ahabw'okukora gye omuri Tarantino's Jackie Brown (1997). Aha Berlin International Film Festival eya 48, akatunga Silver Bear for Best Actor ahabw'okukora gye omuri Tarantino's Jackie Brown (1997). 68bxhpuyte45f7pnts76wrn5ypcug84 7356179 7356178 2026-10-07T12:54:15Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356179 wikitext text/x-wiki Samuel Leroy Jackson (owazairwe Okwa ikumi nibiri 21, 1948) n'omuzaani w'ebishushani kandi omuteezi w'ebishushani. N'omwe aha bazaani abarikumanywa munonga omu murembe gwe.Za firimu ezi yaabaire arikuzaanamu hamwe zikaba zitungire obuhumbi bwa doora 27 omunsi yoona, ekirikumuhindura omuzaani orikukirayo kutunga esente nyingi omu byafaayo by'okuteeza ebishushani.Omuri 2022, akatunga ekirabo kya Academy Honorary Award nk'omuntu orikumanywa munonga omu by'obuhangwa kandi omurimo gwe ogurikugyenda omu maisho gukaba nigukwatanisa emiringo mingi n'abantu b'emiringo mingi omunsi yoona.Jackson akatandika omuzaano gwe ogw'okubanza omu maisho g'abantu omuri Mother Courage and Her Children omuri 1980 aha Public Theater omuri New York City.Kuruga 1981 kuhisya 1983, akatandikaho omurimo gwa Private Louis Henderson omuri Charles Fuller's A Soldier's Play off-Broadway. Akatandikaho n'omurimo gwa Boy Willie omuri August Wilson's The Piano Lesson omuri 1987 aha Yale Repertory Theatre.Akakora Martin Luther King Jr. omu muzaano gwa Broadway The Mountaintop (2011).[8] Akagaruka aha Broadway omu 2022 okugaruka kw'omuzaano The Piano Lesson arikukora Doaker Charles, ahabw'ekyo akatunga ekirabo kya Tony Award for Best Featured Actor in a Play nomination.Jackson akatandika kukora firimu omu firimu nka Coming to America (1988), Juice (1992), True Romance (1993), Jurassic Park (1993), Menace II Society (1993), hamwe na Fresh (1994). Okukoragana kwe na Spike Lee kukamureetera kumanywa munonga omu firimu nka School Daze (1988), Do the Right Thing (1989), Mo' Better Blues (1990), hamwe na Jungle Fever (1991). Jackson akatandika kukora kurungi omu firimu nka Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994), ei yaasingiremu ekirabo kya BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role kandi yaatunga okutooranwa kwa Academy Award for Best Supporting Actor. Jackson akatandika kukora firimu omu firimu nka Coming to America (1988), Juice (1992), True Romance (1993), Jurassic Park (1993), Menace II Society (1993), hamwe na Fresh (1994). Okukoragana kwe na Spike Lee kukamureetera kumanywa munonga omu firimu nka School Daze (1988), Do the Right Thing (1989), Mo' Better Blues (1990), hamwe na Jungle Fever (1991). Jackson akatandika kukora kurungi omu firimu nka Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994), ei yaasingiremu ekirabo kya BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role kandi yaatunga okutooranwa kwa Academy Award for Best Supporting Actor. Agumiizemu kukwatanisa na Lee (Oldboy omuri 2013, Chi-Raq omuri 2015, na Highest 2 Lowest omuri 2025) hamwe na Tarantino, hamwe n'owahamuheru arikutwariramu emirimo erikumanywa munonga omuri Jackie Brown (1997), Agumiizemu kukwatanisa na Lee (Oldboy omuri 2013, Chi-Raq omuri 2015, na Highest 2 Lowest omuri 2025) hamwe na Tarantino, hamwe n'owahamuheru arikutwariramu emirimo erikumanywa munonga omuri Jackie Brown (1997), Kill Bill: Volume 2 (2004), Django Unchained (2012), na The Hateful Eight (2015). Akagaruka yaatunga okumanywa kwingi nk'omujwekyerwa wa Jedi Mace Windu omu Star Wars prequel trilogy (1999–2005), na Nick Fury omu firimu 11 za Marvel Cinematic Universe films. okutandika na Iron Man (2008), hamwe na omu muzaano gwa Disney+ Secret Invasion (2023) hamwe na What If...? (2021–2024) hamwe na okugyenda omu maisho omu muzaano gwa ABC Agents of S.H.I.E.L.D. (2013–2014). Jackson ahaireyo eiraka rye ahabwa Lucius Best / Frozone omu firimu za Pixar The Incredibles (2004) hamwe na Incredibles 2 (2018). Akozire n'omu firimu nyingi ezirikukoresa esente nyingi, otwariiremu Die Hard with a Vengeance (1995), A Time to Kill (1996), Unbreakable (2000), Shaft (2000) hamwe n'okugaruka kugitandika (2019), XXX (2002–2017), Coach Carter (2005), Snakes on a Plane (2006), Kingsman: The Secret Service (2014), Kong: Skull Island (2017), na Glass (2019). === Obuto bwe n'obwegyese. === Jackson akazaarwa ebiro 21 Okwaikumi na ibiri, 1948, omuri Washington, D.C. omwana wenka wa Elizabeth Harriett (née Montgomery) na Roy Henry Jackson. Akakurira omuri Chattanooga, Tennessee.[13][16] Ishe akaba atuura hare n'eka omuri Kansas City, Missouri, kandi bwanyima akafa ahabwa okunywa amaarwa. Jackson akamubugana emirundi ebiri yonka omu magara gye. Akakuzibwa nyina, omukozi wa eikorero kandi bwanyima omuguzi w'ebintu by'okukoresa omu irwariro ry'abarwaire b'emitwe; nawe akakuzibwa baishenkuru na nyinenkuru, Edgar na Pearl Montgomery, hamwe n'abanyabuzaare. Okurugiirira aha kukyebera DNA, Jackson akazaarwa omu bantu ba Benga ab'omuri Gabon, kandi akahinduka omutuuragye wa Gabon omu 2019. Akatunga okugamba kubi omu buto kandi yaayega "kwehindura abantu abandi abataragambire kubi. Aha kicweka kya 2012 ekya Finding Your Roots, Samuel L. Jackson akajumbura ngu Omuramuzi Joel Branham akaba ari ishenkuru we owa 3. Jackson akashoma omu mashomero maingi agarikushoroora omu nganda[23] kandi yaahendera emishomo ye omu ishomero rya Riverside High School omuri Chattanooga. Akaba azina French horn, piccolo, trumpet, hamwe na flute omu kwaya y'eishomero. Omu kutandika aine ekigyendererwa ky'okushoma diguri omu biology y'omu maizi, akaza omu Morehouse College omuri Atlanta, Georgia, ahu yabaire ari omuteezi w'omupiira. Atakamazire diguri omuri 1972, akatandikaho Just Us Theatre.[17] Bwanyima ya Martin Luther King Jr. kwitwa omuri 1968, Jackson akaza aha kuziika King omuri Atlanta nk'omuheereza. Bwanyima akagyenda omuri Memphis, Tennessee, kwegaita aha rugyendo rw'okwesharinga ahabw'obugabe oburikwingana. Omu kubuuzibwa kwa Parade okwa 2005, akagira ati, "Nkagira ekiniga ahabw'okwitwa, kwonka ekyo tikirantangaziire. Nkaba nimanya ngu empinduka ekaba neija kutwara ekintu ekitarikushushana n'ekyo—tikirikumanyisa okushutama, tikirikumanyisa okutuura hamwe omu busingye. Omu 1969, Jackson hamwe n'abeegi abandi baingi bakakwata abantu b'aha kakiiko ka Morehouse College Board of Trustees (otwariiremu Martin Luther King Sr.) aha itendekyero, barikushaba empindahinduka omu nteekateeka y'eishomero hamwe n'obwebembezi. Eishomero rikahendera rikaikiriza kuhindura engyenderwaho yaaryo, kwonka Jackson akajunaanwa kandi bwanyima y'obwire akasingwa orubanja rw'okubuzabuza omuntu, ekihagaro ky'omutendera gwa kabiri. Akabingwa kumara emyaka ebiri ahabw'ebihagaro bye hamwe n'ebikorwa bye. Bwanyima akagaruka omu itendekyero kutunga diguri ya BA omu by'emizaano omuri 1972.[32] Obu yaabingwa, akakora nk'omukozi w'eby'abantu omuri Los Angeles.[33] Akasharamu kugaruka Atlanta, ahu yabuganire na Stokely Carmichael, H. Rap Brown, hamwe n'abandi abaabaire nibakora munonga omu kibiina ekirikwetwa black power movement. Akatandika kwehurira aine amaani ahabw'okwejumbira omu kibiina, okukira munonga obu guruupu yatandika kugura embundu. Kwonka, atakabaasa kwejumba omu kurwanagana kwona okw'amaani, nyina akamwohereza Los Angeles bwanyima ya Federal Bureau of Investigation (FBI) kumurabura ngu naija kufa omu mwaka gumwe yaaguma n'ekibiina ekyo. Omu kubuuzibwa okwakozirwe Vogue omu 2018, akeehakana ngu akaba ari memba w'ekibiina kya Black Panther Party.[34] ==== Omurimo ==== Ebirikukiraho: Orukarara rw'ebikorwa bya Samuel L. Jackson. 1972–1987: Emirimo y'okubanza hamwe n'emirimo ya theater. Jackson omu kutandika akaba naakora diguri omu biology aha Morehouse College atakahindukire kukora eby'okwombeka. Okukoresa abazaani abairaguju kikiri eky'omutaano ahari Hollywood. Denzel niwe yaabandize kutunga ekirabo ekyo. Bwanyima hakurataho Danny Glover, Forest Whitaker, na Wesley Snipes. Obwahati, niinye ndikukurataho aha rukarara. — Jackson arikugamba aha kumanywa kwe okusya omuri 1993[33] Bwanyima akacwamu kuza omu by'emizaano bwanyima y'okushoma eishomo ry'okugamba omu bantu kandi akareebeka omu muringo gwa The Threepenny Opera. Jackson akatandika kukora aha siteegi, otwariiremu Home na A Soldier's Play, ekyabaire nikihwera omu kukora firimu ya 1984 eya A Soldier's Story. Akareebeka omu firimu za terevijoni nyingi, kandi akatandika firimu ye ey'okubanza omu firimu eyetongoire eya Together for Days (1972). Bwanyima y'emirimo egi ey'okubanza, Jackson akaruga Atlanta yaaza New York City omuri 1976, kandi akamara emyaka ikumi erikukurataho arikureebeka omu mizaano y'aha siteegi, otwariiremu n'okutongoza The Piano Lesson na Two Trains Running at the Yale Repertory Theater. Kwongyera aha ntaasya ye obu yaabaire naayeshongora, akakora aha Manhattan Plaza apartment complex nk'omukuumi w'ekiro kimwe. Jackson akatunga omuze gw'okunywa amaarwa na cocaine, ekyamuremesize kugyenda omu maisho n'emizaano ebiri kuza aha Broadway (abazaani Charles S. Dutton na Anthony Chisholm bakaza omu mwanya gwe).[32] ===== '''1988–1993: Rise to prominence''' ===== Bwanyima y'okukora omuri 1981 omu muzaano A Soldier's Play, Jackson akamanywa mukuru w'omuzaano Spike Lee, owamutoorana kukora emirimo mikye omuri School Daze (1988) na Do the Right Thing (1989). Kandi akakora kumara emyaka eshatu nk'omuhwezi wa Bill Cosby aha The Cosby Show.[30][39] Omu bwire bw'okukora kwe omu firimu, okukira munonga omu mirimo etarikwetengwa munonga omu firimu nka Coming to America (1988) hamwe na firimu ezindi nyingi aha tiivi, Jackson akaba naayegyesibwa Morgan Freeman. Jackson akazaana omurimo mukye omu firimu ya Martin Scorsese eya 1990 Goodfellas, nk'omukwatsi wa Mafia omu magara aga butoosha Stacks Edwards. Ahabw'okukoresa munonga heroin emirundi mingi, akahindukira cocaine.[40] Eka ye ekamuta omu irwariro rya New York eririkugarura busya emibiri omuri New York. Bwanyima y'okumara okugarurwa busya, akareebeka omuri Jungle Fever nk'omukozi wa crack cocaine. Jackson akagira ngu omurimo gukaba guri ogw'okushemererwa,[17] arikugira ati, "Kikaba kiri ekintu ekirikushemeza. Obu naabaire ndugire omu irwariro, bwanyima y'esande emwe nari nkye bwanyima nkaba ndi aha site kandi twabaire tweteekateekire kutandika kukwata ebishushani. Okukora kwe kukaba nikusiimwa munonga kandi akakiiko k'empaka z'ebishushani eza Cannes Film Festival eza 1991 kikongyeraho ekirabo ky'omutaano ekya "Omuzaani owahwereire" ahabwe wenka. Arikukuratira omurimo ogu, Jackson akatandika kwejumba omu katemba ka Strictly Business hamwe na za drama nka Juice na Patriot Games. Bwanyima akaza omu za katemba ezindi ibiri: National Lampoon's Loaded Weapon 1 (omurimo gwe gw'okubanza) na Amos & Andrew. Jackson akakora na mukuru Steven Spielberg omuri 1993's Jurassic Park. == 1994–1998: Okutandika kurungi omu mirimo. == Bwanyima y'okukora nk'omukozi w'ebihagaro Big Don omuri 1993's True Romance—ekyahandiikirwe Quentin Tarantino kandi kikateebwamu obuhabuzi bwa Tony Scott—Tarantino akashaba Jackson kuzaana Jules Winnfield omuri Pulp Fiction (1994). Jackson akatangaara kumanya ngu ekicweka ekyo kikaba kihandiikirwe nawe: "Kumanya ngu hariho omuntu owahandiikire ekintu nk'ekya Jules ahabwangye. Nkaba ntarikwetegyereza, ndi omw'okusiima, ndi ow'amaryo—ebintu ebi byona ebirikukwatanisa ebirikubaasa kukubaho, orikumanya ngu hariho omuntu orikuza kukuha omugisha nk'ogwo. Pulp Fiction, firimu ya Jackson eya makumi ashatu, ekamuhindura omuntu orikumanywa omu mahanga goona kandi yaatunga okuhimbisibwa kuruga omu bahakani. Entertainment Weekly kikahandiika kiti: "N'obu Travolta, Willis, na Keitel baraabe bari ab'omutaano, omuzaani orikwebembera Pulp Fiction ni Samuel L. Jackson. Naakira kuteera amashanyarazi n'amaisho ge aga gremlin kandi ahindura orubazo rwe omu kugwejegyera bebop soliloquies."[48] Aha mpaka za Academy Awards, Miramax Films ekagyemesereza, kandi yaatunga, okutooranwa kw'omuzaani orikukirayo oburungi ahabwa Jackson.[49] Kandi akatunga okutooranwa kwa Golden Globe kandi yaasingura ekirabo kya BAFTA Award for Best Supporting Role.[50][51][52]. Bwanyima ya Pulp Fiction, Jackson akatunga ebyahandiikirwe bingi by'okushwijuma: "Nkabaasa kugira omurimo gw'okuzaana Jules kumara emyaka mingi. Buri omwe buriijo naanyohereza ekihandiiko eki barikuteekateeka ngu nikyo kihandiiko ekisya ekya Pulp Fiction." [53] Jackson akatandika kutunga okugarukwamu kubi kuruga omu bahandiiki abaabaire basiimire okukora kwe omuri Pulp Fiction. Eki kikahendera ahabw'okwejumba omu bintu bibiri ebirikukora kurungi omu bokisi: Die Hard with a Vengeance, ei yaabaire ari hamwe na Bruce Willis omu kicweka kya kashatu ekya Die Hard series; hamwe na A Time to Kill, ei yaabaire ari ishe w'omuntu owabaire ari omu kooti ahabw'okwita abashaija babiri abaahamba muhara we. Aha bwire bw'okwita, Jackson akatunga ekishushani kya NAACP ekirikukirayo oburungi omu kuheereza omu muzaano ogurikutamburwa hamwe n'okutooranwa kwa Golden Globe ahabw'omuzaani orikukirayo oburungi omu kuheereza. Ahonaaho yaaba enyonyoozi omu ofiisi, Jackson akagumizamu n'emirimo eshatu omuri 1997. Omuri 187 akazaana omwegyesa ayehaireyo arikugyezaho kurekaho eky'okureeberaho aha beegi be. Akatunga ekirabo kya Independent Spirit Award ahabw'okukora omurimo ogurikukirayo oburungi hamwe n'omuhandiiki w'omurundi gw'okubanza/omwebembezi w'omurundi gw'okubanza Kasi Lemmons omu muzaano Eve's Bayou, ahabw'okugira ngu nawe akakora nk'omwebembezi w'omurimo. Akagaruka yaakora na Tarantino aha Jackie Brown kandi yaatunga Silver Bear ahabwa Best Actor aha Berlin Film Festival[59] hamwe n'okutooranwa kwa kana aha Golden Globe ahabw'okukora kwe nk'omushubuzi w'ebikwato Ordell Robbie.[60] Omu 1998, akakora n'abazaani abarikumanywa: Sharon Stone na Dustin Hoffman omuri Sphere, na Kevin Spacey omuri The Negotiator, arikuzaana nk'omuteezi w'abantu abarikwenda kweita, kandi nawe arikwenda kuteera abantu abandi obu arikujunaanwa omushango gw'obwisi n'okwiba sente. Omu 1999, Jackson akazaana omu firimu y'okutiinisa eya Deep Blue Sea, kandi nka Jedi Master Mace Windu omu Star Wars: Episode I – The Phantom Menace.[63][64] Omu kubuuzibwa, Jackson akagira ngu akaba ataine mugisha gw'okushoma ekihandiiko ky'omuzaano kandi tarayegire ngu akaba naazaana omuntu orikwetwa Mace Windu kuhisya obu yaabaire ajwaire ekyambare kye (n'obu bwanyima yaagizire ngu akaba aine ekihika ky'okwikiriza omurimo gwona, ahabw'omugisha gw'okuba omwe aha barikugamba aha byafaayo bya Star Wars).[65] == 1999–2007: Akatandika kukora emizaano. == Ebiro 13 Okwa mukaaga omuri 2000, Jackson akaheebwa ekitiinisa ahabwa enyonyoozi aha Hollywood Walk of Fame aha 7018 Hollywood Blvd.[66] Akatandika emyaka ikumi eyakuratsireho omu mirimo ye y'okukora firimu arikuzaana nk'omuserukare omukuru owateirweho orubanja omu firimu ya Rules of Engagement, arikuzaana hamwe na Bruce Willis omurundi gwa kashatu omu firimu ya Unbreakable, kandi arikuzaana omu firimu ya 2000 eyagarukiremu eya 1971 eya firimu ya Shaft. Akagarukamu emirimo yombi eyahwaireho omuri 2019, omuzaani we owa Unbreakable Mr. Glass omuri Glass na Shaft omu firimu endiijo erikwetwa Shaft.[67[68[69] Jackson akaba ari omuzaani omwe wenka omu firimu omuri 2001 ekaba neeyetwa The Caveman's Valentine, omuzaano gw'obwisi ogurikwebemberwa Lemmons arikuzaana na Bruce Willis omurundi gwa kashatu omu firimu ya Unbreakable, kandi arikuzaana omu firimu ya 2000 eyagarukiremu eya 1971 eya firimu ya Shaft. Akagarukamu emirimo yombi eyahwaireho omuri 2019, omuzaani we owa Unbreakable Mr. Glass omuri Glass na Shaft omu firimu endiijo erikwetwa Shaft.[67[68[69] Omu 2002, akazaana omuntu orikugaruka omu mbeera ye eya butoosha, arikugyezaho kurinda abaana be obu arikurwana orutaro rw'obwengye omu Changing Lanes, arikukorera hamwe na Ben Affleck. Akagaruka omuri Star Wars: Episode II – Attack of the Clones, arikureeba omurimo gwe mukye ogurikushagika gurikutunguuka gukahinduka omuntu mukuru. Mace Windu's purple lightsaber omu filimu ekaba erugire omu kiteiso kya Jackson;[17] akaba nayenda kuba ahamya ngu omuntu we akaba naija kureebeka omu rutaro orwabaire rwijwire. Jackson bwanyima akakora nk'omukozi wa NSA, hamwe na Vin Diesel omuri XXX, kandi nk'omuguzi w'emibazi arikujwara kilt omuri The 51st State.[73][74]. Omu 2003, Jackson akagaruka yaakora na John Travolta omuri Basic reero bwanyima nk'omuserukare wa pooriisi hamwe na Colin Farrell omu muzaano gwa terevijoni ogurikwetwa S.W.A.T.[75][76]. Ekyeshongoro omu soundtrack kikaba kiine eiziina rye, kikaba kiine omutwe "Sammy L. Jackson" bya Hot Action Cop.[77] Jackson nawe akareebeka omu kihandiiko kya HBO ekya Unchained Memories, nk'omushomi hamwe n'enyonyoozi ezindi nyingi nka Angela Bassett na Whoopi Goldberg. Kurugiirira aha kugarukamu okurikurundaanwa Rotten Tomatoes, omuri 2004 Jackson akaza omu firimu ze zoona ezirikukirayo kuba ez'ahansi n'ez'ahaiguru omu mirimo ye.[78] Omu muzaano gwa Twisted, Jackson akazaana nk'omuhabuzi wa Ashley Judd.[79] Filimu ekatunga obucweka 2% bw'okusiima aha mukutu, kandi abashwijumi barikweta okukora kwe "okutaine maani" kandi "okushiishirwe".[80][81][82]. Bwanyima akaheereza eiraka rye omu muzaano ogurikworekwa ogurikwetwa The Incredibles nk'omuzira Frozone.[83]. Firimu ekatunga obucweka 97% bw'okusiimwa, kandi okukora kwa Jackson kukamureetera okutooranwa kwa Annie Award ahabw'okukora gye omu kugamba. Akeeshushaniriza omu muzaano ogundi ogwa Quentin Tarantino, Kill Bill: Volume 2.[86] Omuri 2005, akazaana omu muzaano gw'eby'emizaano ogurikwetwa Coach Carter, ahu yaazaniire nk'omutendeki (arikwegamira aha mutendeki owabuzima Ken Carter) owaataireho omutima kwegyesa abazaani be ngu obwegyese nibukira omupiira gw'enseru.[87] N'obu firimu yaatungire okugarukwamu okutari kumwe, okukora kwa Jackson kukasiimwa n'obu firimu yaabaire eine enshonga y'okugyenderaho. Bob Townsend owa Atlanta Journal-Constitution akasiima okukora kwa Jackson, "Atwara ekyabaire nikibaasa kuba ekikopo ky'ebikopo ebirikumanywa munonga kandi akita omubiri n'obwengye bwe oburikutangaaza." Jackson nawe akagaruka omu firimu ibiri ezirikukurataho: XXX: State of the Union, omurundi ogu arikwebembera Ice Cube, hamwe na firimu y'ahamuheru eya Star Wars prequel film, Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith.[91] Firimu ye ey'ahamuheru omuri 2005 ekaba eri The Man alongside comedian Eugene Levy.[92]. Ebiro 4 Okwaikumi na kumwe, 2005, akaheebwa ekirabo kya Hawaii International Film Festival Achievement in Acting Award.[93] Ebiro 30 Okwa kana omuri 2006, Jackson akaheebwa ekitinisa aha mukoro gw'okuteera omukono n'ebigyere aha Grauman's Chinese Theatre; niwe yaabaire ari omunyafirika omumerika owa mushanju kandi omuzaani owa 191 kusiimwa omu muringo ogu.[94] Omu kubuuzibwa okw'omwaka ogwo, akagira ngu naatoorana emirimo eri "erikushemeza kureeba" kandi eine "omuntu orikushemeza omunda y'ekitebyo", kandi ngu omu mirimo ye akaba naayenda "kukora ebintu [ebi atakakoraga], ebintu [ebi] yaareebire nk'omwana muto kandi yaayenda kukora kandi hati [aine] omugisha kukikora".[95] Akakurataho kuzaana arikuhakanisa omuzaani omukazi Julianne Moore omu firimu ya Freedomland, ei yaayorekiremu omupooriisi omucondooza arikugyezaho kuhwera omukazi kusherura omwana we owahambirwe obwo arikucwekyereza akeimukiriro k'okwesharinga okwabaireho omu rurembo rwona. Firimu ya kabiri eya Jackson omu mwaka, Snakes on a Plane, ekatunga ekitiinisa kya firimu bwanyima y'ameezi makye etakashohwize kurugiirira aha mutwe gwayo hamwe n'abazaani baayo.[98] Jackson okucwamu kuzaana omu firimu egi kikaba nikirugiirira aha mutwe gwayo gwonka.[99] Kwenda kwombeka okuteekateeka aha muzaano, nawe akareebeka omu muzaano gwa 2006 omu vidiyo y'okweshongora "Snakes on a Plane (Bring It)" eyakozirwe Cobra Starship. Ebiro 2 Okwaikumi na kumwe omuri 2006, Jackson akasingura ekirabo kya German Bambi Award ahabw'omuzaano gw'ensi yoona, kurugiirira aha bi yaakozire omu muzaano. Omu Kwaikumi na ibiri omuri 2006, Jackson akazaana omuri Home of the Brave, nk'omushaho orikugaruka omuka kuruga omu rutaro rwa Iraq.[101] Ebiro 30 Okwa kana omuri 2007, Jackson akaba ari omugambi omu muzaano gwa Bob Saget ogurikuza aha DVD Farce of the Penguins.[102] Firimu ekaba eri ey'okushetsya eyasingire omu ofiisi y'ebitabo March of the Penguins (ekyabaire nikigambwa Morgan Freeman).[103] Kandi omuri 2007, akakora omuzaani wa blues owaata omukazi muto (Christina Ricci) omu kihome owaabaire aine omuze gw'okuteerana omuri Black Snake Moan, hamwe n'omuzaano gwa horror 1408, ogurikuhindurwa kuruga omu kihandiiko kikye ekya Stephen King.[104][105] Bwanyima omu mwaka nigwo gumwe, Jackson akazaana nk'omwiruki orikweshushaniriza owabaireho omuteezi w'ebikonde Bob Satterfield omu muzaano gwa Rod Lurie, Resurrecting the Champ. == 2008–2019: Okushanjuura omurimo gwangye. == Omuri 2008, akazaana omuzaani omubi omuri The Spirit, ekyatungire okuhakanisibwa n'okutunga esente nyingi omu kishengye ky'okushomeramu.[109][110] Omuri 2009, akagaruka yaakora na Quentin Tarantino obu yaashoboorora ebicweka bingi omu firimu ya World War II Inglourious Basterds.[111] Omuri 2010, akazaana omu muzaano gwa Mother and Child kandi yaazaana nk'omubuurizi orikugyezaho kuronda ebikwato bya nukiriya omu muzaano ogurikugambwaho butunu Unthinkable.[112][113] Ari hamwe na Dwayne Johnson, Jackson akagaruka yaayoreka ofiisa wa poriisi omu nshonga ezirikwiguraho omuzaano gwa katemba The Other Guys. Kandi akazaana na Tommy Lee Jones omu muzaano ogurikuhindurwa kuruga omu kitabo kya The Sunset Limited. Omu mirimo ya Jackson, akareebeka omu firimu nyingi hamwe n'abarikukora ebyeshongoro. Aba harimu Tupac Shakur (Juice), Queen Latifah (Juice/Sphere/Jungle Fever), Method Man (One Eight Seven), LL Cool J (Deep Blue Sea/S.W.A.T.), Busta Rhymes (Shaft), Eve (xXx), Ice Cube (xXx: State of the Union), Xzibit (xXx: State of the Union), David Banner (Black Snake Moan), na 50 Cent (Home of the Brave).[114] Okwongyera ahari ekyo, Jackson yaareebeka omu firimu itaano n'omuzaani Bruce Willis (National Lampoon's Loaded Weapon 1, Pulp Fiction, Die Hard with a Vengeance, Unbreakable, and Glass) kandi abazaani bakaba batebekanisiibwe kukorera hamwe omuri Black Water Transit batakagiireyo. Omu 2002, Marvel Comics ekakora "Ultimate" version ya Nick Fury bwanyima y'okushushana kwe atakisiimire. Jackson, omushomi w'ebitabo by'ebishushani, akeetegyereza ekishushani kye omu bitabo by'ebishushani kandi abajwekyerwa be bakahikaana n'abatebezi b'ebitabo abaabaraganiise kumuteeka omu bitabo by'ebishushani eby'omumaisho nka Fury[116] Omu firimu ya Iron Man eya 2008, akakora ekishushani nk'omuntu omu kishushani ekyabaireho bwanyima y'okushashura sente.[117] Omu Kwakabiri 2009, Jackson akata omukono aha ndagaano y’ebishushani mwenda na Marvel Studios ekyabaire nikiza kumureeba arikureebeka nk’omuntu ogwo omuri Iron Man 2, Thor, Captain America: The First Avenger, na The Avengers, hamwe na vidiyo endiijo yoona ei barikukora. Akagaruka yaakora omurimo ogwo omuri Captain America: The Winter Soldier (2014)[119] kandi Avengers: Age of Ultron (2015).[120] Omuri 2018 na 2019, Jackson akareebeka kakye nk'owa Fury omu Avengers ezindi ezirikukurataho Infinity War na Endgame, kandi akazaana nk'owa Fury omuto, owahindwirwe omu myaka Captain Marvel hamwe na Brie Larson. Omu mirimo ye y'ebishushani eyaahererukireyo, Jackson akareebeka omu firimu ya Quentin Tarantino eya Django Unchained, eyashohoziibwe Okwaikumi na kubiri 25, 2012,[121] Tarantino's The Hateful Eight, eyashohoziibwe omuri 70mm Okwaikumi na kubiri 25, 2015,[122] na Jordan Vogt-Roberts' Kong: Skull Island,[123] eyashohoziibwe Okwaikumi na kumwe 10, 2017. Omuri 2019, Jackson akagaruka yaazaana omurimo gwe ogwa Unbreakable nka Mr. Glass omu firimu ya Quentin Tarantino eya Django Unchained, eyashohoziibwe Okwaikumi na kumwe 25, 2019.[124] Omu 2019, Jackson akagaruka yaakora omurimo gwe ogwa Unbreakable nka Mr. Glass omu firimu ya Glass, hamwe n'omurimo gwe ogwa Shaft omu firimu ya Shaft, byombi bikurataho firimu ze eza 2000. Kandi omuri 2019, akareebeka omu firimu ya Brie Larson eya Unicorn Store,[124][125] kandi yaakora omurimo gw'amaani nka Fury omu firimu ya Marvel eya Spider-Man: Far From Home. Okwongyera ahari ekyo, akagaruka yaakora omurimo gwe ogwa Fury omu firimu ya Agents of S.H.I.E.L.D. eya ABC television mu 2013[126] hamwe n'omuzaano gw'ahamuheru omu siizoni omu 2014.[127]Omu 2020, akatambi k'ebiijusyo bya Jackson kuruga omu Revenge of the Sith kakoresibwa omu Star Wars: The Clone Wars episode "Shattered".[128} == 2020–present: Okugaruka omu by'emizaano. == Omuri 2020, akareebeka omu ruteerane rwa terevijoni orurikwetwa Enslaved,[129] hamwe n'omunyamahurire omucondooza Afua Hirsch nk'omuheereza mugyenzi we.[130][131] Akagaruka yaareebeka omu muzaano gwa 2021 ogurikwetwa Spiral: From the Book of Saw hamwe na Chris Rock. Bwanyima y'okumara emyaka 11 atari aha siteegi, Jackson akagaruka aha Broadway nk'omuzaani wa Doaker Charles omu muzaano gwa August Wilson ogurikwetwa The Piano Lesson, ari hamwe na John David Washington na Danielle Brooks. Omuzano gwa 2022 gukaba nigwebemberwa omukazi wa Jackson, LaTanya Richardson Jackson.[132] Ahabw'okukora gye, akatunga ekirabo kya Tony Award ahabw'okukora gye omu muzaano ogurondwa.[133] Akagaruka yaakora omurimo gwe nka Nick Fury omu Disney+ series Secret Invasion,[134] kandi omu The Marvels, ekindi kirikukuratira Captain Marvel.[135] Omwaka ogwakuratsireho, Jackson akaba aine omurimo mukye omu firimu ya Matthew Vaughn eya spy comedy Argylle (2024).[136] == Purogyekiti eziriyo niziza. == Jackson ayeteekateekire kushohoza filimu erikukwata aha byabaireho omuri Afro Samurai,[137] kandi naija kuzaana omuzaano gwa Sho'nuff omu kugaruka kukora The Last Dragon. Akareebeka nawe ari hamwe na Pierce Brosnan omuri The Unholy Trinity.[138] Okukwata ebishushani kukatandika aha Last Meals aha muheru gw'okwezi kwaikumi na kumwe omuri 2023.[139] Ebiro 5 Okwa mukaaga omuri 2025 kikarangwa ngu NOLA King, omuzaano ogurikuruga omu mizaano ya Tulsa King erikukorera omuri New Orleans, gukaba guriyo nigukorwa aha Paramount+ kandi gukaba nigwija kuba nigukorwa Jackson omu muzaano ogurikushushana n'omuzaano gwa Sylvester Stallone omuri Tulsa King. Jackson's character akatandikwaho omu sizoni ya 3 eya Tulsa King.[140] Okwa kabiri 24, 2026, kikarangwa ngu NOLA King omu mwanya gw'ekyo ekaba neija kutandikira omuri Frisco, Texas kandi ekyetwe Frisco King.[141] == Okureebeka okundi. == Jackson naamanywa ahabw'eiraka rye eririkukora emirimo mingi otwariiremu Whiplash omuri Turbo (2013), omuntu orikwetwa eiziina ry'omuzaano Afro Samurai (2007), na Frank Tenpenny omu muzaano gwa vidiyo Grand Theft Auto: San Andreas (2004) Akagaruka yaashoboorora aha katambi akarikumanywa munonga I Am Not Your Negro (2016). Okwongyera aha firimu, Jackson nawe akareebeka omu puroguraamu za terevijoni nyingi, omuzaano gwa vidiyo, vidiyo z'ebyeshongoro, hamwe na vidiyo z'ebitabo. Jackson akaba aine ekicweka kikye omu vidiyo y'okweshongora kwa Public Enemy ahabwa "911 Is a Joke". Jackson akagamba emirundi mingi aha mikutu ya terevijoni, otwariiremu n'omurimo mukuru omu muzaano gwa anime, Afro Samurai, okwongyera aha murimo ogurikugarukwamu nk'eiraka rya Gin Rummy omu bicweka bingi ebya terevijoni ey'okweshongora eya The Boondocks.[142[143] Akaba ari omuvugi wa Ghostwriter.[citation needed] Akaza omu kicweka kya BBC/HBO sitcom Extras.[144] Akagamba omuntu mukuru orikuhakanisa, Ofiisa Frank Tenpenny, omu muzaano gwa vidiyo Grand Theft Auto: San Andreas.[145] Jackson nawe akakora emikoro mingi y'okuheereza ebirabo. Akarangirira empaka za MTV Movie Awards (1998),[146] ESPYs (1999, 2001, 2002, na 2009),[147] na Spike TV Video Game Awards (2005, 2006, 2007, na 2012).[148] Omu Kwaikumi na kumwe 2006, akaha eiraka rya Ruhanga omu The Bible Experience, New Testament audiobook version ya Baibuli. Akaheebwa omurimo gw'okwebembera ahabwokuba abarikukora za firimu bakaba nibaikiriza ngu eiraka rye ry'amaani kandi ry'obushoboorozi niryo ryabaire niriza kuhikaana gye n'omurimo ogwo.[149] Kandi akakwata n'akatambi ka Audible.com akarimu ekitabo kya Go the Fuck to Sleep.[150] Ahabw'okugira ngu Atlanta Falcons ekaba neeza kuzaana omu siizoni ya 2010, Jackson akazaana nka Rev. Sultan omu katambi ka Falcons "Rise Up" akarikukoresibwa omu by'obushuubuzi. Jackson akareebeka omu birango bya Capital One cash-back credit card, kandi akareebeka n'omu kirango kya Sky Broadband Shield, obuheereza bwa Sky UK obwa broadband nka Nick Fury okutunguura Captain America: The Winter Soldier.[151] Okwongyera ahari ekyo, akazaana Nick Fury omu kirango ky'omuzaano gwa vidiyo ogwa Marvel Snap.[152] Okwongyera ahari ekyo, akazaana Nick Fury omu kuranga omuzaano gwa vidiyo ogwa Marvel Snap.[152] Jackson akashohoza ekyeshongoro ekirikukwata aha buringaaniza omu bantu ari hamwe na KRS-One, Sticky Fingaz, Mad Lion na Talib Kweli aha bikwatiraine n'obutabanguko omuri America ekyeshongoro ekyo kikaba nikigira kiti: "I Can't Breathe", ebyo nibyo bigambo ebyahererukireyo kugambwa Eric Garner.[153] Jackson akaba ari omugyenyi ow'omutaano omu mworeko gwa Kendrick Lamar ogwa Super Bowl LIX omu kicweka ky'okubanza arikworeka "Uncle Sam".[154] == Okukora kwa Box-office. == Omu myaka ya 1990, A.C. Neilson E.C.I., ekitongore ekirikukuratiriza eby'omu bokisi, kikashanga ngu Jackson akareebeka omu firimu nyingi kukira omuzaani ondiijo owakozire obuhumbi bwa doora 1.7 omu ihanga rya Amerika. Omu 2011, firimu ezaabaire zirimu Jackson nk'omuzaani mukuru nari nk'omuzaani omuhwezi, zikaba zitungire omuhendo gwa doora 2.81[156] kuhika ahari doora obuhumbi 4.91[157] aha ofiisi y'ebishushani eya North America. Eki kikamutamu nk'omuzaani w'omurundi gwa mushanju kandi omuzaani w'omurundi gwa kabiri, enyima y'omuzaani w'eiraka Frank Welker wenka. Ekitabo kya Guinness World Records ekya 2009, ekirikukoresa okubara okundi kumanya omuhendo gw'ebishushani, kikagira ngu Jackson niwe muzaani orikukirayo kushohoza ebishushani omu nsi yoona, aine obuhumbi bwa doora 7.42 oburikukorwa omu firimu 68.[158] Bwanyima, kuruga omuri 2022, kurugiirira aha bihandiiko ebirikubara ebya Golden Globes, omuhendo ogu gweyongyeire kuhika aha doora obuhumbi 27 oburikwingana omu firimu 152, ekyamuhindwire omuzaani orikukirayo kushohoza sente nyingi, kandi omuntu orikukirayo kushohoza sente nyingi omu firimu okutwarira hamwe ahanyima ya Stan Lee, owaabaire naamanywa munonga ahabw'emirimo ye eya kamera. Audiobooks 2011: Adam Mansbach: Gyenda Otendekye Okubyama, omushohozi: BRILLIANCE CORP, <nowiki>ISBN 978-1-4558-4165-3</nowiki>. 2014: Chester Himes: A Rage in Harlem, publisher: BRILLIANCE CORP, <nowiki>ISBN 978-1-4915-1908-0</nowiki>. == Amagara ge ng'omuntu. == 980, Jackson akashwera omuzaani LaTanya Richardson,[162] ou yaabugaine obuyabiire ari aha Morehouse College omuri Atlanta, Georgia.[17] Abashwereine baine omuhara orikwetwa Zoe (b. 1982).[163] Omuri 2009, bakatandikaho ekitongore kyabo eky'obuhwezi kuhwera omu kushagika eby'obwegyese.[162] Omuri 2009, bakatandika ekitongore kyabo eky'obuhwezi kuhwera omu kushagika eby'obwegyese.[162] Jackson agambire ngu naareeba firimu ze omu sineema: "Nangwa n'omu myaka yangye y'okuzana emizaano, nkaba niinyenda kureeba emizaano ei naabaire ndimu—obwo ndi omuriyo! Ninkunda kureeba ndikukora emirimo yangye.[164] Abashwereine baine omuhara orikwetwa Zoe (b. 1982).[163 Kandi naakunda kurundaana ebishushani by'abazaani abu arikukora omu firimu ze, otwariiremu Jules Winnfield, Shaft, Mace Windu, na Frozone.[165] Jackson naamanywa ahabw'okukoresa ekigambo maama fukka. Ashobooroire ngu naakoresa ekigambo ekyo kubaasa kurabira omu kuzibira orubazo nk'oku arikuba akiine ebiro ahu arikubaasa kugamba ebigambo ebitarikushushana. Kampeyini ye y'okushorooza esente, Motherfunder, neekwata aha iziina eri.[167] Ebitabo hamwe n'ebirikugamba ahari Jackson nibiikiriza ngu akagamba ebigambo ebi.[168] Aine ekireju kwonka naakira kujwara wiigi ahabw'emirimo ye.[169] Akagamba aha kucwamu kwe kushara omutwe gwe, "Ninkira kuhendera ndi aha rukarara orwo 'obusha n'oburungi'". N'eky'omutaano. Noomanya, obu naatandika kufeerwa eishokye ryangye, kikaba kiri omu bwire obu buri omwe yaabaire aine eishokye ringi. Ahonaaho, nkahurira ekiina kihango ahagati yeishokye ryangye. Nkaba ntarikubaasa kwikiriza okushara omusatsi gwangye, nahabwekyo nkaba nyine kuteekateeka ahonaaho okushara omusatsi gwangye okwabaire kuri okwangye."169] Omuzaano gwe gw'okubanza ogw'okuba omushaija omugurusi gukaba guri omuri The Great White Hype (1996).[170] Buriijo naabaasa kutoorana eishokye rye ahabwa buri muzaano ogu arikukora.[170[171] Akashekyerera obushogoyo bwe omurundi gw'okubanza kureebeka ari bushogoyo aha The Tonight Show, arikushoboorora ngu akaba aine kushara omutwe gwe ahabw'omurimo gumwe, kwonka bwanyima yaaguma natunga emirimo mingi kandi erikworeka obushogoyo kandi yaaguma naashara omutwe gwe kugira ngu wigi zibaase kumukorera. Akashekyerera ngu "omuringo gwonka [ogu] ndaabe nyine obwire bw'okuhinga [eishokye] ryangye enyima n'okugira ngu [tindikukora]". Naamanywa ahabw'okujwara enkoofiira ya Kangol omu bantu baingi.[167] Jackson n'omuzaani wa gorufu omuhangu. Aine akacweka omu ndagaano ze akarikumwikiriza kuzaana gorufu omu bwire bw'okuteera firimu.[23][25][50] Azaaniire omu mpaka za Gary Player Invitational charity golf tournament kuhwera Player omu kurundaana esente z'okuhwera abaana omuri South Africa.[24] Naakunda munonga omuzaano gwa basketball, arikushagika Toronto Raptors hamwe na Harlem Globetrotters.[172] Jackson ashagikire tiimu y'omupiira ey'Orungyereza eya Liverpool FC kuruga obu yaaboneka omuri The 51st State (2001), eyateirwe omuri Liverpool.[173] Naashagika tiimu y'omupiira ey'Oruihanga eya Bohemian FC.[168] Naashagika tiimu y'omupiira eya Amerika eya Atlanta Falcons.[174][175] Akaheebwa obutuuze bwa Gabon omuri 2019 bwanyima y'ebyarugire omu kukyeberwa kwa DNA okwabaire nikugambwa ngu nikumuhikaanisa n'oruganda rwa Benga omu ihanga eryo.[20] Jackson akarekyera aho kunywa amaarwa bwanyima y'okutunga oburemeezi bw'okugakoresa kubi.[176[177] == Eby'obutegyeki n'okurwanirira obugabe. == Jackson akakora ehururu omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga ak'ekibiina kya Democratic Party omuri 2008 ahabwa Barack Obama omuri Texarkana, Texas. Akagira ati, "Barack Obama naajwekyera buri kimwe eki naagambiirwe ngu nimbaasa kuba ndi obu naabaire ninkura. Ndi omwana w'okushoroora. Ku naakuzire kandi abantu bakangambira ngu nimbaasa kuba purezidenti, nkamanya ngu kikaba kiri ekishuba. Kwonka hati twine omujwekyerwa... ekirooto kya America n'ekyamazima. Omuntu weena naabaasa kukura kuba omwebembezi w'eihanga." [178] Akagaruka yaagira ati: "Nkateera akaruuru ka Barack ahabw'okuba akaba ari omwiraguju. Niyo nshonga ahabw'enki abantu abandi nibateera akaruuru k'abantu abandi—ahabw'okuba nibareebeka nkabo." [179] Omu Kwaikumi na kubiri 2012, akagyeragyeranisa omuntu we owa Django Unchained, omukozi w'ebibi ow'omwiru w'omuka orikukorera hamwe n'abajungu abarikubonabonesa abantu, yaagyeragyeranisa omuntu ogwo n'omuramuzi omwiraguju Clarence Thomas kandi yaagira ngu omuntu ogwo akaba aine "emitwarize erikushushana n'eya Clarence Thomas".[180] Ahabw'okusharamu kwa kooti enkuru okushazamu Roe v. Wade omu Kwa mukaaga omuri 2022, akagaruka yajumirira Thomas, arikumugambaho nka "Shwento Clarence" kandi akabuuza oku Thomas arikwehurira ahabw'okushazamu Loving v. Virginia, okusharamu kwa kooti enkuru okwabaire nikuzibira amahanga okutaho ebiragiro ebirikuzibira obushwere bw'abantu b'erangi zitarikushushana.[181] Omu Kwa mukaaga omuri 2013, Jackson akatongoza ehururu hamwe na Prizeo omu kaweefube w'okushorooza sente z'okurwanisa endwara ya Alzheimer. Nk'ekicweka ky'ehururu, akashoma ebigambo bitari bimwe na bimwe ebyahandiikirwe abahagizi hamwe n'ekicweka ekirikumanywa kuruga omu muzaano gwa AMC Breaking Bad.[182[183] Omu Kwa munaana omuri 2013, akatandika kukuratira ebyokurya by'obuhangwa ahabw'eshonga z'ebyamagara, arikushoboorora ngu "naagyezaho kutuuraho ebiro byona".[184] Akagira ngu okukyendeera kwa pawundi 40 (18 kg) kikaruga omu by'okurya. Akaba yaarekyeire kimwe eby'okurya okwezi kwa kashatu 2017, kwonka nabwo akagishagika kandi yaagishagika. Akataho ehururu erikwetwa "Omwe ahabw'Aboojo", erikwegyesa abashaija ebirikukwata aha kokoro y'omu kihama kandi ekabahiga ngu "beekyebeze".[186][187] Omu 2020, omu bwire bw'oburwaire bwa COVID-19, Jackson akahiga abantu kujwara za masiki nk'emwe aha nteekateeka ya California eya "Your Actions Save Lives" ehururu. Hamwe na Dwayne Johnson, nawe akahiga abo abaabaire bakizire COVID-19 kugaba eshagama yaabo kuhwera abandi abarikurwanisa akakooko. Kandi akareebeka aha Jimmy Kimmel Live! kushoma ekitabo ky’okushetsya, Stay the Fuck at Home, ekyareesire okumanyisa abantu okwetantara okukwatanisa n’abandi. Jackson akashagika Kamala Harris omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga rya United States ak'omwaka 2024 kandi akagamba aha rimwe aha nteerane ze z'ehururu ebiro 24 Okwaikumi omuri 2024.[190] Jackson endorsed Kamala Harris in the 2024 United States presidential election and spoke at one of her campaign rallies on October 24, 2024.[190] == Filmography. == === Ekicweka ekikuru: Orukarara rw'ebikorwa bya Samuel L. Jackson. === Ebirabo n'ebitiinisa. Ekicweka ekikuru: Orukarara rw'ebirabo n'okutooranwa oku Samuel L. Jackson atungire. Omu bwire bw'omurimo gwe, Jackson atungire ebiconco bitari bimwe na bimwe ahabw'okukora gye omu firimu. Aha kivvulu kya firimu ekya Cannes Film Festival eky'omurundi gwa 44 akatunga ekirabo kya Cannes Film Festival Award for Best Actor ahabw'okukora gye omu firimu ya Spike Lee eya Jungle Fever (1991). Akatunga ekirabo kya BAFTA Award ahabwa Best Actor omu Supporting Role hamwe n'ekirabo kya Independent Spirit Award ahabwa Best Male Lead ahabw'okukora kwe omuri Quentin Tarantino's Pulp Fiction (1994). Kandi akatunga ekirabo kya Academy Award, Golden Globe Award, hamwe na Screen Actors Guild Award nominations ahabw'okukora kurungi hamwe. Aha Berlin International Film Festival eya 48, akatunga Silver Bear for Best Actor ahabw'okukora gye omuri Tarantino's Jackie Brown (1997). Aha Berlin International Film Festival eya 48, akatunga Silver Bear for Best Actor ahabw'okukora gye omuri Tarantino's Jackie Brown (1997). qtm8fp784e3ronpvo40eu7zsno32inc 0 3788490 7357009 7261399 2026-10-08T09:06:32Z 海南深情 2661224 补充 7357009 wikitext text/x-wiki '''中伤'''（英话：defamation），抑叫'''诽谤'''、'''抹黑'''、'''诋毁'''、'''名誉毁损'''、'''反串黑'''、'''栽赃'''、'''陷害'''、'''诬赖'''，抑是无[[Wp/hnm/事实|事实]]根据讲侬坏，包括制造同传播伊其[[Wp/hnm/谣言|谣言]]、扭曲伊其[[Wp/hnm/说法|说法]]、按部分事实加盐加醋、提谎言作人身攻击，害对方包括名誉同[[Wp/hnm/经济|经济]]有损失。诽谤伫好多地方（或：济济地方）拢属于刑事罪行，抑是会招致民事诉讼索赔。不过，是事实就无是诽谤，第一紧要是「有证据证明事实」，单单相信事实是无够其。 [[Category:Wp/hnm]] 5cwgamhyj0whddqvflri7svb81es8aq 0 3790417 7356175 7251754 2026-10-07T12:52:27Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356175 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q116679358}} '''<big>Samuel Okwir Odwe</big>''' n'omunyaby'obutegyeki owa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] orikuheereza nk'omujwekyerwa omu ishengyero rya Uganda. == Omurimo gw'okukora. == Okwir akabanza kutooranwa omu karuuru ka boona aka [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] aka 2016 kuheereza omu ishengyero rya 10 nk'omuntu otaine kibiina ahabwa Moroto County, Alebtong Disiturikiti kandi akagaruka yaatooranwa omu karuuru ka boona aka [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] aka 2021 nk'omwebembezi w'ekibiina kya [[Wp/nyn/National Resistance Movement|National Resistance Movement.]] Atwire naajumirirwa ahabw'obutaha ebiteiso ebirikumara omu ishengyero rya 11. Ekicweka eki arikujwekyera kitwire nikiteeberezibwa kuba akaruuru k'amaani omu karuuru ka boona aka Uganda aka 2026. Omuri 2022, akahababirwa omushuubuzi Morris Okwi ahabw'eibanja rya miriyooni 120 za siringi, arikuha omushaija ceeke y'ebishobobo. Naajunaanwa ogw'obwisi, omushaija arikuteekwateekwaho kushangwa aine ekikonde ky'okufa haihi n'ebintu bye bwanyima y'okugira omukago ogutari mu mateeka, kwonka ripoota ya pooriisi ekashanga ngu tihariho buhuta nk'obwo aha mushaija kandi n'ebiteekateeko bikahakanisibwa omujwekyerwa w'abantu baingi omuri Lango. == Eby'okureeberaho. == <references responsive="1"></references> [[Category:Wp/nyn]] 9xrnhae0lor3rmf1d5zyrykxzdtsebn 0 3790765 7356157 7253388 2026-10-07T12:18:27Z CommonsDelinker 992 Removing "Mary_Poppins6.jpg", it has been deleted from Commons by [[commons:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mary Poppins (film)|]]. 7356157 wikitext text/x-wiki '''Mary Poppins'''. Walt Disney. 1964. [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q209170}} m9l9nevn9khpazprxzcibqgpjb0d8bu 0 3793603 7356500 7264658 2026-10-07T20:30:12Z Kimbilayucatan90 2704374 SE EDITO UN TEXTO 7356500 wikitext text/x-wiki K´ÉEK´EN. Le k'éek'eno' jump'éel ba'alche'e' suuk ku yaantal te' le p'ujalo'obo'. Le ba'alche'oba' ku tséenta'al way yóok'ol kaabe' tumen u propiedad u tojol u mantener yéetel u séeba'an tuméen. === Español === Cerdo Ne kupis: El cerdo. === English === Pig kupis: The pig. [[Category:Wt/ppl/Category:Zoología]] [[Category:Wt/ppl]] qwy53n8tt4oaa8wyri5qr82269jvp34 0 3794173 7356415 7269014 2026-10-07T18:21:25Z MarioVMartinez 2698982 7356415 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-AJKAWILIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva (Morena Leiva)--ajkawilia.wav |embed|200px]] |} [[File: U.S. hundred dollar bill, 1999.jpg| thumb|250x250px|-ajkawilia]] === Español === * '''Definición:''' Dejar algo a alguien; encomendar, heredar. * '''Ejemplo:''' "Niu-nikinhajkawilia ne dajdatka nupal nuujukichpiltzin" — ''Yo les voy a dejar mis cosas a mis hijos (herencia).'' === English === * '''Definition:''' To leave something to someone; to entrust, to inherit * '''Example:''' "Niu-nikinhajkawilia ne dajdatka nupal nuujukichpiltzin" — ''I am going to leave my things to my children (inheritance).'' [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 9a6gozzxj2clueo1inuppp8drxfhqn0 0 3794199 7356416 7269021 2026-10-07T18:21:51Z MarioVMartinez 2698982 7356416 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-AJKUKIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva (Morena Leiva)--ajkukia.wav |embed|200px]] |} [[File: Raise the roof.jpg |thumb|250px|-ajkukia]] ◄--- === Español === * '''Definición:''' Levantar (algo); alzar. * '''Ejemplo:''' "Niu-nikajkukia numey" — ''Voy a levantar mi mano.'' === English === * '''Definition:''' To lift (something); to raise. * '''Example:''' "Niu-nikajkukia numey" — ''I'm going to raise my my hand'' [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] ngy81wo1f1plzd4l92thvazkwoy3kfy 0 3794230 7356417 7269028 2026-10-07T18:22:15Z MarioVMartinez 2698982 7356417 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-AJNEKUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File: LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva--ajnekua.wav |embed|200px]] |} [[File: Old punjab man smell flower.jpg|thumb|250px|-ajnekua]] === Español === * '''Definición:''' Oler. * '''Ejemplo:''' "Naja nikajnekua ne shuchit" — ''Yo huelo la flor.'' === English === * '''Definition:''' To smell. * '''Example:''' "Naja nikajnekua ne shuchit" — ''I smell the flower.'' [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] rbf4jf9qzgzctj6r18n74y3p43kcvbp 0 3794241 7356418 7269031 2026-10-07T18:22:35Z MarioVMartinez 2698982 7356418 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-AJSHITILIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva--ajshitilia.wav|embed|200px]] |} [[File: SpirellaHOW TO ADJUST - 16.jpg |thumb|250px|-ajshitilia]] === Español === * '''Definición:''' Completar; ajustar; añadir; cumplir. * '''Ejemplo:''' "Niu-nikajshitilia" — ''Lo voy a ajustar, a complementar.'' === English === * '''Definition:''' Complete; adjust; add; fulfill. * '''Example:''' "Niu-nikajshitilia" — ''I'm going to adjust it, to complement it.'' [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] g18pgtti6vclrsr7g2jj6vg8wummf53 0 3795744 7356846 7276377 2026-10-08T07:08:17Z Atibrarian 2571314 Iri ukpinri bae ebe 7356846 wikitext text/x-wiki 68 (Ele̱nle̱n yan iyeha) uno̱nba no̱n ni oto̱ re no̱n re̱ khan [[Wp/ish/67|ihinlo̱n yan iyeha]]. O̱le aka mie̱n akue̱ mi isinlin yan iyeha. Uno̱nba nan sabo̱ ghae no̱n. [[Category:Wp/ish]] tgodfyhk8qsgp4x4mnvbtuqgpoetrk9 7356852 7356846 2026-10-08T07:11:44Z Atibrarian 2571314 Ihemi bae ebe 7356852 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q661982}} 68 (Ele̱nle̱n yan iyeha) uno̱nba no̱n ni oto̱ re no̱n re̱ khan [[Wp/ish/67|ihinlo̱n yan iyeha]]. O̱le aka mie̱n akue̱ mi isinlin yan iyeha. Uno̱nba nan sabo̱ ghae no̱n. {{INTWEIKI|Q661982}} [[Category:Wp/ish]] fm6po8z8axq4dkaskm5xka39ns7a3ln 7356854 7356852 2026-10-08T07:12:41Z Atibrarian 2571314 Fix wikicode 7356854 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q661982}} 68 (Ele̱nle̱n yan iyeha) uno̱nba no̱n ni oto̱ re no̱n re̱ khan [[Wp/ish/67|ihinlo̱n yan iyeha]]. O̱le aka mie̱n akue̱ mi isinlin yan iyeha. Uno̱nba nan sabo̱ ghae no̱n. {{INTERWIKI|Q661982}} [[Category:Wp/ish]] 8ut4lorezkv1b7ilmzd5mpw7h7m2rc5 7356861 7356854 2026-10-08T07:14:54Z Atibrarian 2571314 Iri ukpinri bae ebe 7356861 wikitext text/x-wiki {{Wp/ish/Databox|item=Q661982}} 68 (Ele̱nle̱n yan iyeha) uno̱nba no̱n ni oto̱ re no̱n re̱ khan [[Wp/ish/67|ihinlo̱n yan iyeha]]. O̱le aka mie̱n akue̱ mi [[Wp/ish/69|isinlin yan iyeha]]. Uno̱nba nan sabo̱ ghae no̱n. {{INTERWIKI|Q661982}} [[Category:Wp/ish]] p1bmlk3t63gmqm665jc1pvrldnzpi4y 0 3795786 7357010 7352307 2026-10-08T09:06:55Z 海南深情 2661224 内链 7357010 wikitext text/x-wiki <small>・[[File:Confusion grey.svg|20px]] 讲遘一只精于算计、阴险狡诈其思维方式，请望「'''[[Wp/hnm/世故|世故]]'''」（英话：Cynic）。</small> '''人情'''（英话：Human warmth）是讲[[Wp/hnm/世侬|世侬]]其情感表现，最早见伫《[[Wp/hnm/礼记|礼记]]》《[[Wp/hnm/庄子|庄子]]》同《[[Wp/hnm/史记|史记]]·太史公自序》这枚文献当中，涉及真诚、同理心、关怀、善良同羁绊。[[Wp/hnm/阿侬|阿侬]]之间礼尚往来，能增进感情、凝聚人心、促进[[Wp/hnm/社会|社会]]和谐，抑是[[Wp/hnm/中国|中国]]其传统习惯。人情往来是[[Wp/hnm/公民|公民]]互助、[[Wp/hnm/娱乐|娱乐]]团聚同社会福利其功能。 [[Category:Wp/hnm]] 46eqywtdvun4qwxlj8nsgvm2uub81jb 0 3801213 7356329 7287522 2026-10-07T15:15:24Z Oceanmuse 2589616 7356329 wikitext text/x-wiki '''Bentenge''' (Lontara Bugis & Lontara Makassar: ᨅᨙᨈᨙᨂᨙ, transliterasi: Bénténgé) adalah nama salah satu desa yang ada di wilayah Kecamatan Mallawa, Kabupaten Maros, Provinsi Sulawesi Selatan, Indonesia. Desa Bentenge ini depe status sebagai desa definitif deng tergolong juga sebagai desa swakarsa. Desa Bentenge depe luas wilayah 23,84 km² deng depe jumlah penduduk ada sekitar 939 jiwa deng tingkat kepadatan penduduk sebanyak 39,39 jiwa/km² pada tahun 2017. Di desa ini juga ada tempat menarik depe nama Padang Loang yang terkenal karna depe panorama alam yang indah. Tempat ini juga sering jadi tampa bakemah atau bapiknik deng keluarga deng jadi objek ba selfi.<ref>https://www.nomor.net/_kodepos.php?_i=desa-kodepos&sby=010000&daerah=Kecamatan-Kab.-Maros&jobs=Malllawa%20(Mallawa)</ref> == Referensi == [[Category:Wp/xmm]] bvithesd5grmzb9h8y7behemr28w8sp 0 3808754 7356306 7333829 2026-10-07T14:18:22Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356306 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengye bw'eizooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha eizooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizagana ekikuru. Ababiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] hg457mh9mfybkrjdazfkp55nt5tnxvv 7356307 7356306 2026-10-07T14:19:21Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356307 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengyerwa bw'eizooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha eizooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizagana ekikuru. Ababiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] a7473d6rdmkw0ibsrv71emo951pw9u4 7356308 7356307 2026-10-07T14:19:36Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356308 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengyerwa bizooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha eizooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizagana ekikuru. Ababiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 8xf8ezgs3lab8gakmf3yg4f5wpxdv6d 7356309 7356308 2026-10-07T14:19:48Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356309 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengyerwaizooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha eizooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizagana ekikuru. Ababiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 4i66t987jzphkzbbk24nhzmt85f4ppy 7356310 7356309 2026-10-07T14:20:04Z MercyNdin 2704867 /* */ Grammatical corrections 7356310 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengyerwa-izooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha eizooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizagana ekikuru. Ababiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] sloyjqotime6sufw64sjiev0nlilca3 7356311 7356310 2026-10-07T14:20:42Z MercyNdin 2704867 /* Obuto bwe n'obwegyese bwe */ Grammatical corrections 7356311 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengyerwa-izooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarirwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha eizooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizagana ekikuru. Ababiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 3gmxwsezjywc0rsmhxtgsmuobajvr6u 7356312 7356311 2026-10-07T14:21:32Z MercyNdin 2704867 /* Obuto bwe n'obwegyese bwe */ Grammatical corrections 7356312 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengyerwa-izooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarirwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha izooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizagana ekikuru. Ababiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] petvnk1nyzhsngjx9iholpljinxfycv 7356313 7356312 2026-10-07T14:38:44Z MercyNdin 2704867 /* Omurimo gw'okukora */ Grammatical corrections 7356313 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengyerwa-izooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarirwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha izooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushuubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizagana ekikuru. Ababiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] jp3wq7guy9b5isxcwqik4q7rtrf9arj 7356314 7356313 2026-10-07T14:39:32Z MercyNdin 2704867 /* Okwiba kaadi z'esimu */ Grammatical corrections 7356314 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengyerwa-izooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarirwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha izooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushuubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizgana ekikuru. Ababiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] j1r2ngthl9inixf2t21wueojk2qvhsh 7356315 7356314 2026-10-07T14:39:54Z MercyNdin 2704867 /* Okwiba kaadi z'esimu */ Grammatical corrections 7356315 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengyerwa-izooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarirwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha izooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushuubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizingana ekikuru. Ababiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] is4jgpswr0a6k71ynjbo1agzwa1sqk8 7356316 7356315 2026-10-07T14:40:32Z MercyNdin 2704867 /* Okwiba kaadi z'esimu */ Grammatical corrections 7356316 wikitext text/x-wiki Mwine Mpaka Rwamirama n'omunyaby'obutegyeki wa Uganda, kandi omunyishengyero, orikujwekyera [[Wp/nyn/Mbarara|Mbarara]] City South omu [[Wp/nyn/Eishengyero rya Uganda|ishengyero]] rya 12 erya Uganda.<ref>[https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2026-06/MEMBERS%20OF%20THE%2012TH%20PARLIAMENT.pdf "MEMBERS OF THE 12TH PARLIAMENT"] (PDF). ''Parliament''. Retrieved 22 July 2026.</ref> Omu kubanza akaba naaheereza nk'omujwekyerwa w'eminyeeto omu kicweka kya Western Region kuruga omuri 2016-2021.<ref>Team, Monitor (1 March 2016). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Youth-MP-elections-leave-losers-bitter-bullets-rock-west/688334-3099108-yw3g40/index.html "Youth MP elections leave losers bitter as bullets rock the west".] ''Daily Monitor''. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref name=":0">[https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=330 "Parliament of Uganda"]. ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 12 May 2020.</ref> Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya Mbarara City FC omu rurembo rwa Mbarara omu burengyerwa-izooba.<ref>Isabirye, David (1 January 2019). [https://kawowo.com/2019/01/18/mp-mpaka-sings-praise-of-mayur-madhvani-for-support-towards-sports-development-in-uganda/ "Legislator Mpaka lauds Madhvani for role in Uganda's sports development"]. ''Kawowo Sports''. Retrieved 12 May 2020</ref><ref>Isabirye, David (1 June 2018). [https://kawowo.com/2018/06/01/mbarara-city-football-club-achieved-its-prime-objectives-says-mp-mpaka/ "Mbarara City Football Club achieved its prime objectives, says MP Mpaka]". ''Kawowo Sports''. Retrieved 13 May 2020</ref><ref name=":1">[https://kampalapost.com/content/wedding-bells-mp-mpaka-finally-singles-shelf "WEDDING BELLS: MP Mpaka Finally Off the Singles' Shelf | The Kampala Post".] ''kampalapost.com''. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Mwine Rwamirama akazaarirwa omuri Isingiro Uganda owa minisita omazire obwire buraingwa Bright Rwamirama. Omuri 1991, akaza omuri Lohana Academy ahu yaahendera purayimare ye (PLE), bwanyima yaaza omuri Vienna College, Namugongo kukora Uganda Certificate of Education (UCE) omuri 2003. Omuri 2005, akeegaita ahari Green Hill Academy kukora Uganda Advanced Certificate of Education (UACE), bwanyima yaaza Uganda Martyrs University, kutunga diguri y'okubanza omu sayansi omu tekinorogye y'amakuru, omuri 2009. Omuri 2018, akeegaita ahari ESLSCA University, Bufaransa kutunga diguri ya kabiri omu by'obushubuzi by'ensi yoona.<ref name=":0" /> Ebiro 3 Okwa munaana omuri 2019, omu butongore akashwerwa omugore we Isabelle Amanda Nankanda.<ref name=":1" /> Kandi aha izooba eryo akarangirira okwesimba aha ntebe ya Mbarara City South Mp omuri 2021.<ref>[https://chimpreports.com/youth-mp-mwine-mpaka-announces-2021-bid-at-his-wedding/ "Youth MP Mwine Mpaka Announces 2021 Bid at His Wedding]". ''ChimpReports''. 6 August 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Omurimo gw'okukora == Mpaka niwe mukuru w'entebe aha kakiiko k'eby'obushuubuzi, amakorero hamwe n'eby'oburambuzi omu ishengyero rya ikumi na rimwe, kandi ari n'aha kakiiko k'embaririra omu ishengyero rya ikumi na rimwe. Kwonka, akakora aha kakiiko k'eishengyero rya ikumi akarikujunanizibwa ahabya sayansi na tekinorogye hamwe n'akakiiko k'ekikura ky'abantu, abakozi hamwe n'entunguuka y'abantu.<ref name=":0" /> Akareeta ekiteiso ky'okutandikaho akakiiko k'okushwijuma esente [ezirikwingana ki?] ezatandikwaho omu kwezi kwa kashatu 2017 z'okushorooza omuri Saudi Arabia aha kitebe kikuru kya Uganda omuri Riyadh.<ref>[https://www.independent.co.ug/oulanyah-rejects-select-committee-on-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund]". ''The Independent Uganda''. 1 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref><ref>[https://www.dispatch.ug/2019/12/11/oulanyah-rejects-select-committee-labour-monitoring-fund/ "Oulanyah rejects Select Committee on Labour Monitoring Fund] |". 11 December 2019. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Okwiba kaadi z'esimu == Omu Kwa kabiri omuri 2018, kaadi za simu za Rwamiramas zikateekwateekwaho kuba zaatahirirwa abakozi babiri ba MTN Uganda, ekitongore ky'eby'empurizingana ekikuru. Babiri abo bakabeiha abantu barikukoresa esimu ze obu Rwamirama yaabaire ari omuri Australia aha murimo gw'eihanga. Omu mushango ogu Bank of Uganda hamwe na Uganda Communications Commission bikaba birimu.<ref>[https://ulii.org/ug/judgment/hc-civil-division-uganda/2018/85 <nowiki>Mwine v MTN (U) Limited & 2 Ors (MISCELLANEOUS APPLICATION NO.162 OF 2018) [2018] UGHCCD 85 (25 May 2018); | Uganda Legal Information Institute. 25 May 2018</nowiki>]. Retrieved 13 May 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)</ref><ref>[https://www.independent.co.ug/court-consolidates-suit-by-mp-mpaka-against-telecoms-ucc/ "Court consolidates suit by MP Mpaka against telecoms, UCC]". ''The Independent Uganda''. 1 April 2018. Retrieved 13 May 2020.</ref> == Reeba na == * [[Wp/nyn/Rita Atukwasa|Rita Atukwasa]] * Robert Mwesigwa == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] frzpf5fm0ng7lb1lmr8er7ht7p8xe5u 0 3811612 7356700 7324670 2026-10-08T05:27:48Z MiiCii 2522943 7356700 wikitext text/x-wiki =={{Wt/mnc/-juc-}}== ==={{Wt/mnc/-pron-}}=== 金启孮拟音: o === Unicode === U+18E79 == {{Wt/mnc/MongolUnicode|ᠠᡳᠰᡳᠯᠠᡵᠠ ᠪᡳᡨᡥᡝ ᠴᠠᡤᠠᠨ}} aisilara bithe cagan == *金启孮. "𘹹"(o), 女真文辞典[M]. 北京: 文物出版社. 1984: (039.01). [[Category:Wt/mnc]] 46958494b63bh3ok2zuve39iq7x8e10 0 3812869 7357282 7328053 2026-10-08T11:52:09Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 /* Bahaso Jambi */ 7357282 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-n-|jax}} # lahan sawah yang kurang aek atau di pinggiran. [[Category:Wt/jax]] 1vf90lmzgy5swwh0f792a530gk8sw8r 0 3813551 7356458 7332519 2026-10-07T19:28:01Z Ganjidvd 2540604 7356458 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} '''incù''' # in ste [[Wt/rgn/dè|dè]] #* '''incù''' l è e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{CURRENTDAY}}|mm={{CURRENTMONTH}}|aa={{CURRENTYEAR}}}} {{Wt/rgn/-hyph-}} '''in | cù''' {{Wt/rgn/-sin-}} *[[Wt/rgn/ogg|ogg]]<ref>{{Wt/rgn/Zita lìvar |var =SM |aut =Graziano Bartolini |tit =Dizionario di dialetto sammarinese |ann =2021 |edi =Ente Cassa di Faetano |loc =San Marèin |edz =I |vol = |ser = |cap = |pag =239 |tra = |isb = |doi = |url = }}</ref>, ögi<ref>{{Wt/rgn/Zita lìvar |var =SM |aut =Daniele Vitali, Davide Pioggia |tit =Dialetti Romagnoli |ann =2016 |edi =Pazzini editore |loc =Vrocc |edz =II |vol =10 |ser =Vernacula |cap =33 |pag =167 |tra = |isb =9788862572583 |doi = |url = }}</ref> (''San Marein'') *oz (''Remni'') {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/aujourd'hui|aujourd'hui]] *{{Wt/rgn/jp}}: [[Wt/rgn/今日|今日]] (kyō) *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/oggi|oggi]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/today|today]] *{{Wt/rgn/es}}: [[Wt/rgn/hoy|hoy]] {{Wt/rgn/-ref-}} *rumagnôl: **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =67 |isb=979-12-81307-11-7}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] 9a7upo1yzewz30wjzyjs1l5vd0io9gm 0 3813829 7357274 7333100 2026-10-08T11:48:14Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 /* Bahaso Jambi */ 7357274 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # [[Wt/jax/beputar|beputar]] [[Category:Wt/jax]] 84ngqd73d4dmiwsekmfx0bztdnf7slk 2 3813991 7356234 7355649 2026-10-07T13:25:41Z PastelKos 2547710 7356234 wikitext text/x-wiki {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον !Ὄνομα !Μητρόπολις !Πλῆθος !Ἐμβαδόν (χ²) |- |[[File:Flag_of_Egypt.svg|45x45px]] |Αὐστραλία |Κάμβερρα | | |- |[[File:Flag_of_East_Timor.svg|45x45px]] |Βίτιαι Νῆσοι |Σούβα | | |- |[[File:Flag_of_Yemen.svg|45x45px]] |Ἰνδονησία |Ἰακάρτη | | |- |[[File:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|45x45px]] |Κιρίβαται Νῆσοι |Ταραύα | | |- |[[File:Flag_of_Armenia.svg|45x45px]] |Μαρσάλιαι Νῆσοι |Μάζιρον | | |- |[[File:Flag_of_Armenia.svg|45x45px]] |Ὁμόσπονδοι Πολιτεῖαι τῆς Μικρονησίας |Παλίκιρον | | |- |[[File:Flag_of_the_Taliban.svg|45x45px]] |Ναῦρος |Ἰαρήν | | |- |[[File:Flag_of_Azerbaijan.svg|45x45px]] |Νέα Ζηΐα |Οὐελλιγκτών | | |- |[[File:Flag_of_Bangladesh.svg|45x45px]] |Παλαύιαι Νῆσοι |Νερουλμούδη | | |- |[[File:Flag_of_Myanmar.svg|45x45px]] |Παπούα Νέα Γουινέα |Μορέσβιος Λιμήν | | |- |[[File:Flag_of_Bhutan.svg|45x45px]] |Σαμόα |Ἀπία | | |- |[[File:Flag_of_Brunei.svg|45x45px]] |Σολομώντειαι Νῆσοι |Ὁνιάρα | | |- |[[File:Flag_of_Georgia.svg|45x45px]] |Τόγγα |Νουκουαλόφα | | |- |[[File:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg|45x45px]] |Τουάλουαι Νῆσοι |Φουναφούτιον | | |- |[[File:Flag_of_Thailand.svg|45x45px]] |Οὐανουᾶτον |Οὐιλολιμήν | | |} 6u9r0gdg8as3ilfawahkqjwd3so97iu 7356299 7356234 2026-10-07T14:07:37Z PastelKos 2547710 7356299 wikitext text/x-wiki {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον !Ὄνομα !Μητρόπολις !Πλῆθος !Ἐμβαδόν (χ²) |- |[[File:Flag_of_Egypt.svg|45x45px]] |Αὐστραλία |Κάμβερρα | | |- |[[File:Flag_of_East_Timor.svg|45x45px]] |Βίτιαι Νῆσοι |Σούβα | | |- |[[File:Flag_of_Yemen.svg|45x45px]] |Ἰνδονησία |Ἰακάρτη | | |- |[[File:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|45x45px]] |Κιρίβαται Νῆσοι |Ταραύα | | |- |[[File:Flag_of_Armenia.svg|45x45px]] |Μαρσάλιαι Νῆσοι |Μάζιρον | | |- |[[File:Flag_of_Armenia.svg|45x45px]] |Ὁμόσπονδοι Πολιτεῖαι τῆς Μικρονησίας |Παλίκιρον | | |- |[[File:Flag_of_the_Taliban.svg|45x45px]] |Ναῦρος |Ἰαρήν | | |- |[[File:Flag_of_Azerbaijan.svg|45x45px]] |Νέα Ζηΐα |Οὐελλιγκτών | | |- |[[File:Flag_of_Bangladesh.svg|45x45px]] |Παλαύιαι Νῆσοι |Νερουλμούδη | | |- |[[File:Flag_of_Myanmar.svg|45x45px]] |Παπούα Νέα Γουινέα |Μορέσβιος Λιμήν | | |- |[[File:Flag_of_Bhutan.svg|45x45px]] |Σαμόα |Ἀπία | | |- |[[File:Flag_of_Brunei.svg|45x45px]] |Σολομώντειαι Νῆσοι |Ὁνιάρα | | |- |[[File:Flag_of_Georgia.svg|45x45px]] |Τόγγα |Νουκουαλόφα | | |- |[[File:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg|45x45px]] |Τουάλουαι Νῆσοι |Φουναφούτιον | | |- |[[File:Flag_of_Thailand.svg|45x45px]] |Οὐανουᾶτον |Οὐιλολιμήν | | |} φ {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον !Ὄνομα !Μητρόπολις !Πλῆθος !Ἐμβαδόν (χ²) |- |[[File:Flag_of_Egypt.svg|45x45px]] |Κοῦκαι Νῆσοι | | | |- |[[File:Flag_of_East_Timor.svg|45x45px]] |Νιούη | | | |} φ {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον !Ὄνομα !Μητρόπολις !Πλῆθος !Ἐμβαδόν (χ²) |- |[[File:Flag_of_Egypt.svg|45x45px]] |[[Wp/grc/Ἀμερικανικὴ Σαμόα|Ἀμερικανικὴ Σαμόα]] |[[Wp/grc/Παγγοπάγγον|Παγγοπάγγον]] | | |- |[[File:Flag_of_East_Timor.svg|45x45px]] |[[Wp/grc/Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι|Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι]] |[[Wp/grc/Σαϊπάνη|Σαϊπάνη]] | | |- |[[File:Flag_of_Yemen.svg|45x45px]] |Γαλλικὴ Πολυνησία | | | |- |[[File:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|45x45px]] |[[Wp/grc/Γουάμη|Γουάμη]] |[[Wp/grc/Ἁγάτνη|Ἁγάτνη]] | | |- |[[File:Flag_of_Armenia.svg|45x45px]] |Νέα Καληδονία | | | |- |[[File:Flag_of_Armenia.svg|45x45px]] |Νορφολκία | | | |- |[[File:Flag_of_the_Taliban.svg|45x45px]] |Οὐβέα καὶ Φουτούνα | | | |- |[[File:Flag_of_Azerbaijan.svg|45x45px]] |[[Wp/grc/Πιτκαιρνοὶ Νῆσοι|Πιτκαιρνοὶ Νῆσοι]]&nbsp; | | | |- |[[File:Flag_of_Bangladesh.svg|45x45px]] |Τοκελάον | | | |} 4axdevmb1r8rrpy7sn92f476mu6t4t4 7356364 7356299 2026-10-07T16:29:48Z PastelKos 2547710 7356364 wikitext text/x-wiki {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον !Ὄνομα !Μητρόπολις !Πλῆθος !Ἐμβαδόν (χ²) |- |[[File:Flag_of Australia.svg|45x45px]] |Αὐστραλία |Κάμβερρα | | |- |[[File:Flag_of_Fiji.svg|45x45px]] |Βίτιαι Νῆσοι |Σούβα | | |- |[[File:Flag_of Indonesia.svg|45x45px]] |Ἰνδονησία |Ἰακάρτη | | |- |[[File:Flag_of Kiribati.svg|45x45px]] |Κιρίβαται Νῆσοι |Ταραύα | | |- |[[File:Flag_of_the Marshall Islands.svg|45x45px]] |Μαρσάλιαι Νῆσοι |Μάζιρον | | |- |[[File:Flag_of_the Federated States of Micronesia.svg|45x45px]] |Ὁμόσπονδοι Πολιτεῖαι τῆς Μικρονησίας |Παλίκιρον | | |- |[[File:Flag_of_Nauru.svg|45x45px]] |Ναῦρος |Ἰαρήν | | |- |[[File:Flag_of_New Zealand.svg|45x45px]] |Νέα Ζηΐα |Οὐελλιγκτών | | |- |[[File:Flag_of_Palau.svg|45x45px]] |Παλαύιαι Νῆσοι |Νερουλμούδη | | |- |[[File:Flag_of_Papua New Guinea.svg|45x45px]] |Παπούα Νέα Γουινέα |Μορέσβιος Λιμήν | | |- |[[File:Flag_of_Samoa.svg|45x45px]] |Σαμόα |Ἀπία | | |- |[[File:Flag_of_the Solomon Islands.svg|45x45px]] |Σολομώντειαι Νῆσοι |Ὁνιάρα | | |- |[[File:Flag_of_Tonga.svg|45x45px]] |Τόγγα |Νουκουαλόφα | | |- |[[File:Flag_of_Tuvalu.svg|45x45px]] |Τουάλουαι Νῆσοι |Φουναφούτιον | | |- |[[File:Flag_of_Vanuatu.svg|45x45px]] |Οὐανουᾶτον |Οὐιλολιμήν | | |} φ {| class="references-small sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |Σημεῖον !Ὄνομα !Μητρόπολις !Πλῆθος !Ἐμβαδόν (χ²) |- |[[File:Flag_of_American Samoa.svg|45x45px]] |[[Wp/grc/Ἀμερικανικὴ Σαμόα|Ἀμερικανικὴ Σαμόα]] |[[Wp/grc/Παγγοπάγγον|Παγγοπάγγον]] | | |- |[[File:Flag_of_the Northern Mariana Islands.svg|45x45px]] |[[Wp/grc/Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι|Βόρειοι Μαριᾶναι Νῆσοι]] |[[Wp/grc/Σαϊπάνη|Σαϊπάνη]] | | |- |[[File:Flag_of_French Polynesia.svg|45x45px]] |Γαλλικὴ Πολυνησία |Παπεέτη | | |- |[[File:Flag_of_Guam.svg|45x45px]] |[[Wp/grc/Γουάμη|Γουάμη]] |[[Wp/grc/Ἁγάτνη|Ἁγάτνη]] | | |- |[[File:Flag_of_the Cook Islands.svg|45x45px]] |Κοῦκαι Νῆσοι |Αὐαρούα | | |- |[[File:Flag_of_FLNKS.svg|45x45px]] |Νέα Καληδονία |Νουμέα | | |- |[[File:Flag_of_Niue.svg|45x45px]] |Νιούη |Ἀλόφιον | | |- |[[File:Flag_of_Norfolk Island.svg|45x45px]] |Νορφολκία Νῆσος |[[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Νορφολκία)|Βασιλεόπολις]] | | |- |[[File:Flag_of_Wallis and Futuna.svg|45x45px]] |Οὐβέα καὶ Φουτούνα |Μάτη-Οὖτον | | |- |[[File:Flag_of_Pitcairn Islands.svg|45x45px]] |[[Wp/grc/Πιτκαιρνοὶ Νῆσοι|Πιτκαιρνοὶ Νῆσοι]] |Ἀδαμόπολις | | |- |[[File:Flag_of_Tokelau.svg|45x45px]] |Τοκελάον | - | | |} s0jb6lfk18t71h4kfmqtalu5t9rsnr2 0 3814375 7356362 7355276 2026-10-07T16:26:35Z PastelKos 2547710 7356362 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Θάλασσα |Ὄνομα=Καριββὶς Θάλασσα |Εἰκών=Karibik_NASA_World_Wind_Globe.jpg |Εἰκόνος περιγραφή=Ἡ Καριββὶς Θάλασσα ἐκ δορυφόρου |Πίναξ=Central_America_and_the_Caribbean_Shaded_Relief_Map.png |Χῶραι= {{Wp/grc/Collapsible list|title=Κατάλογος χωρῶν|[[File:Flag_of Saint Lucia.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἁγία Λουκία|Ἁγία Λουκία]]<br/>[[File:Flag_of Sint Maarten.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἅγιος Μαρτῖνος (Βαταυία)|Ἅγιος Μαρτῖνος Βαταυίας]]<br/>[[File:Flag_of France.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἅγιος Μαρτῖνος (Γαλλία)|Ἅγιος Μαρτῖνος Γαλλίας]]<br/>[[File:Flag_of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι]]<br/>[[File:Flag_of Saint Kitts and Nevis.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης|Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης]]<br/>[[File:Flag_of Haiti.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἁϊτή|Ἁϊτή]]<br/>[[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]<br/>[[File:Flag_of Antigua and Barbuda.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα|Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα]]<br/>[[File:Flag_of Aruba.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἀρούβη|Ἀρούβη]]<br/>[[File:Flag_of the Netherlands.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Βασιλεία Βαταυίας|Βασιλεία Βαταυίας]] ([[Wp/grc/Εὐάερος Νῆσος|Εὐάερος Νῆσος]] [[Wp/grc/Εὐσταθία|Εὐσταθία]] [[Wp/grc/Σάβη|Σάβη]])<br/>[[File:Flag_of_Belize.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Βελίζη|Βελίζη]]<br/>[[File:Flag_of_Puerto Rico.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Βορική|Βορική]]<br/>[[File:Flag_of the British Virgin Islands.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]<br/>[[File:Flag_of France.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Γαλλία|Γαλλία]] ([[Wp/grc/Γουαδελούπη|Γουαδελούπη]], [[Wp/grc/Μαρτινίκη|Μαρτινίκη]])<br/>[[File:Flag_of Guatemala.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Γουατιμάλη|Γουατιμάλη]]<br/>[[File:Flag_of_Grenada.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Γρανάτη|Γρανάτη]]<br/>[[File:Flag_of the Dominican Republic.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Δομινικανὴ Πολιτεία|Δομινικανὴ Πολιτεία]]<br/>[[File:Flag_of Venezuela.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἐνετιόλη|Ἐνετιόλη]]<br/>[[File:Flag_of Jamaica.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]]<br/>[[File:Flag_of_the_Cayman_Islands.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Καιμαναὶ Νῆσοι|Καιμαναὶ Νῆσοι]]<br/>[[File:Flag_of Colombia.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Κολομβία|Κολομβία]]<br/>[[File:Flag_of Cuba.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Κύβη|Κύβη]]<br/>[[File:Flag_of Curaçao.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Κυρακάον|Κυρακάον]]<br/>[[File:Flag_of_Dominica.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Κυριακή|Κυριακή]]<br/>[[File:Flag_of Mexico.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικόν]]<br/>[[File:Flag_of Nicaragua.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Νικαράγουα|Νικαράγουα]]<br/>[[File:Flag_of Honduras.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ὁνδούρα|Ὁνδούρα]]<br/>[[File:Flag_of Anguilla.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ὄφις (Νῆσος)|Ὄφις]]<br/>[[File:Flag_of Panama.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Πανάμη|Πανάμη]]<br/>[[File:Flag_of Costa Rica.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Πλουσία Ἀκτή|Πλουσία Ἀκτή]]<br/>[[File:Flag_of Montserrat.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Πριονωτὴ Νῆσος|Πριονωτή]]<br/>[[File:Flag_of Trinidad and Tobago.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Τριὰς καὶ Ταβάκον|Τριὰς καὶ Ταβάκον]]}} |Πόλεις=[[Wp/grc/Ἁγία_Γεωργιούπολις_(Γρενάδη)|Ἁγία Γεωργιούπολις]] [[Wp/grc/Ἅγιος Δομίνικος|Ἅγιος Δομίνικος]], [[Wp/grc/Αὑανή|Αὑανή]], [[Wp/grc/Αὐριακόπολις|Αὐριακόπολις]] [[Wp/grc/Βασιλευόπολις_(Ἰαμαϊκή)|Βασιλευόπολις]], [[Wp/grc/Ἱσπανολιμήν|Ἱσπανολιμήν]], [[Wp/grc/Πριγκιπολιμήν|Πριγκιπολιμήν]], [[Wp/grc/Ῥοσώ|Ῥοσώ]] |Ὠκεανός=[[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικός]] |Ποταμοί=[[Wp/grc/Μαγδαληνὸς Ποταμός|Μαγδαληνός]] |Ἐμβαδόν=2.754.000<ref name=wwf/> |Μέσον Βάθος=2.200<ref name=wwf>[https://wwf.panda.org/discover/our_focus/wildlife_practice/profiles/fish_marine/marine_turtles/lac_marine_turtle_programme/projects/hawksbill_caribbean_english/caribbean_sea/ «The Caribbean Sea»]. ''wwf.panda.org''</ref> |Μέγιστον Βάθος=7.686 }} Ἡ '''Καριββὶς Θάλασσα'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις''<br/><blockquote>Κεῖθεν νησιάδων πόρος ἄσπετος ἀντολίηνδε,<br/>τὰς μὲν ἐπίκλησιν '''Καριββίδας''' ηὐδάξαντο:<br/>κείνας γὰρ πρότερον Κάριββαι ἀμφενέμοντο<br/>Ἰνδοί, ἀγχιγόην νῦν ἠπειρώτιδα γαίην<br/>ναιετάοντες, ὑπὲρ νοτίης Ἀμερρίδος ἀκτήν. (στ. 1320-4)</blockquote></ref> μερίς ἐστι τοῦ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικοῦ Ὠκεανοῦ]], ἣ μεταξὺ τῆς [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βορείου]] καὶ τῆς [[Wp/grc/Νότιος Ἀμερική|Νοτίου]] [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] κεῖται καὶ ἑξῆς τοῦ [[Wp/grc/Κόλπος τοῦ Μεξικοῦ|Κόλπου τοῦ Μεξικοῦ]]. ==Πηγαί== <references/> ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Κοινά|Caribbean Sea|Καριββὶς Θάλασσα}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ἀτλαντικοῦ]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἁγίας Λουκίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ἁγίου Μαρτίνου Βαταυίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ἁγίου Μαρτίνου Γαλλίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ἁγίου Οὐικεντίου καὶ Γρεναδινῶν]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ἁγίου Χριστοφόρυ καὶ Νίβου]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἁϊτῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῶν Ἀμερικανικῶν Παρθένων Νήσων]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἀντικόας καὶ Βαρβούδας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἀρούβης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Βαταυίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Βορικῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῶν Βρεττανικῶν Παρθένων Νήσων]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Γαλλίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Γουατιμάλης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Γρενάδης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Δομινίκης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Δομινικανῆς Πολιτείας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἐνετιόλης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἡνωμένης Βασιλείας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἰαμαϊκῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῶν Καιμανῶν Νήσων]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Κολομβίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Κύβης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Κυρακάου]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Μεξικοῦ]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Νικαράγουας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ὀνδούρας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ὄφεως]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Παναμῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Πλουσίας Ἀκτῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Πριονωτῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Τριάδος καὶ Ταβάκου]] [[Category:wp/grc]] {{INTERWIKI|Q1247}} n5p495nlxhlfat97r84ppq48pnrtdzv 7356363 7356362 2026-10-07T16:27:03Z PastelKos 2547710 /* Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι */ 7356363 wikitext text/x-wiki {{Wp/grc/Θάλασσα |Ὄνομα=Καριββὶς Θάλασσα |Εἰκών=Karibik_NASA_World_Wind_Globe.jpg |Εἰκόνος περιγραφή=Ἡ Καριββὶς Θάλασσα ἐκ δορυφόρου |Πίναξ=Central_America_and_the_Caribbean_Shaded_Relief_Map.png |Χῶραι= {{Wp/grc/Collapsible list|title=Κατάλογος χωρῶν|[[File:Flag_of Saint Lucia.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἁγία Λουκία|Ἁγία Λουκία]]<br/>[[File:Flag_of Sint Maarten.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἅγιος Μαρτῖνος (Βαταυία)|Ἅγιος Μαρτῖνος Βαταυίας]]<br/>[[File:Flag_of France.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἅγιος Μαρτῖνος (Γαλλία)|Ἅγιος Μαρτῖνος Γαλλίας]]<br/>[[File:Flag_of Saint Vincent and the Grenadines.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι]]<br/>[[File:Flag_of Saint Kitts and Nevis.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης|Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης]]<br/>[[File:Flag_of Haiti.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἁϊτή|Ἁϊτή]]<br/>[[File:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Ἀμερικανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]<br/>[[File:Flag_of Antigua and Barbuda.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα|Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα]]<br/>[[File:Flag_of Aruba.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἀρούβη|Ἀρούβη]]<br/>[[File:Flag_of the Netherlands.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Βασιλεία Βαταυίας|Βασιλεία Βαταυίας]] ([[Wp/grc/Εὐάερος Νῆσος|Εὐάερος Νῆσος]] [[Wp/grc/Εὐσταθία|Εὐσταθία]] [[Wp/grc/Σάβη|Σάβη]])<br/>[[File:Flag_of_Belize.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Βελίζη|Βελίζη]]<br/>[[File:Flag_of_Puerto Rico.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Βορική|Βορική]]<br/>[[File:Flag_of the British Virgin Islands.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι|Βρεττανικαὶ Παρθένοι Νῆσοι]]<br/>[[File:Flag_of France.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Γαλλία|Γαλλία]] ([[Wp/grc/Γουαδελούπη|Γουαδελούπη]], [[Wp/grc/Μαρτινίκη|Μαρτινίκη]])<br/>[[File:Flag_of Guatemala.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Γουατιμάλη|Γουατιμάλη]]<br/>[[File:Flag_of_Grenada.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Γρανάτη|Γρανάτη]]<br/>[[File:Flag_of the Dominican Republic.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Δομινικανὴ Πολιτεία|Δομινικανὴ Πολιτεία]]<br/>[[File:Flag_of Venezuela.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἐνετιόλη|Ἐνετιόλη]]<br/>[[File:Flag_of Jamaica.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]]<br/>[[File:Flag_of_the_Cayman_Islands.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Καιμαναὶ Νῆσοι|Καιμαναὶ Νῆσοι]]<br/>[[File:Flag_of Colombia.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Κολομβία|Κολομβία]]<br/>[[File:Flag_of Cuba.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Κύβη|Κύβη]]<br/>[[File:Flag_of Curaçao.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Κυρακάον|Κυρακάον]]<br/>[[File:Flag_of_Dominica.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Κυριακή|Κυριακή]]<br/>[[File:Flag_of Mexico.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικόν]]<br/>[[File:Flag_of Nicaragua.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Νικαράγουα|Νικαράγουα]]<br/>[[File:Flag_of Honduras.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ὁνδούρα|Ὁνδούρα]]<br/>[[File:Flag_of Anguilla.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Ὄφις (Νῆσος)|Ὄφις]]<br/>[[File:Flag_of Panama.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Πανάμη|Πανάμη]]<br/>[[File:Flag_of Costa Rica.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Πλουσία Ἀκτή|Πλουσία Ἀκτή]]<br/>[[File:Flag_of Montserrat.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Πριονωτὴ Νῆσος|Πριονωτή]]<br/>[[File:Flag_of Trinidad and Tobago.svg|20px|basic]] [[Wp/grc/Τριὰς καὶ Ταβάκον|Τριὰς καὶ Ταβάκον]]}} |Πόλεις=[[Wp/grc/Ἁγία_Γεωργιούπολις_(Γρενάδη)|Ἁγία Γεωργιούπολις]] [[Wp/grc/Ἅγιος Δομίνικος|Ἅγιος Δομίνικος]], [[Wp/grc/Αὑανή|Αὑανή]], [[Wp/grc/Αὐριακόπολις|Αὐριακόπολις]] [[Wp/grc/Βασιλευόπολις_(Ἰαμαϊκή)|Βασιλευόπολις]], [[Wp/grc/Ἱσπανολιμήν|Ἱσπανολιμήν]], [[Wp/grc/Πριγκιπολιμήν|Πριγκιπολιμήν]], [[Wp/grc/Ῥοσώ|Ῥοσώ]] |Ὠκεανός=[[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικός]] |Ποταμοί=[[Wp/grc/Μαγδαληνὸς Ποταμός|Μαγδαληνός]] |Ἐμβαδόν=2.754.000<ref name=wwf/> |Μέσον Βάθος=2.200<ref name=wwf>[https://wwf.panda.org/discover/our_focus/wildlife_practice/profiles/fish_marine/marine_turtles/lac_marine_turtle_programme/projects/hawksbill_caribbean_english/caribbean_sea/ «The Caribbean Sea»]. ''wwf.panda.org''</ref> |Μέγιστον Βάθος=7.686 }} Ἡ '''Καριββὶς Θάλασσα'''<ref>Edward Wells (1704), ''Τῆς πάλαι καὶ τῆς νῦν οἰκουμένης περιήγησις''<br/><blockquote>Κεῖθεν νησιάδων πόρος ἄσπετος ἀντολίηνδε,<br/>τὰς μὲν ἐπίκλησιν '''Καριββίδας''' ηὐδάξαντο:<br/>κείνας γὰρ πρότερον Κάριββαι ἀμφενέμοντο<br/>Ἰνδοί, ἀγχιγόην νῦν ἠπειρώτιδα γαίην<br/>ναιετάοντες, ὑπὲρ νοτίης Ἀμερρίδος ἀκτήν. (στ. 1320-4)</blockquote></ref> μερίς ἐστι τοῦ [[Wp/grc/Ἀτλαντικὸς Ὠκεανός|Ἀτλαντικοῦ Ὠκεανοῦ]], ἣ μεταξὺ τῆς [[Wp/grc/Βόρειος Ἀμερική|Βορείου]] καὶ τῆς [[Wp/grc/Νότιος Ἀμερική|Νοτίου]] [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]] κεῖται καὶ ἑξῆς τοῦ [[Wp/grc/Κόλπος τοῦ Μεξικοῦ|Κόλπου τοῦ Μεξικοῦ]]. ==Πηγαί== <references/> ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Κοινά|Caribbean Sea|Καριββὶς Θάλασσα}} {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ἀτλαντικοῦ]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἁγίας Λουκίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ἁγίου Μαρτίνου Βαταυίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ἁγίου Μαρτίνου Γαλλίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ἁγίου Οὐικεντίου καὶ Γρεναδινῶν]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ἁγίου Χριστοφόρυ καὶ Νίβου]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἁϊτῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῶν Ἀμερικανικῶν Παρθένων Νήσων]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἀντικόας καὶ Βαρβούδας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἀρούβης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Βαταυίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Βορικῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῶν Βρεττανικῶν Παρθένων Νήσων]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Γαλλίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Γουατιμάλης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Γρενάδης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Κυριακῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Δομινικανῆς Πολιτείας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἐνετιόλης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἡνωμένης Βασιλείας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ἰαμαϊκῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῶν Καιμανῶν Νήσων]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Κολομβίας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Κύβης]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Κυρακάου]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Μεξικοῦ]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Νικαράγουας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Ὀνδούρας]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τοῦ Ὄφεως]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Παναμῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Πλουσίας Ἀκτῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Πριονωτῆς]] [[Category:Wp/grc/Θάλασσαι τῆς Τριάδος καὶ Ταβάκου]] [[Category:wp/grc]] {{INTERWIKI|Q1247}} nq33crswzb2ubzfjq10truxjuqnnshe 0 3814679 7356963 7338497 2026-10-08T08:34:59Z Penapanuluh 2703993 7356963 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. d9ypehn1o9zta5xqfprwycw58fihbvi 7356974 7356963 2026-10-08T08:43:08Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356974 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, 59878jt8bsxmxdeub0obz2yn7jc3v62 7356976 7356974 2026-10-08T08:44:49Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356976 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, kekarepan ketiban keberkahan, sarta semangat. 8zy5r7yph68zj9wkh8l4kikgg3blwtf 7356979 7356976 2026-10-08T08:45:30Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356979 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, kekarepan ketiban keberkahan, sarta semangat mempererat silaturohmi lan guyube masyarakat. dge6fsvuekoi1292d2q28inm3who2nb 7356984 7356979 2026-10-08T08:49:18Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356984 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, kekarepan ketiban keberkahan, sarta semangat mempererat silaturohmi lan guyube masyarakat.<ref>[https://banyuwangi.viva.co.id/budaya/23001-tradisi-apem-juruh-suku-using-warisan-budaya-yang-sarat-makna-menjelang-ramadan#goog_rewarded]</ref> sajfviqhgxef0irlhk12vrap3bpwcw5 7356985 7356984 2026-10-08T08:51:00Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356985 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, kekarepan ketiban keberkahan, sarta semangat mempererat silaturohmi lan guyube masyarakat.<ref>[https://banyuwangi.viva.co.id/budaya/23001-tradisi-apem-juruh-suku-using-warisan-budaya-yang-sarat-makna-menjelang-ramadan#goog_rewarded]</ref> Masyarakat suku Using ring Desa Kemiren, Banyuwangi dikenal mageh ngelestarikaken macem-maceme tradisi lan kuliner warisan leluhur. m5ualkf77sv3wyi859a6cynao9mdknk 7356986 7356985 2026-10-08T08:51:52Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356986 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, kekarepan ketiban keberkahan, sarta semangat mempererat silaturohmi lan guyube masyarakat.<ref>[https://banyuwangi.viva.co.id/budaya/23001-tradisi-apem-juruh-suku-using-warisan-budaya-yang-sarat-makna-menjelang-ramadan#goog_rewarded]</ref> Masyarakat suku Using ring Desa Kemiren, Banyuwangi dikenal mageh ngelestarikaken macem-maceme tradisi lan kuliner warisan leluhur. Apem juruh iku salah sijine panganan tradisional hang dikenal ring kuliner Using. 3o9a2l9w5dau8224nlux4g7wdvht2fa 7356988 7356986 2026-10-08T08:52:57Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356988 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, kekarepan ketiban keberkahan, sarta semangat mempererat silaturohmi lan guyube masyarakat.<ref>[https://banyuwangi.viva.co.id/budaya/23001-tradisi-apem-juruh-suku-using-warisan-budaya-yang-sarat-makna-menjelang-ramadan#goog_rewarded]</ref> Masyarakat suku Using ring Desa Kemiren, Banyuwangi dikenal mageh ngelestarikaken macem-maceme tradisi lan kuliner warisan leluhur. Apem juruh iku salah sijine panganan tradisional hang dikenal ring kuliner Using. Onone heng cuma minangka panganan, naming uga nyerminaken sugihe budaya tofbe0epamb3tdfnxy3o6fb34wco4ly 7356989 7356988 2026-10-08T08:55:35Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356989 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, kekarepan ketiban keberkahan, sarta semangat mempererat silaturohmi lan guyube masyarakat.<ref>[https://banyuwangi.viva.co.id/budaya/23001-tradisi-apem-juruh-suku-using-warisan-budaya-yang-sarat-makna-menjelang-ramadan#goog_rewarded]</ref> Masyarakat suku Using ring Desa Kemiren, Banyuwangi dikenal mageh ngelestarikaken macem-maceme tradisi lan kuliner warisan leluhur. Apem juruh iku salah sijine panganan tradisional hang dikenal ring kuliner Using. Onone heng cuma minangka panganan, naming uga nyerminaken sugihe budaya, kaweruh kuliner, sarta hubungane masyarakat tumrap tradisi hagn diwarisaken turun temurun. 52ukgf8hifj60pk5g99xr1cpge6lobq 7356991 7356989 2026-10-08T08:56:15Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356991 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, kekarepan ketiban keberkahan, sarta semangat mempererat silaturohmi lan guyube masyarakat.<ref>[https://banyuwangi.viva.co.id/budaya/23001-tradisi-apem-juruh-suku-using-warisan-budaya-yang-sarat-makna-menjelang-ramadan#goog_rewarded]</ref> Masyarakat suku Using ring Desa Kemiren, Banyuwangi dikenal mageh ngelestarikaken macem-maceme tradisi lan kuliner warisan leluhur. Apem juruh iku salah sijine panganan tradisional hang dikenal ring kuliner Using. Onone heng cuma minangka panganan, naming uga nyerminaken sugihe budaya, kaweruh kuliner, sarta hubungane masyarakat tumrap tradisi hagn diwarisaken turun temurun.<ref>[https://ariefpokto.com/2016/11/08/terpukau-budaya-dan-kuliner-osing-di-desa-kemiren-banyuwangi/?utm_source=chatgpt.com]</ref> iiu8f0wayz72vo2mrnwlbwn3rldase0 7356996 7356991 2026-10-08T08:58:43Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356996 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, kekarepan ketiban keberkahan, sarta semangat mempererat silaturohmi lan guyube masyarakat.<ref>[https://banyuwangi.viva.co.id/budaya/23001-tradisi-apem-juruh-suku-using-warisan-budaya-yang-sarat-makna-menjelang-ramadan#goog_rewarded]</ref> Masyarakat suku Using ring Desa Kemiren, Banyuwangi dikenal mageh ngelestarikaken macem-maceme tradisi lan kuliner warisan leluhur. Apem juruh iku salah sijine panganan tradisional hang dikenal ring kuliner Using. Onone heng cuma minangka panganan, naming uga nyerminaken sugihe budaya, kaweruh kuliner, sarta hubungane masyarakat tumrap tradisi hagn diwarisaken turun temurun.<ref>[https://ariefpokto.com/2016/11/08/terpukau-budaya-dan-kuliner-osing-di-desa-kemiren-banyuwangi/?utm_source=chatgpt.com]</ref> Bentuke lan rasane Apem embuk lan rodo sithik bersarang teko asile fermentasi gelepung beras, s9dqt5ffwdnu7v0clo1i94yahrjgntr 7356999 7356996 2026-10-08T08:59:24Z Penapanuluh 2703993 /* Karakteristik & Tradisi */ 7356999 wikitext text/x-wiki '''Apem Juruh''' iku panganan khasé wong Using, khususé wong kampung Lateng desa Gladag, kecamatan Rogojampi kabupaten Banyuwangi. '''Apem''' '''Juruh''' iku biasané disajèkaké wektu pas ulan '''Ruwah''', yaiku acara ngeruwah. Ciri khase wong dusun Lateng utawa hang di arani kampung soerangganti iki, ruwahan utawa ngeruwah iku salah siji tradisi sing dilakoni. Biasané apem juruh iku didum-dummaken, ring tonggo-tonggo sekitar omah. Utawa ngundang wong piro, pitu sampek wong songo kanggo slametan, kirim dungo nang ahli kubur. Panganané apem juruh iku mau. Cara nggawe apem juruh yaiku asalé teko beras hang dikum, dipucusi sampe rijik. Marek iku ditus sampek ilag banyune, terus diselep utawa dibebek utawa ditumbuk. Kapan jaman mbengen dibebek, kadung zaman saiki umume diselep. Sakuwise alus gelepung beras mau, banjur diadone diweni uyah, panili lan gulo pasir sakcukupe. Ditambahi parnipan buru di endoni banyu sakcukupe ambi digaluh alon-alon kabeh adonan iku mau. Terus digenengaken sekitar sampek setengah jam utawa telong puluh menit. Kadung wes katon mrengkul-mrengkul adonan mau buru dicetak. Cetakane ukurane cilik-cilik dideleh ring nduwure kompor. Wajan mau diendoni lengo sitik, kanggo sarat, terus adonan dilebokaken ring cetakan mau. kadung wes katon mateng terusane diangkat. Terus buru nggawé juruhé. Carané nggawé juruh, yaiku nganggo gula abang. Gula abang mau diiris tipis-tipis, banjur digodhog nganggo banyu sitik. Sakuwisé iku diwènèhi pandan arum, supaya ambuné soyo arum. Sakuwise iku, banjur diwènèhi '''parudan santan'''. Kadung gula abang mau wes katon alus buru dipatèni komporé, terus digawékaken parudan klapa. Terus santané mau dicampuraken ambi gulo abang, iku banjur hang dadi juruhé. Apem juruh, diulèni nganggo santan mau lan gula abang hang diarani juruh disajekaken nang piring. Ikulah hang diarani '''Apem Juruh''' jajanan kuliner khas Banyuwangi. == Karakteristik & Tradisi == Aran apem dipercooyo asale teko basa Arab ''afuwwun'' utawa ''afwan,'' hang artine pengapuro. Nang tradisi Jawa, terusane apem di artikaken minangka tanda njaluk sepuro marang Pengeran sekabehe kesalahan hang sempat dilakoni. Tampilane nyeminaken rasa syukur, kekarepan ketiban keberkahan, sarta semangat mempererat silaturohmi lan guyube masyarakat.<ref>[https://banyuwangi.viva.co.id/budaya/23001-tradisi-apem-juruh-suku-using-warisan-budaya-yang-sarat-makna-menjelang-ramadan#goog_rewarded]</ref> Masyarakat suku Using ring Desa Kemiren, Banyuwangi dikenal mageh ngelestarikaken macem-maceme tradisi lan kuliner warisan leluhur. Apem juruh iku salah sijine panganan tradisional hang dikenal ring kuliner Using. Onone heng cuma minangka panganan, naming uga nyerminaken sugihe budaya, kaweruh kuliner, sarta hubungane masyarakat tumrap tradisi hagn diwarisaken turun temurun.<ref>[https://ariefpokto.com/2016/11/08/terpukau-budaya-dan-kuliner-osing-di-desa-kemiren-banyuwangi/?utm_source=chatgpt.com]</ref> Bentuke lan rasane Apem embuk lan rodo sithik bersarang teko asile fermentasi gelepung beras, dicampur ambi juruh hang wes ono gula abange rasane manis lan gurih. 1c9lb245d10imkdiyxfwecs9pwwa28i 0 3823139 7356573 7350953 2026-10-08T02:03:28Z Rudi Edwien 2703995 7356573 wikitext text/x-wiki '''Celeng''' utawa babi hutan duwe aran ilmiah ''sus scrofa'' yaiku spesies hang ditemokaken ring dunya sak liyane Antartika. Papan aseli celeng yaiku ring sebagian Eropa lan Asia. Suwine suwi, kewan iki dikenalaken ring benua Amerika, sampek gadug ring Ostrali lan Selandia Baru. [[File:Wild_Boar_Habbitat_2.jpg|thumb|Celeng memengan belethok]] Celeng iku dhemen ring panggonan suket-suketan, alas, sawahan, alas teropis, barongan, rawa lan alas hang peteng dhedhet. Celeng molai diedol sakat sepuluh ewu taun bengen. Celeng dhemen sanja golek pangan ring wayah dalu. Suwalike, iyane bisa ngentekaken rolas jam sedina ring sisih hang digawe dhewek. Celeng diibarataken kewan hang kereng ring njerone mitologi Yunani, Fenisia lan Persia<ref name=":1">5 Fakta Babi Hutan, Salah Satu Spesies Hewan Invasif.idntimes.com.2 Oktober 2026</ref> == Wujude Celeng == Celeng duwe perawakan kuat lan gedhi, sikile cendhek lan tipis. Endhase gedhi bisa sampek para telu teka awake. Matane cilik lan cekung, duwe kuping dawa lan wera. Iyane duwe kuku gedhi lan dawa. Wulune kandel kerana duwe lapisan dhuwur hang kasar lan ring ngisore rada alus. Duwe moncong lan taring hang dawa lan kenceng. Celeng tuwek dawane bisa semeter setengah lan bobote 70 kilogram. Rambute ring sak dawane gegere lan duwe kelir molai cemeng, soklat, abang lan kelawu tuwek. Ring Eropa Barat, celeng kelire soklat, naming ring Eropa Timur kelire rada cemeng.<ref name=":1" /> == Dhemenane Celeng == Celeng dhemenane ngerusak ekosistem papane dhewek. Kewan iki cepet adaptasi ambi panggonan anyar. Iyane dhemen ngidek-ngidek tanduran lan uwit hang ndadekaken kurange tanduran lan uwit. Banyu uga dadi papan hang dirusak celeng. Kerana celeng hang dhemen nong njero banyu memengan ambi belethoke. Ndadekaken kewan hang urip nong banyu kaya iwak lan kodok mati. Saiki celeng dianggep salah sijine spesies hang ngerusak ring dunya.<ref name=":1" /> == Panganane Celeng == Babi hutan termasuk dalam beberapa spesies dalam famili Suidae. Mereka sebagian besar aktif di malam hari, meskipun kadang-kadang dapat terlihat di siang hari. Mereka dikenal karena '''kelincahan''' mereka dalam berlari dan berenang, serta '''indra penciuman mereka yang kuat,''' yang memungkinkan mereka menemukan makanan di semak-semak. BukuSatwa Makanan mereka adalah omnivora, memakan buah-buahan, akar-akaran, serangga, reptil kecil dan, terkadang, bangkai. Pernah dianggap sebagai hewan hutan, mereka telah menunjukkan kemampuan beradaptasi yang baik terhadap lingkungan lain, termasuk daerah pinggiran kota dan pedesaan. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] cor6itmjscf0yyfj1ipvqzkchrwzuqa 7356574 7356573 2026-10-08T02:11:46Z Rudi Edwien 2703995 7356574 wikitext text/x-wiki '''Celeng''' utawa babi hutan duwe aran ilmiah ''sus scrofa'' yaiku spesies hang ditemokaken ring dunya sak liyane Antartika. Papan aseli celeng yaiku ring sebagian Eropa lan Asia. Suwine suwi, kewan iki dikenalaken ring benua Amerika, sampek gadug ring Ostrali lan Selandia Baru. [[File:Wild_Boar_Habbitat_2.jpg|thumb|Celeng memengan belethok]] Celeng iku dhemen ring panggonan suket-suketan, alas, sawahan, alas teropis, barongan, rawa lan alas hang peteng dhedhet. Celeng molai diedol sakat sepuluh ewu taun bengen. Celeng dhemen sanja golek pangan ring wayah dalu. Suwalike, iyane bisa ngentekaken rolas jam sedina ring sisih hang digawe dhewek. Celeng diibarataken kewan hang kereng ring njerone mitologi Yunani, Fenisia lan Persia<ref name=":1">5 Fakta Babi Hutan, Salah Satu Spesies Hewan Invasif.idntimes.com.2 Oktober 2026</ref> == Wujude Celeng == Celeng duwe perawakan kuat lan gedhi, sikile cendhek lan tipis. Endhase gedhi bisa sampek para telu teka awake. Matane cilik lan cekung, duwe kuping dawa lan wera. Iyane duwe kuku gedhi lan dawa. Wulune kandel kerana duwe lapisan dhuwur hang kasar lan ring ngisore rada alus. Duwe moncong lan taring hang dawa lan kenceng. Celeng tuwek dawane bisa semeter setengah lan bobote 70 kilogram. Rambute ring sak dawane gegere lan duwe kelir molai cemeng, soklat, abang lan kelawu tuwek. Ring Eropa Barat, celeng kelire soklat, naming ring Eropa Timur kelire rada cemeng.<ref name=":1" /> == Dhemenane Celeng == Celeng dhemenane ngerusak ekosistem papane dhewek. Kewan iki cepet adaptasi ambi panggonan anyar. Iyane dhemen ngidek-ngidek tanduran lan uwit hang ndadekaken kurange tanduran lan uwit. Banyu uga dadi papan hang dirusak celeng. Kerana celeng hang dhemen nong njero banyu memengan ambi belethoke. Ndadekaken kewan hang urip nong banyu kaya iwak lan kodok mati. Saiki celeng dianggep salah sijine spesies hang ngerusak ring dunya.<ref name=":1" /> == Panganane Celeng == Celeng melebu ring pirangane ''spesies'' keluwarga ''Suidae''. Celeng dhemenane aktip rig wayah dalu, masiya kadhang-kadhang bisa katon ring ngeraina. Celeng mula kewan hang telikas kadhung melayu lan ngelangi ring banyu, serta bacote bisa ngambu barang adoh, lan bisa nemokaken pangan ring papan hang keselempit. Panganane melebu ''omnivora'', yaiku mangan uwoh-uwohan, oyod-oyodan, serangga, reptil cilik lan kadhangane bathang. Celeng tau dianggep kewan alas, lan tau nduduhaken kadhung bisa ''adaptasi'' ring panggonan liya, kaya pinggiran kutha lan kampungan. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 1zms94uo9m846zt52nwd1ih09f3gk9r 7356575 7356574 2026-10-08T02:13:07Z Rudi Edwien 2703995 7356575 wikitext text/x-wiki [[File:Wild Boar Habbitat 2.jpg|thumb|Celeng ring rawa-rawa]] '''Celeng''' utawa babi hutan duwe aran ilmiah ''sus scrofa'' yaiku spesies hang ditemokaken ring dunya sak liyane Antartika. Papan aseli celeng yaiku ring sebagian Eropa lan Asia. Suwine suwi, kewan iki dikenalaken ring benua Amerika, sampek gadug ring Ostrali lan Selandia Baru. Celeng iku dhemen ring panggonan suket-suketan, alas, sawahan, alas teropis, barongan, rawa lan alas hang peteng dhedhet. Celeng molai diedol sakat sepuluh ewu taun bengen. Celeng dhemen sanja golek pangan ring wayah dalu. Suwalike, iyane bisa ngentekaken rolas jam sedina ring sisih hang digawe dhewek. Celeng diibarataken kewan hang kereng ring njerone mitologi Yunani, Fenisia lan Persia<ref name=":1">5 Fakta Babi Hutan, Salah Satu Spesies Hewan Invasif.idntimes.com.2 Oktober 2026</ref> == Wujude Celeng == Celeng duwe perawakan kuat lan gedhi, sikile cendhek lan tipis. Endhase gedhi bisa sampek para telu teka awake. Matane cilik lan cekung, duwe kuping dawa lan wera. Iyane duwe kuku gedhi lan dawa. Wulune kandel kerana duwe lapisan dhuwur hang kasar lan ring ngisore rada alus. Duwe moncong lan taring hang dawa lan kenceng. Celeng tuwek dawane bisa semeter setengah lan bobote 70 kilogram. Rambute ring sak dawane gegere lan duwe kelir molai cemeng, soklat, abang lan kelawu tuwek. Ring Eropa Barat, celeng kelire soklat, naming ring Eropa Timur kelire rada cemeng.<ref name=":1" /> == Dhemenane Celeng == Celeng dhemenane ngerusak ekosistem papane dhewek. Kewan iki cepet adaptasi ambi panggonan anyar. Iyane dhemen ngidek-ngidek tanduran lan uwit hang ndadekaken kurange tanduran lan uwit. Banyu uga dadi papan hang dirusak celeng. Kerana celeng hang dhemen nong njero banyu memengan ambi belethoke. Ndadekaken kewan hang urip nong banyu kaya iwak lan kodok mati. Saiki celeng dianggep salah sijine spesies hang ngerusak ring dunya.<ref name=":1" /> == Panganane Celeng == Celeng melebu ring pirangane ''spesies'' keluwarga ''Suidae''. Celeng dhemenane aktip rig wayah dalu, masiya kadhang-kadhang bisa katon ring ngeraina. Celeng mula kewan hang telikas kadhung melayu lan ngelangi ring banyu, serta bacote bisa ngambu barang adoh, lan bisa nemokaken pangan ring papan hang keselempit. Panganane melebu ''omnivora'', yaiku mangan uwoh-uwohan, oyod-oyodan, serangga, reptil cilik lan kadhangane bathang. Celeng tau dianggep kewan alas, lan tau nduduhaken kadhung bisa ''adaptasi'' ring panggonan liya, kaya pinggiran kutha lan kampungan. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 3ul4l4nzwxqn8i15cnuweihzd2bo5lh 7356576 7356575 2026-10-08T02:14:52Z Rudi Edwien 2703995 7356576 wikitext text/x-wiki [[File:Wild Boar Habbitat 2.jpg|thumb|Celeng ring rawa-rawa]] [[File:Wild boar at Alladale.jpg|thumb|Celeng ring daerah Alladale]] '''Celeng''' utawa babi hutan duwe aran ilmiah ''sus scrofa'' yaiku spesies hang ditemokaken ring dunya sak liyane Antartika. Papan aseli celeng yaiku ring sebagian Eropa lan Asia. Suwine suwi, kewan iki dikenalaken ring benua Amerika, sampek gadug ring Ostrali lan Selandia Baru. Celeng iku dhemen ring panggonan suket-suketan, alas, sawahan, alas teropis, barongan, rawa lan alas hang peteng dhedhet. Celeng molai diedol sakat sepuluh ewu taun bengen. Celeng dhemen sanja golek pangan ring wayah dalu. Suwalike, iyane bisa ngentekaken rolas jam sedina ring sisih hang digawe dhewek. Celeng diibarataken kewan hang kereng ring njerone mitologi Yunani, Fenisia lan Persia<ref name=":1">5 Fakta Babi Hutan, Salah Satu Spesies Hewan Invasif.idntimes.com.2 Oktober 2026</ref> == Wujude Celeng == Celeng duwe perawakan kuat lan gedhi, sikile cendhek lan tipis. Endhase gedhi bisa sampek para telu teka awake. Matane cilik lan cekung, duwe kuping dawa lan wera. Iyane duwe kuku gedhi lan dawa. Wulune kandel kerana duwe lapisan dhuwur hang kasar lan ring ngisore rada alus. Duwe moncong lan taring hang dawa lan kenceng. Celeng tuwek dawane bisa semeter setengah lan bobote 70 kilogram. Rambute ring sak dawane gegere lan duwe kelir molai cemeng, soklat, abang lan kelawu tuwek. Ring Eropa Barat, celeng kelire soklat, naming ring Eropa Timur kelire rada cemeng.<ref name=":1" /> == Dhemenane Celeng == Celeng dhemenane ngerusak ekosistem papane dhewek. Kewan iki cepet adaptasi ambi panggonan anyar. Iyane dhemen ngidek-ngidek tanduran lan uwit hang ndadekaken kurange tanduran lan uwit. Banyu uga dadi papan hang dirusak celeng. Kerana celeng hang dhemen nong njero banyu memengan ambi belethoke. Ndadekaken kewan hang urip nong banyu kaya iwak lan kodok mati. Saiki celeng dianggep salah sijine spesies hang ngerusak ring dunya.<ref name=":1" /> == Panganane Celeng == Celeng melebu ring pirangane ''spesies'' keluwarga ''Suidae''. Celeng dhemenane aktip rig wayah dalu, masiya kadhang-kadhang bisa katon ring ngeraina. Celeng mula kewan hang telikas kadhung melayu lan ngelangi ring banyu, serta bacote bisa ngambu barang adoh, lan bisa nemokaken pangan ring papan hang keselempit. Panganane melebu ''omnivora'', yaiku mangan uwoh-uwohan, oyod-oyodan, serangga, reptil cilik lan kadhangane bathang. Celeng tau dianggep kewan alas, lan tau nduduhaken kadhung bisa ''adaptasi'' ring panggonan liya, kaya pinggiran kutha lan kampungan. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] p9gi35v3nsc1tmt67eag386td84vxo8 7356577 7356576 2026-10-08T02:16:18Z Rudi Edwien 2703995 7356577 wikitext text/x-wiki [[File:Wild Boar Habbitat 2.jpg|thumb|Celeng ring rawa-rawa]] [[File:Wild boar at Alladale.jpg|thumb|Celeng ring daerah Alladale]] [[File:Wild boar in San Rossore, Pisa, Italy.jpg|thumb|Celeng ring daerah San Rossore, Pisa, Itali]] '''Celeng''' utawa babi hutan duwe aran ilmiah ''sus scrofa'' yaiku spesies hang ditemokaken ring dunya sak liyane Antartika. Papan aseli celeng yaiku ring sebagian Eropa lan Asia. Suwine suwi, kewan iki dikenalaken ring benua Amerika, sampek gadug ring Ostrali lan Selandia Baru. Celeng iku dhemen ring panggonan suket-suketan, alas, sawahan, alas teropis, barongan, rawa lan alas hang peteng dhedhet. Celeng molai diedol sakat sepuluh ewu taun bengen. Celeng dhemen sanja golek pangan ring wayah dalu. Suwalike, iyane bisa ngentekaken rolas jam sedina ring sisih hang digawe dhewek. Celeng diibarataken kewan hang kereng ring njerone mitologi Yunani, Fenisia lan Persia<ref name=":1">5 Fakta Babi Hutan, Salah Satu Spesies Hewan Invasif.idntimes.com.2 Oktober 2026</ref> == Wujude Celeng == Celeng duwe perawakan kuat lan gedhi, sikile cendhek lan tipis. Endhase gedhi bisa sampek para telu teka awake. Matane cilik lan cekung, duwe kuping dawa lan wera. Iyane duwe kuku gedhi lan dawa. Wulune kandel kerana duwe lapisan dhuwur hang kasar lan ring ngisore rada alus. Duwe moncong lan taring hang dawa lan kenceng. Celeng tuwek dawane bisa semeter setengah lan bobote 70 kilogram. Rambute ring sak dawane gegere lan duwe kelir molai cemeng, soklat, abang lan kelawu tuwek. Ring Eropa Barat, celeng kelire soklat, naming ring Eropa Timur kelire rada cemeng.<ref name=":1" /> == Dhemenane Celeng == Celeng dhemenane ngerusak ekosistem papane dhewek. Kewan iki cepet adaptasi ambi panggonan anyar. Iyane dhemen ngidek-ngidek tanduran lan uwit hang ndadekaken kurange tanduran lan uwit. Banyu uga dadi papan hang dirusak celeng. Kerana celeng hang dhemen nong njero banyu memengan ambi belethoke. Ndadekaken kewan hang urip nong banyu kaya iwak lan kodok mati. Saiki celeng dianggep salah sijine spesies hang ngerusak ring dunya.<ref name=":1" /> == Panganane Celeng == Celeng melebu ring pirangane ''spesies'' keluwarga ''Suidae''. Celeng dhemenane aktip rig wayah dalu, masiya kadhang-kadhang bisa katon ring ngeraina. Celeng mula kewan hang telikas kadhung melayu lan ngelangi ring banyu, serta bacote bisa ngambu barang adoh, lan bisa nemokaken pangan ring papan hang keselempit. Panganane melebu ''omnivora'', yaiku mangan uwoh-uwohan, oyod-oyodan, serangga, reptil cilik lan kadhangane bathang. Celeng tau dianggep kewan alas, lan tau nduduhaken kadhung bisa ''adaptasi'' ring panggonan liya, kaya pinggiran kutha lan kampungan. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] sy9rugjan72kkyaupzekg04vazggwop 7356578 7356577 2026-10-08T02:18:09Z Rudi Edwien 2703995 7356578 wikitext text/x-wiki [[File:Wild Boar Habbitat 2.jpg|thumb|Celeng ring rawa-rawa]] [[File:Wild boar at Alladale.jpg|thumb|Celeng ring daerah Alladale]] [[File:Wild boar in San Rossore, Pisa, Italy.jpg|thumb|Celeng ring daerah San Rossore, Pisa, Itali]] [[File:Wikiearth-Babi Hutan Taman Nasional Tanjung Puting.jpg|thumb|Celeng ring Taman Nasional Tanjung Puting]] '''Celeng''' utawa babi hutan duwe aran ilmiah ''sus scrofa'' yaiku spesies hang ditemokaken ring dunya sak liyane Antartika. Papan aseli celeng yaiku ring sebagian Eropa lan Asia. Suwine suwi, kewan iki dikenalaken ring benua Amerika, sampek gadug ring Ostrali lan Selandia Baru. Celeng iku dhemen ring panggonan suket-suketan, alas, sawahan, alas teropis, barongan, rawa lan alas hang peteng dhedhet. Celeng molai diedol sakat sepuluh ewu taun bengen. Celeng dhemen sanja golek pangan ring wayah dalu. Suwalike, iyane bisa ngentekaken rolas jam sedina ring sisih hang digawe dhewek. Celeng diibarataken kewan hang kereng ring njerone mitologi Yunani, Fenisia lan Persia<ref name=":1">5 Fakta Babi Hutan, Salah Satu Spesies Hewan Invasif.idntimes.com.2 Oktober 2026</ref> == Wujude Celeng == Celeng duwe perawakan kuat lan gedhi, sikile cendhek lan tipis. Endhase gedhi bisa sampek para telu teka awake. Matane cilik lan cekung, duwe kuping dawa lan wera. Iyane duwe kuku gedhi lan dawa. Wulune kandel kerana duwe lapisan dhuwur hang kasar lan ring ngisore rada alus. Duwe moncong lan taring hang dawa lan kenceng. Celeng tuwek dawane bisa semeter setengah lan bobote 70 kilogram. Rambute ring sak dawane gegere lan duwe kelir molai cemeng, soklat, abang lan kelawu tuwek. Ring Eropa Barat, celeng kelire soklat, naming ring Eropa Timur kelire rada cemeng.<ref name=":1" /> == Dhemenane Celeng == Celeng dhemenane ngerusak ekosistem papane dhewek. Kewan iki cepet adaptasi ambi panggonan anyar. Iyane dhemen ngidek-ngidek tanduran lan uwit hang ndadekaken kurange tanduran lan uwit. Banyu uga dadi papan hang dirusak celeng. Kerana celeng hang dhemen nong njero banyu memengan ambi belethoke. Ndadekaken kewan hang urip nong banyu kaya iwak lan kodok mati. Saiki celeng dianggep salah sijine spesies hang ngerusak ring dunya.<ref name=":1" /> == Panganane Celeng == Celeng melebu ring pirangane ''spesies'' keluwarga ''Suidae''. Celeng dhemenane aktip rig wayah dalu, masiya kadhang-kadhang bisa katon ring ngeraina. Celeng mula kewan hang telikas kadhung melayu lan ngelangi ring banyu, serta bacote bisa ngambu barang adoh, lan bisa nemokaken pangan ring papan hang keselempit. Panganane melebu ''omnivora'', yaiku mangan uwoh-uwohan, oyod-oyodan, serangga, reptil cilik lan kadhangane bathang. Celeng tau dianggep kewan alas, lan tau nduduhaken kadhung bisa ''adaptasi'' ring panggonan liya, kaya pinggiran kutha lan kampungan. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] hc66raesw1uybw6b72y5o7y2x8b44yk 7356581 7356578 2026-10-08T02:19:52Z Rudi Edwien 2703995 7356581 wikitext text/x-wiki [[File:Wild Boar Habbitat 2.jpg|thumb|Celeng ring rawa-rawa]] [[File:Wild boar at Alladale.jpg|thumb|Celeng ring daerah Alladale]] [[File:Wild boar in San Rossore, Pisa, Italy.jpg|thumb|Celeng ring daerah San Rossore, Pisa, Itali]] [[File:Wikiearth-Babi Hutan Taman Nasional Tanjung Puting.jpg|thumb|Celeng ring Taman Nasional Tanjung Puting]] [[File:Babi hutan di Zoo Negara, Malaysia.JPG|thumb|Celeng ring kebun binatang Negara, Malaysia]] '''Celeng''' utawa babi hutan duwe aran ilmiah ''sus scrofa'' yaiku spesies hang ditemokaken ring dunya sak liyane Antartika. Papan aseli celeng yaiku ring sebagian Eropa lan Asia. Suwine suwi, kewan iki dikenalaken ring benua Amerika, sampek gadug ring Ostrali lan Selandia Baru. Celeng iku dhemen ring panggonan suket-suketan, alas, sawahan, alas teropis, barongan, rawa lan alas hang peteng dhedhet. Celeng molai diedol sakat sepuluh ewu taun bengen. Celeng dhemen sanja golek pangan ring wayah dalu. Suwalike, iyane bisa ngentekaken rolas jam sedina ring sisih hang digawe dhewek. Celeng diibarataken kewan hang kereng ring njerone mitologi Yunani, Fenisia lan Persia<ref name=":1">5 Fakta Babi Hutan, Salah Satu Spesies Hewan Invasif.idntimes.com.2 Oktober 2026</ref> == Wujude Celeng == Celeng duwe perawakan kuat lan gedhi, sikile cendhek lan tipis. Endhase gedhi bisa sampek para telu teka awake. Matane cilik lan cekung, duwe kuping dawa lan wera. Iyane duwe kuku gedhi lan dawa. Wulune kandel kerana duwe lapisan dhuwur hang kasar lan ring ngisore rada alus. Duwe moncong lan taring hang dawa lan kenceng. Celeng tuwek dawane bisa semeter setengah lan bobote 70 kilogram. Rambute ring sak dawane gegere lan duwe kelir molai cemeng, soklat, abang lan kelawu tuwek. Ring Eropa Barat, celeng kelire soklat, naming ring Eropa Timur kelire rada cemeng.<ref name=":1" /> == Dhemenane Celeng == Celeng dhemenane ngerusak ekosistem papane dhewek. Kewan iki cepet adaptasi ambi panggonan anyar. Iyane dhemen ngidek-ngidek tanduran lan uwit hang ndadekaken kurange tanduran lan uwit. Banyu uga dadi papan hang dirusak celeng. Kerana celeng hang dhemen nong njero banyu memengan ambi belethoke. Ndadekaken kewan hang urip nong banyu kaya iwak lan kodok mati. Saiki celeng dianggep salah sijine spesies hang ngerusak ring dunya.<ref name=":1" /> == Panganane Celeng == Celeng melebu ring pirangane ''spesies'' keluwarga ''Suidae''. Celeng dhemenane aktip rig wayah dalu, masiya kadhang-kadhang bisa katon ring ngeraina. Celeng mula kewan hang telikas kadhung melayu lan ngelangi ring banyu, serta bacote bisa ngambu barang adoh, lan bisa nemokaken pangan ring papan hang keselempit. Panganane melebu ''omnivora'', yaiku mangan uwoh-uwohan, oyod-oyodan, serangga, reptil cilik lan kadhangane bathang. Celeng tau dianggep kewan alas, lan tau nduduhaken kadhung bisa ''adaptasi'' ring panggonan liya, kaya pinggiran kutha lan kampungan. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] llr329rf4dfoniz10v3lafhrqkzfrmx 7356583 7356581 2026-10-08T02:21:51Z Rudi Edwien 2703995 7356583 wikitext text/x-wiki [[File:Wild Boar Habbitat 2.jpg|thumb|Celeng ring rawa-rawa]] [[File:Wild boar at Alladale.jpg|thumb|Celeng ring daerah Alladale]] [[File:Wild boar in San Rossore, Pisa, Italy.jpg|thumb|Celeng ring daerah San Rossore, Pisa, Itali]] [[File:Wikiearth-Babi Hutan Taman Nasional Tanjung Puting.jpg|thumb|Celeng ring Taman Nasional Tanjung Puting]] [[File:Babi hutan di Zoo Negara, Malaysia.JPG|thumb|Celeng ring kebun binatang Negara, Malaysia]] [[File:Wild boar - Kaeng Krachan National Park (12834873265).jpg|thumb|Celeng ring Kaeng Krachan National Park]] '''Celeng''' utawa babi hutan duwe aran ilmiah ''sus scrofa'' yaiku spesies hang ditemokaken ring dunya sak liyane Antartika. Papan aseli celeng yaiku ring sebagian Eropa lan Asia. Suwine suwi, kewan iki dikenalaken ring benua Amerika, sampek gadug ring Ostrali lan Selandia Baru. Celeng iku dhemen ring panggonan suket-suketan, alas, sawahan, alas teropis, barongan, rawa lan alas hang peteng dhedhet. Celeng molai diedol sakat sepuluh ewu taun bengen. Celeng dhemen sanja golek pangan ring wayah dalu. Suwalike, iyane bisa ngentekaken rolas jam sedina ring sisih hang digawe dhewek. Celeng diibarataken kewan hang kereng ring njerone mitologi Yunani, Fenisia lan Persia<ref name=":1">5 Fakta Babi Hutan, Salah Satu Spesies Hewan Invasif.idntimes.com.2 Oktober 2026</ref> == Wujude Celeng == Celeng duwe perawakan kuat lan gedhi, sikile cendhek lan tipis. Endhase gedhi bisa sampek para telu teka awake. Matane cilik lan cekung, duwe kuping dawa lan wera. Iyane duwe kuku gedhi lan dawa. Wulune kandel kerana duwe lapisan dhuwur hang kasar lan ring ngisore rada alus. Duwe moncong lan taring hang dawa lan kenceng. Celeng tuwek dawane bisa semeter setengah lan bobote 70 kilogram. Rambute ring sak dawane gegere lan duwe kelir molai cemeng, soklat, abang lan kelawu tuwek. Ring Eropa Barat, celeng kelire soklat, naming ring Eropa Timur kelire rada cemeng.<ref name=":1" /> == Dhemenane Celeng == Celeng dhemenane ngerusak ekosistem papane dhewek. Kewan iki cepet adaptasi ambi panggonan anyar. Iyane dhemen ngidek-ngidek tanduran lan uwit hang ndadekaken kurange tanduran lan uwit. Banyu uga dadi papan hang dirusak celeng. Kerana celeng hang dhemen nong njero banyu memengan ambi belethoke. Ndadekaken kewan hang urip nong banyu kaya iwak lan kodok mati. Saiki celeng dianggep salah sijine spesies hang ngerusak ring dunya.<ref name=":1" /> == Panganane Celeng == Celeng melebu ring pirangane ''spesies'' keluwarga ''Suidae''. Celeng dhemenane aktip rig wayah dalu, masiya kadhang-kadhang bisa katon ring ngeraina. Celeng mula kewan hang telikas kadhung melayu lan ngelangi ring banyu, serta bacote bisa ngambu barang adoh, lan bisa nemokaken pangan ring papan hang keselempit. Panganane melebu ''omnivora'', yaiku mangan uwoh-uwohan, oyod-oyodan, serangga, reptil cilik lan kadhangane bathang. Celeng tau dianggep kewan alas, lan tau nduduhaken kadhung bisa ''adaptasi'' ring panggonan liya, kaya pinggiran kutha lan kampungan. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] c3ljpgxs9x97vtv5uhjafz5ehx6hhet 7356585 7356583 2026-10-08T02:25:22Z Rudi Edwien 2703995 7356585 wikitext text/x-wiki [[File:Wild Boar Habbitat 2.jpg|thumb|Celeng ring rawa-rawa]] [[File:Wild boar at Alladale.jpg|thumb|Celeng ring daerah Alladale]] [[File:Wild boar in San Rossore, Pisa, Italy.jpg|thumb|Celeng ring daerah San Rossore, Pisa, Itali]] [[File:Wikiearth-Babi Hutan Taman Nasional Tanjung Puting.jpg|thumb|Celeng ring Taman Nasional Tanjung Puting]] [[File:Babi hutan di Zoo Negara, Malaysia.JPG|thumb|Celeng ring kebun binatang Negara, Malaysia]] [[File:Wild boar - Kaeng Krachan National Park (12834873265).jpg|thumb|Celeng ring Kaeng Krachan National Park]] <references group="Babi hutan: teman atau musuh?" /> <ref>Monica Shancez.[https://id.infoanimales.net/babi/babi-hutan/ Babi hutan: teman atau musuh? | InfoHewan].dijuwut 8 Oktober 2026 </ref> '''Celeng''' utawa babi hutan duwe aran ilmiah ''sus scrofa'' yaiku spesies hang ditemokaken ring dunya sak liyane Antartika. Papan aseli celeng yaiku ring sebagian Eropa lan Asia. Suwine suwi, kewan iki dikenalaken ring benua Amerika, sampek gadug ring Ostrali lan Selandia Baru. Celeng iku dhemen ring panggonan suket-suketan, alas, sawahan, alas teropis, barongan, rawa lan alas hang peteng dhedhet. Celeng molai diedol sakat sepuluh ewu taun bengen. Celeng dhemen sanja golek pangan ring wayah dalu. Suwalike, iyane bisa ngentekaken rolas jam sedina ring sisih hang digawe dhewek. Celeng diibarataken kewan hang kereng ring njerone mitologi Yunani, Fenisia lan Persia<ref name=":1">5 Fakta Babi Hutan, Salah Satu Spesies Hewan Invasif.idntimes.com.2 Oktober 2026</ref> == Wujude Celeng == Celeng duwe perawakan kuat lan gedhi, sikile cendhek lan tipis. Endhase gedhi bisa sampek para telu teka awake. Matane cilik lan cekung, duwe kuping dawa lan wera. Iyane duwe kuku gedhi lan dawa. Wulune kandel kerana duwe lapisan dhuwur hang kasar lan ring ngisore rada alus. Duwe moncong lan taring hang dawa lan kenceng. Celeng tuwek dawane bisa semeter setengah lan bobote 70 kilogram. Rambute ring sak dawane gegere lan duwe kelir molai cemeng, soklat, abang lan kelawu tuwek. Ring Eropa Barat, celeng kelire soklat, naming ring Eropa Timur kelire rada cemeng.<ref name=":1" /> == Dhemenane Celeng == Celeng dhemenane ngerusak ekosistem papane dhewek. Kewan iki cepet adaptasi ambi panggonan anyar. Iyane dhemen ngidek-ngidek tanduran lan uwit hang ndadekaken kurange tanduran lan uwit. Banyu uga dadi papan hang dirusak celeng. Kerana celeng hang dhemen nong njero banyu memengan ambi belethoke. Ndadekaken kewan hang urip nong banyu kaya iwak lan kodok mati. Saiki celeng dianggep salah sijine spesies hang ngerusak ring dunya.<ref name=":1" /> == Panganane Celeng == Celeng melebu ring pirangane ''spesies'' keluwarga ''Suidae''. Celeng dhemenane aktip rig wayah dalu, masiya kadhang-kadhang bisa katon ring ngeraina. Celeng mula kewan hang telikas kadhung melayu lan ngelangi ring banyu, serta bacote bisa ngambu barang adoh, lan bisa nemokaken pangan ring papan hang keselempit. Panganane melebu ''omnivora'', yaiku mangan uwoh-uwohan, oyod-oyodan, serangga, reptil cilik lan kadhangane bathang. Celeng tau dianggep kewan alas, lan tau nduduhaken kadhung bisa ''adaptasi'' ring panggonan liya, kaya pinggiran kutha lan kampungan. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 73br1160zq1sstm1s9bw41q6zusnahd 7356586 7356585 2026-10-08T02:31:36Z Rudi Edwien 2703995 7356586 wikitext text/x-wiki [[File:Wild Boar Habbitat 2.jpg|thumb|Celeng ring rawa-rawa]] [[File:Wild boar at Alladale.jpg|thumb|Celeng ring daerah Alladale]] [[File:Wild boar in San Rossore, Pisa, Italy.jpg|thumb|Celeng ring daerah San Rossore, Pisa, Itali]] [[File:Wikiearth-Babi Hutan Taman Nasional Tanjung Puting.jpg|thumb|Celeng ring Taman Nasional Tanjung Puting]] [[File:Babi hutan di Zoo Negara, Malaysia.JPG|thumb|Celeng ring kebun binatang Negara, Malaysia]] [[File:Wild boar - Kaeng Krachan National Park (12834873265).jpg|thumb|Celeng ring Kaeng Krachan National Park]] <references group="Babi hutan: teman atau musuh?" /> '''Celeng''' utawa babi hutan duwe aran ilmiah ''sus scrofa'' yaiku spesies hang ditemokaken ring dunya sak liyane Antartika. Papan aseli celeng yaiku ring sebagian Eropa lan Asia. Suwine suwi, kewan iki dikenalaken ring benua Amerika, sampek gadug ring Ostrali lan Selandia Baru. Celeng iku dhemen ring panggonan suket-suketan, alas, sawahan, alas teropis, barongan, rawa lan alas hang peteng dhedhet. Celeng molai diedol sakat sepuluh ewu taun bengen. Celeng dhemen sanja golek pangan ring wayah dalu. Suwalike, iyane bisa ngentekaken rolas jam sedina ring sisih hang digawe dhewek. Celeng diibarataken kewan hang kereng ring njerone mitologi Yunani, Fenisia lan Persia<ref name=":1">5 Fakta Babi Hutan, Salah Satu Spesies Hewan Invasif.idntimes.com.2 Oktober 2026</ref> == Wujude Celeng == Celeng duwe perawakan kuat lan gedhi, sikile cendhek lan tipis. Endhase gedhi bisa sampek para telu teka awake. Matane cilik lan cekung, duwe kuping dawa lan wera. Iyane duwe kuku gedhi lan dawa. Wulune kandel kerana duwe lapisan dhuwur hang kasar lan ring ngisore rada alus. Duwe moncong lan taring hang dawa lan kenceng. Celeng tuwek dawane bisa semeter setengah lan bobote 70 kilogram. Rambute ring sak dawane gegere lan duwe kelir molai cemeng, soklat, abang lan kelawu tuwek. Ring Eropa Barat, celeng kelire soklat, naming ring Eropa Timur kelire rada cemeng.<ref name=":1" /> == Dhemenane Celeng == Celeng dhemenane ngerusak ekosistem papane dhewek. Kewan iki cepet adaptasi ambi panggonan anyar. Iyane dhemen ngidek-ngidek tanduran lan uwit hang ndadekaken kurange tanduran lan uwit. Banyu uga dadi papan hang dirusak celeng. Kerana celeng hang dhemen nong njero banyu memengan ambi belethoke. Ndadekaken kewan hang urip nong banyu kaya iwak lan kodok mati. Saiki celeng dianggep salah sijine spesies hang ngerusak ring dunya.<ref name=":1" /> == Panganane Celeng == Celeng melebu ring pirangane ''spesies'' keluwarga ''Suidae''. Celeng dhemenane aktip rig wayah dalu, masiya kadhang-kadhang bisa katon ring ngeraina. Celeng mula kewan hang telikas kadhung melayu lan ngelangi ring banyu, serta bacote bisa ngambu barang adoh, lan bisa nemokaken pangan ring papan hang keselempit. Panganane melebu ''omnivora'', yaiku mangan uwoh-uwohan, oyod-oyodan, serangga, reptil cilik lan kadhangane bathang. Celeng tau dianggep kewan alas, lan tau nduduhaken kadhung bisa ''adaptasi'' ring panggonan liya, kaya pinggiran kutha lan kampungan. <references group="Babi hutan: teman atau musuh?" /> <ref>Monica Sanchez.[https://id.infoanimales.net/babi/babi-hutan/ Babi hutan: teman atau musuh? | InfoHewan].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] mfci3iu73om0ca0ttanbnux630sggf8 0 3823283 7356155 7353839 2026-10-07T12:17:00Z Ulumarifah 2577175 7356155 wikitext text/x-wiki [[File:Sendratari_gandrung_sewu_banyuwangi.jpg|thumb|Gandrung sewu ]] '''Gandrung''' iku kesenian tari lan nyanyi khas wong Using ring Kabupaten Banyuwangi. Gandrung dadi kesenian hang paling misuwur teka Banyuwangi, sampek Banyuwangi kerep diarani kutha Gandrung.<ref name="mursidi">Mursidi, Agus (2018). "Gandrung Seni Pertunjukan di Banyuwangi". Santhet, Jurnal Sejarah, Pendidikan dan Humaniora, 2(1), kaca 10-17. https://ejournal.unibabwi.ac.id/index.php/santhet/article/download/331/212</ref> Kanthi SK Bupati Banyuwangi tanggal 31 Désèmber 2002, Gandrung ditetepaken dadi identitas Kabupaten Banyuwangi.<ref name="sangkala">Yudiana, I Kadek lan Istiqomah, Firdina (2022). "Dinamika Tari Gandrung sebagai Upaya Pelestarian Kesenian di Era Milenial". Jurnal Sangkala, 1(1), kaca 34-45. https://jurnal.untag-banyuwangi.ac.id/index.php/jurnalsangkala/article/download/187/145</ref> Tembung gandrung artiné kepincut, tresna, utawa edan merga tresna.<ref name="mursidi" /><ref name="sangkala" /> == Asal-usul == Gandrung asalé teka [[Wp/osi/Seblang|Seblang]], upacara kesuburan kanggo bekti nang Déwi Sri. Ring kawitané, Gandrung ditarèkaken wong lanang.<ref name="mursidi" /> Ring taun 1895, Mak Midah teka Désa Cungking ngawiti pembaharuan kanthi nampilaken penari wadon. Penari Gandrung wadon hang kawitan yaiku Semi. Saka iku, busana lan riasé Gandrung digawé luwih gumebyar.<ref name="sangkala" /> Ring taun 1970-an, Gandrung ngalami jaman kejayan. Ring wulan Juli 1974, pemerintah kabupaten nganakaken festival Gandrung hang kawitan.<ref name="sangkala" /> == Busana == Penari Gandrung nganggo omprok ring sirah. Mbiyèn, omprok digawé teka pelepah godhong gedhang enom lan kembang. Saiki, omprok digawé teka kulit sapi utawa kebo hang diukir, disungging, lan dihias permata imitasi.<ref name="mursidi" /> Awaké nganggo jarit batik motif gajah oling latar putih. Dadané ditutup uthuk ireng teka beludru hang disulam manik-manik, lan guluné ditutup ilat-ilat. Sikilé nganggo kaos sikil putih. Penari uga nganggo kelat bahu, pendhing, lan kipas.<ref name="mursidi" /> Saiki busana Gandrung luwih ketutup ambi tambahan manset, merga ana panjaluk teka para tokoh agama.<ref name="sangkala" /> == Gamelan lan Panjak == Gandrung diiringi kendhang lanang lan kendhang wadon, kethuk, kempul, gong, kluncing, lan biola. Pemain musiké diarani panjak. Pemain kluncing uga dadi pelawak supaya pertunjukan dadi seger.<ref name="mursidi" /> Biola mlebu ring jaman Walanda lan dadi panuntun melodi lan nada kanggo penari nalika nyanyi.<ref name="sangkala" /> == Urutan Pertunjukan == Pertunjukan Gandrung biasané dianakaken sewengi muput. Adegan kawitan yaiku jejer. Penari Gandrung ngadeg ring tengah arena, mbuka kipas, lan nyanyi gendhing Padha Nonton.<ref name="mursidi" /><ref name="sangkala" /> Sakwisé iku, ana adegan ngrepen lan paju. Penari mara nang tamu lan nyanyi gendhing panjaluké tamu. Tamu hang dijak nari diarani pemaju. Giliran nari diatur ambi gedhog, lan tamu nyelehaken duwit ring talam.<ref name="mursidi" /><ref name="sangkala" /> Pertunjukan ditutup ambi seblang subuh utawa seblang-seblangan nalika arep subuh. Gerak tariné niru gerak Seblang lan nduwé tema bekti nang Déwi Sri.<ref name="sangkala" /> == Gandrung Saiki == Saiki Gandrung dipentasaken ring hajatan, nyambut tamu, hari besar nasional, petik laut, lan acara pariwisata. Gandrung uga dadi pelajaran muatan lokal ring sekolah.<ref name="mursidi" /> Wiwit taun 2012, Pemerintah Kabupaten Banyuwangi nganakaken Festival Gandrung Sewu saben wulan Oktober, hang ditarèkaken sewu penari.<ref name="sangkala" /> == Njuwut Teka == <references /> [[Category:Wp/osi]] n6yusjmy75gkog6feecwyqvmsydyfgx 0 3823289 7356635 7355136 2026-10-08T04:01:50Z Rahul Doley 2712620 /* Potin Adnam */ 7356635 wikitext text/x-wiki == '''Pobitro Kumar Pe:gu''' (Ingraji: Pobitra Kumar Pegu) bí méngésunam mising tani ako. == == Onam == Dítag 1957, 21 September longédo Pobitro Kumar Pe:gu mé Dhokuakhona Kherkotamukh Érkép do:lu:do o:tagai. Bím oné Abu dok amin == Porinam == == Réngam Ager == Bí DhokuakhonaTakam Mising Porin Kébang dok Abu, Mising Dírbi Kéba: dok oné Abu. Odokké Takam Mising Porin Kébang Ki:ni Kéba dok po:pé ké Kébag Nebí pé 1982 dokké1985 do:pé dungai. Akak BaniDibrugor Kendro émnam (Karpumpuli) dok Ghukok pésin dungka. Po:pé Mising Tani dírbílok Research (Mising Luko Sangskritir Gowekok) moka.2020 dítag dok 29 pebuwari longédo ( Axom Sarkaror Hanskritik Honsalokaloyor upo Honsalok) podobi do: obohor langka.Supaksin OSD émnam réngam agerém gérra dung. == Aman == == Potin Adnam == Bi ajjodokkéboi aíké mising dírbi agér gernan ang-asinko du:ngai. Réngam légapé bojérungko Mising odokké Ohomiya agom kí potiném bojéko áttag. Édé potín kírídok amin ném kéíkbo adkanbitung- 1.Prostuti (1978) 2.Mising Homaj Hongskriti Rengoni (2011) 3.Hora Phulere Malagathi (2021) 4.Mising Homaj Hongskriti Obolukon (2023) Mising Agom ki la:len nam potín kídí:de kéwík bo atkan bitung: 1.Karpumpuli Mising-Adi (1980) 2.Karpumpuli (2002) lenyiné la:len nam 3.No Lusum:anei Aíké Agomém (2017) == Mising Film == == Ka:yi:sunam == 1. 2. 3. [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] kta2y8cr629xh7btrr0qy6ceh5ellyx 7356636 7356635 2026-10-08T04:05:43Z Rahul Doley 2712620 /* Pobitro Kumar Pe:gu (Ingraji: Pobitra Kumar Pegu) bí méngésunam mising tani ako. */ 7356636 wikitext text/x-wiki == '''Pobitro Kumar Pe:gu''' (Ingraji: Pobitra Kumar Pegu) == Bí mising réngam arasok méngesunam tani ko.Bí == Onam == Dítag 1957, 21 September longédo Pobitro Kumar Pe:gu mé Dhokuakhona Kherkotamukh Érkép do:lu:do o:tagai. Bím oné Abu dok amin == Porinam == == Réngam Ager == Bí DhokuakhonaTakam Mising Porin Kébang dok Abu, Mising Dírbi Kéba: dok oné Abu. Odokké Takam Mising Porin Kébang Ki:ni Kéba dok po:pé ké Kébag Nebí pé 1982 dokké1985 do:pé dungai. Akak BaniDibrugor Kendro émnam (Karpumpuli) dok Ghukok pésin dungka. Po:pé Mising Tani dírbílok Research (Mising Luko Sangskritir Gowekok) moka.2020 dítag dok 29 pebuwari longédo ( Axom Sarkaror Hanskritik Honsalokaloyor upo Honsalok) podobi do: obohor langka.Supaksin OSD émnam réngam agerém gérra dung. == Aman == == Potin Adnam == Bi ajjodokkéboi aíké mising dírbi agér gernan ang-asinko du:ngai. Réngam légapé bojérungko Mising odokké Ohomiya agom kí potiném bojéko áttag. Édé potín kírídok amin ném kéíkbo adkanbitung- 1.Prostuti (1978) 2.Mising Homaj Hongskriti Rengoni (2011) 3.Hora Phulere Malagathi (2021) 4.Mising Homaj Hongskriti Obolukon (2023) Mising Agom ki la:len nam potín kídí:de kéwík bo atkan bitung: 1.Karpumpuli Mising-Adi (1980) 2.Karpumpuli (2002) lenyiné la:len nam 3.No Lusum:anei Aíké Agomém (2017) == Mising Film == == Ka:yi:sunam == 1. 2. 3. [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 5j3iu6cwdnitbcxr7d1fgoct0kb0jr5 0 3823298 7356267 7351636 2026-10-07T13:46:01Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356267 wikitext text/x-wiki John Ssenseko Kulubya (1935 – 27 Okwamunaana omuri 2019), akaba ari inginiya, omushuubuzi, kandi omunyabyabutegyeki omuri Uganda. Akagambwa omuri 2012 nk'omwe aha bantu abagaiga munonga omuri Uganda.<ref>Michael Kanaabi, and Ssebidde Kiryowa (6 January 2012). [http://www.newvision.co.ug/news/628191-the-deepest-pockets.html "The Deepest Pockets"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 11 March 2016.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarirwa omuri Uganda omu mwaka gwa 1935 (1934 kurugirira aha burugo obundi). Ishe akaba ari omufu Sserwano Ssenseko Wofunira Kulubya (CBE), owaabaireho meeya wa Kampala kuruga 1959 kuhisya 1961, kandi niwe yaabaire meeya w'Abafirika ow'okubanza omu kibuga ekikuru ekya Uganda. Nyina akaba ari Uniya Namutebi.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20190827145349/https://www.bukedde.co.ug/bukedde/ebyemizannyo/1403661/ssenseko-kulubya-omuddugavu-eyasooka-okumalako-safari-rally "Ssenseko Kulubya : Omuddugavu eyasooka okumalako Safari Rally"]. ''www.bukedde.co.ug''. 17 March 2015. Archived from the original on 27 August 2019. Retrieved 27 August 2019</ref>Akashomera aha Buddo Junior School, Kings College Buddo, Makerere College hamwe na Kampala Technical School (obwahati erikwetwa Kyambogo Technical Institute) ei yaarugiremu nk'omukanika omuri 1952.<ref name=":1" /> Omwana muto Kulubya akatendekwa nk'inginiya<ref name=":2">Hafsah Nabayunga, and Kelvin Nsangi (25 September 2007). [https://web.archive.org/web/20180828035709/http://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/-/689844/782194/-/4qhkmf/-/index.html "Kampala set to get new Mayor".] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 28 August 2018. Retrieved 11 March 2016.</ref><ref>Walakira (9 August 2012[https://web.archive.org/web/20180828035709/http://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/-/689844/782194/-/4qhkmf/-/index.html ). "Full list of past mayors of Kampala, first woman mayor of Kampala, first woman acting mayor of Kampala, long serving mayor of Kampala"]. Weinformers.net (WIN). Archived from the original on 12 March 2016. Retrieved 11 March 2016.</ref> == Eby'obushubuzi hamwe n'okutamu sente == Kulubya akaba aine ebyombeko hamwe n'ebitundu by'eitaka ebihango omu myanya y'omugasho omu kibuga ekikuru ekya Kampala hamwe n'omu myanya endiijo eya Uganda's Central Region.<ref name=":2" /><ref>Nalubwama, Jackie (29 October 2013). [https://web.archive.org/web/20160312003237/http://www.observer.ug/features-sp-2084439083/57-feature/28287-who-owns-lugazi-town "Who owns Lugazi town?".] ''The Observer''. Kampala. Archived from the original on 12 March 2016. Retrieved 11 March 2016</ref> == Omurimo gw'eby'obutegyeki == Akaza omu karuuru, atarahikire aha mwanya gwa Meeya wa Kampala, omuri 2006.<ref>Vision Reporter (12 February 2006). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1154615/kulubya-task-president "Kulubya put to task over president"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 11 March 2016</ref><ref>Vision Reporter (23 January 2006). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1155978/brief "News in Brief".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 11 March 2016.</ref> == Eby'omuntu buntu == Sssenseko Kulubya akaba ashweirwe kandi akaba ari ishe w'abaana bana.<ref name=":2" /> == reeba nawe == [icon] Ekicweka eki tikiine kintu kyona. Noobaasa kuhwera orikukigumizamu. (Okwa kashatu 2026) == Ebyokureberaho == t3b3ifzh3g34u3gayk0gyhwqxg8yv36 0 3823370 7356465 7352056 2026-10-07T19:33:40Z Ganjidvd 2540604 7356465 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-verb-}} {{Wt/rgn/Pn}} # [[Wt/rgn/esèstar|esèstar]] # [[Wt/rgn/suzédar|suzédar]] #* ''La zẽna cun la fameja la '''sra''' dmãnaséra'' # [[Wt/rgn/ucupêr|ucupêr]] un pöst #* ''La taza l''''è''' ins la têvla'' # verb druvê par fêr i tẽmp cumpòst # verb druvê par fêr al fórm pasivi di verb {{Wt/rgn/-conj-}} {{Wt/rgn/rgn-conj|||s||3|e|author=Ponseggi|inf=ësar|ger=esend|pp=stê|ppp=sté|pres1s=sò|pres2s=si|pres2s2=ci|pres3sp=è|pres2p=si|imperf3sp=éra|imperf2s2=sivi|imperf1p2=simi|imperf2p2=sivi|prem1s=fo|prem2s=fos|prem3sp=fo|prem3sp2=fot|prem1p=fòsum|prem1p2=fosmi|prem2p=fòsuv|prem2p2=fosvi|fut1s=sro|fut3sp=sra|fut2p=sri|cong123s3p=seja|congimp123s3p=fos|congimp1p=fosmi|congimp1p2=fòsum|congimp2p=fosvi|congimp2p2=fòsuv|cond1p2=sresmi|cond2p2=sresvi|imp2s=-|imp2p=-}} {{Wt/rgn/-hyph-}} ; ë | sar {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/essere|essere]] *{{Wt/rgn/en}}: to [[Wt/rgn/be|be]] *{{Wt/rgn/es}}: [[Wt/rgn/ser|ser]] *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/être|être]] *{{Wt/rgn/nl}}: [[Wt/rgn/zijn|zijn]] {{Wt/rgn/-ref-}} *Rumagnôl **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Lèžar e scrìvar in Rumagnôl |ann =2023 |edi =Youcanprint |loc =Lecce |pag =105-150 |isb=9788891153234}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl|esar]] 7st6ru6gknl5ynv43h9pl11gtp30eed 0 3823426 7356172 7352157 2026-10-07T12:48:59Z Ulumarifah 2577175 7356172 wikitext text/x-wiki [[File:Round_glasses.jpg|thumb|Tasemak bunder]] [[File:Spectacles,_pair_(51371483677).jpg|thumb|Tasemak kuna]] '''Tasemak''' '''(penganggo)''' dadi salah sijine penganggo hang parek lan dadi siji nang uripe menungsa saben dina ring jaman saiki. Ana uwong hang tuwug nganggo lan bisa dadi kanca dinggo maca, megawe nong ngarepan ''layar monitor'', nunggang sepidah montor wayah dalu, ginau utawa mung nutupi mata teka sunare serngenge. Wujud, kelir, lan wengkune saiki akeh maceme, sampek tasemak sing mung penganggo nutupi mata, naming uwis uwah manpaate dadi ''trend gaya hidup'', ''mode busana'', ambi lambang ''identitas'' uwong.<ref name=":1" /> Naming, penganggo hang katone sa'derhana lan gampang goletane ring toko-toko tasemak iki, temakena hing mara-mara ana gedigu bain. Dawane lakon tasemak ngeliwati wektu suwi seru, dideleng teka dawane ''ilmu pengetahuan optik'', kepinterane perajin tasemak, lan karepe budhaya ''literasi'', sampek ''transformasi teknologi manufaktur modern''. Iku hang dadi edèn apik gok menungsa kawitan hang gawe tasemak iku setemene urip ring jaman bengen, bangete buku magih siji loro, larang lan mesin ''cetak buku otomatis'' durung ana.<ref name=":1">Sejarah Kacamata: Ketika Manusia Mulai Mengubah Cara Melihat Dunia.lintassejarah.id.4 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tasemak Kawitan == Catetan sejarae ditemokaken tasemak dikawiti ring abad ping 13 nong Benua Eropa. Para sejarawan lan ahli ''artefak'' sepakat ngarani papan Italia utara, hususe ring papan pareke Pisa lan Florence, dadi panggonan laire tasemak kawitan ring dunya, masiya arane lan uwonge sapa hing bisa dipastekaken ambi mutlak.<ref name=":1" /> Salah sijine bukti hang ketulis paling kuat yaiku teka tulisan naskah khotbah biarawan ordo Dominikan kang arane Giordano da Pisa ring taun 1306. Ring ceramah agamane nyebutaken gok iyane ngomong kadhung seni lan teknik nggawe tasemak dadi penemuan hang magih anyar lan durung genep umure rong puluh taun wektu iku. Lan teka kesaksian tertulis kana mau, para peneliti nyimpulaken gok tasemak kawitan molai digawe antarane taun 1280-an sampek 1290-an.<ref name=":1" /> Hing anane bukti ''dokumentasi tunggal'' iki uga njelasaken apuwa asal-usul aran penemu tasemak tuwug metu lan ndadekaken benteng ceweng ring kalangan sejarawan. Aran Salvino Degli Armati tau dianggep wong akeh dadi penemu kawitan, naming anggepan iku luput kerana sing ana bukti hang kuat. Ring liyane pisan, aran ''akademisi'' Alessandro Della Spina teka Pisa ya dianggep dado uwong hang ''berjasa'' nyebaraken teknik lan carane gawe tasemak ring uwong akeh, sak marine iyane bisa duwe wadi gawe tasemak dewek.<ref name=":1" /> Dadi bisa disimpulaken kadhung tasemak iku asil teka ''evolusi kolektif'' kepinteran ''ilmu optik'' lan kerajinan ngethok kaca ring papan Italia abad ping 13, lan dudu asil kepinterane menungsa siji bain.<ref name=":1" /> == ''Desain'' Tasemak Kawitan == Wujud lan carane nganggo tasemak kawitan mesti bain bido adoh kadhung dipadakaken ambi tasemak modern saiki, hang wis dijangkepi ambi wengku hang nyangga ring mburine kuping kaya saiki.<ref name=":1" /> Tasemak perintis ring jaman bengen biyasane wujude ana 2 lempengan kaca cembung hang diendoh ring njerone bunderan wengku sa'derhana teka kayu utawa belung, aju wengku kana mau digandhengaken ambi ''poros paku ripet'' ring bagiyan tengahe. Cara nganggo sa'derhana naming hing peraktis, kerana hang nganggo kudu nyepitaken wengku kana mau ring nduwur bacote lan kudu njaga ''posisi'' endhase tetep setabil lan sing kakehan umik supaya tasemake hing gampang merongsot mengingsor.<ref name=":1" /> Kaca hang ''diproduksi'' ring kawitane mung digawe husus kanggo wong tuwek-tuwek hang wis bonor matae, hing bisa ndeleng jarak parek, hususe nulungi ''ketajaman'' mata pas maca tulisan. Teknologi gawe kaca ring jaman semana durung bisa gawe tasemak ''spesifik'' dinggo macem-macem ''gangguan kompleksitas penglihatan'' kaya rabun adoh utawa ''astigmatisme'' hang dadi ''spesifikasi optik modern''.<ref name=":1" /> Bahan gawe wengku macem-macem, ana hang teka kayu atos, sungu, kulit sampek lempengan logam sa'derhana dikethok lan digawe nganggo tangan. Kerana kabeh proses kana mau mbutuhaken ketelitian lan keterampilan hang dhuwur, tasemak jaman kawitan melebu penganggo mewah kang bisa dituku wong sugih bain.<ref name=":1" /> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 7clrv2nyh8vwmstlcvq39r9af0jgkf7 7356173 7356172 2026-10-07T12:50:00Z Ulumarifah 2577175 Adding interwiki links to [[d:Q37501]] 7356173 wikitext text/x-wiki [[File:Round_glasses.jpg|thumb|Tasemak bunder]] [[File:Spectacles,_pair_(51371483677).jpg|thumb|Tasemak kuna]] '''Tasemak''' '''(penganggo)''' dadi salah sijine penganggo hang parek lan dadi siji nang uripe menungsa saben dina ring jaman saiki. Ana uwong hang tuwug nganggo lan bisa dadi kanca dinggo maca, megawe nong ngarepan ''layar monitor'', nunggang sepidah montor wayah dalu, ginau utawa mung nutupi mata teka sunare serngenge. Wujud, kelir, lan wengkune saiki akeh maceme, sampek tasemak sing mung penganggo nutupi mata, naming uwis uwah manpaate dadi ''trend gaya hidup'', ''mode busana'', ambi lambang ''identitas'' uwong.<ref name=":1" /> Naming, penganggo hang katone sa'derhana lan gampang goletane ring toko-toko tasemak iki, temakena hing mara-mara ana gedigu bain. Dawane lakon tasemak ngeliwati wektu suwi seru, dideleng teka dawane ''ilmu pengetahuan optik'', kepinterane perajin tasemak, lan karepe budhaya ''literasi'', sampek ''transformasi teknologi manufaktur modern''. Iku hang dadi edèn apik gok menungsa kawitan hang gawe tasemak iku setemene urip ring jaman bengen, bangete buku magih siji loro, larang lan mesin ''cetak buku otomatis'' durung ana.<ref name=":1">Sejarah Kacamata: Ketika Manusia Mulai Mengubah Cara Melihat Dunia.lintassejarah.id.4 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tasemak Kawitan == Catetan sejarae ditemokaken tasemak dikawiti ring abad ping 13 nong Benua Eropa. Para sejarawan lan ahli ''artefak'' sepakat ngarani papan Italia utara, hususe ring papan pareke Pisa lan Florence, dadi panggonan laire tasemak kawitan ring dunya, masiya arane lan uwonge sapa hing bisa dipastekaken ambi mutlak.<ref name=":1" /> Salah sijine bukti hang ketulis paling kuat yaiku teka tulisan naskah khotbah biarawan ordo Dominikan kang arane Giordano da Pisa ring taun 1306. Ring ceramah agamane nyebutaken gok iyane ngomong kadhung seni lan teknik nggawe tasemak dadi penemuan hang magih anyar lan durung genep umure rong puluh taun wektu iku. Lan teka kesaksian tertulis kana mau, para peneliti nyimpulaken gok tasemak kawitan molai digawe antarane taun 1280-an sampek 1290-an.<ref name=":1" /> Hing anane bukti ''dokumentasi tunggal'' iki uga njelasaken apuwa asal-usul aran penemu tasemak tuwug metu lan ndadekaken benteng ceweng ring kalangan sejarawan. Aran Salvino Degli Armati tau dianggep wong akeh dadi penemu kawitan, naming anggepan iku luput kerana sing ana bukti hang kuat. Ring liyane pisan, aran ''akademisi'' Alessandro Della Spina teka Pisa ya dianggep dado uwong hang ''berjasa'' nyebaraken teknik lan carane gawe tasemak ring uwong akeh, sak marine iyane bisa duwe wadi gawe tasemak dewek.<ref name=":1" /> Dadi bisa disimpulaken kadhung tasemak iku asil teka ''evolusi kolektif'' kepinteran ''ilmu optik'' lan kerajinan ngethok kaca ring papan Italia abad ping 13, lan dudu asil kepinterane menungsa siji bain.<ref name=":1" /> == ''Desain'' Tasemak Kawitan == Wujud lan carane nganggo tasemak kawitan mesti bain bido adoh kadhung dipadakaken ambi tasemak modern saiki, hang wis dijangkepi ambi wengku hang nyangga ring mburine kuping kaya saiki.<ref name=":1" /> Tasemak perintis ring jaman bengen biyasane wujude ana 2 lempengan kaca cembung hang diendoh ring njerone bunderan wengku sa'derhana teka kayu utawa belung, aju wengku kana mau digandhengaken ambi ''poros paku ripet'' ring bagiyan tengahe. Cara nganggo sa'derhana naming hing peraktis, kerana hang nganggo kudu nyepitaken wengku kana mau ring nduwur bacote lan kudu njaga ''posisi'' endhase tetep setabil lan sing kakehan umik supaya tasemake hing gampang merongsot mengingsor.<ref name=":1" /> Kaca hang ''diproduksi'' ring kawitane mung digawe husus kanggo wong tuwek-tuwek hang wis bonor matae, hing bisa ndeleng jarak parek, hususe nulungi ''ketajaman'' mata pas maca tulisan. Teknologi gawe kaca ring jaman semana durung bisa gawe tasemak ''spesifik'' dinggo macem-macem ''gangguan kompleksitas penglihatan'' kaya rabun adoh utawa ''astigmatisme'' hang dadi ''spesifikasi optik modern''.<ref name=":1" /> Bahan gawe wengku macem-macem, ana hang teka kayu atos, sungu, kulit sampek lempengan logam sa'derhana dikethok lan digawe nganggo tangan. Kerana kabeh proses kana mau mbutuhaken ketelitian lan keterampilan hang dhuwur, tasemak jaman kawitan melebu penganggo mewah kang bisa dituku wong sugih bain.<ref name=":1" /> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q37501}} 02z8l8fdszov2hvvbe49fychbwy71is 0 3823429 7356150 7352635 2026-10-07T12:04:31Z Ulumarifah 2577175 7356150 wikitext text/x-wiki '''Chairil Anwar''' (26 Juli 1922 - 20 April 1949), diarani "''Si Binatang Jalang"'' (dijuwut teko karyane hang judule Aku),iku penyair terkenal Indonesia. Iyane diantarakne nulis 96 karya, kelebu 70 guritan. bareng Asrul Sani lan Rivai Apin, Iyane dinobataken ambi H.B. Jassin minangka Pelopor Angkatan '45 mesisan guritan modern Indonesia. Chairil lahir lan digedekakaen ring Medan, sakdurunge pindah ring Batavia (saiki Jakarta) ambi emake taun 1940, hang ngawali nekuni dunyo sastra. Sakuwise ngenalaken guritan pertamane tahun 1942, Chairil terus-terusan nulis. Guritane ono macem-macem tema; mulai teko pemberontakan, keseripahan, individualisme, eksistensialisme, asmora sampek multi-interpretasi. == Penguripan == '''Chairil Anwar''' dilahiraken ring Medan, Sumatera Utara tanggal 26 Juli 1922. Iyane siji-sijine anak teko pasangan Toeloes lan Saleha, loro-lorone teko kabupaten Lima Puluh Kota, Sumatera Barat. Bapake iku Bupati Indragiri, Riau hang mati wayah Pembaitaian Rengat. Iyane mageh nduwe hubungan keluarga ambi Soetan Sjahrir, hang ngawali dadi Perdana Menteri Indonesia. Minangka anak siji-sijine, wong tuweke sering manjakaken, naming Chairil luwih wangkot lan heng gelem kelangan paran baen; hang sitik nurun wateke wong tuweke. '''Chairil Anwar''' ngawali pendidikan ring ''Hollandsch-Inlandsche School'' (HIS), sekolah dasar kanggo wong-wong pribumi nang masa penjajahane Londo. Iyane banjur nerusaken pendidikane ring ''Meer Uitgebreid Lager Onderwijs'' (MULO). Sakat umure 18 taun, iyane heng sekolah maning.<ref>Teeuw, Andries (1978). ''[https://books.google.co.id/books?id=YVSjHAAACAAJ&redir_esc=y&hl=id Sastra baru Indonesia]''. Nusa Indah. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Chairil ngomong sakat umur 15 taun, iyane nduweni tekad dadi seniman.<ref>Brakel, L. F. (Ed.). (1976). ''[https://books.google.co.id/books?id=NbY3AAAAIAAJ&redir_esc=y&hl=id Literaturen]'' (Vol. 1). Brill Archive. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Sakat umur 19 taun, sakuwise wong tuweke pisah, Chairil ambi emake pindah ring Batavia (sekarang Jakarta) nong endi iyane ngawiti ambi dunyo sastra. Masiyo wes pisahan, bapake tetep nafkahi iyane ambi emake.<ref>Djamin, Nasjah (1972). [https://www.persee.fr/doc/arch_0044-8613_1972_num_4_1_1012 "Les derniers moments de Chairil Anwar". ''Archipel''.] '''4''' (1). Association Archipel: 49–73. doi:10.3406/arch.1972.1012. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Ambekana heng marekaken sekolahe, iyane biso nguwasai akeh maceme basa asing koyo basa Inggris, Londo lan Jerman.<ref name=":1">Tinuk Yampolsky. [https://web.archive.org/web/20140314041813/http://www.seasite.niu.edu/flin/literature/chairil-anwar_lat15.html "Chairil Anwar"]. www.seasite.niu.edu. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Sekala-kala iyane ngisi waktu ambi maca karya-karya pengarang internasional terkenal, koyo: Rainer Maria Rilke, W.H. Auden, Archibald MacLeish, Hendrik Marsman, J. Slaurhoff, dan Edgar du Perron. Penulis-penulis iku hang ngaruh-ngaruhi tuliane langsung lan tatanan kesusastraan Indonesia secara heng langsung. == Penyair == Aran Chairil sakat terkenal nang dunyo sastra sakuwise pemuatan geguritane hang berjudul ''Nisan'' nang taun 1942, sakat iku iyane buru umur 20 tahun.<ref name=":1" /> Emeh kabeh guritan hang iyane tulis ngerujuk nang kematian. Naming sakat ngawali ngirim geguritane ring majalah ''Pandji Pustaka'' kanggo dimuat, akeh hang ditolak mergo dianggep seron individualistis lan heng sesuai ambi semangat Kawasan Kemakmuran Bersama Asia Timur Raya. Rikala dadi penyiar radio Jepang ring Jakarta, Chairil kesemsem nang Sri Ayati, naming sampek akhir hayate Chairil wedi ngungkapaken perasaane. Geguritane nyebar nang nduwure kertas murah wayah pendudukan Jepang ring Indonesia lan heng bisa terbit sampek tahun 1945. == Dijuwut teka == 3z735utdsoighivv2llsswld4d6zmm2 7356151 7356150 2026-10-07T12:06:33Z Ulumarifah 2577175 Adding interwiki links to [[d:Q559017]] 7356151 wikitext text/x-wiki '''Chairil Anwar''' (26 Juli 1922 - 20 April 1949), diarani "''Si Binatang Jalang"'' (dijuwut teko karyane hang judule Aku),iku penyair terkenal Indonesia. Iyane diantarakne nulis 96 karya, kelebu 70 guritan. bareng Asrul Sani lan Rivai Apin, Iyane dinobataken ambi H.B. Jassin minangka Pelopor Angkatan '45 mesisan guritan modern Indonesia. Chairil lahir lan digedekakaen ring Medan, sakdurunge pindah ring Batavia (saiki Jakarta) ambi emake taun 1940, hang ngawali nekuni dunyo sastra. Sakuwise ngenalaken guritan pertamane tahun 1942, Chairil terus-terusan nulis. Guritane ono macem-macem tema; mulai teko pemberontakan, keseripahan, individualisme, eksistensialisme, asmora sampek multi-interpretasi. == Penguripan == '''Chairil Anwar''' dilahiraken ring Medan, Sumatera Utara tanggal 26 Juli 1922. Iyane siji-sijine anak teko pasangan Toeloes lan Saleha, loro-lorone teko kabupaten Lima Puluh Kota, Sumatera Barat. Bapake iku Bupati Indragiri, Riau hang mati wayah Pembaitaian Rengat. Iyane mageh nduwe hubungan keluarga ambi Soetan Sjahrir, hang ngawali dadi Perdana Menteri Indonesia. Minangka anak siji-sijine, wong tuweke sering manjakaken, naming Chairil luwih wangkot lan heng gelem kelangan paran baen; hang sitik nurun wateke wong tuweke. '''Chairil Anwar''' ngawali pendidikan ring ''Hollandsch-Inlandsche School'' (HIS), sekolah dasar kanggo wong-wong pribumi nang masa penjajahane Londo. Iyane banjur nerusaken pendidikane ring ''Meer Uitgebreid Lager Onderwijs'' (MULO). Sakat umure 18 taun, iyane heng sekolah maning.<ref>Teeuw, Andries (1978). ''[https://books.google.co.id/books?id=YVSjHAAACAAJ&redir_esc=y&hl=id Sastra baru Indonesia]''. Nusa Indah. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Chairil ngomong sakat umur 15 taun, iyane nduweni tekad dadi seniman.<ref>Brakel, L. F. (Ed.). (1976). ''[https://books.google.co.id/books?id=NbY3AAAAIAAJ&redir_esc=y&hl=id Literaturen]'' (Vol. 1). Brill Archive. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Sakat umur 19 taun, sakuwise wong tuweke pisah, Chairil ambi emake pindah ring Batavia (sekarang Jakarta) nong endi iyane ngawiti ambi dunyo sastra. Masiyo wes pisahan, bapake tetep nafkahi iyane ambi emake.<ref>Djamin, Nasjah (1972). [https://www.persee.fr/doc/arch_0044-8613_1972_num_4_1_1012 "Les derniers moments de Chairil Anwar". ''Archipel''.] '''4''' (1). Association Archipel: 49–73. doi:10.3406/arch.1972.1012. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Ambekana heng marekaken sekolahe, iyane biso nguwasai akeh maceme basa asing koyo basa Inggris, Londo lan Jerman.<ref name=":1">Tinuk Yampolsky. [https://web.archive.org/web/20140314041813/http://www.seasite.niu.edu/flin/literature/chairil-anwar_lat15.html "Chairil Anwar"]. www.seasite.niu.edu. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Sekala-kala iyane ngisi waktu ambi maca karya-karya pengarang internasional terkenal, koyo: Rainer Maria Rilke, W.H. Auden, Archibald MacLeish, Hendrik Marsman, J. Slaurhoff, dan Edgar du Perron. Penulis-penulis iku hang ngaruh-ngaruhi tuliane langsung lan tatanan kesusastraan Indonesia secara heng langsung. == Penyair == Aran Chairil sakat terkenal nang dunyo sastra sakuwise pemuatan geguritane hang berjudul ''Nisan'' nang taun 1942, sakat iku iyane buru umur 20 tahun.<ref name=":1" /> Emeh kabeh guritan hang iyane tulis ngerujuk nang kematian. Naming sakat ngawali ngirim geguritane ring majalah ''Pandji Pustaka'' kanggo dimuat, akeh hang ditolak mergo dianggep seron individualistis lan heng sesuai ambi semangat Kawasan Kemakmuran Bersama Asia Timur Raya. Rikala dadi penyiar radio Jepang ring Jakarta, Chairil kesemsem nang Sri Ayati, naming sampek akhir hayate Chairil wedi ngungkapaken perasaane. Geguritane nyebar nang nduwure kertas murah wayah pendudukan Jepang ring Indonesia lan heng bisa terbit sampek tahun 1945. == Dijuwut teka == {{INTERWIKI|Q559017}} bthanxnc5jtyd2diru4x5hcbgfao990 7356152 7356151 2026-10-07T12:07:12Z Ulumarifah 2577175 7356152 wikitext text/x-wiki [[File:Chairil_Anwar.jpg|thumb|Chairil Anwar]] '''Chairil Anwar''' (26 Juli 1922 - 20 April 1949), diarani "''Si Binatang Jalang"'' (dijuwut teko karyane hang judule Aku),iku penyair terkenal Indonesia. Iyane diantarakne nulis 96 karya, kelebu 70 guritan. bareng Asrul Sani lan Rivai Apin, Iyane dinobataken ambi H.B. Jassin minangka Pelopor Angkatan '45 mesisan guritan modern Indonesia. Chairil lahir lan digedekakaen ring Medan, sakdurunge pindah ring Batavia (saiki Jakarta) ambi emake taun 1940, hang ngawali nekuni dunyo sastra. Sakuwise ngenalaken guritan pertamane tahun 1942, Chairil terus-terusan nulis. Guritane ono macem-macem tema; mulai teko pemberontakan, keseripahan, individualisme, eksistensialisme, asmora sampek multi-interpretasi. == Penguripan == '''Chairil Anwar''' dilahiraken ring Medan, Sumatera Utara tanggal 26 Juli 1922. Iyane siji-sijine anak teko pasangan Toeloes lan Saleha, loro-lorone teko kabupaten Lima Puluh Kota, Sumatera Barat. Bapake iku Bupati Indragiri, Riau hang mati wayah Pembaitaian Rengat. Iyane mageh nduwe hubungan keluarga ambi Soetan Sjahrir, hang ngawali dadi Perdana Menteri Indonesia. Minangka anak siji-sijine, wong tuweke sering manjakaken, naming Chairil luwih wangkot lan heng gelem kelangan paran baen; hang sitik nurun wateke wong tuweke. '''Chairil Anwar''' ngawali pendidikan ring ''Hollandsch-Inlandsche School'' (HIS), sekolah dasar kanggo wong-wong pribumi nang masa penjajahane Londo. Iyane banjur nerusaken pendidikane ring ''Meer Uitgebreid Lager Onderwijs'' (MULO). Sakat umure 18 taun, iyane heng sekolah maning.<ref>Teeuw, Andries (1978). ''[https://books.google.co.id/books?id=YVSjHAAACAAJ&redir_esc=y&hl=id Sastra baru Indonesia]''. Nusa Indah. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Chairil ngomong sakat umur 15 taun, iyane nduweni tekad dadi seniman.<ref>Brakel, L. F. (Ed.). (1976). ''[https://books.google.co.id/books?id=NbY3AAAAIAAJ&redir_esc=y&hl=id Literaturen]'' (Vol. 1). Brill Archive. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Sakat umur 19 taun, sakuwise wong tuweke pisah, Chairil ambi emake pindah ring Batavia (sekarang Jakarta) nong endi iyane ngawiti ambi dunyo sastra. Masiyo wes pisahan, bapake tetep nafkahi iyane ambi emake.<ref>Djamin, Nasjah (1972). [https://www.persee.fr/doc/arch_0044-8613_1972_num_4_1_1012 "Les derniers moments de Chairil Anwar". ''Archipel''.] '''4''' (1). Association Archipel: 49–73. doi:10.3406/arch.1972.1012. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Ambekana heng marekaken sekolahe, iyane biso nguwasai akeh maceme basa asing koyo basa Inggris, Londo lan Jerman.<ref name=":1">Tinuk Yampolsky. [https://web.archive.org/web/20140314041813/http://www.seasite.niu.edu/flin/literature/chairil-anwar_lat15.html "Chairil Anwar"]. www.seasite.niu.edu. dijuwut 04 Oktober 2026</ref> Sekala-kala iyane ngisi waktu ambi maca karya-karya pengarang internasional terkenal, koyo: Rainer Maria Rilke, W.H. Auden, Archibald MacLeish, Hendrik Marsman, J. Slaurhoff, dan Edgar du Perron. Penulis-penulis iku hang ngaruh-ngaruhi tuliane langsung lan tatanan kesusastraan Indonesia secara heng langsung. == Penyair == Aran Chairil sakat terkenal nang dunyo sastra sakuwise pemuatan geguritane hang berjudul ''Nisan'' nang taun 1942, sakat iku iyane buru umur 20 tahun.<ref name=":1" /> Emeh kabeh guritan hang iyane tulis ngerujuk nang kematian. Naming sakat ngawali ngirim geguritane ring majalah ''Pandji Pustaka'' kanggo dimuat, akeh hang ditolak mergo dianggep seron individualistis lan heng sesuai ambi semangat Kawasan Kemakmuran Bersama Asia Timur Raya. Rikala dadi penyiar radio Jepang ring Jakarta, Chairil kesemsem nang Sri Ayati, naming sampek akhir hayate Chairil wedi ngungkapaken perasaane. Geguritane nyebar nang nduwure kertas murah wayah pendudukan Jepang ring Indonesia lan heng bisa terbit sampek tahun 1945. == Dijuwut teka == {{INTERWIKI|Q559017}} aowfhwcmghl96dexdjhohlzt2ct9iya 0 3823466 7357254 7353752 2026-10-08T11:30:06Z ~2026-50681-81 2707898 /* */ 7357254 wikitext text/x-wiki Ndoowaa deešiyanoo, haya no kaŋ ga hansa ka alfarey fargandi. Beeriyan kul banda ga, cijin foo de, a ga hin ka zunbu faari timmanta boŋ, a ma jiiroo goyoo kul tee yaada, zam'a ga moowaa kul dunbu hala moo ga boo. Almasiiba no kaŋ alfarey g'a tangam nda ngey boŋ. Misey wey, hinoo mo g'i tangam jiiri kul nda safarey kaŋ i g'i firsi moowaa ga doowaa ma deesi wal’a k’a wii. Han kaŋ misa bangay, boro foo kul ga hima ka durkutu nga tangamoo ra, borey ma si a naŋ faarikoyey hinne ga, zama nda faarey boori, jamaa kul nafaa no. Nda faarey hasara da, koyraa borey kul ma mursu. Ŋaahayey mma caada, heray nda tilasu ma gandaa dii, waati kul kala taasu dayyan ma waazibi koyrakanbey borey ,alfarey, hawjiyey, sorkey nda ba maamalakey ga. 8sois4dmkwv00vaq98rmvp1s1p3k0nh 0 3823476 7357262 7353763 2026-10-08T11:34:44Z ~2026-50681-81 2707898 /* */ 7357262 wikitext text/x-wiki Gaabi hiijandiyan, haya no kaŋ ga hansa ka bara labu boobaa ra. A ga gar kaŋ haya no kaŋ si hima, zam'a ga kate senday boobo, waani-waani woyborey ga. Hiijay kaŋ mana teendi nda koyey ibaayoo, a ga hin ka kate hinkosay hugu hinka game ra, ba buuyan ga fatt'a ra, zama woy fooyaŋ ga ngey boŋ wii binehasaraw ra, affooyaŋ ga zuru. A ga kate ba baanijaŋay woyboraa ga,lakkaloo nda gaahamoo ra. Borey ma fay nda gaabi hiijandiyan, zama haya meera no hõ zaaroo. nphy6i21oyif4z86rti6qrw5xo69jc5 0 3823548 7356428 7353031 2026-10-07T18:28:38Z Daoudsfouli 2603169 /* */ 7356428 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zh]] q21bg2zuuj8cioqvyrn29l4dtbmpjke 7356429 7356428 2026-10-07T18:30:24Z Daoudsfouli 2603169 7356429 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] [[Category:Wq/sh]] 2a04b9l8vdfjv75266hbkn7gzlglfyq 7356430 7356429 2026-10-07T18:30:39Z Daoudsfouli 2603169 7356430 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] [[Category:Wq/sh]] qsr642s6gqwfo6dufrtfkvevs8ossal 7356444 7356430 2026-10-07T19:08:52Z Daoudsfouli 2603169 7356444 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] [[Category:Wq/sh]] 1n1vml8fidoerb2b5ffjhb0zvl7mt0r 7356445 7356444 2026-10-07T19:09:17Z Daoudsfouli 2603169 7356445 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] f88786hzmtvm1rtu1ibs40omt13f1bf 0 3823555 7356568 7352983 2026-10-08T01:25:55Z Daoudsfouli 2603169 Replaced content with " [[Category:Wq/zgh]]" 7356568 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] ies7jdrfmzp1x4m3sh1qjlpjsct4ocs 0 3823597 7356174 7353109 2026-10-07T12:51:53Z Ulumarifah 2577175 7356174 wikitext text/x-wiki [[File:Kerupuk Udang Kwanyar Bangkalan.jpg|thumb|Kerupuk urang]] [[File:A heap of shrimp shells on a plate in Tuntorp 1.jpg|thumb|Endhase urang diwejek dadi bahan gawe kerupuk urang]] '''Kerupuk urang''' dadi bagiyan penting ring budhaya kuliner Indonesia. Rasane hang gurih, renyah iki uwis dirasakaken sakat pirangane abad bengen. Wujude rasa saya windul antarane gurih lan renyahe.<ref name=":1">Kerupuk Udang – Kelezatan Asli Indonesia yang Terbuat dari Udang Segar.komodofoods.com.dijuwut 5 Oktober 2026</ref> == Sejarae Kerupuk == Nurut sejarawan kuliner Fadly Rahman, kerupuk uwis ana ring Jawa sakat abad ping 9 utawa 10. Ring prasasti Batu Pura ana uneke kerupuk rambak, yaiku kerupuk hang digawe teka kulit sapi utawa kebo, hang magih ana sampek saiki dadi kerupuk kulit, lan biyasane dienggo campuran olah-olahan teka Jawa hang diarani kerecek. Ring perkembangane, teknik gawe kerupuk semebyar ring sak kupenge nusantara, ambi rasa hang macem-macem dideleng teka bahane, termasuk iwak lan urang. Teka Jawa, kerupuk semebyar ring pirangane papan yaiku ring pesisir Kalimantan, Sumatera, sampek Semenanjung Malaya. Masyarakat pesisir ring Kalimantan lan Sumatera uga gawe kerupuk teka urang lan iwak.<ref name=":1" /> == Sejarae Kerupuk Urang == Nurut ahli kuliner Will Meyrick, kerupuk urang kawitane teka Semenanjung Malaya ring abad ping 16. Cerita ring kana nduduhaken gok endhase urang hang diwejek dadi bahan gawe kerupuk urang. Sekitar abad ping 19, kerupuk hang ketulis ambi aksara Melayu ditulis Abdul Kadir Munsyi bangete iyane ngucap Kuantan ring Semenanjung Malaya. Kerupuk urang molai didhemeni uwong ring mancanegara sakat jaman penjajahan Hindia Belanda sekitar abad ping 19 sampek ngarepan abad ping 20, lan dianggep dadi bagiyan penting hang njangkepi pirangane kuliner Indonesia. Rasa dhemen mangan kerupuk urang digawa ambi penjajah Landa nong negarane kana liwat warisan kuliner liyane hang aseli teka Indonesia.<ref name=":1" /> Keunikan kerupuk urang ana ring peroses gawene, sakat teka ulihe lekoh olah uga teka ulihe nelayan njala urang ring kawasan pesisir. Sak njerone peroses kana mau, perajin ngumpulaken urang seger teka nelayan, aju diolah hang carane wis diwarisaken ambi turun temurun. Ana pirangane papan ring Indonesia hang terkenal ambi kerupuk urang hang khas, salah sijine yaiku kutha Sidoarjo ring Jawa Timur. Ambi rasa hang nyeje lan renyah, kerupuk urang teka Sidoarjo terus akeh hang ndhemeni teka sak kupenge nusantara. Sampek kerupuk urang iki wis nembus pasar internasiyonal lan dadi salah sijine kerupuk urang terkenal ring luwar negeri.<ref>Rini Arista S.Pd.Kerupuk Udang: Menelusuri Jejaknya dari Daerah Asalnya.tambahpinter.com.dijuwut 5 Oktober 2026</ref> == Bahane Kerupuk Urang == Kerupuk urang setemene digawe teka campuran urang, gelepung kanji ambi banyu. Campuran bahan kana mau digulung, dikukus, lan diereb. Supaya kerupuke katon renyah, pas kerupuke magih mentak dipepe sulung sedurunge digoreng. Kadhung wis garing, kerupuk digoreng ring lengo hang panas seru. Mung pirangane detik bain kerupuk mekar teka sak ukuran jempol dadi kerupuk urang hang putih, gurih, lan renyah.<ref>Ini Dia Sejarah Kerupuk Udang.m.timurasa.com.njuwut 5 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 8wl5b878oiwh1pv1xspnydt3d6jcpiv 0 3823603 7356159 7353138 2026-10-07T12:21:23Z Ulumarifah 2577175 7356159 wikitext text/x-wiki [[File:Perahu Sampan Atau Jukung.jpg|thumb|Jukung]] [[File:Jukung Pasar Terapung.jpg|thumb|Jukung Pasar Terapung ring Kalimantan]] [[File:Balinese jukung.jpg|thumb|Jukung Bali]] '''Jukung''' yaiku perahu teradhisional Indonesia khas Banjar, Kalimantan Selatan. Jukung iki biyasane dienggo jarak cedhek kaya ring danau, rawa-rawa lan banyu. Jukung dawane mung 3,5 sampek 4,5 meter lan bisa dilakokeno ambi dhayung utawa genter. Bisa nguwot uwong 2 utawa lebih.<ref>Galardialga Kustanto.[https://www.detik.com/jogja/budaya/d-7077410/10-jenis-perahu-tradisional-di-indonesia-salah-satunya-kapal-pinisi 10 Jenis Perahu Tradisional di Indonesia, Salah Satunya Kapal Pinisi].dijuwut 5 Oktober 2026 </ref> Jukung yaiku jenis perahu nelayan teradhisional hang akeh ditemokeno ring pirangan kepulauan ring Indonesia, kaya Bali lan Nusa Tenggara. Jukung iki digawe teka kayu hang wujud rupane sa'derhana lan dilakokeno ambi dhayung.Jukung umume dienggo golet iwak ring pesisir lan rada ''terbatas'' ulihe.<ref>Kenali Berbagai Jenis-jenis Perahu Nelayan[https://www.hondapowerproducts.co.id/id/berita-informasi/artikel/jenis-jenis-perahu-nelayan Jenis-Jenis Perahu Nelayan yang Ada di Indonesia].dijuwut 5 Oktober 2026</ref> == Sejarae jukung == Sejarah perkembangan jukung iki teko ring Banjarmasin hang duwe aran ''Kota Seribu Sungai'' hang uwis dikenal sakat atusan taun bengen. Kanggo masyarakat suku Banjar, banyu kali sing mung dadi alure banyu gawenane Pengeran bain, naming dadi ''urat nadi kehidupan sosial'', budhaya, lan ekonomi. Ring tengah ''topografi'' rawa lan perairan hang ngelingkupi papan ring Kalimantan Selatan, jukung teka dadi ''benteng peradaban awal''. Ana unek-unek teradhisional Banjar hang unine ''Kada ada urang Banjar lamun kada ada jukung'' negesaken gok ''identitas'', ''mobilitas'', lan uripe sedina-dina masyarakat kana mau sing bisa dipedhot ambi anane jukung.<ref name=":1" /> Wujude jukung paling tuwek ring tanah Banjar yaiku Jukung Sudur, dadi jukung ''monoksil'' sa'derhana hang digawe teka siji kayu wutuh lan gawene dikerok bagiyan tengahe. Teknologi gawene jukung purba iki uwis ana sakat abad ping 15 lan dienggo ngeliwati banyu cilik-cilik hang sing pati wera ambi ring kawasan rawa hang gunane dienggo golet iwak. Bareng ambi anane Kesultanan Banjar ring abad ping 16, carane gawe ''teknologi maritim'' saya terus berkembang. Masyarakat molai weruh ''teknik papan susun rata'' gawe kayu ulin yaiku kaya kayu wesi lokal hang terkenal kuat lan tahan banyu asin utawa banyu tawa. Teka kana mau wujude jukung saya apik lan bisa ndukung ''pergerakan logistik kerajaan'' lan ''perdagangan regional''.<ref name=":1">Robert Bieta Isherry.[https://rri.co.id/nunukan/berita-lain/2597539/jejak-jukung-sejarah-perahu-dan-nadir-peradaban-sungai-di-banjarmasin Jejak Jukung: Sejarah Perahu dan Nadir Peradaban Sungai di Banjarmasin - RRI.co.id].dijuwut 5 Oktober 2026</ref> == Njuwut teka == [[Category:Wp/osi]] 64i8rx9widusz4v7g2ortap18pfbwse 7356160 7356159 2026-10-07T12:22:12Z Ulumarifah 2577175 Adding interwiki links to [[d:Q3181939]] 7356160 wikitext text/x-wiki [[File:Perahu Sampan Atau Jukung.jpg|thumb|Jukung]] [[File:Jukung Pasar Terapung.jpg|thumb|Jukung Pasar Terapung ring Kalimantan]] [[File:Balinese jukung.jpg|thumb|Jukung Bali]] '''Jukung''' yaiku perahu teradhisional Indonesia khas Banjar, Kalimantan Selatan. Jukung iki biyasane dienggo jarak cedhek kaya ring danau, rawa-rawa lan banyu. Jukung dawane mung 3,5 sampek 4,5 meter lan bisa dilakokeno ambi dhayung utawa genter. Bisa nguwot uwong 2 utawa lebih.<ref>Galardialga Kustanto.[https://www.detik.com/jogja/budaya/d-7077410/10-jenis-perahu-tradisional-di-indonesia-salah-satunya-kapal-pinisi 10 Jenis Perahu Tradisional di Indonesia, Salah Satunya Kapal Pinisi].dijuwut 5 Oktober 2026 </ref> Jukung yaiku jenis perahu nelayan teradhisional hang akeh ditemokeno ring pirangan kepulauan ring Indonesia, kaya Bali lan Nusa Tenggara. Jukung iki digawe teka kayu hang wujud rupane sa'derhana lan dilakokeno ambi dhayung.Jukung umume dienggo golet iwak ring pesisir lan rada ''terbatas'' ulihe.<ref>Kenali Berbagai Jenis-jenis Perahu Nelayan[https://www.hondapowerproducts.co.id/id/berita-informasi/artikel/jenis-jenis-perahu-nelayan Jenis-Jenis Perahu Nelayan yang Ada di Indonesia].dijuwut 5 Oktober 2026</ref> == Sejarae jukung == Sejarah perkembangan jukung iki teko ring Banjarmasin hang duwe aran ''Kota Seribu Sungai'' hang uwis dikenal sakat atusan taun bengen. Kanggo masyarakat suku Banjar, banyu kali sing mung dadi alure banyu gawenane Pengeran bain, naming dadi ''urat nadi kehidupan sosial'', budhaya, lan ekonomi. Ring tengah ''topografi'' rawa lan perairan hang ngelingkupi papan ring Kalimantan Selatan, jukung teka dadi ''benteng peradaban awal''. Ana unek-unek teradhisional Banjar hang unine ''Kada ada urang Banjar lamun kada ada jukung'' negesaken gok ''identitas'', ''mobilitas'', lan uripe sedina-dina masyarakat kana mau sing bisa dipedhot ambi anane jukung.<ref name=":1" /> Wujude jukung paling tuwek ring tanah Banjar yaiku Jukung Sudur, dadi jukung ''monoksil'' sa'derhana hang digawe teka siji kayu wutuh lan gawene dikerok bagiyan tengahe. Teknologi gawene jukung purba iki uwis ana sakat abad ping 15 lan dienggo ngeliwati banyu cilik-cilik hang sing pati wera ambi ring kawasan rawa hang gunane dienggo golet iwak. Bareng ambi anane Kesultanan Banjar ring abad ping 16, carane gawe ''teknologi maritim'' saya terus berkembang. Masyarakat molai weruh ''teknik papan susun rata'' gawe kayu ulin yaiku kaya kayu wesi lokal hang terkenal kuat lan tahan banyu asin utawa banyu tawa. Teka kana mau wujude jukung saya apik lan bisa ndukung ''pergerakan logistik kerajaan'' lan ''perdagangan regional''.<ref name=":1">Robert Bieta Isherry.[https://rri.co.id/nunukan/berita-lain/2597539/jejak-jukung-sejarah-perahu-dan-nadir-peradaban-sungai-di-banjarmasin Jejak Jukung: Sejarah Perahu dan Nadir Peradaban Sungai di Banjarmasin - RRI.co.id].dijuwut 5 Oktober 2026</ref> == Njuwut teka == [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q3181939}} 01pkb3suqexso0zwwg5ibrzzr8j7hbj 0 3823635 7356422 7353377 2026-10-07T18:25:10Z Daoudsfouli 2603169 7356422 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] ies7jdrfmzp1x4m3sh1qjlpjsct4ocs 0 3823639 7356423 7353391 2026-10-07T18:25:36Z Daoudsfouli 2603169 7356423 wikitext text/x-wiki [[Wq/zgh/Category :wq/zh|Category :wq/zh]] [[Category:Wq/zgh]] qn7v64aajuy8p9uaeasdjcwkoqf70lc 7356424 7356423 2026-10-07T18:26:02Z Daoudsfouli 2603169 7356424 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] [[Category:wq/zh]] ewszx4qqj0d7bp4yeipdz5aunf68qk0 7356425 7356424 2026-10-07T18:26:31Z Daoudsfouli 2603169 7356425 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] [[Category:wq/zh]] q1u2t141oobr4ho2jr4e4ejtqkbu2be 7356436 7356425 2026-10-07T18:59:34Z Daoudsfouli 2603169 7356436 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] tkgf7pehlo1qfihj1ps0nwpcixwq1eu 7356457 7356436 2026-10-07T19:25:31Z Daoudsfouli 2603169 7356457 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/zgh]] ies7jdrfmzp1x4m3sh1qjlpjsct4ocs 0 3823642 7356689 7353423 2026-10-08T05:13:08Z Ganjidvd 2540604 7356689 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-|var=SM}} {{Wt/rgn/-prep-|var=SM}} '''tra''' #te meż ad dó (o pió) ròbi. {{Wt/rgn/-hyph-|var=SM}} tra {{Wt/rgn/-pron-|var=SM}} [ 'tra ] {{Wt/rgn/-etim-|var=SM}} dal {{Wt/rgn/la|var=SM}} ''intra'' {{Wt/rgn/-sin-|var=SM}} [[Wt/rgn/fra|fra]] {{Wt/rgn/-trans-|var=SM}}{| border=0 width=100% *{{Wt/rgn/fr|var=SM}}: entre *{{Wt/rgn/en|var=SM}}: between *{{Wt/rgn/it|var=SM}}: tra, fra {{Wt/rgn/-it-|var=SM}} {{Wt/rgn/-prep-|var=SM}} '''tra''' #in mezzo a due o più cose #[[Wt/rgn/fra|fra]] {{Wt/rgn/-ref-|var=SM}} [[Category:Wt/rgn]] ltiuulb19djt0kbszf39vcpms6fdj17 7356691 7356689 2026-10-08T05:16:13Z Ganjidvd 2540604 Nẽnca al definiziõn int agl'êtri lènguv agl'è da scrìvar in Rumagnôl 7356691 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-|var=SM}} {{Wt/rgn/-prep-|var=SM}} '''tra''' #te meż ad dó (o pió) ròbi. {{Wt/rgn/-hyph-|var=SM}} tra {{Wt/rgn/-pron-|var=SM}} [ 'tra ] {{Wt/rgn/-etim-|var=SM}} dal {{Wt/rgn/la|var=SM}} ''intra'' {{Wt/rgn/-sin-|var=SM}} [[Wt/rgn/fra|fra]] {{Wt/rgn/-trans-|var=SM}}{| border=0 width=100% *{{Wt/rgn/fr|var=SM}}: entre *{{Wt/rgn/en|var=SM}}: between *{{Wt/rgn/it|var=SM}}: tra, fra {{Wt/rgn/-it-|var=SM}} {{Wt/rgn/-prep-|var=SM}} '''tra''' #[[Wt/rgn/tra#Rumagnùl|tra]] #[[Wt/rgn/fra|fra]] {{Wt/rgn/-ref-|var=SM}} [[Category:Wt/rgn]] tvm5tykqhu4o4s98s7x93wvp4oaxyna 0 3823691 7357269 7354171 2026-10-08T11:43:58Z ङघिञ 2644823 7357269 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Infobox ethnic group | group = Inglish salan | native_name = English people | native_name_lang = en | flag = Flag of England.svg | flag_caption = Flag o' t' Inglish salan | qid = Q42406 }} T' '''Inglish salan''' ar wun ethnic gruup an nation naitiiv ti [[Wp/pih/England|England]], hu tork t' [[Wp/pih/Inglish|Inglish laenghwij]], a [[Wp/pih/West Dcermanik laenghwijz|west]] [[Wp/pih/West Dcermanik laenghwijz|Dcermanik laenghwij]], an share a kommon ancestry, histrei, an kulchur. T' Inglish identity began wi' t' [[Wp/pih/Anglo-Saxons|Anglo-Saxons]], when they were known as t' ''Angelcynn'', meaning "angle kin" ulla "Inglish salan".<ref>{{Wp/pih/Cite book|title=A Companion to J. R. R. Tolkien|last=Atherton|first=Mark|date=2022|publisher=John Wiley & Sons, Ltd|isbn=978-1-119-69145-7|pages=224–234|language=en|chapter=Old English|doi=10.1002/9781119691457.ch18|access-date=2025-03-15|chapter-url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781119691457.ch18|chapter-url-access=subscription}}</ref> Deir ethnonym es derived from t' Angles, wan o' t' [[Wp/pih/Dcermanik salan|Dcermanik salan]] hu settled en Britain araun t' 5th century AD.<ref>[https://www.etymonline.com/index.php?term=English English]. ''Online Etymology Dictionary''. Etymonline.com. [https://web.archive.org/web/20120420193621/http://www.etymonline.com/index.php?term=English Archived] from the original on 20 April 2012. Retrieved 8 July 2011.</ref> == Rilijin == {{Wp/pih/Main|Wp/pih/Rilijin en England}} T' established rilijin o' t' realm esa t' church o' England, whose titular hid es [[Wp/pih/Charles III|Charles III]] although ve worldwide Anglican Communion es overseen b' t' Jenrel Synod o' its bishops under t' authority o' parliament. 26 o' t' church's 42 bishops ar lords spiritual, representing t' church en t' haus o' lords. En 2010, t' church o' England counted 25 million baptised members out o' t' 41 million christians en Great Britain's popylayshun o' 'bout 60 million; araun t' saim time, et also claimed ti baptise wan en eit newborn letl salan.<ref>{{Wp/pih/Cite web |year=2009 |title=2009 Church statistics |url=https://web.archive.org/web/20160408100014/https://www.churchofengland.org/media/1333106/2009churchstatistics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.churchofengland.org/media/1333106/2009churchstatistics.pdf |archive-date=8 April 2016}}</ref> == Laenghwij == {{Wp/pih/See also|Ole Inglish}} [[File:Local_pronunciations_of_bath_in_England.jpg|thumb|Map showing phonological variation within England of the vowel in ''bath'', ''grass'', and ''dance'': {{Wp/pih/Legend|#4F4F4F|'a' {{Wp/pih/IPA|[ä]|cat=no}}}}{{Wp/pih/Legend|#819049|'aa' {{Wp/pih/IPA|[æː]}}}} {{Wp/pih/Legend|#D56371|'ah' {{Wp/pih/IPA|[ɑː]}}}}{{Wp/pih/Legend|#9C4B29|anomalies}}]] Inglish salan traditionally tork t' [[Wp/pih/Inglish|Inglish]] laenghwij, a member o' t' [[Wp/pih/West Dcermanik laenghwij faemilii|West Dcermanik laenghwij faemilii]]. T' modern Inglish laenghwij evolved from Medl Inglish (the form o' laenghwij en use b' t' Inglish salan from t' 12th ti t' 15th century); Medl Inglish waas influenced lexically b' Norman-French, Ole French an Leten. En t' Medl Inglish period Leten waas t' laenghwij o' adminnistrayshun an t' nobility spoke Norman French. Medl Inglish waas itself derived from t' [[Wp/pih/Ole Inglish|Ole Inglish]] o' t' Anglo-Saxon period; en t' northern an iistern parts o' England t' [[Wp/pih/Ole Norse|Ole Norse]] laenghwij o' Danish settlers hed also influenced t' laenghwij. == References == <references /> {{INTERWIKI|Q42406}} 7dpiisdfslz4h7oaav3oogfcpqtgwg8 10 3823741 7356466 7355303 2026-10-07T19:34:04Z Daoudsfouli 2603169 7356466 wikitext text/x-wiki {{Template:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ}} {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ |[[Template: wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} <noinclude> [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]] </noinclude> 8bo9pcupuatr9fkxxo2lbsdl8njzijh 7356467 7356466 2026-10-07T19:34:30Z Daoudsfouli 2603169 Blanked the page 7356467 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 3823742 7356446 7354398 2026-10-07T19:10:20Z Daoudsfouli 2603169 Blanked the page 7356446 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 3823752 7356161 7354494 2026-10-07T12:25:25Z Ulumarifah 2577175 Adding interwiki links to [[d:Q43663]] 7356161 wikitext text/x-wiki [[File:Stockings on floor.jpg|thumb|Kaos sikil]] [[File:Sock (ST477) - Costume Accessory-Sock - MoMu Antwerp.jpg|thumb|Kaos sikil landhung]] '''Kaos sikil''' yaiku salah sijine penganggo hang penting kanggo menungsa njaga sikile. Sakliyane nguweni rasa enak, kaos sikil uga dadi ciri gayane menungsa berai hang bido. Naming milih kaos sikil hang bener dudu perkara gampang. Ana akeh bahan lan jenis kaos sikil hang liya lan penting kanggo ngerteni paran bidane.<ref>.Memahami Bahan dan Jenis Kaos Kaki: Panduan Lengkap untuk Memilih yang Tepat.[https://kaoskaki.co.id/bahan-dan-jenis-kaos-kaki.html Memahami Bahan dan Jenis Kaos Kaki - KaosKaki.co.id | Produsen Kaos Kaki Karya Anak Bangsa].dijuwut 6 Oktober 2026</ref> == Sejarae == Sejarae kaos sikil uwis ana sakat jaman kuna, ring kana ana pirangane ''peradaban'' nganggo wujud primitif teka kaos sikil dienggo njaga sikil. === <small>1. Zaman Kuna</small> === * '''Mesir Kuna''': Kaos sikil kawitane ditemokaken ring Mesir sakat 250 sampek 500 Masehi. Kaos sikil teka jaman iki digawe teka rajutan kasar ambi wujude deriji dipisah, biyasane dienggo barengan ambi sandhal. * '''Yunani lan Romawi Kuna''': Uwong-uwong Yunani lan Romawi uga nganggo kaos sikil sa'derhana hang digawe teka wulune kewan utawa kulit hang ditaleni ring sikil. Uwong Romawi ngarani ''udones'', sak watara Yunani nganggo kain hang dibelebed ring sikil dadi penganggo hang bisa ngilangi hawa adhem. === <small>2. Abad Pertengahan</small> === Ring abad pertengahan, kaos sikil mangkat dikembangaken lan dadi ''simbol status sosial''. Kain wol hang rada alus lan kain kaos mangkat dienggo uwong-uwong sugih, sak watara kanggo rakyat biyasa nganggo bahan hang rada kasar. === <small>3. Renaissance</small> === Ring Eropa ana jaman Renaissance antarane abad ping 15 sampek ping 17, kaos sikil molai duwe ''nilai estetika'' lan dienggo para bangsawan. Rajutan kaos sikil molai rada alus, lan gawe kelir-kelir cerah ambi iyasan hang mewah dadi terkenal. ''Inovasi teknis'' uga hing bisa diindari, kaya gawe edom rajut. === <small>4. Ditemokaken Mesin Rajut (1589)</small> === Ditemokena mesin rajut ambi William Lee ring Inggris taun 1589 ngerubah carane kaos sikil digawe. Iki nduduhaken kadhung produksi kaos sikil ring jumblah gedhi lan bisa efisien. Sedurunge, kabeh kaos sikil dirajut ambi tangan, hang wetune rada suwi. === <small>5. Revolusi Industri</small> === Ring abad ping 19, anane Revolusi Industri, kaos sikil digawe ambi jumblah akeh nggawe mesin-mesin hang lebih moderen. Kaos sikil sakat digawe teka bahan hang luwih akeh maceme kaya katun, sutra, lan wol. Perkembangane iki ndadekaken kaos sikil dadi gampang dienggo masyarakat liyane. === <small>6. Abad ping 20 sampek saiki</small> === Ring abad ping 20, dienggone ''serat sintetis'' kaya ''nilon'', ''polyester'', lan ''spandex'' mulai ana perkembangan, hang nguweni ''elastisitas'' lan rasa enak ngalahi ring kaos sikil. ''Desain'' kaos sikil uga dadi akeh maceme, paran maning ring motif, kelir, lan gunane hang bido-bido, kaya kaos sikil olahraga, santay lan''formal''. Siki, kaos sikil ana ring pirangane model lan bahan hang dipadhakaken ambi ''kebutuhan fungsional'' utawa ''gaya'', dadi bagiyan penting teka ''fashion'' sedina-dina ring sak kupenge dunya.<ref>Sanjaya.[https://blog.pusatkain.com/sejarah-kaos-kaki/ SEJARAH KAOS KAKI – Pusat Kain].dijuwut 6 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] {{INTERWIKI|Q43663}} ktda6tpg16wikppy0c10b2pvw319q0r 0 3823765 7356393 7355370 2026-10-07T17:36:32Z Jskcse4 792350 7356393 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Pagebanner|Dhanushkodi Road (cropped).jpg}} '''தனுஷ்கோடி''' என்பது [[Wy/ta/தமிழ்நாடு|தமிழ்நாட்டில்]], பாம்பன் தீவின் தென்முனையில் அமைந்துள்ள, சுற்றுலாவுக்கு ஏற்ற ஒரு கைவிடப்பட்ட நகரமாகும். பாம்பன் தீவின் கிழக்கு முனையில் உள்ள இந்த நிலப்பட்டை சுமார் 1 கி.மீ. (0.62 மைல்) அகலமும் 18 கி.மீ. (11 மைல்) நீளமும் கொண்டது. ==புரிந்து கொள்க== '''தனுஷ்கோடி''' என்ற பெயருக்கு [[Wy/ta/சமசுகிருதம் சொற்றொடர்நூல்|சமசுகிருதத்தில்]] ('''धनुष्कोटि''' ''தனுஷ்கோடி''), "வில்லின் முனை" என்று பொருள். இது இராமாயணத்தில் வரும் இராமரின் வில்லைக் குறிக்கிறது. வரலாற்று ரீதியாக, தனுஷ்கோடி என்ற வடமொழி கலந்த பெயர் புழக்கத்திற்கு வருவதற்கு முன்பே, தமிழ் இலக்கியங்களில் இப்பகுதி '''கோடி''' (நிலத்தின் எல்லை/முனை) என்றே அழைக்கப்பட்டது. அகநானூற்றுப் பாடலில் இது ''தொன்முது கோட'' (பழமையான, வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க முனை) என்று மிகத் தெளிவாகக் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. 1964-ஆம் ஆண்டுப் புயலில் தனுஷ்கோடி முற்றிலுமாக அழிந்துபோனது. அதன் பின்னர் நகரம் கைவிடப்பட்டது. இடிபாடுகளுக்கு நடுவே அது மீண்டும் உயிர்பெற்று வருவதுபோல் தெரிகிறது: பழைய துறைமுகத்தைச் சுற்றி மீனவர்களின் மர வீடுகள் பல உள்ளன. சாலையோரத்தில் கைவினைப் பொருட்கள் விற்கும் வீடுகளும் உள்ளன. ஒரு தொடக்கப் பள்ளியும் இயங்கி வருகிறது. அஞ்சல் நிலையம், தொடருந்து நிலையம், தேவாலயம், தண்டவாளங்கள் ஆகியவற்றை இடிந்த நிலையில் காணலாம். ஒரு பக்கம் [[Wy/ta/இந்தியப் பெருங்கடல்|இந்தியப் பெருங்கடலும்]] மறுபக்கம் [[Wy/ta/வங்காள விரிகுடா|வங்காள விரிகுடாவும்]] உள்ளன. இரு கடல்களும் சந்திக்கும் இந்த புவியியல் முனைக்கு '''''அரிச்சல் முனை''''' என்ற தமிழ்ப் பெயரும் உண்டு. இயற்கை எழிலுக்காகவும் பறவைகளுக்காகவும் இது பார்க்க வேண்டிய இடமாகும். ==சென்று அடைக== [[File:View @ Rameshwaram.jpg|thumb|தனுஷ்கோடி சாலை]] [[Wy/ta/இராமேசுவரம்|இராமேசுவரத்திலிருந்து]] இந்தியாவின் முனை வரை, ஆதாமின் பாலத்தை (இராமர் சேது) நோக்கிச் செல்லும் முழுமையாகத் தார் போடப்பட்ட சாலை மட்டுமே தனுஷ்கோடியைச் சென்றடைய ஒரே வழி. இராமேசுவரத்திலிருந்து 3, 2a எண் பேருந்துகள் ₹30 கட்டணத்தில் அங்கு அழைத்துச் செல்கின்றன. இரு பேருந்துகளும் கோயிலின் கிழக்கு வாசலுக்குச் சற்று வடக்கே, கடற்கரையோரத்திலிருந்து புறப்படுகின்றன. பயணத்தின்போது இரு பக்கமும் கடலைக் காணலாம்: ஒரு பக்கம் வங்காள விரிகுடா, மறுபக்கம் இந்தியப் பெருங்கடல். வங்காள விரிகுடாப் பக்கம் ஒப்பீட்டளவில் அமைதியாக இருப்பதால் அது "பெண் கடல்" என்று அழைக்கப்படுகிறது; அலைகள் சீறி மோதும் இந்தியப் பெருங்கடல் பக்கம் "ஆண் கடல்" என்று அழைக்கப்படுகிறது. சுட்டெரிக்கும் வெயிலைத் தவிர்க்க மாலையிலோ அதிகாலையிலோ செல்வது நல்லது. பேருந்துகள் காலை 6 மணி முதல் மாலை 6 மணி வரை இயங்குகின்றன. பேருந்துக்குப் பதிலாக, முன்பு பயன்பாட்டில் இருந்த சிறு சரக்குந்தில் பயணிக்கும் அனுபவமும் உங்களுக்குக் கிடைக்கலாம். ==சுற்றிவர== {{Wy/ta/Mapframe}} ==பார்க்க== [[File:Dhanushkodi Ruined Church 3.jpg|thumb|இடிந்த தேவாலயம்]] * {{Wy/ta/See | name=கைவிடப்பட்ட தேவாலயம் | alt= | url= | email= | address= | lat=9.178245 | long=79.415876 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2025-03-29 | content= கைவிடப்பட்ட தேவாலயத்தில் இப்போது எஞ்சியிருப்பது மிகக் குறைவே. நுழைவாயில் சுவர் இன்னும் நிற்கிறது. புனித பீடத்தையும் பின்புறச் சுவரின் சில பகுதிகளையும் இன்றும் காணலாம். பக்கவாட்டு சுவற்றின் வளைவுகளின் எச்சங்கள் இன்றுவரை தென்படுகின்றன. தேவாலய நுழைவாயிலில் உள்ள தற்காலிகக் கடைகளில், இப்பகுதியில் சேகரிக்கப்பட்ட கடற்சிப்பிகளால் செய்த கைவினைப் பொருட்கள் விற்கப்படுகின்றன. }} * {{Wy/ta/See | name=கைவிடப்பட்ட தொடருந்து நிலையம் | alt= | url= | email= | address= | lat=9.179364 | long=79.415615 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2025-03-29 | content=தேவாலயத்துக்கு எதிரே, சாலையின் மறுபக்கத்தில், ஒரு காலத்தில் பரபரப்பாக இயங்கிய தனுஷ்கோடி நிலையத்தின் இடிபாடுகள் உள்ளன. மூன்று உயரமான வளைவுகளும் சிதறிக் கிடக்கும் சில இடிந்த கட்டுமானங்களும் மட்டுமே அந்நிலையத்தின் எச்சங்கள். கைவிடப்பட்ட நகரத்தின் உணர்வைத் தரும் அமைதியான இடம் இது. }} * {{Wy/ta/See | name=மன்னார் வளைகுடா கடல்சார் தேசியப் பூங்கா | alt= | url= | email= | address= | lat=9.1375 | long=79.4725 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q5617576 | lastedit=2023-06-08 | content=மன்னார் வளைகுடாவில் உள்ள 21 சிறு தீவுகளையும் அவற்றை ஒட்டிய பவளப்பாறைகளையும் கொண்ட பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதி. பவளப்பாறைகள், கடற்பாசித் தொகுதிகள், கடற்புற்கள், அலையாத்திக் காடுகள் போன்ற கடல்சார் கூறுகள் இப்பூங்காவில் அடங்கும். பூங்காவுக்குள் கண்ணாடி அடித்தளப் படகுச் சவாரி மூலம் மட்டுமே செல்ல அனுமதி உண்டு. }} * {{Wy/ta/See | name=கோதண்டராமசுவாமி கோயில் | alt= | url= | email= | address= | lat=9.233300 | long=79.348000 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia=Kothandaramaswamy Temple | wikidata=Q15239986 | lastedit=2026-06-20 | content=இராவணனின் தம்பி விபீஷணன் இங்குதான் இராமரிடம் சரணடைந்தார் என்பது பரவலான நம்பிக்கை. }} * {{Wy/ta/See | name=இராமர் சேது | alt=ஆதாம் பாலம் | url= | email= | address= | lat=9.121 | long=79.5217 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q201743 | lastedit=2023-06-08 | content=இந்தியாவிலிருந்து இலங்கை வரை நீளும் சுண்ணாம்புக்கல் மணல்திட்டுகளின் தொடர். இவை முன்பிருந்த நிலப்பாலத்தின் எச்சங்கள் என நிலவியலாளர்கள் கருதுகின்றனர்; தன் மனைவி சீதையை இராவணனிடமிருந்து மீட்க, தன் படையினர் (''வானரர்கள்'') இலங்கைக்குக் கடந்து செல்வதற்காக இராமர் இதைக் கட்டினார் என்று இந்துக்கள் நம்புகின்றனர். }} ==அடுத்த இலக்கு== * [[Wy/ta/இராமேசுவரம்|இராமேசுவரம்]] {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/இராமநாதபுரம் (மாவட்டம்)}} {{Wy/ta/Outlinecity}} {{Wy/ta/Geo||}} [[Category:Wy/ta]] perhmnjkbc37pk2bln5tz7mzf8niyep 0 3823778 7356838 7355481 2026-10-08T07:03:27Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356838 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Jubin Garg (Zubeen Garg)|image=Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|birth_date=18 Nobembor, 1972|birth_place=Tura, Meghaloya, India|death_date=19 Septembor, 2025|death_place=Singapore|occupations=Singer, songwritter, composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director, poet|spouse=[[Wp/mrg/Gorima Garg|Gorima Garg]]}} '''Jubin Garg''' (Ingraji: Zubeen Garg, 18 Nobembor, 1972- 19 Septembor, 2025) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko. Éddo:mang, bí ni:tom adné, ''composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director'', mitomko:sin.<ref>"https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms" ''India Times'' la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> Bí Ohomia, Hindi, Bongali, Mising, Boro, Karbi, Hajong, Tiwa, Garu, Rabha, Dimasa, Deuri, Adi, Galong, Nisi, Monipuri, Kokborok, Uria, Tamil, Telegu, Konnor,Malayalom, Marathi, Sanskrit, Hiddhi, Urdu, Ingraji, Kus-Rajbongshi, Sah bagania, Nepali, Bujpuri atí atí agomlo ni:tom mo:tag. == Ope: odokké érang ami == Jubin Garg-mé dítag 1972 dok 18 Nobembordo Meghaloy mo:rumlok tura mo:tagdo otagai.<ref>https://assam.org/page/zubeen-garg. Assam.org. dokkém la:tag. Langa:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> Bík abudok aminém Muhinimuhon Borthakur odokké anédok aminém Ili Borthakur émtagai.<ref>"https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155" ''NDTV''. la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == * Nom ríksu:pongkodém * Télé po:lo kardungkung * Ajona kai mé:pol dulai * Onjala onjala * I love you * A:ne bograg do * Mitpankupé mélasin * Asinang ola étdíko nom * Oiya oiya oiya no kangkané * Asinsém mo:yatbomyok darling oiya * Así rago * Dumpun * Kangkanoi == Ohomia album == * Onamika (1992) * Hopunor hur (1992) * Junaki mon (1993) * Maya (1994) * Akha (1995) * Ujan Piriti (1995) * Jubinor gan (1996) * Janmoni (1996) * Rong (1996) * Mukti (1997) * (Snigdho junak (1998) * Hobdo (1998) * Meghor boron (1999) * Rangdhali (1999) * Bhor duporia (1999) * Hopun (1999) * Rongmon (1999) * Pakhi (2000) * Hiya mon (2001) * Bandhoi (2002) * Akou hiya mon (2002) * Hikhu (2002) * Sinaki mon (2003) * Poka dhane ringiyay (2003) * Hondhyatora (2003) * Lajuki mon (2004) * Jontro (2004) * Deuka (2005) * Sinaki ghor (2005) * Borokhun (2006) * Hondhyatora 2 (2006) * Mukha (2006) * Hondhya (2006) * Ontora (2007) * Mur priyo git (2008) * Rumal (2008) * Mur ganot jole (2009) * Bahi (2011) * Gan (2011) * Runjun (2012) * Hunali mon (2012) * Mone mone (2012) * Rok (2012) * Mukuta (2012) * Poth (2014) * Kun tumi (2014) * KIng (2015) * Ma (2019) * Sila (2020) == Sinam == Dítag 2025 dok 19 Septembor longédo bí ''Singapore'' amo:lo ui amo:pé gíkangku.<ref>https://www.police.gov.sg/Media-Hub/News/2026/04/20260401_statement_by_the_singapore_police_force_on_conclusion_of_investigations_into_mr_zubeen_garg. Singapore Police Force. dokkém la:tag. La:nga:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q3595893}} migtvur8kkdzhz1o499rxrg9p0dywn2 7356839 7356838 2026-10-08T07:05:31Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356839 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Jubin Garg (Zubeen Garg)|image=Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|birth_date=18 Nobembor, 1972|birth_place=Tura, Meghaloya, India|death_date=19 Septembor, 2025|death_place=Singapore|occupations=Singer, songwritter, composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director, poet|spouse=[[Wp/mrg/Gorima Garg|Gorima Garg]]}} '''Jubin Garg''' (Ingraji: Zubeen Garg, 18 Nobembor, 1972- 19 Septembor, 2025) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko. Éddo:mang, bí ni:tom adné, ''composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director'', mitomko:sin.<ref>"https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms" ''India Times'' la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> Bí Ohomia, Hindi, Bongali, Mising, Boro, Karbi, Hajong, Tiwa, Garu, Rabha, Dimasa, Deuri, Adi, Galong, Nisi, Monipuri, Kokborok, Uria, Tamil, Telegu, Konnor,Malayalom, Marathi, Sanskrit, Hiddhi, Urdu, Ingraji, Kus-Rajbongshi, Sah bagania, Nepali, Bujpuri atí atí agomlo ni:tom mo:tag.<ref>https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html, www.dailypioneer.com la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> == Ope: odokké érang ami == Jubin Garg-mé dítag 1972 dok 18 Nobembordo Meghaloy mo:rumlok tura mo:tagdo otagai.<ref>https://assam.org/page/zubeen-garg. Assam.org. dokkém la:tag. Langa:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> Bík abudok aminém Muhinimuhon Borthakur odokké anédok aminém Ili Borthakur émtagai.<ref>"https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155" ''NDTV''. la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == * Nom ríksu:pongkodém * Télé po:lo kardungkung * Ajona kai mé:pol dulai * Onjala onjala * I love you * A:ne bograg do * Mitpankupé mélasin * Asinang ola étdíko nom * Oiya oiya oiya no kangkané * Asinsém mo:yatbomyok darling oiya * Así rago * Dumpun * Kangkanoi == Ohomia album == * Onamika (1992) * Hopunor hur (1992) * Junaki mon (1993) * Maya (1994) * Akha (1995) * Ujan Piriti (1995) * Jubinor gan (1996) * Janmoni (1996) * Rong (1996) * Mukti (1997) * (Snigdho junak (1998) * Hobdo (1998) * Meghor boron (1999) * Rangdhali (1999) * Bhor duporia (1999) * Hopun (1999) * Rongmon (1999) * Pakhi (2000) * Hiya mon (2001) * Bandhoi (2002) * Akou hiya mon (2002) * Hikhu (2002) * Sinaki mon (2003) * Poka dhane ringiyay (2003) * Hondhyatora (2003) * Lajuki mon (2004) * Jontro (2004) * Deuka (2005) * Sinaki ghor (2005) * Borokhun (2006) * Hondhyatora 2 (2006) * Mukha (2006) * Hondhya (2006) * Ontora (2007) * Mur priyo git (2008) * Rumal (2008) * Mur ganot jole (2009) * Bahi (2011) * Gan (2011) * Runjun (2012) * Hunali mon (2012) * Mone mone (2012) * Rok (2012) * Mukuta (2012) * Poth (2014) * Kun tumi (2014) * KIng (2015) * Ma (2019) * Sila (2020) == Sinam == Dítag 2025 dok 19 Septembor longédo bí ''Singapore'' amo:lo ui amo:pé gíkangku.<ref>https://www.police.gov.sg/Media-Hub/News/2026/04/20260401_statement_by_the_singapore_police_force_on_conclusion_of_investigations_into_mr_zubeen_garg. Singapore Police Force. dokkém la:tag. La:nga:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q3595893}} oeeosuvpjy7cxnaxn0itn6rsxnpmk5g 7356841 7356839 2026-10-08T07:06:48Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356841 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Jubin Garg (Zubeen Garg)|image=Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|birth_date=18 Nobembor, 1972|birth_place=Tura, Meghaloya, India|death_date=19 Septembor, 2025|death_place=Singapore|occupations=Singer, songwritter, composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director, poet|spouse=[[Wp/mrg/Gorima Garg|Gorima Garg]]}} '''Jubin Garg''' (Ingraji: Zubeen Garg, 18 Nobembor, 1972- 19 Septembor, 2025) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko. Éddo:mang, bí ni:tom adné, ''composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director'', mitomko:sin.<ref>"https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms" ''India Times'' la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> Bí Ohomia, Hindi, Bongali, Mising, Boro, Karbi, Hajong, Tiwa, Garu, Rabha, Dimasa, Deuri, Adi, Galong, Nisi, Monipuri, Kokborok, Uria, Tamil, Telegu, Konnor,Malayalom, Marathi, Sanskrit, Hiddhi, Urdu, Ingraji, Kus-Rajbongshi, Sah bagania, Nepali, Bujpuri atí atí agomlo ni:tom mo:tag.<ref>https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html, www.dailypioneer.com la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> <ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/. The Indian Express. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> == Ope: odokké érang ami == Jubin Garg-mé dítag 1972 dok 18 Nobembordo Meghaloy mo:rumlok tura mo:tagdo otagai.<ref>https://assam.org/page/zubeen-garg. Assam.org. dokkém la:tag. Langa:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> Bík abudok aminém Muhinimuhon Borthakur odokké anédok aminém Ili Borthakur émtagai.<ref>"https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155" ''NDTV''. la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == * Nom ríksu:pongkodém * Télé po:lo kardungkung * Ajona kai mé:pol dulai * Onjala onjala * I love you * A:ne bograg do * Mitpankupé mélasin * Asinang ola étdíko nom * Oiya oiya oiya no kangkané * Asinsém mo:yatbomyok darling oiya * Así rago * Dumpun * Kangkanoi == Ohomia album == * Onamika (1992) * Hopunor hur (1992) * Junaki mon (1993) * Maya (1994) * Akha (1995) * Ujan Piriti (1995) * Jubinor gan (1996) * Janmoni (1996) * Rong (1996) * Mukti (1997) * (Snigdho junak (1998) * Hobdo (1998) * Meghor boron (1999) * Rangdhali (1999) * Bhor duporia (1999) * Hopun (1999) * Rongmon (1999) * Pakhi (2000) * Hiya mon (2001) * Bandhoi (2002) * Akou hiya mon (2002) * Hikhu (2002) * Sinaki mon (2003) * Poka dhane ringiyay (2003) * Hondhyatora (2003) * Lajuki mon (2004) * Jontro (2004) * Deuka (2005) * Sinaki ghor (2005) * Borokhun (2006) * Hondhyatora 2 (2006) * Mukha (2006) * Hondhya (2006) * Ontora (2007) * Mur priyo git (2008) * Rumal (2008) * Mur ganot jole (2009) * Bahi (2011) * Gan (2011) * Runjun (2012) * Hunali mon (2012) * Mone mone (2012) * Rok (2012) * Mukuta (2012) * Poth (2014) * Kun tumi (2014) * KIng (2015) * Ma (2019) * Sila (2020) == Sinam == Dítag 2025 dok 19 Septembor longédo bí ''Singapore'' amo:lo ui amo:pé gíkangku.<ref>https://www.police.gov.sg/Media-Hub/News/2026/04/20260401_statement_by_the_singapore_police_force_on_conclusion_of_investigations_into_mr_zubeen_garg. Singapore Police Force. dokkém la:tag. La:nga:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q3595893}} pivqtjw87cp29yt140l6qey0fzi1agy 7356848 7356841 2026-10-08T07:09:44Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356848 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Jubin Garg (Zubeen Garg)|image=Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|birth_date=18 Nobembor, 1972|birth_place=Tura, Meghaloya, India|death_date=19 Septembor, 2025|death_place=Singapore|occupations=Singer, songwritter, composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director, poet|spouse=[[Wp/mrg/Gorima Garg|Gorima Garg]]}} '''Jubin Garg''' (Ingraji: Zubeen Garg, 18 Nobembor, 1972- 19 Septembor, 2025) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko. Éddo:mang, bí ni:tom adné, ''composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director'', mitomko:sin.<ref>"https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms" ''India Times'' la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> Bí Ohomia, Hindi, Bongali, Mising, Boro, Karbi, Hajong, Tiwa, Garu, Rabha, Dimasa, Deuri, Adi, Galong, Nisi, Monipuri, Kokborok, Uria, Tamil, Telegu, Konnor,Malayalom, Marathi, Sanskrit, Hiddhi, Urdu, Ingraji, Kus-Rajbongshi, Sah bagania, Nepali, Bujpuri atí atí agomlo ni:tom mo:tag.<ref>https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html, www.dailypioneer.com la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref><ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/. The Indian Express. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> Dítag 1992 do Jubinké mo:nam Onamika Elbam-dé léndag lédudokké bí ni:tom mo:nam agerém aipé isabomka. == Ope: odokké érang ami == Jubin Garg-mé dítag 1972 dok 18 Nobembordo Meghaloy mo:rumlok tura mo:tagdo otagai.<ref>https://assam.org/page/zubeen-garg. Assam.org. dokkém la:tag. Langa:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> Bík abudok aminém Muhinimuhon Borthakur odokké anédok aminém Ili Borthakur émtagai.<ref>"https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155" ''NDTV''. la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == * Nom ríksu:pongkodém * Télé po:lo kardungkung * Ajona kai mé:pol dulai * Onjala onjala * I love you * A:ne bograg do * Mitpankupé mélasin * Asinang ola étdíko nom * Oiya oiya oiya no kangkané * Asinsém mo:yatbomyok darling oiya * Así rago * Dumpun * Kangkanoi == Ohomia album == * Onamika (1992) * Hopunor hur (1992) * Junaki mon (1993) * Maya (1994) * Akha (1995) * Ujan Piriti (1995) * Jubinor gan (1996) * Janmoni (1996) * Rong (1996) * Mukti (1997) * (Snigdho junak (1998) * Hobdo (1998) * Meghor boron (1999) * Rangdhali (1999) * Bhor duporia (1999) * Hopun (1999) * Rongmon (1999) * Pakhi (2000) * Hiya mon (2001) * Bandhoi (2002) * Akou hiya mon (2002) * Hikhu (2002) * Sinaki mon (2003) * Poka dhane ringiyay (2003) * Hondhyatora (2003) * Lajuki mon (2004) * Jontro (2004) * Deuka (2005) * Sinaki ghor (2005) * Borokhun (2006) * Hondhyatora 2 (2006) * Mukha (2006) * Hondhya (2006) * Ontora (2007) * Mur priyo git (2008) * Rumal (2008) * Mur ganot jole (2009) * Bahi (2011) * Gan (2011) * Runjun (2012) * Hunali mon (2012) * Mone mone (2012) * Rok (2012) * Mukuta (2012) * Poth (2014) * Kun tumi (2014) * KIng (2015) * Ma (2019) * Sila (2020) == Sinam == Dítag 2025 dok 19 Septembor longédo bí ''Singapore'' amo:lo ui amo:pé gíkangku.<ref>https://www.police.gov.sg/Media-Hub/News/2026/04/20260401_statement_by_the_singapore_police_force_on_conclusion_of_investigations_into_mr_zubeen_garg. Singapore Police Force. dokkém la:tag. La:nga:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q3595893}} r84jypdq46g4lctclqgxvjkp7op2lx3 7356851 7356848 2026-10-08T07:10:54Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356851 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Jubin Garg (Zubeen Garg)|image=Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|birth_date=18 Nobembor, 1972|birth_place=Tura, Meghaloya, India|death_date=19 Septembor, 2025|death_place=Singapore|occupations=Singer, songwritter, composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director, poet|spouse=[[Wp/mrg/Gorima Garg|Gorima Garg]]}} '''Jubin Garg''' (Ingraji: Zubeen Garg, 18 Nobembor, 1972- 19 Septembor, 2025) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko. Éddo:mang, bí ni:tom adné, ''composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director'', mitomko:sin.<ref>"https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms" ''India Times'' la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> Bí Ohomia, Hindi, Bongali, Mising, Boro, Karbi, Hajong, Tiwa, Garu, Rabha, Dimasa, Deuri, Adi, Galong, Nisi, Monipuri, Kokborok, Uria, Tamil, Telegu, Konnor,Malayalom, Marathi, Sanskrit, Hiddhi, Urdu, Ingraji, Kus-Rajbongshi, Sah bagania, Nepali, Bujpuri atí atí agomlo ni:tom mo:tag.<ref>https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html, www.dailypioneer.com la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref><ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/. The Indian Express. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> Dítag 1992 do Jubinké mo:nam Onamika Elbam-dé léndag<ref>https://www.futuresounds.in/store/anamika/. futuresounds.com. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> lédudokké bí ni:tom mo:nam agerém aipé isabomka. == Ope: odokké érang ami == Jubin Garg-mé dítag 1972 dok 18 Nobembordo Meghaloy mo:rumlok tura mo:tagdo otagai.<ref>https://assam.org/page/zubeen-garg. Assam.org. dokkém la:tag. Langa:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> Bík abudok aminém Muhinimuhon Borthakur odokké anédok aminém Ili Borthakur émtagai.<ref>"https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155" ''NDTV''. la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == * Nom ríksu:pongkodém * Télé po:lo kardungkung * Ajona kai mé:pol dulai * Onjala onjala * I love you * A:ne bograg do * Mitpankupé mélasin * Asinang ola étdíko nom * Oiya oiya oiya no kangkané * Asinsém mo:yatbomyok darling oiya * Así rago * Dumpun * Kangkanoi == Ohomia album == * Onamika (1992) * Hopunor hur (1992) * Junaki mon (1993) * Maya (1994) * Akha (1995) * Ujan Piriti (1995) * Jubinor gan (1996) * Janmoni (1996) * Rong (1996) * Mukti (1997) * (Snigdho junak (1998) * Hobdo (1998) * Meghor boron (1999) * Rangdhali (1999) * Bhor duporia (1999) * Hopun (1999) * Rongmon (1999) * Pakhi (2000) * Hiya mon (2001) * Bandhoi (2002) * Akou hiya mon (2002) * Hikhu (2002) * Sinaki mon (2003) * Poka dhane ringiyay (2003) * Hondhyatora (2003) * Lajuki mon (2004) * Jontro (2004) * Deuka (2005) * Sinaki ghor (2005) * Borokhun (2006) * Hondhyatora 2 (2006) * Mukha (2006) * Hondhya (2006) * Ontora (2007) * Mur priyo git (2008) * Rumal (2008) * Mur ganot jole (2009) * Bahi (2011) * Gan (2011) * Runjun (2012) * Hunali mon (2012) * Mone mone (2012) * Rok (2012) * Mukuta (2012) * Poth (2014) * Kun tumi (2014) * KIng (2015) * Ma (2019) * Sila (2020) == Sinam == Dítag 2025 dok 19 Septembor longédo bí ''Singapore'' amo:lo ui amo:pé gíkangku.<ref>https://www.police.gov.sg/Media-Hub/News/2026/04/20260401_statement_by_the_singapore_police_force_on_conclusion_of_investigations_into_mr_zubeen_garg. Singapore Police Force. dokkém la:tag. La:nga:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q3595893}} 1ery426ujte9x8dduo9en0z4duc2wli 7356858 7356851 2026-10-08T07:13:45Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356858 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Jubin Garg (Zubeen Garg)|image=Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|birth_date=18 Nobembor, 1972|birth_place=Tura, Meghaloya, India|death_date=19 Septembor, 2025|death_place=Singapore|occupations=Singer, songwritter, composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director, poet|spouse=[[Wp/mrg/Gorima Garg|Gorima Garg]]}} '''Jubin Garg''' (Ingraji: Zubeen Garg, 18 Nobembor, 1972- 19 Septembor, 2025) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko. Éddo:mang, bí ni:tom adné, ''composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director'', mitomko:sin.<ref>"https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms" ''India Times'' la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> Bí Ohomia, Hindi, Bongali, Mising, Boro, Karbi, Hajong, Tiwa, Garu, Rabha, Dimasa, Deuri, Adi, Galong, Nisi, Monipuri, Kokborok, Uria, Tamil, Telegu, Konnor,Malayalom, Marathi, Sanskrit, Hiddhi, Urdu, Ingraji, Kus-Rajbongshi, Sah bagania, Nepali, Bujpuri atí atí agomlo ni:tom mo:tag.<ref>https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html, www.dailypioneer.com la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref><ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/. The Indian Express. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> Dítag 1992 do Jubinké mo:nam Onamika Elbam-dé léndag<ref>https://www.futuresounds.in/store/anamika/. futuresounds.com. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> lédudokké bí ni:tom mo:nam agerém aipé isabomka. 33 dítagkíramko Jubin Garg bí ni:tom ager gerla 40ko agomlo 38,000 bojéyangko ni:tom la:léntag. == Ope: odokké érang ami == Jubin Garg-mé dítag 1972 dok 18 Nobembordo Meghaloy mo:rumlok tura mo:tagdo otagai.<ref>https://assam.org/page/zubeen-garg. Assam.org. dokkém la:tag. Langa:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> Bík abudok aminém Muhinimuhon Borthakur odokké anédok aminém Ili Borthakur émtagai.<ref>"https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155" ''NDTV''. la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == * Nom ríksu:pongkodém * Télé po:lo kardungkung * Ajona kai mé:pol dulai * Onjala onjala * I love you * A:ne bograg do * Mitpankupé mélasin * Asinang ola étdíko nom * Oiya oiya oiya no kangkané * Asinsém mo:yatbomyok darling oiya * Así rago * Dumpun * Kangkanoi == Ohomia album == * Onamika (1992) * Hopunor hur (1992) * Junaki mon (1993) * Maya (1994) * Akha (1995) * Ujan Piriti (1995) * Jubinor gan (1996) * Janmoni (1996) * Rong (1996) * Mukti (1997) * (Snigdho junak (1998) * Hobdo (1998) * Meghor boron (1999) * Rangdhali (1999) * Bhor duporia (1999) * Hopun (1999) * Rongmon (1999) * Pakhi (2000) * Hiya mon (2001) * Bandhoi (2002) * Akou hiya mon (2002) * Hikhu (2002) * Sinaki mon (2003) * Poka dhane ringiyay (2003) * Hondhyatora (2003) * Lajuki mon (2004) * Jontro (2004) * Deuka (2005) * Sinaki ghor (2005) * Borokhun (2006) * Hondhyatora 2 (2006) * Mukha (2006) * Hondhya (2006) * Ontora (2007) * Mur priyo git (2008) * Rumal (2008) * Mur ganot jole (2009) * Bahi (2011) * Gan (2011) * Runjun (2012) * Hunali mon (2012) * Mone mone (2012) * Rok (2012) * Mukuta (2012) * Poth (2014) * Kun tumi (2014) * KIng (2015) * Ma (2019) * Sila (2020) == Sinam == Dítag 2025 dok 19 Septembor longédo bí ''Singapore'' amo:lo ui amo:pé gíkangku.<ref>https://www.police.gov.sg/Media-Hub/News/2026/04/20260401_statement_by_the_singapore_police_force_on_conclusion_of_investigations_into_mr_zubeen_garg. Singapore Police Force. dokkém la:tag. La:nga:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q3595893}} gmoz5cnp5cz9ok7gqipt3is7eom1r1r 7356862 7356858 2026-10-08T07:15:22Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356862 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Jubin Garg (Zubeen Garg)|image=Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|birth_date=18 Nobembor, 1972|birth_place=Tura, Meghaloya, India|death_date=19 Septembor, 2025|death_place=Singapore|occupations=Singer, songwritter, composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director, poet|spouse=[[Wp/mrg/Gorima Garg|Gorima Garg]]}} '''Jubin Garg''' (Ingraji: Zubeen Garg, 18 Nobembor, 1972- 19 Septembor, 2025) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko. Éddo:mang, bí ni:tom adné, ''composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director'', mitomko:sin.<ref>"https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms" ''India Times'' la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> Bí Ohomia, Hindi, Bongali, Mising, Boro, Karbi, Hajong, Tiwa, Garu, Rabha, Dimasa, Deuri, Adi, Galong, Nisi, Monipuri, Kokborok, Uria, Tamil, Telegu, Konnor,Malayalom, Marathi, Sanskrit, Hiddhi, Urdu, Ingraji, Kus-Rajbongshi, Sah bagania, Nepali, Bujpuri atí atí agomlo ni:tom mo:tag.<ref>https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html, ''www.dailypioneer.com'' la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref><ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/. ''The Indian Expres''s. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> Dítag 1992 do Jubinké mo:nam Onamika Elbam-dé léndag<ref>https://www.futuresounds.in/store/anamika/. ''futuresounds.com''. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> lédudokké bí ni:tom mo:nam agerém aipé isabomka. 33 dítagkíramko Jubin Garg bí ni:tom ager gerla 40ko agomlo 38,000 bojéyangko ni:tom la:léntag.<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece. ''The Hindu''. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> == Ope: odokké érang ami == Jubin Garg-mé dítag 1972 dok 18 Nobembordo Meghaloy mo:rumlok tura mo:tagdo otagai.<ref>https://assam.org/page/zubeen-garg. Assam.org. dokkém la:tag. Langa:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> Bík abudok aminém Muhinimuhon Borthakur odokké anédok aminém Ili Borthakur émtagai.<ref>"https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155" ''NDTV''. la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == * Nom ríksu:pongkodém * Télé po:lo kardungkung * Ajona kai mé:pol dulai * Onjala onjala * I love you * A:ne bograg do * Mitpankupé mélasin * Asinang ola étdíko nom * Oiya oiya oiya no kangkané * Asinsém mo:yatbomyok darling oiya * Así rago * Dumpun * Kangkanoi == Ohomia album == * Onamika (1992) * Hopunor hur (1992) * Junaki mon (1993) * Maya (1994) * Akha (1995) * Ujan Piriti (1995) * Jubinor gan (1996) * Janmoni (1996) * Rong (1996) * Mukti (1997) * (Snigdho junak (1998) * Hobdo (1998) * Meghor boron (1999) * Rangdhali (1999) * Bhor duporia (1999) * Hopun (1999) * Rongmon (1999) * Pakhi (2000) * Hiya mon (2001) * Bandhoi (2002) * Akou hiya mon (2002) * Hikhu (2002) * Sinaki mon (2003) * Poka dhane ringiyay (2003) * Hondhyatora (2003) * Lajuki mon (2004) * Jontro (2004) * Deuka (2005) * Sinaki ghor (2005) * Borokhun (2006) * Hondhyatora 2 (2006) * Mukha (2006) * Hondhya (2006) * Ontora (2007) * Mur priyo git (2008) * Rumal (2008) * Mur ganot jole (2009) * Bahi (2011) * Gan (2011) * Runjun (2012) * Hunali mon (2012) * Mone mone (2012) * Rok (2012) * Mukuta (2012) * Poth (2014) * Kun tumi (2014) * KIng (2015) * Ma (2019) * Sila (2020) == Sinam == Dítag 2025 dok 19 Septembor longédo bí ''Singapore'' amo:lo ui amo:pé gíkangku.<ref>https://www.police.gov.sg/Media-Hub/News/2026/04/20260401_statement_by_the_singapore_police_force_on_conclusion_of_investigations_into_mr_zubeen_garg. Singapore Police Force. dokkém la:tag. La:nga:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q3595893}} d0owcn2401zacekhj9unl5sijglc09d 7356864 7356862 2026-10-08T07:16:28Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356864 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Jubin Garg (Zubeen Garg)|image=Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|birth_date=18 Nobembor, 1972|birth_place=Tura, Meghaloya, India|death_date=19 Septembor, 2025|death_place=Singapore|occupations=Singer, songwritter, composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director, poet|spouse=[[Wp/mrg/Gorima Garg|Gorima Garg]]}} '''Jubin Garg''' (Ingraji: Zubeen Garg, 18 Nobembor, 1972- 19 Septembor, 2025) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko. Éddo:mang, bí ni:tom adné, ''composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director'', mitomko:sin.<ref>"https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms" ''India Times'' la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> Bí Ohomia, Hindi, Bongali, Mising, Boro, Karbi, Hajong, Tiwa, Garu, Rabha, Dimasa, Deuri, Adi, Galong, Nisi, Monipuri, Kokborok, Uria, Tamil, Telegu, Konnor,Malayalom, Marathi, Sanskrit, Hiddhi, Urdu, Ingraji, Kus-Rajbongshi, Sah bagania, Nepali, Bujpuri atí atí agomlo ni:tom mo:tag.<ref>https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html, ''www.dailypioneer.com'' la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref><ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/. ''The Indian Expres''s. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> Dítag 1992 do Jubinké mo:nam Onamika Elbam-dé léndag<ref>https://www.futuresounds.in/store/anamika/. ''futuresounds.com''. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> lédudokké bí ni:tom mo:nam agerém aipé isabomka. 33 dítagkíramko Jubin Garg bí ni:tom ager gerla 40ko agomlo 38,000 bojéyangko ni:tom la:léntag.<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece. ''The Hindu''. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref><ref>https://www.thestatesman.com/entertainment/from-anamika-to-ya-ali-zubeen-garg-a-man-of-many-emotions-bids-farewell-1503488612.html. ''The Statesma''. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> == Ope: odokké érang ami == Jubin Garg-mé dítag 1972 dok 18 Nobembordo Meghaloy mo:rumlok tura mo:tagdo otagai.<ref>https://assam.org/page/zubeen-garg. Assam.org. dokkém la:tag. Langa:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> Bík abudok aminém Muhinimuhon Borthakur odokké anédok aminém Ili Borthakur émtagai.<ref>"https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155" ''NDTV''. la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == * Nom ríksu:pongkodém * Télé po:lo kardungkung * Ajona kai mé:pol dulai * Onjala onjala * I love you * A:ne bograg do * Mitpankupé mélasin * Asinang ola étdíko nom * Oiya oiya oiya no kangkané * Asinsém mo:yatbomyok darling oiya * Así rago * Dumpun * Kangkanoi == Ohomia album == * Onamika (1992) * Hopunor hur (1992) * Junaki mon (1993) * Maya (1994) * Akha (1995) * Ujan Piriti (1995) * Jubinor gan (1996) * Janmoni (1996) * Rong (1996) * Mukti (1997) * (Snigdho junak (1998) * Hobdo (1998) * Meghor boron (1999) * Rangdhali (1999) * Bhor duporia (1999) * Hopun (1999) * Rongmon (1999) * Pakhi (2000) * Hiya mon (2001) * Bandhoi (2002) * Akou hiya mon (2002) * Hikhu (2002) * Sinaki mon (2003) * Poka dhane ringiyay (2003) * Hondhyatora (2003) * Lajuki mon (2004) * Jontro (2004) * Deuka (2005) * Sinaki ghor (2005) * Borokhun (2006) * Hondhyatora 2 (2006) * Mukha (2006) * Hondhya (2006) * Ontora (2007) * Mur priyo git (2008) * Rumal (2008) * Mur ganot jole (2009) * Bahi (2011) * Gan (2011) * Runjun (2012) * Hunali mon (2012) * Mone mone (2012) * Rok (2012) * Mukuta (2012) * Poth (2014) * Kun tumi (2014) * KIng (2015) * Ma (2019) * Sila (2020) == Sinam == Dítag 2025 dok 19 Septembor longédo bí ''Singapore'' amo:lo ui amo:pé gíkangku.<ref>https://www.police.gov.sg/Media-Hub/News/2026/04/20260401_statement_by_the_singapore_police_force_on_conclusion_of_investigations_into_mr_zubeen_garg. Singapore Police Force. dokkém la:tag. La:nga:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q3595893}} ben0r4cz1trytr7e02yoc3w07k1elkm 7356883 7356864 2026-10-08T07:47:16Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356883 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Jubin Garg (Zubeen Garg)|image=Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|birth_date=18 Nobembor, 1972|birth_place=Tura, Meghaloya, India|death_date=19 Septembor, 2025|death_place=Singapore|occupations=Singer, songwritter, composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director, poet|spouse=[[Wp/mrg/Gorima Garg|Gorima Soikia Garg]]}} '''Jubin Garg''' (Ingraji: Zubeen Garg, 18 Nobembor, 1972- 19 Septembor, 2025) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko. Éddo:mang, bí ni:tom adné, ''composer, music director, music producer, lyricist, actor, film director'', mitomko:sin.<ref>"https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms" ''India Times'' la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> Bí Ohomia, Hindi, Bongali, Mising, Boro, Karbi, Hajong, Tiwa, Garu, Rabha, Dimasa, Deuri, Adi, Galong, Nisi, Monipuri, Kokborok, Uria, Tamil, Telegu, Konnor,Malayalom, Marathi, Sanskrit, Hiddhi, Urdu, Ingraji, Kus-Rajbongshi, Sah bagania, Nepali, Bujpuri atí atí agomlo ni:tom mo:tag.<ref>https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html, ''www.dailypioneer.com'' la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref><ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/. ''The Indian Expres''s. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> Dítag 1992 do Jubinké mo:nam Onamika Elbam-dé léndag<ref>https://www.futuresounds.in/store/anamika/. ''futuresounds.com''. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> lédudokké bí ni:tom mo:nam agerém aipé isabomka. 33 dítagkíramko Jubin Garg bí ni:tom ager gerla 40ko agomlo 38,000 bojéyangko ni:tom la:léntag.<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece. ''The Hindu''. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref><ref>https://www.thestatesman.com/entertainment/from-anamika-to-ya-ali-zubeen-garg-a-man-of-many-emotions-bids-farewell-1503488612.html. ''The Statesma''. la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> == Ope: odokké érang ami == Jubin Garg-mé dítag 1972 dok 18 Nobembordo Meghaloy mo:rumlok tura mo:tagdo otagai.<ref>https://assam.org/page/zubeen-garg. Assam.org. dokkém la:tag. Langa:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> Bík abudok aminém Muhinimuhon Borthakur odokké anédok aminém Ili Borthakur émtagai.<ref>"https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155" ''NDTV''. la:tag: 6 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == * Nom ríksu:pongkodém * Télé po:lo kardungkung * Ajona kai mé:pol dulai * Onjala onjala * I love you * A:ne bograg do * Mitpankupé mélasin * Asinang ola étdíko nom * Oiya oiya oiya no kangkané * Asinsém mo:yatbomyok darling oiya * Así rago * Dumpun * Kangkanoi == Ohomia album == * Onamika (1992) * Hopunor hur (1992) * Junaki mon (1993) * Maya (1994) * Akha (1995) * Ujan Piriti (1995) * Jubinor gan (1996) * Janmoni (1996) * Rong (1996) * Mukti (1997) * (Snigdho junak (1998) * Hobdo (1998) * Meghor boron (1999) * Rangdhali (1999) * Bhor duporia (1999) * Hopun (1999) * Rongmon (1999) * Pakhi (2000) * Hiya mon (2001) * Bandhoi (2002) * Akou hiya mon (2002) * Hikhu (2002) * Sinaki mon (2003) * Poka dhane ringiyay (2003) * Hondhyatora (2003) * Lajuki mon (2004) * Jontro (2004) * Deuka (2005) * Sinaki ghor (2005) * Borokhun (2006) * Hondhyatora 2 (2006) * Mukha (2006) * Hondhya (2006) * Ontora (2007) * Mur priyo git (2008) * Rumal (2008) * Mur ganot jole (2009) * Bahi (2011) * Gan (2011) * Runjun (2012) * Hunali mon (2012) * Mone mone (2012) * Rok (2012) * Mukuta (2012) * Poth (2014) * Kun tumi (2014) * KIng (2015) * Ma (2019) * Sila (2020) == Sinam == Dítag 2025 dok 19 Septembor longédo bí ''Singapore'' amo:lo ui amo:pé gíkangku.<ref>https://www.police.gov.sg/Media-Hub/News/2026/04/20260401_statement_by_the_singapore_police_force_on_conclusion_of_investigations_into_mr_zubeen_garg. Singapore Police Force. dokkém la:tag. La:nga:nam dítag: 6 oktubor, 2026</ref> == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q3595893}} sy3e121k7x9nx8tgv6uu9783b7rb1ae 0 3823841 7356252 7354948 2026-10-07T13:40:43Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356252 wikitext text/x-wiki Catherine Nanziri (akazaarwa ebiro 13 September 1999, Kampala) n'omuteezi w'ebikonde omu Uganda.<ref>AfricaNews (24 May 2022). [https://www.africanews.com/2022/05/24/catherine-nanziri-fighting-poverty-prejudice-to-become-uganda-s-boxing-champion/ "Catherine Nanziri: Fighting poverty, prejudice to become Uganda's boxing champion]". Africanews. Retrieved 4 July 2025.</ref><ref>AfricaNews (5 June 2021). [https://www.africanews.com/2021/06/05/uganda-s-first-female-boxer-ready-for-tokyo-olympic-games-this-summer/ "Uganda's first female boxer ready for Tokyo Olympic Games this summer]". Africanews. Retrieved 4 July 2025.</ref><ref>Abdusalam, Kigozi (25 July 2021). "Olympics: Boxer Catherine Nanziri Bows Out at Round of 32". ChimpReports. Retrieved 4 July 2025.</ref> Akahakahakana omu mpaka z'abakazi ez'oburemeezi bw'ekibumba aha mizaano ya Summer Olympics eya 2020.[5][6] == Omurimo gw'okuteera ebikonde == Nanziri akatandika omurimo gwe gw'okuteera ebikonde omuri 2015 aha ishomero rya Agrrey Memorial ahabw'okuhigwa abazaani abaabaire nibatendekwa aha ishomero.[1] Akaruga omu muzaano kuta amaani omu mishomo ye kugira ngu amalize okukora ebibuuzo bye bya O level. Kwonka akagaruka omuri 2018 bwanyima y'okuza omu mpaka ezimwe ahu yaareebire abandiishiki bagyenzi be barikukora kurungi.[1] Nanziri akatandika orugyendo rwe rw'okuhika aha mpaka za Olympics n'empaka z'omwihanga ezirikugyenderera okuronda tiimu erikubaasa kugyenda omu mpaka za Olympics omuri Dakar Senegal omuri 2020.[1][2][3] Aha mizaano ya orimpiki, Nanziri akasingwa Tsukimi Namiki owa Japan kwonka eki tikiramuhwereire kuguma aine obwesigye omu muzaano.[1][2] == Amagara g'omuntu == Nanziri akazaarirwa omuri Lweza ahari Vincent Lukyamuzi na Dorothy Nakitende kandi niwe wa kabiri omu ka y'abaana bataano.[1] == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] mo6741ewjbtapdaapvrwrw5mosuijg1 7356253 7356252 2026-10-07T13:41:05Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356253 wikitext text/x-wiki Catherine Nanziri (akazaarwa ebiro 13 okwamwenda omuri 1999, Kampala) n'omuteezi w'ebikonde omu Uganda.<ref>AfricaNews (24 May 2022). [https://www.africanews.com/2022/05/24/catherine-nanziri-fighting-poverty-prejudice-to-become-uganda-s-boxing-champion/ "Catherine Nanziri: Fighting poverty, prejudice to become Uganda's boxing champion]". Africanews. Retrieved 4 July 2025.</ref><ref>AfricaNews (5 June 2021). [https://www.africanews.com/2021/06/05/uganda-s-first-female-boxer-ready-for-tokyo-olympic-games-this-summer/ "Uganda's first female boxer ready for Tokyo Olympic Games this summer]". Africanews. Retrieved 4 July 2025.</ref><ref>Abdusalam, Kigozi (25 July 2021). "Olympics: Boxer Catherine Nanziri Bows Out at Round of 32". ChimpReports. Retrieved 4 July 2025.</ref> Akahakahakana omu mpaka z'abakazi ez'oburemeezi bw'ekibumba aha mizaano ya Summer Olympics eya 2020.[5][6] == Omurimo gw'okuteera ebikonde == Nanziri akatandika omurimo gwe gw'okuteera ebikonde omuri 2015 aha ishomero rya Agrrey Memorial ahabw'okuhigwa abazaani abaabaire nibatendekwa aha ishomero.[1] Akaruga omu muzaano kuta amaani omu mishomo ye kugira ngu amalize okukora ebibuuzo bye bya O level. Kwonka akagaruka omuri 2018 bwanyima y'okuza omu mpaka ezimwe ahu yaareebire abandiishiki bagyenzi be barikukora kurungi.[1] Nanziri akatandika orugyendo rwe rw'okuhika aha mpaka za Olympics n'empaka z'omwihanga ezirikugyenderera okuronda tiimu erikubaasa kugyenda omu mpaka za Olympics omuri Dakar Senegal omuri 2020.[1][2][3] Aha mizaano ya orimpiki, Nanziri akasingwa Tsukimi Namiki owa Japan kwonka eki tikiramuhwereire kuguma aine obwesigye omu muzaano.[1][2] == Amagara g'omuntu == Nanziri akazaarirwa omuri Lweza ahari Vincent Lukyamuzi na Dorothy Nakitende kandi niwe wa kabiri omu ka y'abaana bataano.[1] == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] mbdrsfq3rk8wyq7j8cj63sn0vqjrfuq 7356254 7356253 2026-10-07T13:41:18Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356254 wikitext text/x-wiki Catherine Nanziri (akazaarwa ebiro 13 okwamwenda omuri 1999, Kampala) n'omuteezi w'ebikonde omuri Uganda.<ref>AfricaNews (24 May 2022). [https://www.africanews.com/2022/05/24/catherine-nanziri-fighting-poverty-prejudice-to-become-uganda-s-boxing-champion/ "Catherine Nanziri: Fighting poverty, prejudice to become Uganda's boxing champion]". Africanews. Retrieved 4 July 2025.</ref><ref>AfricaNews (5 June 2021). [https://www.africanews.com/2021/06/05/uganda-s-first-female-boxer-ready-for-tokyo-olympic-games-this-summer/ "Uganda's first female boxer ready for Tokyo Olympic Games this summer]". Africanews. Retrieved 4 July 2025.</ref><ref>Abdusalam, Kigozi (25 July 2021). "Olympics: Boxer Catherine Nanziri Bows Out at Round of 32". ChimpReports. Retrieved 4 July 2025.</ref> Akahakahakana omu mpaka z'abakazi ez'oburemeezi bw'ekibumba aha mizaano ya Summer Olympics eya 2020.[5][6] == Omurimo gw'okuteera ebikonde == Nanziri akatandika omurimo gwe gw'okuteera ebikonde omuri 2015 aha ishomero rya Agrrey Memorial ahabw'okuhigwa abazaani abaabaire nibatendekwa aha ishomero.[1] Akaruga omu muzaano kuta amaani omu mishomo ye kugira ngu amalize okukora ebibuuzo bye bya O level. Kwonka akagaruka omuri 2018 bwanyima y'okuza omu mpaka ezimwe ahu yaareebire abandiishiki bagyenzi be barikukora kurungi.[1] Nanziri akatandika orugyendo rwe rw'okuhika aha mpaka za Olympics n'empaka z'omwihanga ezirikugyenderera okuronda tiimu erikubaasa kugyenda omu mpaka za Olympics omuri Dakar Senegal omuri 2020.[1][2][3] Aha mizaano ya orimpiki, Nanziri akasingwa Tsukimi Namiki owa Japan kwonka eki tikiramuhwereire kuguma aine obwesigye omu muzaano.[1][2] == Amagara g'omuntu == Nanziri akazaarirwa omuri Lweza ahari Vincent Lukyamuzi na Dorothy Nakitende kandi niwe wa kabiri omu ka y'abaana bataano.[1] == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] fl0yi354az1lmuowtykd45023obbal5 0 3823845 7356272 7355080 2026-10-07T13:46:44Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356272 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 June 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga 2005 kuhisya 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha 6 June 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha 15 April 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == 6v3x9a9kfvsuyxw2076smeps8h82jdk 7356274 7356272 2026-10-07T13:46:58Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356274 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 June 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha 6 June 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha 15 April 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == r51bogqv9jvq4wyl9c4c87709gwpi0k 7356275 7356274 2026-10-07T13:47:16Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356275 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 June 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha 6 June 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha 15 April 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == gfosaek7ovl8x2gy4h3ayro9hv9lxxn 7356276 7356275 2026-10-07T13:47:49Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356276 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha 6 June 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha 15 April 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == rorg2pxppetuhdp56mnzirb855iu7dw 7356278 7356276 2026-10-07T13:48:25Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356278 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha 6 June 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha 15 April 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == t6zilblm8qaqlkiipxrz22lveoktl5j 7356279 7356278 2026-10-07T13:48:48Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356279 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha 6 June 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha 15 April 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == 0ccy5l4yw5d72jjtkypregkkdifmq4d 7356318 7356279 2026-10-07T14:54:49Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust */ 7356318 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha biro 6 Okwa mukaaga omuri 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha 15 April 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == cricy9tbd3jttyuh305egjv3t6wwax5 7356319 7356318 2026-10-07T14:55:20Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust */ 7356319 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha biro 6 Okwa mukaaga omuri 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha biro 15 Okwakana omuri 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == cyhtccmri9ywdpdfukcaucwtrzvdxni 7356320 7356319 2026-10-07T14:55:51Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust */ 7356320 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha biro 6 Okwa mukaaga omuri 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha biro 15 Okwakana omuri 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano omuri 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == oo45vt99q3fae6dr5ko8gnsh2ykxri9 7356321 7356320 2026-10-07T14:56:07Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* Amagara g'obukuru */ 7356321 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha biro 6 Okwa mukaaga omuri 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha biro 15 Okwakana omuri 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano omuri 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana omuri 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == eg24u5htpd63a59c8pyi5io16z28wov 7356322 7356321 2026-10-07T14:56:18Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* Amagara g'obukuru */ 7356322 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha biro 6 Okwa mukaaga omuri 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha biro 15 Okwakana omuri 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano omuri 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omu 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana omuri 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga omuri 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == g4eotjljhbiqg02cmato59107nf6xe6 7356323 7356322 2026-10-07T14:56:31Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* Amagara g'obukuru */ 7356323 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha biro 6 Okwa mukaaga omuri 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha biro 15 Okwakana omuri 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano omuri 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omuri 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana omuri 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga omuri 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == 4km18ueddll5f3yam92zv5vp72v58m7 7356324 7356323 2026-10-07T14:56:52Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* Amagara g'obukuru */ 7356324 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha biro 6 Okwa mukaaga omuri 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha biro 15 Okwakana omuri 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano omuri 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana omuri 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omuri 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana omuri 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga omuri 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == 8o6q0o58asb2tbvmorpv6w77b355bgr 7356325 7356324 2026-10-07T14:59:57Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust */ 7356325 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda omuri 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha biro 6 Okwa mukaaga omuri 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha biro 15 Okwakana omuri 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano omuri 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana omuri 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omuri 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana omuri 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga omuri 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == ktzupecpw40fk1obhdayqz8ft4z0oi7 7356326 7356325 2026-10-07T15:00:19Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* Amagara g'omu buto */ 7356326 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi omuri 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda omuri 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha biro 6 Okwa mukaaga omuri 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha biro 15 Okwakana omuri 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano omuri 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana omuri 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omuri 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana omuri 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga omuri 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == d1eoth51yoyliqxjrgme8chxhhf5xr4 7356327 7356326 2026-10-07T15:00:39Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* Robert Mugabe */ 7356327 wikitext text/x-wiki '''John Tucker Mugabi Sentamu, Baron Sentamu,''' PC (/ˈsɛntəmuː/;<ref name=":1">"[http://phonetic-blog.blogspot.de/2012/10/an-archiepiscopal-mnemonic.html an archiepiscopal mnemonic".] 8 October 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 10 October 2012</ref> okushoboorora kwa Luganda: [sːéːntámû]; akazaarwa ebiro 10 Okwa mwenda omuri 1949) n'omureeberezi w'Abangirikaani owahuumwire kandi omukugu omu by'obutegyeki. Akaba ari ishe abareeberezi ba York kandi Primate wa Bungyereza kuruga omuri 2005 kuhisya omuri 2020. Omu kuhuumura akaba ari omu kucondoozibwa ahabw'okukora aha bigambibwa by'okutoroboza abaana kandi akashabwa kuruga omu buheereza ahabw'okukoresa kubi emishango y'okurinda.<ref>[https://www.newcastle.anglican.org/independent-learning-lessons-review--late-trevor-devamanikkam.php "Independent Learning Lessons Review - Late Trevor Devamanikkam - Newcastle Diocese"]</ref> Akazaarwa haihi na Kampala omuri Uganda, Sentamu akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere atakatungire omurimo nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda. Arikugamba aha butegyeki bwa purezidenti Idi Amin, akakomwa omu kihome kakye atakagyenzire omuri 1974 kuza United Kingdom, ahu yaayehaireyo omu Bukristaayo bw'Abangirikaani, yaatandika kwega eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, omuri 1976 kandi yaahendera yaatunga diguri ya dokita omuri 1984. Akashoma ahabw'okutongozibwa aha Ridley Hall, Cambridge, kandi akatongozibwa omuri 1979. Omuri 1996 akatongozibwa nk'omureeberezi w'ekicweka kya Stepney kandi omuri 2002 yaaba Bishop wa Birmingham. Omuri 2005 akatooranwa omu ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York. Akatunga n'okwetegyerezibwa ahabw'okuhakanisa munonga owabaireho omwebembezi wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaihwaho aha rukarara rw'okubanza orw'abanyiginya abasya ahanyima y'okurekura omurimo gwe nk'omureeberezi mukuru,, kwonka kikarangwa omu Kwaikumi na ibiri omuri 2020 ngu Sentamu naija kutongozibwa nk'omunyiginya w'obutegyeki omu rukarara rwa kabiri orwa 2020 Political Honours.<ref name=":2">Sherwood, Harriet (18 October 2020)[https://www.theguardian.com/uk-news/2020/oct/18/john-sentamu-peerage-snub-criticised-as-institutional-prejudice . "John Sentamu peerage snub criticised as 'institutional prejudice'".] ''The Guardian''. Retrieved 14 February 2021.</ref> == Ebyafaayo == == Amagara g'omu buto == Sentamu akazaarwa omuri 1949 omu kyaro kya Masooli, Gayaza, haihi na Kampala, Uganda, omwana wa mukaaga aha baana ikumi na bashatu. Akatunga diguri ya LLB kuruga Makerere University, Kampala omuri 1971, kandi akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda kuhisya 1974, arikubaasa kuba omuramuzi wa kooti enkuru. Omuri 1973, akashwerwa omukazi we Margaret orikukora nka deacon.<ref name=":3">Vallely, Paul (7 April 2012). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/dr-john-sentamu-next-stop-canterbury-7624760.html "Dr John Sentamu: Next stop Canterbury]?". ''The Independent''. Archived from the original on 13 June 2022. Retrieved 21 November 2014.</ref>Saabiiti ishatu bwanyima y'obushwere bwe, akatunga ekiniga ky'omutegyeki Idi Amin kandi akasibwa kumara ebiro 90. Omu kugamba omuri 2007, akashoboorora oku omu bwire obwo yaabaire "arikuteerwa nk'omupiira gw'ebigyere kandi akateerwa munonga", arikugira ngu "okwenda kurekura amatsiko g'okurekurwa kukaba kuriho obwire bwona".Akatoroka eihanga rye ry'obuhangwa yaahika nk'omufuruki omuri United Kingdom omuri 1974.<ref name=":4">[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/john-sentamu-pilgrim-s-progress-516609.html "John Sentamu: Pilgrim's progress"]. ''The Independent''. 26 November 2005. Retrieved 2 May 2024</ref> == Obwegyese hamwe n'obuheereza bw'okubanza == Sentamu akashoma eby'ediini aha Selwyn College, Cambridge, ahu bwanyima yaatungire diguri ya BA omuri 1976, yaheebwa diguri ya MA eya Cambridge omuri 1979, hamwe na diguri ya PhD omuri 1984. Akatendekwa ahabw'obuheereza bw'obwahure aha Ridley Hall, Cambridge, yaheebwa obuheereza bw'obwahure omuri 1979. Ekihandiiko kye ekya dokita nikyetwa "Ebintu ebimwe ebirikukwata aha soteriology, n'okugamba aha biteekateeko bya J. K. Mozley, kuruga omu muringo gw'Africa".<ref name=":3" />Akakora nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eishomero aha Selwyn College, nk'omwebembezi w'eishomero aha remand centre hamwe nk'omwebembezi w'eishomero hamwe n'omwebembezi w'eishomero omu runyiriri rw'okutooranwa kw'ebirogo.[citation needed] Omu kwezi kwa ikumi omuri 2018, Sentamu akarangirira okuhumura kwe, okwabaire kuratebekanisibwa aha 7 June 2020.[30] Omu kwezi kwa mukaaga 2019<ref name=":5">[https://ukpressonline.co.uk/page-link/ChTm_1996_09_27_001 "London welcomes bishops".] ''Church Times''. No.&#x20;6972. 27 September 1996. p.&#x20;1. ISSN&#x20;0009-658X. Retrieved 26 June 2018 &#x2013; via UK Press Online archives</ref>, akatongoza omukazi we nk'omudikoni. == Okuhumura == Kikarangwa omu by'ekitiinisa by'eby'obutegyeki ebya 2020 ngu naija kukorwa omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona. Aha biro 27 Okwakana 2021 akahangwa Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu County ya Northumberland hamwe na Masooli omu Republic of Uganda.<ref name=":2" /> Akatwara entebe ye omu ba lords temporal aha 25 Okwakataano, omuntu w'obutegyeki bw'amagara ge goona owahererukireyo kutandikwaho Thomas Woodcock nka Garter King of Arms.[citation needed] Sentamu akagyenda n'omukazi we kuza Berwick kandi, aha 14 Okwamukaaga 2021, akaikirizibwa nk'omuhwezi wa bishop w'ekitiinisa omu Diocese ya Newcastle.<ref name=":5" /> Omu Kwakataano 2023, akashabwa kurekura obuheereza bwe oburikukora kuruga aha Bishop wa Newcastle bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kwashanga ngu akaremwa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa abantu omu by'okuteerana.[34] Sentamu akaikiriza ngu tarakozire aha kushaba kw'okubonabonesa kwonka yaagira ngu kikaba kitari bujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi w'ekanisa kukora aha kushaba kw'okubonabonesa ahabwokuba "ekikorwa ekirikukurataho okushaba kw'okubonabonesa omu mukuru w'ekanisa ya Sheffield kikaba kiri kye kandi wenka".<ref name=":3" /> Akagyezaho kugamba ngu ebiragiro bikaba nibimuzibira kukora: "Okurinda n'ekintu ky'omugasho munonga kwonka tikirikusinga Ebiragiro by'Ekanisa (ebiri ekicweka ky'ebiragiro bya Common Law of England). Kandi Ebiragiro tibirikubaasa kukoresibwa nk'eky'okwihaho okukora omurimo ogurikuheebwa omwebembezi w'ekanisa." == Obworo == Sentamu aine enaku ngu abakozi baingi abarikushashurwa sente nkye tibarikushashurwa kurungi kubaiha hamwe n'amaka gaabo omu bworo. Enshonga egi niyo erikukwata aha mutima gw'empisa z'abantu b'omu kyanga kyaitu. Omurundi gw'okubanza, amaka maingi agarikubaasa kuba gari omu bworo omuri Bungyereza gaine hakiri omuntu omwe orikukora. Omuringo gw'obworo omuri Bungyereza niguhinduka munonga. Ahabw'obukaikuru bw'abantu abarikugyemeserezibwa, okukora tikukyari muhanda gw'okuruga omu bworo. (...) Okushashurwa sente nkye n'ekihagaro aha bantu baitu, kandi twena nitushashura ahabwakyo. Okushashurwa sente nkye nikureetera omushazi w'omushoro ahagati ya pawundi obuhumbi 3.6 na 6 buri mwaka omu kusasura emishoro, omu birungi by'okukora hamwe n'okufeerwa emishoro. Kandi nk'oku entaasya erikubaasa kukoresibwa eriho aha barikushashurwa sente nkye erikukyendeera, nikwo n'okwetenga omu by'entaasya kuri. <ref name=":6">[https://web.archive.org/web/20110722104742/http://www.archbishopofyork.org/780 "Biography".] The Archbishop of York. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 30 April 2011.</ref> Omu bwire obwahwaireho, torabaasa kuba nootuurira omu bworo waaba oine entaasya eya butoosha, noobaasa kushangwa ori aha ntaasya nkye, eego. Konka ekyo tikikyari kityo. Noobaasa kuba ori omu murimo kandi okatwarwa nk'orikutuurira omu bworo.[41] Sentamu naikiriza ngu obworo bw'ebyokurya nibureeta endya mbi omuri Bungyereza. Omuri 2013, akagira ngu "omwaka oguhwaire abantu abarikuhingura 27,000 bakakyeberwa ngu nibabonabona ahabw'endya mbi omuri Leeds – ti Lesotho, ti Liberia, ti Lusaka kwonka Leeds?" kandi naateekateeka ngu ripoota ezi "nizitushwaza twena, zikareka ekironda kikye aha mitima yaitu".[41] Empindahinduka za gavumenti ezirikukwata aha by'obuhangwa zikaba "ziratandika kurya – n'okukyendeeza omu buhwezi bw'amaju ahabw'okwetwa okutari kwa buriijo kw'amaju g'obuhangwa, ekikomo aha buhwezi bw'abataka abatari mu mirimo hamwe n'abazaire abarikwebembera, hamwe n'okuhindura mporampora obuhwezi bw'okutuuraho obw'oburema n'okushashura kw'obwetegyeki bw'omuntu buntu".<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/england/4102582.stm "New Archbishop of York appointed"]. ''BBC News''. 17 June 2005. Retrieved 12 August 2006.</ref> == Okuteera akaruuru k'omutaano == Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, Justin Welby, omureeberezi wa Canterbury, hamwe na John Sentamu bakakora ehururu aha kyetengo ky'okukora aha bworo, obwegyese, amaju hamwe n'eby'amagara. Abareeberezi bakagamba aha mugasho gw'obwegyese bwa boona, okutunga eby'okukora ahonaaho kandi ebikuru aha buremeezi bw'amaju gaitu, omugasho gw'okutandikaho ebyanga hamwe na Omu bwire bw'okweteekateekyera akaruuru ka Bungyereza aka 2017, hamwe n'obwesigye hamwe n'obuheereza bw'eby'amagara oburikukurira oburikuha obuhwezi ahari boona – okukira munonga abatarikwebaasa – ti kikye aha kutandika n'aha muheru gw'amagara. == Reka osherure == Omu 2000, Sentamu, obu yaabaire ari Bishop wa Stepney, akazibirwa ofiisa wa poriisi ya City of London haihi na St Paul's Cathedral. Sentamu akagira ngu gukaba guri omurundi gwa munaana ogu yaabuuriziibwe poriisi omu myaka munaana, kandi ngu niwe yonka omureeberezi w'ekanisa ya Bungyereza owazibirwe poriisi omu muringo ogu.<ref name=":1" />Omu kuhakanisa kwa 2010 omu House of Lords, Sentamu akajumirira omutindo gw'okushwijuma "enshonga z'okuteekateeka" ezirikukoresibwa poriisi. == Robert Mugabe == Sentamu arikujwara esaati y'abanyadiini etarimu ekicweka kyayo ekya erangi erikwera, 2009 Ebiro 9 Okwaikumi na ibiri 2007, omu kubuuzibwa aha terevijoni na Andrew Marr aha BBC One, Sentamu akakora okwetomboitwa ahabwa purezidenti wa Zimbabwe Robert Mugabe. Sentamu akaiha ekicweka ky'erangi erikwera kuruga aha saati ye y'abanyadiini kandi yaakisharamu arikugira ati: nk'omunyadiini wa Anglican, eki nikyo ndikujwara kworeka ngu ndi omwebembezi w'ediini. Noomanya eki Mugabe akozire? Atwireho endagamuntu z'abantu kandi buzima, ku oraabe otarikufayo [akasharamu ekikondo ky'embwa], kasharamu omu bicweka. Eki nikyo eki akozire buzima, aha bantu baingi—kandi ahamuheru tihaine eki kiriho. N'ahabw'ekyo nk'oku ndikureeba kuruga hati ntarikwija kujwara ekikondo ky'embwa kuhisya obu Mugabe araabe yaagyenda.<ref name=":7">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7135087.stm "Archbishop makes Zimbabwe protest".] ''BBC News''. 9 December 2007. Retrieved 9 December 2007</ref> Okwetomboitwa kwe kukakuratira okujumirira Mugabe aha ruteerane rwa EU-Africa omuri Lisbon. Omu Kwaikumi na ibiri omuri 2008, Sentamu akagaruka yaagamba aha Mugabe, arikugira ati "Obwire buhikire Robert Mugabe kugarukamu emishango ye aha bantu, aha bantu be abashaija n'abakazi kandi ngu oburingaaniza bukakorwa".<ref name=":7" /> Ebiro 26 Okwaikumi na kumwe 2017, Sentamu akagaruka aha The Andrew Marr Show kandi yaagumizamu n'ekiraganiso kye ky'okugarura ekikondo kye ky'embwa ahanyima ya Robert Mugabe kurekura omurimo omu sande egyo. Marr akamuhayo enshaho erimu ebicweka by'ekikondo ebyabaire bishekyeirwe. Aha bikwatiraine nakyo akagira ati Noomanya, Andrew, nimbaasa kugyezaho kugarura eki hamwe ndikukoresa superglue, kwonka kikaba nikibaasa kuba ekikondo ky'embwa ekirikwetengwa. Kandi ninteekateeka ngu eishomo rya Zimbabwe niryo rimwe. Tibarikubaasa kugyezaho kukishemeza. Ekintu ekirikukiraho amaani, ekintu kisya nikyetenga kubaho. Bwanyima akajwara ekikondo ky'embwa ekisya eki yaabaire areesire nawe. Akagira ngu kikaba nikibaasa kubaasika Abazimbabwe kusaasira Mwami Mugabe. "Mugabe nayetenga kugamba aha mwanya gwona aha Bazimbabwe ati: 'Nsaasira'. Ni musheija w'amagezi maingi kandi ninteekateeka ngu naabaasa kukikora." == Oburemeezi bw'esente == Omu Kwamwenda omuri 2008, Sentamu hamwe na Archbishop wa Canterbury, Rowan Williams, bakagamba aha kushuubura kw'akatare k'emigabo okurikukoresa emigisha. Sentamu akagyeragyeranisa abo abarikukora okuguza emigabo ya HBOS, barikukyendeeza emihendo y'emigabo, aha "abashuma b'amabaanka". == Eby'okuteerana hamwe n'obushwere == Sentamu hamwe na muhara we Grace Sentamu-Baverstock Sentamu, owazairwe omuri Uganda, akagira ngu ebiragiro ebirikugambwaho omuri Uganda ebirikubaasa kuta ekifubiro ky'okufa aha bashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'abarikubashagika bikaba biri "okutuntuza". Akagambira BBC ngu ekiragiro ekiteirweho "nikireebeka nk'ekirikutabura enkoragana zoona ez'abashaija n'abakazi abarikuteerana hamwe hamwe n'eki murikweta ebintu ebirikukirayo obubi kandi ekyo nikyo kizibu", kwonka ngu ekibiina kya Anglican Communion kikaba kiine obujunaanizibwa bw'okumanya ngu abantu abarikuteerana hamwe hamwe nibasiimwa Ruhanga.<ref name=":6" /> Enyimaho, nk'omureeberezi w'omwanya gwa Stepney, akaba ari omwe aha ba Bishop bana Abangyereza abaayangire kuta omukono aha ndagaano ya Cambridge, okugyezaho omuri 1999 okushanga okwikirizana aha kuhikiiriza obugabe bumwe bw'abantu abarikuteerana hamwe hamwe, oihireho entaaniso omu kanisa aha micwe y'okuteerana hamwe hamwe.<ref name=":6" />Omuri 2012 akagamba okuhakanisa kwe aha nteekateeka za gavumenti z'okwikiriza obushwere bw'abashaija n'abakazi omuri Bungyereza, arikugira ngu "Obushwere n'enkoragana ahagati y'omushaija n'omukazi, tindikuteekateeka ngu nikyo murimo gwa Gavumenti kushoboorora eki obushwere burikumanyisa" kandi "Twareeba abategyeki [barikushoboorora obushwere] omu mbeera ezitarikushushana kandi tindikwenda kushoboorora enkora z'abantu ezirikwetegyerezibwa kurungi ezitwireho kumara obwire bureingwa." Omu bwire bumwe, akoreka obushagiki bwe aha bushwere bw'abashaija n'abakazi. "Bari [obushwere bw'abantu] omu muringo gwona omu bigambo by'emicwe n'endagaano y'ekitiinisa y'enkoragana eyehaireyo. == National Trust Egg Hunt == Omu 2017 akajumirira National Trust ahabw'okushereka ediini kuruga omu National Trust Egg Hunt.<ref name=":7" /> Emirimo endiijo == Omukugu w'amakuru == Sentamu ataireho omu The Sun[60] tabloid newspaper, kandi omuri 2012 akataho omu kicweka ky'okubanza ekya Sun on Sunday. Entaasya yoona ei arikuruga omu by'amahurire neegwa St Leonard's Hospice omuri York, ei ari purezidenti waayo. Omu Kwamwenda 2007, Sentamu akahandiika omu kihandiiko kye ngu abazaire b'ababuzire Madeleine McCann, bakaba nibatwarwa "omuhimbo gw'okugamba" kandi bakaba baine obugabe bw'okuteekateekwaho nk'abatarikwetegyerezibwa. Okubatiza kw'abantu boona Aha Sande ya Paasika 2008, Sentamu akabatiza abantu 20 barikubita omu tanka y'amaizi aheeru ya St Michael-le-Belfrey Church omuri York. Abantu baingi bakareeba omukoro ogwo. == Okusimbura omu mwanya ahabwa Afghanistan Trust == Aha biro 6 Okwa mukaaga omuri 2008, Sentamu akahendera okusimbura kw'obuhwezi kuruga aha bigyere 12,500 hamwe n'omwebembezi w'ekibinja kya Red Devils parachute team. Okusimbura kukakorwa ahaiguru ya Langar Airfield omuri Nottinghamshire, Sentamu arikugyezaho kutunga pawundi 50,000 ahabwa Afghanistan Trust. Omushuubuzi wa Yorkshire Guy Brudenell akaba ashabire Sentamu kukora okusimbura aha mukoro gw'obuhwezi kandi Brudenell nawe aketaba omu kusimbura aha eizooba eryo.[63] Ahabw'okusiima eki kyayetsirwe "obumanzi" bwe, Sentamu bwanyima akaheebwa obwebembezi bw'ekitiinisa omu Parachute Regimental Association. Sentamu na Brudenell bakatunga pawundi ezirikurenga 75,000. == Hull Kingston Rovers == Aha biro 15 Okwakana omuri 2011, Sentamu akagambira abantu aha Craven Park batakabaireho omupiira gwa Engage Super League Rugby league ahagati ya Hull Kingston Rovers na Wigan Warriors. Akashaba abantu kwegaita nawe omu kushaba barikuhimbisa emigasho y'okukwatanisa hamwe n'obumwe omu by'emizaano. Bwanyima akaha ebijwaro bya Hull KR.[citation needed] == Okwetomboitwa ahabw'emitwarize y'okurinda == Omu Kwakataano omuri 2016, Sentamu akaba ari omwe aha ba bishop mukaaga abarikujunaanwa okutwaza kubi omu mitwarize kuruga omu muntu owabonabonesibwe omu by'okutoroboza abaana (okujunaanwa kukaba kuri aha ku okwetomboitwa kwakozirwe; tihaine n'omu ha mukaaga owaabaire aine akakwate n'okutoroboza). Sentamu akagambwaho omuri The Guardian[66] hamwe na Church Times[67] hamwe na Peter Burrows, Steven Croft, Martyn Snow, Glyn Webster na Roy Williamson, nk'abari aha kujunaanwa kwa Clergy Disciplinary Measure ahabw'okutakora aha kushoboorora kw'omuntu owabonabonesibwe. Ba bishop bakahakanisa okujunaanwa ahabwokuba kukakorwa bwanyima y'omwaka gumwe ogwabaire nigwetengwa omu kanisa. Sentamu akaba yaikiriza okutunga ebaruha kuruga aha muntu owabonabonesibwe aine okuhikiirira kwa "okushaba omu bwire obu obw'okugyezibwa". Kwonka kurugiirira aha ripoota ya Guardian, tihaine eki kyakozirwe aha muntu orikuteekateekwaho kuba akatoroboza kandi tihaine obuhwezi obwahairwe omuntu owabonabonesibwe kuruga omu kanisa. Omugambirizi w'omureeberezi mukuru akagira ngu Sentamu akaba yaikiriza kopi y'ebaruha eyahairwe omureeberezi ondiijo. "Owaabandize kutunga ebaruha akaba aine obujunaanizibwa bw'okugarukamu kandi tiyo omureeberezi mukuru", omugambirizi akagira. Ba bishop boona mukaaga bakareebeka aha rupapura rw'okwetomboitwa oru omuntu owabonabonesibwe yaahaireyo aha kutaahirira kwa Steven Croft nk'omureeberezi wa Oxford.<ref name=":7" /> Omu Kwakana omuri 2018 kikagambwa ngu Sentamu hamwe na ba bishop bana abandi bakaba nibacondoozibwa pooriisi ya South Yorkshire ahabw'okuremwa kugarukamu kurungi ripoota y'okutoroboza abaana. Ebaruha kuruga omu Kwamukaaga 2013, erareebirwe The Times hamwe n'amahurire agandi ekashoboorora ngu Sentamu akaba atungire okujunaanwa kwonka yaashaba ngu 'tihaine eki kyakozirwe'. Omunyamurwa ou okujunaanwa kwabaire kuriho akafa ahabw'okwetuga eizooba rimwe atakahikire omu kooti omu Kwamukaaga 2017.[69][70][71] Ofiisi y'omureeberezi mukuru wa York ekagira eti: Obureeberezi bwa York nibugumizamu ngu Sentamu tararemwa kukora aha kushoboorora kwona ahabwokuba obujunaanizibwa bukaba buri aha mureeberezi wa Ineson ow'omukyanga, Steven Croft, owaabaire ari omureeberezi wa Sheffield omu bwire obwo.<ref name=":7" /> Ekihandiiko kya Guardian kikagyeragyeranisa okugarukamu kwa Archbishop Sentamu n'ekigambo kuruga owa Archbishop Welby aha IICSA, Independent Inquiry into Child Sexual Abuse, ahu Justin Welby yaagambire Tikiri kugarukamu kw'abantu okurikwikirizibwa, reero tikirikubaasa kuba kugarukamu kw'obwebembezi kugira ngu "Nkahurira aha buremeezi, kwonka … kikaba kiri omurimo gw'ondiijo kugishoboorora." Matt Ineson, omuntu owabonabonesibwe kandi owabonabonesibwe omu mutima gw'omushango, ashabire okurekura omurimo kwa Archbishop Sentamu hamwe na Bishop Steven Croft. Omuri 2023, Lord Sentamu akashabwa omureeberezi wa Newcastle kurekura omurimo gw'obuheereza nk'omuhwezi w'omureeberezi omu Diocese ya Newcastle "kuhikya obu ebirugiremu hamwe n'okugarukamu kwe birikubaasa kushwijumwa" bwanyima y'okushwijuma okwetongoire kukajumirira okuremwa kwe kukora bwanyima y'okugambirwa aha kushaba kwa Ineson okw'okutoroboza. == Amagara g'obukuru == Bwanyima y'okuhumura kwe nk'omwebembezi w'ekanisa ya York omuri 2020<ref name=":1" />, John Sentamu akatuura omuri Berwick-upon-tweed hamwe n'omukazi we, Margret Sentamu. Omu Kwakana omuri 2021, akatandikwaho Baron Sentamu, owa Lindisfarne omu kyanga kya Northumberland hamwe na Masooli omu republic ya Uganda, yaaba omuntu w'obukuru bw'amagara goona kandi yaatwara entebe ye omu House of Lords nk'omwebembezi wa Crossbench. Omu Kwa mukaaga omuri 2021, akaheebwa orusa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'ekitiinisa omu diocese ya Newcastle, yaagumizamu kukora emirimo y'obuheereza obumwe na bumwe.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == Ebyokureebeeraho == dbe5zikhhy7yew7y9w498taljh16te5 10 3823888 7356449 7355296 2026-10-07T19:12:35Z Daoudsfouli 2603169 Blanked the page 7356449 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 3823892 7356205 7355358 2026-10-07T13:09:18Z Daoudsfouli 2603169 7356205 wikitext text/x-wiki <div style="max-width: 800px; margin: 20px auto; padding: 20px; background-color: #fdfdfd; border-right: 4px solid #3b5998; border-top: 1px solid #eaecf0; border-bottom: 1px solid #eaecf0; border-left: 1px solid #eaecf0; border-radius: 4px; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif;"> <!-- استدعاء القصيدة أو البيت الشعري تلقائياً حسب اليوم --> <div style="font-size: 1.15em; line-height: 2.2; color: #202122; text-align: right; white-space: pre-line; margin-bottom: 15px;"> {{:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}}} </div> </div> <!-- شريط التذييل وزر التعديل الخاص بيوم اليوم --> {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ|[[Template:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} <noinclude> [[Category:wq/zgh]] [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]] {{wq/zgh/ⴰⵙⵙⵏⵜⵎ}} </noinclude> h1cc74cp8wx2m3pvy1vzxehacejjuna 7356217 7356205 2026-10-07T13:17:09Z Daoudsfouli 2603169 7356217 wikitext text/x-wiki <div style="max-width: 800px; margin: 20px auto; padding: 20px; background-color: #fdfdfd; border-right: 4px solid #3b5998; border-top: 1px solid #eaecf0; border-bottom: 1px solid #eaecf0; border-left: 1px solid #eaecf0; border-radius: 4px; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif;"> <!-- استدعاء القصيدة أو البيت الشعري تلقائياً حسب اليوم --> <div style="font-size: 1.15em; line-height: 2.2; color: #202122; text-align: right; white-space: pre-line; margin-bottom: 15px;"> {{Template :wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}}} </div> </div> <!-- شريط التذييل وزر التعديل الخاص بيوم اليوم --> {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ|[[Template:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} <noinclude> [[Category:wq/zgh]] [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]] {{wq/zgh/ⴰⵙⵙⵏⵜⵎ}} </noinclude> 2c2rmt6e764i73zss2yvwzes8i3fvqd 7356411 7356217 2026-10-07T18:16:18Z Daoudsfouli 2603169 ⴼⴰⵔ 7356411 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7356412 7356411 2026-10-07T18:17:54Z Daoudsfouli 2603169 7356412 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}}} <noinclude> [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]]</noinclude> {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ|[[Template :wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} tjpnuwa15i8jok9rmwtv8hchl9av50q 7356414 7356412 2026-10-07T18:21:08Z Daoudsfouli 2603169 7356414 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}}} <noinclude> [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]]</noinclude> 14fwe7h5haorwvyk9vw6q0qv6al1crx 7356434 7356414 2026-10-07T18:58:13Z Daoudsfouli 2603169 7356434 wikitext text/x-wiki * ⵍⵍⵉⵖ ⴳ ⵉⵔⴰ ⴳⵓ ⵏⴰⵡ * ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵖ ⴳ ⵓⵎⵣⵡⴰⵔⵓ * ⵉⵎⴰ ⴷⵖⵉ ⴳ ⵓⵔⵉ ⵔⵉⵏ * ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵏ ⴽⵉⵏ ⵉⴷ ⴰⵎⴰⵏ drp6b6bplfx58axuhk0tavkrm5qjf18 7356471 7356434 2026-10-07T19:44:34Z Daoudsfouli 2603169 7356471 wikitext text/x-wiki {{Template:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ}} {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ |[[Template: wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} <noinclude> [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]] </noinclude> odxbs08r363ghgv3peu2er9gxd5fzh2 7356527 7356471 2026-10-07T21:56:37Z Daoudsfouli 2603169 7356527 wikitext text/x-wiki {{Template:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}}} {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ |[[Template: wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} <noinclude> [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]] </noinclude> ax4sd4b9e372tqwb6hotmspt9uy08ex 7356529 7356527 2026-10-07T21:58:49Z Daoudsfouli 2603169 7356529 wikitext text/x-wiki {{Template:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}}} {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ |[[Template: wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} <noinclude> [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]] </noinclude> 5xm4749vgjg8d1a2wa8okcd6tkfpygv 10 3823896 7356270 7355328 2026-10-07T13:46:32Z Daoudsfouli 2603169 7356270 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ|text= ⵍⵍⵉⵖ ⴳ ⵉⵔⴰ ⴳⵓ ⵏⴰⵡ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵖ ⴳ ⵓⵎⵣⵡⴰⵔⵓ ⵉⵎⴰ ⴷⵖⵉ ⴳ ⵓⵔⵉ ⵔⵉⵏ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵏ ⴽⵉⵏ ⵉⴷ ⴰⵎⴰⵏ |author='''ⵜⴰⵎⴷⵢⴰⵣⵜ ⴰⵢⵜ ⵄⵟⵟⴰ''' }} 5mjzzqgo8oebuwxamvixpmov4ytk06w 7356408 7356270 2026-10-07T18:07:43Z Daoudsfouli 2603169 7356408 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ |text= ⵍⵍⵉⵖ ⴳ ⵉⵔⴰ ⴳⵓ ⵏⴰⵡ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵖ ⴳ ⵓⵎⵣⵡⴰⵔⵓ ⵉⵎⴰ ⴷⵖⵉ ⴳ ⵓⵔⵉ ⵔⵉⵏ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵏ ⴽⵉⵏ ⵉⴷ ⴰⵎⴰⵏ |author='''ⵜⴰⵎⴷⵢⴰⵣⵜ ⴰⵢⵜ ⵄⵟⵟⴰ''' }} hkgixxwffwdnst8r2s04cprxpk9drtf 7356468 7356408 2026-10-07T19:38:29Z Daoudsfouli 2603169 Blanked the page 7356468 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7356473 7356468 2026-10-07T19:48:52Z Daoudsfouli 2603169 7356473 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ|text= ⵍⵍⵉⵖ ⴳ ⵉⵔⴰ ⴳⵓ ⵏⴰⵡ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵖ ⴳ ⵓⵎⵣⵡⴰⵔⵓ ⵉⵎⴰ ⴷⵖⵉ ⴳ ⵓⵔⵉ ⵔⵉⵏ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵏ ⴽⵉⵏ ⵉⴷ ⴰⵎⴰⵏ . |author='''ⵜⴰⵎⴷⵢⴰⵣⵜ ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ[[ⴰⵢⵜ ⵄⵟⵟⴰ]]'''|source=<ref> </ref>}} jg4thlh8a321bi3msil4s8kouw61ys3 7356474 7356473 2026-10-07T19:51:51Z Daoudsfouli 2603169 7356474 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ|text= ⵍⵍⵉⵖ ⴳ ⵉⵔⴰ ⴳⵓ ⵏⴰⵡ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵖ ⴳ ⵓⵎⵣⵡⴰⵔⵓ ⵉⵎⴰ ⴷⵖⵉ ⴳ ⵓⵔⵉ ⵔⵉⵏ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵏ ⴽⵉⵏ ⵉⴷ ⴰⵎⴰⵏ <div style="margin-top: 15px; padding-left: 30px; text-align: left; font-family: 'Georgia', serif; font-style: italic; font-size: 0.95em; font-weight: bold; color: #4f5d75;">— ⵜⴰⵎⴷⵢⴰⵣⵜ ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ [[ⴰⵢⵜ ⵄⵟⵟⴰ]]</div> |source=<ref> </ref>}} 6uzkcq0wd7xc4vl0iwizt56n1fcm31y 7356475 7356474 2026-10-07T19:53:06Z Daoudsfouli 2603169 7356475 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ|text= ⵍⵍⵉⵖ ⴳ ⵉⵔⴰ ⴳⵓ ⵏⴰⵡ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵖ ⴳ ⵓⵎⵣⵡⴰⵔⵓ <br /> ⵉⵎⴰ ⴷⵖⵉ ⴳ ⵓⵔⵉ ⵔⵉⵏ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵏ ⴽⵉⵏ ⵉⴷ ⴰⵎⴰⵏ <br /><br /> <span style="font-family: 'Georgia', serif; font-style: italic; font-size: 0.95em; color: #4f5d75;">— ⵜⴰⵎⴷⵢⴰⵣⵜ ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ [[ⴰⵢⵜ ⵄⵟⵟⴰ]]</span> |source=<ref> </ref>}} k4yn8kqtpldqev0vq1dq7ofe0x3266z 7356476 7356475 2026-10-07T19:53:44Z Daoudsfouli 2603169 7356476 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ|text= ⵍⵍⵉⵖ ⴳ ⵉⵔⴰ ⴳⵓ ⵏⴰⵡ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵖ ⴳ ⵓⵎⵣⵡⴰⵔⵓ <br /> ⵉⵎⴰ ⴷⵖⵉ ⴳ ⵓⵔⵉ ⵔⵉⵏ ⴷⴰ ⵙⵙⴰⵏ ⴽⵉⵏ ⵉⴷ ⴰⵎⴰⵏ <br /><br /> <span style="font-family: 'Georgia', serif; font-style: italic; font-size: 0.95em; color: #4f5d75;">— ⵜⴰⵎⴷⵢⴰⵣⵜ ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ [[ⴰⵢⵜ ⵄⵟⵟⴰ]]</span> |source=<ref> </ref>}} lgfggm5n97b5mm20c5vdiic5nyz5cl1 0 3823899 7356587 7355351 2026-10-08T02:33:08Z Penapanuluh 2703993 /* Karier ring Bidang Sastra lan Budaya */ 7356587 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. o1wrzrmga11bv83vg1vhevjj306za8j 7356588 7356587 2026-10-08T02:34:30Z Penapanuluh 2703993 /* Karier ring Bidang Sastra lan Budaya */ 7356588 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. s2wkegi5o83v89gjyxw5w4blznuknhh 7356593 7356588 2026-10-08T02:36:45Z Penapanuluh 2703993 /* Karier ring Bidang Sastra lan Budaya */ 7356593 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif 3wqnqd901kgzutcwop2su58oiui71zz 7356595 7356593 2026-10-08T02:38:11Z Penapanuluh 2703993 /* Karier ring Bidang Sastra lan Budaya */ 7356595 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, 6bx5o86jzajb32dyourir5lqs4efg5g 7356596 7356595 2026-10-08T02:41:32Z Penapanuluh 2703993 /* Karier ring Bidang Sastra lan Budaya */ 7356596 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). svaym97yn9ger7xtle9azbco2t3jdns 7356597 7356596 2026-10-08T02:42:55Z Penapanuluh 2703993 /* Karier ring Bidang Sastra lan Budaya */ 7356597 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965. j305u5drpmqu4phz67qidfm0dfyah0f 7356599 7356597 2026-10-08T02:44:37Z Penapanuluh 2703993 /* Karier ring Bidang Sastra lan Budaya */ 7356599 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). 8kmjbppud3fp6tk3krpa1x8in1rxsis 7356601 7356599 2026-10-08T02:45:27Z Penapanuluh 2703993 /* Karier ring Bidang Sastra lan Budaya */ 7356601 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). Selain iku iyane uga dadi Koordinator Badan Koordinasi Kesenian dan Kepariwisataan Blambangan (BK3) my3o6g6ev6gtbse4rxd3a98pq6diitk 7356603 7356601 2026-10-08T02:46:33Z Penapanuluh 2703993 /* Karier ring Bidang Sastra lan Budaya */ 7356603 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). Selain iku iyane uga dadi Koordinator Badan Koordinasi Kesenian dan Kepariwisataan Blambangan (BK3) sarta anggota Aliansi Masyarakat Adat Nusantara minangka wakil masyarakat adat Using. ae305jjor4tx5w5h92em5rvjzyzr7im 7356607 7356603 2026-10-08T02:51:17Z Penapanuluh 2703993 7356607 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). Selain iku iyane uga dadi Koordinator Badan Koordinasi Kesenian dan Kepariwisataan Blambangan (BK3) sarta anggota Aliansi Masyarakat Adat Nusantara minangka wakil masyarakat adat Using. == Karya-karyane == # Badai Selat Bali, terbit tahun 1994. Cerita sambung hang bentuke koyo novel hang dimuat ring rubrik ''Gaya'' Harian ''Terbit'', Jakarta. Arsip Perpustakaan Jakarta uga nyatet bagian ke-14 karya iki ambi Hasnan Singodimayan minangka pengarang.<ref>[https://belambangan.com/artikel/detail/in-memoriam-hasnan-singodimayan?utm_source=chatgpt.com]</ref> # 7qct51mqlak78d5ordmpdjm7ubmu5x2 7356608 7356607 2026-10-08T02:53:05Z Penapanuluh 2703993 /* Karya-karyane */ 7356608 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). Selain iku iyane uga dadi Koordinator Badan Koordinasi Kesenian dan Kepariwisataan Blambangan (BK3) sarta anggota Aliansi Masyarakat Adat Nusantara minangka wakil masyarakat adat Using. == Karya-karyane == # Badai Selat Bali, terbit tahun 1994. Cerita sambung hang bentuke koyo novel hang dimuat ring rubrik ''Gaya'' Harian ''Terbit'', Jakarta. Arsip Perpustakaan Jakarta uga nyatet bagian ke-14 karya iki ambi Hasnan Singodimayan minangka pengarang.<ref>[https://belambangan.com/artikel/detail/in-memoriam-hasnan-singodimayan?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Kerudung Santet Gandrung, terbit tahun 2003. Novel hang ngangkat kahuripan penari Gandrung # k7wsx42qhfnuv22axcn0yrk4dlv8txt 7356614 7356608 2026-10-08T02:55:52Z Penapanuluh 2703993 /* Karya-karyane */ 7356614 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). Selain iku iyane uga dadi Koordinator Badan Koordinasi Kesenian dan Kepariwisataan Blambangan (BK3) sarta anggota Aliansi Masyarakat Adat Nusantara minangka wakil masyarakat adat Using. == Karya-karyane == # Badai Selat Bali, terbit tahun 1994. Cerita sambung hang bentuke koyo novel hang dimuat ring rubrik ''Gaya'' Harian ''Terbit'', Jakarta. Arsip Perpustakaan Jakarta uga nyatet bagian ke-14 karya iki ambi Hasnan Singodimayan minangka pengarang.<ref>[https://belambangan.com/artikel/detail/in-memoriam-hasnan-singodimayan?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Kerudung Santet Gandrung, terbit tahun 2003. Novel hang ngangkat kahuripan penari Gandrung hubungane ambi masyarakat Banyuwangi, lare santri, sarta persoalan stigma ring seni tradisi. Kecatet pisan ring kajian resmi Badan Bahasa lan penelitian Universitas Negeri Yogyakarta.<ref>[https://dapobas.kemendikdasmen.go.id/home?id=2516&show=isidata&utm_source=chatgpt.com]</ref> # Suluk Muktazilah / Suluk Mu'tazilah, terbit tahun 2011. <references /> amd6c6a4m0w0cal10h9hnk1lya3ipvw 7356615 7356614 2026-10-08T02:57:36Z Penapanuluh 2703993 /* Karya-karyane */ 7356615 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). Selain iku iyane uga dadi Koordinator Badan Koordinasi Kesenian dan Kepariwisataan Blambangan (BK3) sarta anggota Aliansi Masyarakat Adat Nusantara minangka wakil masyarakat adat Using. == Karya-karyane == # Badai Selat Bali, terbit tahun 1994. Cerita sambung hang bentuke koyo novel hang dimuat ring rubrik ''Gaya'' Harian ''Terbit'', Jakarta. Arsip Perpustakaan Jakarta uga nyatet bagian ke-14 karya iki ambi Hasnan Singodimayan minangka pengarang.<ref>[https://belambangan.com/artikel/detail/in-memoriam-hasnan-singodimayan?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Kerudung Santet Gandrung, terbit tahun 2003. Novel hang ngangkat kahuripan penari Gandrung hubungane ambi masyarakat Banyuwangi, lare santri, sarta persoalan stigma ring seni tradisi. Kecatet pisan ring kajian resmi Badan Bahasa lan penelitian Universitas Negeri Yogyakarta.<ref>[https://dapobas.kemendikdasmen.go.id/home?id=2516&show=isidata&utm_source=chatgpt.com]</ref> # Suluk Muktazilah / Suluk Mu'tazilah, terbit tahun 2011. Novel hang ambi Pemkab Banyuwangi disebut minangka salah siji karya utama Hasnan.<ref>[https://banyuwangikab.go.id/berita/bupati-ipuk-jenguk-maestro-sastra-banyuwangi-yang-kini-terbaring-sakit?utm_source=chatgpt.com]</ref> <references /> 631shrqw3ikz8bei0bd90n81dfukris 7356616 7356615 2026-10-08T03:00:16Z Penapanuluh 2703993 /* Karya-karyane */ 7356616 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). Selain iku iyane uga dadi Koordinator Badan Koordinasi Kesenian dan Kepariwisataan Blambangan (BK3) sarta anggota Aliansi Masyarakat Adat Nusantara minangka wakil masyarakat adat Using. == Karya-karyane == # Badai Selat Bali, terbit tahun 1994. Cerita sambung hang bentuke koyo novel hang dimuat ring rubrik ''Gaya'' Harian ''Terbit'', Jakarta. Arsip Perpustakaan Jakarta uga nyatet bagian ke-14 karya iki ambi Hasnan Singodimayan minangka pengarang.<ref>[https://belambangan.com/artikel/detail/in-memoriam-hasnan-singodimayan?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Kerudung Santet Gandrung, terbit tahun 2003. Novel hang ngangkat kahuripan penari Gandrung hubungane ambi masyarakat Banyuwangi, lare santri, sarta persoalan stigma ring seni tradisi. Kecatet pisan ring kajian resmi Badan Bahasa lan penelitian Universitas Negeri Yogyakarta.<ref>[https://dapobas.kemendikdasmen.go.id/home?id=2516&show=isidata&utm_source=chatgpt.com]</ref> # Suluk Muktazilah / Suluk Mu'tazilah, terbit tahun 2011. Novel hang ambi Pemkab Banyuwangi disebut minangka salah siji karya utama Hasnan.<ref>[https://banyuwangikab.go.id/berita/bupati-ipuk-jenguk-maestro-sastra-banyuwangi-yang-kini-terbaring-sakit?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Niti Negari Bala Abangan, terbit tahun 2015. Novel hagn akeh dikaji akademisi. Isine ono kaitane ambi identitas Banyuwangi, Blambangan, budaya Using, sejarah, lan persoalan santet. Universitas Indonesia nyatet kajian khusus ring novel iki. <references /> k3tyksvo4vew0mf0cz00awghydzu1oa 7356618 7356616 2026-10-08T03:03:52Z Penapanuluh 2703993 /* Karya-karyane */ 7356618 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). Selain iku iyane uga dadi Koordinator Badan Koordinasi Kesenian dan Kepariwisataan Blambangan (BK3) sarta anggota Aliansi Masyarakat Adat Nusantara minangka wakil masyarakat adat Using. == Karya-karyane == # Badai Selat Bali, terbit tahun 1994. Cerita sambung hang bentuke koyo novel hang dimuat ring rubrik ''Gaya'' Harian ''Terbit'', Jakarta. Arsip Perpustakaan Jakarta uga nyatet bagian ke-14 karya iki ambi Hasnan Singodimayan minangka pengarang.<ref>[https://belambangan.com/artikel/detail/in-memoriam-hasnan-singodimayan?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Kerudung Santet Gandrung, terbit tahun 2003. Novel hang ngangkat kahuripan penari Gandrung hubungane ambi masyarakat Banyuwangi, lare santri, sarta persoalan stigma ring seni tradisi. Kecatet pisan ring kajian resmi Badan Bahasa lan penelitian Universitas Negeri Yogyakarta.<ref>[https://dapobas.kemendikdasmen.go.id/home?id=2516&show=isidata&utm_source=chatgpt.com]</ref> # Suluk Muktazilah / Suluk Mu'tazilah, terbit tahun 2011. Novel hang ambi Pemkab Banyuwangi disebut minangka salah siji karya utama Hasnan.<ref>[https://banyuwangikab.go.id/berita/bupati-ipuk-jenguk-maestro-sastra-banyuwangi-yang-kini-terbaring-sakit?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Niti Negari Bala Abangan, terbit tahun 2015. Novel hagn akeh dikaji akademisi. Isine ono kaitane ambi identitas Banyuwangi, Blambangan, budaya Using, sejarah, lan persoalan santet. Universitas Indonesia nyatet kajian khusus ring novel iki.<ref>[https://aiche.ui.ac.id/wp-content/uploads/81/2017/01/Senasa-Sunu.pdf?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Hadirnya Setiap Malam dan Semalam Suntuk, terbit 2018. <references /> pi4vl1o33m49m12ef97ana5yxg00abt 7356619 7356618 2026-10-08T03:05:58Z Penapanuluh 2703993 /* Karya-karyane */ 7356619 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). Selain iku iyane uga dadi Koordinator Badan Koordinasi Kesenian dan Kepariwisataan Blambangan (BK3) sarta anggota Aliansi Masyarakat Adat Nusantara minangka wakil masyarakat adat Using. == Karya-karyane == # Badai Selat Bali, terbit tahun 1994. Cerita sambung hang bentuke koyo novel hang dimuat ring rubrik ''Gaya'' Harian ''Terbit'', Jakarta. Arsip Perpustakaan Jakarta uga nyatet bagian ke-14 karya iki ambi Hasnan Singodimayan minangka pengarang.<ref>[https://belambangan.com/artikel/detail/in-memoriam-hasnan-singodimayan?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Kerudung Santet Gandrung, terbit tahun 2003. Novel hang ngangkat kahuripan penari Gandrung hubungane ambi masyarakat Banyuwangi, lare santri, sarta persoalan stigma ring seni tradisi. Kecatet pisan ring kajian resmi Badan Bahasa lan penelitian Universitas Negeri Yogyakarta.<ref>[https://dapobas.kemendikdasmen.go.id/home?id=2516&show=isidata&utm_source=chatgpt.com]</ref> # Suluk Muktazilah / Suluk Mu'tazilah, terbit tahun 2011. Novel hang ambi Pemkab Banyuwangi disebut minangka salah siji karya utama Hasnan.<ref>[https://banyuwangikab.go.id/berita/bupati-ipuk-jenguk-maestro-sastra-banyuwangi-yang-kini-terbaring-sakit?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Niti Negari Bala Abangan, terbit tahun 2015. Novel hagn akeh dikaji akademisi. Isine ono kaitane ambi identitas Banyuwangi, Blambangan, budaya Using, sejarah, lan persoalan santet. Universitas Indonesia nyatet kajian khusus ring novel iki.<ref>[https://aiche.ui.ac.id/wp-content/uploads/81/2017/01/Senasa-Sunu.pdf?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Hadirnya Setiap Malam dan Semalam Suntuk, terbit 2018. Disebut minangka novel pungkasan Hasnan bahasa Indonesia ring sumber Kemendikdasmen.<ref>[https://repositori.kemendikdasmen.go.id/27821/1/lontar%20using%20edisi%2015.pdf?utm_source=chatgpt.com][https://repositori.kemendikdasmen.go.id/27821/1/lontar%20using%20edisi%2015.pdf?utm_source=chatgpt.com]</ref> <references /> 3vxipm8ibfd6mleiuhr21m4uc4m06bf 7356620 7356619 2026-10-08T03:06:37Z Penapanuluh 2703993 /* Karya-karyane */ 7356620 wikitext text/x-wiki '''Hasnan Singodimayan''' (17 Oktober 1931 sampek 13 September 2022) iku budayawan lan sastrawan hang asale teko Banyuwangi. Iyane lakine Sayu Masunah, bapak teko limo seduluran, lan koncone Aekanu Hariyono. == Riwayat Uripe == '''Hasnan Singodimayan,''' lahir ring Purwoharjo, Banyuwangi 17 Oktober 1931 mbengen iku petugas teknis ring Dinas Perikanan lan Kelautan Banyuwangi. Iyane uga alumni teko Pondok Gontor hang lulus taun 1955. Nduweni rabi arane Sayu Masunah. Nikahane iku diweni limo anak. Kancane arane Aekanu Hariyono.<ref>[https://sutarko.blogspot.com/2011/07/hasnan-singodimayan-sumur-tanpa-dasar.html]</ref> == Karier ring Bidang Sastra lan Budaya == Taun 1973,iyane nggawe cerita cendhek (cerpen) hang judule Lailatul Qadar hang ngeraih Juara III ring lomba cerpen hang diadakaken Dewan Kesenian Surabaya. Runner up ring perlombaan geguritan hang diadakaken ambi BBC London taun 1980. Iyane uga sempat dadi pemenang penulisan cerita hang temane kepahlawanan hang diadakaken ambi Angkatan 45 pusat lan karyanya diterbitaken ambi Balai Pustaka. Kejaba iku iyane sempat dadi penulis rublik novelet ring kkoran Bali Post lan nulis sandiwara radio basa using. Iyane uga nerbitaken buku judule Kerudung Santet Gandrung. Ring sembarang pertemuan penting, Hasnan paling sering diposisikaken dadi pemangku kebudayaan Using hang representatif. Molai teko seminar kebudayaan Jawa TImur ring Universitas Jember lan Dewan Kesenian Jawa TImur, seminar hang dionokaken ring Direktorat Nilai Budaya, Seni dan Film, sarta sawetara peremuan hang dionokaken Aliansi Masyarakat Adat Nusantara (AMAN). Iyane sempat aktif ring Himpinan Seni Budaya Islam (HSBI) ring periode 1960 sampek 1965, dadi anggota Seksi Sastra dan Seni Islam Dewan Kesenian Blambangan (DKB) ring tahun 1980 sampek 1995, lan Penasehat Dewan Kesenian Blambangan (1995 sampek 2022). Selain iku iyane uga dadi Koordinator Badan Koordinasi Kesenian dan Kepariwisataan Blambangan (BK3) sarta anggota Aliansi Masyarakat Adat Nusantara minangka wakil masyarakat adat Using. == Karya-karyane == # Badai Selat Bali, terbit tahun 1994. Cerita sambung hang bentuke koyo novel hang dimuat ring rubrik ''Gaya'' Harian ''Terbit'', Jakarta. Arsip Perpustakaan Jakarta uga nyatet bagian ke-14 karya iki ambi Hasnan Singodimayan minangka pengarang.<ref>[https://belambangan.com/artikel/detail/in-memoriam-hasnan-singodimayan?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Kerudung Santet Gandrung, terbit tahun 2003. Novel hang ngangkat kahuripan penari Gandrung hubungane ambi masyarakat Banyuwangi, lare santri, sarta persoalan stigma ring seni tradisi. Kecatet pisan ring kajian resmi Badan Bahasa lan penelitian Universitas Negeri Yogyakarta.<ref>[https://dapobas.kemendikdasmen.go.id/home?id=2516&show=isidata&utm_source=chatgpt.com]</ref> # Suluk Muktazilah / Suluk Mu'tazilah, terbit tahun 2011. Novel hang ambi Pemkab Banyuwangi disebut minangka salah siji karya utama Hasnan.<ref>[https://banyuwangikab.go.id/berita/bupati-ipuk-jenguk-maestro-sastra-banyuwangi-yang-kini-terbaring-sakit?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Niti Negari Bala Abangan, terbit tahun 2015. Novel hagn akeh dikaji akademisi. Isine ono kaitane ambi identitas Banyuwangi, Blambangan, budaya Using, sejarah, lan persoalan santet. Universitas Indonesia nyatet kajian khusus ring novel iki.<ref>[https://aiche.ui.ac.id/wp-content/uploads/81/2017/01/Senasa-Sunu.pdf?utm_source=chatgpt.com]</ref> # Hadirnya Setiap Malam dan Semalam Suntuk, terbit 2018. Disebut minangka novel pungkasan Hasnan bahasa Indonesia ring sumber Kemendikdasmen.<ref>[https://repositori.kemendikdasmen.go.id/27821/1/lontar%20using%20edisi%2015.pdf?utm_source=chatgpt.com]</ref> <references /> idacf3xijxqd631k4x1egkdqqxj4le0 0 3823967 7357305 7355694 2026-10-08T11:58:44Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7357305 wikitext text/x-wiki '''Andrew Byabashaija''' n'omunyamateeka kandi omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda. Akatooranwa omu kooti egyo omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni ebiro 17 Okwamukaaga omuri 2010.<ref name=":1">Milton Olupot, Mary Karugaba (17 June 2010). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1288213/museveni-appoints-judges "Museveni appoints ten new judges".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 25 February 2018.</ref> Nk'omushaija w'okukora emizaano omuri Uganda, akareeta eby'emikono aha bantu.<ref>[https://www.facebook.com/Africaninkpublishers/posts/john-ruganda-the-voice-that-spoke-truth-to-powerjohn-ruganda-19412007-is-remembe/1186763576802264/ "JOHN RUGANDA: THE VOICE THAT SPOKE TRUTH TO POWER".] ''Facebook''. African Ink Publishers Ltd. 10 August 2025.</ref>[okukyebera okuremirwe] === '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' === Akamara emishomo ye kuruga omu Faculty of Law eya Makerere University, Yunivasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi enkuru, aine diguri ya Bachelor of Laws, omu mwaka gwa 1986. Omwaka ogwakuratsireho, akaheebwa Dipuloma omu Legal Practice kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rwa Uganda. Aine n'omutindo gwa Master of Development Studies, nagwo kuruga Makerere University. Diguri ye eya Doctor of Philosophy omu business administration ekatungwa kuruga omu Washington International University, eitendekyero ry'aha mitimbagano eritarikwikirizibwa eririkushangwa omu British Virgin Islands.<ref name=":1" /> == '''Omurimo''' == Atakagiire aha ntebe, '''Bashaija''' akaba ari omukugu omu kitongore ky'ebiragiro ekya Pearl Advocates & Solicitors. Akakorera nk'omwegyesa omukuru aha Kampala International University's School of Law hamwe n'omushwijumi w'aheeru aha Law Development Centre.<ref name=":1" /> Akabanza kutooranwa aha ntebe omuri 1992 nk'omuramuzi wa Grade One. Bwanyima, omuri 2000, akatunguurwa yaahika aha rurengo rwa Registrar.<ref name=":1" /> Aha kooti enkuru, '''Omuramuzi Andrew Bashaija''' niwe mukuru w'ekicweka ky'eitaka.<ref>Judiciary of Uganda (15 August 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Judges Of The High Court"]]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 25 February 2018.</ref> == '''Reeba nawe''' == Monica Mugenyi Jane Kiggundu Minisiture y'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'eiteeka (Uganda) == '''Eby'okureeberaho''' == lw2vvb1dh129e4y2em8utv8v9r52nnp 0 3823974 7356447 7355801 2026-10-07T19:11:18Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356447 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Bornali Kolita (Bornali Kalita)|birth_date=31 Agosto, 1978|birth_place=Namrup, Dibrugorh, Ohom|occupations=Ni:tom|partner=Roni Hazorika}} Bornali Kolita (Ingraji: Bornali Kalita) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok aipé amin gidop ni:tom mo:né néng tani:ko. Su:lopé bí 10,000 bojéyangko ni:tom mo:tu:bong<ref name=":1" /> == Ope: odokké érang ami == Bornali Kolita-mé dítag 1978 dok 31 Agostodo Ohom mimonglok Dibrugorh mo:dumdok Namrupdo otagai. Bík abudok aminém Ononto Kumar Kolita odokké anédok aminém Onuradha Kolita émtagai.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20210424072057/https://kothasobi.com/bornali-kalita-interview/ Kothasobi.com. la:tag : 7 Oktubor, 2026</ref> == Ager == Bornali Kolita-bí dítag 1994 dokkébong ni:tom mo:bomdung. Bí dégko Ohomia ni:tom mo:géla:sin Mising, Boro, Karbi Khasi, Garu, Bongali agompésin ni:tom mo:tung. Su:lopé bí 8,000 bojéyangko ni:tom adléntung. == Mising ni:tom == {| class="wikitable" |+ Bík monam Mising ni:ton |- ! Kiyonpé !! Ni:tom amin !! Mo:jon !! Dítag |- | 1 || Oiya kangkan kayuma || Mrinal Dole: || |- | 2 || Kangkandag || Nobo Norish Pe:gu || |- | 3 || Sidé amo:so || Sorbeswor Mili || |- | 4 || Nom ríksu:pongkodém || [[Wp/mrg/Jubin Garg|Jubin Garg]] || |- | 5 || Angkésé apí apí || Nobo Norish Pe:gu || |- | 6 || Télé télé domírtok karné takaré || [[Wp/mrg/Mousom Gogoi|Mousom Gogoi]] || |- | 7 || Ainowa ainowa no || Nobo Norish Pe:gu || |- | 8 || Asinang ola || Jubin Garg || |- | 9 || Así bí ngo || Mousom Gogoi || |- | 10 || Ali-A:yé Lígang || Jubin Garg || |- | 11 || Ngok sí:san asinsé || Nishita Guswami || |} == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] 83n2qxcvivvtvd9p87zmynad72hbhl1 7356448 7356447 2026-10-07T19:11:32Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356448 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Bornali Kolita (Bornali Kalita)|birth_date=31 Agosto, 1978|birth_place=Namrup, Dibrugorh, Ohom|occupations=Ni:tom|partner=Roni Hazorika}} Bornali Kolita (Ingraji: Bornali Kalita) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok aipé amin gidop ni:tom mo:né néng tani:ko. Su:lopé bí 10,000 bojéyangko ni:tom mo:tu:bong<ref name=":1" /> == Ope: odokké érang ami == Bornali Kolita-mé dítag 1978 dok 31 Agostodo Ohom mimonglok Dibrugorh mo:dumdok Namrupdo otagai. Bík abudok aminém Ononto Kumar Kolita odokké anédok aminém Onuradha Kolita émtagai.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20210424072057/https://kothasobi.com/bornali-kalita-interview/ Kothasobi.com. la:tag : 7 Oktubor, 2026</ref> == Ager == Bornali Kolita-bí dítag 1994 dokkébong ni:tom mo:bomdung. Bí dégko Ohomia ni:tom mo:géla:sin Mising, Boro, Karbi Khasi, Garu, Bongali agompésin ni:tom mo:tung. Su:lopé bí 8,000 bojéyangko ni:tom adléntung.<ref name=":1" /> == Mising ni:tom == {| class="wikitable" |+ Bík monam Mising ni:ton |- ! Kiyonpé !! Ni:tom amin !! Mo:jon !! Dítag |- | 1 || Oiya kangkan kayuma || Mrinal Dole: || |- | 2 || Kangkandag || Nobo Norish Pe:gu || |- | 3 || Sidé amo:so || Sorbeswor Mili || |- | 4 || Nom ríksu:pongkodém || [[Wp/mrg/Jubin Garg|Jubin Garg]] || |- | 5 || Angkésé apí apí || Nobo Norish Pe:gu || |- | 6 || Télé télé domírtok karné takaré || [[Wp/mrg/Mousom Gogoi|Mousom Gogoi]] || |- | 7 || Ainowa ainowa no || Nobo Norish Pe:gu || |- | 8 || Asinang ola || Jubin Garg || |- | 9 || Así bí ngo || Mousom Gogoi || |- | 10 || Ali-A:yé Lígang || Jubin Garg || |- | 11 || Ngok sí:san asinsé || Nishita Guswami || |} == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] bqbpt510so8dfwyk1urdfu6bohf5csr 7356452 7356448 2026-10-07T19:14:01Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356452 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Bornali Kolita (Bornali Kalita)|birth_date=31 Agosto, 1978|birth_place=Namrup, Dibrugorh, Ohom|occupations=Ni:tom|partner=Roni Hazorika}} Bornali Kolita (Ingraji: Bornali Kalita) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok aipé amin gidop ni:tom mo:né néng tani:ko. Su:lopé bí 10,000 bojéyangko ni:tom mo:tu:bong<ref name=":1" /> == Ope: odokké érang ami == Bornali Kolita-mé dítag 1978 dok 31 Agostodo Ohom mimonglok Dibrugorh mo:dumdok Namrupdo otagai. Bík abudok aminém Ononto Kumar Kolita odokké anédok aminém Onuradha Kolita émtagai.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20210424072057/https://kothasobi.com/bornali-kalita-interview/ Kothasobi.com. la:tag : 7 Oktubor, 2026</ref> == Ager == Bornali Kolita-bí dítag 1994 dokkébong ni:tom mo:bomdung. Bí dégko Ohomia ni:tom mo:géla:sin Mising, Boro, Karbi Khasi, Garu, Bongali agompésin ni:tom mo:tung. Su:lopé bí 8,000 bojéyangko ni:tom adléntung.<ref>https://web.archive.org/web/20210424065316/https://biographyinsider.com/bornali-kalita/, https://biographyinsider.com/bornali-kalita/ la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == {| class="wikitable" |+ Bík monam Mising ni:ton |- ! Kiyonpé !! Ni:tom amin !! Mo:jon !! Dítag |- | 1 || Oiya kangkan kayuma || Mrinal Dole: || |- | 2 || Kangkandag || Nobo Norish Pe:gu || |- | 3 || Sidé amo:so || Sorbeswor Mili || |- | 4 || Nom ríksu:pongkodém || [[Wp/mrg/Jubin Garg|Jubin Garg]] || |- | 5 || Angkésé apí apí || Nobo Norish Pe:gu || |- | 6 || Télé télé domírtok karné takaré || [[Wp/mrg/Mousom Gogoi|Mousom Gogoi]] || |- | 7 || Ainowa ainowa no || Nobo Norish Pe:gu || |- | 8 || Asinang ola || Jubin Garg || |- | 9 || Así bí ngo || Mousom Gogoi || |- | 10 || Ali-A:yé Lígang || Jubin Garg || |- | 11 || Ngok sí:san asinsé || Nishita Guswami || |} == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] 4ogdh75ngdluue8qy304ti2mpeftzvn 7356453 7356452 2026-10-07T19:14:30Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356453 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Bornali Kolita (Bornali Kalita)|birth_date=31 Agosto, 1978|birth_place=Namrup, Dibrugorh, Ohom|occupations=Ni:tom|partner=Roni Hazorika}} Bornali Kolita (Ingraji: Bornali Kalita) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok aipé amin gidop ni:tom mo:né néng tani:ko. Su:lopé bí 10,000 bojéyangko ni:tom mo:tu:bong<ref name=":1" /> == Ope: odokké érang ami == Bornali Kolita-mé dítag 1978 dok 31 Agostodo Ohom mimonglok Dibrugorh mo:dumdok Namrupdo otagai. Bík abudok aminém Ononto Kumar Kolita odokké anédok aminém Onuradha Kolita émtagai.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20210424072057/https://kothasobi.com/bornali-kalita-interview/ Kothasobi.com. la:tag : 7 Oktubor, 2026</ref> == Ager == Bornali Kolita-bí dítag 1994 dokkébong ni:tom mo:bomdung. Bí dégko Ohomia ni:tom mo:géla:sin Mising, Boro, Karbi Khasi, Garu, Bongali agompésin ni:tom mo:tung. Su:lopé bí 8,000 bojéyangko ni:tom adléntung.<ref>https://web.archive.org/web/20210424065316/https://biographyinsider.com/bornali-kalita/, la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == {| class="wikitable" |+ Bík monam Mising ni:ton |- ! Kiyonpé !! Ni:tom amin !! Mo:jon !! Dítag |- | 1 || Oiya kangkan kayuma || Mrinal Dole: || |- | 2 || Kangkandag || Nobo Norish Pe:gu || |- | 3 || Sidé amo:so || Sorbeswor Mili || |- | 4 || Nom ríksu:pongkodém || [[Wp/mrg/Jubin Garg|Jubin Garg]] || |- | 5 || Angkésé apí apí || Nobo Norish Pe:gu || |- | 6 || Télé télé domírtok karné takaré || [[Wp/mrg/Mousom Gogoi|Mousom Gogoi]] || |- | 7 || Ainowa ainowa no || Nobo Norish Pe:gu || |- | 8 || Asinang ola || Jubin Garg || |- | 9 || Así bí ngo || Mousom Gogoi || |- | 10 || Ali-A:yé Lígang || Jubin Garg || |- | 11 || Ngok sí:san asinsé || Nishita Guswami || |} == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] i54c7rxj19u90o8tcbryoo0uuli32lk 7356825 7356453 2026-10-08T06:56:26Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356825 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Bornali Kolita (Bornali Kalita)|birth_date=31 Agosto, 1978|birth_place=Namrup, Dibrugorh, Ohom|occupations=Ni:tom|partner=Roni Hazorika}} Bornali Kolita (Ingraji: Bornali Kalita) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok aipé amin gidop ni:tom mo:né néng tani:ko. Tani:yé aipé tadlígsunam bík Ohomia ni:tomkídídé- Randhali, Moromjan, Maina, Otugraphi atí atí. Su:lopé bí 10,000 bojéyangko ni:tom mo:tu:bong<ref name=":1" /> == Ope: odokké érang ami == Bornali Kolita-mé dítag 1978 dok 31 Agostodo Ohom mimonglok Dibrugorh mo:dumdok Namrupdo otagai. Bík abudok aminém Ononto Kumar Kolita odokké anédok aminém Onuradha Kolita émtagai.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20210424072057/https://kothasobi.com/bornali-kalita-interview/ Kothasobi.com. la:tag : 7 Oktubor, 2026</ref> == Ager == Bornali Kolita-bí dítag 1994 dokkébong ni:tom mo:bomdung. Bí dégko Ohomia ni:tom mo:géla:sin Mising, Boro, Karbi Khasi, Garu, Bongali agompésin ni:tom mo:tung. Su:lopé bí 8,000 bojéyangko ni:tom adléntung.<ref>https://web.archive.org/web/20210424065316/https://biographyinsider.com/bornali-kalita/, la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == {| class="wikitable" |+ Bík monam Mising ni:ton |- ! Kiyonpé !! Ni:tom amin !! Mo:jon !! Dítag |- | 1 || Oiya kangkan kayuma || Mrinal Dole: || |- | 2 || Kangkandag || Nobo Norish Pe:gu || |- | 3 || Sidé amo:so || Sorbeswor Mili || |- | 4 || Nom ríksu:pongkodém || [[Wp/mrg/Jubin Garg|Jubin Garg]] || |- | 5 || Angkésé apí apí || Nobo Norish Pe:gu || |- | 6 || Télé télé domírtok karné takaré || [[Wp/mrg/Mousom Gogoi|Mousom Gogoi]] || |- | 7 || Ainowa ainowa no || Nobo Norish Pe:gu || |- | 8 || Asinang ola || Jubin Garg || |- | 9 || Así bí ngo || Mousom Gogoi || |- | 10 || Ali-A:yé Lígang || Jubin Garg || |- | 11 || Ngok sí:san asinsé || Nishita Guswami || |} == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] dkczq9958duto1ukbs63t416hwfckak 7356908 7356825 2026-10-08T08:02:47Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 Adding interwiki links to [[d:Q4946034]] 7356908 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrg/Infobox musical artist|name=Bornali Kolita (Bornali Kalita)|birth_date=31 Agosto, 1978|birth_place=Namrup, Dibrugorh, Ohom|occupations=Ni:tom|partner=Roni Hazorika}} Bornali Kolita (Ingraji: Bornali Kalita) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok aipé amin gidop ni:tom mo:né néng tani:ko. Tani:yé aipé tadlígsunam bík Ohomia ni:tomkídídé- Randhali, Moromjan, Maina, Otugraphi atí atí. Su:lopé bí 10,000 bojéyangko ni:tom mo:tu:bong<ref name=":1" /> == Ope: odokké érang ami == Bornali Kolita-mé dítag 1978 dok 31 Agostodo Ohom mimonglok Dibrugorh mo:dumdok Namrupdo otagai. Bík abudok aminém Ononto Kumar Kolita odokké anédok aminém Onuradha Kolita émtagai.<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20210424072057/https://kothasobi.com/bornali-kalita-interview/ Kothasobi.com. la:tag : 7 Oktubor, 2026</ref> == Ager == Bornali Kolita-bí dítag 1994 dokkébong ni:tom mo:bomdung. Bí dégko Ohomia ni:tom mo:géla:sin Mising, Boro, Karbi Khasi, Garu, Bongali agompésin ni:tom mo:tung. Su:lopé bí 8,000 bojéyangko ni:tom adléntung.<ref>https://web.archive.org/web/20210424065316/https://biographyinsider.com/bornali-kalita/, la:tag: 8 Oktubor, 2026</ref> == Mising ni:tom == {| class="wikitable" |+ Bík monam Mising ni:ton |- ! Kiyonpé !! Ni:tom amin !! Mo:jon !! Dítag |- | 1 || Oiya kangkan kayuma || Mrinal Dole: || |- | 2 || Kangkandag || Nobo Norish Pe:gu || |- | 3 || Sidé amo:so || Sorbeswor Mili || |- | 4 || Nom ríksu:pongkodém || [[Wp/mrg/Jubin Garg|Jubin Garg]] || |- | 5 || Angkésé apí apí || Nobo Norish Pe:gu || |- | 6 || Télé télé domírtok karné takaré || [[Wp/mrg/Mousom Gogoi|Mousom Gogoi]] || |- | 7 || Ainowa ainowa no || Nobo Norish Pe:gu || |- | 8 || Asinang ola || Jubin Garg || |- | 9 || Así bí ngo || Mousom Gogoi || |- | 10 || Ali-A:yé Lígang || Jubin Garg || |- | 11 || Ngok sí:san asinsé || Nishita Guswami || |} == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q4946034}} m55loy6fp6um3ph8vxgtyweycpzb58n 0 3823991 7356338 7355897 2026-10-07T15:43:34Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356338 wikitext text/x-wiki '''Mousom Gogoi''' (Ingraji: Mousam Gogoi) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko.<ref>https://assam.news18.com/photogallery/assam/singer-mousam-gogoi-mother-passes-away-skd-380465.html, ''News 18'', la:tag : 7 Oktubor, 2026</ref> == Ope: odokké érang ami == Mousom Gogoi-mé Dhemaji mo:dumlok Silapothar mo:tagdo otagai. Bík anédok aminém Labonyo Gogoi émtagai. == Mising ni:tom == {| class="wikitable" |+ Bík monam Mising ni:ton |- ! Kiyonpé !! Ni:tom amin !! Mo:jon !! Dítag |- | 1 || Rib Rib ésar || Bornali Kolita || |- | 2 || Po:lok ajon takarbi || Atér monam ni:tom || |- | 3 || Okkom dogel || Atér monam ni:tom || |- | 4 || 50 50 pé || Mollika Soikia || |- | 5 || Angkésé apí apí || Nobo Norish Pe:gu || |- | 6 || Télé télé domírtok karné takaré || Bornali Kolita || |- | 7 || Sékom asin bigéla || Atér monam ni:tom || |- | 8 || Ru:néké runaméné || Atér monam ni:tom || |- | 9 || Así bí ngo || Bornali Kolita || |- | 10 || Durduroni || Atér monam ni:tom || |- | 11 || Kamlighat || Atér monam ni:tom || |- | 12 || Bitagbom nom asinang || Bornali Kolita |- | 13 || Kobu Ghat || Rupa Mili |- | 14 || Karyug karyugla || Rupa Mili |- | 15 || Oiya gédob ka:nam || Atér monam ni:tom |} [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] sr4qxhu9wcpuovxzzs99be2vqo8klaa 7356339 7356338 2026-10-07T15:44:11Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356339 wikitext text/x-wiki '''Mousom Gogoi''' (Ingraji: Mousam Gogoi) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko.<ref name=":1">https://assam.news18.com/photogallery/assam/singer-mousam-gogoi-mother-passes-away-skd-380465.html, ''News 18'', la:tag : 7 Oktubor, 2026</ref> == Ope: odokké érang ami == Mousom Gogoi-mé Dhemaji mo:dumlok Silapothar mo:tagdo otagai. Bík anédok aminém Labonyo Gogoi émtagai.<ref name=":1" /> == Mising ni:tom == {| class="wikitable" |+ Bík monam Mising ni:ton |- ! Kiyonpé !! Ni:tom amin !! Mo:jon !! Dítag |- | 1 || Rib Rib ésar || Bornali Kolita || |- | 2 || Po:lok ajon takarbi || Atér monam ni:tom || |- | 3 || Okkom dogel || Atér monam ni:tom || |- | 4 || 50 50 pé || Mollika Soikia || |- | 5 || Angkésé apí apí || Nobo Norish Pe:gu || |- | 6 || Télé télé domírtok karné takaré || Bornali Kolita || |- | 7 || Sékom asin bigéla || Atér monam ni:tom || |- | 8 || Ru:néké runaméné || Atér monam ni:tom || |- | 9 || Así bí ngo || Bornali Kolita || |- | 10 || Durduroni || Atér monam ni:tom || |- | 11 || Kamlighat || Atér monam ni:tom || |- | 12 || Bitagbom nom asinang || Bornali Kolita |- | 13 || Kobu Ghat || Rupa Mili |- | 14 || Karyug karyugla || Rupa Mili |- | 15 || Oiya gédob ka:nam || Atér monam ni:tom |} [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] 2sfcgk5mcxbs9e5zr95gog5s8rlsf9j 7356342 7356339 2026-10-07T15:47:16Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 7356342 wikitext text/x-wiki '''Mousom Gogoi''' (Ingraji: Mousam Gogoi) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko.<ref name=":1">https://assam.news18.com/photogallery/assam/singer-mousam-gogoi-mother-passes-away-skd-380465.html, ''News 18'', la:tag : 7 Oktubor, 2026</ref> == Ope: odokké érang ami == Mousom Gogoi-mé Dhemaji mo:dumlok Silapothar mo:tagdo otagai. Bík anédok aminém Labonyo Gogoi émtagai.<ref name=":1" /> == Mising ni:tom == {| class="wikitable" |+ Bík monam Mising ni:ton |- ! Kiyonpé !! Ni:tom amin !! Mo:jon !! Dítag |- | 1 || Rib Rib ésar || Bornali Kolita || |- | 2 || Po:lok ajon takarbi || Atér monam ni:tom || |- | 3 || Okkom dogel || Atér monam ni:tom || |- | 4 || 50 50 pé || Mollika Soikia || |- | 5 || Angkésé apí apí || Nobo Norish Pe:gu || |- | 6 || Télé télé domírtok karné takaré || Bornali Kolita || |- | 7 || Sékom asin bigéla || Atér monam ni:tom || |- | 8 || Ru:néké runaméné || Atér monam ni:tom || |- | 9 || Así bí ngo || Bornali Kolita || |- | 10 || Durduroni || Atér monam ni:tom || |- | 11 || Kamlighat || Atér monam ni:tom || |- | 12 || Bitagbom nom asinang || Bornali Kolita |- | 13 || Kobu Ghat || Rupa Mili |- | 14 || Karyug karyugla || Rupa Mili |- | 15 || Oiya gédob ka:nam || Atér monam ni:tom |} == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] 8n99ote4wj42b1h7i0l0seilxzlxm6f 7356896 7356342 2026-10-08T07:57:53Z Mg. Hemchandra Mili 2672630 Adding interwiki links to [[d:Q141671391]] 7356896 wikitext text/x-wiki '''Mousom Gogoi''' (Ingraji: Mousam Gogoi) bí Bharot mo:rumlok Ohom mimo:lok ni:tom mo:né tani:ko.<ref name=":1">https://assam.news18.com/photogallery/assam/singer-mousam-gogoi-mother-passes-away-skd-380465.html, ''News 18'', la:tag : 7 Oktubor, 2026</ref> == Ope: odokké érang ami == Mousom Gogoi-mé Dhemaji mo:dumlok Silapothar mo:tagdo otagai. Bík anédok aminém Labonyo Gogoi émtagai.<ref name=":1" /> == Mising ni:tom == {| class="wikitable" |+ Bík monam Mising ni:ton |- ! Kiyonpé !! Ni:tom amin !! Mo:jon !! Dítag |- | 1 || Rib Rib ésar || Bornali Kolita || |- | 2 || Po:lok ajon takarbi || Atér monam ni:tom || |- | 3 || Okkom dogel || Atér monam ni:tom || |- | 4 || 50 50 pé || Mollika Soikia || |- | 5 || Angkésé apí apí || Nobo Norish Pe:gu || |- | 6 || Télé télé domírtok karné takaré || Bornali Kolita || |- | 7 || Sékom asin bigéla || Atér monam ni:tom || |- | 8 || Ru:néké runaméné || Atér monam ni:tom || |- | 9 || Así bí ngo || Bornali Kolita || |- | 10 || Durduroni || Atér monam ni:tom || |- | 11 || Kamlighat || Atér monam ni:tom || |- | 12 || Bitagbom nom asinang || Bornali Kolita |- | 13 || Kobu Ghat || Rupa Mili |- | 14 || Karyug karyugla || Rupa Mili |- | 15 || Oiya gédob ka:nam || Atér monam ni:tom |} == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] {{INTERWIKI|Q141671391}} 1rbekef23k11r2fexi9ld214yjo5rrw 14 3823996 7356729 7355922 2026-10-08T05:54:10Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q7135762]] 7356729 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q7135762}} m4czk8alx48s5makslzgjvi4617fk1m 0 3823998 7356351 7355939 2026-10-07T16:23:06Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Βασιλευόπολις (Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι)]] to [[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι)]] 7355892 wikitext text/x-wiki [[File:Kingstown.jpg|thumb|right|Ὅραμα τῆς Βασιλευοπόλεως]] Ἡ '''Βασιλευόπολις''' ([[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|ἀγγλιστί]]: ''Kingstown'' {{Wp/grc/IPA|[ˈkɪŋstaʊn]}}) ἡ μητρόπολις καὶ μεγίστη πόλις ἐστὶ τοῦ [[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι|Ἁγίου Οὐικεντίου καὶ Γρεναδινῶν]]. ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Κοινά|Kingstown|Βασιλευόπολις}} {{Wp/grc/Μητροπόλεις τῆς Ἀμερικῆς}} [[Category:Wp/grc/Μητροπόλεις]] {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Πόλεις τοῦ Ἁγίου Οὐικεντίου καὶ Γρεναδινῶν]] {{DEFAULTSORT:Βασιλευοπολις}} {{INTERWIKI|Q41474}} 9xcb20pq6x16cvm04m1ptptqwx14o0b 7356353 7356351 2026-10-07T16:23:26Z PastelKos 2547710 7356353 wikitext text/x-wiki [[File:Kingstown.jpg|thumb|right|Ὅραμα τῆς Βασιλεοπόλεως]] Ἡ '''Βασιλεόπολις''' ([[Wp/grc/Ἀγγλικὴ Γλῶσσα|ἀγγλιστί]]: ''Kingstown'' {{Wp/grc/IPA|[ˈkɪŋstaʊn]}}) ἡ μητρόπολις καὶ μεγίστη πόλις ἐστὶ τοῦ [[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι|Ἁγίου Οὐικεντίου καὶ Γρεναδινῶν]]. ==Σύνδεσμοι Ἐξώτεροι== {{Wp/grc/Κοινά|Kingstown|Βασιλεόπολις}} {{Wp/grc/Μητροπόλεις τῆς Ἀμερικῆς}} [[Category:Wp/grc/Μητροπόλεις]] {{Wp/grc/Ἔκτασις-Γεωγραφία}} [[Category:Wp/grc]] [[Category:Wp/grc/Πόλεις τοῦ Ἁγίου Οὐικεντίου καὶ Γρεναδινῶν]] {{DEFAULTSORT:Βασιλεοπολις}} {{INTERWIKI|Q41474}} klempio51vp2xvaedn5yzqc4ryez3mm 14 3824007 7356826 7355928 2026-10-08T06:56:50Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q7752305]] 7356826 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q7752305}} 36gq2ja33pk4hwah0xu7fp0ow0r07kg 14 3824010 7356829 7355960 2026-10-08T06:57:51Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q8707920]] 7356829 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q8707920}} gq7iy2shl9rbzdxqbpidfdyj29o5m6v 0 3824014 7356888 7355976 2026-10-08T07:50:36Z Shams948 77520 Wt/azb/دیل بیلگی‌سی دییشدیریلیر/بؤلمه 7356888 wikitext text/x-wiki == دیل بیلگی سی == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #بیر دانیشیغین قایدالارینا [[Wt/azb/فارسجا|فارسجا]] دستور زبان، [[Wt/azb/عربجه|عربجه]] صَرف و نَحو ، [[Wt/azb/اینگیلیزجه|اینگیلیزجه]] گِرامِر ، آلمانجه گراماتیک و [[Wt/azb/تورکجه|تورکجه]] دیل بیلگی سی دییر. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/grammar|grammar]] * تورکییه : دیل بیلگی سی * عربجه : صَرفؤ نَحو * فارسجا: دستور زبان * باهار دیلی: [[Wt/azb/دیل بیلگه|دیل بیلَگِه]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:grammar]] [[Fa:دستور زبان]] jrrn7xvjz3p0neewzgjh7vvqw9ml28f 14 3824015 7356836 7355996 2026-10-08T07:02:17Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q8583135]] 7356836 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q8583135}} lyagjrh48uqhfr4d1m0ql8vs5b9ecdg 14 3824018 7356887 7355999 2026-10-08T07:49:37Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q7736037]] 7356887 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q7736037}} 6jio33ioro662r4f48zx0x4d9s63r3d 14 3824020 7356877 7355997 2026-10-08T07:41:16Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q7135762]] 7356877 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q7135762}} m4czk8alx48s5makslzgjvi4617fk1m 14 3824024 7356889 7356002 2026-10-08T07:51:57Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q9534975]] 7356889 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q9534975}} osbjr6p43y9awqysuimnivugwj2z3iv 14 3824027 7356891 7356001 2026-10-08T07:52:56Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q7762307]] 7356891 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q7762307}} tdd25wyxr7ni5goqdvvko6heqadr0nz 14 3824028 7356905 7356006 2026-10-08T08:02:28Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q7762336]] 7356905 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q7762336}} qh47x98pxze7he1iflnp8l13p0m4rtk 14 3824030 7356909 7356005 2026-10-08T08:03:02Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q7746902]] 7356909 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q7746902}} 70tloox71e8dc6j4po0n9fh7f9o9lkw 14 3824031 7356913 7356007 2026-10-08T08:05:33Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q8228836]] 7356913 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q8228836}} pj4vann8ecw2b8ewdfxomava72ni3ei 0 3824033 7356256 7356085 2026-10-07T13:42:50Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356256 wikitext text/x-wiki '''Irene Mulyagonja Kakooza (née Irene Mulyagonja),''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda owaabaire ayesimbireho kushutama aha kooti ya Uganda ey'okujuririramu ebiro 4 Okwaikumi omuri 2019.<ref name=":1">Andante Okanya (5 October 2019). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1508118/igg-mulyagonja-appointed-court-appeal "IGG Mulyagonja Appointed To Court of Appeal".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 7 October 2019.</ref> Akaba ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi, kuruga 12 Okwakana 2012<ref name=":5">Red Pepper Uganda (13 April 2012). [[:en:Red_Pepper_(newspaper)|"Museveni Names New IGG - Irene Mulyagonja".]] Uganda Inspectorate of Government Quoting Red Pepper (newspaper). Retrieved 12 January 2018.</ref> kuhisya 4 Okwaikumi 2019.<ref name=":1" /> Akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, kuruga 2008 kuhisya 2012.<ref name=":2">Walubiri, Moses (14 April 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1300926/justice-irene-mulyagonja-igg "Justice Irene Mulyagonja, the new IGG".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Eby'enyima''' == Akazaarwa omuri 1963, omu rurembo rwa '''Jinja,''' omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda. Ishe akaba ari inginiya w'ebyombeko kandi omushubuzi, owaabaire aine kampuni y'ebyombeko, kandi nyina akaba ari omwegyesa w'eishomero ry'okubanza. Akakura omu ka y'abantu abarikwetegyeka kurungi ey'abaana ikumi na bashatu, bana aharibo bakaba bari ab'obuhangwa, ahagati ya bazaire be bombi, kandi munaana bakaba bari ahagati ya ishe n'abandi bagyenzi be.<ref name=":2" /><ref name=":3">Kasyate, Simon (8 December 2013)[[:en:The_Observer_(Uganda)|. "Mulyagonja's long journey from Jinja to judge to IGG".]] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 13 January 2018. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Obwegyese''' == Akashoma aha '''Naranbhai Road Primary School''', omu tauni ya Jinja, ahabw'emyaka ye yoona eya puraimare ey'emyaka 7. Akashomera aha Mount Saint Mary's College Namagunga ahabw'eby'obwegyese bwe byombi ebya O-Level hamwe na A-Level. Akatwarwa omuri Makerere University, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango, kwega ebiragiro, akamara n'ekigambo kya Bachelor of Laws degree. Kandi aine Diploma omu Legal Practice, ei yaatungire kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala. Diguri ye eya Master of Arts omu Counseling ekahairwe Makerere University. Kandi aine Diploma omu Women's Law, kuruga omu University of Zimbabwe.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">Monitor Reporter (18 June 2016). [http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/Irene-Mulyagonja---My-long-journey-to-the-IGG-office/689842-3254598-dms77w/index.html "Irene Mulyagonja – My long journey to the IGG office"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Okukora omu maisho ga benchi''' == Omu 1989, akapangisibwa nk'omuhwezi w'omwegyesa aha Law Development Centre, arikukora omurimo ogwo kuhisya 1993. Akakora n'amakampuni abiri amahango g'eby'ebiragiro omuri Kampala, otwariiremu Muliira and Company Advocates, ahu yaabugaine n'omushaija we. Obu yaaruga omu kampuni egyo omuri 1996, hamwe na mugyenzi we ondiijo omukazi, Eva Luswata Kawuma, bakatandikaho Kakooza and Kawuma Advocates, ekibiina ky'abakazi bonka eky'eby'ebiragiro. Ekitongore kikapangisibwa ekitongore kya Non Performing Asset Recovery Trust (NPART), kuruga 1997 kuhisya 2006 obu ekitongore kyakingwa.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> == '''Okukora nk'omuramuzi''' == Omu 2008, aha myaka 45 y'obukuru, Mulyagonja akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda. Akatwarwa omu kicweka kya Jinja kumara emyaka ebiri n'ekicweka ky'okubanza. Bwanyima akagaruka yaheebwa omurimo gw'okukora omu kitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, yaahika aha mwanya gw'omuhwezi w'omukuru w'ekitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, obu yaatooranwa nk'omukuru wa Gavumenti, omuri 2012.<ref name=":4" /> Omu Okwaikumi 2019, akatooranwa kushutama aha kooti ya Uganda Court of Appeal, atakahikiriziibwe eishengyero rya Uganda.<ref>thony Wesaka (5 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-appoints-15-judges/688334-5299290-12hyoxdz/index.html "Museveni Appoints 15 Judges"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 October 2019.</ref> == '''Okukora nk'omukuru w'ebyokurinda omu Gavumenti''' == Ebiro 12 Okwakana 2012, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi omu ihanga ow'omurundi gwa kana, kuruga 1986, arikukurataho ebigyere bya Augustine Ruzindana, Jotham Tumwesigye, na Faith Mwondha.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> == '''Eka''' == '''Irene Mulyagonja''' akaba ashweirwe '''John Baptist Kakooza''' owafiire, kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.<ref name=":3" /><ref>John Odyek (19 May 2025). [https://www.newvision.co.ug/category/news/dp-stalwart-john-baptist-kakooza-to-be-buried-NV_211062_092026 "DP Stalwart John Baptist Kakooza To Be Buried In Kalungu".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 4 October 2026.</ref> == '''Reeba nawe''' == * '''J'''otham Tumwesigye * '''F'''aith Mwondha == '''Eby'okureeberaho''' == h2pb3kiq7tmpuqspf73bfazo6mixpqd 7356257 7356256 2026-10-07T13:43:13Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356257 wikitext text/x-wiki '''Irene Mulyagonja Kakooza (née Irene Mulyagonja),''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda owaabaire ayesimbireho kushutama aha kooti ya Uganda ey'okujuririramu ebiro 4 Okwaikumi omuri 2019.<ref name=":1">Andante Okanya (5 October 2019). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1508118/igg-mulyagonja-appointed-court-appeal "IGG Mulyagonja Appointed To Court of Appeal".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 7 October 2019.</ref> Akaba ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi, kuruga ebiro 12 Okwakana omuri 2012<ref name=":5">Red Pepper Uganda (13 April 2012). [[:en:Red_Pepper_(newspaper)|"Museveni Names New IGG - Irene Mulyagonja".]] Uganda Inspectorate of Government Quoting Red Pepper (newspaper). Retrieved 12 January 2018.</ref> kuhisya 4 Okwaikumi 2019.<ref name=":1" /> Akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, kuruga 2008 kuhisya 2012.<ref name=":2">Walubiri, Moses (14 April 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1300926/justice-irene-mulyagonja-igg "Justice Irene Mulyagonja, the new IGG".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Eby'enyima''' == Akazaarwa omuri 1963, omu rurembo rwa '''Jinja,''' omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda. Ishe akaba ari inginiya w'ebyombeko kandi omushubuzi, owaabaire aine kampuni y'ebyombeko, kandi nyina akaba ari omwegyesa w'eishomero ry'okubanza. Akakura omu ka y'abantu abarikwetegyeka kurungi ey'abaana ikumi na bashatu, bana aharibo bakaba bari ab'obuhangwa, ahagati ya bazaire be bombi, kandi munaana bakaba bari ahagati ya ishe n'abandi bagyenzi be.<ref name=":2" /><ref name=":3">Kasyate, Simon (8 December 2013)[[:en:The_Observer_(Uganda)|. "Mulyagonja's long journey from Jinja to judge to IGG".]] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 13 January 2018. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Obwegyese''' == Akashoma aha '''Naranbhai Road Primary School''', omu tauni ya Jinja, ahabw'emyaka ye yoona eya puraimare ey'emyaka 7. Akashomera aha Mount Saint Mary's College Namagunga ahabw'eby'obwegyese bwe byombi ebya O-Level hamwe na A-Level. Akatwarwa omuri Makerere University, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango, kwega ebiragiro, akamara n'ekigambo kya Bachelor of Laws degree. Kandi aine Diploma omu Legal Practice, ei yaatungire kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala. Diguri ye eya Master of Arts omu Counseling ekahairwe Makerere University. Kandi aine Diploma omu Women's Law, kuruga omu University of Zimbabwe.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">Monitor Reporter (18 June 2016). [http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/Irene-Mulyagonja---My-long-journey-to-the-IGG-office/689842-3254598-dms77w/index.html "Irene Mulyagonja – My long journey to the IGG office"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Okukora omu maisho ga benchi''' == Omu 1989, akapangisibwa nk'omuhwezi w'omwegyesa aha Law Development Centre, arikukora omurimo ogwo kuhisya 1993. Akakora n'amakampuni abiri amahango g'eby'ebiragiro omuri Kampala, otwariiremu Muliira and Company Advocates, ahu yaabugaine n'omushaija we. Obu yaaruga omu kampuni egyo omuri 1996, hamwe na mugyenzi we ondiijo omukazi, Eva Luswata Kawuma, bakatandikaho Kakooza and Kawuma Advocates, ekibiina ky'abakazi bonka eky'eby'ebiragiro. Ekitongore kikapangisibwa ekitongore kya Non Performing Asset Recovery Trust (NPART), kuruga 1997 kuhisya 2006 obu ekitongore kyakingwa.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> == '''Okukora nk'omuramuzi''' == Omu 2008, aha myaka 45 y'obukuru, Mulyagonja akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda. Akatwarwa omu kicweka kya Jinja kumara emyaka ebiri n'ekicweka ky'okubanza. Bwanyima akagaruka yaheebwa omurimo gw'okukora omu kitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, yaahika aha mwanya gw'omuhwezi w'omukuru w'ekitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, obu yaatooranwa nk'omukuru wa Gavumenti, omuri 2012.<ref name=":4" /> Omu Okwaikumi 2019, akatooranwa kushutama aha kooti ya Uganda Court of Appeal, atakahikiriziibwe eishengyero rya Uganda.<ref>thony Wesaka (5 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-appoints-15-judges/688334-5299290-12hyoxdz/index.html "Museveni Appoints 15 Judges"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 October 2019.</ref> == '''Okukora nk'omukuru w'ebyokurinda omu Gavumenti''' == Ebiro 12 Okwakana 2012, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi omu ihanga ow'omurundi gwa kana, kuruga 1986, arikukurataho ebigyere bya Augustine Ruzindana, Jotham Tumwesigye, na Faith Mwondha.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> == '''Eka''' == '''Irene Mulyagonja''' akaba ashweirwe '''John Baptist Kakooza''' owafiire, kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.<ref name=":3" /><ref>John Odyek (19 May 2025). [https://www.newvision.co.ug/category/news/dp-stalwart-john-baptist-kakooza-to-be-buried-NV_211062_092026 "DP Stalwart John Baptist Kakooza To Be Buried In Kalungu".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 4 October 2026.</ref> == '''Reeba nawe''' == * '''J'''otham Tumwesigye * '''F'''aith Mwondha == '''Eby'okureeberaho''' == 5tt78upppqynyzmvclo8one5vani3sk 7356260 7356257 2026-10-07T13:43:23Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356260 wikitext text/x-wiki '''Irene Mulyagonja Kakooza (née Irene Mulyagonja),''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda owaabaire ayesimbireho kushutama aha kooti ya Uganda ey'okujuririramu ebiro 4 Okwaikumi omuri 2019.<ref name=":1">Andante Okanya (5 October 2019). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1508118/igg-mulyagonja-appointed-court-appeal "IGG Mulyagonja Appointed To Court of Appeal".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 7 October 2019.</ref> Akaba ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi, kuruga ebiro 12 Okwakana omuri 2012<ref name=":5">Red Pepper Uganda (13 April 2012). [[:en:Red_Pepper_(newspaper)|"Museveni Names New IGG - Irene Mulyagonja".]] Uganda Inspectorate of Government Quoting Red Pepper (newspaper). Retrieved 12 January 2018.</ref> kuhisya ebiro 4 Okwaikumi 2019.<ref name=":1" /> Akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, kuruga 2008 kuhisya 2012.<ref name=":2">Walubiri, Moses (14 April 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1300926/justice-irene-mulyagonja-igg "Justice Irene Mulyagonja, the new IGG".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Eby'enyima''' == Akazaarwa omuri 1963, omu rurembo rwa '''Jinja,''' omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda. Ishe akaba ari inginiya w'ebyombeko kandi omushubuzi, owaabaire aine kampuni y'ebyombeko, kandi nyina akaba ari omwegyesa w'eishomero ry'okubanza. Akakura omu ka y'abantu abarikwetegyeka kurungi ey'abaana ikumi na bashatu, bana aharibo bakaba bari ab'obuhangwa, ahagati ya bazaire be bombi, kandi munaana bakaba bari ahagati ya ishe n'abandi bagyenzi be.<ref name=":2" /><ref name=":3">Kasyate, Simon (8 December 2013)[[:en:The_Observer_(Uganda)|. "Mulyagonja's long journey from Jinja to judge to IGG".]] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 13 January 2018. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Obwegyese''' == Akashoma aha '''Naranbhai Road Primary School''', omu tauni ya Jinja, ahabw'emyaka ye yoona eya puraimare ey'emyaka 7. Akashomera aha Mount Saint Mary's College Namagunga ahabw'eby'obwegyese bwe byombi ebya O-Level hamwe na A-Level. Akatwarwa omuri Makerere University, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango, kwega ebiragiro, akamara n'ekigambo kya Bachelor of Laws degree. Kandi aine Diploma omu Legal Practice, ei yaatungire kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala. Diguri ye eya Master of Arts omu Counseling ekahairwe Makerere University. Kandi aine Diploma omu Women's Law, kuruga omu University of Zimbabwe.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">Monitor Reporter (18 June 2016). [http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/Irene-Mulyagonja---My-long-journey-to-the-IGG-office/689842-3254598-dms77w/index.html "Irene Mulyagonja – My long journey to the IGG office"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Okukora omu maisho ga benchi''' == Omu 1989, akapangisibwa nk'omuhwezi w'omwegyesa aha Law Development Centre, arikukora omurimo ogwo kuhisya 1993. Akakora n'amakampuni abiri amahango g'eby'ebiragiro omuri Kampala, otwariiremu Muliira and Company Advocates, ahu yaabugaine n'omushaija we. Obu yaaruga omu kampuni egyo omuri 1996, hamwe na mugyenzi we ondiijo omukazi, Eva Luswata Kawuma, bakatandikaho Kakooza and Kawuma Advocates, ekibiina ky'abakazi bonka eky'eby'ebiragiro. Ekitongore kikapangisibwa ekitongore kya Non Performing Asset Recovery Trust (NPART), kuruga 1997 kuhisya 2006 obu ekitongore kyakingwa.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> == '''Okukora nk'omuramuzi''' == Omu 2008, aha myaka 45 y'obukuru, Mulyagonja akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda. Akatwarwa omu kicweka kya Jinja kumara emyaka ebiri n'ekicweka ky'okubanza. Bwanyima akagaruka yaheebwa omurimo gw'okukora omu kitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, yaahika aha mwanya gw'omuhwezi w'omukuru w'ekitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, obu yaatooranwa nk'omukuru wa Gavumenti, omuri 2012.<ref name=":4" /> Omu Okwaikumi 2019, akatooranwa kushutama aha kooti ya Uganda Court of Appeal, atakahikiriziibwe eishengyero rya Uganda.<ref>thony Wesaka (5 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-appoints-15-judges/688334-5299290-12hyoxdz/index.html "Museveni Appoints 15 Judges"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 October 2019.</ref> == '''Okukora nk'omukuru w'ebyokurinda omu Gavumenti''' == Ebiro 12 Okwakana 2012, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi omu ihanga ow'omurundi gwa kana, kuruga 1986, arikukurataho ebigyere bya Augustine Ruzindana, Jotham Tumwesigye, na Faith Mwondha.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> == '''Eka''' == '''Irene Mulyagonja''' akaba ashweirwe '''John Baptist Kakooza''' owafiire, kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.<ref name=":3" /><ref>John Odyek (19 May 2025). [https://www.newvision.co.ug/category/news/dp-stalwart-john-baptist-kakooza-to-be-buried-NV_211062_092026 "DP Stalwart John Baptist Kakooza To Be Buried In Kalungu".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 4 October 2026.</ref> == '''Reeba nawe''' == * '''J'''otham Tumwesigye * '''F'''aith Mwondha == '''Eby'okureeberaho''' == 357xiwcftlocvgpp0plfkt64jy1n9pg 7356261 7356260 2026-10-07T13:43:37Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356261 wikitext text/x-wiki '''Irene Mulyagonja Kakooza (née Irene Mulyagonja),''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda owaabaire ayesimbireho kushutama aha kooti ya Uganda ey'okujuririramu ebiro 4 Okwaikumi omuri 2019.<ref name=":1">Andante Okanya (5 October 2019). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1508118/igg-mulyagonja-appointed-court-appeal "IGG Mulyagonja Appointed To Court of Appeal".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 7 October 2019.</ref> Akaba ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi, kuruga ebiro 12 Okwakana omuri 2012<ref name=":5">Red Pepper Uganda (13 April 2012). [[:en:Red_Pepper_(newspaper)|"Museveni Names New IGG - Irene Mulyagonja".]] Uganda Inspectorate of Government Quoting Red Pepper (newspaper). Retrieved 12 January 2018.</ref> kuhisya ebiro 4 Okwaikumi 2019.<ref name=":1" /> Akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, kuruga omuri 2008 kuhisya 2012.<ref name=":2">Walubiri, Moses (14 April 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1300926/justice-irene-mulyagonja-igg "Justice Irene Mulyagonja, the new IGG".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Eby'enyima''' == Akazaarwa omuri 1963, omu rurembo rwa '''Jinja,''' omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda. Ishe akaba ari inginiya w'ebyombeko kandi omushubuzi, owaabaire aine kampuni y'ebyombeko, kandi nyina akaba ari omwegyesa w'eishomero ry'okubanza. Akakura omu ka y'abantu abarikwetegyeka kurungi ey'abaana ikumi na bashatu, bana aharibo bakaba bari ab'obuhangwa, ahagati ya bazaire be bombi, kandi munaana bakaba bari ahagati ya ishe n'abandi bagyenzi be.<ref name=":2" /><ref name=":3">Kasyate, Simon (8 December 2013)[[:en:The_Observer_(Uganda)|. "Mulyagonja's long journey from Jinja to judge to IGG".]] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 13 January 2018. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Obwegyese''' == Akashoma aha '''Naranbhai Road Primary School''', omu tauni ya Jinja, ahabw'emyaka ye yoona eya puraimare ey'emyaka 7. Akashomera aha Mount Saint Mary's College Namagunga ahabw'eby'obwegyese bwe byombi ebya O-Level hamwe na A-Level. Akatwarwa omuri Makerere University, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango, kwega ebiragiro, akamara n'ekigambo kya Bachelor of Laws degree. Kandi aine Diploma omu Legal Practice, ei yaatungire kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala. Diguri ye eya Master of Arts omu Counseling ekahairwe Makerere University. Kandi aine Diploma omu Women's Law, kuruga omu University of Zimbabwe.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">Monitor Reporter (18 June 2016). [http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/Irene-Mulyagonja---My-long-journey-to-the-IGG-office/689842-3254598-dms77w/index.html "Irene Mulyagonja – My long journey to the IGG office"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Okukora omu maisho ga benchi''' == Omu 1989, akapangisibwa nk'omuhwezi w'omwegyesa aha Law Development Centre, arikukora omurimo ogwo kuhisya 1993. Akakora n'amakampuni abiri amahango g'eby'ebiragiro omuri Kampala, otwariiremu Muliira and Company Advocates, ahu yaabugaine n'omushaija we. Obu yaaruga omu kampuni egyo omuri 1996, hamwe na mugyenzi we ondiijo omukazi, Eva Luswata Kawuma, bakatandikaho Kakooza and Kawuma Advocates, ekibiina ky'abakazi bonka eky'eby'ebiragiro. Ekitongore kikapangisibwa ekitongore kya Non Performing Asset Recovery Trust (NPART), kuruga 1997 kuhisya 2006 obu ekitongore kyakingwa.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> == '''Okukora nk'omuramuzi''' == Omu 2008, aha myaka 45 y'obukuru, Mulyagonja akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda. Akatwarwa omu kicweka kya Jinja kumara emyaka ebiri n'ekicweka ky'okubanza. Bwanyima akagaruka yaheebwa omurimo gw'okukora omu kitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, yaahika aha mwanya gw'omuhwezi w'omukuru w'ekitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, obu yaatooranwa nk'omukuru wa Gavumenti, omuri 2012.<ref name=":4" /> Omu Okwaikumi 2019, akatooranwa kushutama aha kooti ya Uganda Court of Appeal, atakahikiriziibwe eishengyero rya Uganda.<ref>thony Wesaka (5 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-appoints-15-judges/688334-5299290-12hyoxdz/index.html "Museveni Appoints 15 Judges"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 October 2019.</ref> == '''Okukora nk'omukuru w'ebyokurinda omu Gavumenti''' == Ebiro 12 Okwakana 2012, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi omu ihanga ow'omurundi gwa kana, kuruga 1986, arikukurataho ebigyere bya Augustine Ruzindana, Jotham Tumwesigye, na Faith Mwondha.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> == '''Eka''' == '''Irene Mulyagonja''' akaba ashweirwe '''John Baptist Kakooza''' owafiire, kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.<ref name=":3" /><ref>John Odyek (19 May 2025). [https://www.newvision.co.ug/category/news/dp-stalwart-john-baptist-kakooza-to-be-buried-NV_211062_092026 "DP Stalwart John Baptist Kakooza To Be Buried In Kalungu".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 4 October 2026.</ref> == '''Reeba nawe''' == * '''J'''otham Tumwesigye * '''F'''aith Mwondha == '''Eby'okureeberaho''' == 3n2jbes8yjb1o7mv56ul87f3zsia9xl 7356262 7356261 2026-10-07T13:43:56Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356262 wikitext text/x-wiki '''Irene Mulyagonja Kakooza (née Irene Mulyagonja),''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda owaabaire ayesimbireho kushutama aha kooti ya Uganda ey'okujuririramu ebiro 4 Okwaikumi omuri 2019.<ref name=":1">Andante Okanya (5 October 2019). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1508118/igg-mulyagonja-appointed-court-appeal "IGG Mulyagonja Appointed To Court of Appeal".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 7 October 2019.</ref> Akaba ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi, kuruga ebiro 12 Okwakana omuri 2012<ref name=":5">Red Pepper Uganda (13 April 2012). [[:en:Red_Pepper_(newspaper)|"Museveni Names New IGG - Irene Mulyagonja".]] Uganda Inspectorate of Government Quoting Red Pepper (newspaper). Retrieved 12 January 2018.</ref> kuhisya ebiro 4 Okwaikumi omuri 2019.<ref name=":1" /> Akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, kuruga omuri 2008 kuhisya omuri 2012.<ref name=":2">Walubiri, Moses (14 April 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1300926/justice-irene-mulyagonja-igg "Justice Irene Mulyagonja, the new IGG".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Eby'enyima''' == Akazaarwa omuri 1963, omu rurembo rwa '''Jinja,''' omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda. Ishe akaba ari inginiya w'ebyombeko kandi omushubuzi, owaabaire aine kampuni y'ebyombeko, kandi nyina akaba ari omwegyesa w'eishomero ry'okubanza. Akakura omu ka y'abantu abarikwetegyeka kurungi ey'abaana ikumi na bashatu, bana aharibo bakaba bari ab'obuhangwa, ahagati ya bazaire be bombi, kandi munaana bakaba bari ahagati ya ishe n'abandi bagyenzi be.<ref name=":2" /><ref name=":3">Kasyate, Simon (8 December 2013)[[:en:The_Observer_(Uganda)|. "Mulyagonja's long journey from Jinja to judge to IGG".]] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 13 January 2018. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Obwegyese''' == Akashoma aha '''Naranbhai Road Primary School''', omu tauni ya Jinja, ahabw'emyaka ye yoona eya puraimare ey'emyaka 7. Akashomera aha Mount Saint Mary's College Namagunga ahabw'eby'obwegyese bwe byombi ebya O-Level hamwe na A-Level. Akatwarwa omuri Makerere University, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango, kwega ebiragiro, akamara n'ekigambo kya Bachelor of Laws degree. Kandi aine Diploma omu Legal Practice, ei yaatungire kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala. Diguri ye eya Master of Arts omu Counseling ekahairwe Makerere University. Kandi aine Diploma omu Women's Law, kuruga omu University of Zimbabwe.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">Monitor Reporter (18 June 2016). [http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/Irene-Mulyagonja---My-long-journey-to-the-IGG-office/689842-3254598-dms77w/index.html "Irene Mulyagonja – My long journey to the IGG office"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Okukora omu maisho ga benchi''' == Omu 1989, akapangisibwa nk'omuhwezi w'omwegyesa aha Law Development Centre, arikukora omurimo ogwo kuhisya 1993. Akakora n'amakampuni abiri amahango g'eby'ebiragiro omuri Kampala, otwariiremu Muliira and Company Advocates, ahu yaabugaine n'omushaija we. Obu yaaruga omu kampuni egyo omuri 1996, hamwe na mugyenzi we ondiijo omukazi, Eva Luswata Kawuma, bakatandikaho Kakooza and Kawuma Advocates, ekibiina ky'abakazi bonka eky'eby'ebiragiro. Ekitongore kikapangisibwa ekitongore kya Non Performing Asset Recovery Trust (NPART), kuruga 1997 kuhisya 2006 obu ekitongore kyakingwa.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> == '''Okukora nk'omuramuzi''' == Omu 2008, aha myaka 45 y'obukuru, Mulyagonja akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda. Akatwarwa omu kicweka kya Jinja kumara emyaka ebiri n'ekicweka ky'okubanza. Bwanyima akagaruka yaheebwa omurimo gw'okukora omu kitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, yaahika aha mwanya gw'omuhwezi w'omukuru w'ekitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, obu yaatooranwa nk'omukuru wa Gavumenti, omuri 2012.<ref name=":4" /> Omu Okwaikumi 2019, akatooranwa kushutama aha kooti ya Uganda Court of Appeal, atakahikiriziibwe eishengyero rya Uganda.<ref>thony Wesaka (5 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-appoints-15-judges/688334-5299290-12hyoxdz/index.html "Museveni Appoints 15 Judges"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 October 2019.</ref> == '''Okukora nk'omukuru w'ebyokurinda omu Gavumenti''' == Ebiro 12 Okwakana 2012, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi omu ihanga ow'omurundi gwa kana, kuruga 1986, arikukurataho ebigyere bya Augustine Ruzindana, Jotham Tumwesigye, na Faith Mwondha.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> == '''Eka''' == '''Irene Mulyagonja''' akaba ashweirwe '''John Baptist Kakooza''' owafiire, kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.<ref name=":3" /><ref>John Odyek (19 May 2025). [https://www.newvision.co.ug/category/news/dp-stalwart-john-baptist-kakooza-to-be-buried-NV_211062_092026 "DP Stalwart John Baptist Kakooza To Be Buried In Kalungu".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 4 October 2026.</ref> == '''Reeba nawe''' == * '''J'''otham Tumwesigye * '''F'''aith Mwondha == '''Eby'okureeberaho''' == jnjt8z8adozgimzah21awpp6r1try78 7356263 7356262 2026-10-07T13:44:23Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356263 wikitext text/x-wiki '''Irene Mulyagonja Kakooza (née Irene Mulyagonja),''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda owaabaire ayesimbireho kushutama aha kooti ya Uganda ey'okujuririramu ebiro 4 Okwaikumi omuri 2019.<ref name=":1">Andante Okanya (5 October 2019). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1508118/igg-mulyagonja-appointed-court-appeal "IGG Mulyagonja Appointed To Court of Appeal".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 7 October 2019.</ref> Akaba ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi, kuruga ebiro 12 Okwakana omuri 2012<ref name=":5">Red Pepper Uganda (13 April 2012). [[:en:Red_Pepper_(newspaper)|"Museveni Names New IGG - Irene Mulyagonja".]] Uganda Inspectorate of Government Quoting Red Pepper (newspaper). Retrieved 12 January 2018.</ref> kuhisya ebiro 4 Okwaikumi omuri 2019.<ref name=":1" /> Akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, kuruga omuri 2008 kuhisya omuri 2012.<ref name=":2">Walubiri, Moses (14 April 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1300926/justice-irene-mulyagonja-igg "Justice Irene Mulyagonja, the new IGG".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Eby'enyima''' == Akazaarwa omuri 1963, omu rurembo rwa '''Jinja,''' omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda. Ishe akaba ari inginiya w'ebyombeko kandi omushubuzi, owaabaire aine kampuni y'ebyombeko, kandi nyina akaba ari omwegyesa w'eishomero ry'okubanza. Akakura omu ka y'abantu abarikwetegyeka kurungi ey'abaana ikumi na bashatu, bana aharibo bakaba bari ab'obuhangwa, ahagati ya bazaire be bombi, kandi munaana bakaba bari ahagati ya ishe n'abandi bagyenzi be.<ref name=":2" /><ref name=":3">Kasyate, Simon (8 December 2013)[[:en:The_Observer_(Uganda)|. "Mulyagonja's long journey from Jinja to judge to IGG".]] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 13 January 2018. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Obwegyese''' == Akashoma aha '''Naranbhai Road Primary School''', omu tauni ya Jinja, ahabw'emyaka ye yoona eya puraimare ey'emyaka 7. Akashomera aha Mount Saint Mary's College Namagunga ahabw'eby'obwegyese bwe byombi ebya O-Level hamwe na A-Level. Akatwarwa omuri Makerere University, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango, kwega ebiragiro, akamara n'ekigambo kya Bachelor of Laws degree. Kandi aine Diploma omu Legal Practice, ei yaatungire kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala. Diguri ye eya Master of Arts omu Counseling ekahairwe Makerere University. Kandi aine Diploma omu Women's Law, kuruga omu University of Zimbabwe.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">Monitor Reporter (18 June 2016). [http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/Irene-Mulyagonja---My-long-journey-to-the-IGG-office/689842-3254598-dms77w/index.html "Irene Mulyagonja – My long journey to the IGG office"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Okukora omu maisho ga benchi''' == Omu 1989, akapangisibwa nk'omuhwezi w'omwegyesa aha Law Development Centre, arikukora omurimo ogwo kuhisya 1993. Akakora n'amakampuni abiri amahango g'eby'ebiragiro omuri Kampala, otwariiremu Muliira and Company Advocates, ahu yaabugaine n'omushaija we. Obu yaaruga omu kampuni egyo omuri 1996, hamwe na mugyenzi we ondiijo omukazi, Eva Luswata Kawuma, bakatandikaho Kakooza and Kawuma Advocates, ekibiina ky'abakazi bonka eky'eby'ebiragiro. Ekitongore kikapangisibwa ekitongore kya Non Performing Asset Recovery Trust (NPART), kuruga 1997 kuhisya 2006 obu ekitongore kyakingwa.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> == '''Okukora nk'omuramuzi''' == Omuri 2008, aha myaka 45 y'obukuru, Mulyagonja akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda. Akatwarwa omu kicweka kya Jinja kumara emyaka ebiri n'ekicweka ky'okubanza. Bwanyima akagaruka yaheebwa omurimo gw'okukora omu kitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, yaahika aha mwanya gw'omuhwezi w'omukuru w'ekitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, obu yaatooranwa nk'omukuru wa Gavumenti, omuri 2012.<ref name=":4" /> Omu Okwaikumi 2019, akatooranwa kushutama aha kooti ya Uganda Court of Appeal, atakahikiriziibwe eishengyero rya Uganda.<ref>thony Wesaka (5 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-appoints-15-judges/688334-5299290-12hyoxdz/index.html "Museveni Appoints 15 Judges"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 October 2019.</ref> == '''Okukora nk'omukuru w'ebyokurinda omu Gavumenti''' == Ebiro 12 Okwakana 2012, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi omu ihanga ow'omurundi gwa kana, kuruga 1986, arikukurataho ebigyere bya Augustine Ruzindana, Jotham Tumwesigye, na Faith Mwondha.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> == '''Eka''' == '''Irene Mulyagonja''' akaba ashweirwe '''John Baptist Kakooza''' owafiire, kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.<ref name=":3" /><ref>John Odyek (19 May 2025). [https://www.newvision.co.ug/category/news/dp-stalwart-john-baptist-kakooza-to-be-buried-NV_211062_092026 "DP Stalwart John Baptist Kakooza To Be Buried In Kalungu".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 4 October 2026.</ref> == '''Reeba nawe''' == * '''J'''otham Tumwesigye * '''F'''aith Mwondha == '''Eby'okureeberaho''' == 20flygfzucgptqpb5g94le7nr78gaik 7356264 7356263 2026-10-07T13:45:16Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7356264 wikitext text/x-wiki '''Irene Mulyagonja Kakooza (née Irene Mulyagonja),''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda owaabaire ayesimbireho kushutama aha kooti ya Uganda ey'okujuririramu ebiro 4 Okwaikumi omuri 2019.<ref name=":1">Andante Okanya (5 October 2019). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1508118/igg-mulyagonja-appointed-court-appeal "IGG Mulyagonja Appointed To Court of Appeal".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 7 October 2019.</ref> Akaba ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi, kuruga ebiro 12 Okwakana omuri 2012<ref name=":5">Red Pepper Uganda (13 April 2012). [[:en:Red_Pepper_(newspaper)|"Museveni Names New IGG - Irene Mulyagonja".]] Uganda Inspectorate of Government Quoting Red Pepper (newspaper). Retrieved 12 January 2018.</ref> kuhisya ebiro 4 Okwaikumi omuri 2019.<ref name=":1" /> Akakora nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, kuruga omuri 2008 kuhisya omuri 2012.<ref name=":2">Walubiri, Moses (14 April 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1300926/justice-irene-mulyagonja-igg "Justice Irene Mulyagonja, the new IGG".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Eby'enyima''' == Akazaarwa omuri 1963, omu rurembo rwa '''Jinja,''' omu kicweka ky'oburugwa izooba bwa Uganda. Ishe akaba ari inginiya w'ebyombeko kandi omushubuzi, owaabaire aine kampuni y'ebyombeko, kandi nyina akaba ari omwegyesa w'eishomero ry'okubanza. Akakura omu ka y'abantu abarikwetegyeka kurungi ey'abaana ikumi na bashatu, bana aharibo bakaba bari ab'obuhangwa, ahagati ya bazaire be bombi, kandi munaana bakaba bari ahagati ya ishe n'abandi bagyenzi be.<ref name=":2" /><ref name=":3">Kasyate, Simon (8 December 2013)[[:en:The_Observer_(Uganda)|. "Mulyagonja's long journey from Jinja to judge to IGG".]] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 13 January 2018. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Obwegyese''' == Akashoma aha '''Naranbhai Road Primary School''', omu tauni ya Jinja, ahabw'emyaka ye yoona eya puraimare ey'emyaka 7. Akashomera aha Mount Saint Mary's College Namagunga ahabw'eby'obwegyese bwe byombi ebya O-Level hamwe na A-Level. Akatwarwa omuri Makerere University, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango, kwega ebiragiro, akamara n'ekigambo kya Bachelor of Laws degree. Kandi aine Diploma omu Legal Practice, ei yaatungire kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala. Diguri ye eya Master of Arts omu Counseling ekahairwe Makerere University. Kandi aine Diploma omu Women's Law, kuruga omu University of Zimbabwe.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">Monitor Reporter (18 June 2016). [http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/Irene-Mulyagonja---My-long-journey-to-the-IGG-office/689842-3254598-dms77w/index.html "Irene Mulyagonja – My long journey to the IGG office"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 12 January 2018.</ref> == '''Okukora omu maisho ga benchi''' == Omu 1989, akapangisibwa nk'omuhwezi w'omwegyesa aha Law Development Centre, arikukora omurimo ogwo kuhisya 1993. Akakora n'amakampuni abiri amahango g'eby'ebiragiro omuri Kampala, otwariiremu Muliira and Company Advocates, ahu yaabugaine n'omushaija we. Obu yaaruga omu kampuni egyo omuri 1996, hamwe na mugyenzi we ondiijo omukazi, Eva Luswata Kawuma, bakatandikaho Kakooza and Kawuma Advocates, ekibiina ky'abakazi bonka eky'eby'ebiragiro. Ekitongore kikapangisibwa ekitongore kya Non Performing Asset Recovery Trust (NPART), kuruga 1997 kuhisya 2006 obu ekitongore kyakingwa.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> == '''Okukora nk'omuramuzi''' == Omuri 2008, aha myaka 45 y'obukuru, Mulyagonja akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda. Akatwarwa omu kicweka kya Jinja kumara emyaka ebiri n'ekicweka ky'okubanza. Bwanyima akagaruka yaheebwa omurimo gw'okukora omu kitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, yaahika aha mwanya gw'omuhwezi w'omukuru w'ekitongore ky'eby'obushubuzi ekya kooti enkuru, obu yaatooranwa nk'omukuru wa Gavumenti, omuri 2012.<ref name=":4" /> Omu Okwaikumi 2019, akatooranwa kushutama aha kooti ya Uganda Court of Appeal, atakahikiriziibwe eishengyero rya Uganda.<ref>thony Wesaka (5 October 2019). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-appoints-15-judges/688334-5299290-12hyoxdz/index.html "Museveni Appoints 15 Judges"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 October 2019.</ref> == '''Okukora nk'omukuru w'ebyokurinda omu Gavumenti''' == Ebiro 12 Okwakana omuri 2012, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ky'eby'obwebembezi omu ihanga ow'omurundi gwa kana, kuruga 1986, arikukurataho ebigyere bya Augustine Ruzindana, Jotham Tumwesigye, na Faith Mwondha.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> == '''Eka''' == '''Irene Mulyagonja''' akaba ashweirwe '''John Baptist Kakooza''' owafiire, kandi bombi nibo bazaire b'abaana bashatu.<ref name=":3" /><ref>John Odyek (19 May 2025). [https://www.newvision.co.ug/category/news/dp-stalwart-john-baptist-kakooza-to-be-buried-NV_211062_092026 "DP Stalwart John Baptist Kakooza To Be Buried In Kalungu".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 4 October 2026.</ref> == '''Reeba nawe''' == * '''J'''otham Tumwesigye * '''F'''aith Mwondha == '''Eby'okureeberaho''' == 8pwenwqkoqp0kpd0i3zifcgdcvql2mi 0 3824051 7356375 7356106 2026-10-07T17:05:38Z Galdiz 2568250 Adding interwiki links to [[d:Q5222130]] 7356375 wikitext text/x-wiki '''Darazo''' vanyi mulmu o Bauchi, Najeriya, Huda mulmauni chan Darazo. Darazo jir mbora o mulmuni, Hausayarkau ngr Karai-karai. Thlabu kurani chan 3,015 km2 ana gurtu kura ji chan 251,597 ar fa nu jiga ji 2006. Kodeji nu posta chan 750. Nya Zumbum nniyo vir ndr Jimbim o Darozo LGA. [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5222130}} 2v8y8i5wjz3xkq0vhna3dksnxqt1s12 10 3824053 7356357 7356112 2026-10-07T16:24:11Z PastelKos 2547710 7356357 wikitext text/x-wiki {|class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;background:#FDFDFD;border:1px solid #d0d0d0;padding:.2em;margin:auto;" | colspan="4" style="background:#CCCCFF" |<div class="center">'''Μητροπόλεις τῶν χωρῶν τῆς [[Wp/grc/Ἀμερική|Ἀμερικῆς]]'''</div> |- ! style="width:10em;text-align:right;height:3em;background:#DDDDFF" |Χῶραι | |'''[[wp/grc/Ἁγία Γεωργιούπολις (Γρανάτη)|Ἁγία Γεωργιούπολις]]''' ([[Wp/grc/Γρανάτη|Γρανάτη]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Ἁγία Ἰακωβούπολις|Ἁγία Ἰακωβούπολις]]''' ([[Wp/grc/Χῖλις|Χῖλις]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Ἁγία Ἰωαννούπολις (Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα)|Ἁγία Ἰωαννούπολις]]''' ([[Wp/grc/Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα|Ἀντικόα καὶ Βαρβούδα]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Ἁγία Ἰωσηφόπολις (Πλουσία Ἀκτή)|Ἁγία Ἰωσηφόπολις]]''' ([[Wp/grc/Πλουσία Ἀκτή|Πλουσία Ἀκτή]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Ἁγία Σωτηριούπολις|Ἁγία Σωτηριούπολις]]''' ([[Wp/grc/Σωτηρία|Σωτηρία]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Ἅγιος Δομίνικος|Ἅγιος Δομίνικος]]''' ([[Wp/grc/Δομινικανὴ Πολιτεία|Δομινικανὴ Πολιτεία]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Ἀνάληψις|Ἀνάληψις]]''' ([[Wp/grc/Παραγυάς|Παραγυάς]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Αὑανή|Αὑανή]]''' ([[Wp/grc/Κύβη|Κύβη]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Βασιλεόπολις|Βασιλεόπολις]]''' ([[Wp/grc/Ἰαμαϊκή|Ἰαμαϊκή]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Βασιλεόπολις|Βασιλεόπολις]]''' ([[Wp/grc/Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι|Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Βελμοπάνη|Βελμοπάνη]]''' ([[Wp/grc/Βελίζη|Βελίζη]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Βογοτά|Βογοτά]]''' ([[Wp/grc/Κολομβία|Κολομβία]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Βρασιλία|Βρασιλία]]''' ([[Wp/grc/Βρασιλία|Βρασιλία]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Γεφυρόπολις|Γεφυρόπολις]]''' ([[Wp/grc/Βαρβαδώς|Βαρβαδώς]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Γεωργιούπολις|Γεωργιούπολις]]''' ([[Wp/grc/Γυιανή|Γυιανή]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Γoυατιμαλόπολις|Γoυατιμαλόπολις]]''' ([[Wp/grc/Γουατιμάλη|Γουατιμάλη]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Εἰρήνη (Βολιβία)|Εἰρήνη]]''' καὶ '''[[wp/grc/Σύκρη|Σύκρη]]''' ([[Wp/grc/Βολιβία|Βολιβία]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Εὐαερόπολις|Εὐαερόπολις]]''' ([[Wp/grc/Ἀργεντινή|Ἀργεντινή]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Ἱσπανολιμήν|Ἱσπανολιμήν]]''' ([[Wp/grc/Τριὰς καὶ Ταβάκον|Τριὰς καὶ Ταβάκον]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Καράκαι|Καράκαι]]''' ([[Wp/grc/Ἐνετιόλη|Ἐνετιόλη]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Κάστριαι|Κάστριαι]]''' ([[Wp/grc/Ἁγία Λουκία|Ἁγία Λουκία]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Κάτω Γῆ|Κάτω Γῆ]]''' ([[Wp/grc/Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης|Ἅγιος Χριστόφορος καὶ Νίβης]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Κῖτον|Κῖτον]]''' ([[Wp/grc/Ἰσημερινός|Ἰσημερινός]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Λίμα|Λίμα]]''' ([[Wp/grc/Πηρυβία|Πηρυβία]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Μανάγουα|Μανάγουα]]''' ([[Wp/grc/Νικαράγουα|Νικαράγουα]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Μεξικούπολις|Μεξικούπολις]]''' ([[Wp/grc/Μεξικόν|Μεξικόν]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Μοντευιδέον|Μοντευιδέον]]''' ([[Wp/grc/Οὐρογυάς|Οὐρογυάς]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Νασσαῦον|Νασσαῦον]]''' ([[Wp/grc/Βαᾶμαι|Βαᾶμαι]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Ὀτταύα|Ὀτταύα]]''' ([[Wp/grc/Κανάδη|Κανάδη]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Οὐασιγκτών (Δ.Κ.)|Οὐασιγκτών]]''' ([[Wp/grc/Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς|Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Παναμόπολις|Παναμόπολις]]''' ([[Wp/grc/Πανάμη|Πανάμη]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Παραμαρίβων|Παραμαρίβων]]''' ([[Wp/grc/Σουρινάμη|Σουρινάμη]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Πριγκιπολιμήν|Πριγκιπολιμήν]]''' ([[Wp/grc/Ἁϊτή|Ἁϊτή]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Ῥοσώ|Ῥοσώ]]''' ([[Wp/grc/Κυριακή|Κυριακή]]){{wp/grc/•}} '''[[wp/grc/Τεγουσιγάλπη|Τεγουσιγάλπη]]''' ([[Wp/grc/Ὁνδούρα|Ὁνδούρα]]){{wp/grc/•}} |}<noinclude>[[Category:wp/grc/Πρότυπα Γεωγραφίας]]</noinclude> gfi2rrpxrc2rq2skchixdzahzuk29uz 0 3824056 7356180 2026-10-07T12:54:17Z Onarakusai 564667 Created page with "'''デビン・ジェイコブ・バラード'''（[[Wp/ryu/英口|英口]]：Devin Jacob Ballard）ー、[[Wp/ryu/アミリカ|アミリカ]]国籍ぬ軍人（米海兵隊上等兵）・強盗[[Wp/ryu/殺人犯|殺人犯]]。[[Wp/ryu/アミリカ|アミリカ]]ぬ[[Wp/ryu/フロリダ州|フロリダ州]]っんまり。[[Wp/ryu/普天間基地|普天間基地]]所属時(当時20歳)ぬ[[Wp/ryu/2026年|2026年]][[Wp/ryu/10月3日|10月3日]]に、Wp/ryu/うちなー|..." 7356180 wikitext text/x-wiki '''デビン・ジェイコブ・バラード'''（[[Wp/ryu/英口|英口]]：Devin Jacob Ballard）ー、[[Wp/ryu/アミリカ|アミリカ]]国籍ぬ軍人（米海兵隊上等兵）・強盗[[Wp/ryu/殺人犯|殺人犯]]。[[Wp/ryu/アミリカ|アミリカ]]ぬ[[Wp/ryu/フロリダ州|フロリダ州]]っんまり。[[Wp/ryu/普天間基地|普天間基地]]所属時(当時20歳)ぬ[[Wp/ryu/2026年|2026年]][[Wp/ryu/10月3日|10月3日]]に、[[Wp/ryu/うちなー|うちなー]]・[[Wp/ryu/なーふぁ|なーふぁ]]ぬ[[Wp/ryu/ホテル|ホテル]]っしい39歳[[Wp/ryu/ゐなぐ|ゐなぐ]]殺害しー、金品ぼーたんとぅしてぃ強盗殺人容疑っしからみらったん<ref>[https://www.jiji.com/jc/article?k=2026100500743&g=soc 首にひも状の絞め跡か　米海兵隊の男、容疑依然否認―ホテル女性強殺・沖縄県警] - JIJI.COM</ref><ref>[https://www.cbsnews.com/news/us-marine-arrested-murder-woman-japan-what-to-know/ A U.S. Marine is accused of killing a woman in Japan. Here's what to know.] - CBS.NEWS</ref>。くりにゆり[[Wp/ryu/小泉進次郎|小泉進次郎]]防衛相ー4日に[[Wp/ryu/スティーブン・F・ジョスト|スティーブン・F・ジョスト]]（Stephen Francis Jost）在日米軍司令官叱りちけー<ref>[https://ryukyushimpo.jp/politics/entry-5536267.html 国は異例の即日抗議　防衛相「極めて深刻」　司令官呼び、綱紀粛正求める　那覇ホテル強盗殺人で米兵逮捕] - [[Wp/ryu/琉球新報|琉球新報]]</ref>、[[Wp/ryu/沖縄県|うちなーちん]]ん5日午後、うちなーぬアミリカ軍幹部らちんちょーんかいゆでぃ叱りちきたん<ref>[https://news.ntv.co.jp/category/society/9a845aa8273d4986868dbdbaa46a3911 強盗殺人事件で米海兵隊員逮捕　沖縄で抗議の声広がる] - [[Wp/ryu/日本テレビ|日テレ]]ニュース</ref>。 == 脚注 == <references/> {{DEFAULTSORT:てひんしえいこふはらと}} [[Category:Wp/ryu]] [[Category:Wp/ryu/軍人]] [[Category:Wp/ryu/殺人犯]] [[Category:Wp/ryu/うちなーとぅアミリカぬ関係]] f5iqd831zs853mrvzq26yessj9lpgzn 14 3824057 7356182 2026-10-07T12:55:12Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/三重県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/三重県んまりぬチュ]] 7356182 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/ryu/三重県んまりぬチュ]] 9kduq83kib650wocogtsebzrbd8mu1x 14 3824058 7356189 2026-10-07T12:58:09Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/京都府出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/京都府んまりぬチュ]] 7356189 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/ryu/京都府んまりぬチュ]] ssrnv1n0sf2vab8r59q5a7xsnh5kkai 0 3824059 7356190 2026-10-07T13:03:26Z Tiluttama Doley 2708781 Created page with "Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai [[Category:Wp/mrg]]" 7356190 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai [[Category:Wp/mrg]] n46y7cnse1cguk115mb7jikab0umush 7356191 7356190 2026-10-07T13:04:28Z Tiluttama Doley 2708781 7356191 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai. [[Category:Wp/mrg]] 8h3hkf7yq39b3q9y6a7otzxiyblsbpe 7356193 7356191 2026-10-07T13:06:04Z Tiluttama Doley 2708781 7356193 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. [[Category:Wp/mrg]] jl9b1fuxtndu6ba0l4br4j7lapl85mz 7356196 7356193 2026-10-07T13:06:48Z Tiluttama Doley 2708781 7356196 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. Subhas Sondro Bosuké abudé tadgénam ukilai. [[Category:Wp/mrg]] c2jlntasdh4fkt97ly97j6mv4yn2cev 7356199 7356196 2026-10-07T13:07:16Z Tiluttama Doley 2708781 7356199 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. Subhas Sondro Bosuké abudé tadgénam ukilai. == Porinam == [[Category:Wp/mrg]] br47l045zhu7r3g9phu9djq6xmwmjbn 7356202 7356199 2026-10-07T13:08:15Z Tiluttama Doley 2708781 7356202 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. Subhas Sondro Bosuké abudé tadgénam ukilai. == Porinam == Subhas Sondro Bosubí édé adído Kotoklok du:né ''Protestant European School'' (Stewart High School)do poriropka. [[Category:Wp/mrg]] h8cic644vxktd2mbci3w3tk645oot59 7356206 7356202 2026-10-07T13:09:58Z Tiluttama Doley 2708781 7356206 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. Subhas Sondro Bosuké abudé tadgénam ukilai. == Porinam == Subhas Sondro Bosubí édé adído Kotoklok du:né ''Protestant European School'' (Stewart High School)do poriropka. Porinamé aipé aidagai émnamé ''Ravenshw Collegiate School''lokké 1913 dítagdo Patna Inibarsiti ara:dok bí aiyangarné annyinépé pa:ska. [[Category:Wp/mrg]] hoa63xys7vpg0wu01d12z7ge90xmh73 7356209 7356206 2026-10-07T13:11:45Z Tiluttama Doley 2708781 7356209 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. Subhas Sondro Bosuké abudé tadgénam ukilai. == Porinam == Subhas Sondro Bosubí édé adído Kotoklok du:né ''Protestant European School'' (Stewart High School)do poriropka. Porinamé aipé aidagai émnamé ''Ravenshw Collegiate School''lokké 1913 dítagdo Patna Inibarsiti ara:dok bí aiyangarné annyinépé pa:ska. Odok lédupé bí Kolkatalok Presidency Universitylo porika. [[Category:Wp/mrg]] 0aw2l475z4xrxkmpnhov5e2zd3pbwux 7356210 7356209 2026-10-07T13:13:41Z Tiluttama Doley 2708781 7356210 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. Subhas Sondro Bosuké abudé tadgénam ukilai. == Porinam == Subhas Sondro Bosubí édé adído Kotoklok du:né ''Protestant European School'' (Stewart High School)do poriropka. Porinamé aipé aidagai émnamé ''Ravenshw Collegiate School''lokké 1913 dítagdo Patna Inibarsiti ara:dok bí aiyangarné annyinépé pa:ska. Odok lédupé bí Kolkatalok Presidency Universitylo porika. 1916 dítagdo Presidency Universitydo porila du:dodém odok Ingraj Propisar Mr. Otten Sahabbí Bharotsok taniyém aima:pé lure:la lunamém tadrasula:ma:la Subhas Sondro Bosubí luríksula Propisardém démto. [[Category:Wp/mrg]] pig62d2zg3umnfqox5nb5u91b0xa52z 7356212 7356210 2026-10-07T13:14:32Z Tiluttama Doley 2708781 7356212 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. Subhas Sondro Bosuké abudé tadgénam ukilai. == Porinam == Subhas Sondro Bosubí édé adído Kotoklok du:né ''Protestant European School'' (Stewart High School)do poriropka. Porinamé aipé aidagai émnamé ''Ravenshw Collegiate School''lokké 1913 dítagdo Patna Inibarsiti ara:dok bí aiyangarné annyinépé pa:ska. Odok lédupé bí Kolkatalok Presidency Universitylo porika. 1916 dítagdo Presidency Universitydo porila du:dodém odok Ingraj Propisar Mr. Otten Sahabbí Bharotsok taniyém aima:pé lure:la lunamém tadrasula:ma:la Subhas Sondro Bosubí luríksula Propisardém démto.Émpila Subhas Sondro Bosumé Presidency Universitydokkém la:lenka. [[Category:Wp/mrg]] ndf14ihkiw4yavstnem1mh8mgrzsuk8 7356214 7356212 2026-10-07T13:15:05Z Tiluttama Doley 2708781 7356214 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. Subhas Sondro Bosuké abudé tadgénam ukilai. == Porinam == Subhas Sondro Bosubí édé adído Kotoklok du:né ''Protestant European School'' (Stewart High School)do poriropka. Porinamé aipé aidagai émnamé ''Ravenshw Collegiate School''lokké 1913 dítagdo Patna Inibarsiti ara:dok bí aiyangarné annyinépé pa:ska. Odok lédupé bí Kolkatalok Presidency Universitylo porika. 1916 dítagdo Presidency Universitydo porila du:dodém odok Ingraj Propisar Mr. Otten Sahabbí Bharotsok taniyém aima:pé lure:la lunamém tadrasula:ma:la Subhas Sondro Bosubí luríksula Propisardém démto.Émpila Subhas Sondro Bosumé Presidency Universitydokkém la:lenka. [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] kvaa7q9g3ufni9jpietuiryaedb40vl 7356219 7356214 2026-10-07T13:19:38Z Tiluttama Doley 2708781 7356219 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. Subhas Sondro Bosuké abudé tadgénam ukilai. == Porinam == Subhas Sondro Bosubí édé adído Kotoklok du:né ''Protestant European School'' (Stewart High School)do poriropka. Porinamé aipé aidagai émnamé ''Ravenshw Collegiate School''lokké 1913 dítagdo Patna Inibarsiti ara:dok bí aiyangarné annyinépé pa:ska. Odok lédupé bí Kolkatalok Presidency Universitylo porika. 1916 dítagdo Presidency Universitydo porila du:dodém odok Ingraj Propisar Mr. Otten Sahabbí Bharotsok taniyém aima:pé lure:la lunamém tadrasula:ma:la Subhas Sondro Bosubí luríksula Propisardém démto.Émpila Subhas Sondro Bosumé Presidency Universitydokkém la:lenka. Édé adídok Bonggo Sumnyo Asutush Mukharji:ké [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] k7mb5j9idog61yks78domdl8obpc3vo 7356220 7356219 2026-10-07T13:20:04Z Tiluttama Doley 2708781 7356220 wikitext text/x-wiki Onam : 1897 dítagdok 23 Januari: longédo Urissalok Kotok amo:lo Subhas Sondro Bosumé otagai. Bík abudok aminém Janakinath Bosu odokké anédok aminém Prabhaboti Dotto Bosu émtagai.Subhas Sondro Bosumé abí:ya:né Sorot Sondro Bosu la: ame:ya:né bíro Sunil Sondro Bosu émnamko dungai. Subhas Sondro Bosuké abudé tadgénam ukilai. == Porinam == Subhas Sondro Bosubí édé adído Kotoklok du:né ''Protestant European School'' (Stewart High School)do poriropka. Porinamé aipé aidagai émnamé ''Ravenshw Collegiate School''lokké 1913 dítagdo Patna Inibarsiti ara:dok bí aiyangarné annyinépé pa:ska. Odok lédupé bí Kolkatalok Presidency Universitylo porika. 1916 dítagdo Presidency Universitydo porila du:dodém odok Ingraj Propisar Mr. Otten Sahabbí Bharotsok taniyém aima:pé lure:la lunamém tadrasula:ma:la Subhas Sondro Bosubí luríksula Propisardém démto.Émpila Subhas Sondro Bosumé Presidency Universitydokkém la:lenka. Édé adídok Bonggo Sumnyo Asutush Mukharji:ké lusíngkolok Subhas Sondro Bosumé Scottish Chursh Collegedo porimoka. [[Category:Wp/mrg]] [[Category:Wp/mrg/Mipag tani:]] 0rcytw8l5qpsk6zetcmrlknje05hrzi 0 3824060 7356200 2026-10-07T13:07:18Z Shams948 77520 Wt/azb/یازماق یارادیلیر 7356200 wikitext text/x-wiki == یازماق == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #یازماق اوچون بَسدِی کی اؤزادی کی ایستیریک دیله گه‌تیره ک، یانی باشیمیزدا اولانی، [[Wt/azb/کاغاذ|کاغاذ]] اوستونده یازاق. #:گَتیر بیر ناما یازیاق! {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/writing|writing]] * تورکییه : یازماق * عربجه : * فارسجا: نوشتن * باهار دیلی: یازماق {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[En:writing]] [[Fa:نوشتن]] pi2qquf82ub6892ry9g3ej8wwouten5 7356897 7356200 2026-10-08T07:58:41Z Shams948 77520 Wt/azb/یازماق دییشدیریلیر/ایصلاح 7356897 wikitext text/x-wiki == یازماق == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #یازماق اوچون بَسدِی کی اؤزادی کی ایستیریک دیله گه‌تیره ک، یانی باشیمیزدا اولانی، [[Wt/azb/کاغاذ|کاغاذ]] اوستونده یازاق. #:گَتیر بیر ناما یازیاق! {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/writing|writing]] * تورکییه : یازماق * عربجه : * فارسجا: نوشتن * باهار دیلی: یازماق {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:writing]] [[Fa:نوشتن]] 0acxhpve8o76x3q6w327uug9iz11wmo 14 3824061 7356204 2026-10-07T13:08:38Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/北海道出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/北海道んまりぬチュ]] 7356204 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/ryu/北海道んまりぬチュ]] ti0v8lwcwva0jcmhsx6zdk4eokakm0r 14 3824062 7356216 2026-10-07T13:15:28Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/千葉県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/千葉県んまりぬチュ]] 7356216 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/ryu/千葉県んまりぬチュ]] 3btftjfelrfd2c4nwd6y2runbpck3g5 0 3824063 7356222 2026-10-07T13:21:48Z Shams948 77520 Wt/azb/جومله یارادیلیر 7356222 wikitext text/x-wiki == جومله == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #هر جومله نئچه سؤزدور کی دوز و مرتب بیربیرینه یاپیشیب. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/sentence|sentence]] * تورکییه : جومله * عربجه : * فارسجا: جمله * باهار دیلی: جومْلهَ {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[En:sentence]] [[Fa:جمله]] 0lnvhafpahbns3slbveqwy86hwcieuy 7356894 7356222 2026-10-08T07:55:43Z Shams948 77520 Wt/azb/جومله دییشدیریلیر صفحه/بؤلمه 7356894 wikitext text/x-wiki == جومله == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #هر جومله نئچه سؤزدور کی دوز و مرتب بیربیرینه یاپیشیب. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/sentence|sentence]] * تورکییه : جومله * عربجه : * فارسجا: جمله * باهار دیلی: جومْلهَ {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:sentence]] [[Fa:جمله]] ogivlpl2tuilfyq865mhodqarr17gue 14 3824064 7356232 2026-10-07T13:24:40Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/和歌山県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/和歌山県んまりぬチュ]] 7356232 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/ryu/和歌山県んまりぬチュ]] 4s1xp302or4dn2xnoyka821yda7h3t4 14 3824065 7356259 2026-10-07T13:43:19Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/大分県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/大分県んまりぬチュ]] 7356259 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/ryu/大分県んまりぬチュ]] ay9jxb6z1w6mi0lcg81alqr7kphotvq 14 3824066 7356269 2026-10-07T13:46:27Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/奈良県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/奈良県んまりぬチュ]] 7356269 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/ryu/奈良県んまりぬチュ]] a944jmqa328xxqzlwtaru15ebodod9j 0 3824067 7356271 2026-10-07T13:46:44Z Anishaknowz 2609484 I HAVE BEEN EDITING ABOUT paul noel fiorino 7356271 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] 327kyud7z40f8yjqhg4qmpgca6xdmd6 7356281 7356271 2026-10-07T13:49:22Z Anishaknowz 2609484 added a paragraph 7356281 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] Amagara g'obuto Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] iiupzxk63brintdv47njfv6q8smpkaa 7356286 7356281 2026-10-07T13:52:11Z Anishaknowz 2609484 added a paragraph 7356286 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] Amagara g'obuto Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] Omurimo Omu 1984, akaba ari omu kihandiiko kya PBS ekirikwetwa The Man Who Came to Dance ekyabaire kiri omuri Colorado na Wyoming.[8][9][10] Gavana Bill Owens akamutoorana kuza aha kakiiko ka Colorado Board for Physical Fitness and Health omuri 1998, ahu yaheereize kuhisya 2002.[6] Fiorino akaheereza emyanya mingi y'ekibiina ky'eihanga, otwariiremu nka Business Chair w'ekibiina kya Colorado Republican Party kuruga 2002 kuhisya 2004 hamwe nka Delegate wa 2008 omu kibiina kya Colorado Democratic Party.[6] Fiorino nawe n'omweshongozi kandi omuhandiiki w'ebyeshongoro owaashohoize alubumu y'ediini, Guitar and Voice, omuri 2012 eyabaire neehigwa ahabw'obumanyiso bwe obwa Guillain-Barre syndrome.[8] Kurugirira ahari Fiorino, akaba ari omutendeki omu mizaano ya Summer Olympic Games eya 1984 omuri Los Angeles.[11][better source needed] g2f1b5n3za9xpo3snpa9ea3sng489gs 7356289 7356286 2026-10-07T13:53:51Z Anishaknowz 2609484 Heading 7356289 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] Amagara g'obuto Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] Omurimo Omu 1984, akaba ari omu kihandiiko kya PBS ekirikwetwa The Man Who Came to Dance ekyabaire kiri omuri Colorado na Wyoming.[8][9][10] Gavana Bill Owens akamutoorana kuza aha kakiiko ka Colorado Board for Physical Fitness and Health omuri 1998, ahu yaheereize kuhisya 2002.[6] Fiorino akaheereza emyanya mingi y'ekibiina ky'eihanga, otwariiremu nka Business Chair w'ekibiina kya Colorado Republican Party kuruga 2002 kuhisya 2004 hamwe nka Delegate wa 2008 omu kibiina kya Colorado Democratic Party.[6] Fiorino nawe n'omweshongozi kandi omuhandiiki w'ebyeshongoro owaashohoize alubumu y'ediini, Guitar and Voice, omuri 2012 eyabaire neehigwa ahabw'obumanyiso bwe obwa Guillain-Barre syndrome.[8] Kurugirira ahari Fiorino, akaba ari omutendeki omu mizaano ya Summer Olympic Games eya 1984 omuri Los Angeles.[11][better source needed] Okuronda akaruuru k'eby'obutegyeki sq2al34xkgxhdm2wgx64sjwxc83ouzd 7356290 7356289 2026-10-07T13:55:37Z Anishaknowz 2609484 added a paragraph 7356290 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] Amagara g'obuto Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] Omurimo Omu 1984, akaba ari omu kihandiiko kya PBS ekirikwetwa The Man Who Came to Dance ekyabaire kiri omuri Colorado na Wyoming.[8][9][10] Gavana Bill Owens akamutoorana kuza aha kakiiko ka Colorado Board for Physical Fitness and Health omuri 1998, ahu yaheereize kuhisya 2002.[6] Fiorino akaheereza emyanya mingi y'ekibiina ky'eihanga, otwariiremu nka Business Chair w'ekibiina kya Colorado Republican Party kuruga 2002 kuhisya 2004 hamwe nka Delegate wa 2008 omu kibiina kya Colorado Democratic Party.[6] Fiorino nawe n'omweshongozi kandi omuhandiiki w'ebyeshongoro owaashohoize alubumu y'ediini, Guitar and Voice, omuri 2012 eyabaire neehigwa ahabw'obumanyiso bwe obwa Guillain-Barre syndrome.[8] Kurugirira ahari Fiorino, akaba ari omutendeki omu mizaano ya Summer Olympic Games eya 1984 omuri Los Angeles.[11][better source needed] Okuronda akaruuru k'eby'obutegyeki Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial election Fiorino akabanza kwesimbaho omu ofiisi omuri 2006 ahu yaagyezaho kuba omwesimbireho owetongoire ahabwa Gavana wa Colorado hamwe na Heather Anne McKibben. Akagyezaho kuhandiikira abanyamakuru, arikwetomboitwa ahabw'okubura okushaba okurikuheebwa abesimbireho abatari b'amaani, tarayetsirwe omu kuhakana kwa gavana.[12][13] Fiorino bwanyima akagira ngu akabanza kyetwa kwesimbaho ahabw'okukyendeeza embaririra y'eby'emikono omu mashomero ga gavumenti.[2] Aha eizooba ry'okuteera akaruuru, Fiorino akatunga ahansi ya 1%, kwonka, niwe yaabaire omwesimbireho w'okwetongoora owabandize kuboneka aha karuuru ka gavana wa Colorado.[4][14] bdualq3zef28eb45e51y3tz02f18j2p 7356291 7356290 2026-10-07T13:57:05Z Anishaknowz 2609484 added a paragraph 7356291 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] Amagara g'obuto Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] Omurimo Omu 1984, akaba ari omu kihandiiko kya PBS ekirikwetwa The Man Who Came to Dance ekyabaire kiri omuri Colorado na Wyoming.[8][9][10] Gavana Bill Owens akamutoorana kuza aha kakiiko ka Colorado Board for Physical Fitness and Health omuri 1998, ahu yaheereize kuhisya 2002.[6] Fiorino akaheereza emyanya mingi y'ekibiina ky'eihanga, otwariiremu nka Business Chair w'ekibiina kya Colorado Republican Party kuruga 2002 kuhisya 2004 hamwe nka Delegate wa 2008 omu kibiina kya Colorado Democratic Party.[6] Fiorino nawe n'omweshongozi kandi omuhandiiki w'ebyeshongoro owaashohoize alubumu y'ediini, Guitar and Voice, omuri 2012 eyabaire neehigwa ahabw'obumanyiso bwe obwa Guillain-Barre syndrome.[8] Kurugirira ahari Fiorino, akaba ari omutendeki omu mizaano ya Summer Olympic Games eya 1984 omuri Los Angeles.[11][better source needed] Okuronda akaruuru k'eby'obutegyeki Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial election Fiorino akabanza kwesimbaho omu ofiisi omuri 2006 ahu yaagyezaho kuba omwesimbireho owetongoire ahabwa Gavana wa Colorado hamwe na Heather Anne McKibben. Akagyezaho kuhandiikira abanyamakuru, arikwetomboitwa ahabw'okubura okushaba okurikuheebwa abesimbireho abatari b'amaani, tarayetsirwe omu kuhakana kwa gavana.[12][13] Fiorino bwanyima akagira ngu akabanza kyetwa kwesimbaho ahabw'okukyendeeza embaririra y'eby'emikono omu mashomero ga gavumenti.[2] Aha eizooba ry'okuteera akaruuru, Fiorino akatunga ahansi ya 1%, kwonka, niwe yaabaire omwesimbireho w'okwetongoora owabandize kuboneka aha karuuru ka gavana wa Colorado.[4][14] Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial election Ekibiina kya Unity Party of Colorado kikatoorana Fiorino hamwe na Cynthia Munhos de Aquino Sirianni nk'omwebembezi wa Colorado omuri 2022.[15][16] Akaba arikuhagirwa ekibiina kya Colorado Music and Business Organization hamwe n'omuntu ondiijo owabaire ariho buriijo Gary Swing, owaasingire ebicweka 5% omu karuuru ka United States Senate omuri Arizona omuri 2016.[17][18][oburugo burungi nibwetengwa] su4nluqnliy3b4hbczk4q96nazlh2wh 7356293 7356291 2026-10-07T14:00:44Z Anishaknowz 2609484 added a paragraph 7356293 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] Amagara g'obuto Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] Omurimo Omu 1984, akaba ari omu kihandiiko kya PBS ekirikwetwa The Man Who Came to Dance ekyabaire kiri omuri Colorado na Wyoming.[8][9][10] Gavana Bill Owens akamutoorana kuza aha kakiiko ka Colorado Board for Physical Fitness and Health omuri 1998, ahu yaheereize kuhisya 2002.[6] Fiorino akaheereza emyanya mingi y'ekibiina ky'eihanga, otwariiremu nka Business Chair w'ekibiina kya Colorado Republican Party kuruga 2002 kuhisya 2004 hamwe nka Delegate wa 2008 omu kibiina kya Colorado Democratic Party.[6] Fiorino nawe n'omweshongozi kandi omuhandiiki w'ebyeshongoro owaashohoize alubumu y'ediini, Guitar and Voice, omuri 2012 eyabaire neehigwa ahabw'obumanyiso bwe obwa Guillain-Barre syndrome.[8] Kurugirira ahari Fiorino, akaba ari omutendeki omu mizaano ya Summer Olympic Games eya 1984 omuri Los Angeles.[11][better source needed] Okuronda akaruuru k'eby'obutegyeki Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial election Fiorino akabanza kwesimbaho omu ofiisi omuri 2006 ahu yaagyezaho kuba omwesimbireho owetongoire ahabwa Gavana wa Colorado hamwe na Heather Anne McKibben. Akagyezaho kuhandiikira abanyamakuru, arikwetomboitwa ahabw'okubura okushaba okurikuheebwa abesimbireho abatari b'amaani, tarayetsirwe omu kuhakana kwa gavana.[12][13] Fiorino bwanyima akagira ngu akabanza kyetwa kwesimbaho ahabw'okukyendeeza embaririra y'eby'emikono omu mashomero ga gavumenti.[2] Aha eizooba ry'okuteera akaruuru, Fiorino akatunga ahansi ya 1%, kwonka, niwe yaabaire omwesimbireho w'okwetongoora owabandize kuboneka aha karuuru ka gavana wa Colorado.[4][14] Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial election Ekibiina kya Unity Party of Colorado kikatoorana Fiorino hamwe na Cynthia Munhos de Aquino Sirianni nk'omwebembezi wa Colorado omuri 2022.[15][16] Akaba arikuhagirwa ekibiina kya Colorado Music and Business Organization hamwe n'omuntu ondiijo owabaire ariho buriijo Gary Swing, owaasingire ebicweka 5% omu karuuru ka United States Senate omuri Arizona omuri 2016.[17][18][oburugo burungi nibwetengwa] Fiorino akatooranwa ekibiina kya Unity Party of America ahabwa Google Meet okwakana 6, 2024. Ekibiina nikikira kuba kiri ahagati kandi nikishagika okuhindura ebiragiro by'embaririra y'eihanga omu ngyenderwaho ya Amerika, okwihaho omushoro gw'entaasya ogurikukorwa gavumenti, hamwe n'okutaho obugarukiro bw'obwire bw'abakurasi ba Congress.[19] Kwonka, ekibiina kya Unity Party of Colorado—ekibiina kyonka ekirikwikirizibwa kukora kampiini z'okutoorana abantu—kikanga Fiorino nk'omuntu waabo ow'okutoorana, kyacwamu kutoorana Cornel West n'obucweeka 95%-5% aha ruteerane rwabo orw'okutoorana abantu.[20][21] Okuteera akaruuru okundi Fiorino atwire ari omwebembezi w'okwesimbaho ahabwa meeya wa Denver hamwe na Denver City Council, okwahererukireyo omuri 2023 nk'omuntu orikwetengwa kuteebwaho akabonero.[2] Akaba yaayesimbireho omuri buri karuuru ka gavana wa Colorado kuruga 2006.[2] Omuri 2014, Fiorino akashabwa kuza omu kuhakana okwabaire kurimu abarikwesimbaho aba Democrats hamwe n'aba Republicans.[22] doh7x08v735vbtufeaqr16g2jweet1u 7356294 7356293 2026-10-07T14:01:51Z Anishaknowz 2609484 Grammar correction 7356294 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazaarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] Amagara g'obuto Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] Omurimo Omu 1984, akaba ari omu kihandiiko kya PBS ekirikwetwa The Man Who Came to Dance ekyabaire kiri omuri Colorado na Wyoming.[8][9][10] Gavana Bill Owens akamutoorana kuza aha kakiiko ka Colorado Board for Physical Fitness and Health omuri 1998, ahu yaheereize kuhisya 2002.[6] Fiorino akaheereza emyanya mingi y'ekibiina ky'eihanga, otwariiremu nka Business Chair w'ekibiina kya Colorado Republican Party kuruga 2002 kuhisya 2004 hamwe nka Delegate wa 2008 omu kibiina kya Colorado Democratic Party.[6] Fiorino nawe n'omweshongozi kandi omuhandiiki w'ebyeshongoro owaashohoize alubumu y'ediini, Guitar and Voice, omuri 2012 eyabaire neehigwa ahabw'obumanyiso bwe obwa Guillain-Barre syndrome.[8] Kurugirira ahari Fiorino, akaba ari omutendeki omu mizaano ya Summer Olympic Games eya 1984 omuri Los Angeles.[11][better source needed] Okuronda akaruuru k'eby'obutegyeki Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial election Fiorino akabanza kwesimbaho omu ofiisi omuri 2006 ahu yaagyezaho kuba omwesimbireho owetongoire ahabwa Gavana wa Colorado hamwe na Heather Anne McKibben. Akagyezaho kuhandiikira abanyamakuru, arikwetomboitwa ahabw'okubura okushaba okurikuheebwa abesimbireho abatari b'amaani, tarayetsirwe omu kuhakana kwa gavana.[12][13] Fiorino bwanyima akagira ngu akabanza kyetwa kwesimbaho ahabw'okukyendeeza embaririra y'eby'emikono omu mashomero ga gavumenti.[2] Aha eizooba ry'okuteera akaruuru, Fiorino akatunga ahansi ya 1%, kwonka, niwe yaabaire omwesimbireho w'okwetongoora owabandize kuboneka aha karuuru ka gavana wa Colorado.[4][14] Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial election Ekibiina kya Unity Party of Colorado kikatoorana Fiorino hamwe na Cynthia Munhos de Aquino Sirianni nk'omwebembezi wa Colorado omuri 2022.[15][16] Akaba arikuhagirwa ekibiina kya Colorado Music and Business Organization hamwe n'omuntu ondiijo owabaire ariho buriijo Gary Swing, owaasingire ebicweka 5% omu karuuru ka United States Senate omuri Arizona omuri 2016.[17][18][oburugo burungi nibwetengwa] Fiorino akatooranwa ekibiina kya Unity Party of America ahabwa Google Meet okwakana 6, 2024. Ekibiina nikikira kuba kiri ahagati kandi nikishagika okuhindura ebiragiro by'embaririra y'eihanga omu ngyenderwaho ya Amerika, okwihaho omushoro gw'entaasya ogurikukorwa gavumenti, hamwe n'okutaho obugarukiro bw'obwire bw'abakurasi ba Congress.[19] Kwonka, ekibiina kya Unity Party of Colorado—ekibiina kyonka ekirikwikirizibwa kukora kampiini z'okutoorana abantu—kikanga Fiorino nk'omuntu waabo ow'okutoorana, kyacwamu kutoorana Cornel West n'obucweeka 95%-5% aha ruteerane rwabo orw'okutoorana abantu.[20][21] Okuteera akaruuru okundi Fiorino atwire ari omwebembezi w'okwesimbaho ahabwa meeya wa Denver hamwe na Denver City Council, okwahererukireyo omuri 2023 nk'omuntu orikwetengwa kuteebwaho akabonero.[2] Akaba yaayesimbireho omuri buri karuuru ka gavana wa Colorado kuruga 2006.[2] Omuri 2014, Fiorino akashabwa kuza omu kuhakana okwabaire kurimu abarikwesimbaho aba Democrats hamwe n'aba Republicans.[22] goq09vxz6motd6va25aolgr90rugaa2 7356295 7356294 2026-10-07T14:02:37Z Anishaknowz 2609484 Heading 7356295 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazaarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] == Amagara g'obuto == Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] Omurimo Omu 1984, akaba ari omu kihandiiko kya PBS ekirikwetwa The Man Who Came to Dance ekyabaire kiri omuri Colorado na Wyoming.[8][9][10] Gavana Bill Owens akamutoorana kuza aha kakiiko ka Colorado Board for Physical Fitness and Health omuri 1998, ahu yaheereize kuhisya 2002.[6] Fiorino akaheereza emyanya mingi y'ekibiina ky'eihanga, otwariiremu nka Business Chair w'ekibiina kya Colorado Republican Party kuruga 2002 kuhisya 2004 hamwe nka Delegate wa 2008 omu kibiina kya Colorado Democratic Party.[6] Fiorino nawe n'omweshongozi kandi omuhandiiki w'ebyeshongoro owaashohoize alubumu y'ediini, Guitar and Voice, omuri 2012 eyabaire neehigwa ahabw'obumanyiso bwe obwa Guillain-Barre syndrome.[8] Kurugirira ahari Fiorino, akaba ari omutendeki omu mizaano ya Summer Olympic Games eya 1984 omuri Los Angeles.[11][better source needed] Okuronda akaruuru k'eby'obutegyeki Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial election Fiorino akabanza kwesimbaho omu ofiisi omuri 2006 ahu yaagyezaho kuba omwesimbireho owetongoire ahabwa Gavana wa Colorado hamwe na Heather Anne McKibben. Akagyezaho kuhandiikira abanyamakuru, arikwetomboitwa ahabw'okubura okushaba okurikuheebwa abesimbireho abatari b'amaani, tarayetsirwe omu kuhakana kwa gavana.[12][13] Fiorino bwanyima akagira ngu akabanza kyetwa kwesimbaho ahabw'okukyendeeza embaririra y'eby'emikono omu mashomero ga gavumenti.[2] Aha eizooba ry'okuteera akaruuru, Fiorino akatunga ahansi ya 1%, kwonka, niwe yaabaire omwesimbireho w'okwetongoora owabandize kuboneka aha karuuru ka gavana wa Colorado.[4][14] Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial election Ekibiina kya Unity Party of Colorado kikatoorana Fiorino hamwe na Cynthia Munhos de Aquino Sirianni nk'omwebembezi wa Colorado omuri 2022.[15][16] Akaba arikuhagirwa ekibiina kya Colorado Music and Business Organization hamwe n'omuntu ondiijo owabaire ariho buriijo Gary Swing, owaasingire ebicweka 5% omu karuuru ka United States Senate omuri Arizona omuri 2016.[17][18][oburugo burungi nibwetengwa] Fiorino akatooranwa ekibiina kya Unity Party of America ahabwa Google Meet okwakana 6, 2024. Ekibiina nikikira kuba kiri ahagati kandi nikishagika okuhindura ebiragiro by'embaririra y'eihanga omu ngyenderwaho ya Amerika, okwihaho omushoro gw'entaasya ogurikukorwa gavumenti, hamwe n'okutaho obugarukiro bw'obwire bw'abakurasi ba Congress.[19] Kwonka, ekibiina kya Unity Party of Colorado—ekibiina kyonka ekirikwikirizibwa kukora kampiini z'okutoorana abantu—kikanga Fiorino nk'omuntu waabo ow'okutoorana, kyacwamu kutoorana Cornel West n'obucweeka 95%-5% aha ruteerane rwabo orw'okutoorana abantu.[20][21] Okuteera akaruuru okundi Fiorino atwire ari omwebembezi w'okwesimbaho ahabwa meeya wa Denver hamwe na Denver City Council, okwahererukireyo omuri 2023 nk'omuntu orikwetengwa kuteebwaho akabonero.[2] Akaba yaayesimbireho omuri buri karuuru ka gavana wa Colorado kuruga 2006.[2] Omuri 2014, Fiorino akashabwa kuza omu kuhakana okwabaire kurimu abarikwesimbaho aba Democrats hamwe n'aba Republicans.[22] o1hsp8qb54qsahogh9rjnhi6jouqy2w 7356296 7356295 2026-10-07T14:03:55Z Anishaknowz 2609484 heading 7356296 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazaarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] == Amagara g'obuto == Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] == Omurimo == Omu 1984, akaba ari omu kihandiiko kya PBS ekirikwetwa The Man Who Came to Dance ekyabaire kiri omuri Colorado na Wyoming.[8][9][10] Gavana Bill Owens akamutoorana kuza aha kakiiko ka Colorado Board for Physical Fitness and Health omuri 1998, ahu yaheereize kuhisya 2002.[6] Fiorino akaheereza emyanya mingi y'ekibiina ky'eihanga, otwariiremu nka Business Chair w'ekibiina kya Colorado Republican Party kuruga 2002 kuhisya 2004 hamwe nka Delegate wa 2008 omu kibiina kya Colorado Democratic Party.[6] Fiorino nawe n'omweshongozi kandi omuhandiiki w'ebyeshongoro owaashohoize alubumu y'ediini, Guitar and Voice, omuri 2012 eyabaire neehigwa ahabw'obumanyiso bwe obwa Guillain-Barre syndrome.[8] Kurugirira ahari Fiorino, akaba ari omutendeki omu mizaano ya Summer Olympic Games eya 1984 omuri Los Angeles.[11][better source needed] Okuronda akaruuru k'eby'obutegyeki Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial election Fiorino akabanza kwesimbaho omu ofiisi omuri 2006 ahu yaagyezaho kuba omwesimbireho owetongoire ahabwa Gavana wa Colorado hamwe na Heather Anne McKibben. Akagyezaho kuhandiikira abanyamakuru, arikwetomboitwa ahabw'okubura okushaba okurikuheebwa abesimbireho abatari b'amaani, tarayetsirwe omu kuhakana kwa gavana.[12][13] Fiorino bwanyima akagira ngu akabanza kyetwa kwesimbaho ahabw'okukyendeeza embaririra y'eby'emikono omu mashomero ga gavumenti.[2] Aha eizooba ry'okuteera akaruuru, Fiorino akatunga ahansi ya 1%, kwonka, niwe yaabaire omwesimbireho w'okwetongoora owabandize kuboneka aha karuuru ka gavana wa Colorado.[4][14] Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial election Ekibiina kya Unity Party of Colorado kikatoorana Fiorino hamwe na Cynthia Munhos de Aquino Sirianni nk'omwebembezi wa Colorado omuri 2022.[15][16] Akaba arikuhagirwa ekibiina kya Colorado Music and Business Organization hamwe n'omuntu ondiijo owabaire ariho buriijo Gary Swing, owaasingire ebicweka 5% omu karuuru ka United States Senate omuri Arizona omuri 2016.[17][18][oburugo burungi nibwetengwa] Fiorino akatooranwa ekibiina kya Unity Party of America ahabwa Google Meet okwakana 6, 2024. Ekibiina nikikira kuba kiri ahagati kandi nikishagika okuhindura ebiragiro by'embaririra y'eihanga omu ngyenderwaho ya Amerika, okwihaho omushoro gw'entaasya ogurikukorwa gavumenti, hamwe n'okutaho obugarukiro bw'obwire bw'abakurasi ba Congress.[19] Kwonka, ekibiina kya Unity Party of Colorado—ekibiina kyonka ekirikwikirizibwa kukora kampiini z'okutoorana abantu—kikanga Fiorino nk'omuntu waabo ow'okutoorana, kyacwamu kutoorana Cornel West n'obucweeka 95%-5% aha ruteerane rwabo orw'okutoorana abantu.[20][21] Okuteera akaruuru okundi Fiorino atwire ari omwebembezi w'okwesimbaho ahabwa meeya wa Denver hamwe na Denver City Council, okwahererukireyo omuri 2023 nk'omuntu orikwetengwa kuteebwaho akabonero.[2] Akaba yaayesimbireho omuri buri karuuru ka gavana wa Colorado kuruga 2006.[2] Omuri 2014, Fiorino akashabwa kuza omu kuhakana okwabaire kurimu abarikwesimbaho aba Democrats hamwe n'aba Republicans.[22] 7de9z2hagtsy4dc4esxh5snnw1o2hsn 7356297 7356296 2026-10-07T14:05:06Z Anishaknowz 2609484 heading 7356297 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazaarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] == Amagara g'obuto == Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] == Omurimo == Omu 1984, akaba ari omu kihandiiko kya PBS ekirikwetwa The Man Who Came to Dance ekyabaire kiri omuri Colorado na Wyoming.[8][9][10] Gavana Bill Owens akamutoorana kuza aha kakiiko ka Colorado Board for Physical Fitness and Health omuri 1998, ahu yaheereize kuhisya 2002.[6] Fiorino akaheereza emyanya mingi y'ekibiina ky'eihanga, otwariiremu nka Business Chair w'ekibiina kya Colorado Republican Party kuruga 2002 kuhisya 2004 hamwe nka Delegate wa 2008 omu kibiina kya Colorado Democratic Party.[6] Fiorino nawe n'omweshongozi kandi omuhandiiki w'ebyeshongoro owaashohoize alubumu y'ediini, Guitar and Voice, omuri 2012 eyabaire neehigwa ahabw'obumanyiso bwe obwa Guillain-Barre syndrome.[8] Kurugirira ahari Fiorino, akaba ari omutendeki omu mizaano ya Summer Olympic Games eya 1984 omuri Los Angeles.[11][better source needed] == Okuronda akaruuru k'eby'obutegyeki == Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial election Fiorino akabanza kwesimbaho omu ofiisi omuri 2006 ahu yaagyezaho kuba omwesimbireho owetongoire ahabwa Gavana wa Colorado hamwe na Heather Anne McKibben. Akagyezaho kuhandiikira abanyamakuru, arikwetomboitwa ahabw'okubura okushaba okurikuheebwa abesimbireho abatari b'amaani, tarayetsirwe omu kuhakana kwa gavana.[12][13] Fiorino bwanyima akagira ngu akabanza kyetwa kwesimbaho ahabw'okukyendeeza embaririra y'eby'emikono omu mashomero ga gavumenti.[2] Aha eizooba ry'okuteera akaruuru, Fiorino akatunga ahansi ya 1%, kwonka, niwe yaabaire omwesimbireho w'okwetongoora owabandize kuboneka aha karuuru ka gavana wa Colorado.[4][14] Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial election Ekibiina kya Unity Party of Colorado kikatoorana Fiorino hamwe na Cynthia Munhos de Aquino Sirianni nk'omwebembezi wa Colorado omuri 2022.[15][16] Akaba arikuhagirwa ekibiina kya Colorado Music and Business Organization hamwe n'omuntu ondiijo owabaire ariho buriijo Gary Swing, owaasingire ebicweka 5% omu karuuru ka United States Senate omuri Arizona omuri 2016.[17][18][oburugo burungi nibwetengwa] Fiorino akatooranwa ekibiina kya Unity Party of America ahabwa Google Meet okwakana 6, 2024. Ekibiina nikikira kuba kiri ahagati kandi nikishagika okuhindura ebiragiro by'embaririra y'eihanga omu ngyenderwaho ya Amerika, okwihaho omushoro gw'entaasya ogurikukorwa gavumenti, hamwe n'okutaho obugarukiro bw'obwire bw'abakurasi ba Congress.[19] Kwonka, ekibiina kya Unity Party of Colorado—ekibiina kyonka ekirikwikirizibwa kukora kampiini z'okutoorana abantu—kikanga Fiorino nk'omuntu waabo ow'okutoorana, kyacwamu kutoorana Cornel West n'obucweeka 95%-5% aha ruteerane rwabo orw'okutoorana abantu.[20][21] Okuteera akaruuru okundi Fiorino atwire ari omwebembezi w'okwesimbaho ahabwa meeya wa Denver hamwe na Denver City Council, okwahererukireyo omuri 2023 nk'omuntu orikwetengwa kuteebwaho akabonero.[2] Akaba yaayesimbireho omuri buri karuuru ka gavana wa Colorado kuruga 2006.[2] Omuri 2014, Fiorino akashabwa kuza omu kuhakana okwabaire kurimu abarikwesimbaho aba Democrats hamwe n'aba Republicans.[22] 4mb8f8pty2m8hvfqxibrchkh5nqusgi 7356298 7356297 2026-10-07T14:06:15Z Anishaknowz 2609484 Heading 7356298 wikitext text/x-wiki Paul Noel Fiorino (akazaarwa Okwaikumi na kumwe 22, 1954) n'omwegyesa w'okuzina ballet omuri Amerika kandi omuntu orikuguma ariho, owaabaire ari omukwatsi wa Unity Party of America ow'okuba purezidenti wa United States omu karuuru ka 2024. Akaba yaabaire ayesimbireho ahabwa meeya wa Denver, gavana wa Colorado, hamwe n'orukiiko rwa United States Senate.[1][2][3][oburugo burungi nibwetengwa] == Amagara g'obuto == Fiorino akazaarwa ebiro 22 Okwaikumi na kumwe, 1954 omuri Jamaica, Queens, New York City kandi yaaza omuri Denver, Colorado omuri 1955.[4][5][6] Fiorino akakurira omuri Parker.[7] Akamara emishomo ye kuruga omu ishomero rya Douglas County High School ahu yaabaire ari Class President.[6] Kikaba kiri omu bwire obu obu yaatandika kuzina nk'omuringo ogundi gw'emizaano kandi yaatunga okukunda ballet.[8] Akaza n'omu yunivasite ya Metropolitan State University.[5] Omu myaka ya 1970, Fiorino akaba aine omuze gw'okunywa marijuana.[7] == Omurimo == Omu 1984, akaba ari omu kihandiiko kya PBS ekirikwetwa The Man Who Came to Dance ekyabaire kiri omuri Colorado na Wyoming.[8][9][10] Gavana Bill Owens akamutoorana kuza aha kakiiko ka Colorado Board for Physical Fitness and Health omuri 1998, ahu yaheereize kuhisya 2002.[6] Fiorino akaheereza emyanya mingi y'ekibiina ky'eihanga, otwariiremu nka Business Chair w'ekibiina kya Colorado Republican Party kuruga 2002 kuhisya 2004 hamwe nka Delegate wa 2008 omu kibiina kya Colorado Democratic Party.[6] Fiorino nawe n'omweshongozi kandi omuhandiiki w'ebyeshongoro owaashohoize alubumu y'ediini, Guitar and Voice, omuri 2012 eyabaire neehigwa ahabw'obumanyiso bwe obwa Guillain-Barre syndrome.[8] Kurugirira ahari Fiorino, akaba ari omutendeki omu mizaano ya Summer Olympic Games eya 1984 omuri Los Angeles.[11][better source needed] == Okuronda akaruuru k'eby'obutegyeki == Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2006 Colorado gubernatorial election Fiorino akabanza kwesimbaho omu ofiisi omuri 2006 ahu yaagyezaho kuba omwesimbireho owetongoire ahabwa Gavana wa Colorado hamwe na Heather Anne McKibben. Akagyezaho kuhandiikira abanyamakuru, arikwetomboitwa ahabw'okubura okushaba okurikuheebwa abesimbireho abatari b'amaani, tarayetsirwe omu kuhakana kwa gavana.[12][13] Fiorino bwanyima akagira ngu akabanza kyetwa kwesimbaho ahabw'okukyendeeza embaririra y'eby'emikono omu mashomero ga gavumenti.[2] Aha eizooba ry'okuteera akaruuru, Fiorino akatunga ahansi ya 1%, kwonka, niwe yaabaire omwesimbireho w'okwetongoora owabandize kuboneka aha karuuru ka gavana wa Colorado.[4][14] Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial campaign Reeba na: Okuronda kwa 2022 Colorado gubernatorial election Ekibiina kya Unity Party of Colorado kikatoorana Fiorino hamwe na Cynthia Munhos de Aquino Sirianni nk'omwebembezi wa Colorado omuri 2022.[15][16] Akaba arikuhagirwa ekibiina kya Colorado Music and Business Organization hamwe n'omuntu ondiijo owabaire ariho buriijo Gary Swing, owaasingire ebicweka 5% omu karuuru ka United States Senate omuri Arizona omuri 2016.[17][18][oburugo burungi nibwetengwa] Fiorino akatooranwa ekibiina kya Unity Party of America ahabwa Google Meet okwakana 6, 2024. Ekibiina nikikira kuba kiri ahagati kandi nikishagika okuhindura ebiragiro by'embaririra y'eihanga omu ngyenderwaho ya Amerika, okwihaho omushoro gw'entaasya ogurikukorwa gavumenti, hamwe n'okutaho obugarukiro bw'obwire bw'abakurasi ba Congress.[19] Kwonka, ekibiina kya Unity Party of Colorado—ekibiina kyonka ekirikwikirizibwa kukora kampiini z'okutoorana abantu—kikanga Fiorino nk'omuntu waabo ow'okutoorana, kyacwamu kutoorana Cornel West n'obucweeka 95%-5% aha ruteerane rwabo orw'okutoorana abantu.[20][21] == Okuteera akaruuru okundi == Fiorino atwire ari omwebembezi w'okwesimbaho ahabwa meeya wa Denver hamwe na Denver City Council, okwahererukireyo omuri 2023 nk'omuntu orikwetengwa kuteebwaho akabonero.[2] Akaba yaayesimbireho omuri buri karuuru ka gavana wa Colorado kuruga 2006.[2] Omuri 2014, Fiorino akashabwa kuza omu kuhakana okwabaire kurimu abarikwesimbaho aba Democrats hamwe n'aba Republicans.[22] tlxgqb11p17waefr0haceoepawmfs8x 14 3824068 7356283 2026-10-07T13:49:44Z Onarakusai 564667 Onarakusai moved page [[Category:Wp/ryu/宮城県出身ぬ人物]] to [[Category:Wp/ryu/宮城県んまりぬチュ]] 7356283 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Wp/ryu/宮城県んまりぬチュ]] 9arokg8tkq91ms1hkqsrq9j56d8lc1j 0 3824069 7356292 2026-10-07T13:57:24Z Shams948 77520 Wt/azb/ائیلم یارادیلیر 7356292 wikitext text/x-wiki == ائیلم == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # بیر ایشین گؤرومه سینین، گؤرولمه سینین، بیر دورومون تؤره نمه سینین ( ایندی ، کئچمیشده ، گه له جکده ) یئیره ن سؤزلوکه ائیله م دییلر. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/Verb|Verb]] * تورکییه : ائیلم * عربجه : * فارسجا: فعل * باهار دیلی: ائیلَم {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[En:verb]] [[Fa:فعل]] 7yr11uc5p2bqtnyhiueyyizx156aj54 7356892 7356292 2026-10-08T07:53:51Z Shams948 77520 Wt/azb/ائیلم دییشدیریلیر صفحه/بؤلمه 7356892 wikitext text/x-wiki == ائیلم == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # بیر ایشین گؤرومه سینین، گؤرولمه سینین، بیر دورومون تؤره نمه سینین ( ایندی ، کئچمیشده ، گه له جکده ) یئیره ن سؤزلوکه ائیله م دییلر. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/Verb|Verb]] * تورکییه : ائیلم * عربجه : * فارسجا: فعل * باهار دیلی: ائیلَم {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:verb]] [[Fa:فعل]] 00e6v22orhs6pz0frt2oq6nv9lct5h0 10 3824070 7356345 2026-10-07T16:07:01Z Sangarj1712 2655454 வார்ப்புரு உருவாக்கப்பட்டது 7356345 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Special:Wy/ta/BookSources/{{{1}}}|ISBN {{{1}}}]]{{#invoke:check isxn|check_isbn|{{{1}}}|error=&nbsp;<span class="error" style="font-size:88%">Invalid&nbsp;ISBN</span>{{main other|[[Category:Wy/ta/Pages with ISBN errors]]}}}}</includeonly><noinclude> {{Wy/ta/Documentation}} </noinclude> dg70h9769rh34tbk6pohh3gv7yyneij 10 3824071 7356346 2026-10-07T16:11:09Z Sangarj1712 2655454 வார்ப்புரு உருவாக்கப்பட்டது 7356346 wikitext text/x-wiki {{Wy/ta/Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[w:Wikipedia:Wikidata]]) --> == Usage == <code><nowiki>{{Wy/ta/ISBN|0-7475-3269-9}}</nowiki></code> results in: {{Wy/ta/ISBN|0-7475-3269-9}} The idea is to switch from "[[Help:Magic links|magic link]]" syntax to more explicit syntax. ===Error checking=== This template uses [[Module:Wy/ta/Check isxn]] to validate the ISBN. If the ISBN is not valid, this subtemplate will still generate the link, and it will add the article to [[:Category:Wy/ta/Pages with ISBN errors]]. ===See also=== * [[w:Wikipedia:ISBN]] <includeonly> [[Category:Wy/ta/Templates]] </includeonly> ksvt6s05pdrkxm8n22i8d6hr2zdkb2q 0 3824072 7356347 2026-10-07T16:11:20Z Mulkh Singh 2529561 Created page with "ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਕਸੈਨਾ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਕ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। == ਕਥਨ == * ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਜਨਮ..." 7356347 wikitext text/x-wiki ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਕਸੈਨਾ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਕ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। == ਕਥਨ == * ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ 'ਪਵਿੱਤਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੇਤਨਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁਕਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 162 [[Category:Wq/pa]] ch0jrfemr6p43uby6hff8zilru61k0n 7356365 7356347 2026-10-07T16:38:17Z Mulkh Singh 2529561 7356365 wikitext text/x-wiki ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਕਸੈਨਾ (ਜਨਮ 1955) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। == ਕਥਨ == * ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ 'ਪਵਿੱਤਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੇਤਨਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁਕਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 162 [[Category:Wq/pa]] rxxcm9d9x3sgemlw900dzx8futuru97 7356394 7356365 2026-10-07T17:39:53Z Mulkh Singh 2529561 7356394 wikitext text/x-wiki ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਕਸੈਨਾ (ਜਨਮ 1955) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। == ਕਥਨ == * ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ 'ਪਵਿੱਤਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੇਤਨਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁਕਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 162 * ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਹਰੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 166 [[Category:Wq/pa]] 6g7zqo23ayxlt60a7i4jtkypd1kqst4 7356395 7356394 2026-10-07T17:42:59Z Mulkh Singh 2529561 /* ਕਥਨ */ 7356395 wikitext text/x-wiki ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਕਸੈਨਾ (ਜਨਮ 1955) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। == ਕਥਨ == * ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ 'ਪਵਿੱਤਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੇਤਨਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁਕਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 162 * ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਹਰੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 166 * ਇਨਕਲਾਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ, ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤ ਦੁਆਰਾ ਥੋਪੀ ਗਈ ਘਟਨਾ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 166 [[Category:Wq/pa]] 6mb333nvdygemabc2eqgpsyn4iqwe4e 7356398 7356395 2026-10-07T17:51:01Z Mulkh Singh 2529561 /* ਕਥਨ */ 7356398 wikitext text/x-wiki ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਕਸੈਨਾ (ਜਨਮ 1955) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। == ਕਥਨ == * ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ 'ਪਵਿੱਤਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੇਤਨਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁਕਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 162 * ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਹਰੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 166 * ਇਨਕਲਾਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ, ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤ ਦੁਆਰਾ ਥੋਪੀ ਗਈ ਘਟਨਾ। (ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ) ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 166 [[Category:Wq/pa]] ru94q0rfarx4se1q6inmmlpfx97ofzd 7356634 7356398 2026-10-08T03:44:16Z Mulkh Singh 2529561 7356634 wikitext text/x-wiki ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਕਸੈਨਾ (ਜਨਮ 1955) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਕਥਨ == * ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ 'ਪਵਿੱਤਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੇਤਨਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁਕਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 162 * ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਹਰੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 166 * ਇਨਕਲਾਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ, ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤ ਦੁਆਰਾ ਥੋਪੀ ਗਈ ਘਟਨਾ। (ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ) ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 166 [[Category:Wq/pa]] 48phe5and28hyw8bh97leupy6vupx6h 7356998 7356634 2026-10-08T08:59:07Z Mulkh Singh 2529561 7356998 wikitext text/x-wiki ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਕਸੈਨਾ (ਜਨਮ 1955) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਕਥਨ == * ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ 'ਪਵਿੱਤਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੇਤਨਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁਕਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 162 * ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਹਰੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 166 * ਇਨਕਲਾਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ, ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤ ਦੁਆਰਾ ਥੋਪੀ ਗਈ ਘਟਨਾ। (ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ) ** '''ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ: ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !''' ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' ਅੰਕ 107 ਜਨਵਰੀ ਦਸੰਬਰ 2027, ਪੰਨਾਂ 166 [[Category:Wq/pa/ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ]] [[Category:Wq/pa/ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਲੇਖਕ]] [[Category:Wq/pa]] 8s6uuce9yy0c95lx41totu1huh2vn12 828 3824073 7356348 2026-10-07T16:12:42Z Sangarj1712 2655454 மோட்யூல் உருவாக்கப்பட்டது 7356348 Scribunto text/plain -- This template is a copy of the ISXN validation code from [[Module:Wy/ta/Citation/CS1]] -- which allows for validating ISBN, ISMN, and ISSN without invoking a citation template local p = {} --[[--------------------------< IS _ V A L I D _ I S X N >----------------------------------------------------- ISBN-10 and ISSN validator code calculates checksum across all isbn/issn digits including the check digit. ISBN-13 is checked in check_isbn(). If the number is valid the result will be 0. Before calling this function, issbn/issn must be checked for length and stripped of dashes, spaces and other non-isxn characters. ]] local function is_valid_isxn (isxn_str, len) local temp = 0; isxn_str = { isxn_str:byte(1, len) }; -- make a table of byte values '0' → 0x30 .. '9' → 0x39, 'X' → 0x58 len = len+1; -- adjust to be a loop counter for i, v in ipairs( isxn_str ) do -- loop through all of the bytes and calculate the checksum if v == string.byte( "X" ) then -- if checkdigit is X (compares the byte value of 'X' which is 0x58) temp = temp + 10*( len - i ); -- it represents 10 decimal else temp = temp + tonumber( string.char(v) )*(len-i); end end return temp % 11 == 0; -- returns true if calculation result is zero end --[[--------------------------< IS _ V A L I D _ I S X N _ 1 3 >---------------------------------------------- ISBN-13 and ISMN validator code calculates checksum across all 13 isbn/ismn digits including the check digit. If the number is valid, the result will be 0. Before calling this function, isbn-13/ismn must be checked for length and stripped of dashes, spaces and other non-isxn-13 characters. ]] local function is_valid_isxn_13 (isxn_str) local temp=0; isxn_str = { isxn_str:byte(1, 13) }; -- make a table of byte values '0' → 0x30 .. '9' → 0x39 for i, v in ipairs( isxn_str ) do temp = temp + (3 - 2*(i % 2)) * tonumber( string.char(v) ); -- multiply odd index digits by 1, even index digits by 3 and sum; includes check digit end return temp % 10 == 0; -- sum modulo 10 is zero when isbn-13/ismn is correct end --[[--------------------------< C H E C K _ I S B N >------------------------------------------------------------ Determines whether an ISBN string is valid ]] local function check_isbn( isbn_str, error_string ) if nil ~= isbn_str:match("[^%s-0-9X]") then -- fail if isbn_str contains anything but digits, hyphens, or the uppercase X return error_string; end isbn_str = isbn_str:gsub( "-", "" ):gsub( " ", "" ); -- remove hyphens and spaces local len = isbn_str:len(); if len ~= 10 and len ~= 13 then return error_string; end if len == 10 then if isbn_str:match( "^%d*X?$" ) == nil then return error_string; end return is_valid_isxn(isbn_str, 10) and '' or error_string; else local temp = 0; if isbn_str:match( "^97[89]%d*$" ) == nil then -- isbn13 begins with 978 or 979; ismn begins with 979 return error_string; end return is_valid_isxn_13 (isbn_str) and '' or error_string; end end --[[--------------------------< C H E C K _ I S M N >------------------------------------------------------------ Determines whether an ISMN string is valid. Similar to isbn-13, ismn is 13 digits begining 979-0-... and uses the same check digit calculations. See http://www.ismn-international.org/download/Web_ISMN_Users_Manual_2008-6.pdf section 2, pages 9–12. ]] local function check_ismn (id, error_string) local text; local valid_ismn = true; id=id:gsub( "[%s-–]", "" ); -- strip spaces, hyphens, and endashes from the ismn if 13 ~= id:len() or id:match( "^9790%d*$" ) == nil then -- ismn must be 13 digits and begin 9790 valid_ismn = false; else valid_ismn=is_valid_isxn_13 (id); -- validate ismn end return valid_ismn and '' or error_string end --[[--------------------------< I S S N >---------------------------------------------------------------------- Validate and format an issn. This code fixes the case where an editor has included an ISSN in the citation but has separated the two groups of four digits with a space. When that condition occurred, the resulting link looked like this: |issn=0819 4327 gives: [http://www.worldcat.org/issn/0819 4327 0819 4327] -- can't have spaces in an external link This code now prevents that by inserting a hyphen at the issn midpoint. It also validates the issn for length and makes sure that the checkdigit agrees with the calculated value. Incorrect length (8 digits), characters other than 0-9 and X, or checkdigit / calculated value mismatch will all cause a check issn error message. ]] local function check_issn(id, error_string) local issn_copy = id; -- save a copy of unadulterated issn; use this version for display if issn does not validate local text; local valid_issn = true; if not id:match ('^%d%d%d%d%-%d%d%d[%dX]$') then return error_string; end id=id:gsub( "[%s-–]", "" ); -- strip spaces, hyphens, and endashes from the issn if 8 ~= id:len() or nil == id:match( "^%d*X?$" ) then -- validate the issn: 8 digits long, containing only 0-9 or X in the last position valid_issn=false; -- wrong length or improper character else valid_issn=is_valid_isxn(id, 8); -- validate issn end return valid_issn and '' or error_string end ------------------------------< E N T R Y P O I N T S >--------------------------------------------------==== function p.check_isbn(frame) return check_isbn(frame.args[1] or frame:getParent().args[1], frame.args['error'] or frame:getParent().args['error'] or 'error') end function p.check_ismn(frame) return check_ismn(frame.args[1] or frame:getParent().args[1], frame.args['error'] or frame:getParent().args['error'] or 'error') end function p.check_issn(frame) return check_issn(frame.args[1] or frame:getParent().args[1], frame.args['error'] or frame:getParent().args['error'] or 'error') end return p 189mri8lzormuu24zfj9uy9n77ev4n4 0 3824074 7356350 2026-10-07T16:19:04Z Méthodes 2024 2599598 MODIFICATIONSmineur 7356350 wikitext text/x-wiki Masisi buăli buuma bwa mwa kihuo kya kitemokarasia ya Kongo. Mwa porofensi ya Kivu kya bunyaluulu. Nao wo mutsi munene w'ateritware ye Masisi. == Sheokarafia == Masisi mali mwa luoloolo lwa bunyaluulu bw'amutsi munene we Ngoma, mwa muhengere RP529, ku bilometere 82(Km). Ateritware ye Masisi iwete buăli {{unité|4734|km|2}} Masisi maabirwe kăne: 1Collectivité ya Bahunde, 2Collectivité ye Bashali, 3Collectivité ye Katoyi, 4Collectivité ya Osso Banyungu. Masisi est bordé par le territoire de Walikale à l'ouest et au nord, le territoire de Rutshuru au nord-est, le territoire de Nyiragongo, la ville de Goma à l'est et la province du Sud-Kivu au sud<ref name=":3" />. Mwa misike ye Masisi muli: -Ateritware ye Walikale mwa bunyaluulu na mwa luoloolo, -Ateritware ye Ruchuru mwa bunyaluulu bwa ndangalishi, -Ateritware ye Nyiragongo n'amutsi munene we Ngoma mwa Ndangalishi , n'aporofensi y'abunyetako bwa Kivu mwa Bunyetako. oj5z4kedpbu4dyim1k0lbizxvakyb0v 7356472 7356350 2026-10-07T19:45:30Z Méthodes 2024 2599598 modifications mineures 7356472 wikitext text/x-wiki Masisi buăli buuma bwa mwa kihuo kya kitemokarasia ya Kongo. Mwa porofensi ya Kivu kya bunyaluulu. Nao wo mutsi munene w'ateritware ye Masisi. == Sheokarafia == Masisi mali mwa luoloolo lwa bunyaluulu bw'amutsi munene we Ngoma, mwa muhengere RP529, ku bilometere 82(Km). Ateritware ye Masisi iwete buăli {{unité|4734|km|2}} Masisi maabirwe kăne: 1Collectivité ya Bahunde, 2Collectivité ye Bashali, 3Collectivité ye Katoyi, 4Collectivité ya Osso Banyungu. Mwa misike ye Masisi muli: -Ateritware ye Walikale mwa bunyaluulu na mwa luoloolo, -Ateritware ye Ruchuru mwa bunyaluulu bwa ndangalishi, -Ateritware ye Nyiragongo n'amutsi munene we Ngoma mwa Ndangalishi , n'aporofensi y'abunyetako bwa Kivu mwa Bunyetako. == Ngăni == Masisi mawĕte măxwa mangi ma butaka bupfu bupfu. Inawa mpfula ya luero, nero rolinatuma abuhingi bukwira yo. Na ku batyo kyakituma haba bumpfikane buke mwa bandu. '''Abita bya (1993-1996)''' 8atr24ly6yewejuydhg2oii4vs7vvek 0 3824075 7356352 2026-10-07T16:23:06Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Βασιλευόπολις (Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι)]] to [[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι)]] 7356352 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἅγιος Οὐικέντιος καὶ Γρεναδῖναι)]] kcziu5e9vpn117rvjhmpxhzlcnwhmd9 0 3824076 7356356 2026-10-07T16:23:51Z PastelKos 2547710 PastelKos moved page [[Wp/grc/Βασιλευόπολις (Ἰαμαϊκή)]] to [[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἰαμαϊκή)]] 7356356 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/grc/Βασιλεόπολις (Ἰαμαϊκή)]] 0p2tg5wjprqwwd89i45948i9lrxmzea 3 3824077 7356387 2026-10-07T17:24:26Z Mfield 465036 Mfield moved page [[User talk:Skinnykarlos]] to [[User talk:SkinnyKarlos]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Skinnykarlos|Skinnykarlos]]" to "[[Special:CentralAuth/SkinnyKarlos|SkinnyKarlos]]" 7356387 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:SkinnyKarlos]] hemjs55b7goujs0wdelkd3ml1dvqzl5 10 3824078 7356409 2026-10-07T18:09:00Z Daoudsfouli 2603169 Created page with " <div style="max-width: 800px; margin: 20px auto; padding: 20px; background-color: #fdfdfd; border-right: 4px solid #3b5998; border-top: 1px solid #eaecf0; border-bottom: 1px solid #eaecf0; border-left: 1px solid #eaecf0; border-radius: 4px; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif;"> <!-- استدعاء القصيدة أو البيت الشعري تلقائياً حسب اليوم --> <div style="font-size: 1.15em; line-height: 2.2; color: #202..." 7356409 wikitext text/x-wiki <div style="max-width: 800px; margin: 20px auto; padding: 20px; background-color: #fdfdfd; border-right: 4px solid #3b5998; border-top: 1px solid #eaecf0; border-bottom: 1px solid #eaecf0; border-left: 1px solid #eaecf0; border-radius: 4px; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif;"> <!-- استدعاء القصيدة أو البيت الشعري تلقائياً حسب اليوم --> <div style="font-size: 1.15em; line-height: 2.2; color: #202122; text-align: right; white-space: pre-line; margin-bottom: 15px;"> {{Template :wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}}} </div> </div> <!-- شريط التذييل وزر التعديل الخاص بيوم اليوم --> {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ|[[Template:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} <noinclude> [[Category:wq/zgh]] [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]] {{wq/zgh/ⴰⵙⵙⵏⵜⵎ}} </noinclude> 2c2rmt6e764i73zss2yvwzes8i3fvqd 7356410 7356409 2026-10-07T18:11:00Z Daoudsfouli 2603169 7356410 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}}} <noinclude> [[Category:wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ]]</noinclude> {{wq/zgh/ⴰⴹⴰⵕ ⵏ ⵜⵙⵏⴰ|[[Template :wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ ⵜⵓⴼⵔⵉⵏⵜ {{#time:j}}|ⵙⵙⵏⴼⵍ]]}} tjpnuwa15i8jok9rmwtv8hchl9av50q 7356413 7356410 2026-10-07T18:19:15Z Daoudsfouli 2603169 ⴳⴱ 7356413 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7356870 7356413 2026-10-08T07:25:35Z Daoudsfouli 2603169 7356870 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" align="center" style="width: 100%; border-collapse: collapse; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif;" | style="width: 10px; vertical-align: top; text-align: left;" | <div style="transform: scaleY(-1); display: inline-block;">[[File:{{{image|Cquote1.svg}}}|{{{width|15px}}}|link={{{link|}}}|alt=Quote]]</div> | style="vertical-align: middle; padding: 0 10px; text-align: right; line-height: 1.8;" | <div style="white-space: pre-line;">{{wq/zgh/ⴰⵙⴻⵙⴽⵍ ⵏ ⵜⵉⵔⵔⴰ|text={{{text|{{{ⴰⴹⵕⵉⵚ|}}}}}}|font=Courier New}}</div> | style="width: 10px; vertical-align: bottom; text-align: right;" | <div style="transform: rotate(180deg); display: inline-block;">[[File:{{{image|Cquote1.svg}}}|{{{width|15px}}}|link={{{link|}}}|alt=Quote]]</div> |- | colspan="3" style="padding-top: 15px; text-align: left; padding-left: 30px;" | {{#if:{{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}}| <cite style="font-style: italic; font-family: 'Georgia', serif; font-size: 1.05em; color: #4f5d75; font-weight: 600;">— {{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}}{{#if:{{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}}, <span style="font-weight: normal; font-size: 0.9em;">{{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}}</span>}}</cite>}} |} <noinclude> [[Category:wq/zgh]] {{wq/zgh/ⴰⵙⵙⵏⵜⵎ}} </noinclude> ghwni13qlcz6fxumrittbg7qru85pme 7356872 7356870 2026-10-08T07:30:19Z Daoudsfouli 2603169 7356872 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" align="center" style="width: 100%; border-collapse: collapse; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif;" | style="width: 10px; vertical-align: top; text-align: left;" | <div style="transform: scaleY(-1); display: inline-block;">[[File:{{{image|Cquote1.svg}}}|{{{width|15px}}}|link={{{link|}}}|alt=Quote]]</div> | style="vertical-align: middle; padding: 0 10px; text-align: left; direction: ltr; line-height: 1.8;" | <div style="white-space: pre-line;">{{wq/zgh/ⴰⵙⴻⵙⴽⵍ ⵏ ⵜⵉⵔⵔⴰ|text={{{text|{{{ⴰⴹⵕⵉⵚ|}}}}}}|font=Courier New}}</div> | style="width: 10px; vertical-align: bottom; text-align: right;" | <div style="transform: rotate(180deg); display: inline-block;">[[File:{{{image|Cquote1.svg}}}|{{{width|15px}}}|link={{{link|}}}|alt=Quote]]</div> |- | colspan="3" style="padding-top: 15px; text-align: left; padding-left: 30px; direction: ltr;" | {{#if:{{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}}| <cite style="font-style: italic; font-family: 'Georgia', serif; font-size: 1.05em; color: #4f5d75; font-weight: 600;">— {{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}}{{#if:{{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}}, <span style="font-weight: normal; font-size: 0.9em;">{{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}}</span>}}</cite>}} |} <noinclude> [[Category:wq/zgh]] {{wq/zgh/ⴰⵙⵙⵏⵜⵎ}} </noinclude> arxywi2v51itp0fooiin3sp7wpq05ig 7356875 7356872 2026-10-08T07:36:39Z Daoudsfouli 2603169 7356875 wikitext text/x-wiki <!-- عنوان القصيدة في الأعلى بخط غليظ وبدون إطار --> {{#if:{{{title|{{{ⴰⵏⵣⴰⵡ|}}}}}}| <div style="width: 100%; margin-bottom: 12px; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif; font-size: 1.3em; font-weight: bold; color: #0645ad; text-align: left; direction: ltr;"> {{{title|{{{ⴰⵏⵣⴰⵡ|}}}}}} </div> }} <!-- إطار القصيدة مع رموز << >> --> {| cellpadding="5" align="center" style="width: 100%; border-collapse: collapse; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif;" | style="width: 20px; vertical-align: top; text-align: left; font-size: 1.5em; font-weight: bold; color: #3b5998;" | « | style="vertical-align: middle; padding: 0 10px; text-align: left; direction: ltr; line-height: 1.8;" | <div style="white-space: pre-line;">{{wq/zgh/ⴰⵙⴻⵙⴽⵍ ⵏ ⵜⵉⵔⵔⴰ|text={{{text|{{{ⴰⴹⵕⵉⵚ|}}}}}}|font=Courier New}}</div> | style="width: 20px; vertical-align: bottom; text-align: right; font-size: 1.5em; font-weight: bold; color: #3b5998;" | » |- | colspan="3" style="padding-top: 10px; text-align: left; padding-left: 20px; direction: ltr;" | {{#if:{{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}}| <cite style="font-style: italic; font-family: 'Georgia', serif; font-size: 1.05em; color: #4f5d75; font-weight: 600;">— {{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}}{{#if:{{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}}, <span style="font-weight: normal; font-size: 0.9em;">{{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}}</span>}}</cite>}} |} <noinclude> [[Category:wq/zgh]] {{wq/zgh/ⴰⵙⵙⵏⵜⵎ}} </noinclude> jg2p13rjzxhph4u3hb3e0lmiw2a3zy7 7356876 7356875 2026-10-08T07:38:48Z Daoudsfouli 2603169 7356876 wikitext text/x-wiki <!-- عنوان القصيدة في الأعلى بخط غليظ وبدون إطار --> {{#if:{{{title|{{{ⴰⵏⵣⴰⵡ|}}}}}}| <div style="width: 100%; margin-bottom: 12px; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif; font-size: 1.3em; font-weight: bold; color: #0645ad; text-align: left; direction: ltr;"> {{{title|{{{ⴰⵏⵣⴰⵡ|}}}}}} </div> }} <!-- إطار القصيدة مع رموز << >> --> {| cellpadding="5" align="center" style="width: 100%; border-collapse: collapse; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif;" | style="width: 20px; vertical-align: top; text-align: left; font-size: 1.5em; font-weight: bold; color: #3b5998;" | « | style="vertical-align: middle; padding: 0 10px; text-align: left; direction: ltr; line-height: 1.8;" | <div style="white-space: pre-line;">{{wq/zgh/ⴰⵙⴻⵙⴽⵍ ⵏ ⵜⵉⵔⵔⴰ|text={{{text|{{{ⴰⴹⵕⵉⵚ|}}}}}}|font=Courier New}}</div> | style="width: 20px; vertical-align: bottom; text-align: right; font-size: 1.5em; font-weight: bold; color: #3b5998;" | » |- | colspan="3" style="padding-top: 10px; text-align: left; padding-left: 20px; direction: ltr;" | {{#if:{{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}}| <div style="font-style: italic; font-family: 'Georgia', serif; font-size: 1.05em; color: #4f5d75; font-weight: 600;"> — {{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}} </div> }} {{#if:{{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}}| <div style="font-size: 0.9em; margin-top: 4px; color: #666;"> [ {{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}} ] </div> }} |} <noinclude> [[Category:wq/zgh]] {{wq/zgh/ⴰⵙⵙⵏⵜⵎ}} </noinclude> carzeubpxyvbc02z1s1d1v6qej0w5p7 7356878 7356876 2026-10-08T07:43:04Z Daoudsfouli 2603169 7356878 wikitext text/x-wiki <!-- عنوان القصيدة في الأعلى بخط غليظ وبدون إطار --> {{#if:{{{title|{{{ⴰⵏⵣⴰⵡ|}}}}}}| <div style="width: 100%; margin-bottom: 10px; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif; font-size: 1.3em; font-weight: bold; color: #0645ad; text-align: left; direction: ltr;"> {{{title|{{{ⴰⵏⵣⴰⵡ|}}}}}} </div> }} <!-- نص القصيدة مع رموز « » متباعدة عن الكلمات --> <div style="width: 100%; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif; text-align: left; direction: ltr; line-height: 1.9;"> <span style="font-size: 1.5em; font-weight: bold; color: #3b5998; vertical-align: middle;">«&nbsp;</span><div style="display: inline-block; vertical-align: middle; white-space: pre-line;">{{wq/zgh/ⴰⵙⴻⵙⴽⵍ ⵏ ⵜⵉⵔⵔⴰ|text={{{text|{{{ⴰⴹⵕⵉⵚ|}}}}}}|font=Courier New}}</div><span style="font-size: 1.5em; font-weight: bold; color: #3b5998; vertical-align: middle;">&nbsp;»</span> </div> <!-- السطر الأخير للشاعر والمصدر قريب من القصيدة --> <div style="width: 100%; margin-top: 8px; text-align: left; direction: ltr;"> {{#if:{{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}}| <div style="font-style: italic; font-family: 'Georgia', serif; font-size: 1.05em; color: #4f5d75; font-weight: 600;"> — {{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}} </div> }} {{#if:{{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}}| <div style="font-size: 0.9em; margin-top: 3px; color: #666;"> [ {{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{source|}}}}}}}}}} ] </div> }} </div> <noinclude> [[Category:wq/zgh]] {{wq/zgh/ⴰⵙⵙⵏⵜⵎ}} </noinclude> kldant9zk21lidfswr3ps7obt28j0xh 7357132 7356878 2026-10-08T10:05:50Z Daoudsfouli 2603169 7357132 wikitext text/x-wiki <!-- عنوان القصيدة في الأعلى بخط غليظ وبدون إطار --> {{#if:{{{title|{{{ⴰⵏⵣⴰⵡ|}}}}}}| <div style="width: 100%; margin-bottom: 12px; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif; font-size: 1.3em; font-weight: bold; color: #0645ad; text-align: left; direction: ltr;"> {{{title|{{{ⴰⵏⵣⴰⵡ|}}}}}} </div> }} <!-- إطار القصيدة مع رموز << >> --> {| cellpadding="5" align="center" style="width: 100%; border-collapse: collapse; font-family: 'Noto Sans Tifinagh', 'Segoe UI', sans-serif;" | style="width: 20px; vertical-align: top; text-align: left; font-size: 1.5em; font-weight: bold; color: #3b5998;" | « | style="vertical-align: middle; padding: 0 10px; text-align: left; direction: ltr; line-height: 1.8;" | <div style="white-space: pre-line;">{{wq/zgh/ⴰⵙⴻⵙⴽⵍ ⵏ ⵜⵉⵔⵔⴰ|text={{{text|{{{ⴰⴹⵕⵉⵚ|}}}}}}|font=Courier New}}</div> | style="width: 20px; vertical-align: bottom; text-align: right; font-size: 1.5em; font-weight: bold; color: #3b5998;" | » |- | colspan="3" style="padding-top: 10px; text-align: left; padding-left: 20px; direction: ltr;" | {{#if:{{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}}| <div style="font-style: italic; font-family: 'Georgia', serif; font-size: 1.05em; color: #4f5d75; font-weight: 600;"> — {{{author|{{{ⴰⵎⴰⵔⴰ|}}}}}} </div> }} {{#if:{{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}}| <div style="font-size: 0.9em; margin-top: 4px; color: #666;"> [ {{{source|{{{ⴰⵙⴰⴳⵎ|{{{sours|}}}}}}}}}} ] </div> }} |} <noinclude> [[Category:wq/zgh]] {{wq/zgh/ⴰⵙⵙⵏⵜⵎ}} </noinclude> carzeubpxyvbc02z1s1d1v6qej0w5p7 0 3824079 7356431 2026-10-07T18:49:17Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-verb-}} {{Wt/rgn/Pn}} # [[Wt/rgn/arspòndar|arspòndar]] a chi ch'u t ciãma {{Wt/rgn/-conj-}} {{Wt/rgn/rgn-conj|ab|ê|d|a|1|a|author=Ponseggi}} {{Wt/rgn/-hyph-}} ; a | ba | dêr {{Wt/rgn/-ref-}} *Rumagnôl **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =23 |isb=979-12-81307-11-7}} **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponsegg..." 7356431 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-verb-}} {{Wt/rgn/Pn}} # [[Wt/rgn/arspòndar|arspòndar]] a chi ch'u t ciãma {{Wt/rgn/-conj-}} {{Wt/rgn/rgn-conj|ab|ê|d|a|1|a|author=Ponseggi}} {{Wt/rgn/-hyph-}} ; a | ba | dêr {{Wt/rgn/-ref-}} *Rumagnôl **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =23 |isb=979-12-81307-11-7}} **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Lèžar e scrìvar in Rumagnôl |ann =2023 |edi =Youcanprint |loc =Lecce |pag =105-150 |isb=9788891153234}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] 57l2scvposmmld7w4r075ulbu664tel 7356432 7356431 2026-10-07T18:52:02Z Ganjidvd 2540604 7356432 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-verb-}} {{Wt/rgn/Pn}} # [[Wt/rgn/arspòndar|arspòndar]] a chi ch'u t ciãma # [[Wt/rgn/dêr|dêr]] mẽnt {{Wt/rgn/-conj-}} {{Wt/rgn/rgn-conj|ab|ê|d|a|1|a|author=Ponseggi}} {{Wt/rgn/-hyph-}} ; a | ba | dêr {{Wt/rgn/-ref-}} *Rumagnôl **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =23 |isb=979-12-81307-11-7}} **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Lèžar e scrìvar in Rumagnôl |ann =2023 |edi =Youcanprint |loc =Lecce |pag =105-150 |isb=9788891153234}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] idd5v75cbhm9my7hqudjn2t9oqlgzad 0 3824080 7356433 2026-10-07T18:56:52Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-verb-}} {{Wt/rgn/Pn}} # [[Wt/rgn/impignês|impignês]] {{Wt/rgn/-conj-}} {{Wt/rgn/rgn-conj|ab|ê|d|a|1s|e|author=Ponseggi}} {{Wt/rgn/-verb form-}} {{Wt/rgn/Pn}} # partizipi pasê de' verb abadês {{Wt/rgn/-hyph-}} ; a | ba | dês {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/impegnarsi|impegnarsi]] {{Wt/rgn/-ref-}} *Rumagnôl **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Lèžar e scrìvar in Rumagnôl |ann =2023 |edi =Youcanprint..." 7356433 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-verb-}} {{Wt/rgn/Pn}} # [[Wt/rgn/impignês|impignês]] {{Wt/rgn/-conj-}} {{Wt/rgn/rgn-conj|ab|ê|d|a|1s|e|author=Ponseggi}} {{Wt/rgn/-verb form-}} {{Wt/rgn/Pn}} # partizipi pasê de' verb abadês {{Wt/rgn/-hyph-}} ; a | ba | dês {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/impegnarsi|impegnarsi]] {{Wt/rgn/-ref-}} *Rumagnôl **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Lèžar e scrìvar in Rumagnôl |ann =2023 |edi =Youcanprint |loc =Lecce |pag =105-150 |isb=9788891153234}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl|magnes]] g8fomsff5pfkygy5ibzw9cc39pbqvld 7356438 7356433 2026-10-07T19:02:06Z Ganjidvd 2540604 7356438 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-verb-}} {{Wt/rgn/Pn}} # [[Wt/rgn/impignês|impignês]] {{Wt/rgn/-conj-}} {{Wt/rgn/rgn-conj|ab|ê|d|a|1s|e|author=Ponseggi}} {{Wt/rgn/-verb form-}} {{Wt/rgn/Pn}} # partizipi pasê de' verb abadês {{Wt/rgn/-hyph-}} ; a | ba | dês {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/impegnarsi|impegnarsi]] {{Wt/rgn/-ref-}} *Rumagnôl **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =23 |isb=979-12-81307-11-7}} **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Lèžar e scrìvar in Rumagnôl |ann =2023 |edi =Youcanprint |loc =Lecce |pag =105-150 |isb=9788891153234}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl|magnes]] rmqryibgs7qj7yfp2unw8ytw9xky2ib 0 3824081 7356454 2026-10-07T19:22:05Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} {{Wt/rgn/Pn}} # e' [[Wt/rgn/dè|dè]] sòbit prèma d [[Wt/rgn/incù|incù]] #* ''{{Wt/rgn/Pn}} l éra e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{#time:d|yesterday}}|mm={{#time:m|yesterday}}|aa={{#time:Y|yesterday}}}}'' {{Wt/rgn/-hyph-}} '''a | jìr''' {{Wt/rgn/-var-}} *[[Wt/rgn/jir|jir]] {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/hier|hier]] *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/ieri|ieri]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/yesterday|yesterday]] *{{Wt/rgn/es}}: Wt/rgn/aye..." 7356454 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} {{Wt/rgn/Pn}} # e' [[Wt/rgn/dè|dè]] sòbit prèma d [[Wt/rgn/incù|incù]] #* ''{{Wt/rgn/Pn}} l éra e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{#time:d|yesterday}}|mm={{#time:m|yesterday}}|aa={{#time:Y|yesterday}}}}'' {{Wt/rgn/-hyph-}} '''a | jìr''' {{Wt/rgn/-var-}} *[[Wt/rgn/jir|jir]] {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/hier|hier]] *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/ieri|ieri]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/yesterday|yesterday]] *{{Wt/rgn/es}}: [[Wt/rgn/ayer|ayer]] *{{Wt/rgn/nl}}: [[Wt/rgn/gisteren|gisteren]] {{Wt/rgn/-ref-}} *rumagnôl: **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =25 |isb=979-12-81307-11-7}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] br4u90n7n1t9swl51b8wm1f50xljc5t 7356459 7356454 2026-10-07T19:29:20Z Ganjidvd 2540604 7356459 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} {{Wt/rgn/Pn}} # e' [[Wt/rgn/dè|dè]] sòbit prèma d [[Wt/rgn/incù|incù]] #* ''{{Wt/rgn/Pn}} l éra e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{#time:j|yesterday}}|mm={{#time:m|yesterday}}|aa={{#time:Y|yesterday}}}}'' {{Wt/rgn/-hyph-}} '''a | jìr''' {{Wt/rgn/-var-}} *[[Wt/rgn/jir|jir]] {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/hier|hier]] *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/ieri|ieri]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/yesterday|yesterday]] *{{Wt/rgn/es}}: [[Wt/rgn/ayer|ayer]] *{{Wt/rgn/nl}}: [[Wt/rgn/gisteren|gisteren]] {{Wt/rgn/-ref-}} *rumagnôl: **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =25 |isb=979-12-81307-11-7}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] iyj7q2ybd7vql77uv3k27fb95oypvpq 7356461 7356459 2026-10-07T19:31:01Z Ganjidvd 2540604 7356461 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} {{Wt/rgn/Pn}} # e' [[Wt/rgn/dè|dè]] sòbit prèma d [[Wt/rgn/incù|incù]] #* ''{{Wt/rgn/Pn}} e' séva e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{#time:j|yesterday}}|mm={{#time:m|yesterday}}|aa={{#time:Y|yesterday}}}}'' {{Wt/rgn/-hyph-}} '''a | jìr''' {{Wt/rgn/-var-}} *[[Wt/rgn/jir|jir]] {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/hier|hier]] *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/ieri|ieri]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/yesterday|yesterday]] *{{Wt/rgn/es}}: [[Wt/rgn/ayer|ayer]] *{{Wt/rgn/nl}}: [[Wt/rgn/gisteren|gisteren]] {{Wt/rgn/-ref-}} *rumagnôl: **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =25 |isb=979-12-81307-11-7}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] 06iqkz46r33dzgptf9l55smlwi7oq45 7356463 7356461 2026-10-07T19:32:33Z Ganjidvd 2540604 Undid revision [[Special:Diff/7356461|7356461]] by [[Special:Contributions/Ganjidvd|Ganjidvd]] ([[User talk:Ganjidvd|talk]]) 7356463 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} {{Wt/rgn/Pn}} # e' [[Wt/rgn/dè|dè]] sòbit prèma d [[Wt/rgn/incù|incù]] #* ''{{Wt/rgn/Pn}} l éra e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{#time:j|yesterday}}|mm={{#time:m|yesterday}}|aa={{#time:Y|yesterday}}}}'' {{Wt/rgn/-hyph-}} '''a | jìr''' {{Wt/rgn/-var-}} *[[Wt/rgn/jir|jir]] {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/hier|hier]] *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/ieri|ieri]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/yesterday|yesterday]] *{{Wt/rgn/es}}: [[Wt/rgn/ayer|ayer]] *{{Wt/rgn/nl}}: [[Wt/rgn/gisteren|gisteren]] {{Wt/rgn/-ref-}} *rumagnôl: **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =25 |isb=979-12-81307-11-7}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] iyj7q2ybd7vql77uv3k27fb95oypvpq 0 3824082 7356455 2026-10-07T19:24:10Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} {{Wt/rgn/Pn}} # e' [[Wt/rgn/dè|dè]] sòbit prèma d [[Wt/rgn/incù|incù]] #* ''{{Wt/rgn/Pn}} l éra e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{#time:d|yesterday}}|mm={{#time:m|yesterday}}|aa={{#time:Y|yesterday}}}}'' {{Wt/rgn/-hyph-}} '''jìr''' {{Wt/rgn/-var-}} *[[Wt/rgn/ajir|ajir]] {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/hier|hier]] *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/ieri|ieri]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/yesterday|yesterday]] *{{Wt/rgn/es}}: Wt/rgn/ayer|..." 7356455 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} {{Wt/rgn/Pn}} # e' [[Wt/rgn/dè|dè]] sòbit prèma d [[Wt/rgn/incù|incù]] #* ''{{Wt/rgn/Pn}} l éra e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{#time:d|yesterday}}|mm={{#time:m|yesterday}}|aa={{#time:Y|yesterday}}}}'' {{Wt/rgn/-hyph-}} '''jìr''' {{Wt/rgn/-var-}} *[[Wt/rgn/ajir|ajir]] {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/hier|hier]] *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/ieri|ieri]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/yesterday|yesterday]] *{{Wt/rgn/es}}: [[Wt/rgn/ayer|ayer]] *{{Wt/rgn/nl}}: [[Wt/rgn/gisteren|gisteren]] {{Wt/rgn/-ref-}} *rumagnôl: **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =71 |isb=979-12-81307-11-7}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] 93jnuada3io4y8wdq4694fwsvw43tf6 7356460 7356455 2026-10-07T19:29:34Z Ganjidvd 2540604 7356460 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} {{Wt/rgn/Pn}} # e' [[Wt/rgn/dè|dè]] sòbit prèma d [[Wt/rgn/incù|incù]] #* ''{{Wt/rgn/Pn}} l éra e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{#time:j|yesterday}}|mm={{#time:m|yesterday}}|aa={{#time:Y|yesterday}}}}'' {{Wt/rgn/-hyph-}} '''jìr''' {{Wt/rgn/-var-}} *[[Wt/rgn/ajir|ajir]] {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/hier|hier]] *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/ieri|ieri]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/yesterday|yesterday]] *{{Wt/rgn/es}}: [[Wt/rgn/ayer|ayer]] *{{Wt/rgn/nl}}: [[Wt/rgn/gisteren|gisteren]] {{Wt/rgn/-ref-}} *rumagnôl: **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =71 |isb=979-12-81307-11-7}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] ctbo0eh04ov6gnf0ftj8g4wsitij2so 7356462 7356460 2026-10-07T19:31:25Z Ganjidvd 2540604 7356462 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} {{Wt/rgn/Pn}} # e' [[Wt/rgn/dè|dè]] sòbit prèma d [[Wt/rgn/incù|incù]] #* ''{{Wt/rgn/Pn}} e' séva e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{#time:j|yesterday}}|mm={{#time:m|yesterday}}|aa={{#time:Y|yesterday}}}}'' {{Wt/rgn/-hyph-}} '''jìr''' {{Wt/rgn/-var-}} *[[Wt/rgn/ajir|ajir]] {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/hier|hier]] *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/ieri|ieri]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/yesterday|yesterday]] *{{Wt/rgn/es}}: [[Wt/rgn/ayer|ayer]] *{{Wt/rgn/nl}}: [[Wt/rgn/gisteren|gisteren]] {{Wt/rgn/-ref-}} *rumagnôl: **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =71 |isb=979-12-81307-11-7}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] byjbf5c0ij7fo4438djncmck5pxrb88 7356464 7356462 2026-10-07T19:32:51Z Ganjidvd 2540604 Undid revision [[Special:Diff/7356462|7356462]] by [[Special:Contributions/Ganjidvd|Ganjidvd]] ([[User talk:Ganjidvd|talk]]) 7356464 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-avv-}} {{Wt/rgn/Pn}} # e' [[Wt/rgn/dè|dè]] sòbit prèma d [[Wt/rgn/incù|incù]] #* ''{{Wt/rgn/Pn}} l éra e' {{Wt/rgn/Dêda|gg={{#time:j|yesterday}}|mm={{#time:m|yesterday}}|aa={{#time:Y|yesterday}}}}'' {{Wt/rgn/-hyph-}} '''jìr''' {{Wt/rgn/-var-}} *[[Wt/rgn/ajir|ajir]] {{Wt/rgn/-trans-}} *{{Wt/rgn/fr}}: [[Wt/rgn/hier|hier]] *{{Wt/rgn/it}}: [[Wt/rgn/ieri|ieri]] *{{Wt/rgn/en}}: [[Wt/rgn/yesterday|yesterday]] *{{Wt/rgn/es}}: [[Wt/rgn/ayer|ayer]] *{{Wt/rgn/nl}}: [[Wt/rgn/gisteren|gisteren]] {{Wt/rgn/-ref-}} *rumagnôl: **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Nuovo vocabolario romagnolo |ann =2024 |edi =Tempo al Libro |loc =[[Wt/rgn/Fẽnza|Fẽnza]] |edz =1 |pag =71 |isb=979-12-81307-11-7}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] ctbo0eh04ov6gnf0ftj8g4wsitij2so 3 3824083 7356489 2026-10-07T20:20:08Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7356489 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 20:20, 7 October 2026 (UTC) 1ci9o6xvztr5mqalqpngx4bik5oa0za 0 3824084 7356497 2026-10-07T20:27:33Z Praise friday 2610500 Created page with "Shābuur ang mēny buur gaan ra taan shishā [2] kā shu achromatic (nga wa kpo chroma). Nga shu titaan gyā kā niyi snow, gyā tseny yā di fā Jin nā, kā bang, kā shu opposite fu shāshit. Shābuur gyaa riryatrā (hyē au zhong riryatrā) reflect and scatter all the visible wavelengths of light. Shābuur on telebijin nā kā computer screens mo kpeny ki kā gaam shādwor, blue, kā green yang. Titaan shābuur rā mo kā jiya mo meyi white pigments, duu rā nung" 7356497 wikitext text/x-wiki Shābuur ang mēny buur gaan ra taan shishā [2] kā shu achromatic (nga wa kpo chroma). Nga shu titaan gyā kā niyi snow, gyā tseny yā di fā Jin nā, kā bang, kā shu opposite fu shāshit. Shābuur gyaa riryatrā (hyē au zhong riryatrā) reflect and scatter all the visible wavelengths of light. Shābuur on telebijin nā kā computer screens mo kpeny ki kā gaam shādwor, blue, kā green yang. Titaan shābuur rā mo kā jiya mo meyi white pigments, duu rā nung ilj021t5yxdupsd946r42f71ytape62 7356499 7356497 2026-10-07T20:28:56Z Praise friday 2610500 /* */ 7356499 wikitext text/x-wiki Shābuur ang mēny buur gaan ra taan shishā [2] kā shu achromatic (nga wa kpo chroma). Nga shu titaan gyā kā niyi snow, gyā tseny yā di fā Jin nā, kā bang, kā shu opposite fu shāshit. Shābuur gyaa riryatrā (hyē au zhong riryatrā) reflect and scatter all the visible wavelengths of light. Shābuur on telebijin nā kā computer screens mo kpeny ki kā gaam shādwor, blue, kā green yang. Titaan shābuur rā mo kā jiya mo meyi white pigments, duu rā nung titanium dioxide.[3] 8zc42tjc8vrh0uz3002m9h6fv2yyubk 7356501 7356499 2026-10-07T20:33:42Z Praise friday 2610500 /* */ 7356501 wikitext text/x-wiki Shābuur ang mēny buur gaan ra taan shishā [2] kā shu achromatic (nga wa kpo chroma). Nga shu titaan gyā kā niyi snow, gyā tseny yā di fā Jin nā, kā bang, kā shu opposite fu shāshit. Shābuur gyaa riryatrā (hyē au zhong riryatrā) reflect and scatter all the visible wavelengths of light. Shābuur on telebijin nā kā computer screens mo kpeny ki kā gaam shādwor, blue, kā green yang. Titaan shābuur rā mo kā jiya mo meyi white pigments, duu rā nung titanium dioxide.[3]di ancient Egypt kā ancient Rome, priestesses wore white as a symbol of purity, kā Romans wore white togas as symbols of citizenship. In the Middle Ages and Renaissance a white unicorn symbolized chastity, and a white lamb sacrifice and purity. Nga shu royal titaan fu kpob France sā ngayi shu flag of monarchist France from 1815 to 1830, kā fu monarchist movement that opposed the Bolsheviks during the Russian Civil War (1917–1922). Greek temples and Roman temples were faced with white marble, and beginning in the 18th century, with the advent of neoclassical architecture, white became the most common color of new churches, capitols, and other government buildings, especially in the United States. It was also widely used in 20th century modern architecture as a symbol of modernity and simplicity. 4sl6bk8d9o3af6uloyg628sly7ybs9x 0 3824085 7356532 2026-10-07T22:16:15Z Gazuma 2536608 Gazuma moved page [[Wp/ses/Gurgaa]] to [[Wp/ses/Gurgay]] 7356532 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/ses/Gurgay]] 2t0z1c3ktjjq10gpjyh61fyr9pllrci 10 3824086 7356535 2026-10-07T22:52:29Z Zakaria Tunsung 2586001 tɛmpilet 7356535 wikitext text/x-wiki <div style="flex:1; min-width:300px; overflow:hidden; border-radius:4px; margin:4px; background:#FFF; box-shadow:0 0 8px rgba(0,0,0,0.15);"> {{#if:{{{header|Header}}}|<div style="background:#FFF; padding:5px; font-size:150%; font-family:'Arial',sans-serif;"> <div style="padding:5px 10px; color:{{#switch:{{{color|}}}|merah=#E5484D|kuning=#E5B633|hijau=#79B022|biru=#14679E|ungu=#6A4C93|#default=#333333}};">{{{header|Header}}}</div></div>|}} <div style="padding:15px; overflow:auto;">{{{content|Content}}}</div> </div> khh3fdotu93nns89djwshk6b13g4hji 0 3824087 7356538 2026-10-07T23:41:52Z Rudi Edwien 2703995 Created page with "'''Singgul''' endawa merupakan cara alami tubuh mengeluarkan udara yang terperangkap di lambung atau kerongkongan. Setelah makan atau minum minuman bersoda, sendawa umumnya bukan hal yang perlu dikhawatirkan. Namun, jika sendawa terjadi berulang sepanjang hari hingga mengganggu aktivitas, kondisi tersebut bisa menjadi tanda adanya kebiasaan tertentu atau gangguan kesehatan yang memerlukan penanganan. Sumber: https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa..." 7356538 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' endawa merupakan cara alami tubuh mengeluarkan udara yang terperangkap di lambung atau kerongkongan. Setelah makan atau minum minuman bersoda, sendawa umumnya bukan hal yang perlu dikhawatirkan. Namun, jika sendawa terjadi berulang sepanjang hari hingga mengganggu aktivitas, kondisi tersebut bisa menjadi tanda adanya kebiasaan tertentu atau gangguan kesehatan yang memerlukan penanganan. Sumber: https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter-. Membership: https://kmp.im/plus6 Download aplikasi: https://kmp.im/app6 [[Category:Wp/osi]] 4v3r7ci3pgei7nw2wh971rwkflrqi22 7356540 7356538 2026-10-07T23:48:17Z Rudi Edwien 2703995 7356540 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero lambung utawa kerongkongan. Setelah makan atau minum minuman bersoda, sendawa umumnya bukan hal yang perlu dikhawatirkan. Namun, jika sendawa terjadi berulang sepanjang hari hingga mengganggu aktivitas, kondisi tersebut bisa menjadi tanda adanya kebiasaan tertentu atau gangguan kesehatan yang memerlukan penanganan. [[Category:Wp/osi]] og6cyaaudtsyjt2knnz3bfpa3kly7z5 7356542 7356540 2026-10-07T23:54:39Z Rudi Edwien 2703995 7356542 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi gangguan kesehatan, lan kudu digawa ring dokter. [[Category:Wp/osi]] lt2v0yedd80rq303j4mp9kcq7arb1gc 7356543 7356542 2026-10-07T23:58:01Z Rudi Edwien 2703995 7356543 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi gangguan kesehatan, lan kudu digawa ring dokter. <references group="Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter? Sumber: https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter-. Membership: https://kmp.im/plus6 Download aplikasi: https://kmp.im/app6" /> <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] otm9ddvw7mt2mfcg0fczor4nlxlut8c 7356544 7356543 2026-10-08T00:02:30Z Rudi Edwien 2703995 7356544 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi gangguan kesehatan, lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] k4k4qncoi91pm4eo9j5cbfqrcldsrit 7356545 7356544 2026-10-08T00:03:45Z Rudi Edwien 2703995 7356545 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi gangguan kesehatan, lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umumnya sendawa bukanlah kondisi yang berbahaya dan tidak memerlukan penanganan khusus. Meski sendawa adalah proses alami, tetap saja ada saat kita perlu mencegah sendawa, misalnya pada acara jamuan resmi. Untuk mencegah dan meredakan sendawa, Anda bisa mencoba beberapa cara berikut ini: * Jangan makan dan minum dengan terburu-buru. * Batasi atau hentikan kebiasaan merokok. * Hindari konsumsi permen karet karena mengunyah bisa membuat Anda menelan banyak udara. * Hindari konsumsi minuman berkarbonasi dan beralkohol yang mengandung gas karbon dioksida. * Hindari konsumsi makanan yang dapat menghasilkan gas, seperti brokoli, kol, kacang-kacangan, dan produk olahan susu. * Konsumsi suplemen atau minuman probiotik untuk melancarkan pencernaan. Bila sendawa disebabkan oleh sakit maag, Anda bisa mengonsumsi obat maag, misalnya antasida, atau berkonsultasi ke dokter jika mengalami gejala yang cukup berat. Selain itu, berjalan kaki atau melakukan olahraga ringan selama beberapa saat setelah makan juga dapat melancarkan proses pencernaan, sehingga mengurangi sendawa. Meski umumnya bukan kondisi yang serius, sendawa sebaiknya dikonsultasikan dengan dokter bila sampai terjadi secara terus-menerus, terutama diiringi kembung atau mual. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] h0kutpzmoqscbfzh07n6vc08owxa6p4 7356546 7356545 2026-10-08T00:05:49Z Rudi Edwien 2703995 7356546 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi gangguan kesehatan, lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken penanganan husus. Meski sendawa adalah proses alami, tetap saja ada saat kita perlu mencegah sendawa, misalnya pada acara jamuan resmi. Untuk mencegah dan meredakan sendawa, Anda bisa mencoba beberapa cara berikut ini: * Jangan makan dan minum dengan terburu-buru. * Batasi atau hentikan kebiasaan merokok. * Hindari konsumsi permen karet karena mengunyah bisa membuat Anda menelan banyak udara. * Hindari konsumsi minuman berkarbonasi dan beralkohol yang mengandung gas karbon dioksida. * Hindari konsumsi makanan yang dapat menghasilkan gas, seperti brokoli, kol, kacang-kacangan, dan produk olahan susu. * Konsumsi suplemen atau minuman probiotik untuk melancarkan pencernaan. Bila sendawa disebabkan oleh sakit maag, Anda bisa mengonsumsi obat maag, misalnya antasida, atau berkonsultasi ke dokter jika mengalami gejala yang cukup berat. Selain itu, berjalan kaki atau melakukan olahraga ringan selama beberapa saat setelah makan juga dapat melancarkan proses pencernaan, sehingga mengurangi sendawa. Meski umumnya bukan kondisi yang serius, sendawa sebaiknya dikonsultasikan dengan dokter bila sampai terjadi secara terus-menerus, terutama diiringi kembung atau mual. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] fe4j7oiizqcrnhbevz0i0g0a4stmw1h 7356547 7356546 2026-10-08T00:07:58Z Rudi Edwien 2703995 7356547 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi gangguan kesehatan, lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Untuk mencegah dan meredakan sendawa, Anda bisa mencoba beberapa cara berikut ini: * Jangan makan dan minum dengan terburu-buru. * Batasi atau hentikan kebiasaan merokok. * Hindari konsumsi permen karet karena mengunyah bisa membuat Anda menelan banyak udara. * Hindari konsumsi minuman berkarbonasi dan beralkohol yang mengandung gas karbon dioksida. * Hindari konsumsi makanan yang dapat menghasilkan gas, seperti brokoli, kol, kacang-kacangan, dan produk olahan susu. * Konsumsi suplemen atau minuman probiotik untuk melancarkan pencernaan. Bila sendawa disebabkan oleh sakit maag, Anda bisa mengonsumsi obat maag, misalnya antasida, atau berkonsultasi ke dokter jika mengalami gejala yang cukup berat. Selain itu, berjalan kaki atau melakukan olahraga ringan selama beberapa saat setelah makan juga dapat melancarkan proses pencernaan, sehingga mengurangi sendawa. Meski umumnya bukan kondisi yang serius, sendawa sebaiknya dikonsultasikan dengan dokter bila sampai terjadi secara terus-menerus, terutama diiringi kembung atau mual. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] kpjy9aoqj14sgasydqimfmczgrfiril 7356548 7356547 2026-10-08T00:09:50Z Rudi Edwien 2703995 7356548 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Batasi atau hentikan kebiasaan merokok. * Hindari konsumsi permen karet karena mengunyah bisa membuat Anda menelan banyak udara. * Hindari konsumsi minuman berkarbonasi dan beralkohol yang mengandung gas karbon dioksida. * Hindari konsumsi makanan yang dapat menghasilkan gas, seperti brokoli, kol, kacang-kacangan, dan produk olahan susu. * Konsumsi suplemen atau minuman probiotik untuk melancarkan pencernaan. Bila sendawa disebabkan oleh sakit maag, Anda bisa mengonsumsi obat maag, misalnya antasida, atau berkonsultasi ke dokter jika mengalami gejala yang cukup berat. Selain itu, berjalan kaki atau melakukan olahraga ringan selama beberapa saat setelah makan juga dapat melancarkan proses pencernaan, sehingga mengurangi sendawa. Meski umumnya bukan kondisi yang serius, sendawa sebaiknya dikonsultasikan dengan dokter bila sampai terjadi secara terus-menerus, terutama diiringi kembung atau mual. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] a4qah8tfctiy56mlhj7ljc0wl8v33mu 7356549 7356548 2026-10-08T00:10:48Z Rudi Edwien 2703995 7356549 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Hindari konsumsi permen karet karena mengunyah bisa membuat Anda menelan banyak udara. * Hindari konsumsi minuman berkarbonasi dan beralkohol yang mengandung gas karbon dioksida. * Hindari konsumsi makanan yang dapat menghasilkan gas, seperti brokoli, kol, kacang-kacangan, dan produk olahan susu. * Konsumsi suplemen atau minuman probiotik untuk melancarkan pencernaan. Bila sendawa disebabkan oleh sakit maag, Anda bisa mengonsumsi obat maag, misalnya antasida, atau berkonsultasi ke dokter jika mengalami gejala yang cukup berat. Selain itu, berjalan kaki atau melakukan olahraga ringan selama beberapa saat setelah makan juga dapat melancarkan proses pencernaan, sehingga mengurangi sendawa. Meski umumnya bukan kondisi yang serius, sendawa sebaiknya dikonsultasikan dengan dokter bila sampai terjadi secara terus-menerus, terutama diiringi kembung atau mual. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 97090hy8wiyy18b3rdpho7ey1qxdt61 7356550 7356549 2026-10-08T00:11:59Z Rudi Edwien 2703995 7356550 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngmut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Hindari konsumsi minuman berkarbonasi dan beralkohol yang mengandung gas karbon dioksida. * Hindari konsumsi makanan yang dapat menghasilkan gas, seperti brokoli, kol, kacang-kacangan, dan produk olahan susu. * Konsumsi suplemen atau minuman probiotik untuk melancarkan pencernaan. Bila sendawa disebabkan oleh sakit maag, Anda bisa mengonsumsi obat maag, misalnya antasida, atau berkonsultasi ke dokter jika mengalami gejala yang cukup berat. Selain itu, berjalan kaki atau melakukan olahraga ringan selama beberapa saat setelah makan juga dapat melancarkan proses pencernaan, sehingga mengurangi sendawa. Meski umumnya bukan kondisi yang serius, sendawa sebaiknya dikonsultasikan dengan dokter bila sampai terjadi secara terus-menerus, terutama diiringi kembung atau mual. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 5cd9eq3k33mrr1hmgs2wd73bq79idwb 7356551 7356550 2026-10-08T00:13:55Z Rudi Edwien 2703995 7356551 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Hindari konsumsi makanan yang dapat menghasilkan gas, seperti brokoli, kol, kacang-kacangan, dan produk olahan susu. * Konsumsi suplemen atau minuman probiotik untuk melancarkan pencernaan. Bila sendawa disebabkan oleh sakit maag, Anda bisa mengonsumsi obat maag, misalnya antasida, atau berkonsultasi ke dokter jika mengalami gejala yang cukup berat. Selain itu, berjalan kaki atau melakukan olahraga ringan selama beberapa saat setelah makan juga dapat melancarkan proses pencernaan, sehingga mengurangi sendawa. Meski umumnya bukan kondisi yang serius, sendawa sebaiknya dikonsultasikan dengan dokter bila sampai terjadi secara terus-menerus, terutama diiringi kembung atau mual. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] rve8zycn2806ajhs16d6mxhsa9sbzgx 7356552 7356551 2026-10-08T00:17:53Z Rudi Edwien 2703995 7356552 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''. Bila sendawa disebabkan oleh sakit maag, Anda bisa mengonsumsi obat maag, misalnya antasida, atau berkonsultasi ke dokter jika mengalami gejala yang cukup berat. Selain itu, berjalan kaki atau melakukan olahraga ringan selama beberapa saat setelah makan juga dapat melancarkan proses pencernaan, sehingga mengurangi sendawa. Meski umumnya bukan kondisi yang serius, sendawa sebaiknya dikonsultasikan dengan dokter bila sampai terjadi secara terus-menerus, terutama diiringi kembung atau mual. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] neoyktz18ucr9q900iy5pn9qwwg11bk 7356553 7356552 2026-10-08T00:20:56Z Rudi Edwien 2703995 7356553 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''. Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Selain itu, berjalan kaki atau melakukan olahraga ringan selama beberapa saat setelah makan juga dapat melancarkan proses pencernaan, sehingga mengurangi sendawa. Meski umumnya bukan kondisi yang serius, sendawa sebaiknya dikonsultasikan dengan dokter bila sampai terjadi secara terus-menerus, terutama diiringi kembung atau mual. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 3g8pl1hqny9otcikip9naxu01ebybea 7356556 7356553 2026-10-08T00:23:33Z Rudi Edwien 2703995 7356556 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''. Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Meski umumnya bukan kondisi yang serius, sendawa sebaiknya dikonsultasikan dengan dokter bila sampai terjadi secara terus-menerus, terutama diiringi kembung atau mual. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] dpzcbtqsea4d5rual2paqyukln43ewi 7356557 7356556 2026-10-08T00:27:30Z Rudi Edwien 2703995 7356557 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''. Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] m4lqyo5xwe9xr4dv3nf844z2r8qh6x1 7356558 7356557 2026-10-08T00:30:14Z Rudi Edwien 2703995 7356558 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''. Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref>[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] ntl4jxt4rqp99ph06l35tsbvd80uhr3 7356560 7356558 2026-10-08T00:30:52Z Rudi Edwien 2703995 7356560 wikitext text/x-wiki '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''.<ref name=":1" /> Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref name=":1">[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] is5ab34jtc4uijhvy1u8rejznwfd5s4 7356561 7356560 2026-10-08T00:32:17Z Rudi Edwien 2703995 7356561 wikitext text/x-wiki [[File:Anatomytool Muscles of stomach - English.jpg|thumb|Wujude kempeng, asale singgul]] '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''.<ref name=":1" /> Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref name=":1">[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 2894vxkgowne7xgqeafpb2ypold0wjf 7356562 7356561 2026-10-08T00:34:00Z Rudi Edwien 2703995 7356562 wikitext text/x-wiki [[File:Anatomytool Muscles of stomach - English.jpg|thumb|Wujude kempeng, asale singgul]] [[File:Common alcoholic beverages.jpg|thumb|Omben-omben alkohol, bisa dadi singgulen.]] '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''.<ref name=":1" /> Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref name=":1">[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 2mfuumwtn4gakpqyvjuf0s4rosbsdu7 7356563 7356562 2026-10-08T00:49:51Z Rudi Edwien 2703995 7356563 wikitext text/x-wiki [[File:Anatomytool Muscles of stomach - English.jpg|thumb|Wujude kempeng, asale singgul]] [[File:Common alcoholic beverages.jpg|thumb|Omben-omben alkohol, bisa dadi singgulen.]] [[File:Cigarette-s x.jpeg|thumb|Mandheg ngudud bisa ngendekaken singgul]] '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh hawa. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''.<ref name=":1" /> Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref name=":1">[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 7wkdejoddb9y4c879coq3iqpouama4f 7356564 7356563 2026-10-08T00:57:14Z Rudi Edwien 2703995 7356564 wikitext text/x-wiki [[File:Anatomytool Muscles of stomach - English.jpg|thumb|Wujude kempeng, asale singgul]] [[File:Common alcoholic beverages.jpg|thumb|Omben-omben alkohol, bisa dadi singgulen.]] [[File:Cigarette-s x.jpeg|thumb|Mandheg ngudud bisa ngendekaken singgul]] '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sebabe Singgul == ==== 1. Ngeleg angin (''aerophagia'') ==== Ngeleg angin diseja utawa using aran ilmiahe yaiku ''aerophagia''. Angin hang melebu ring usus ngandung gas nitrogen lan oksigen. Karo-karone disurung mendhuwur ambi kempeng nong kerongkongan lan metu teka cangkem wujude singgulen. Gas ring usus umume digawe teka ''proses pencernaan'' panganan utawa kadhung ana angin hang dieleg liwat cangkem. ==== 2. Mengonsumsi makanan atau minuman tertentu ==== Sendawa dapat disebabkan oleh konsumsi makanan atau minuman tertentu, seperti  brokoli, kol, bawang merah, kacang-kacangan, pisang, biji-bijian utuh, kismis, dan minuman berkarbonasi atau soda. Selain itu, minuman beralkohol serta makanan tinggi gula, tepung, dan serat juga dapat menyebabkan sendawa berlebih. ==== 3. Mengonsumsi obat-obatan tertentu ==== Selain menelan udara dan konsumsi makanan atau minuman tertentu, beberapa obat-obatan juga diketahui dapat menyebabkan sendawa. Obat-obatan ini termasuk obat diabetes tipe 2, obat pencahar, dan obat pereda nyeri. Bahkan, konsumsi obat pereda nyeri secara berlebihan dapat menyebabkan gastritis, yang merupakan salah satu kondisi yang memicu terjadinya sendawa. ==== 4. Merasa stres dan cemas ==== Saat mengalami stres atau cemas berlebih, secara tidak sadar Anda akan bernapas lebih cepat sehingga udara yang masuk ke dalam tubuh pun menjadi lebih banyak. Kondisi ini disebut hiperventilasi dan dapat memicu sendawa. Selain itu, ada pula beberapa penyakit yang dapat menyebabkan penderitanya mengalami sendawa secara terus-menerus karena kondisi perut yang tidak nyaman, antara lain: * Penyakit asam lambung atau ''gastroesophageal reflux disease'' (GERD) * Gastritis * Sakit maag (dispepsia) * Tukak lambung * Gastroparesis * Intoleransi laktosa * Gangguan penyerapan sorbitol atau karbohidrat fruktosa * Gangguan pada pankreas (''pancreatic insufficiency'') * Penyakit celiac * Sindrom ''dumping'', yaitu gejala yang muncul ketika pengosongan lambung terjadi secara cepat sebelum isinya tercerna dengan baik * Sindrom ruminasi, yaitu kondisi di mana seseorang sering mengalami regurgitasi makanan (memuntahkan kembali makanan yang telah ditelan). == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh angin. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''.<ref name=":1" /> Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref name=":1">[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] rhkajmt35011lxm09gy0ubkfwuslz6t 7356565 7356564 2026-10-08T01:00:01Z Rudi Edwien 2703995 7356565 wikitext text/x-wiki [[File:Anatomytool Muscles of stomach - English.jpg|thumb|Wujude kempeng, asale singgul]] [[File:Common alcoholic beverages.jpg|thumb|Omben-omben alkohol, bisa dadi singgulen.]] [[File:Cigarette-s x.jpeg|thumb|Mandheg ngudud bisa ngendekaken singgul]] '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sebabe Singgul == ==== 1. Ngeleg angin (''aerophagia'') ==== Ngeleg angin diseja utawa using aran ilmiahe yaiku ''aerophagia''. Angin hang melebu ring usus ngandung gas nitrogen lan oksigen. Karo-karone disurung mendhuwur ambi kempeng nong kerongkongan lan metu teka cangkem wujude singgulen. Gas ring usus umume digawe teka ''proses pencernaan'' panganan utawa kadhung ana angin hang dieleg liwat cangkem. ==== 2. Mangan panganan lan ombenan tertentu ==== Singgul disebabaken ambi brokoli, kubis, berambang, kacang-kacangan, gedhang, wiji-wijian utuh, kisemis, lan ombenan ''berkarbonasi'' utawa soda. Selain itu, minuman beralkohol serta makanan tinggi gula, tepung, dan serat juga dapat menyebabkan sendawa berlebih. ==== 3. Mengonsumsi obat-obatan tertentu ==== Selain menelan udara dan konsumsi makanan atau minuman tertentu, beberapa obat-obatan juga diketahui dapat menyebabkan sendawa. Obat-obatan ini termasuk obat diabetes tipe 2, obat pencahar, dan obat pereda nyeri. Bahkan, konsumsi obat pereda nyeri secara berlebihan dapat menyebabkan gastritis, yang merupakan salah satu kondisi yang memicu terjadinya sendawa. ==== 4. Merasa stres dan cemas ==== Saat mengalami stres atau cemas berlebih, secara tidak sadar Anda akan bernapas lebih cepat sehingga udara yang masuk ke dalam tubuh pun menjadi lebih banyak. Kondisi ini disebut hiperventilasi dan dapat memicu sendawa. Selain itu, ada pula beberapa penyakit yang dapat menyebabkan penderitanya mengalami sendawa secara terus-menerus karena kondisi perut yang tidak nyaman, antara lain: * Penyakit asam lambung atau ''gastroesophageal reflux disease'' (GERD) * Gastritis * Sakit maag (dispepsia) * Tukak lambung * Gastroparesis * Intoleransi laktosa * Gangguan penyerapan sorbitol atau karbohidrat fruktosa * Gangguan pada pankreas (''pancreatic insufficiency'') * Penyakit celiac * Sindrom ''dumping'', yaitu gejala yang muncul ketika pengosongan lambung terjadi secara cepat sebelum isinya tercerna dengan baik * Sindrom ruminasi, yaitu kondisi di mana seseorang sering mengalami regurgitasi makanan (memuntahkan kembali makanan yang telah ditelan). == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh angin. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''.<ref name=":1" /> Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref name=":1">[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] h66qcg3oh19g9wkyy9vprgfohaer4rb 7356566 7356565 2026-10-08T01:01:07Z Rudi Edwien 2703995 7356566 wikitext text/x-wiki [[File:Anatomytool Muscles of stomach - English.jpg|thumb|Wujude kempeng, asale singgul]] [[File:Common alcoholic beverages.jpg|thumb|Omben-omben alkohol, bisa dadi singgulen.]] [[File:Cigarette-s x.jpeg|thumb|Mandheg ngudud bisa ngendekaken singgul]] '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sebabe Singgul == ==== 1. Ngeleg angin (''aerophagia'') ==== Ngeleg angin diseja utawa using aran ilmiahe yaiku ''aerophagia''. Angin hang melebu ring usus ngandung gas nitrogen lan oksigen. Karo-karone disurung mendhuwur ambi kempeng nong kerongkongan lan metu teka cangkem wujude singgulen. Gas ring usus umume digawe teka ''proses pencernaan'' panganan utawa kadhung ana angin hang dieleg liwat cangkem. ==== 2. Mangan panganan lan ombenan tertentu ==== Singgul disebabaken ambi brokoli, kubis, berambang, kacang-kacangan, gedhang, wiji-wijian utuh, kisemis, lan ombenan ''berkarbonasi'' utawa soda. Selain itu, minuman beralkohol serta makanan tinggi gula, tepung, dan serat juga dapat menyebabkan sendawa berlebih. ==== 3. Merasa stres dan cemas ==== Saat mengalami stres atau cemas berlebih, secara tidak sadar Anda akan bernapas lebih cepat sehingga udara yang masuk ke dalam tubuh pun menjadi lebih banyak. Kondisi ini disebut hiperventilasi dan dapat memicu sendawa. Selain itu, ada pula beberapa penyakit yang dapat menyebabkan penderitanya mengalami sendawa secara terus-menerus karena kondisi perut yang tidak nyaman, antara lain: * Penyakit asam lambung atau ''gastroesophageal reflux disease'' (GERD) * Gastritis * Sakit maag (dispepsia) * Tukak lambung * Gastroparesis * Intoleransi laktosa * Gangguan penyerapan sorbitol atau karbohidrat fruktosa * Gangguan pada pankreas (''pancreatic insufficiency'') * Penyakit celiac * Sindrom ''dumping'', yaitu gejala yang muncul ketika pengosongan lambung terjadi secara cepat sebelum isinya tercerna dengan baik * Sindrom ruminasi, yaitu kondisi di mana seseorang sering mengalami regurgitasi makanan (memuntahkan kembali makanan yang telah ditelan). == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh angin. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''.<ref name=":1" /> Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref name=":1">[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 7wapoo8ai822dezf0tv4ll0hvyorhhg 7356567 7356566 2026-10-08T01:11:20Z Rudi Edwien 2703995 7356567 wikitext text/x-wiki [[File:Anatomytool Muscles of stomach - English.jpg|thumb|Wujude kempeng, asale singgul]] [[File:Common alcoholic beverages.jpg|thumb|Omben-omben alkohol, bisa dadi singgulen.]] [[File:Cigarette-s x.jpeg|thumb|Mandheg ngudud bisa ngendekaken singgul]] '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sebabe Singgul == ==== 1. Ngeleg angin (''aerophagia'') ==== Ngeleg angin diseja utawa using aran ilmiahe yaiku ''aerophagia''. Angin hang melebu ring usus ngandung gas nitrogen lan oksigen. Karo-karone disurung mendhuwur ambi kempeng nong kerongkongan lan metu teka cangkem wujude singgulen. Gas ring usus umume digawe teka ''proses pencernaan'' panganan utawa kadhung ana angin hang dieleg liwat cangkem. ==== 2. Mangan panganan lan ombenan tertentu ==== Singgul disebabaken ambi brokoli, kubis, berambang, kacang-kacangan, gedhang, wiji-wijian utuh, kisemis, lan ombenan ''berkarbonasi'' utawa soda. Selain itu, minuman beralkohol serta makanan tinggi gula, tepung, dan serat juga dapat menyebabkan sendawa berlebih. ==== 3. Setres ==== Kadhung setres hang seru bangete, hing kerasa bisa ambegan lebih cepet saingga angin hang melebu saya akeh. lan bisa dadi istilah ilmiahe ''hiperventilasi'' lan bisa ndadekaken singgul. Sak liyane iku ana pirangane penyakit kerana singgulen sing mari-mari, yaiku : * Asam lambung utawa ''Gerd'' * ''Gastritis'' * Maag utawa ''dispepsia'' * Tukak lambung * ''Gastroparesis'' * Intoleransi laktosa * Gangguan penyerapan sorbitol atau karbohidrat fruktosa * Gangguan pada pankreas (''pancreatic insufficiency'') * Penyakit celiac * Sindrom ''dumping'', yaitu gejala yang muncul ketika pengosongan lambung terjadi secara cepat sebelum isinya tercerna dengan baik * ''Sindrom ruminasi'', yaiku mari madhang dimuntahaken dewek == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh angin. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''.<ref name=":1" /> Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref name=":1">[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 2jv475nioa72t000glfraruma7d67cd 7356569 7356567 2026-10-08T01:51:00Z Rudi Edwien 2703995 7356569 wikitext text/x-wiki [[File:Anatomytool Muscles of stomach - English.jpg|thumb|Wujude kempeng, asale singgul]] [[File:Common alcoholic beverages.jpg|thumb|Omben-omben alkohol, bisa dadi singgulen.]] [[File:Cigarette-s x.jpeg|thumb|Mandheg ngudud bisa ngendekaken singgul]] '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken hawa hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sebabe Singgul == ==== 1. Ngeleg angin (''aerophagia'') ==== Ngeleg angin diseja utawa using aran ilmiahe yaiku ''aerophagia''. Angin hang melebu ring usus ngandung gas nitrogen lan oksigen. Karo-karone disurung mendhuwur ambi kempeng nong kerongkongan lan metu teka cangkem wujude singgulen. Gas ring usus umume digawe teka ''proses pencernaan'' panganan utawa kadhung ana angin hang dieleg liwat cangkem. ==== 2. Mangan panganan lan ombenan tertentu ==== Singgul disebabaken ambi brokoli, kubis, berambang, kacang-kacangan, gedhang, wiji-wijian utuh, kisemis, lan ombenan ''berkarbonasi'' utawa soda. Selain itu, minuman beralkohol serta makanan tinggi gula, tepung, dan serat juga dapat menyebabkan sendawa berlebih. ==== 3. Setres ==== Kadhung setres hang seru bangete, hing kerasa bisa ambegan lebih cepet saingga angin hang melebu saya akeh. lan bisa dadi istilah ilmiahe ''hiperventilasi'' lan bisa ndadekaken singgul. Sak liyane iku ana pirangane penyakit kerana singgulen sing mari-mari, yaiku : * Asam lambung utawa ''Gerd'' * ''Gastritis'' * Maag utawa ''dispepsia'' * ''Tukak lambung'' * ''Gastroparesis'' * ''Intoleransi laktosa'' * Gangguan ''penyerapan sorbitol'' utawa ''karbohidrat fruktosa'' * Gangguan ring ''pankreas'' (''pancreatic insufficiency'') * Penyakit ''celiac'' * ''Sindrom'' ''dumping'', yaiku gejala hang ana kadhung ngosongi kempeng sedurunge isine bisa dikenyah. * ''Sindrom ruminasi'', yaiku mari madhang dimuntahaken dewek == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh angin. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''.<ref name=":1" /> Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggansaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek terus-terusan, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref name=":1">[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] ig29lg99z8tcyr9hf08m1dcdrmjnyiu 7356571 7356569 2026-10-08T01:55:23Z Rudi Edwien 2703995 7356571 wikitext text/x-wiki [[File:Anatomytool Muscles of stomach - English.jpg|thumb|Wujude kempeng, asale singgul]] [[File:Common alcoholic beverages.jpg|thumb|Omben-omben alkohol, bisa dadi singgulen.]] [[File:Cigarette-s x.jpeg|thumb|Mandheg ngudud bisa ngendekaken singgul]] '''Singgul''' iku kadhung basa Indonesia tegese ''sendawa.'' Yaiku cara alami awak ngetokaken angin hang kebentel ring njero kempeng utawa kerongkongan. Mari madhang utawa ngombe omben-omben hang ana sodane, singgul akeh-akehe dudu warang hang disumelangaken. Naming kadhung singgulen, lan terus-terusan sampek ngerepoti, bisa uga iku dadi ''gangguan kesehatan'', lan kudu digawa ring dokter. <ref>Devi Pattricia, Bestari Kumala.[https://lifestyle.kompas.com/read/2026/07/24/221500020/sendawa-terus-menerus-kapan-berbahaya-dan-harus-periksa-ke-dokter- Sendawa Terus-menerus, Kapan Berbahaya dan Harus Periksa ke Dokter?].Dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sebabe Singgul == ==== 1. Ngeleg angin (''aerophagia'') ==== Ngeleg angin diseja utawa using aran ilmiahe yaiku ''aerophagia''. Angin hang melebu ring usus ngandung gas nitrogen lan oksigen. Karo-karone disurung mendhuwur ambi kempeng nong kerongkongan lan metu teka cangkem wujude singgulen. Gas ring usus umume digawe teka ''proses pencernaan'' panganan utawa kadhung ana angin hang dieleg liwat cangkem. ==== 2. Mangan panganan lan ombenan tertentu ==== Singgul disebabaken ambi brokoli, kubis, berambang, kacang-kacangan, gedhang, wiji-wijian utuh, kisemis, lan ombenan ''berkarbonasi'' utawa soda. Sak liyane iku ombenan alkohol uga panganan hang dhuwur gula, gelepung ambi serat uga ndadekaken singgulen. ==== 3. Setres ==== Kadhung setres hang seru bangete, hing kerasa bisa ambegan lebih cepet saingga angin hang melebu saya akeh. lan bisa dadi istilah ilmiahe ''hiperventilasi'' lan bisa ndadekaken singgul. Sak liyane iku ana pirangane penyakit kerana singgulen sing mari-mari, yaiku : * Asam lambung utawa ''Gerd'' * ''Gastritis'' * Maag utawa ''dispepsia'' * ''Tukak lambung'' * ''Gastroparesis'' * ''Intoleransi laktosa'' * Gangguan ''penyerapan sorbitol'' utawa ''karbohidrat fruktosa'' * Gangguan ring ''pankreas'' (''pancreatic insufficiency'') * Penyakit ''celiac'' * ''Sindrom'' ''dumping'', yaiku gejala hang ana kadhung ngosongi kempeng sedurunge isine bisa dikenyah. * ''Sindrom ruminasi'', yaiku mari madhang dimuntahaken dewek == Cara Tanggulang == Umume singgul dudu kondisi hang bebaya lan sing mbutuhaken ''penanganan'' husus. Masiya singgul iku ''proses alami'', tetep bain kudu ana cara nyegah singgulen, seumpama ring acara-acara madhang hang resmi. Kanggo nyegah lan ngaronaken singgul, ana pirangane cara yaiku : * Aja kesusu kadhung madhang lan ngombe. * Watesana utawa mandheg kadhung ngudud. * Aja dhemen ngemut mut-mutan karet kerana ngenyahe iku bisa gawe ngeleg akeh angin. * Mandheg ngombe omben-omben hang ana karbonasine utawa alkohol hang ana gas karbon dioksidane. * Mandheg mangan panganan hang ngasilaken gas, kaya brokoli, kubis, kacang-kacangan, lan ''produk olahan susu''. * Ngombe ''suplemen'' utawa ombenan ''probiotik'' kanggo nggangsaraken ''pencernaan''.<ref name=":1" /> Kadhung sunggul dijalari lara maag, bisa ngombe obat maag, kaya ''antasida'', utawa rembug ambi dokter kadhung ngalami gejala hang abot. Sak liyane iku, melaku sikil utawa olahraga entheng-enthengan sak marine madhang, uga bisa nggangsaraken ''proses pencernaan'', saingga bisa ngaronaken singgul. Masiya umume dudu setoreng hang temenanan, singgulen kudune bisa digesahaken ambi dokter kadhung sampek sing mari-mari, paran maning kadhung ana kembung lan melekok-melekok. <references group="4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius" /> <ref name=":1">[https://www.alodokter.com/sering-sendawa-bisa-berarti-tidak-sehat#:~:text=Umumnya%20sendawa%20bukanlah%20kondisi%20yang%20berbahaya%20dan%20tidak,sendawa%2C%20Anda%20bisa%20mencoba%20beberapa%20cara%20berikut%20ini%3A 4 Penyebab Sendawa, Bisa Jadi Tanda Penyakit Serius - Alodokter].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] na3gcm0mgi96lekesvo03ultih3c8jj 10 3824088 7356539 2026-10-07T23:46:33Z Zakaria Tunsung 2586001 Created page with "<table class="layout plainlinks" style="width:100%; margin:auto; text-align:left; background:transparent;"> <tr> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Commons-logo.svg|31px|link=commons:|Wikimedia Commons]] </td> <td style="width:33%; padding:4px;"> '''[[:c:|Commons]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Free media repository</span></td> <td style="text-align:center; padding:4px;"> File:Wikimedia Community Logo.svg|35px|link=m:|Meta-Wik..." 7356539 wikitext text/x-wiki <table class="layout plainlinks" style="width:100%; margin:auto; text-align:left; background:transparent;"> <tr> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Commons-logo.svg|31px|link=commons:|Wikimedia Commons]] </td> <td style="width:33%; padding:4px;"> '''[[:c:|Commons]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Free media repository</span></td> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Wikimedia Community Logo.svg|35px|link=m:|Meta-Wiki]] </td> <td style="width:33%; padding:4px;"> '''[[:m:|Meta-Wiki]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Wikimedia project coordination </span></td> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Wikinews-logo.svg|51px|link=n:|Wikinews]] </td> <td style="padding:4px;"> '''[[:n:|Wikinews]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">The free news source</span></td> </tr><tr> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Wikibooks-logo.svg|35px|link=b:|Wikibooks]] </td> <td style="padding:4px;"> '''[[:b:|Wikibooks]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Free textbooks and manuals</span></td> <td style="text-align:center; padding:3px;"> [[File:Wikidata-logo.svg|47px|link=d:|Wikidata]] </td> <td style="padding:4px;"> '''[[:d:|Wikidata]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Free knowledge base</span></td> <td style="text-align:center; padding:3px;"> [[File:Wikifunctions-logo.svg|47px|link=f:|Wikifunctions]] </td> <td style="padding:4px;"> '''[[:f:|Wikifunctions]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Catalog of computer functions</span></td> </tr><tr> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Wiktionary-logo-v2.svg|35px|link=wikt:|Wiktionary]] </td> <td style="width:33%; padding:4px;"> '''[[:wikt:|Wiktionary]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Dictionary and thesaurus</span></td> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Wikiquote-logo.svg|51px|link=q:|Wikiquote]] </td> <td style="padding:4px;"> '''[[:q:|Wikiquote]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Collection of quotations</span></td> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Wikispecies-logo.svg|35px|link=species:|Wikispecies]] </td> <td style="padding:4px;"> '''[[:species:|Wikispecies]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Directory of species</span></td> </tr><tr> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Wikisource-logo.svg|35px|link=s:|Wikisource]] </td> <td style="padding:4px;"> '''[[:s:|Wikisource]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Free-content library</span></td> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Wikiversity-logo.svg|41px|link=v:|Wikiversity]] </td> <td style="padding:4px;"> '''[[:v:|Wikiversity]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Free learning tools</span></td> <td style="text-align:center; padding:4px;"> [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|35px|link=voy:|Wikivoyage]] </td> <td style="padding:4px;"> '''[[:voy:|Wikivoyage]]''' <br><span style="font-size:85%; color:#777;">Free travel guide</span></td> </tr></table> gz3in2wi2oivxuci2uv8pmr1nnj2lws 10 3824089 7356570 2026-10-08T01:51:34Z Daoudsfouli 2603169 Created page with "ⴰⵙⵙⴰ ⴳ ⵅⴰⵜⵔⵖ ⵉⴷⴷⴰ ⵓⴷⵡⴰⵙ ⵉⴼⴼⵖ ⴰⵎ ⵜⴰⵍⴱⵉⵟ ⵎⵇⵇⴰⵔ ⴷⴰ ⴰⵙ ⵜⵔⵏⵓⵖ ⵉⴷⴷⴰ ⵓⵙⵉⴷ ⴳ ⵓⵕⵎⴰⵢ ⴰ ⵜⴰⵎⵄⵉⵡⴹⵜ ⴰ ⵜⴰⴷⵓⵙⵉ ⵏⵏⴰ ⵜⵣⵔⵉ ⵜⵎⵙⴰⵔ ⴰⵙ ⵉⴷ ⵉⵙⴷⴰⴷⴰ ⵜⵜⵓⵙⴰⵖ ⵓⵔ ⴷⴰ ⵜⵓⴽⵏ ⴳ ⵄⴰⵔⵉ ⴰⴷ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⴷⴰ ⵉⵄⴼⴼⴰⵏ ⴷ ⵎⴷⴷⵉⴽ..." 7356570 wikitext text/x-wiki ⴰⵙⵙⴰ ⴳ ⵅⴰⵜⵔⵖ ⵉⴷⴷⴰ ⵓⴷⵡⴰⵙ ⵉⴼⴼⵖ ⴰⵎ ⵜⴰⵍⴱⵉⵟ ⵎⵇⵇⴰⵔ ⴷⴰ ⴰⵙ ⵜⵔⵏⵓⵖ ⵉⴷⴷⴰ ⵓⵙⵉⴷ ⴳ ⵓⵕⵎⴰⵢ ⴰ ⵜⴰⵎⵄⵉⵡⴹⵜ ⴰ ⵜⴰⴷⵓⵙⵉ ⵏⵏⴰ ⵜⵣⵔⵉ ⵜⵎⵙⴰⵔ ⴰⵙ ⵉⴷ ⵉⵙⴷⴰⴷⴰ ⵜⵜⵓⵙⴰⵖ ⵓⵔ ⴷⴰ ⵜⵓⴽⵏ ⴳ ⵄⴰⵔⵉ ⴰⴷ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⴷⴰ ⵉⵄⴼⴼⴰⵏ ⴷ ⵎⴷⴷⵉⴽⵍⴰⵍ 3tj0dc99ultbapvogdo4mnbbv894gdm 7356845 7356570 2026-10-08T07:07:50Z Daoudsfouli 2603169 7356845 wikitext text/x-wiki ⴰⵙⵙⴰ ⴳ ⵅⴰⵜⵔⵖ ⵉⴷⴷⴰ ⵓⴷⵡⴰⵙ ⵉⴼⴼⵖ ⴰⵎ ⵜⴰⵍⴱⵉⵟ ⵎⵇⵇⴰⵔ ⴷⴰ ⴰⵙ ⵜⵔⵏⵓⵖ ⵉⴷⴷⴰ ⵓⵙⵉⴷ ⴳ ⵓⵕⵎⴰⵢ ⴰ ⵜⴰⵎⵄⵉⵡⴹⵜ ⴰ ⵜⴰⴷⵓⵙⵉ ⵏⵏⴰ ⵜⵣⵔⵉ ⵜⵎⵙⴰⵔ ⴰⵙ ⵉⴷ ⵉⵙⴷⴰⴷⴰ ⵜⵜⵓⵙⴰⵖ ⵓⵔ ⴷⴰ ⵜⵓⴽⵏ ⴳ ⵄⴰⵔⵉ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⴷⴰ ⵉⵄⴼⴼⴰⵏ ⴷ ⵎⴷⴷⵉⴽⵍⴰⵍ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⴷⴰ ⵉⵄⴼⴼⴰⵏ ⴷ ⵉⵎⵊⵊⵉⵔⴰⵏ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⵅⴰ ⵉⵜⴳⴳ ⴰⵣⵏⴳⵓ ⴷ ⵡⴰⵔⵔⴰⵡ ⵎⴰⵅ ⵉⵙ ⴷ ⴰⵙ ⵇⵇⴰⵔⵏ ⵉⵙⵎ ⵍⵍⵉⵖ ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ ⴽⴰ ⵜ ⴰⵙ ⵏ ⵉ ⵓⵎⵖⴰⵔ ⴰⵡⵉ ⴰⴷ ⴰⵎⵖⴰⵔ ⴰⴷ ⵉⵇⵇⵉⵎ ⴽⴽⵙ ⴰⵙⵏ ⵉ ⵓⵎⵖⴰⵔ ⵥⵥⵄⴰⵜ ⴰⵎⵖⴰⵔ ⴰⴷ ⵉⴷⴷⵓ m8xghzkth3ghtjn5pwm1y1fu7ts9ilx 7356856 7356845 2026-10-08T07:13:23Z Daoudsfouli 2603169 7356856 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ |text= ⴰⵙⵙⴰ ⴳ ⵅⴰⵜⵔⵖ ⵉⴷⴷⴰ ⵓⴷⵡⴰⵙ ⵉⴼⴼⵖ ⴰⵎ ⵜⴰⵍⴱⵉⵟ ⵎⵇⵇⴰⵔ ⴷⴰ ⴰⵙ ⵜⵔⵏⵓⵖ ⵉⴷⴷⴰ ⵓⵙⵉⴷ ⴳ ⵓⵕⵎⴰⵢ ⴰ ⵜⴰⵎⵄⵉⵡⴹⵜ ⴰ ⵜⴰⴷⵓⵙⵉ ⵏⵏⴰ ⵜⵣⵔⵉ ⵜⵎⵙⴰⵔ ⴰⵙ ⵉⴷ ⵉⵙⴷⴰⴷⴰ ⵜⵜⵓⵙⴰⵖ ⵓⵔ ⴷⴰ ⵜⵓⴽⵏ ⴳ ⵄⴰⵔⵉ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⴷⴰ ⵉⵄⴼⴼⴰⵏ ⴷ ⵎⴷⴷⵉⴽⵍⴰⵍ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⴷⴰ ⵉⵄⴼⴼⴰⵏ ⴷ ⵉⵎⵊⵊⵉⵔⴰⵏ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⵅⴰ ⵉⵜⴳⴳ ⴰⵣⵏⴳⵓ ⴷ ⵡⴰⵔⵔⴰⵡ ⵎⴰⵅ ⵉⵙ ⴷ ⴰⵙ ⵇⵇⴰⵔⵏ ⵉⵙⵎ ⵍⵍⵉⵖ ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ ⴽⴰ ⵜ ⴰⵙ ⵏ ⵉ ⵓⵎⵖⴰⵔ ⴰⵡⵉ ⴰⴷ ⴰⵎⵖⴰⵔ ⴰⴷ ⵉⵇⵇⵉⵎ ⴽⴽⵙ ⴰⵙⵏ ⵉ ⵓⵎⵖⴰⵔ ⵥⵥⵄⴰⵜ ⴰⵎⵖⴰⵔ ⴰⴷ ⵉⴷⴷⵓ |author= ⵃⴷⴷⵓ ⴱⴰⵅⵅⵓ [[ⵎⴻⵎⵎⵉⵙ ⵏⵜⵇⵊⵡⵉⵏ]] |sours= https://youtu.be/rteN42La4AY?feature=shared }} hf0uayusza1ptbc86d9g62c1ma6sukq 7356873 7356856 2026-10-08T07:31:46Z Daoudsfouli 2603169 7356873 wikitext text/x-wiki {{wq/zgh/ⵜⴰⵙⴰⵡⵉⵜ |text= ⴰⵙⵙⴰ ⴳ ⵅⴰⵜⵔⵖ ⵉⴷⴷⴰ ⵓⴷⵡⴰⵙ ⵉⴼⴼⵖ ⴰⵎ ⵜⴰⵍⴱⵉⵟ ⵎⵇⵇⴰⵔ ⴷⴰ ⴰⵙ ⵜⵔⵏⵓⵖ ⵉⴷⴷⴰ ⵓⵙⵉⴷ ⴳ ⵓⵕⵎⴰⵢ ⴰ ⵜⴰⵎⵄⵉⵡⴹⵜ ⴰ ⵜⴰⴷⵓⵙⵉ ⵏⵏⴰ ⵜⵣⵔⵉ ⵜⵎⵙⴰⵔ ⴰⵙ ⵉⴷ ⵉⵙⴷⴰⴷⴰ ⵜⵜⵓⵙⴰⵖ ⵓⵔ ⴷⴰ ⵜⵓⴽⵏ ⴳ ⵄⴰⵔⵉ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⴷⴰ ⵉⵄⴼⴼⴰⵏ ⴷ ⵎⴷⴷⵉⴽⵍⴰⵍ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⴷⴰ ⵉⵄⴼⴼⴰⵏ ⴷ ⵉⵎⵊⵊⵉⵔⴰⵏ ⴰⴷⴷⴰⵢ ⵅⵉⵜⵔ ⴽⴰ ⵅⴰ ⵉⵜⴳⴳ ⴰⵣⵏⴳⵓ ⴷ ⵡⴰⵔⵔⴰⵡ ⵎⴰⵅ ⵉⵙ ⴷ ⴰⵙ ⵇⵇⴰⵔⵏ ⵉⵙⵎ ⵍⵍⵉⵖ ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ ⴽⴰ ⵜ ⴰⵙ ⵏ ⵉ ⵓⵎⵖⴰⵔ ⴰⵡⵉ ⴰⴷ ⴰⵎⵖⴰⵔ ⴰⴷ ⵉⵇⵇⵉⵎ ⴽⴽⵙ ⴰⵙⵏ ⵉ ⵓⵎⵖⴰⵔ ⵥⵥⵄⴰⵜ ⴰⵎⵖⴰⵔ ⴰⴷ ⵉⴷⴷⵓ |author= ⵃⴷⴷⵓ ⴱⴰⵅⵅⵓ [[ⵎⴻⵎⵎⵉⵙ ⵏⵜⵇⵊⵡⵉⵏ]] |source= https://youtu.be/rteN42La4AY?feature=shared }} qd242ch4wwryk5qlantw1s9x8539pbc 0 3824090 7356572 2026-10-08T01:59:20Z ~2026-54367-42 2714357 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # berpijak di atas sesuatu / seperti burung yang berpijak pada ranting pohon [[Category:Wt/jax]]" 7356572 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # berpijak di atas sesuatu / seperti burung yang berpijak pada ranting pohon [[Category:Wt/jax]] ougio3fylgs94ldzk3goo2ou2h9lvwa 0 3824091 7356579 2026-10-08T02:18:42Z ~2026-54367-42 2714357 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # bercerita dengan menunjukkan silsilah [[Category:Wt/jax]]" 7356579 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # bercerita dengan menunjukkan silsilah [[Category:Wt/jax]] 0607td7g790rpnhjytrdm6vylhual6w 7356589 7356579 2026-10-08T02:34:31Z Ridwan Sugara 2680739 7356589 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # bercerita dengan menunjukkan silsilah keluarga [[Category:Wt/jax]] 1xcwqn3f05mmvww34aozalrztk7wyal 0 3824092 7356580 2026-10-08T02:19:49Z ~2026-54367-42 2714357 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # terapi untuk anggota tubuh dengan cara di pijat [[Category:Wt/jax]]" 7356580 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # terapi untuk anggota tubuh dengan cara di pijat [[Category:Wt/jax]] 6gmw1csm4w8m3ff2tg61u7zlat73735 7356590 7356580 2026-10-08T02:35:21Z Ridwan Sugara 2680739 7356590 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # terapi untuk anggota tubuh atau bisa di bagian tertentu dengan cara di pijat [[Category:Wt/jax]] 10w8uz373p89wnzh2qlmwo03k7d2n8s 0 3824093 7356582 2026-10-08T02:20:52Z ~2026-54367-42 2714357 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # lambat menyerap ajaran [[Category:Wt/jax]]" 7356582 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # lambat menyerap ajaran [[Category:Wt/jax]] lor5qy7pajlntgzytvi0iq5yr1pa5qf 7356591 7356582 2026-10-08T02:35:54Z Ridwan Sugara 2680739 7356591 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adj-|jax}} # lambat menyerap ajaran [[Category:Wt/jax]] sgtqnhtajufodrg1gfjfkzktzjf1elf 0 3824094 7356584 2026-10-08T02:24:46Z ~2026-54367-42 2714357 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adj-|jax}} # terik panas matahari yang dirasakan [[Category:Wt/jax]]" 7356584 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adj-|jax}} # terik panas matahari yang dirasakan [[Category:Wt/jax]] k6dvxr2655psj28arlzwmqrr0uk9fs0 7356592 7356584 2026-10-08T02:36:29Z Ridwan Sugara 2680739 7356592 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adj-|jax}} # terik panas matahari yang dirasakan [[Category:Wt/jax]] gtlwkcivfcs0mfv7bywtr4o1x8d7dgt 0 3824095 7356594 2026-10-08T02:37:31Z Ridwan Sugara 2680739 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-n-|jax}} # senjata jaman dahulu berbentuk meriam [[Category:Wt/jax]]" 7356594 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-n-|jax}} # senjata jaman dahulu berbentuk meriam [[Category:Wt/jax]] 7oovxmmb3434qs0k2kb50toblm33ti3 0 3824096 7356598 2026-10-08T02:43:36Z Rudi Edwien 2703995 Created page with "'''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo ngenteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki kaeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah juga memiliki nama lain disetiap daerah seperti, nyiru (Sunda); pattapi (Bugis-Makassar); jeu'e (Aceh); niu (Bali); tampi (K..." 7356598 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo ngenteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki kaeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah juga memiliki nama lain disetiap daerah seperti, nyiru (Sunda); pattapi (Bugis-Makassar); jeu'e (Aceh); niu (Bali); tampi (Kalimantan Timur) [[Category:Wp/osi]] 42jdtcday173az4ik3gt9ontyir06e4 7356600 7356598 2026-10-08T02:44:52Z Rudi Edwien 2703995 7356600 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo ngenteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki kaeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran di panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur) [[Category:Wp/osi]] 6hinot1x6izu0on9mvjvv5424it4ew9 7356602 7356600 2026-10-08T02:46:22Z Rudi Edwien 2703995 7356602 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur) [[Category:Wp/osi]] 74bta636dy7pmr1dhhh54wttp9dfzpo 7356604 7356602 2026-10-08T02:48:17Z Rudi Edwien 2703995 7356604 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur) <references group="Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara" /> <ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> [[Category:Wp/osi]] 0187zj2k435hapm5mngdhbym1nby7y7 7356605 7356604 2026-10-08T02:48:46Z Rudi Edwien 2703995 7356605 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> [[Category:Wp/osi]] 5scgv5o1kfuf5n4tvh7rca4l8pby9tq 7356606 7356605 2026-10-08T02:49:25Z Rudi Edwien 2703995 7356606 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] r5ydd2wo7t2l08p2xtq5576150wwerj 7356612 7356606 2026-10-08T02:55:03Z Rudi Edwien 2703995 7356612 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana di pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Keberadaan nyiru secara nyata mencerminkan kecerdasan tinggi para perajin lokal dalam mengolah tumbuhan bambu mentah menjadi sebuah instrumen perkakas kerja yang berbobot ringan, memiliki struktur rajutan yang kuat, serta sangat tahan lama digunakan bertahun-tahun. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] myowpv6bgbdz7v4uqfu84vvcfwxokwh 7356617 7356612 2026-10-08T03:01:41Z Rudi Edwien 2703995 7356617 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan. <references group="Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara" /> <ref>[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] qbpij0op68halzrmq1sri0c36f0p7mt 7356621 7356617 2026-10-08T03:06:38Z Rudi Edwien 2703995 7356621 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref>[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Dengan mengandalkan material anyaman bambu organik, nyiru berhasil menjalankan fungsi penting untuk menghasilkan butiran beras yang bersih sekaligus mendukung kelancaran berbagai aktivitas rumah tangga harian. Hingga hari ini, perkakas tradisional yang bersahaja ini tetap memancarkan nilai sejarah, budaya, and ekonomi yang sangat penting sebagai lambang abadi kehidupan agraris serta bukti ketrampilan tangan para perajin Indonesia yang wajib untuk terus dijaga dan dilestarikan kelestariannya. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] q53i9qopypryardqwnpfmb5c67oqos5 7356622 7356621 2026-10-08T03:16:27Z Rudi Edwien 2703995 7356622 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref>[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] h73tc4c3vlfwd03rf6irze9rlj9vxfi 7356623 7356622 2026-10-08T03:16:52Z Rudi Edwien 2703995 7356623 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref name=":1">[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane.<ref name=":1" /> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] gqyungy3jgw63kp3g63jwviwf4amxya 7356629 7356623 2026-10-08T03:29:02Z Rudi Edwien 2703995 7356629 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref name=":1">[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Simbule Tampah == Anane tampah hing bisa dipisahaken teka lakone kehidupan para petani teradhisional ring Nusantara teka pirangane wektu. Saben usum panenan teka ring desa, pekakas ini dadi ''saksi bisu'' lan pekakas penting hang dienggo ngerawat asile sawah sedurunge gabah disimpen lan dimasak dadi beras utawa diolah dadi sega. Oleh karena itu, nyiru bertransformasi secara simbolis merepresentasikan nilai-nilai luhur berupa kesederhanaan hidup, etos kerja keras yang tangguh, serta wujud rasa penghargaan yang tulus terhadap limpahan berkah hasil bumi yang diperoleh melalui cucuran keringat usaha yang panjang. Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane.<ref name=":1" /> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] bgnkxadwrw03hfwds5dpglr4pqz4eg9 7356631 7356629 2026-10-08T03:33:42Z Rudi Edwien 2703995 7356631 wikitext text/x-wiki '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref name=":1">[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Simbule Tampah == Anane tampah hing bisa dipisahaken teka lakone kehidupan para petani teradhisional ring Nusantara teka pirangane wektu. Saben usum panenan teka ring desa, pekakas ini dadi ''saksi bisu'' lan pekakas penting hang dienggo ngerawat asile sawah sedurunge gabah disimpen lan dimasak dadi beras utawa diolah dadi sega. Mangkane tampah dadi wujud utawa simbul nggambaraken nilai-nilai luhur hang wujude up, etos kerja keras yang tangguh, serta wujud rasa penghargaan yang tulus terhadap limpahan berkah hasil bumi yang diperoleh melalui cucuran keringat usaha yang panjang. Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane.<ref name=":1" /> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] s176xnn4ql7fw6pkmjk0bog70ztb5ma 7356637 7356631 2026-10-08T04:08:20Z Rudi Edwien 2703995 7356637 wikitext text/x-wiki [[File:MEnampih beras.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri beras]] '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref name=":1">[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Simbule Tampah == Anane tampah hing bisa dipisahaken teka lakone kehidupan para petani teradhisional ring Nusantara teka pirangane wektu. Saben usum panenan teka ring desa, pekakas ini dadi ''saksi bisu'' lan pekakas penting hang dienggo ngerawat asile sawah sedurunge gabah disimpen lan dimasak dadi beras utawa diolah dadi sega. Mangkane tampah dadi wujud utawa simbul nggambaraken nilai-nilai luhur hang wujude up, etos kerja keras yang tangguh, serta wujud rasa penghargaan yang tulus terhadap limpahan berkah hasil bumi yang diperoleh melalui cucuran keringat usaha yang panjang. Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane.<ref name=":1" /> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 3nl0ik5ozxw78dz9hxuln3rbdj3c4i7 7356638 7356637 2026-10-08T04:09:19Z Rudi Edwien 2703995 7356638 wikitext text/x-wiki [[File:MEnampih beras.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri beras]] [[File:Menampi padi.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri gabah]] '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref name=":1">[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Simbule Tampah == Anane tampah hing bisa dipisahaken teka lakone kehidupan para petani teradhisional ring Nusantara teka pirangane wektu. Saben usum panenan teka ring desa, pekakas ini dadi ''saksi bisu'' lan pekakas penting hang dienggo ngerawat asile sawah sedurunge gabah disimpen lan dimasak dadi beras utawa diolah dadi sega. Mangkane tampah dadi wujud utawa simbul nggambaraken nilai-nilai luhur hang wujude up, etos kerja keras yang tangguh, serta wujud rasa penghargaan yang tulus terhadap limpahan berkah hasil bumi yang diperoleh melalui cucuran keringat usaha yang panjang. Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane.<ref name=":1" /> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] pcjis2sa4jdbe52o8geoaul0v4fz4gw 7356639 7356638 2026-10-08T04:11:18Z Rudi Edwien 2703995 7356639 wikitext text/x-wiki [[File:MEnampih beras.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri beras]] [[File:Menampi padi.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri gabah]] [[File:LRM 20221204 082710.jpg|thumb|Tampah diènggo ngèndoh panganan]] '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref name=":1">[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Simbule Tampah == Anane tampah hing bisa dipisahaken teka lakone kehidupan para petani teradhisional ring Nusantara teka pirangane wektu. Saben usum panenan teka ring desa, pekakas ini dadi ''saksi bisu'' lan pekakas penting hang dienggo ngerawat asile sawah sedurunge gabah disimpen lan dimasak dadi beras utawa diolah dadi sega. Mangkane tampah dadi wujud utawa simbul nggambaraken nilai-nilai luhur hang wujude up, etos kerja keras yang tangguh, serta wujud rasa penghargaan yang tulus terhadap limpahan berkah hasil bumi yang diperoleh melalui cucuran keringat usaha yang panjang. Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane.<ref name=":1" /> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] qzyeevi69o7oaqkj7im13ymgcp6w1hk 7356640 7356639 2026-10-08T04:12:35Z Rudi Edwien 2703995 7356640 wikitext text/x-wiki [[File:MEnampih beras.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri beras]] [[File:Menampi padi.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri gabah]] [[File:LRM 20221204 082710.jpg|thumb|Tampah diènggo ngèndoh panganan]] [[File:Memproses Bawang.jpg|thumb|Tampah diènggo nginteri bèrambang]] '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref name=":1">[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Simbule Tampah == Anane tampah hing bisa dipisahaken teka lakone kehidupan para petani teradhisional ring Nusantara teka pirangane wektu. Saben usum panenan teka ring desa, pekakas ini dadi ''saksi bisu'' lan pekakas penting hang dienggo ngerawat asile sawah sedurunge gabah disimpen lan dimasak dadi beras utawa diolah dadi sega. Mangkane tampah dadi wujud utawa simbul nggambaraken nilai-nilai luhur hang wujude up, etos kerja keras yang tangguh, serta wujud rasa penghargaan yang tulus terhadap limpahan berkah hasil bumi yang diperoleh melalui cucuran keringat usaha yang panjang. Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane.<ref name=":1" /> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] ms26bxh9b0gv6ngiieoklif3m55mg1z 7356641 7356640 2026-10-08T04:13:57Z Rudi Edwien 2703995 7356641 wikitext text/x-wiki [[File:MEnampih beras.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri beras]] [[File:Menampi padi.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri gabah]] [[File:LRM 20221204 082710.jpg|thumb|Tampah diènggo ngèndoh panganan]] [[File:Memproses Bawang.jpg|thumb|Tampah diènggo nginteri bèrambang]] [[File:Babukung 2.jpg|thumb|Tampah ring Kalimantan arane Babukung]] '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref name=":1">[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Simbule Tampah == Anane tampah hing bisa dipisahaken teka lakone kehidupan para petani teradhisional ring Nusantara teka pirangane wektu. Saben usum panenan teka ring desa, pekakas ini dadi ''saksi bisu'' lan pekakas penting hang dienggo ngerawat asile sawah sedurunge gabah disimpen lan dimasak dadi beras utawa diolah dadi sega. Mangkane tampah dadi wujud utawa simbul nggambaraken nilai-nilai luhur hang wujude up, etos kerja keras yang tangguh, serta wujud rasa penghargaan yang tulus terhadap limpahan berkah hasil bumi yang diperoleh melalui cucuran keringat usaha yang panjang. Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane.<ref name=":1" /> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 8cfban97j7sqxoyv89uf4lnskmph07s 7356642 7356641 2026-10-08T04:24:45Z Rudi Edwien 2703995 7356642 wikitext text/x-wiki [[File:MEnampih beras.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri beras]] [[File:Menampi padi.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri gabah]] [[File:LRM 20221204 082710.jpg|thumb|Tampah diènggo ngèndoh panganan]] [[File:Memproses Bawang.jpg|thumb|Tampah diènggo nginteri bèrambang]] [[File:Babukung 2.jpg|thumb|Tampah ring Kalimantan arane Babukung]] '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref name=":1">[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Simbule Tampah == Anane tampah hing bisa dipisahaken teka lakone kehidupan para petani teradhisional ring Nusantara teka pirangane wektu. Saben usum panenan teka ring desa, pekakas ini dadi ''saksi bisu'' lan pekakas penting hang dienggo ngerawat asile sawah sedurunge gabah disimpen lan dimasak dadi beras utawa diolah dadi sega. Mangkane tampah dadi wujud utawa simbul nggambaraken nilai-nilai luhur hang wujude up, etos kerja keras yang tangguh, serta wujud rasa penghargaan yang tulus terhadap limpahan berkah hasil bumi yang diperoleh melalui cucuran keringat usaha yang panjang. Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane.<ref name=":1" /> == Arane tampah ring pirangane panggonan == Ring Jawa Barat lan sak kupenge, pekakan iki arane nyiru. Ring Jawa Tengah lan Jawa Timur arane ya tampah utawa tampi. Ring budhaya teradhisional masyarakat Banjar ring Kalimantan diarani niru utawa nyiru. Penyebarane hang seru rata iki, mbuktekaken kadhung cara gawe tampah iki hing mung dadi ''eksklusif'' duwene siji ''komunitas'' suku bangsa tertentu bain. Tampah dadi sijine conto teka teknologi sa'derhana hang ngangkat ''kearifan lokal'' hang bisa ditemokaken ring pirangane ''lingkungan masyarakat'' ambi motif lan corak budhaya pertanian lan kebutuhan umah-umah hang nduwe perinsip hang padha. == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] j5zv0z1mbd6yrqjk69z56hw3rtiq4jo 7356644 7356642 2026-10-08T04:26:28Z Rudi Edwien 2703995 7356644 wikitext text/x-wiki [[File:MEnampih beras.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri beras]] [[File:Menampi padi.jpg|thumb|Tampah dienggo nginteri gabah]] [[File:LRM 20221204 082710.jpg|thumb|Tampah diènggo ngèndoh panganan]] [[File:Memproses Bawang.jpg|thumb|Tampah diènggo nginteri bèrambang]] [[File:Babukung 2.jpg|thumb|Tampah ring Kalimantan arane Babukung]] '''Tampah''' yaiku aran pekakas hang digawe teka jajang dienam, biyasane wujude bunder dienggo nginteri beras. Sak liyane iku tampah uga dienggo ngendoh jajan, utawa dadi panggonane ngendoh sega tumpeng. Biyasane ya diengga papan mepe kerupuk. Tampah iki akeh ring pirangane panggonan ring Indonesia kerana regane murah lam peraktis nganggone. Tampah uga duwe aran ring panggonan liya, kaya nyiru (Sunda), pattapi (Bugis-Makassar), jeu'e (Aceh), niu (Bali), lan tampi (Kalimantan Timur)<ref>Tampah.[[:id:Tampah|Tampah - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas]].dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Sejarae Tampah == Suwine atusan taun melakune ''peradaban Nusantara'', tampah uwis dadi pekakas umah-umah hang kudu ana ring pawon umah kampungan ring desa. Pekakas teradhisional iki hing mung dienggo misahaken kulite gabah lan beras bain, naming bisa dadi siji ambi pirangane iwuh ring teradhisi ''kultural masyarakat''. Anane tampah iki nyata-nyata nduduhaken kepinterane para ''perajin lokal'' anggone ndadekaken jajang enon dienam dadi pekakas hang bisa kuat taun-taunan.<ref name=":1">[https://warisanbangsa.com/sejarah-nyiru-anyaman-bambu-sederhana-yang-menjadi-sahabat-petani-nusantara/ Sejarah Nyiru: Anyaman Bambu Sederhana yang Menjadi Sahabat Petani Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Simbule Tampah == Anane tampah hing bisa dipisahaken teka lakone kehidupan para petani teradhisional ring Nusantara teka pirangane wektu. Saben usum panenan teka ring desa, pekakas ini dadi ''saksi bisu'' lan pekakas penting hang dienggo ngerawat asile sawah sedurunge gabah disimpen lan dimasak dadi beras utawa diolah dadi sega. Mangkane tampah dadi wujud utawa simbul nggambaraken nilai-nilai luhur hang wujude up, etos kerja keras yang tangguh, serta wujud rasa penghargaan yang tulus terhadap limpahan berkah hasil bumi yang diperoleh melalui cucuran keringat usaha yang panjang. Tampah setemene dadi salah sijine warisan budhaya agung Nusantara hang eblak-eblakan sempurna merefleksikan tingkat kepinterane mikir masyarakat carane ngolah asile sektor pertanian liwat pemanfaatan teknologi teradhisional hang sa'derhana. Ambi nduduhaken anane enaman jajang aseli, tampah bisa ngelakokeno gunane ngasilaken elas hang rijik. Sampek saiki, pekakas teradhisional iki nduduhaken nilai sejarah, budhaya, lan ekonomi hang seru pentinge dadi perlambang abadi ''kehidupan'' agraris serta bukti kepinteran tangan para perajin Indonesia hang kudu dijaga lan diuri-uri kelestariane.<ref name=":1" /> == Arane tampah ring pirangane panggonan == Ring Jawa Barat lan sak kupenge, pekakan iki arane nyiru. Ring Jawa Tengah lan Jawa Timur arane ya tampah utawa tampi. Ring budhaya teradhisional masyarakat Banjar ring Kalimantan diarani niru utawa nyiru. Penyebarane hang seru rata iki, mbuktekaken kadhung cara gawe tampah iki hing mung dadi ''eksklusif'' duwene siji ''komunitas'' suku bangsa tertentu bain. Tampah dadi sijine conto teka teknologi sa'derhana hang ngangkat ''kearifan lokal'' hang bisa ditemokaken ring pirangane ''lingkungan masyarakat'' ambi motif lan corak budhaya pertanian lan kebutuhan umah-umah hang nduwe perinsip hang padha. <references group="Nyiru: Alat Anyaman Bambu yang Menjadi Saksi Kehidupan Agraris Nusantara" /> <ref>[https://riwayatbangsa.com/nyiru-alat-anyaman-bambu-yang-menjadi-saksi-kehidupan-agraris-nusantara/ Nyiru: Alat Anyaman Bambu yang Menjadi Saksi Kehidupan Agraris Nusantara]dijuwut 8 Oktober 2026</ref> == Njuwut Teka == [[Category:Wp/osi]] 1xsomkj63jdepfzm5koy5sh1vvvz23m 3 3824097 7356610 2026-10-08T02:53:30Z Mfield 465036 Mfield moved page [[User talk:Mikesolin]] to [[User talk:Flammability]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Mikesolin|Mikesolin]]" to "[[Special:CentralAuth/Flammability|Flammability]]" 7356610 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Flammability]] ifkz4txojeq4h3xembic1gzyltalrlo 0 3824098 7356624 2026-10-08T03:17:12Z Arumi Kavya 2712343 Nggawé artikel Barong Ider Bumi 7356624 wikitext text/x-wiki '''Barong Ider Bumi''' iku ritual adat wong Using ring Désa Kemiren, Kecamatan Glagah, Kabupaten Banyuwangi.<ref name="cendika">Cendika, Nauval Risla; Antariksa; Asikin, Damayanti (2024). "Bentuk, Makna, Evaluasi Lingkungan dan Ketahanan Fisik pada Arsitektur Vernakular Rumah Adat Osing Desa Kemiren Banyuwangi". Jurnal Rekayasa Sipil dan Lingkungan, 8(2), kaca 170-181. https://journal.unej.ac.id/JRSL/article/download/4381/1002</ref> Ritual iki dianakaken saben taun ring tanggal 2 Syawal, dina kapindho Riaya, kanggo tolak bala lan bersih désa. Ring ritual iki, Barong diarak ngubengi désa dadi lambang Buyut Cili, penjaga Désa Kemiren.<ref name="isnaini">Isnaini, Iin lan Taufik, Bella Riskika (2025). "Tradisi Barong Ider Bumi di Desa Kemiren, Banyuwangi, Dari Ritual Sakral ke Festival Kultural". Santhet, Jurnal Sejarah, Pendidikan dan Humaniora, 9(3), kaca 1006-1016. https://ejournal.unibabwi.ac.id/index.php/santhet/article/download/4940/3211/31512</ref> Tembung ider artiné ngubengi, lan bumi artiné lemah utawa désa. Dadi, Ider Bumi artiné ngubengi désa kanggo nylametaken désa lan wargané teka sakabèhé bebaya.<ref name="isnaini" /> == Asal-usul == Miturut carita wong Kemiren, bengèn désa iki tau kena pageblug hang diarani blindheng, ditambahi hama tikus hang ngrusak sawah. Salah siji sesepuh désa njaluk pituduh ring makam Buyut Cili lan olèh wangsit supaya nganakaken arak-arakan ngubengi désa. Sakwisé arak-arakan iku dianakaken, pageblugé ilang. Saka iku, Ider Bumi dianakaken saben taun.<ref name="isnaini" /> Bengèn ritual iki dianakaken ring wulan Sura, nanging saiki pindhah nang wulan Syawal. Miturut carita, Buyut Cili tau mlebu nang awaké penari [[Wp/osi/Seblang|Seblang]] lan dhawuh supaya Seblang mung ditarèkaken ring Désa Olehsari, déné Kemiren nganakaken Barong. Mula sampek saiki Kemiren sing nganakaken Seblang, lan Olehsari sing nganakaken Barong.<ref name="isnaini" /> == Barong Using == Barong Using diarani digawé kawitan ring Kemiren kira-kira taun 1830-an ambi wong hang jenengé Tompo, nanging ana uga sumber hang nyebut bapaké, Sanimah, hang nggawé. Barong Using nduwé makutha lan swiwi, hang sing ana ring barong liyané kayata Barong Bali utawa Reog Ponorogo.<ref name="isnaini" /> == Prosesi == Ritual iki dianakaken ring rong panggonan, yaiku makam Buyut Cili lan omah Barong. Sadurungé arak-arakan, para sesepuh adat ndonga lan masrahaken sesajèn ring makam Buyut Cili kanggo njaluk idin. Sakwisé iku, ana upacara cilik ring omah Barong.<ref name="isnaini" /> Barong banjur diarak ngubengi désa liwat wates-wates désa, supaya désa resik teka roh ala. Arak-arakan iki digandhèng pitik-pitikan, macan-macanan, jaran kencak, kuntulan, mocoan, [[Wp/osi/Angklung Paglak|Angklung Paglak]], lan [[Wp/osi/Gandrung|Gandrung]]. Sajroné arak-arakan ana sembur utik-utik, yaiku nyebar wiji-wijian lan duwit receh kanggo nolak bala lan njaluk berkah.<ref name="isnaini" /> Sesajèn hang dienggo ring ritual iki ana tumpeng, pecel pitik, jenang abang putih, rokok, lan kembang. Ring wates désa, wong désa padha andum sesajèn minangka puncaké ritual.<ref name="isnaini" /> == Owah-owahan == Bengèn ritual iki diarani arak-arakan Barong, lan ring taun 1999 jenengé diganti dadi Barong Ider Bumi. Ring kawitané, arak-arakan mung dimèlui keluargané Tompo. Ring taun 1990-an, kabèh wong Kemiren mèlu, kalebu wong hang agamané béda.<ref name="isnaini" /> Ring taun 2012, Barong Ider Bumi mlebu dadi acara Banyuwangi Festival. Arak-arakan dadi luwih gedhé lan rame, lan wektuné dimajokaken teka sakwisé asar dadi jam loro awan. Akèh wong Kemiren olèh asil anyar teka wisatawan, nanging ana uga hang kuwatir kesakralan ritual iki suda.<ref name="isnaini" /> == Njuwut Teka == <references /> [[Category:Wp/osi]] mk4kavdw39smt6vifxi0i50z34j10b2 0 3824099 7356625 2026-10-08T03:22:01Z ~2026-54192-29 2714370 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adj-|jax}} # cepat, dak lamo, dak pake nunggu [[Category:Wt/jax]]" 7356625 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adj-|jax}} # cepat, dak lamo, dak pake nunggu [[Category:Wt/jax]] ke0dhwft6y91psdo9mu33fc703l1jd0 0 3824100 7356627 2026-10-08T03:27:27Z Arumi Kavya 2712343 Nggawé artikel Lontar Yusup 7356627 wikitext text/x-wiki '''Lontar Yusup''' utawa '''Lontar Yusuf''' iku naskah kuna Banyuwangi hang isiné crita Nabi Yusuf ring wujud tembang. Naskah iki isih ditembangaken sampek saiki ring tradisi hang diarani mocoan. Lontar Yusup iku siji-sijiné naskah kuna Banyuwangi hang isih urip ring masyarakat, merga naskah kuna liyané kayata Kidung Sritanjung lan Babad Blambangan wis meh sing tau dimaca manèh.<ref name="indiarti">Indiarti, Wiwin (2018). ''Lontar Yusup Banyuwangi, Teks Pegon, Transliterasi, Terjemahan''. Yogyakarta, Penerbit Elmatera. https://penerbit.brin.go.id/press/catalog/download/263/235/626?inline=1</ref> Masiya diarani lontar, naskah iki sing ditulis ring godhong lontar, nanging ring kertas nganggo aksara Pégon. Tembung lontar ring kéné artiné naskah utawa crita.<ref name="indiarti" /> == Isi lan Wujud Naskah == Lontar Yusup nyritakaken uripé Nabi Yusuf teka umur rolas taun, nalika ngimpi srengéngé, rembulan, lan sewelas lintang sujud nang dhèwèké, sampek dadi panguwasa ring Mesir. Naskah iki nduwé 12 pupuh, 593 bait, lan 4.366 larik. Pupuhé ana patang jinis, yaiku kasmaran, durma, sinom, lan pangkur. Basané akèh-akèhé basa Jawa Anyar lan Jawa Kuna, kacampur tembung Using lan Arab.<ref name="indiarti" /> Naskah iki kemungkinan disalin teka naskah tembang Yusuf teka Cirebon taun 1633-1634. Naskah Lontar Yusup paling tuwek hang wis ditemokaken arupa salinan taun Jawa 1829, kira-kira taun 1890-an Masehi, ambi Carik Pak Janah teka Cungking. Naskah iki isih terus disalin nganggo tangan sampek saiki.<ref name="indiarti" /> == Mocoan == Mocoan Lontar Yusup dianakaken ring selametan daur urip, kayata kelairan, sunatan, lan kawinan, uga ring ritual bersih désa saben taun lan kanggo nadzar. Mocoan hang jangkep dianakaken bengi, teka sakwisé isya kira-kira jam pitu sampek sadurungé subuh kira-kira jam telu.<ref name="indiarti" /> Para pamaca lungguh sila njajar setengah bunder ring dhuwur klasa, terus gantian nembangaken larik-larik Lontar Yusup nganggo cengkok Using hang béda ambi tembang Jawa liyané. Naskahé dideleh ring dhuwur bantal lan diubengaken gantian. Naskah dideleh ring bantal minangka pakurmatan, kayata ngurmati sirah.<ref name="indiarti" /> Mocoan uga nganggo sesajèn, kayata kendhi banyu, wanci kinangan, kopi, toya arum utawa banyu kembang, jajan, lan dupa. Bagéan hang paling khusus yaiku arum-arum, rong bait ring tengahé crita hang ditembangaken alon banget, biasané pas tengah wengi.<ref name="indiarti" /> Ring Désa Kemiren, mocoan Lontar Yusup uga dianakaken ring tradisi [[Wp/osi/Tumpeng Sewu|Tumpeng Sewu]], sakwisé selametan sampek arep subuh.<ref name="hazhan">Hazhan, Lukmana (2021). "Tradisi Tumpeng Sewu di Desa Kemiren Kecamatan Glagah Kabupaten Banyuwangi (Kajian Folklor)". Jurnal Online Baradha, 17(2), kaca 543-564. https://ejournal.unesa.ac.id/index.php/baradha/article/download/39322/34628/</ref> == Pelestarian == Bengèn mocoan Lontar Yusup mung dilakoni wong lanang umur 50 taun munggah hang bisa maca aksara Pégon. Ring taun 2018, Wiwin Indiarti teka Universitas PGRI Banyuwangi nerbitaken transliterasi lan terjemahan Lontar Yusup, lan nganakaken pelatihan mocoan kanggo lare enom. Teka pelatihan iku banjur lair kelompok Mocoan Lontar Yusup Milenial.<ref name="ugm">"Wiwin Indiarti, S.S., M.Hum." Alumni Universitas Gadjah Mada, 8 November 2020. https://alumni.ugm.ac.id/2020/11/08/wiwin-indiarti-s-s-m-hum</ref> Ring taun 2019, Mocoan Lontar Yusup Banyuwangi ditetepaken dadi Warisan Budaya Tak Benda Nasional.<ref name="ugm" /> == Njuwut Teka == <references /> [[Category:Wp/osi]] 7prt85zne81ahf04g8sup4ngb42znop 0 3824101 7356632 2026-10-08T03:33:49Z Arumi Kavya 2712343 Nggawé artikel Kuntulan 7356632 wikitext text/x-wiki '''Kuntulan''' utawa '''Hadrah Kuntulan''' iku kesenian musik lan tari hang urip lan ngrembaka ring Banyuwangi. Kuntulan nggabungaken unsur musik teka budaya Jawa, Bali, lan Using.<ref name="karsono">Karsono (2014). "Seni Kuntulan Banyuwangi, Keberlanjutan dan Perubahannya". Jurnal IKADBUDI, 3(10). https://journal.uny.ac.id/index.php/ikadbudi/article/view/12041</ref> == Jeneng == Jeneng kuntulan dijupuk teka manuk kuntul. Para penariné nganggo klambi putih ambi rumbai ring pundhak, saéngga katon kayata manuk kuntul.<ref name="radar">"Gerak Kuntulan Dadaran Lebih Bebas, Tak Lagi Bertumpu pada Lutut". Radar Banyuwangi. https://radarbanyuwangi.jawapos.com/seni-budaya/75922370/gerak-kuntulan-dadaran-lebih-bebas-tak-lagi-bertumpu-pada-lutut</ref> Manuk kuntul uga dadi pralambang. Miturut wong Jawa, manuk kuntul nalika olèh pangan mesthi nyeluk kanca-kancané kanggo andum. Mula kuntulan dadi lambang kebersamaan lan rasa syukur.<ref name="nasution">Nasution, Aida Aqsanti (2022). "Tradisi Hadrah Kuntulan Banyuwangi pada Pelantikan Pengurusan Ikawangi di Kabupaten Sorong". Al-Hikmah, Jurnal Dakwah dan Komunikasi, 1(2), kaca 34-43. https://e-jurnal.iainsorong.ac.id/index.php/Al-Hikmah/article/download/724/722/2603</ref> == Asal-usul == Kuntulan asalé teka hadrah, kesenian Islam hang ngrembaka ring Banyuwangi bareng mlebuné agama Islam.<ref name="karsono" /> Kawitané teka shalawatan ring langgar, terus diiringi rebana lan jidor. Sakwisé iku, ditambahi tarian hang prasaja, hang ditarèkaken sambi dhengkul kayata tari Saman teka Aceh.<ref name="radar" /> Isiné kesenian iki arupa shalawat lan syair teka kitab Al-Barzanji, diiringi tarian hang njupuk unsur teka gerak silat.<ref name="nasution" /> == Alat Musik lan Busana == Ring kawitané, alat musik kuntulan mung rebana utawa terbang lan bedhug. Suwé-suwé ditambahi jidor, kendhang, gong, sampek piano. Uga ana alat musik hang dijupuk teka perangkat [[Wp/osi/Gandrung|Gandrung]] lan Damarwulan.<ref name="nasution" /> Penari kuntulan nganggo klambi putih ambi rumbai ring pundhak kayata prajurit kerajaan, lan nganggo peci hang lancip ring sirah.<ref name="radar" /> == Owah-owahan == Bengèn, tarian ring hadrah mung arupa gerak ngiwa lan nengen ngetutaken tabuhan rebana. Ring kuntulan, tarian dadi sajian utama lan digawé nganggo konsep koreografi kayata pola lantai lan dinamika gerak.<ref name="nasution" /> Saiki ana uga kundaran utawa kuntulan dadaran, hang penariné sing kudu nari sambi dhengkul, nanging bisa obah bébas, kalebu gerak pinggul. Kuntulan rame banget ring taun 1990-an.<ref name="radar" /> Saiki kuntulan sing mung kanggo dakwah, nanging uga kanggo hiburan.<ref name="karsono" /> Kuntulan kerep ditanggap ring kawinan lan acara liyané,<ref name="nasution" /> lan uga mèlu ring arak-arakan [[Wp/osi/Barong Ider Bumi|Barong Ider Bumi]] ring Kemiren.<ref name="isnaini">Isnaini, Iin lan Taufik, Bella Riskika (2025). "Tradisi Barong Ider Bumi di Desa Kemiren, Banyuwangi, Dari Ritual Sakral ke Festival Kultural". Santhet, Jurnal Sejarah, Pendidikan dan Humaniora, 9(3), kaca 1006-1016. https://ejournal.unibabwi.ac.id/index.php/santhet/article/download/4940/3211/31512</ref> == Njuwut Teka == <references /> [[Category:Wp/osi]] b3q0z8l8mbr5dfft1pea748dzgng4a8 0 3824102 7356633 2026-10-08T03:39:38Z Arumi Kavya 2712343 Nggawé artikel Gedhogan 7356633 wikitext text/x-wiki '''Gedhogan''' iku kesenian musik khas wong Using ring Désa Kemiren, Kecamatan Glagah, Kabupaten Banyuwangi. Musik iki ditabuh nganggo lesung lan alu, piranti kanggo nutu pari hang dienggo dadi alat musik. Gedhogan dimainaken wong wadon, umumé wong wadon hang wis tuwek.<ref name="karyawanto">Karyawanto, Harpang Yudha; Sarjoko, Moh; Rahmanto, Kelik Desta (2019). "Gedogan Music As Estetic Tradition of Farmer People in the Village of Kemiren". KnE Social Sciences, International Seminar on Language, Education, and Culture (ISoLEC), kaca 513-523. https://knepublishing.com/index.php/KnE-Social/article/view/3940/8125</ref> == Asal-usul == Ring tengah abad kaping 19, wong Kemiren nutu pari ring lesung kanggo misahaken beras teka gabahé. Gawéan nutu iku dilakoni wong wadon. Yèn ana tangga hang nduwé hajat, wong-wong wadon sakiwa-tengené padha teka mbantu nutu tanpa dikongkon. Merga hang nutu luwih teka siji wong, suwarané lesung dadi rupa-rupa lan kepénak dirungokaken. Suwara "gedhog, gedhog" iku hang dadi asal jeneng Gedhogan.<ref name="karyawanto" /> Suwé-suwé, Gedhogan dadi tontonan. Para pemain diundang teka omah siji nang omah liyané miturut panjaluké hang nduwé hajat. Lare-lare wadon niru ibuné, saéngga kesenian iki diwarisaken teka generasi nang generasi tanpa sanggar khusus.<ref name="karyawanto" /> == Pagelaran == Gedhogan biasané dimainaken lima utawa enem wong. Saben pemain nabuh pola irama dhéwé-dhéwé hang digabung dadi siji, diiringi tembang basa Using hang isiné donga supaya Désa Kemiren adoh teka bebaya. Gedhogan uga dadi bagéan penting ring upacara bengi purnama ring Kemiren.<ref name="karyawanto" /> Tembang hang kerep ditembangaken yaiku Amit-amit minangka pambuka lan pakurmatan nang tamu, Paman Bebe hang isiné semangat nyambut gawé kanggo kemakmuran, lan Ancur Lebur hang nggambaraken omah-omah hang pecah.<ref name="karyawanto" /> Sadurungé nganakaken hajat lan nabuh Gedhogan, wong Kemiren ndonga ring situs Buyut Cili, penjaga désa, kanthi nggawa pecel pitik.<ref name="ratnasari">Ratnasari, Putri. "Musik Gedogan di Desa Kemiren Kabupaten Banyuwangi (Tinjauan Sejarah dan Perkembangan)". Jurnal Solah, Universitas Negeri Surabaya. https://ejournal.unesa.ac.id/index.php/solah/article/view/18470</ref> Sesajèné uga ana dupa lan kembang minangka lambang kesucian.<ref name="karyawanto" /> == Busana == Pemain Gedhogan nganggo klambi abang tuwa, merga abang tuwa iku warna hang disenengi wong Using, ambi sampir batik khas Using. Wong lanang nganggo udheng khas Using, lan wujud udheng kanggo wong enom béda ambi udheng kanggo wong tuwa. Para pemain wadon uga biasa nginang.<ref name="karyawanto" /> == Gedhogan Saiki == Bengèn, Gedhogan dadi hiburan sakwisé nutu pari ring hajatan, nanging saiki malih dadi seni pertunjukan. Miturut panliten, Gedhogan saiki mung kari ring Désa Kemiren.<ref name="karyawanto" /> Gedhogan uga mèlu ring arak-arakan [[Wp/osi/Barong Ider Bumi|Barong Ider Bumi]].<ref name="isnaini">Isnaini, Iin lan Taufik, Bella Riskika (2025). "Tradisi Barong Ider Bumi di Desa Kemiren, Banyuwangi, Dari Ritual Sakral ke Festival Kultural". Santhet, Jurnal Sejarah, Pendidikan dan Humaniora, 9(3), kaca 1006-1016. https://ejournal.unibabwi.ac.id/index.php/santhet/article/download/4940/3211/31512</ref> == Njuwut Teka == <references /> [[Category:Wp/osi]] tkt1ty53ne6kh9r6ul6b9hz2nfdtavp 10 3824103 7356643 2026-10-08T04:25:17Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 488 |dimy = 373 |popmax = 7500 |passo1 = 1500 |passo2 = 100 |a1 = 1861|p1 = 6160 |a2 = 1871|p2 = 6881 |a3 = 1881|p3 = 6564 |a4 = 1901|p4 = 6969 |a5 = 1911|p5 = 7121 |a6 = 1921|p6 = 7288 |a7 = 1931|p7 = 6996 |a8 = 1936|p8 = 6974 |a9 = 1951|p9 = 6541 |a10 = 1961|p10 = 6803 |a11 = 1971|p11 = 7090 |a12 = 1981|p12 = 7080 |a13 = 1991|p13 = 6921 |..." 7356643 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 488 |dimy = 373 |popmax = 7500 |passo1 = 1500 |passo2 = 100 |a1 = 1861|p1 = 6160 |a2 = 1871|p2 = 6881 |a3 = 1881|p3 = 6564 |a4 = 1901|p4 = 6969 |a5 = 1911|p5 = 7121 |a6 = 1921|p6 = 7288 |a7 = 1931|p7 = 6996 |a8 = 1936|p8 = 6974 |a9 = 1951|p9 = 6541 |a10 = 1961|p10 = 6803 |a11 = 1971|p11 = 7090 |a12 = 1981|p12 = 7080 |a13 = 1991|p13 = 6921 |a14 = 2001|p14 = 6875 |a15 = 2011|p15 = 7384 |a16 = 2021|p16 = 7353 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> sfmpb1dqxjh57g2e0ts9w9iiiiudigu 10 3824104 7356645 2026-10-08T04:28:36Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 488 |dimy = 373 |popmax = 10100 |passo1 = 2000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 5440 |a2 = 1871|p2 = 6449 |a3 = 1881|p3 = 6860 |a4 = 1901|p4 = 7718 |a5 = 1911|p5 = 8311 |a6 = 1921|p6 = 8659 |a7 = 1931|p7 = 9039 |a8 = 1936|p8 = 9120 |a9 = 1951|p9 = 9598 |a10 = 1961|p10 = 10033 |a11 = 1971|p11 = 9758 |a12 = 1981|p12 = 9660 |a13 = 1991|p13 = 907..." 7356645 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 488 |dimy = 373 |popmax = 10100 |passo1 = 2000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 5440 |a2 = 1871|p2 = 6449 |a3 = 1881|p3 = 6860 |a4 = 1901|p4 = 7718 |a5 = 1911|p5 = 8311 |a6 = 1921|p6 = 8659 |a7 = 1931|p7 = 9039 |a8 = 1936|p8 = 9120 |a9 = 1951|p9 = 9598 |a10 = 1961|p10 = 10033 |a11 = 1971|p11 = 9758 |a12 = 1981|p12 = 9660 |a13 = 1991|p13 = 9075 |a14 = 2001|p14 = 8822 |a15 = 2011|p15 = 9837 |a16 = 2021|p16 = 9491 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> 6d62c1m1ogq763ujb3ok54f6isln16p 10 3824105 7356651 2026-10-08T04:33:20Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 588 |dimy = 373 |popmax = 60000 |passo1 = 10000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 36111 |a2 = 1871|p2 = 36385 |a3 = 1881|p3 = 36104 |a4 = 1901|p4 = 39750 |a5 = 1911|p5 = 39900 |a6 = 1921|p6 = 42145 |a7 = 1931|p7 = 46503 |a8 = 1936|p8 = 47189 |a9 = 1951|p9 = 48043 |a10 = 1961|p10 = 51076 |a11 = 1971|p11 = 54694 |a12 = 1981|p12 = 55158 |a13 = 19..." 7356651 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 588 |dimy = 373 |popmax = 60000 |passo1 = 10000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 36111 |a2 = 1871|p2 = 36385 |a3 = 1881|p3 = 36104 |a4 = 1901|p4 = 39750 |a5 = 1911|p5 = 39900 |a6 = 1921|p6 = 42145 |a7 = 1931|p7 = 46503 |a8 = 1936|p8 = 47189 |a9 = 1951|p9 = 48043 |a10 = 1961|p10 = 51076 |a11 = 1971|p11 = 54694 |a12 = 1981|p12 = 55158 |a13 = 1991|p13 = 54139 |a14 = 2001|p14 = 53641 |a15 = 2011|p15 = 57748 |a16 = 2021|p16 = 58899 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> gwsd482zbgnoryowsl6wg6c0hq9mzj9 10 3824106 7356653 2026-10-08T04:35:02Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 488 |dimy = 373 |popmax = 8300 |passo1 = 2000 |passo2 = 100 |a1 = 1861|p1 = 5361 |a2 = 1871|p2 = 5721 |a3 = 1881|p3 = 5645 |a4 = 1901|p4 = 6038 |a5 = 1911|p5 = 6013 |a6 = 1921|p6 = 6234 |a7 = 1931|p7 = 6080 |a8 = 1936|p8 = 6034 |a9 = 1951|p9 = 5975 |a10 = 1961|p10 = 6879 |a11 = 1971|p11 = 7771 |a12 = 1981|p12 = 7892 |a13 = 1991|p13 = 7494 |..." 7356653 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 488 |dimy = 373 |popmax = 8300 |passo1 = 2000 |passo2 = 100 |a1 = 1861|p1 = 5361 |a2 = 1871|p2 = 5721 |a3 = 1881|p3 = 5645 |a4 = 1901|p4 = 6038 |a5 = 1911|p5 = 6013 |a6 = 1921|p6 = 6234 |a7 = 1931|p7 = 6080 |a8 = 1936|p8 = 6034 |a9 = 1951|p9 = 5975 |a10 = 1961|p10 = 6879 |a11 = 1971|p11 = 7771 |a12 = 1981|p12 = 7892 |a13 = 1991|p13 = 7494 |a14 = 2001|p14 = 7516 |a15 = 2011|p15 = 8259 |a16 = 2021|p16 = 8075 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> qnyoaila42bpzlr1h9qqr6o0oleoaln 10 3824107 7356666 2026-10-08T04:46:23Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 588 |dimy = 373 |popmax = 35000 |passo1 = 5000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 22787 |a2 = 1871|p2 = 25246 |a3 = 1881|p3 = 25862 |a4 = 1901|p4 = 27244 |a5 = 1911|p5 = 28073 |a6 = 1921|p6 = 30079 |a7 = 1931|p7 = 30317 |a8 = 1936|p8 = 30125 |a9 = 1951|p9 = 31292 |a10 = 1961|p10 = 33731 |a11 = 1971|p11 = 34611 |a12 = 1981|p12 = 34359 |a13 = 199..." 7356666 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 588 |dimy = 373 |popmax = 35000 |passo1 = 5000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 22787 |a2 = 1871|p2 = 25246 |a3 = 1881|p3 = 25862 |a4 = 1901|p4 = 27244 |a5 = 1911|p5 = 28073 |a6 = 1921|p6 = 30079 |a7 = 1931|p7 = 30317 |a8 = 1936|p8 = 30125 |a9 = 1951|p9 = 31292 |a10 = 1961|p10 = 33731 |a11 = 1971|p11 = 34611 |a12 = 1981|p12 = 34359 |a13 = 1991|p13 = 32204 |a14 = 2001|p14 = 31603 |a15 = 2011|p15 = 32062 |a16 = 2021|p16 = 31919 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> ilyx8boc87q0jn2dpfkl45r4ob93u5r 10 3824108 7356668 2026-10-08T04:49:34Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 588 |dimy = 373 |popmax = 10600 |passo1 = 2000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 4995 |a2 = 1871|p2 = 5478 |a3 = 1881|p3 = 5731 |a4 = 1901|p4 = 5910 |a5 = 1911|p5 = 6461 |a6 = 1921|p6 = 6842 |a7 = 1931|p7 = 7316 |a8 = 1936|p8 = 7547 |a9 = 1951|p9 = 8158 |a10 = 1961|p10 = 9532 |a11 = 1971|p11 = 9349 |a12 = 1981|p12 = 9141 |a13 = 1991|p13 = 8513..." 7356668 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 588 |dimy = 373 |popmax = 10600 |passo1 = 2000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 4995 |a2 = 1871|p2 = 5478 |a3 = 1881|p3 = 5731 |a4 = 1901|p4 = 5910 |a5 = 1911|p5 = 6461 |a6 = 1921|p6 = 6842 |a7 = 1931|p7 = 7316 |a8 = 1936|p8 = 7547 |a9 = 1951|p9 = 8158 |a10 = 1961|p10 = 9532 |a11 = 1971|p11 = 9349 |a12 = 1981|p12 = 9141 |a13 = 1991|p13 = 8513 |a14 = 2001|p14 = 8518 |a15 = 2011|p15 = 10449 |a16 = 2021|p16 = 10590 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> qzao9ai3trsz5qb2i7pljshv5df3kc8 10 3824109 7356669 2026-10-08T04:53:12Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 488 |dimy = 373 |popmax = 6000 |passo1 = 1500 |passo2 = 100 |a1 = 1861|p1 = 3230 |a2 = 1871|p2 = 3679 |a3 = 1881|p3 = 3821 |a4 = 1901|p4 = 4376 |a5 = 1911|p5 = 4518 |a6 = 1921|p6 = 5109 |a7 = 1931|p7 = 5525 |a8 = 1936|p8 = 5387 |a9 = 1951|p9 = 5271 |a10 = 1961|p10 = 4994 |a11 = 1971|p11 = 4794 |a12 = 1981|p12 = 4778 |a13 = 1991|p13 = 5013 |..." 7356669 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 488 |dimy = 373 |popmax = 6000 |passo1 = 1500 |passo2 = 100 |a1 = 1861|p1 = 3230 |a2 = 1871|p2 = 3679 |a3 = 1881|p3 = 3821 |a4 = 1901|p4 = 4376 |a5 = 1911|p5 = 4518 |a6 = 1921|p6 = 5109 |a7 = 1931|p7 = 5525 |a8 = 1936|p8 = 5387 |a9 = 1951|p9 = 5271 |a10 = 1961|p10 = 4994 |a11 = 1971|p11 = 4794 |a12 = 1981|p12 = 4778 |a13 = 1991|p13 = 5013 |a14 = 2001|p14 = 5336 |a15 = 2011|p15 = 5777 |a16 = 2021|p16 = 5767 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> prds5awsg2fr96bp0us9vitf2721l0b 10 3824110 7356670 2026-10-08T04:54:48Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{NoteISTAT}} |dimx = 588 |dimy = 373 |popmax = 15000 |passo1 = 5000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 7852 |a2 = 1871|p2 = 8544 |a3 = 1881|p3 = 8097 |a4 = 1901|p4 = 8284 |a5 = 1911|p5 = 8538 |a6 = 1921|p6 = 8879 |a7 = 1931|p7 = 9480 |a8 = 1936|p8 = 9523 |a9 = 1951|p9 = 9549 |a10 = 1961|p10 = 10458 |a11 = 1971|p11 = 11155 |a12 = 1981|p12 = 11215 |a13 = 1991|p13 = 10879 |a14 = 20..." 7356670 wikitext text/x-wiki {{Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{NoteISTAT}} |dimx = 588 |dimy = 373 |popmax = 15000 |passo1 = 5000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 7852 |a2 = 1871|p2 = 8544 |a3 = 1881|p3 = 8097 |a4 = 1901|p4 = 8284 |a5 = 1911|p5 = 8538 |a6 = 1921|p6 = 8879 |a7 = 1931|p7 = 9480 |a8 = 1936|p8 = 9523 |a9 = 1951|p9 = 9549 |a10 = 1961|p10 = 10458 |a11 = 1971|p11 = 11155 |a12 = 1981|p12 = 11215 |a13 = 1991|p13 = 10879 |a14 = 2001|p14 = 10503 |a15 = 2011|p15 = 12083 |a16 = 2021|p16 = 12107 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> shdghoahmzoiyymyl8tlyb4vqwnb34r 7356672 7356670 2026-10-08T04:55:10Z Ganjidvd 2540604 7356672 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 588 |dimy = 373 |popmax = 15000 |passo1 = 5000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 7852 |a2 = 1871|p2 = 8544 |a3 = 1881|p3 = 8097 |a4 = 1901|p4 = 8284 |a5 = 1911|p5 = 8538 |a6 = 1921|p6 = 8879 |a7 = 1931|p7 = 9480 |a8 = 1936|p8 = 9523 |a9 = 1951|p9 = 9549 |a10 = 1961|p10 = 10458 |a11 = 1971|p11 = 11155 |a12 = 1981|p12 = 11215 |a13 = 1991|p13 = 10879 |a14 = 2001|p14 = 10503 |a15 = 2011|p15 = 12083 |a16 = 2021|p16 = 12107 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> ho4v3gi8snrzy1e4o3bsygumet6247w 10 3824111 7356673 2026-10-08T04:58:05Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 488 |dimy = 373 |popmax = 2900 |passo1 = 500 |passo2 = 100 |a1 = 1861|p1 = 1601 |a2 = 1871|p2 = 1805 |a3 = 1881|p3 = 1814 |a4 = 1901|p4 = 1952 |a5 = 1911|p5 = 2011 |a6 = 1921|p6 = 2087 |a7 = 1931|p7 = 2191 |a8 = 1936|p8 = 2179 |a9 = 1951|p9 = 2205 |a10 = 1961|p10 = 2367 |a11 = 1971|p11 = 2258 |a12 = 1981|p12 = 2085 |a13 = 1991|p13 = 2002 |a..." 7356673 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 488 |dimy = 373 |popmax = 2900 |passo1 = 500 |passo2 = 100 |a1 = 1861|p1 = 1601 |a2 = 1871|p2 = 1805 |a3 = 1881|p3 = 1814 |a4 = 1901|p4 = 1952 |a5 = 1911|p5 = 2011 |a6 = 1921|p6 = 2087 |a7 = 1931|p7 = 2191 |a8 = 1936|p8 = 2179 |a9 = 1951|p9 = 2205 |a10 = 1961|p10 = 2367 |a11 = 1971|p11 = 2258 |a12 = 1981|p12 = 2085 |a13 = 1991|p13 = 2002 |a14 = 2001|p14 = 2131 |a15 = 2011|p15 = 2822 |a16 = 2021|p16 = 2869 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> 68tscl4fr1zbnb9b8pn28ewyex2s0rd 10 3824112 7356677 2026-10-08T05:03:33Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 800 |dimy = 500 |popmax = 4500 |passo1 = 500 |passo2 = 100 |a1 = 1861|p1 = 3209 |a2 = 1871|p2 = 3636 |a3 = 1881|p3 = 3475 |a4 = 1901|p4 = 3497 |a5 = 1911|p5 = 3449 |a6 = 1921|p6 = 3699 |a7 = 1931|p7 = 3995 |a8 = 1936|p8 = 4089 |a9 = 1951|p9 = 4091 |a10 = 1961|p10 = 4307 |a11 = 1971|p11 = 4153 |a12 = 1981|p12 = 4067 |a13 = 1991|p13 = 4004 |a..." 7356677 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx = 800 |dimy = 500 |popmax = 4500 |passo1 = 500 |passo2 = 100 |a1 = 1861|p1 = 3209 |a2 = 1871|p2 = 3636 |a3 = 1881|p3 = 3475 |a4 = 1901|p4 = 3497 |a5 = 1911|p5 = 3449 |a6 = 1921|p6 = 3699 |a7 = 1931|p7 = 3995 |a8 = 1936|p8 = 4089 |a9 = 1951|p9 = 4091 |a10 = 1961|p10 = 4307 |a11 = 1971|p11 = 4153 |a12 = 1981|p12 = 4067 |a13 = 1991|p13 = 4004 |a14 = 2001|p14 = 4197 |a15 = 2002|p15 = 4217 |a16 = 2003|p16 = 4206 |a17 = 2004|p17 = 4256 |a18 = 2005|p18 = 4273 |a19 = 2006|p19 = 4311 |a20 = 2007|p20 = 4385 |a21 = 2008|p21 = 4454 |a22 = 2009|p22 = 4457 |a23 = 2010|p23 = 4438 |a24 = 2011|p24 = 4511 |a25 = 2012|p25 = 4496 |a26 = 2013|p26 = 4525 |a27 = 2014|p27 = 4472 |a28 = 2015|p28 = 4488 |a29 = 2016|p29 = 4473 |a30 = 2017|p30 = 4460 |a31 = 2018|p31 = 4482 |a32 = 2019|p32 = 4502 |a33 = 2020|p33 = 4473 |a34 = 2021|p34 = 4393 |a35 = 2022|p35 = 4389 |a36 = 2023|p36 = 4406 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> n575z6scymepnk11gt7pfyxe72s0wwg 10 3824113 7356679 2026-10-08T05:05:49Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx =588 |dimy = 373 |popmax = 30000 |passo1 = 5000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 5715 |a2 = 1871|p2 = 6157 |a3 = 1881|p3 = 6606 |a4 = 1901|p4 = 7931 |a5 = 1911|p5 = 9563 |a6 = 1921|p6 = 10212 |a7 = 1931|p7 = 11902 |a8 = 1936|p8 = 12319 |a9 = 1951|p9 = 14923 |a10 = 1961|p10 = 19059 |a11 = 1971|p11 = 23008 |a12 = 1981|p12 = 24704 |a13 = 1991|p13..." 7356679 wikitext text/x-wiki {{Wp/rgn/Demografia |titolo = {{#invoke:Wp/rgn/Var|traduci|var={{{var|RO}}}|italiano=abitanti}}: |fonte={{Wp/rgn/NoteISTAT}} |dimx =588 |dimy = 373 |popmax = 30000 |passo1 = 5000 |passo2 = 1000 |a1 = 1861|p1 = 5715 |a2 = 1871|p2 = 6157 |a3 = 1881|p3 = 6606 |a4 = 1901|p4 = 7931 |a5 = 1911|p5 = 9563 |a6 = 1921|p6 = 10212 |a7 = 1931|p7 = 11902 |a8 = 1936|p8 = 12319 |a9 = 1951|p9 = 14923 |a10 = 1961|p10 = 19059 |a11 = 1971|p11 = 23008 |a12 = 1981|p12 = 24704 |a13 = 1991|p13 = 25294 |a14 = 2001|p14 = 25892 |a15 = 2011|p15 = 28896 |a16 = 2021|p16 = 28758 }}<noinclude><references/>[[Category:Wp/rgn/Mudël Demografia]]</noinclude> 6vg44cus4205qot18ioqcdok9zn9fix 0 3824114 7356692 2026-10-08T05:20:10Z Ganjidvd 2540604 Created page with "{{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-verb form-}} {{Wt/rgn/Pn}} <ol> {{Wt/rgn/VerbForm|1|s|in|pre|verb=abadêr}} {{Wt/rgn/VerbForm|2|s|in|pre|verb=abadêr}} </ol> {{Wt/rgn/-hyph-}} ; a | béd {{Wt/rgn/-ref-}} *Rumagnôl **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Lèžar e scrìvar in Rumagnôl |ann =2023 |edi =Youcanprint |loc =Lecce |pag =105-150 |isb=9788891153234}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]]" 7356692 wikitext text/x-wiki {{Wt/rgn/-rgn-}} {{Wt/rgn/-verb form-}} {{Wt/rgn/Pn}} <ol> {{Wt/rgn/VerbForm|1|s|in|pre|verb=abadêr}} {{Wt/rgn/VerbForm|2|s|in|pre|verb=abadêr}} </ol> {{Wt/rgn/-hyph-}} ; a | béd {{Wt/rgn/-ref-}} *Rumagnôl **{{Wt/rgn/Zita lìvar |aut =Franco Ponseggi |tit =Lèžar e scrìvar in Rumagnôl |ann =2023 |edi =Youcanprint |loc =Lecce |pag =105-150 |isb=9788891153234}} [[Category:Wt/rgn]] [[Category:Wt/rgn/Paroli in rumagnôl ucidentêl]] emrq2q149vbsepgofe3lcf940eq4bu1 0 3824115 7356696 2026-10-08T05:25:00Z Darkfriseur 2609987 Created page with "[[File:Three grotesque old men with awful teeth grimacing and point Wellcome V0012066.jpg|thumb|Three grotesque old men with awful teeth grimacing and point Wellcome V0012066]] '''Boso Bobe''' nika na mota benama to so eyebe jene lao disi ma bwane bato munyengue, tobotobo o mboa bato ba benama. Boso Bobe o ponda kwan na wengue bo titi pè lambo dio, niana botolo bwé pè o mukuta mwa bomi to bito. [[Category:Wp/dua]]" 7356696 wikitext text/x-wiki [[File:Three grotesque old men with awful teeth grimacing and point Wellcome V0012066.jpg|thumb|Three grotesque old men with awful teeth grimacing and point Wellcome V0012066]] '''Boso Bobe''' nika na mota benama to so eyebe jene lao disi ma bwane bato munyengue, tobotobo o mboa bato ba benama. Boso Bobe o ponda kwan na wengue bo titi pè lambo dio, niana botolo bwé pè o mukuta mwa bomi to bito. [[Category:Wp/dua]] 4d32i4wlbdf8cwlahmi1g4z529mm8js 0 3824116 7356703 2026-10-08T05:34:26Z Darkfriseur 2609987 Created page with "[[File:Laughing boy at golden hour.jpg|thumb|Laughing boy at golden hour]] '''Yô''' lé ndé lambo di ma po bubisan mabola ma bato ba benama na beyebe, bema bolè wa nionga télè mudubu na bobisè boso. Yô lé tobotobo o niola ja la bwam lasu, la panga maboa etum na moto nu ma yô jita. [[Category:Wp/dua]]" 7356703 wikitext text/x-wiki [[File:Laughing boy at golden hour.jpg|thumb|Laughing boy at golden hour]] '''Yô''' lé ndé lambo di ma po bubisan mabola ma bato ba benama na beyebe, bema bolè wa nionga télè mudubu na bobisè boso. Yô lé tobotobo o niola ja la bwam lasu, la panga maboa etum na moto nu ma yô jita. [[Category:Wp/dua]] plcadhpf09ym8hkc5yuiazdxmnrhhzn 0 3824117 7356715 2026-10-08T05:42:27Z Brenda Namulinda 2608960 Created page with "Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] [[Category:Wp/nyn]]" 7356715 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] [[Category:Wp/nyn]] hqigtp9p4emv4q9qyvycb2les1efv5d 7356717 7356715 2026-10-08T05:42:56Z Brenda Namulinda 2608960 7356717 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == [[Category:Wp/nyn]] ftt5wtgq1e95l69v4vbkostn6etdoqm 7356730 7356717 2026-10-08T05:56:45Z Brenda Namulinda 2608960 7356730 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] [[Category:Wp/nyn]] 2q828knksjlpijisdov2ezu8elud6h6 7356731 7356730 2026-10-08T05:57:22Z Brenda Namulinda 2608960 7356731 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == [[Category:Wp/nyn]] i049st82ehfsia2s4wbqh2vni66u9rk 7356733 7356731 2026-10-08T05:58:54Z Brenda Namulinda 2608960 7356733 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] [[Category:Wp/nyn]] c1kluyu2qvscwjmw8gzxa0vd28uokgk 7356734 7356733 2026-10-08T05:59:48Z Brenda Namulinda 2608960 7356734 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] [[Category:Wp/nyn]] ngyeobzt3heyv1a31pqtb4bh5dp1jac 7356736 7356734 2026-10-08T06:00:30Z Brenda Namulinda 2608960 7356736 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == [[Category:Wp/nyn]] t2dq8dy5m0z2qq6crghjggbn7agl3h3 7356737 7356736 2026-10-08T06:01:03Z Brenda Namulinda 2608960 7356737 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] [[Category:Wp/nyn]] dv43l472w7djylw3zh0enkel72ff3oo 7356738 7356737 2026-10-08T06:01:42Z Brenda Namulinda 2608960 7356738 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] [[Category:Wp/nyn]] gt9fpr94ewoy3of1dx9hzqy08i2y00l 7356740 7356738 2026-10-08T06:05:06Z Brenda Namulinda 2608960 7356740 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == [[Category:Wp/nyn]] powb6p57jc7new4li9yh4cwuwyg5yxa 7356741 7356740 2026-10-08T06:06:19Z Brenda Namulinda 2608960 7356741 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] [[Category:Wp/nyn]] atdzedopv2eav1u3ecgqfmxz1ostsfo 7356743 7356741 2026-10-08T06:08:14Z Brenda Namulinda 2608960 7356743 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] [[Category:Wp/nyn]] q34hnq0x45fksg467ymafz7mvldejkm 7356745 7356743 2026-10-08T06:08:54Z Brenda Namulinda 2608960 7356745 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == [[Category:Wp/nyn]] pxwve0ki9gmsri223xszag9mbf78b7b 7356746 7356745 2026-10-08T06:09:14Z Brenda Namulinda 2608960 7356746 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan [[Category:Wp/nyn]] p4mlc596oqirpe3wloo4nynmmbjsjtp 7356748 7356746 2026-10-08T06:11:06Z Brenda Namulinda 2608960 7356748 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.[1][2][3][4] == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 47jrz7nzcsrjwghv1nxpi87yaaw9z4x 7356750 7356748 2026-10-08T06:11:56Z Brenda Namulinda 2608960 7356750 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref>"Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 9d1r5dw1ohiyzy5eddcbuvh0b0qaaut 7356753 7356750 2026-10-08T06:13:18Z Brenda Namulinda 2608960 7356753 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] pnrzvb3omv6j0lxf5gs9uoh2hph3q8i 7356754 7356753 2026-10-08T06:14:22Z Brenda Namulinda 2608960 7356754 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor". ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] e90cfaoniepozgj1rxhzbydcbwv43k4 7356756 7356754 2026-10-08T06:15:44Z Brenda Namulinda 2608960 7356756 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] sbio4gucexdngy2dq1aibiikzl1c2s8 7356758 7356756 2026-10-08T06:16:15Z Brenda Namulinda 2608960 7356758 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>"Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] qnmzfiq2lmtya5febtst91vqr60j6k8 7356759 7356758 2026-10-08T06:16:41Z Brenda Namulinda 2608960 7356759 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 2ll6sqichkdrk9pi2l7rnfxtjk82ig2 7356761 7356759 2026-10-08T06:17:26Z Brenda Namulinda 2608960 7356761 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>"Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki". NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] rvcbh5gmmny5p0emcob577xpo4pbrm6 7356764 7356761 2026-10-08T06:19:07Z Brenda Namulinda 2608960 7356764 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu Uganda kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] s2jkk073sjk9i168dtn0mupqjdvgmgr 7356766 7356764 2026-10-08T06:19:32Z Brenda Namulinda 2608960 7356766 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.[1] == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 24410anv7drugj2anu34bbllzwedq4x 7356769 7356766 2026-10-08T06:19:59Z Brenda Namulinda 2608960 7356769 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.[1] Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] rlqqq2r3pgqu22acsntqpbvbzny0lub 7356770 7356769 2026-10-08T06:20:44Z Brenda Namulinda 2608960 7356770 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.[5][6] == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] oxclko3s1bc5k2hlvakv7vyprbur8y4 7356772 7356770 2026-10-08T06:21:33Z Brenda Namulinda 2608960 7356772 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage". ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] ikc4te0yaze4m3c1o0x99s7ocz3j3uv 7356773 7356772 2026-10-08T06:22:09Z Brenda Namulinda 2608960 7356773 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 47at3blqfi2mimrmlyn413d67meebeu 7356775 7356773 2026-10-08T06:23:07Z Brenda Namulinda 2608960 7356775 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>"Tooro Kingdom, here is the love of my life". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] d0cxqpc1xhr1pzef1ortngv8pbs93xr 7356785 7356775 2026-10-08T06:30:59Z Brenda Namulinda 2608960 7356785 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.[1] Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 61f137jxswjhgi25glje35zga8jsaej 7356789 7356785 2026-10-08T06:35:49Z Brenda Namulinda 2608960 7356789 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.[2][4] Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 60gmahra41aahs91voeu9paafkg66b0 7356790 7356789 2026-10-08T06:36:06Z Brenda Namulinda 2608960 7356790 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] d8cs7rfpw57tb8kpdyx046e8vp16jrr 7356791 7356790 2026-10-08T06:36:19Z Brenda Namulinda 2608960 7356791 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.[7][8][9][10] == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] igr219n0fm8tzfop91uf2yf40mod28m 7356792 7356791 2026-10-08T06:37:07Z Brenda Namulinda 2608960 7356792 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>"Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor". Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 12n35xva9uxl10vb83fxsqfwyvxusy7 7356793 7356792 2026-10-08T06:38:53Z Brenda Namulinda 2608960 7356793 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 2t1knrf9qesg8zx8dmwpihra35tpcc5 7356795 7356793 2026-10-08T06:39:29Z Brenda Namulinda 2608960 7356795 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King". The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] fph4sr68qysxz8lw7cmuni3u0zwj7hw 7356797 7356795 2026-10-08T06:42:30Z Brenda Namulinda 2608960 7356797 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 50wnky5l6rjl4b3xgw4fm70wzvqa2f9 7356799 7356797 2026-10-08T06:44:54Z Brenda Namulinda 2608960 7356799 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>"George Kamurasi elected to succeed King Oyo". ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 77ahfri881hwmokczoc6upvqykineb6 7356802 7356799 2026-10-08T06:46:31Z Brenda Namulinda 2608960 7356802 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 5ykkerhggp7i0nbhyqcwhsgv82r8lcp 7356803 7356802 2026-10-08T06:48:23Z Brenda Namulinda 2608960 7356803 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>"Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 79hd51ayg2ngdn2s5qrb4xnijwqaim1 7356807 7356803 2026-10-08T06:50:05Z Brenda Namulinda 2608960 7356807 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.[11] Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] jwu3c1rulnmlv1wzq1hb3vn6bx15x80 7356810 7356807 2026-10-08T06:51:29Z Brenda Namulinda 2608960 7356810 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King". The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] thvmprk0qh9n2qd7yvmciqhwr51vh9h 7356812 7356810 2026-10-08T06:51:53Z Brenda Namulinda 2608960 7356812 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). [https://observer.ug/news/musuugas-sons-reject-kijanangoma-as-new-tooro-king/ "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King".] The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda Sam Mayanja, barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] tbnn4bo065noyffgr88z260mdsrt019 7356814 7356812 2026-10-08T06:52:23Z Brenda Namulinda 2608960 7356814 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). [https://observer.ug/news/musuugas-sons-reject-kijanangoma-as-new-tooro-king/ "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King".] The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda [[Wp/nyn/Sam Mayanja|Sam Mayanja]], barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.[7][12][13] Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 1tu8e1czzbsqcyli23nxhdrjrqwtsm2 7356816 7356814 2026-10-08T06:53:05Z Brenda Namulinda 2608960 7356816 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref name=":4">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). [https://observer.ug/news/musuugas-sons-reject-kijanangoma-as-new-tooro-king/ "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King".] The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda [[Wp/nyn/Sam Mayanja|Sam Mayanja]], barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.<ref name=":4" /> Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] dypomm943zxknoygv620nufuhz2cilq 7356817 7356816 2026-10-08T06:54:12Z Brenda Namulinda 2608960 7356817 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref name=":4">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). [https://observer.ug/news/musuugas-sons-reject-kijanangoma-as-new-tooro-king/ "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King".] The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda [[Wp/nyn/Sam Mayanja|Sam Mayanja]], barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.<ref name=":4" /><ref>Centre, Uganda Media. "Uganda Media Centre One Government, One Voice". Uganda Media Centre. Retrieved 15 September 2026.</ref> Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] r7fcdldqf834kwheabhe0hzk0ncob35 7356819 7356817 2026-10-08T06:54:53Z Brenda Namulinda 2608960 7356819 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref name=":4">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). [https://observer.ug/news/musuugas-sons-reject-kijanangoma-as-new-tooro-king/ "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King".] The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda [[Wp/nyn/Sam Mayanja|Sam Mayanja]], barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.<ref name=":4" /><ref>Centre, Uganda Media. [https://mediacentre.go.ug/ "Uganda Media Centre One Government, One Voice".] Uganda Media Centre. Retrieved 15 September 2026.</ref> Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 2ci2lrvp05d5ejuuqoevhs1ph9rhrc3 7356820 7356819 2026-10-08T06:55:20Z Brenda Namulinda 2608960 7356820 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref name=":4">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). [https://observer.ug/news/musuugas-sons-reject-kijanangoma-as-new-tooro-king/ "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King".] The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda [[Wp/nyn/Sam Mayanja|Sam Mayanja]], barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.<ref name=":4" /><ref>Centre, Uganda Media. [https://mediacentre.go.ug/ "Uganda Media Centre One Government, One Voice".] Uganda Media Centre. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>"Oyo's will should guide succession–AG". Monitor. 14 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] lr75eraugmcwf1yhzn6ctohhk7i6de2 7356822 7356820 2026-10-08T06:55:41Z Brenda Namulinda 2608960 7356822 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref name=":4">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). [https://observer.ug/news/musuugas-sons-reject-kijanangoma-as-new-tooro-king/ "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King".] The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda [[Wp/nyn/Sam Mayanja|Sam Mayanja]], barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.<ref name=":4" /><ref>Centre, Uganda Media. [https://mediacentre.go.ug/ "Uganda Media Centre One Government, One Voice".] Uganda Media Centre. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/oyo-s-will-should-guide-succession-ag-5594286 "Oyo's will should guide succession–AG]". Monitor. 14 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.[12][14] == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 60xgb4rbj5ujqtmx2v03wnndictuve7 7356904 7356822 2026-10-08T08:02:23Z Brenda Namulinda 2608960 7356904 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref name=":4">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). [https://observer.ug/news/musuugas-sons-reject-kijanangoma-as-new-tooro-king/ "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King".] The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda [[Wp/nyn/Sam Mayanja|Sam Mayanja]], barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.<ref name=":4" /><ref name=":5">Centre, Uganda Media. [https://mediacentre.go.ug/ "Uganda Media Centre One Government, One Voice".] Uganda Media Centre. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/oyo-s-will-should-guide-succession-ag-5594286 "Oyo's will should guide succession–AG]". Monitor. 14 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.<ref name=":5" /> == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] 4vtivevb7a8m443pnfksd8qyiow74ph 7356907 7356904 2026-10-08T08:02:47Z Brenda Namulinda 2608960 7356907 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref name=":4">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). [https://observer.ug/news/musuugas-sons-reject-kijanangoma-as-new-tooro-king/ "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King".] The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda [[Wp/nyn/Sam Mayanja|Sam Mayanja]], barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.<ref name=":4" /><ref name=":5">Centre, Uganda Media. [https://mediacentre.go.ug/ "Uganda Media Centre One Government, One Voice".] Uganda Media Centre. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/oyo-s-will-should-guide-succession-ag-5594286 "Oyo's will should guide succession–AG]". Monitor. 14 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.<ref name=":5" /><ref>"King Oyo's final journey ends at Karambi as Tooro succession unfolds". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] bqmh7gp0vllvn0qu0jc9b1459uor7b6 7356910 7356907 2026-10-08T08:03:11Z Brenda Namulinda 2608960 7356910 wikitext text/x-wiki Omujwera Musuuga (Omusuuga nainga Musuuga) Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki (owazairwe 1946) n'omwebembezi w'eby'obuhangwa omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kandi niwe mukuru w'obugabe bw'ekika kya Babiito, obugabe oburiho obwa Tooro Kingdom omu burengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":1">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musuuga-the-man-overseeing-oyo-s-funeral-and-succession-rites-5578822 "Musuuga: The man overseeing Oyo's funeral and succession rites]". Monitor. 1 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":2">Asiimwe, Wilson (30 August 2026). [https://www.newvision.co.ug/category/news/tooro-royal-clan-sets-up-21-member-committee-NV_239733_082026 "News: Tooro royal clan sets up 21-member committee to select King Oyo successor"]. ''New Vision''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://ugandaradionetwork.net/story/renovation-of-tooro-royal-tombs-stalls "Renovation of Tooro Royal Tombs Stalls]". Uganda Radionetwork. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref name=":3">[https://ntv.co.ug/tag/charles-keith-kayondo-kamurasi-akiiki "Charles Keith Kayondo Kamurasi Akiiki"]. NTV Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'oburugo bw'obugabe == Kamurasi akazaarwa Rukirabasaija Sir George David Matthew Kamurasi Rukidi III, owaheereize nk'Omukama wa Tooro ow'omurundi gwa 11 kuruga 1928 kuhisya 1965, hamwe na Omugo Leah Ngaju Gaju, owaabaire ari omuzaarwa w'obugabe ow'omu runyiriri rwa Babiito orw'obugabe bwa Bunyoro-Kitara oburi haihi kandi omwijukuru wa Omukama Sir Tito Winyi IV.<ref name=":1" /> == Omurimo gw'obuhangwa == Kamurasi akafooka Omusuuga, omukuru w'ekika ky'obugabe ekya Babiito, okuronda kw'obuhangwa okwakozirwe Omukama. Akatunga ofiisi kuruga aha ishenkuru we, Keith Kagoro, kandi akatooranwa Omukama owafiire Patrick Kaboyo omuri 1993.<ref name=":1" /> Akaba aine akakwate omu magara ga Omukama Oyo kuruga omu buto, kandi akaba ari omwe aha bantu abaaragiirwe obujunaanizibwa bw'okureeberera omugabe muto ahanyima ya Oyo kuhinduka Omukama aha myaka eshatu. Aketaba omu mikoro eyabaire eriho obu Oyo yaatongozibwa omuri 1995.<ref name=":1" /> Kamurasi nawe naajwekyera ekika ky'obugabe ekya Babiito omu nshonga ezirikukwata aha bugabe. Nk'eky'okureeberaho, omuri 2013 akashabwa eishengyero rya Tooro Kingdom nk'omutwe gw'ekika ky'obugabe, arikukwata aha nshonga ezirikukwata aha bushwere bwa Princess Ruth Komuntale.<ref>Writer, Staff (13 November 2013). [https://redpepper.co.ug/tooro-parliament-summons-komuntale-uncle-to-explain-failed-marriage/28234/ "Tooro Parliament Summons Komuntale Uncle To Explain Failed Marriage"]. ''ONLINE''. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-kingdom-here-is-the-love-of-my-life-1530286 "Tooro Kingdom, here is the love of my life]". ''Monitor''. 23 January 2021. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Omurimo ogwakuratiire okufa kwa King Oyo == Bwanyima y'okufa kwa King Oyo aha 27 Okwamunaana 2026, Kamurasi nk'Omusuuga akatwara omu maisho okuziika hamwe n'omuringo gw'okuhindura obutegyeki kurabira omu kwebembera enkiiko ezirikukwata aha mihanda y'obuhangwa erikukwata aha kuziika kwa King hamwe n'okuhindura obutegyeki. Akakora akakiiko k'abantu 21 akarimu abakuru b'ekika kya Babiito kureeberera okumanya ow'okumusikira.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Aha 4 September 2026, Kamurasi akakurira orukiiko rw'ekihama orwa Royal Succession Committee aha Fort Motel omuri Fort Portal. Omu rukiiko, akakiiko kakatoorana Prince Edward Rukidi Kijjanangoma, omunyabuzaare wa King Oyo kandi memba w'omushekye gw'obuhangwa ogw'okuhindura obugabe, nk'omugabe omusya w'Obukama bwa Tooro. Encwamu ekakorwa omu muringo gw'okureeta eki kyayetsirwe ngu niyo yaabaire eri ekyahererukireyo kuba ekiragiro kya King Oyo owafiire.<ref name=":4">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-at-crossroads-as-questions-hang-over-king-oyo-s-successor-5576928 "Tooro at crossroads as questions hang over King Oyo's successor"]. Monitor. 31 August 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>Independent, The (12 September 2026). [https://www.independent.co.ug/musuuga-reaffirms-kijanangomas-selection-as-tooro-king/ "Musuuga reaffirms Kijanangoma's selection as Tooro King".] The Independent Uganda. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.pulse.ug/story/george-kamurasi-succeeds-king-oyo-tooro-2026090419215617376 "George Kamurasi elected to succeed King Oyo"]. ''Pulse Uganda''. 4 September 2026. Retrieved 8 October 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tooro-s-new-king-is-edward-kijanangoma-musuuga-declares-as-royal-family-steers-clear-of-succession-5592728 "Tooro's new King is Edward Kijanangoma, Musuuga declares as royal family steers clear of succession]". Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Eby'obugabe hamwe n'okwahukana omu bitongore == Okumariirira kwa Kamurasi okuhakanisa ebyabaire nibigambwa ngu nikyo kyabaire kiri ekigyendererwa kya King Oyo kukareetaho entongane. Ebiro 10 Okwamwenda 2026, abatabani be Prince Patrick Mpuuga na Prince Solomon Nyaika bakahenda ebiragiro, barikugira ngu hariho okukoresa abantu abandi kandi barikworeka obwesigwa bwabo aha kigyendererwa ky'omugabe owafiire eky'okutoorana omusika muto.<ref>URN (10 September 2026). [https://observer.ug/news/musuugas-sons-reject-kijanangoma-as-new-tooro-king/ "Musuuga's sons reject Kijanangoma as new Tooro King".] The Observer Media Ltd. Retrieved 15 September 2026.</ref> Abakuru b'ekika kya Tooro Babiito omu bwire bumwe bakanga obuhabuzi kuruga owa Attorney General wa Uganda [[Wp/nyn/Sam Mayanja|Sam Mayanja]], barikwanga abatabani ba Kamurasi ahabw'enshonga ngu engyenderwaho ya Tooro terikwikiriza omugabe aine ishe ohuriire. Oihireho okuhakanisibwa kuruga ahari Queen Mother Best Kemigisa, Princess Ruth Komuntale, hamwe na Princess Elizabeth Bagaaya, Kamurasi akaraganisa ebiro 14 Okwamwenda ngu ekika kikaba nikiija kugumizamu kushagika Queen Mother kandi kirikuguma kiine enteekateeka yaakyo ey'obwebembezi.<ref name=":4" /><ref name=":5">Centre, Uganda Media. [https://mediacentre.go.ug/ "Uganda Media Centre One Government, One Voice".] Uganda Media Centre. Retrieved 15 September 2026.</ref><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/oyo-s-will-should-guide-succession-ag-5594286 "Oyo's will should guide succession–AG]". Monitor. 14 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> Aha 12 September, Kamurasi akareeberera okuziika kwa King Oyo aha Karambi Royal Tombs. Aha 15 September, akateeraho orukurato rwa Tooro Supreme Council (Orukurato) aha Muchwa Headquarters omuri Fort Portal. Ahagati y'ebihandiiko by'okuburaho ebishumuruzo by'obugabe, akarangirira Omunyiginya w'Obukama Edward Rukidi Nyabongo (kandi orikumanywa nka Prince Edward Kijanangoma nainga George Desmond Kamurasi) nk'Omukama wa 13 owa Tooro, yaikiriza ekika kya Babiito kutandika entebeekanisa z'okutwara obugabe.<ref name=":5" /><ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/king-oyo-s-final-journey-ends-at-karambi-as-tooro-succession-unfolds-5592918 "King Oyo's final journey ends at Karambi as Tooro succession unfolds".] Monitor. 12 September 2026. Retrieved 15 September 2026.</ref> == Reeba n'ebindi == * Rukidi III of Tooro * Olimi III of Tooro * Nyabongo I of Tooro * Biito clan == Eby'okureeberaho == [[Category:Wp/nyn]] ixfgqzy3iuvpr8lgqv43t5dfsd3cyaj 0 3824118 7356719 2026-10-08T05:44:39Z Shams948 77520 Wt/azb/چال یارادیلیر 7356719 wikitext text/x-wiki == چال== {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # چال← بیر معناسی [[Wt/azb/قوی|قوی]]، [[Wt/azb/قویو|قویو]] یادا چال کی یئرده قازیلار سو چیخماقیچی← [[Wt/azb/چالدی|چالدی]]، [[Wt/azb/چالدیر چالدیر|چالدیر چالدیر]]. #چال← چالماق، دؤزالا چال، دؤممَک چال، یئره چال. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتین: quyu * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/well|well]] * تورکییه : چال * عربجه : * فارسجا: چاه. بنواز * باهار دیلی: چال {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[Category:Wt/azb/اسکی تورکجه]] [[Category:Wt/azb/باهار دیله]] [[En:well]] 3n2dq52baocmuto86bfutjag2vgk0k8 0 3824119 7356727 2026-10-08T05:51:41Z Darkfriseur 2609987 Created page with "[[File:Wood planks firestop (01).jpg|thumb|Wood planks firestop (01)]] '''Ebambu''' yé ndé elongisan é wekabe na ebomgo'a matina ma ma sobè o yidi. Ebambu yé mwenya jita é mongwane o niola loga la miolongi, tample, miolo, na mambo jita o bwam la mota benama na niam ka bo, lonon... [[Category:Wp/dua]]" 7356727 wikitext text/x-wiki [[File:Wood planks firestop (01).jpg|thumb|Wood planks firestop (01)]] '''Ebambu''' yé ndé elongisan é wekabe na ebomgo'a matina ma ma sobè o yidi. Ebambu yé mwenya jita é mongwane o niola loga la miolongi, tample, miolo, na mambo jita o bwam la mota benama na niam ka bo, lonon... [[Category:Wp/dua]] 79219movi0sueu7eirpwt42bb6v8xek 0 3824120 7356728 2026-10-08T05:53:18Z Sivakosaran 526860 Created page with "'''வட மாகாணம்''' இலங்கையின் ஒன்பது மாகாணங்களில் ஒன்றாகும். இலங்கையின் வடக்குப் பகுதியில் அமைந்துள்ள இம்மாகாணத்தின் தலைநகரம் [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]] ஆகும். தமிழ் மொழியையும்..." 7356728 wikitext text/x-wiki '''வட மாகாணம்''' இலங்கையின் ஒன்பது மாகாணங்களில் ஒன்றாகும். இலங்கையின் வடக்குப் பகுதியில் அமைந்துள்ள இம்மாகாணத்தின் தலைநகரம் [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]] ஆகும். தமிழ் மொழியையும் தமிழர் பண்பாட்டையும் முதன்மையாகக் கொண்ட இப்பகுதியில் பழமையான இந்துக் கோயில்கள், வரலாற்றுக் கோட்டைகள், தொல்லியல் சின்னங்கள், நீண்ட கடற்கரைகள், தீவுகள், பறவைகள் சரணாலயங்கள் மற்றும் விவசாயக் கிராமங்கள் ஆகியவற்றைக் காணலாம். இலங்கை உள்நாட்டுப் போரினால் வட மாகாணம் பெருமளவில் பாதிக்கப்பட்டது. 2009ஆம் ஆண்டில் போர் முடிவடைந்த பின்னர் சாலைகள், தொடருந்துப் பாதைகள், கட்டடங்கள் மற்றும் பிற உட்கட்டமைப்புகள் மீளக் கட்டமைக்கப்பட்டுள்ளன. வட மாகாணத்தின் வரலாறு, பண்பாடு, இயற்கை மற்றும் மக்களின் வாழ்க்கை முறையை அறிந்துகொள்ள விரும்பும் பயணிகளுக்கு இப்பகுதி பல்வேறு அனுபவங்களை வழங்குகிறது. == நகரங்கள் == * [[Wy/ta/யாழ்ப்பாணம்|யாழ்ப்பாணம்]] – வட மாகாணத்தின் தலைநகரமும் தமிழர் பண்பாட்டின் முக்கிய மையமும் ஆகும். நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில், யாழ்ப்பாணக் கோட்டை, யாழ்ப்பாணப் பொது நூலகம் மற்றும் சுற்றியுள்ள தீவுகளுக்காக அறியப்படுகிறது. * [[Wy/ta/மன்னார்|மன்னார்]] – மன்னார் தீவில் அமைந்துள்ள வரலாற்று நகரம். பழைய கோட்டை, பாவோபாப் மரம், கடற்கரைகள், பறவைகள் மற்றும் அருகிலுள்ள திருக்கேதீஸ்வரம் ஆகியவற்றுக்காக அறியப்படுகிறது. * [[Wy/ta/கிளிநொச்சி|கிளிநொச்சி]] – வன்னிப் பகுதியில் ஏ9 நெடுஞ்சாலையில் அமைந்துள்ள முக்கிய விவசாய நகரம். இரணைமடுக் குளம் மற்றும் உள்நாட்டுப் போருடன் தொடர்புடைய நினைவிடங்கள் இப்பகுதியில் உள்ளன. * [[Wy/ta/வவுனியா|வவுனியா]] – வட மாகாணத்தின் தெற்குப் பகுதியில் அமைந்துள்ள முக்கிய போக்குவரத்து மற்றும் வணிக நகரம். கொழும்பிலிருந்து வடக்கே செல்லும் சாலை மற்றும் தொடருந்துப் பாதைகளின் முக்கிய சந்திப்பு நகரமாக விளங்குகிறது. * [[Wy/ta/முல்லைத்தீவு|முல்லைத்தீவு]] – வடகிழக்குக் கடற்கரையில் அமைந்துள்ள நகரம். கடற்கரைகள், நந்திக்கடல் நீரேரி மற்றும் உள்நாட்டுப் போரின் இறுதிக்கட்ட வரலாற்றுடன் தொடர்புடைய இடங்களுக்காக அறியப்படுகிறது. == பிற சுற்றுலாத் தலங்கள் == * [[Wy/ta/நெடுந்தீவு|நெடுந்தீவு]] – யாழ்ப்பாணத்திற்கு மேற்கே அமைந்துள்ள தீவு. சுதந்திரமாகச் சுற்றித்திரியும் குதிரைகள், பழைய கோட்டையின் இடிபாடுகள், பவளக்கற்களால் அமைக்கப்பட்ட மதில்கள் மற்றும் தனித்துவமான நிலப்பரப்புகளுக்காக அறியப்படுகிறது. * [[Wy/ta/கசூரினா கடற்கரை|கசூரினா கடற்கரை]] – காரைதீவில், காரைநகருக்கு அருகில் அமைந்துள்ள மணற்கடற்கரை. யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் பிரபலமான கடற்கரைகளில் ஒன்று. * [[Wy/ta/நயினாதீவு|நயினாதீவு]] – நாகபூசணி அம்மன் கோவில் மற்றும் நாகதீப பௌத்த விகாரை ஆகியவற்றைக் கொண்ட புனிதத் தீவு. * [[Wy/ta/தலைமன்னார்|தலைமன்னார்]] – மன்னார் தீவின் மேற்குப் பகுதியில் அமைந்துள்ள கடலோர ஊர். கலங்கரை விளக்கம், பழைய இறங்குதுறை மற்றும் ஆதாம் பாலத்திற்கு அருகிலுள்ள கடற்கரைப் பகுதிகளைக் காணலாம். * [[Wy/ta/திருக்கேதீஸ்வரம்|திருக்கேதீஸ்வரம்]] – மன்னார் மாவட்டத்தில் அமைந்துள்ள பழமையான சிவன் கோவில். இலங்கையின் பஞ்ச ஈஸ்வரங்களில் ஒன்றாகப் போற்றப்படுகிறது. * [[Wy/ta/மடு|மடு]] – மடு மாதா திருத்தலத்திற்காக அறியப்படும் கத்தோலிக்கப் புனிதத் தலம். * [[Wy/ta/வங்காலை|வங்காலை]] – மன்னார் மாவட்டத்தில் அமைந்துள்ள சர்வதேச முக்கியத்துவம் வாய்ந்த ஈரநிலமும் பறவைகள் சரணாலயமும் ஆகும். == அறிந்து கொள்ளுங்கள் == === வரலாறு === வட மாகாணம் நீண்ட வரலாற்றையும் தனித்துவமான பண்பாட்டு மரபுகளையும் கொண்டுள்ளது. யாழ்ப்பாணக் குடாநாடு பண்டைய காலத்திலிருந்தே தென்னிந்தியாவுடன் கடல் வணிகம், சமயம் மற்றும் பண்பாட்டு உறவுகளைக் கொண்டிருந்தது. 13ஆம் நூற்றாண்டில் உருவான யாழ்ப்பாண இராச்சியம் வட இலங்கையின் முக்கிய அரசியல் அமைப்பாக விளங்கியது. நல்லூரைத் தலைநகரமாகக் கொண்டிருந்த இந்த இராச்சியம் முத்து, யானைகள் உள்ளிட்ட பொருட்களின் வணிகத்தின் மூலம் செல்வாக்குப் பெற்றது. 1619ஆம் ஆண்டில் போர்த்துக்கேயர் யாழ்ப்பாண இராச்சியத்தைக் கைப்பற்றினர். பின்னர் வட இலங்கையின் பல பகுதிகள் ஒல்லாந்தர் மற்றும் பிரித்தானியரின் ஆட்சிக்குட்பட்டன. இக்காலங்களின் வரலாற்றுச் சுவடுகளை யாழ்ப்பாணம், மன்னார் மற்றும் பிற பகுதிகளிலுள்ள கோட்டைகள், தேவாலயங்கள் மற்றும் பழைய கட்டடங்களில் காணலாம். 1983 முதல் 2009 வரை நடைபெற்ற இலங்கை உள்நாட்டுப் போரினால் வட மாகாணம் கடுமையாகப் பாதிக்கப்பட்டது. பலர் இடம்பெயர்ந்தனர்; நகரங்கள், கிராமங்கள் மற்றும் உட்கட்டமைப்புகள் சேதமடைந்தன. போரின் முடிவுக்குப் பின்னர் பல பகுதிகள் மீளக் கட்டமைக்கப்பட்டுள்ளன. இருப்பினும் போரின் சமூக, பொருளாதார மற்றும் மனிதாபிமான விளைவுகள் இப்பகுதியின் அண்மைக்கால வரலாற்றில் முக்கிய இடத்தைப் பெறுகின்றன. === நிலப்பரப்பு === வட மாகாணம் யாழ்ப்பாணம், கிளிநொச்சி, மன்னார், முல்லைத்தீவு, வவுனியா ஆகிய ஐந்து மாவட்டங்களைக் கொண்டுள்ளது. யாழ்ப்பாணக் குடாநாடு வட மாகாணத்தின் அதிக மக்கள் செறிவுள்ள பகுதியாகும். இது பிரதான நிலப்பகுதியுடன் ஆனையிறவு வழியாக இணைக்கப்பட்டுள்ளது. யாழ்ப்பாணத்தைச் சுற்றி நெடுந்தீவு, நயினாதீவு, புங்குடுதீவு, வேலணை, காரைதீவு உள்ளிட்ட பல தீவுகள் அமைந்துள்ளன. யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டிற்குத் தெற்கே உள்ள பரந்த நிலப்பகுதி பொதுவாக '''வன்னி''' என அழைக்கப்படுகிறது. வன்னியில் விவசாய நிலங்கள், காடுகள், குளங்கள், நீரேரிகள் மற்றும் கடற்கரைப் பகுதிகள் காணப்படுகின்றன. இரணைமடு போன்ற பெரிய நீர்ப்பாசனக் குளங்கள் இப்பகுதியின் விவசாயத்தில் முக்கிய பங்கு வகிக்கின்றன. வட மாகாணத்தின் மேற்கில் பாக்கு நீரிணையும் மன்னார் வளைகுடாவும், கிழக்கில் வங்காள விரிகுடாவும் அமைந்துள்ளன. === மக்கள் மற்றும் பண்பாடு === வட மாகாணத்தில் தமிழ் மொழி முதன்மையாகப் பேசப்படுகிறது. தமிழர்கள் பெரும்பான்மையாக வாழ்கின்றனர். முஸ்லிம் மற்றும் சிங்கள சமூகத்தினரும் மாகாணத்தின் பல்வேறு பகுதிகளில் வாழ்கின்றனர். இந்துக் கோயில்கள் வட மாகாணத்தின் பண்பாட்டில் முக்கிய இடம் பெறுகின்றன. நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில், நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவில், திருக்கேதீஸ்வரம் போன்றவை முக்கிய வழிபாட்டுத் தலங்களாகும். கிறித்தவ தேவாலயங்களும் இப்பகுதியில் முக்கியத்துவம் பெறுகின்றன. குறிப்பாக மன்னார் மாவட்டத்திலுள்ள மடு மாதா திருத்தலம் நாடு முழுவதிலிருந்தும் பக்தர்களை ஈர்க்கிறது. பனை மரம் வட மாகாணத்தின் குறிப்பிடத்தக்க அடையாளங்களில் ஒன்றாகும். பனையிலிருந்து தயாரிக்கப்படும் உணவுப் பொருட்கள், கைவினைப் பொருட்கள் மற்றும் பிற பொருட்கள் உள்ளூர் வாழ்க்கையுடன் நெருங்கிய தொடர்புடையவை. === காலநிலை === வட மாகாணம் பொதுவாக வெப்பமான, ஒப்பீட்டளவில் வறண்ட காலநிலையைக் கொண்டுள்ளது. டிசம்பர் முதல் மார்ச் வரையிலான காலம் பொதுவாகப் பயணத்திற்கு வசதியானது. அக்டோபர் முதல் ஜனவரி வரையிலான வடகிழக்குப் பருவமழைக் காலத்தில் பல பகுதிகளில் மழை பெய்யக்கூடும். ஏப்ரல் முதல் செப்டம்பர் வரை பகல் நேரத்தில் வெப்பம் அதிகமாக இருக்கலாம். வெளிப்புற இடங்களைப் பார்வையிட அதிகாலை மற்றும் மாலை நேரங்கள் ஏற்றவை. == செல்லுங்கள் == === விமானத்தில் === {{Wy/ta/Go | name=யாழ்ப்பாணம் சர்வதேச விமான நிலையம் | alt=பலாலி விமான நிலையம் | address=பலாலி, யாழ்ப்பாண மாவட்டம் | wikidata=Q7390742 | content=யாழ்ப்பாணத்திற்கு வடக்கே பலாலியில் அமைந்துள்ள சர்வதேச விமான நிலையம். இந்தியாவின் தமிழ்நாட்டிலுள்ள நகரங்களுடன் விமானச் சேவைகள் கிடைக்கக்கூடும். விமான நிறுவனங்கள், சேவை நாட்கள் மற்றும் நேர அட்டவணைகளைப் பயணத்திற்கு முன் சரிபார்க்கவும். }} === தொடருந்தில் === கொழும்பிலிருந்து வட மாகாணத்திற்கு தொடருந்தில் செல்லலாம். வடக்குத் தொடருந்துப் பாதை அனுராதபுரம், வவுனியா, கிளிநொச்சி வழியாக யாழ்ப்பாணத்தை இணைக்கிறது. மன்னார் மற்றும் தலைமன்னார் பகுதிகளுக்குச் செல்ல மதவாச்சியில் பிரியும் தொடருந்துப் பாதையைப் பயன்படுத்தலாம். தொடருந்துச் சேவைகளின் எண்ணிக்கையும் நேர அட்டவணைகளும் மாறக்கூடும். பயணத்திற்கு முன் [https://www.railway.gov.lk/ இலங்கை தொடருந்துத் திணைக்களத்தின்] தகவல்களைச் சரிபார்க்கவும். === பேருந்தில் === கொழும்பு, அனுராதபுரம், திருகோணமலை உள்ளிட்ட இலங்கையின் பல நகரங்களிலிருந்து வட மாகாணத்திற்குப் பேருந்துகள் இயக்கப்படுகின்றன. ஏ9 நெடுஞ்சாலை வவுனியா, கிளிநொச்சி, யாழ்ப்பாணம் ஆகிய நகரங்களை இணைக்கும் முக்கிய போக்குவரத்துப் பாதையாகும். ஏ32 வீதி யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து பூநகரி, முழங்காவில் வழியாக மன்னார் நோக்கிச் செல்லும் மாற்றுப் பாதையாகும். அரச மற்றும் தனியார் பேருந்துச் சேவைகள் கிடைக்கின்றன. நீண்டதூரப் பயணங்களுக்கு முன்பதிவு வசதிகளும் சில சேவைகளில் உள்ளன. === கப்பலில் === இந்தியாவின் நாகப்பட்டினத்திற்கும் யாழ்ப்பாண மாவட்டத்திலுள்ள காங்கேசன்துறைக்கும் இடையே பயணிகள் கப்பல் சேவை உள்ளது. கடல் நிலைமை, பருவகாலம் மற்றும் இயக்க ஏற்பாடுகளுக்கு ஏற்ப சேவைகள் மாறக்கூடும். இந்தப் பயணம் சர்வதேச எல்லையைக் கடப்பதால் செல்லுபடியாகும் கடவுச்சீட்டு மற்றும் தேவையான நுழைவு அனுமதிகள் அவசியம். பயணத்திற்கு முன் கப்பல் சேவை இயங்குகிறதா என்பதை உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளுங்கள். === வாடகை வாகனத்தில் === கொழும்பு மற்றும் இலங்கையின் பிற பகுதிகளிலிருந்து வட மாகாணத்திற்கு சாலை வழியாகச் செல்லலாம். ஏ9 நெடுஞ்சாலை வடக்கிற்கான முக்கிய சாலை இணைப்பாகும். குடும்பமாகப் பயணிப்பவர்களுக்கும் ஒரே பயணத்தில் பல இடங்களைப் பார்வையிட விரும்புபவர்களுக்கும் வாடகை வாகனம் வசதியானது. == சுற்றிப் பாருங்கள் == வட மாகாணத்தின் முக்கிய நகரங்களுக்கு இடையே பேருந்துச் சேவைகள் உள்ளன. யாழ்ப்பாணம், கிளிநொச்சி, வவுனியா, மன்னார் போன்ற நகரங்களுக்கு தொடருந்து அல்லது பேருந்தில் செல்லலாம். நகரங்களுக்குள் முச்சக்கரவண்டிகள் பொதுவாகக் கிடைக்கின்றன. நகரங்களுக்கு வெளியே உள்ள கடற்கரைகள், கோயில்கள், தொல்லியல் இடங்கள் மற்றும் கிராமப்புறப் பகுதிகளுக்குச் செல்ல வாடகை வாகனம் அல்லது மோட்டார் சைக்கிள் வசதியாக இருக்கும். யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டில் மிதிவண்டியும் குறுகிய தூரப் பயணங்களுக்கு ஏற்றது. இருப்பினும் வெப்பம் அதிகமாக இருக்கும் நேரங்களில் நீண்ட தூரம் மிதிவண்டியில் செல்வதைத் தவிர்ப்பது நல்லது. === தீவுகளுக்குச் செல்லுதல் === யாழ்ப்பாணத்திற்கு மேற்கே உள்ள சில தீவுகளுக்கு பாலங்கள் மற்றும் தரைப்பாதைகள் வழியாகச் செல்லலாம். நயினாதீவு, நெடுந்தீவு போன்ற தீவுகளுக்குப் படகுப் போக்குவரத்து தேவைப்படுகிறது. நெடுந்தீவுக்குச் செல்ல யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து குறிகாட்டுவான் இறங்குதுறையை அடைந்து அங்கிருந்து படகில் பயணிக்க வேண்டும். படகுகளின் எண்ணிக்கை குறைவாக இருக்கலாம். கடல் நிலைமை மற்றும் பயணிகள் எண்ணிக்கைக்கு ஏற்ப சேவைகள் மாறக்கூடும். குறிப்பாக விடுமுறை நாட்களில் உள்ளூர் பயணிகளுக்கு முன்னுரிமை வழங்கப்படலாம். படகில் ஏறுவதற்கு முன் திரும்பும் சேவையின் நேரத்தையும் உறுதிப்படுத்திக் கொள்ளுங்கள். == பாருங்கள் == === இந்துக் கோயில்கள் === * '''நல்லூர் கந்தசுவாமி கோவில்''' – யாழ்ப்பாணத்தின் முக்கிய இந்துக் கோயில்களில் ஒன்று. ஆண்டுதோறும் நடைபெறும் மகோற்சவம் மிகவும் பிரபலமானது. * '''நயினாதீவு நாகபூசணி அம்மன் கோவில்''' – நயினாதீவில் அமைந்துள்ள புகழ்பெற்ற அம்மன் கோவில். * '''திருக்கேதீஸ்வரம்''' – மன்னார் மாவட்டத்தில் அமைந்துள்ள பண்டைய சிவன் கோவில். * '''மாவிட்டபுரம் கந்தசுவாமி கோவில்''' – யாழ்ப்பாண மாவட்டத்திலுள்ள வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க முருகன் கோவில். * '''கீரிமலை நகுலேஸ்வரம்''' – யாழ்ப்பாணத்தின் வடக்குக் கடற்கரைக்கு அருகில் அமைந்துள்ள பழமையான சிவன் கோவில். === வரலாற்றுச் சின்னங்கள் === * '''யாழ்ப்பாணக் கோட்டை''' – போர்த்துக்கேயரால் அமைக்கப்பட்டு பின்னர் ஒல்லாந்தரால் விரிவாக்கப்பட்ட வரலாற்றுக் கோட்டை. * '''மன்னார்க் கோட்டை''' – போர்த்துக்கேயர் மற்றும் ஒல்லாந்தர் ஆட்சிக்காலங்களுடன் தொடர்புடைய கோட்டை. * '''பூநகரிக் கோட்டை''' – கிளிநொச்சி மாவட்டத்தில் அமைந்துள்ள பழைய கோட்டையின் இடிபாடுகள். * '''யாழ்ப்பாணப் பொது நூலகம்''' – யாழ்ப்பாணத்தின் பண்பாட்டு மற்றும் அறிவுசார் வரலாற்றுடன் தொடர்புடைய முக்கிய நிறுவனம். * '''நெடுந்தீவின் வரலாற்றுச் சின்னங்கள்''' – பழைய கோட்டை, பவளக்கல் மதில்கள் மற்றும் காலனித்துவக் கால எச்சங்கள். === இயற்கை மற்றும் கடற்கரைகள் === * '''கசூரினா கடற்கரை''' – காரைநகருக்கு அருகிலுள்ள பிரபலமான கடற்கரை. * '''மணற்காடு கடற்கரை''' – யாழ்ப்பாணக் குடாநாட்டின் வடகிழக்கில் அமைந்துள்ள நீண்ட மணற்கடற்கரை. மணலால் பகுதியளவில் மூடப்பட்டுள்ள பழைய தேவாலயத்தின் எச்சங்களையும் காணலாம். * '''வங்காலை பறவைகள் சரணாலயம்''' – புலம்பெயர் பறவைகளைக் காண்பதற்கான முக்கியமான ஈரநிலம். * '''இரணைமடுக் குளம்''' – கிளிநொச்சி மாவட்டத்தின் பெரிய நீர்ப்பாசன நீர்த்தேக்கம். * '''நந்திக்கடல் நீரேரி''' – முல்லைத்தீவு மாவட்டத்தில் அமைந்துள்ள நீரேரி. * '''ஆதாம் பாலம்''' – மன்னார் தீவுக்கும் இந்தியாவின் பாம்பன் தீவுக்கும் இடையிலான மணல் மற்றும் சுண்ணாம்புக் கல் திட்டுகளின் தொடர். == செய்யுங்கள் == === கடற்கரைகளுக்குச் செல்லுங்கள் === வட மாகாணத்தில் சுற்றுலாப் பயணிகள் அதிகம் செல்லாத நீண்ட கடற்கரைகள் பல உள்ளன. கசூரினா கடற்கரை குடும்பச் சுற்றுலாவிற்கு பிரபலமானது. மணற்காடு போன்ற கடற்கரைகள் அமைதியான சூழலையும் நீண்ட மணற்பரப்புகளையும் கொண்டுள்ளன. எல்லாக் கடற்கரைகளிலும் நீந்துவதற்கான பாதுகாப்பு வசதிகள் இருப்பதில்லை. கடல் நீரோட்டம், அலைகள் மற்றும் உள்ளூர் எச்சரிக்கைகளைப் பற்றித் தெரிந்துகொள்ளாமல் கடலில் இறங்க வேண்டாம். === தீவுகளை ஆராயுங்கள் === யாழ்ப்பாணத்தைச் சுற்றியுள்ள தீவுகள் வட மாகாணத்தின் தனித்துவமான ஈர்ப்புகளில் ஒன்றாகும். நயினாதீவில் இந்து மற்றும் பௌத்த வழிபாட்டுத் தலங்களைப் பார்வையிடலாம். நெடுந்தீவில் குதிரைகள், பழைய கட்டட எச்சங்கள் மற்றும் தனித்துவமான நிலப்பரப்புகளைக் காணலாம். தீவுகளுக்குச் செல்லும்போது படகுச் சேவைகளின் நேரத்தை முன்கூட்டியே தெரிந்துகொள்வது நல்லது. === பறவைகளைக் காணுங்கள் === மன்னார் மற்றும் வங்காலைப் பகுதிகளின் ஈரநிலங்கள் புலம்பெயர் பறவைகளைக் காண்பதற்கு ஏற்றவை. குறிப்பாக வடக்குக் குளிர்காலத்தில் பெரும் பூநாரைகள் உள்ளிட்ட பல்வேறு நீர்ப்பறவைகளைக் காணலாம். அதிகாலை மற்றும் மாலை நேரங்களில் பறவைகளைக் காண்பது சிறந்தது. தொலைநோக்கி இருந்தால் எடுத்துச் செல்லுங்கள். === உள்ளூர் பண்பாட்டை அறிந்துகொள்ளுங்கள் === யாழ்ப்பாணத்தின் சந்தைகள், கோயில்கள், கிராமங்கள், பனை சார்ந்த தொழில்கள் மற்றும் உள்ளூர் உணவகங்கள் வழியாக வட இலங்கையின் பண்பாட்டை அறிந்துகொள்ளலாம். கோயில் திருவிழாக்கள், குறிப்பாக நல்லூர் மகோற்சவம், உள்ளூர் சமய மற்றும் பண்பாட்டு மரபுகளை அனுபவிப்பதற்கான முக்கிய சந்தர்ப்பங்களாகும். == சாப்பிடுங்கள் == வட மாகாணத்தின் உணவுப் பண்பாடு தென்னிந்தியத் தமிழ் உணவுப் பாரம்பரியத்துடன் நெருங்கிய தொடர்புடையது. இருப்பினும் உள்ளூர் பொருட்கள், சமையல் முறைகள் மற்றும் சுவைகள் காரணமாக தனித்துவமான உணவு வகைகளும் உள்ளன. யாழ்ப்பாணத்தில் இடியப்பம், பிட்டு, தோசை, இட்லி, வடை, சோறு மற்றும் பல்வேறு கறி வகைகள் பொதுவாகக் கிடைக்கின்றன. '''யாழ்ப்பாண நண்டுக் கறி''' வட இலங்கையின் பிரபலமான கடலுணவு வகைகளில் ஒன்றாகும். '''ஒடியல் கூழ்''' பனங்கிழங்கு மாவையும் கடலுணவு உள்ளிட்ட பொருட்களையும் பயன்படுத்தித் தயாரிக்கப்படும் பாரம்பரிய உணவாகும். '''ஒடியல்''' என்பது பனங்கிழங்கைப் பதப்படுத்தி உலர்த்தித் தயாரிக்கப்படும் உணவுப் பொருளாகும். இது வட இலங்கையின் பாரம்பரிய உணவுப் பண்பாட்டில் முக்கிய இடம் பெறுகிறது. சைவ உணவுகளும் பரவலாகக் கிடைக்கின்றன. குறிப்பாக யாழ்ப்பாணம் மற்றும் பிற நகரங்களில் தென்னிந்தியச் சைவ உணவகங்கள் பல உள்ளன. உணவு வகைகளில் காரம் அதிகமாக இருக்கக்கூடும். காரம் குறைவாக வேண்டுமெனில் உணவகத்தில் முன்கூட்டியே தெரிவிக்கலாம். == குடியுங்கள் == வட மாகாணத்தில் தேநீர், காப்பி, பழச்சாறு, இளநீர் மற்றும் குளிர்பானங்கள் பொதுவாகக் கிடைக்கின்றன. பனையிலிருந்து பெறப்படும் பதநீர் போன்ற பாரம்பரிய பானங்களும் சில பகுதிகளில் கிடைக்கின்றன. == தங்குங்கள் == வட மாகாணத்தில் தங்குமிடங்கள் பெரும்பாலும் யாழ்ப்பாணம், மன்னார், வவுனியா, கிளிநொச்சி மற்றும் முல்லைத்தீவு ஆகிய நகரங்களில் காணப்படுகின்றன. யாழ்ப்பாணத்தில் மலிவு விருந்தினர் இல்லங்கள் முதல் உயர்தர விடுதிகள் வரை பல்வேறு தெரிவுகள் உள்ளன. மன்னார் மற்றும் முல்லைத்தீவில் கடற்கரைக்கு அருகிலுள்ள தங்குமிடங்களும் கிடைக்கின்றன. நெடுந்தீவு போன்ற தொலைதூரத் தீவுகளில் தங்குமிடங்கள் குறைவாக இருப்பதால் முன்கூட்டியே ஏற்பாடு செய்துகொள்வது நல்லது. == பாதுகாப்பாக இருங்கள் == வட மாகாணத்தில் பயணம் செய்யும்போது வழக்கமான பாதுகாப்பு முன்னெச்சரிக்கைகளைப் பின்பற்றுங்கள். உள்நாட்டுப் போரின்போது பயன்படுத்தப்பட்ட கண்ணிவெடிகள் மற்றும் வெடிக்காத வெடிபொருட்கள் சில தொலைதூரப் பகுதிகளில் இன்னும் ஆபத்தை ஏற்படுத்தக்கூடும். குறிப்பாக மக்கள் நடமாட்டம் குறைந்த காடுகள், கைவிடப்பட்ட நிலங்கள் மற்றும் அடையாளமிடப்பட்ட ஆபத்துப் பகுதிகளில் பாதைகளை விட்டு விலகிச் செல்ல வேண்டாம். சில கடலோர மற்றும் இராணுவப் பகுதிகளில் அணுகல் கட்டுப்பாடுகள் இருக்கலாம். அறிவிப்புப் பலகைகளையும் அதிகாரிகளின் அறிவுறுத்தல்களையும் பின்பற்றுங்கள். தீவுகளுக்குச் செல்லும் படகுகளில் பயணிகள் எண்ணிக்கை அதிகமாக இருக்கலாம். உயிர்காப்பு அங்கிகள் உள்ளிட்ட பாதுகாப்பு வசதிகளைச் சரிபார்த்து, அதிகமாக நிரம்பிய படகுகளில் பயணிப்பதைத் தவிர்க்கவும். வட மாகாணத்தில் பகல் நேர வெப்பம் அதிகமாக இருக்கக்கூடும். போதிய குடிநீர், தொப்பி மற்றும் சூரியப் பாதுகாப்பு எடுத்துச் செல்லுங்கள். கோயில்கள் மற்றும் பிற வழிபாட்டுத் தலங்களுக்குச் செல்லும்போது உள்ளூர் மரபுகளை மதித்து நடந்து கொள்ளுங்கள். போருடன் தொடர்புடைய நினைவிடங்களைப் பார்வையிடும்போது உள்ளூர் மக்களின் அனுபவங்களையும் உணர்வுகளையும் மதிப்பது முக்கியம். == அடுத்ததாகச் செல்லுங்கள் == * [[Wy/ta/அனுராதபுரம்|அனுராதபுரம்]] – வட மத்திய மாகாணத்தில் அமைந்துள்ள இலங்கையின் புகழ்பெற்ற பண்டைய தலைநகரம். யாழ்ப்பாணத்திலிருந்து தெற்கே தொடருந்து அல்லது சாலை வழியாகச் செல்லலாம். * [[Wy/ta/திருகோணமலை|திருகோணமலை]] – கிழக்கு மாகாணத்தின் முக்கிய கடலோர நகரம். வரலாற்றுச் சின்னங்கள், கோணேசுவரம் கோவில் மற்றும் கடற்கரைகளுக்காக அறியப்படுகிறது. * [[Wy/ta/கொழும்பு|கொழும்பு]] – இலங்கையின் முக்கிய வணிக நகரம். வட மாகாணத்திலிருந்து தொடருந்து, பேருந்து மற்றும் வாடகை வாகனம் மூலம் செல்லலாம். * [[Wy/ta/தமிழ்நாடு|தமிழ்நாடு]] – யாழ்ப்பாணம் சர்வதேச விமான நிலையம் அல்லது காங்கேசன்துறை–நாகப்பட்டினம் கப்பல் சேவை வழியாக இந்தியாவின் தமிழ்நாட்டிற்குச் செல்லலாம். சர்வதேசப் பயண ஆவணங்கள் அவசியம். {{Wy/ta/Geo|9.4|80.2}} {{Wy/ta/IsPartOf|Wy/ta/இலங்கை}} [[Category:Wy/ta]] 5zx7n6eoupo86sa4lrlqjyoz317khik 0 3824121 7356732 2026-10-08T05:58:53Z Shams948 77520 Wt/azb/قویو یارادیلیر 7356732 wikitext text/x-wiki == قویو == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #قؤیؤ← یادا [[Wt/azb/چال|چال]] کی یئرده قازیلار سو چیخماقیچی. [[File:Qomshaneh 07.jpg|thumb|245px|left| کؤهنه قویو]] {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتین: quyu * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/well|well]] * تورکییه : قؤیؤ * عربجه : * فارسجا: چاه * باهار دیلی: چال {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/بوتون سؤزجوکلر]] [[Category:Wt/azb/تورکجه سؤزجوک]] [[En:well]] kv90p9t8tgy3l0pk4frdqc8j2dgepc5 0 3824122 7356735 2026-10-08T06:00:25Z Darkfriseur 2609987 Created page with "'''Mulato''' mwé ndé elongisan ya tobotobo di ma wegisane ebeyedao bupisan neni ba ma bolanè no mo. Di bèn Mulato jita : * Mulato mwa eyebe * Mulato mwa bosedi * Mulato mwa mabato * Mulato mwa bobyedi" 7356735 wikitext text/x-wiki '''Mulato''' mwé ndé elongisan ya tobotobo di ma wegisane ebeyedao bupisan neni ba ma bolanè no mo. Di bèn Mulato jita : * Mulato mwa eyebe * Mulato mwa bosedi * Mulato mwa mabato * Mulato mwa bobyedi 3ss7z8h9iwfazvowqj3x0t4t84ipn4t 0 3824123 7356739 2026-10-08T06:04:44Z Najuna 2711238 Created page with "Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5]" 7356739 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] 53hch3rc7sxmrnyuu7qv6ckk58b6g85 7356742 7356739 2026-10-08T06:07:31Z Najuna 2711238 7356742 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == 5898b57obkmosjej982e5i3uz8qgzcn 7356744 7356742 2026-10-08T06:08:21Z Najuna 2711238 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7356744 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] 3awy6d5fb9nreyi99xrzqlc4gk8mr24 7356747 7356744 2026-10-08T06:10:18Z Najuna 2711238 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7356747 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == cnt06vmqddmytnp3ntk9jfmzx7tkxjv 7356749 7356747 2026-10-08T06:11:44Z Najuna 2711238 /* Obukugu omu mirimo */ 7356749 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] f4vas258f9x5khwvhdom33uj2nxhvcn 7356752 7356749 2026-10-08T06:12:50Z Najuna 2711238 /* Obukugu omu mirimo */ 7356752 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == q52kx4o1p5jhsqn8ukxobofojfshdjx 7356755 7356752 2026-10-08T06:14:48Z Najuna 2711238 /* Obukugu omu mirimo */ 7356755 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] g19ncdgfpiqw1o2004hsusfymopwoy7 7356757 7356755 2026-10-08T06:16:02Z Najuna 2711238 /* Obukugu omu mirimo */ 7356757 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == 1u1jxtppqgdb2zy011kqpctxtyubtc5 7356760 7356757 2026-10-08T06:17:14Z Najuna 2711238 /* Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda */ 7356760 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] dz5trjio7fjvbowz8j1jznjhwfml5w9 7356762 7356760 2026-10-08T06:17:45Z Najuna 2711238 /* Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda */ 7356762 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == pxly69zczmzg938g6wgeedats30nx6p 7356763 7356762 2026-10-08T06:18:31Z Najuna 2711238 /* Eka */ 7356763 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. lfy7ar8lqclksrnhead75p0q1wpcr2l 7356765 7356763 2026-10-08T06:19:11Z Najuna 2711238 /* Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda */ 7356765 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == jcxfh4wm3duhvgkgz05x9nwit0h0c05 7356768 7356765 2026-10-08T06:19:45Z Najuna 2711238 /* Reeba nawe */ 7356768 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda gab6x26hifgjwnxnwndoozews0veknx 7356771 7356768 2026-10-08T06:20:50Z Najuna 2711238 /* Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda */ 7356771 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1][2] Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == sjc4sxnyvxdb1sp0kb5dnrgtbxch5gh 7356774 7356771 2026-10-08T06:22:30Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7356774 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.[1]<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == a7lg3wy8if4iow9f3mtxg107wbdvljw 7356776 7356774 2026-10-08T06:23:30Z Najuna 2711238 /* Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda */ 7356776 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.[3] Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == hmgaxd2d0xt6pwx84r5fpo7x3pag65q 7356777 7356776 2026-10-08T06:24:25Z Najuna 2711238 /* Reeba nawe */ 7356777 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.<ref>Wesaka, Anthony (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4][5] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == ibouw82rsoosxmt1chuas63y17wpaos 7356778 7356777 2026-10-08T06:25:35Z Najuna 2711238 /* Reeba nawe */ 7356778 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.<ref>Wesaka, Anthony (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.[4]<ref>Mubiru, Apollo (18 November 2016). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1440331/justice-byabakama-appointed-ec-chairperson "Justice Byabakama appointed new EC chairperson".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == e0u11z9ml61yc3ec2nxyl7hgw9tuvq3 7356779 7356778 2026-10-08T06:26:38Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7356779 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.<ref>Wesaka, Anthony (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.<ref>Kafeero, Stephen (18 November 2016). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-Byabakama-Electoral-Commission-Chairman/688334-3456578-format-xhtml-mn84goz/index.html "Justice Simon Byabakama replaces Kiggundu as EC chairperson"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Mubiru, Apollo (18 November 2016). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1440331/justice-byabakama-appointed-ec-chairperson "Justice Byabakama appointed new EC chairperson".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.[6] Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == nha4wuxtbnftio1doi521l4j4594l5y 7356780 7356779 2026-10-08T06:27:54Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7356780 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.<ref>Wesaka, Anthony (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.<ref>Kafeero, Stephen (18 November 2016). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-Byabakama-Electoral-Commission-Chairman/688334-3456578-format-xhtml-mn84goz/index.html "Justice Simon Byabakama replaces Kiggundu as EC chairperson"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Mubiru, Apollo (18 November 2016). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1440331/justice-byabakama-appointed-ec-chairperson "Justice Byabakama appointed new EC chairperson".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.<ref>Uganda Judiciary (18 November 2016)[http://www.judiciary.go.ug/data/news/286/Hon.%20Justice%20Simon%20Mugenyi%20Byabakama%20New%20EC%20Chairman.html . "Hon. Justice Simon Mugenyi Byabakama New EC Chairman"]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 17 December 2017.</ref> Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.[6] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == 18n4j0sp6l4irstg5k8qiwrm0r8xmzv 7356781 7356780 2026-10-08T06:28:35Z Najuna 2711238 /* Obukugu omu mirimo */ 7356781 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.<ref>Wesaka, Anthony (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.<ref>Kafeero, Stephen (18 November 2016). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-Byabakama-Electoral-Commission-Chairman/688334-3456578-format-xhtml-mn84goz/index.html "Justice Simon Byabakama replaces Kiggundu as EC chairperson"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Mubiru, Apollo (18 November 2016). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1440331/justice-byabakama-appointed-ec-chairperson "Justice Byabakama appointed new EC chairperson".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.<ref name=":1">Uganda Judiciary (18 November 2016)[http://www.judiciary.go.ug/data/news/286/Hon.%20Justice%20Simon%20Mugenyi%20Byabakama%20New%20EC%20Chairman.html . "Hon. Justice Simon Mugenyi Byabakama New EC Chairman"]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 17 December 2017.</ref> Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.[6] == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.<ref name=":1" /> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == itq6nlbbndkmhze97a4t0coyyry0ghh 7356782 7356781 2026-10-08T06:29:00Z Najuna 2711238 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356782 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.<ref>Wesaka, Anthony (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.<ref>Kafeero, Stephen (18 November 2016). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-Byabakama-Electoral-Commission-Chairman/688334-3456578-format-xhtml-mn84goz/index.html "Justice Simon Byabakama replaces Kiggundu as EC chairperson"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Mubiru, Apollo (18 November 2016). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1440331/justice-byabakama-appointed-ec-chairperson "Justice Byabakama appointed new EC chairperson".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.<ref name=":1">Uganda Judiciary (18 November 2016)[http://www.judiciary.go.ug/data/news/286/Hon.%20Justice%20Simon%20Mugenyi%20Byabakama%20New%20EC%20Chairman.html . "Hon. Justice Simon Mugenyi Byabakama New EC Chairman"]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 17 December 2017.</ref> Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.<ref name=":1" /> == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.<ref name=":1" /> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6][7] == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == 977teysvpmbvn81llcx3lajxdpvamc7 7356783 7356782 2026-10-08T06:30:13Z Najuna 2711238 /* Reeba nawe */ 7356783 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.<ref>Wesaka, Anthony (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.<ref>Kafeero, Stephen (18 November 2016). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-Byabakama-Electoral-Commission-Chairman/688334-3456578-format-xhtml-mn84goz/index.html "Justice Simon Byabakama replaces Kiggundu as EC chairperson"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Mubiru, Apollo (18 November 2016). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1440331/justice-byabakama-appointed-ec-chairperson "Justice Byabakama appointed new EC chairperson".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.<ref name=":1">Uganda Judiciary (18 November 2016)[http://www.judiciary.go.ug/data/news/286/Hon.%20Justice%20Simon%20Mugenyi%20Byabakama%20New%20EC%20Chairman.html . "Hon. Justice Simon Mugenyi Byabakama New EC Chairman"]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 17 December 2017.</ref> Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.<ref name=":1" /> == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.<ref name=":1" /> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.[6]<ref>URN (8 September 2015). [[:en:Uganda_Radio_Network|"Museveni appoints new Supreme Court judges".]] Kampala: The Observer (Uganda) Quoting Uganda Radio Network (URN). Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == tpp8ntbcsyf40iozz4zojnxj4im73ce 7356784 7356783 2026-10-08T06:30:36Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7356784 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.<ref>Wesaka, Anthony (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.<ref>Kafeero, Stephen (18 November 2016). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-Byabakama-Electoral-Commission-Chairman/688334-3456578-format-xhtml-mn84goz/index.html "Justice Simon Byabakama replaces Kiggundu as EC chairperson"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Mubiru, Apollo (18 November 2016). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1440331/justice-byabakama-appointed-ec-chairperson "Justice Byabakama appointed new EC chairperson".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.<ref name=":1">Uganda Judiciary (18 November 2016)[http://www.judiciary.go.ug/data/news/286/Hon.%20Justice%20Simon%20Mugenyi%20Byabakama%20New%20EC%20Chairman.html . "Hon. Justice Simon Mugenyi Byabakama New EC Chairman"]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 17 December 2017.</ref> Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.<ref name=":1" /> == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.<ref name=":1" /> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.<ref name=":1" /><ref>URN (8 September 2015). [[:en:Uganda_Radio_Network|"Museveni appoints new Supreme Court judges".]] Kampala: The Observer (Uganda) Quoting Uganda Radio Network (URN). Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.[6] Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == 6ecrst8cnacs6bjmxjwcqqiyu9k8ckz 7356786 7356784 2026-10-08T06:31:02Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7356786 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.<ref>Wesaka, Anthony (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.<ref>Kafeero, Stephen (18 November 2016). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-Byabakama-Electoral-Commission-Chairman/688334-3456578-format-xhtml-mn84goz/index.html "Justice Simon Byabakama replaces Kiggundu as EC chairperson"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Mubiru, Apollo (18 November 2016). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1440331/justice-byabakama-appointed-ec-chairperson "Justice Byabakama appointed new EC chairperson".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.<ref name=":1">Uganda Judiciary (18 November 2016)[http://www.judiciary.go.ug/data/news/286/Hon.%20Justice%20Simon%20Mugenyi%20Byabakama%20New%20EC%20Chairman.html . "Hon. Justice Simon Mugenyi Byabakama New EC Chairman"]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 17 December 2017.</ref> Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.<ref name=":1" /> == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.<ref name=":1" /> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.<ref name=":1" /><ref>URN (8 September 2015). [[:en:Uganda_Radio_Network|"Museveni appoints new Supreme Court judges".]] Kampala: The Observer (Uganda) Quoting Uganda Radio Network (URN). Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.<ref name=":1" /> Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.[8] == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == 0murrjzz4ep1mm5n8p125oeodnmryly 7356788 7356786 2026-10-08T06:32:09Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7356788 wikitext text/x-wiki Simon Mugenyi Byabakama n'omunyamateeka kandi omuramuzi Omunyayuganda, aha Kooti y'Okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'Kooti y'Eiteeka ry'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (17 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 17 December 2017.</ref>Akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu ebiro 11 Okwaikumi 2015.<ref>Wesaka, Anthony (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Simon Byabakama akatwarwa nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda, arikusikira Engineer Badru Kiggundu, ou obutegyeki bwe bw'emyaka 14, emirundi ebiri bwahwaireho.<ref>Kafeero, Stephen (18 November 2016). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-Byabakama-Electoral-Commission-Chairman/688334-3456578-format-xhtml-mn84goz/index.html "Justice Simon Byabakama replaces Kiggundu as EC chairperson"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref><ref>Mubiru, Apollo (18 November 2016). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1440331/justice-byabakama-appointed-ec-chairperson "Justice Byabakama appointed new EC chairperson".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Disiturikiti ya Hoima, ebiro 31 Okwakana 1957.[6] Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza. Akashoma aha Kabalega Secondary School, omuri Masindi ahabw'eby'obwegyese bwe obwa Ordinary Level, yaamara omuri 1974. Akagumizamu n'eby'obwegyese bwe obwa Advanced Level aha Kabalega, yaamara omuri 1976.<ref name=":1">Uganda Judiciary (18 November 2016)[http://www.judiciary.go.ug/data/news/286/Hon.%20Justice%20Simon%20Mugenyi%20Byabakama%20New%20EC%20Chairman.html . "Hon. Justice Simon Mugenyi Byabakama New EC Chairman"]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 17 December 2017.</ref> Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite ya Uganda erikukirayo obuhango kandi eyabandize, yaamara omuri 1980 n'ekigambo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima omwaka ogwo gumwe, akatunga Dipuloma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rw'eihanga. Akaba yaikiriziibwe omu Uganda Bar.<ref name=":1" /> == '''Obukugu omu mirimo''' == Omurimo gwe gw'okubanza gukaba guri nk'omuramuzi w'eihanga omuri Masindi Disiturikiti, arikukorerayo kuhisya 1987. Bwanyima akatwarwa aha rurengo rw'omuramuzi mukuru w'eihanga omu Directorate of Public Prosecution, omu minisiture ya Uganda eya Justice and Constitutional Affairs. Omuri 1992, akahinduka Principal State Attorney. Omuri 1996, akatunguurwa yaaba Senior Principal State Attorney kandi yaatooranwa nk'omuhwezi wa dayirekita w'okushoborora emishango, omwanya ogu yaabaire aine obu yaaza omu kooti omu Kwakataano 2008.<ref name=":1" /> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Akatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru ya Uganda omu Kwakataano 2008, arikukora nk'omuramuzi wa kooti enkuru omuri Lira (2008–2010), omuri Soroti (2010–2013), hamwe n'omuri Masindi (2013–2015). Omu Kwaikumi 2015, omuramuzi Byabakama akaba ari omwe aha baramuzi mukaaga ba kooti enkuru abatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu.<ref name=":1" /><ref>URN (8 September 2015). [[:en:Uganda_Radio_Network|"Museveni appoints new Supreme Court judges".]] Kampala: The Observer (Uganda) Quoting Uganda Radio Network (URN). Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Aha kitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2016, Omuramuzi Byabakama akatooranwa kuba mukuru w'entebe y'ekitongore ky'eby'oburuuru ekya Uganda Electoral Commission (EC) kuruga owa purezidenti Yoweri Museveni.<ref name=":1" /> Omu ntebe ye nk'omukuru w'entebe ya EC, akarahira nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba National Identification and Registration Authority, ebiro 9 Okwamunaana 2017.<ref>Amamukirori, Betty (10 August 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1459607/justice-byabakama-replaces-ec-boss-nira-board . "Justice Byabakama replaces former EC boss on NIRA board"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 17 December 2017.</ref> == '''Eka''' == Byabakama ashweirwe Dorothy Kasaija Mugenyi kandi aine abaana mukaaga. == '''Reeba nawe''' == * Supreme Court of Uganda * Constitutional Court of Uganda == '''Eby'okureeberaho''' == 1c03epfvoznyln4sxo535dnfmklky0u 0 3824124 7356751 2026-10-08T06:12:46Z Darkfriseur 2609987 Created page with "[[File:Huile route en vente à Bonoua 01.jpg|thumb|Huile rouge en vente à Bonoua]] '''Mula''' mwé ndé elongisan ye mwenya o longue la mota benama ndé tobotobo o niola belongisan a weki no. DI ma so mula mwa jipè léna di biabè jita : * Mula mwa sagè o nila Ndolè na mada nabo * Mula mu molè o niola ekoki Mula mu molè ma doli pè ka bwaga, mula mu ma lata na madiba, nika ndé Nyambe a weki no mo. [[Category:Wp/dua]]" 7356751 wikitext text/x-wiki [[File:Huile route en vente à Bonoua 01.jpg|thumb|Huile rouge en vente à Bonoua]] '''Mula''' mwé ndé elongisan ye mwenya o longue la mota benama ndé tobotobo o niola belongisan a weki no. DI ma so mula mwa jipè léna di biabè jita : * Mula mwa sagè o nila Ndolè na mada nabo * Mula mu molè o niola ekoki Mula mu molè ma doli pè ka bwaga, mula mu ma lata na madiba, nika ndé Nyambe a weki no mo. [[Category:Wp/dua]] a1u0pgi3gc33j3knt2ird62406jb9oa 0 3824125 7356767 2026-10-08T06:19:39Z Janak Bhatta 480991 पृष्ठ कसरी सम्पादन गर्ने 7356767 wikitext text/x-wiki तपाईं ले विकियात्रा(Wikivoyage) का कुनै पनि लेखलाई सम्पादन (edit) लिङ्कमा क्लिक गरेर सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ। त्यसपछि ब्राउजरमा हालको पृष्ठको सामग्री विकी मार्कअप मा देखिने पाठ सम्पादन बाकस खुल्नेछ। तपाईंले पृष्ठमा आफ्नो इच्छाअनुसार परिवर्तन गर्न सक्नुहुन्छ, तर तपाईंले थप्ने कुनै पनि सामग्री Wikivoyage को कपिलेफ्ट इजाजतपत्रसँग मिल्दो हुनुपर्छ। तपाईंले Wikivoyage का नीति तथा दिशानिर्देश र शैली निर्देशिका पालना गर्नुभयो भने अन्य सम्पादकहरूका लागि पनि उपयोगी हुन्छ। तर यसले तपाईंलाई तुरुन्तै योगदान गर्न रोक्नु हुँदैन। सामग्री पूर्ण रूपमा सही बनाउनुभन्दा केही न केही योगदान गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। [[Category:Wy/ne]] 13rl110qcu93lm72n3ni82pqsmi7mfp 7356831 7356767 2026-10-08T06:58:29Z Janak Bhatta 480991 सामग्री थप 7356831 wikitext text/x-wiki तपाईं ले विकियात्रा(Wikivoyage) का कुनै पनि लेखलाई सम्पादन (edit) लिङ्कमा क्लिक गरेर सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ। त्यसपछि ब्राउजरमा हालको पृष्ठको सामग्री विकी मार्कअप मा देखिने पाठ सम्पादन बाकस खुल्नेछ। तपाईंले पृष्ठमा आफ्नो इच्छाअनुसार परिवर्तन गर्न सक्नुहुन्छ, तर तपाईंले थप्ने कुनै पनि सामग्री Wikivoyage को कपिलेफ्ट इजाजतपत्रसँग मिल्दो हुनुपर्छ। तपाईंले Wikivoyage का नीति तथा दिशानिर्देश र शैली निर्देशिका पालना गर्नुभयो भने अन्य सम्पादकहरूका लागि पनि उपयोगी हुन्छ। तर यसले तपाईंलाई तुरुन्तै योगदान गर्न रोक्नु हुँदैन। सामग्री पूर्ण रूपमा सही बनाउनुभन्दा केही न केही योगदान गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। == पूर्वावलोकन र पृष्ठ सुरक्षित गर्ने == तपाईंले गरेका परिवर्तनहरू पृष्ठमा कस्ता देखिन्छन् भनेर हेर्न Show preview (पूर्वावलोकन देखाउनुहोस्) बटन थिच्नुहोस्। यसले पृष्ठ सुरक्षित गर्दैन। पृष्ठ सुरक्षित गर्नुअघि एकपटक पूर्वावलोकन गरेर आफ्नो सम्पादन ठीक देखिएको छ कि छैन जाँच गर्नु राम्रो हुन्छ। परिवर्तनबाट सन्तुष्ट भएपछि निलो Publish changes (परिवर्तनहरू प्रकाशित गर्नुहोस्) बटन थिचेर आफ्नो सम्पादन प्रकाशित गर्न सक्नुहुन्छ। यदि तपाईं सम्पादन रद्द गर्न चाहनुहुन्छ भने Cancel (रद्द गर्नुहोस्) लिङ्कमा क्लिक गर्न सक्नुहुन्छ। Editing help (सम्पादन सहायता) ले तपाईंलाई यही सहायता पृष्ठमा ल्याउँछ। लेखको सम्पादन बाकसको तल Summary (सारांश) नामक छोटो बाकस हुन्छ। यसमा तपाईंले लेखमा के परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने छोटो जानकारी लेख्न सक्नुहुन्छ। उदाहरणका लागि, “अपी हिमाल - हिमाल सम्बन्धी विवरण थपियो”, “'बिगनास ताल' लाई 'बेगनास ताल' मा सच्याइयो” वा “श्रीअन्तु जाने पुरानो घुमाउरो मार्गसम्बन्धी निर्देशन हटाइयो” जस्ता सम्पादन सारांश लेख्न सकिन्छ। यस्तो सारांशले हालैका परिवर्तनहरू वा पृष्ठको इतिहास हेर्ने सम्पादकहरूलाई तपाईंले के परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने कुरा छिटो बुझ्न मद्दत गर्छ। यदि तपाईंले कुनै पृष्ठ सम्पादन गर्नुभएको छ तर परिवर्तन भएको देखिएन भने हालैका परिवर्तनहरू वा सम्बन्धित लेखको इतिहास हेर्नुहोस्। सम्भवतः कसैले तपाईंको परिवर्तनलाई पूर्ववत् (rollback) गरेको हुन सक्छ र त्यसको कारण पनि दिएको हुन सक्छ। [[Category:Wy/ne]] 7how8qr4jmv187zgmdqb4huuccuse7k 7356833 7356831 2026-10-08T07:00:10Z Janak Bhatta 480991 सामग्री थप 7356833 wikitext text/x-wiki तपाईं ले विकियात्रा(Wikivoyage) का कुनै पनि लेखलाई सम्पादन (edit) लिङ्कमा क्लिक गरेर सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ। त्यसपछि ब्राउजरमा हालको पृष्ठको सामग्री विकी मार्कअप मा देखिने पाठ सम्पादन बाकस खुल्नेछ। तपाईंले पृष्ठमा आफ्नो इच्छाअनुसार परिवर्तन गर्न सक्नुहुन्छ, तर तपाईंले थप्ने कुनै पनि सामग्री Wikivoyage को कपिलेफ्ट इजाजतपत्रसँग मिल्दो हुनुपर्छ। तपाईंले Wikivoyage का नीति तथा दिशानिर्देश र शैली निर्देशिका पालना गर्नुभयो भने अन्य सम्पादकहरूका लागि पनि उपयोगी हुन्छ। तर यसले तपाईंलाई तुरुन्तै योगदान गर्न रोक्नु हुँदैन। सामग्री पूर्ण रूपमा सही बनाउनुभन्दा केही न केही योगदान गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। == पूर्वावलोकन र पृष्ठ सुरक्षित गर्ने == तपाईंले गरेका परिवर्तनहरू पृष्ठमा कस्ता देखिन्छन् भनेर हेर्न Show preview (पूर्वावलोकन देखाउनुहोस्) बटन थिच्नुहोस्। यसले पृष्ठ सुरक्षित गर्दैन। पृष्ठ सुरक्षित गर्नुअघि एकपटक पूर्वावलोकन गरेर आफ्नो सम्पादन ठीक देखिएको छ कि छैन जाँच गर्नु राम्रो हुन्छ। परिवर्तनबाट सन्तुष्ट भएपछि निलो Publish changes (परिवर्तनहरू प्रकाशित गर्नुहोस्) बटन थिचेर आफ्नो सम्पादन प्रकाशित गर्न सक्नुहुन्छ। यदि तपाईं सम्पादन रद्द गर्न चाहनुहुन्छ भने Cancel (रद्द गर्नुहोस्) लिङ्कमा क्लिक गर्न सक्नुहुन्छ। Editing help (सम्पादन सहायता) ले तपाईंलाई यही सहायता पृष्ठमा ल्याउँछ। लेखको सम्पादन बाकसको तल Summary (सारांश) नामक छोटो बाकस हुन्छ। यसमा तपाईंले लेखमा के परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने छोटो जानकारी लेख्न सक्नुहुन्छ। उदाहरणका लागि, “अपी हिमाल - हिमाल सम्बन्धी विवरण थपियो”, “'बिगनास ताल' लाई 'बेगनास ताल' मा सच्याइयो” वा “श्रीअन्तु जाने पुरानो घुमाउरो मार्गसम्बन्धी निर्देशन हटाइयो” जस्ता सम्पादन सारांश लेख्न सकिन्छ। यस्तो सारांशले हालैका परिवर्तनहरू वा पृष्ठको इतिहास हेर्ने सम्पादकहरूलाई तपाईंले के परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने कुरा छिटो बुझ्न मद्दत गर्छ। यदि तपाईंले कुनै पृष्ठ सम्पादन गर्नुभएको छ तर परिवर्तन भएको देखिएन भने हालैका परिवर्तनहरू वा सम्बन्धित लेखको इतिहास हेर्नुहोस्। सम्भवतः कसैले तपाईंको परिवर्तनलाई पूर्ववत् (rollback) गरेको हुन सक्छ र त्यसको कारण पनि दिएको हुन सक्छ। == चेकबक्सहरूको प्रयोग == यदि तपाईं लग-इन गरेर प्रयोगकर्ता खाता प्रयोग गरिरहनुभएको छ भने This is a minor edit (यो सानो सम्पादन हो) भन्ने चेकबक्स देखिन्छ। यसलाई आफ्नो परिवर्तनलाई “सानो सम्पादन” का रूपमा चिन्ह लगाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसको उद्देश्य पृष्ठको इतिहास वा हालैका परिवर्तनहरू हेर्ने सम्पादकहरूले महत्त्वहीन वा सामान्य परिवर्तनहरूलाई छुट्याउन सकून् भन्ने हो। कुन सम्पादनलाई “सानो सम्पादन” मान्ने भन्ने निर्णय तपाईं आफैंले गर्न सक्नुहुन्छ। सामान्यतया हिज्जे, व्याकरण वा ढाँचा मिलाउने जस्ता परिवर्तनहरू साना सम्पादन हुन्छन्। तर लेखमा रहेको वास्तविक जानकारी परिवर्तन गर्ने सम्पादनलाई सामान्यतया सानो सम्पादन मानिँदैन। Watch this article (यो लेखलाई निगरानी सूचीमा राख्नुहोस्) चेकबक्सले सम्बन्धित लेखलाई तपाईंको निगरानी सूची मा थप्छ। त्यसपछि तपाईं वा अन्य कसैले उक्त लेख वा त्यसको वार्ता पृष्ठमा गरेको कुनै पनि परिवर्तन तपाईंको निगरानी सूचीमा देखिनेछ। यसबाट तपाईंले लेखमा भएका नयाँ परिवर्तनहरूमा नजर राख्न सक्नुहुन्छ। यी चेकबक्सहरू पूर्वनिर्धारित रूपमा चयन गरिएका छन् वा छैनन् भन्ने कुरा तपाईंको प्रयोगकर्ता प्राथमिकता बाट परिवर्तन गर्न सकिन्छ। [[Category:Wy/ne]] qxozm0smk52aph1i3vu6fajln7en4ir 7356835 7356833 2026-10-08T07:01:13Z Janak Bhatta 480991 नयाँ पृष्ठ सुरु गर्ने ‌+ 7356835 wikitext text/x-wiki तपाईं ले विकियात्रा(Wikivoyage) का कुनै पनि लेखलाई सम्पादन (edit) लिङ्कमा क्लिक गरेर सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ। त्यसपछि ब्राउजरमा हालको पृष्ठको सामग्री विकी मार्कअप मा देखिने पाठ सम्पादन बाकस खुल्नेछ। तपाईंले पृष्ठमा आफ्नो इच्छाअनुसार परिवर्तन गर्न सक्नुहुन्छ, तर तपाईंले थप्ने कुनै पनि सामग्री Wikivoyage को कपिलेफ्ट इजाजतपत्रसँग मिल्दो हुनुपर्छ। तपाईंले Wikivoyage का नीति तथा दिशानिर्देश र शैली निर्देशिका पालना गर्नुभयो भने अन्य सम्पादकहरूका लागि पनि उपयोगी हुन्छ। तर यसले तपाईंलाई तुरुन्तै योगदान गर्न रोक्नु हुँदैन। सामग्री पूर्ण रूपमा सही बनाउनुभन्दा केही न केही योगदान गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। == पूर्वावलोकन र पृष्ठ सुरक्षित गर्ने == तपाईंले गरेका परिवर्तनहरू पृष्ठमा कस्ता देखिन्छन् भनेर हेर्न Show preview (पूर्वावलोकन देखाउनुहोस्) बटन थिच्नुहोस्। यसले पृष्ठ सुरक्षित गर्दैन। पृष्ठ सुरक्षित गर्नुअघि एकपटक पूर्वावलोकन गरेर आफ्नो सम्पादन ठीक देखिएको छ कि छैन जाँच गर्नु राम्रो हुन्छ। परिवर्तनबाट सन्तुष्ट भएपछि निलो Publish changes (परिवर्तनहरू प्रकाशित गर्नुहोस्) बटन थिचेर आफ्नो सम्पादन प्रकाशित गर्न सक्नुहुन्छ। यदि तपाईं सम्पादन रद्द गर्न चाहनुहुन्छ भने Cancel (रद्द गर्नुहोस्) लिङ्कमा क्लिक गर्न सक्नुहुन्छ। Editing help (सम्पादन सहायता) ले तपाईंलाई यही सहायता पृष्ठमा ल्याउँछ। लेखको सम्पादन बाकसको तल Summary (सारांश) नामक छोटो बाकस हुन्छ। यसमा तपाईंले लेखमा के परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने छोटो जानकारी लेख्न सक्नुहुन्छ। उदाहरणका लागि, “अपी हिमाल - हिमाल सम्बन्धी विवरण थपियो”, “'बिगनास ताल' लाई 'बेगनास ताल' मा सच्याइयो” वा “श्रीअन्तु जाने पुरानो घुमाउरो मार्गसम्बन्धी निर्देशन हटाइयो” जस्ता सम्पादन सारांश लेख्न सकिन्छ। यस्तो सारांशले हालैका परिवर्तनहरू वा पृष्ठको इतिहास हेर्ने सम्पादकहरूलाई तपाईंले के परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने कुरा छिटो बुझ्न मद्दत गर्छ। यदि तपाईंले कुनै पृष्ठ सम्पादन गर्नुभएको छ तर परिवर्तन भएको देखिएन भने हालैका परिवर्तनहरू वा सम्बन्धित लेखको इतिहास हेर्नुहोस्। सम्भवतः कसैले तपाईंको परिवर्तनलाई पूर्ववत् (rollback) गरेको हुन सक्छ र त्यसको कारण पनि दिएको हुन सक्छ। == चेकबक्सहरूको प्रयोग == यदि तपाईं लग-इन गरेर प्रयोगकर्ता खाता प्रयोग गरिरहनुभएको छ भने This is a minor edit (यो सानो सम्पादन हो) भन्ने चेकबक्स देखिन्छ। यसलाई आफ्नो परिवर्तनलाई “सानो सम्पादन” का रूपमा चिन्ह लगाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसको उद्देश्य पृष्ठको इतिहास वा हालैका परिवर्तनहरू हेर्ने सम्पादकहरूले महत्त्वहीन वा सामान्य परिवर्तनहरूलाई छुट्याउन सकून् भन्ने हो। कुन सम्पादनलाई “सानो सम्पादन” मान्ने भन्ने निर्णय तपाईं आफैंले गर्न सक्नुहुन्छ। सामान्यतया हिज्जे, व्याकरण वा ढाँचा मिलाउने जस्ता परिवर्तनहरू साना सम्पादन हुन्छन्। तर लेखमा रहेको वास्तविक जानकारी परिवर्तन गर्ने सम्पादनलाई सामान्यतया सानो सम्पादन मानिँदैन। Watch this article (यो लेखलाई निगरानी सूचीमा राख्नुहोस्) चेकबक्सले सम्बन्धित लेखलाई तपाईंको निगरानी सूची मा थप्छ। त्यसपछि तपाईं वा अन्य कसैले उक्त लेख वा त्यसको वार्ता पृष्ठमा गरेको कुनै पनि परिवर्तन तपाईंको निगरानी सूचीमा देखिनेछ। यसबाट तपाईंले लेखमा भएका नयाँ परिवर्तनहरूमा नजर राख्न सक्नुहुन्छ। यी चेकबक्सहरू पूर्वनिर्धारित रूपमा चयन गरिएका छन् वा छैनन् भन्ने कुरा तपाईंको प्रयोगकर्ता प्राथमिकता बाट परिवर्तन गर्न सकिन्छ। == नयाँ पृष्ठ सुरु गर्ने == यदि तपाईं सुरुदेखि नै नयाँ पृष्ठ सुरु गर्दै हुनुहुन्छ भने, कृपया लेखको ढाँचा (Article skeletons) प्रयोग गर्नुहोस्। यसले पृष्ठको सामग्रीलाई व्यवस्थित गर्न र सबै लेखमा एकरूपता कायम गर्न मद्दत गर्छ। नयाँ पृष्ठ कसरी सुरु गर्ने भन्ने थप जानकारीका लागि How to start a new page (नयाँ पृष्ठ कसरी सुरु गर्ने) हेर्नुहोस्। [[Category:Wy/ne]] so0ogv72us2ti2s3gtwgsy3z2w37d9h 7356837 7356835 2026-10-08T07:02:46Z Janak Bhatta 480991 लेखको पुरानो संस्करण पुनर्स्थापना गर्ने + 7356837 wikitext text/x-wiki तपाईं ले विकियात्रा(Wikivoyage) का कुनै पनि लेखलाई सम्पादन (edit) लिङ्कमा क्लिक गरेर सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ। त्यसपछि ब्राउजरमा हालको पृष्ठको सामग्री विकी मार्कअप मा देखिने पाठ सम्पादन बाकस खुल्नेछ। तपाईंले पृष्ठमा आफ्नो इच्छाअनुसार परिवर्तन गर्न सक्नुहुन्छ, तर तपाईंले थप्ने कुनै पनि सामग्री Wikivoyage को कपिलेफ्ट इजाजतपत्रसँग मिल्दो हुनुपर्छ। तपाईंले Wikivoyage का नीति तथा दिशानिर्देश र शैली निर्देशिका पालना गर्नुभयो भने अन्य सम्पादकहरूका लागि पनि उपयोगी हुन्छ। तर यसले तपाईंलाई तुरुन्तै योगदान गर्न रोक्नु हुँदैन। सामग्री पूर्ण रूपमा सही बनाउनुभन्दा केही न केही योगदान गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। == पूर्वावलोकन र पृष्ठ सुरक्षित गर्ने == तपाईंले गरेका परिवर्तनहरू पृष्ठमा कस्ता देखिन्छन् भनेर हेर्न Show preview (पूर्वावलोकन देखाउनुहोस्) बटन थिच्नुहोस्। यसले पृष्ठ सुरक्षित गर्दैन। पृष्ठ सुरक्षित गर्नुअघि एकपटक पूर्वावलोकन गरेर आफ्नो सम्पादन ठीक देखिएको छ कि छैन जाँच गर्नु राम्रो हुन्छ। परिवर्तनबाट सन्तुष्ट भएपछि निलो Publish changes (परिवर्तनहरू प्रकाशित गर्नुहोस्) बटन थिचेर आफ्नो सम्पादन प्रकाशित गर्न सक्नुहुन्छ। यदि तपाईं सम्पादन रद्द गर्न चाहनुहुन्छ भने Cancel (रद्द गर्नुहोस्) लिङ्कमा क्लिक गर्न सक्नुहुन्छ। Editing help (सम्पादन सहायता) ले तपाईंलाई यही सहायता पृष्ठमा ल्याउँछ। लेखको सम्पादन बाकसको तल Summary (सारांश) नामक छोटो बाकस हुन्छ। यसमा तपाईंले लेखमा के परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने छोटो जानकारी लेख्न सक्नुहुन्छ। उदाहरणका लागि, “अपी हिमाल - हिमाल सम्बन्धी विवरण थपियो”, “'बिगनास ताल' लाई 'बेगनास ताल' मा सच्याइयो” वा “श्रीअन्तु जाने पुरानो घुमाउरो मार्गसम्बन्धी निर्देशन हटाइयो” जस्ता सम्पादन सारांश लेख्न सकिन्छ। यस्तो सारांशले हालैका परिवर्तनहरू वा पृष्ठको इतिहास हेर्ने सम्पादकहरूलाई तपाईंले के परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने कुरा छिटो बुझ्न मद्दत गर्छ। यदि तपाईंले कुनै पृष्ठ सम्पादन गर्नुभएको छ तर परिवर्तन भएको देखिएन भने हालैका परिवर्तनहरू वा सम्बन्धित लेखको इतिहास हेर्नुहोस्। सम्भवतः कसैले तपाईंको परिवर्तनलाई पूर्ववत् (rollback) गरेको हुन सक्छ र त्यसको कारण पनि दिएको हुन सक्छ। == चेकबक्सहरूको प्रयोग == यदि तपाईं लग-इन गरेर प्रयोगकर्ता खाता प्रयोग गरिरहनुभएको छ भने This is a minor edit (यो सानो सम्पादन हो) भन्ने चेकबक्स देखिन्छ। यसलाई आफ्नो परिवर्तनलाई “सानो सम्पादन” का रूपमा चिन्ह लगाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसको उद्देश्य पृष्ठको इतिहास वा हालैका परिवर्तनहरू हेर्ने सम्पादकहरूले महत्त्वहीन वा सामान्य परिवर्तनहरूलाई छुट्याउन सकून् भन्ने हो। कुन सम्पादनलाई “सानो सम्पादन” मान्ने भन्ने निर्णय तपाईं आफैंले गर्न सक्नुहुन्छ। सामान्यतया हिज्जे, व्याकरण वा ढाँचा मिलाउने जस्ता परिवर्तनहरू साना सम्पादन हुन्छन्। तर लेखमा रहेको वास्तविक जानकारी परिवर्तन गर्ने सम्पादनलाई सामान्यतया सानो सम्पादन मानिँदैन। Watch this article (यो लेखलाई निगरानी सूचीमा राख्नुहोस्) चेकबक्सले सम्बन्धित लेखलाई तपाईंको निगरानी सूची मा थप्छ। त्यसपछि तपाईं वा अन्य कसैले उक्त लेख वा त्यसको वार्ता पृष्ठमा गरेको कुनै पनि परिवर्तन तपाईंको निगरानी सूचीमा देखिनेछ। यसबाट तपाईंले लेखमा भएका नयाँ परिवर्तनहरूमा नजर राख्न सक्नुहुन्छ। यी चेकबक्सहरू पूर्वनिर्धारित रूपमा चयन गरिएका छन् वा छैनन् भन्ने कुरा तपाईंको प्रयोगकर्ता प्राथमिकता बाट परिवर्तन गर्न सकिन्छ। == नयाँ पृष्ठ सुरु गर्ने == यदि तपाईं सुरुदेखि नै नयाँ पृष्ठ सुरु गर्दै हुनुहुन्छ भने, कृपया लेखको ढाँचा (Article skeletons) प्रयोग गर्नुहोस्। यसले पृष्ठको सामग्रीलाई व्यवस्थित गर्न र सबै लेखमा एकरूपता कायम गर्न मद्दत गर्छ। नयाँ पृष्ठ कसरी सुरु गर्ने भन्ने थप जानकारीका लागि How to start a new page (नयाँ पृष्ठ कसरी सुरु गर्ने) हेर्नुहोस्। == लेखको पुरानो संस्करण पुनर्स्थापना गर्ने == यदि कुनै सम्पादकले लेखको सामग्री परिवर्तन वा हटाएको छ भने, लेखका पुराना संस्करणहरू अझै पनि त्यसको इतिहासमा उपलब्ध हुन्छन्। लेखको इतिहास हेर्न History (इतिहास) ट्याबमा क्लिक गर्नुहोस् र आफूले हेर्न चाहेको संस्करणको मितिमा क्लिक गर्नुहोस्। उक्त संस्करणलाई पुनर्स्थापना गर्न, पुरानो संस्करण हेर्दै गर्दा Edit (सम्पादन) ट्याबमा क्लिक गर्नुहोस् र त्यसलाई पुनः सुरक्षित गर्नुहोस्। यदि तपाईं केवल एउटा सम्पादनलाई मात्र पूर्ववत् गर्न चाहनुहुन्छ भने, लेखको इतिहासमा सम्बन्धित सम्पादनको छेउमा रहेको Undo (पूर्ववत्) लिङ्क प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ। [[Category:Wy/ne]] 8r9794dt9ixztwhtagl3mdv2qltctu3 7356840 7356837 2026-10-08T07:06:11Z Janak Bhatta 480991 विकियात्राःपृष्ठ कसरी सम्पादन गर्ने 7356840 wikitext text/x-wiki तपाईं ले विकियात्रा(Wikivoyage) का कुनै पनि लेखलाई सम्पादन (edit) लिङ्कमा क्लिक गरेर सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ। त्यसपछि ब्राउजरमा हालको पृष्ठको सामग्री विकी मार्कअप मा देखिने पाठ सम्पादन बाकस खुल्नेछ। तपाईंले पृष्ठमा आफ्नो इच्छाअनुसार परिवर्तन गर्न सक्नुहुन्छ, तर तपाईंले थप्ने कुनै पनि सामग्री Wikivoyage को कपिलेफ्ट इजाजतपत्रसँग मिल्दो हुनुपर्छ। तपाईंले Wikivoyage का नीति तथा दिशानिर्देश र शैली निर्देशिका पालना गर्नुभयो भने अन्य सम्पादकहरूका लागि पनि उपयोगी हुन्छ। तर यसले तपाईंलाई तुरुन्तै योगदान गर्न रोक्नु हुँदैन। सामग्री पूर्ण रूपमा सही बनाउनुभन्दा केही न केही योगदान गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। == पूर्वावलोकन र पृष्ठ सुरक्षित गर्ने == तपाईंले गरेका परिवर्तनहरू पृष्ठमा कस्ता देखिन्छन् भनेर हेर्न Show preview (पूर्वावलोकन देखाउनुहोस्) बटन थिच्नुहोस्। यसले पृष्ठ सुरक्षित गर्दैन। पृष्ठ सुरक्षित गर्नुअघि एकपटक पूर्वावलोकन गरेर आफ्नो सम्पादन ठीक देखिएको छ कि छैन जाँच गर्नु राम्रो हुन्छ। परिवर्तनबाट सन्तुष्ट भएपछि निलो Publish changes (परिवर्तनहरू प्रकाशित गर्नुहोस्) बटन थिचेर आफ्नो सम्पादन प्रकाशित गर्न सक्नुहुन्छ। यदि तपाईं सम्पादन रद्द गर्न चाहनुहुन्छ भने Cancel (रद्द गर्नुहोस्) लिङ्कमा क्लिक गर्न सक्नुहुन्छ। Editing help (सम्पादन सहायता) ले तपाईंलाई यही सहायता पृष्ठमा ल्याउँछ। लेखको सम्पादन बाकसको तल Summary (सारांश) नामक छोटो बाकस हुन्छ। यसमा तपाईंले लेखमा के परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने छोटो जानकारी लेख्न सक्नुहुन्छ। उदाहरणका लागि, “अपी हिमाल - हिमाल सम्बन्धी विवरण थपियो”, “'बिगनास ताल' लाई 'बेगनास ताल' मा सच्याइयो” वा “श्रीअन्तु जाने पुरानो घुमाउरो मार्गसम्बन्धी निर्देशन हटाइयो” जस्ता सम्पादन सारांश लेख्न सकिन्छ। यस्तो सारांशले हालैका परिवर्तनहरू वा पृष्ठको इतिहास हेर्ने सम्पादकहरूलाई तपाईंले के परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने कुरा छिटो बुझ्न मद्दत गर्छ। यदि तपाईंले कुनै पृष्ठ सम्पादन गर्नुभएको छ तर परिवर्तन भएको देखिएन भने हालैका परिवर्तनहरू वा सम्बन्धित लेखको इतिहास हेर्नुहोस्। सम्भवतः कसैले तपाईंको परिवर्तनलाई पूर्ववत् (rollback) गरेको हुन सक्छ र त्यसको कारण पनि दिएको हुन सक्छ। == चेकबक्सहरूको प्रयोग == यदि तपाईं लग-इन गरेर प्रयोगकर्ता खाता प्रयोग गरिरहनुभएको छ भने This is a minor edit (यो सानो सम्पादन हो) भन्ने चेकबक्स देखिन्छ। यसलाई आफ्नो परिवर्तनलाई “सानो सम्पादन” का रूपमा चिन्ह लगाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसको उद्देश्य पृष्ठको इतिहास वा हालैका परिवर्तनहरू हेर्ने सम्पादकहरूले महत्त्वहीन वा सामान्य परिवर्तनहरूलाई छुट्याउन सकून् भन्ने हो। कुन सम्पादनलाई “सानो सम्पादन” मान्ने भन्ने निर्णय तपाईं आफैंले गर्न सक्नुहुन्छ। सामान्यतया हिज्जे, व्याकरण वा ढाँचा मिलाउने जस्ता परिवर्तनहरू साना सम्पादन हुन्छन्। तर लेखमा रहेको वास्तविक जानकारी परिवर्तन गर्ने सम्पादनलाई सामान्यतया सानो सम्पादन मानिँदैन। Watch this article (यो लेखलाई निगरानी सूचीमा राख्नुहोस्) चेकबक्सले सम्बन्धित लेखलाई तपाईंको निगरानी सूची मा थप्छ। त्यसपछि तपाईं वा अन्य कसैले उक्त लेख वा त्यसको वार्ता पृष्ठमा गरेको कुनै पनि परिवर्तन तपाईंको निगरानी सूचीमा देखिनेछ। यसबाट तपाईंले लेखमा भएका नयाँ परिवर्तनहरूमा नजर राख्न सक्नुहुन्छ। यी चेकबक्सहरू पूर्वनिर्धारित रूपमा चयन गरिएका छन् वा छैनन् भन्ने कुरा तपाईंको प्रयोगकर्ता प्राथमिकता बाट परिवर्तन गर्न सकिन्छ। == नयाँ पृष्ठ सुरु गर्ने == यदि तपाईं सुरुदेखि नै नयाँ पृष्ठ सुरु गर्दै हुनुहुन्छ भने, कृपया लेखको ढाँचा (Article skeletons) प्रयोग गर्नुहोस्। यसले पृष्ठको सामग्रीलाई व्यवस्थित गर्न र सबै लेखमा एकरूपता कायम गर्न मद्दत गर्छ। नयाँ पृष्ठ कसरी सुरु गर्ने भन्ने थप जानकारीका लागि How to start a new page (नयाँ पृष्ठ कसरी सुरु गर्ने) हेर्नुहोस्। == लेखको पुरानो संस्करण पुनर्स्थापना गर्ने == यदि कुनै सम्पादकले लेखको सामग्री परिवर्तन वा हटाएको छ भने, लेखका पुराना संस्करणहरू अझै पनि त्यसको इतिहासमा उपलब्ध हुन्छन्। लेखको इतिहास हेर्न History (इतिहास) ट्याबमा क्लिक गर्नुहोस् र आफूले हेर्न चाहेको संस्करणको मितिमा क्लिक गर्नुहोस्। उक्त संस्करणलाई पुनर्स्थापना गर्न, पुरानो संस्करण हेर्दै गर्दा Edit (सम्पादन) ट्याबमा क्लिक गर्नुहोस् र त्यसलाई पुनः सुरक्षित गर्नुहोस्। यदि तपाईं केवल एउटा सम्पादनलाई मात्र पूर्ववत् गर्न चाहनुहुन्छ भने, लेखको इतिहासमा सम्बन्धित सम्पादनको छेउमा रहेको Undo (पूर्ववत्) लिङ्क प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ। == प्रतिलिपि गरिएको सामग्रीको श्रेय दिने == कहिलेकाहीँ सामग्री एउटा लेखबाट अर्को लेखमा सारिन्छ वा अन्य स्रोतबाट पुनर्लेखन गरिन्छ। यस्तो अवस्थामा इजाजतपत्रका आवश्यकताहरू र राम्रो सम्पादन अभ्यासअनुसार मूल सामग्रीको श्रेय दिनुपर्ने हुन सक्छ। यदि सामग्री Wikivoyage वा यसको भगिनी परियोजनाबाट लिइएको हो भने, प्रयोग गरिएको संस्करणको स्थायी लिङ्क (permanent link) सम्पादन सारांशमा राख्नु सबैभन्दा राम्रो तरिका हो। मूल पृष्ठको बायाँपट्टिको toolbox मा स्थायी लिङ्क भेट्टाउन सकिन्छ। उदाहरणका लागि: Eat listings from Abugelbe, [स्थायी लिङ्क] वा पुरानो संस्करणको oldid नम्बर निकालेर यसरी लेख्न सकिन्छ: Eat listings from [[Special:Permalink/12345|Abugelbe]] यदि भगिनी परियोजनाबाट सामग्री लिइएको हो भने लिङ्कमा सम्बन्धित परियोजनाको उपसर्ग प्रयोग गर्नुपर्छ। उदाहरणका लागि, जर्मन भाषाको Wikipedia बाट सामग्री लिँदा: added Understand, with content from [[w:de:Special:Permalink/67890|w:de:Egeheve]] यसरी सामग्रीको मूल स्रोत र त्यसको संस्करण पहिचान गर्न सकिन्छ। == यो पनि हेर्नुहोस् == * सहायता * तस्बिर कसरी थप्ने * नयाँ पृष्ठ कसरी सुरु गर्ने * शैली निर्देशिका * वार्ता पृष्ठहरूको प्रयोग * विकी मार्कअप [[Category:Wy/ne]] ssjbgihaljd2qv142g5nry2ktdcqjgq 0 3824126 7356796 2026-10-08T06:42:16Z Inamoranta1 2704932 Created page with "Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.[1][2] Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3]" 7356796 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.[1][2] Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] p8kbf9bxg1juzralpdxtyh53thwsxpm 7356798 7356796 2026-10-08T06:44:28Z Inamoranta1 2704932 7356798 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.[1][2] Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == nqdgqwnkd799kks4ntk8udklyrhpuzo 7356800 7356798 2026-10-08T06:45:44Z Inamoranta1 2704932 /* Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza */ 7356800 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.[1][2] Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.[3] Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] 1ieer2bs4j00kmd0r0090zmpoh3kopv 7356804 7356800 2026-10-08T06:48:24Z Inamoranta1 2704932 /* Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza */ 7356804 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.[1][2] Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.[3] Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == in5y2svxhccu07usjuls27kfz4k05bl 7356805 7356804 2026-10-08T06:48:59Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356805 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.[1][2] Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.[3] Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.[4][5] 2myeijvxa1ayo5m076201wpwtu7z55k 7356806 7356805 2026-10-08T06:49:45Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356806 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.[1][2] Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.[3] Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.[4][5] == '''Reeba nawe''' == o3pfrr913utf07g6vawtp2bswa4toj9 7356808 7356806 2026-10-08T06:50:09Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356808 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.[1][2] Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.[3] Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.[4][5] == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye hzg6ytr8cltvtdhfamlxhx7ew68hr61 7356809 7356808 2026-10-08T06:50:42Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356809 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.[1][2] Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.[3] Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.[4][5] == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye == '''Eby'okureeberaho''' == 3f3hh1sg66mkeecyzupakdh7mqcld8l 7356811 7356809 2026-10-08T06:51:43Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7356811 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.[1]<ref>Uganda Judiciary (13 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref>Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.[3] Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.[4][5] == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye == '''Eby'okureeberaho''' == 3qzasvbggptocddyvjqa3sbss2hzunj 7356813 7356811 2026-10-08T06:52:10Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7356813 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (13 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref>Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.[3] Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.[4][5] == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye == '''Eby'okureeberaho''' == rtrwrp54dtzw41qqcy4olmuukqmc9bj 7356818 7356813 2026-10-08T06:54:26Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356818 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (13 December 2017[[:en:Judiciary_of_Uganda|). "The Honorable Justices of The Court Of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (13 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref>Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.[3] Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.[4][5] == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye == '''Eby'okureeberaho''' == p7jmwh56r5bzypibqu3f7an16t06edd 7356821 7356818 2026-10-08T06:55:36Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356821 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (13 December 2017[[:en:Judiciary_of_Uganda|). "The Honorable Justices of The Court Of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (13 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref>Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.[3] == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.<ref>Kuhimbisa, Edgar (29 October 2010). [https://www.jlos.go.ug/index.php/com-rsform-manage-directory-submissions/services-and-information/press-and-media/news-archive/item/201-justice-kainamura-and-justice-obura-honored "Justice Kainamura and Justice Obura Honored"]. Kampala: Justice, Law & Order Sector, Government of Uganda (JLOS). Archived from the original on 27 July 2022. Retrieved 13 December 2017.</ref>Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.[4][5] == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye == '''Eby'okureeberaho''' == q09z60r6nrfatakgi9v3iqcxef62nfc 7356823 7356821 2026-10-08T06:55:53Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356823 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (13 December 2017[[:en:Judiciary_of_Uganda|). "The Honorable Justices of The Court Of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (13 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref>Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.<ref name=":1" /> == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.<ref name=":1">Kuhimbisa, Edgar (29 October 2010). [https://www.jlos.go.ug/index.php/com-rsform-manage-directory-submissions/services-and-information/press-and-media/news-archive/item/201-justice-kainamura-and-justice-obura-honored "Justice Kainamura and Justice Obura Honored"]. Kampala: Justice, Law & Order Sector, Government of Uganda (JLOS). Archived from the original on 27 July 2022. Retrieved 13 December 2017.</ref>Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.[3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.[4][5] == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye == '''Eby'okureeberaho''' == 962ksofz1e29fy11zu8ipncdalmbsjx 7356824 7356823 2026-10-08T06:56:20Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7356824 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (13 December 2017[[:en:Judiciary_of_Uganda|). "The Honorable Justices of The Court Of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (13 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref>Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.<ref name=":1" /> == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.<ref name=":1">Kuhimbisa, Edgar (29 October 2010). [https://www.jlos.go.ug/index.php/com-rsform-manage-directory-submissions/services-and-information/press-and-media/news-archive/item/201-justice-kainamura-and-justice-obura-honored "Justice Kainamura and Justice Obura Honored"]. Kampala: Justice, Law & Order Sector, Government of Uganda (JLOS). Archived from the original on 27 July 2022. Retrieved 13 December 2017.</ref>Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.<ref name=":1" /> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.[4][5] == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye == '''Eby'okureeberaho''' == pfjwsoe17u9mtgwtr7psplaekbrhme0 7356827 7356824 2026-10-08T06:57:19Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7356827 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (13 December 2017[[:en:Judiciary_of_Uganda|). "The Honorable Justices of The Court Of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (13 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref>Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.<ref name=":1" /> == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.<ref name=":1">Kuhimbisa, Edgar (29 October 2010). [https://www.jlos.go.ug/index.php/com-rsform-manage-directory-submissions/services-and-information/press-and-media/news-archive/item/201-justice-kainamura-and-justice-obura-honored "Justice Kainamura and Justice Obura Honored"]. Kampala: Justice, Law & Order Sector, Government of Uganda (JLOS). Archived from the original on 27 July 2022. Retrieved 13 December 2017.</ref>Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.<ref name=":1" /> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.<ref>Judiciary of Uganda (8 September 2015). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"New Justices Appointed to the Supreme Court and Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 13 December 2017.</ref>[5] == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye == '''Eby'okureeberaho''' == 6lowt2kse18ohp4f1kjqp3stoq74e7n 7356830 7356827 2026-10-08T06:58:20Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7356830 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (13 December 2017[[:en:Judiciary_of_Uganda|). "The Honorable Justices of The Court Of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (13 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref>Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.<ref name=":1" /> == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.<ref name=":1">Kuhimbisa, Edgar (29 October 2010). [https://www.jlos.go.ug/index.php/com-rsform-manage-directory-submissions/services-and-information/press-and-media/news-archive/item/201-justice-kainamura-and-justice-obura-honored "Justice Kainamura and Justice Obura Honored"]. Kampala: Justice, Law & Order Sector, Government of Uganda (JLOS). Archived from the original on 27 July 2022. Retrieved 13 December 2017.</ref>Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.<ref name=":1" /> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,[3], kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.<ref>Judiciary of Uganda (8 September 2015). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"New Justices Appointed to the Supreme Court and Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 13 December 2017.</ref><ref>URN (8 September 2015). [[:en:Uganda_Radio_Network|"Museveni appoints new Supreme Court judges".]] ''The Observer (Uganda) Quoting Uganda Radio Network (URN)''. Kampala. Archived from the original on 13 December 2017. Retrieved 13 December 2017.</ref> == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye == '''Eby'okureeberaho''' == ohiw5ulji0h6wkot4ih4jntssvyug7v 7356832 7356830 2026-10-08T06:58:37Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7356832 wikitext text/x-wiki Hellen Abulu Obura, n'omuramuzi Omunyayuganda aha kooti y'okujuririramu eya Uganda, ekicweka ky'okubanza omu by'oburamuzi omu ihanga, ekirikukora nk'ekooti y'eihanga ey'engyenderwaho y'eihanga.<ref>Uganda Judiciary (13 December 2017[[:en:Judiciary_of_Uganda|). "The Honorable Justices of The Court Of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (13 December 2017). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"The Honorable Justices of The Court Of Appeal".]] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 13 December 2017.</ref>Ahonaaho atakatoorainwe kuza omu kooti y'okujuririramu, akaba naaheereza nk'omwebembezi wa kooti enkuru eya Uganda.<ref name=":1" /> == Ebyenyima, obwegyese hamwe n'omurimo gw'okubanza == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo orukuru rw'eihanga.<ref name=":1">Kuhimbisa, Edgar (29 October 2010). [https://www.jlos.go.ug/index.php/com-rsform-manage-directory-submissions/services-and-information/press-and-media/news-archive/item/201-justice-kainamura-and-justice-obura-honored "Justice Kainamura and Justice Obura Honored"]. Kampala: Justice, Law & Order Sector, Government of Uganda (JLOS). Archived from the original on 27 July 2022. Retrieved 13 December 2017.</ref>Kumara emyaka ikumi na mushanju, kuruga 1993 kuhisya obu yaatooranwa nk'omuramuzi wa kooti enkuru, Omuramuzi Helen Obura akaba yaheereize omu minisiture ya Uganda ey'eby'oburingaaniza hamwe n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga. Akaba ari Omuhandiiki w'akakiiko k'eby'ebiragiro obu yaayetwa aha katebe omuri 2010.<ref name=":1" /> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Hellen Obura akakora nk'omuramuzi omu kooti enkuru ya Uganda, kuruga Okwaikumi 2010,<ref name=":1" />, kuhisya Okwamwenda 2015, obu yaatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda.<ref>Judiciary of Uganda (8 September 2015). [[:en:Judiciary_of_Uganda|"New Justices Appointed to the Supreme Court and Court of Appeal"]]. Kampala: Judiciary of Uganda. Retrieved 13 December 2017.</ref><ref>URN (8 September 2015). [[:en:Uganda_Radio_Network|"Museveni appoints new Supreme Court judges".]] ''The Observer (Uganda) Quoting Uganda Radio Network (URN)''. Kampala. Archived from the original on 13 December 2017. Retrieved 13 December 2017.</ref> == '''Reeba nawe''' == * Solome Bossa * Stella Arach-Amoko * Esther Mayambala Kisaakye == '''Eby'okureeberaho''' == fpsch2vf07ouhprmnhjlyy2eu0udugc 0 3824127 7356815 2026-10-08T06:52:58Z Aryatungaa 2704892 Created page with "'''Sam Joseph Ntiro ('''20 Apuri 1923 – 1 Janwari 1993) akaba ari omuteezi w'ebishushani omu Tanzania kandi omujwekyerwa w'okubanza ow'oburugwa izooba bwa Afirika omu Kooti ya Saint James omuri London kuruga omu Republic ya Tanganyika kuhika omuri United Kingdom.[1] Akakorera omu mwanya ogu kuruga obu eihanga rye ryatunga okwetegyeka omuri 1961 kuhisya 1964 kandi nawe akaba ari Omujwekyerwa wa Tanganyika omuri Ireland omu bwire obu. Omu murimo gwe ogwabaire guriho obwi..." 7356815 wikitext text/x-wiki '''Sam Joseph Ntiro ('''20 Apuri 1923 – 1 Janwari 1993) akaba ari omuteezi w'ebishushani omu Tanzania kandi omujwekyerwa w'okubanza ow'oburugwa izooba bwa Afirika omu Kooti ya Saint James omuri London kuruga omu Republic ya Tanganyika kuhika omuri United Kingdom.[1] Akakorera omu mwanya ogu kuruga obu eihanga rye ryatunga okwetegyeka omuri 1961 kuhisya 1964 kandi nawe akaba ari Omujwekyerwa wa Tanganyika omuri Ireland omu bwire obu. Omu murimo gwe ogwabaire guriho obwire buraingwa, akaba ari omuteezi w'ebishushani orikumanywa munonga kandi omusiigi, omujwekyerwa, omukozi wa gavumenti, hamwe n'omwegyesa. Akagyenda munonga kandi yoreka ebishushani bye byombi omuka hamwe n'aheeru y'eihanga. == Amagara g'okubanza hamwe n'obwegyese == Ntiro akazaarirwa omu kyanga kya Machame omuri Hai District, omu kyaro kya Ndereny, omu parisi ya Nkuu. Eki kiri omu kicweka kya Kilimanjaro omu burengyerwa-izooba bwa Tanzania aha rushozi rwa Mount Kilimanjaro omuri Tanzania. Ntiro akashoma omu Ndereny Nkuu Primary School kandi yaatunga obwegyese bwe obwa Junior Secondary hamwe na Senior Secondary Education aha Old Moshi Secondary school omu kyanga kya Marangu. Omu magara ge goona, Ntiro akatunga Orungyereza, Oruswahili, hamwe n'endimi z'enzaarwa Kimachame na Kimarangu. Okwongyera ahari ekyo, akaba aine okumanya kw'okukora omu Runyoro, Luganda, French, German hamwe na Italian.[2] Ntiro akatunga obwegyese bwe obwa tertiary aha Makerere College eya University of East Africa, obwo erikukwatanisa na University of London, ahu yaashomera Art hamwe n'Eby'obwegyese. Akakora emirimo y'obwegyese bw'ahaiguru aha Slade College of Fine Art, University of London.[3] qvjs03etjwt0uxyj9jcyo0n39g6fotq 7356834 7356815 2026-10-08T07:00:16Z Aryatungaa 2704892 7356834 wikitext text/x-wiki '''Sam Joseph Ntiro ('''20 Apuri 1923 – 1 Janwari 1993) akaba ari omuteezi w'ebishushani omu Tanzania kandi omujwekyerwa w'okubanza ow'oburugwa izooba bwa Afirika omu Kooti ya Saint James omuri London kuruga omu Republic ya Tanganyika kuhika omuri United Kingdom.[1] Akakorera omu mwanya ogu kuruga obu eihanga rye ryatunga okwetegyeka omuri 1961 kuhisya 1964 kandi nawe akaba ari Omujwekyerwa wa Tanganyika omuri Ireland omu bwire obu. Omu murimo gwe ogwabaire guriho obwire buraingwa, akaba ari omuteezi w'ebishushani orikumanywa munonga kandi omusiigi, omujwekyerwa, omukozi wa gavumenti, hamwe n'omwegyesa. Akagyenda munonga kandi yoreka ebishushani bye byombi omuka hamwe n'aheeru y'eihanga. == Amagara g'okubanza hamwe n'obwegyese == Ntiro akazaarirwa omu kyanga kya Machame omuri Hai District, omu kyaro kya Ndereny, omu parisi ya Nkuu. Eki kiri omu kicweka kya Kilimanjaro omu burengyerwa-izooba bwa Tanzania aha rushozi rwa Mount Kilimanjaro omuri Tanzania. Ntiro akashoma omu Ndereny Nkuu Primary School kandi yaatunga obwegyese bwe obwa Junior Secondary hamwe na Senior Secondary Education aha Old Moshi Secondary school omu kyanga kya Marangu. Omu magara ge goona, Ntiro akatunga Orungyereza, Oruswahili, hamwe n'endimi z'enzaarwa Kimachame na Kimarangu. Okwongyera ahari ekyo, akaba aine okumanya kw'okukora omu Runyoro, Luganda, French, German hamwe na Italian.[2] Ntiro akatunga obwegyese bwe obwa tertiary aha Makerere College eya University of East Africa, obwo erikukwatanisa na University of London, ahu yaashomera Art hamwe n'Eby'obwegyese. Akakora emirimo y'obwegyese bw'ahaiguru aha Slade College of Fine Art, University of London.[3] == Omurimo == Ekishushani kya Ntiro ekya Chagga Beer Making, 1957, aha The Phillips Collection Akashomesa aha Makerere College (obwahati Makerere University), Kyambogo Technical Institute (obwahati Kyambogo University) hamwe na Yunivasite ya Dar es Salaam. Hamwe na Elias Jengo, akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Yunivasite ekya Department of Music, Arts and Culture. Omuri Dar es Salaam akaba ari Resident Artist, Senior Lecturer kandi obu yaahuumura akaba ari associate professor. Akakora n'okucondooza omuri United States of America, omu myaka ya 1970 aha Dillard & Xavier Universities omuri New Orleans, Louisiana, hamwe n'omu myaka ya 1980 aha Yunivasite ya Wisconsin ahari Madison omu bicweka byombi ebya Fine Art hamwe na African Studies. Ntiro nawe akaheereza nk'omukugu w'aheeru omuri Fine Art, Art History kandi obumwe History, Geography omuri Kenya, Uganda, Tanzania, Malawi, Zambia, Zimbabwe, United Kingdom, US, Canada, Ghana na Nigeria.[citation needed] Omu 1961, Ntiro akaruga Makerere College, ahu yaabaire yaahindukire Professor of Painting, kwikiriza omwanya nk'omujwekyerwa w'okubanza owa High Commissioner aha Court of St James's omuri London ahabwa Republic of Tanganyika.[3] Ahabw'eki, Ntiro akashomesa omuri Kyambogo Technical Institute hamwe na University of Dar es Salaam kuruga 1967 kuhisya 1973. Okwongyera ahari ekyo, akaheereza nk'omujwekyerwa wa Culture omu Gavumenti ya Tanzania. Ekitongore kikaba kyabandize kugaitwa aha Minisiture y'Eby'obwegyese kandi bwanyima kyaza omu Minisiture y'Eby'obuhangwa bw'eihanga hamwe n'eminyeeto.[citation needed] == Amagara g'omuntu == Omu 1958, Ntiro akashwerwa Evangeline Sarah Nyendwoha, owabaire ari omukazi w'okubanza kuba omwegi wa Yunivasite omuri Uganda hamwe na East Africa. Bakaba baine abatabani babiri, Joseph na Simbo.[4] == Okutunga == Ekitongore ky'eby'obuhangwa ekya National Museum of African Art omuri Washington, D.C., nikyo kiri n'ekishushani kye eky'amajuta ekya Cattle Feeding kandi kibaire nikyeta Ntiro "omwe aha batandikireho okusiiga ebishushani bya Afirika eby'omurembe kuruga omu burugwa izooba bwa Afirika kandi obundi omujwekyerwa murungi w'enteekateeka z'eishomero ry'eby'emikono erya Makerere University omuri Uganda."[5] Ekishushani kye eky'amajuta eky'omwaka 1956 ekirikwetwa Men Taking Banana Beer to Bride by Night kiri omu kibiina ky'Ekitongore ky'Eby'emikono eky'omurembe, New York City.[6][7] Omuri Bungyereza, Lakeland Arts neetwara ekishushani kye eky'omwaka 1960 ekirikwetwa Monkeys Feeding.[8] Ebishushani bya Ntiro bitundirwe omu myaka ya 2020 nk'emirimo y'eby'emikono bya Afirika eby'omurembe hamwe n'eby'omurembe ogurikukuratana aha myanya y'okutunda ebintu otwariiremu Sotheby's na Bonham's.[9][10] == Reeba na == Eby'emikono bya Afirika eby'omurembe Eby'obuhangwa bwa Tanzania - Okusiiga == Eby'okureebeeraho == b2xue1dwff3fppi5r3xjht9pw8rhgwe 7356874 7356834 2026-10-08T07:33:16Z Aryatungaa 2704892 7356874 wikitext text/x-wiki '''Sam Joseph Ntiro ('''20 Apuri 1923 – 1 Janwari 1993) akaba ari omuteezi w'ebishushani omu Tanzania kandi omujwekyerwa w'okubanza ow'oburugwa izooba bwa Afirika omu Kooti ya Saint James omuri London kuruga omu Republic ya Tanganyika kuhika omuri United Kingdom.<ref>[https://www.tzembassy.go.tz/ambassadors/view/sam-joseph-ntiro "Sam Joseph Ntiro | Tanzania Foreign Ministry Official List"]. ''www.tzembassy.go.tz''. Retrieved 3 November 2024</ref> Akakorera omu mwanya ogu kuruga obu eihanga rye ryatunga okwetegyeka omuri 1961 kuhisya 1964 kandi nawe akaba ari Omujwekyerwa wa Tanganyika omuri Ireland omu bwire obu. Omu murimo gwe ogwabaire guriho obwire buraingwa, akaba ari omuteezi w'ebishushani orikumanywa munonga kandi omusiigi, omujwekyerwa, omukozi wa gavumenti, hamwe n'omwegyesa. Akagyenda munonga kandi yoreka ebishushani bye byombi omuka hamwe n'aheeru y'eihanga. == Amagara g'okubanza hamwe n'obwegyese == Ntiro akazaarirwa omu kyanga kya Machame omuri Hai District, omu kyaro kya Ndereny, omu parisi ya Nkuu. Eki kiri omu kicweka kya Kilimanjaro omu burengyerwa-izooba bwa Tanzania aha rushozi rwa Mount Kilimanjaro omuri Tanzania. Ntiro akashoma omu Ndereny Nkuu Primary School kandi yaatunga obwegyese bwe obwa Junior Secondary hamwe na Senior Secondary Education aha Old Moshi Secondary school omu kyanga kya Marangu. Omu magara ge goona, Ntiro akatunga Orungyereza, Oruswahili, hamwe n'endimi z'enzaarwa Kimachame na Kimarangu. Okwongyera ahari ekyo, akaba aine okumanya kw'okukora omu Runyoro, Luganda, French, German hamwe na Italian.<ref>[https://artcollection.dcms.gov.uk/artwork/6773/ Buguruni Village - Sam Joseph Ntiro (1923-1993)"]. Government Art Collection. Retrieved 4 February 2026.</ref> Ntiro akatunga obwegyese bwe obwa tertiary aha Makerere College eya University of East Africa, obwo erikukwatanisa na University of London, ahu yaashomera Art hamwe n'Eby'obwegyese. Akakora emirimo y'obwegyese bw'ahaiguru aha Slade College of Fine Art, University of London.<ref name=":1">[https://www.argyll-bute.gov.uk/argyllcollection/cutting-wood/ "Artist: Sam Joseph Ntiro Cutting Wood"]. ''The Argyll Collection''. Retrieved 29 May 2025</ref> == Omurimo == Ekishushani kya Ntiro ekya Chagga Beer Making, 1957, aha The Phillips Collection Akashomesa aha Makerere College (obwahati Makerere University), Kyambogo Technical Institute (obwahati Kyambogo University) hamwe na Yunivasite ya Dar es Salaam. Hamwe na Elias Jengo, akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Yunivasite ekya Department of Music, Arts and Culture. Omuri Dar es Salaam akaba ari Resident Artist, Senior Lecturer kandi obu yaahuumura akaba ari associate professor. Akakora n'okucondooza omuri United States of America, omu myaka ya 1970 aha Dillard & Xavier Universities omuri New Orleans, Louisiana, hamwe n'omu myaka ya 1980 aha Yunivasite ya Wisconsin ahari Madison omu bicweka byombi ebya Fine Art hamwe na African Studies. Ntiro nawe akaheereza nk'omukugu w'aheeru omuri Fine Art, Art History kandi obumwe History, Geography omuri Kenya, Uganda, Tanzania, Malawi, Zambia, Zimbabwe, United Kingdom, US, Canada, Ghana na Nigeria.[citation needed] Omu 1961, Ntiro akaruga Makerere College, ahu yaabaire yaahindukire Professor of Painting, kwikiriza omwanya nk'omujwekyerwa w'okubanza owa High Commissioner aha Court of St James's omuri London ahabwa Republic of Tanganyika.<ref name=":1" />Ahabw'eki, Ntiro akashomesa omuri Kyambogo Technical Institute hamwe na University of Dar es Salaam kuruga 1967 kuhisya 1973. Okwongyera ahari ekyo, akaheereza nk'omujwekyerwa wa Culture omu Gavumenti ya Tanzania. Ekitongore kikaba kyabandize kugaitwa aha Minisiture y'Eby'obwegyese kandi bwanyima kyaza omu Minisiture y'Eby'obuhangwa bw'eihanga hamwe n'eminyeeto.[citation needed] == Amagara g'omuntu == Omu 1958, Ntiro akashwerwa Evangeline Sarah Nyendwoha, owabaire ari omukazi w'okubanza kuba omwegi wa Yunivasite omuri Uganda hamwe na East Africa. Bakaba baine abatabani babiri, Joseph na Simbo.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/first-woman-university-graduate-in-east-and-central-africa-dies-1785296 "First woman university graduate in East and Central Africa dies"]. ''Monitor''. 11 January 2021. Retrieved 4 February 2026.</ref> == Okutunga == Ekitongore ky'eby'obuhangwa ekya National Museum of African Art omuri Washington, D.C., nikyo kiri n'ekishushani kye eky'amajuta ekya Cattle Feeding kandi kibaire nikyeta Ntiro "omwe aha batandikireho okusiiga ebishushani bya Afirika eby'omurembe kuruga omu burugwa izooba bwa Afirika kandi obundi omujwekyerwa murungi w'enteekateeka z'eishomero ry'eby'emikono erya Makerere University omuri Uganda.<ref>[https://www.si.edu/object/cattle-feeding%3Anmafa_2000-11-2 "Cattle Feeding – Sam Ntiro".] Smithsonian Institution. Retrieved 4 February 2026</ref> Ekishushani kye eky'amajuta eky'omwaka 1956 ekirikwetwa Men Taking Banana Beer to Bride by Night kiri omu kibiina ky'Ekitongore ky'Eby'emikono eky'omurembe, New York City<ref>"[https://www.moma.org/collection/works/78896 Sam Joseph Ntiro. Men Taking Banana Beer to Bride by Night. 1956 | MoMA"]. ''The Museum of Modern Art''. Retrieved 29 May 2025</ref><ref>Nugent, Gabriella (23 March 2022). [https://post.moma.org/memories-of-chagga-country-sam-ntiro/ "Memories of Chagga Country: Sam Ntiro".] ''post''. Retrieved 4 February 2026</ref>.Omuri Bungyereza, Lakeland Arts neetwara ekishushani kye eky'omwaka 1960 ekirikwetwa Monkeys Feeding.<ref>[https://lakelandarts.org.uk/items/sam-joseph-ntiro/ "Sam Joseph Ntiro"]. ''Lakeland Arts''. Retrieved 4 February 2026.</ref> Ebishushani bya Ntiro bitundirwe omu myaka ya 2020 nk'emirimo y'eby'emikono bya Afirika eby'omurembe hamwe n'eby'omurembe ogurikukuratana aha myanya y'okutunda ebintu otwariiremu Sotheby's na Bonham's.<ref>[https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2023/modern-contemporary-african-art/woodcutters "Sam Ntiro - Woodcutters"]. ''www.sothebys.com''. 2023. Retrieved 4 February 2026.</ref><ref>[https://www.bonhams.com/auction/30638/lot/20/sam-j-ntiro-tanzania-1923-1993-untitled/ "Bonhams : Sam J. Ntiro (Tanzania 1923-1993) Untitled".] ''www.bonhams.com''. Retrieved 4 February 2026</ref> == Reeba na == Eby'emikono bya Afirika eby'omurembe Eby'obuhangwa bwa Tanzania - Okusiiga == Eby'okureebeeraho == m432umxpa6ealokzpit5n9wyzdwioh7 7356879 7356874 2026-10-08T07:43:10Z Aryatungaa 2704892 7356879 wikitext text/x-wiki '''Sam Joseph Ntiro ('''20 Apuri 1923 -1 Janwari 1993) akaba ari omuteezi w'ebishushani omu Tanzania kandi omujwekyerwa w'okubanza ow'oburugwa izooba bwa Afirika omu Kooti ya Saint James omuri London kuruga omu Republic ya Tanganyika kuhika omuri United Kingdom.<ref>[https://www.tzembassy.go.tz/ambassadors/view/sam-joseph-ntiro "Sam Joseph Ntiro | Tanzania Foreign Ministry Official List"]. ''www.tzembassy.go.tz''. Retrieved 3 November 2024</ref> Akakorera omu mwanya ogu kuruga obu eihanga rye ryatunga okwetegyeka omuri 1961 kuhisya 1964 kandi nawe akaba ari Omujwekyerwa wa Tanganyika omuri Ireland omu bwire obu. Omu murimo gwe ogwabaire guriho obwire buraingwa, akaba ari omuteezi w'ebishushani orikumanywa munonga kandi omusiigi, omujwekyerwa, omukozi wa gavumenti, hamwe n'omwegyesa. Akagyenda munonga kandi yoreka ebishushani bye byombi omuka hamwe n'aheeru y'eihanga. == Amagara g'okubanza hamwe n'obwegyese == Ntiro akazaarirwa omu kyanga kya Machame omuri Hai District, omu kyaro kya Ndereny, omu parisi ya Nkuu. Eki kiri omu kicweka kya Kilimanjaro omu burengyerwa-izooba bwa Tanzania aha rushozi rwa Mount Kilimanjaro omuri Tanzania. Ntiro akashoma omu Ndereny Nkuu Primary School kandi yaatunga obwegyese bwe obwa Junior Secondary hamwe na Senior Secondary Education aha Old Moshi Secondary school omu kyanga kya Marangu. Omu magara ge goona, Ntiro akatunga Orungyereza, Oruswahili, hamwe n'endimi z'enzaarwa Kimachame na Kimarangu. Okwongyera ahari ekyo, akaba aine okumanya kw'okukora omu Runyoro, Luganda, French, German hamwe na Italian.<ref>[https://artcollection.dcms.gov.uk/artwork/6773/ Buguruni Village - Sam Joseph Ntiro (1923-1993)"]. Government Art Collection. Retrieved 4 February 2026.</ref> Ntiro akatunga obwegyese bwe obwa tertiary aha Makerere College eya University of East Africa, obwo erikukwatanisa na University of London, ahu yaashomera Art hamwe n'Eby'obwegyese. Akakora emirimo y'obwegyese bw'ahaiguru aha Slade College of Fine Art, University of London.<ref name=":1">[https://www.argyll-bute.gov.uk/argyllcollection/cutting-wood/ "Artist: Sam Joseph Ntiro Cutting Wood"]. ''The Argyll Collection''. Retrieved 29 May 2025</ref> == Omurimo == Ekishushani kya Ntiro ekya Chagga Beer Making, 1957, aha The Phillips Collection Akashomesa aha Makerere College (obwahati Makerere University), Kyambogo Technical Institute (obwahati Kyambogo University) hamwe na Yunivasite ya Dar es Salaam. Hamwe na Elias Jengo, akaba ari omwe aha batandikireho ekitongore kya Yunivasite ekya Department of Music, Arts and Culture. Omuri Dar es Salaam akaba ari Resident Artist, Senior Lecturer kandi obu yaahuumura akaba ari associate professor. Akakora n'okucondooza omuri United States of America, omu myaka ya 1970 aha Dillard & Xavier Universities omuri New Orleans, Louisiana, hamwe n'omu myaka ya 1980 aha Yunivasite ya Wisconsin ahari Madison omu bicweka byombi ebya Fine Art hamwe na African Studies. Ntiro nawe akaheereza nk'omukugu w'aheeru omuri Fine Art, Art History kandi obumwe History, Geography omuri Kenya, Uganda, Tanzania, Malawi, Zambia, Zimbabwe, United Kingdom, US, Canada, Ghana na Nigeria.[citation needed] Omu 1961, Ntiro akaruga Makerere College, ahu yaabaire yaahindukire Professor of Painting, kwikiriza omwanya nk'omujwekyerwa w'okubanza owa High Commissioner aha Court of St James's omuri London ahabwa Republic of Tanganyika.<ref name=":1" />Ahabw'eki, Ntiro akashomesa omuri Kyambogo Technical Institute hamwe na University of Dar es Salaam kuruga 1967 kuhisya 1973. Okwongyera ahari ekyo, akaheereza nk'omujwekyerwa wa Culture omu Gavumenti ya Tanzania. Ekitongore kikaba kyabandize kugaitwa aha Minisiture y'Eby'obwegyese kandi bwanyima kyaza omu Minisiture y'Eby'obuhangwa bw'eihanga hamwe n'eminyeeto.[citation needed] == Amagara g'omuntu == Omu 1958, Ntiro akashwerwa Evangeline Sarah Nyendwoha, owabaire ari omukazi w'okubanza kuba omwegi wa Yunivasite omuri Uganda hamwe na East Africa. Bakaba baine abatabani babiri, Joseph na Simbo.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/first-woman-university-graduate-in-east-and-central-africa-dies-1785296 "First woman university graduate in East and Central Africa dies"]. ''Monitor''. 11 January 2021. Retrieved 4 February 2026.</ref> == Okutunga == Ekitongore ky'eby'obuhangwa ekya National Museum of African Art omuri Washington, D.C., nikyo kiri n'ekishushani kye eky'amajuta ekya Cattle Feeding kandi kibaire nikyeta Ntiro "omwe aha batandikireho okusiiga ebishushani bya Afirika eby'omurembe kuruga omu burugwa izooba bwa Afirika kandi obundi omujwekyerwa murungi w'enteekateeka z'eishomero ry'eby'emikono erya Makerere University omuri Uganda.<ref>[https://www.si.edu/object/cattle-feeding%3Anmafa_2000-11-2 "Cattle Feeding – Sam Ntiro".] Smithsonian Institution. Retrieved 4 February 2026</ref> Ekishushani kye eky'amajuta eky'omwaka 1956 ekirikwetwa Men Taking Banana Beer to Bride by Night kiri omu kibiina ky'Ekitongore ky'Eby'emikono eky'omurembe, New York City<ref>"[https://www.moma.org/collection/works/78896 Sam Joseph Ntiro. Men Taking Banana Beer to Bride by Night. 1956 | MoMA"]. ''The Museum of Modern Art''. Retrieved 29 May 2025</ref><ref>Nugent, Gabriella (23 March 2022). [https://post.moma.org/memories-of-chagga-country-sam-ntiro/ "Memories of Chagga Country: Sam Ntiro".] ''post''. Retrieved 4 February 2026</ref>.Omuri Bungyereza, Lakeland Arts neetwara ekishushani kye eky'omwaka 1960 ekirikwetwa Monkeys Feeding.<ref>[https://lakelandarts.org.uk/items/sam-joseph-ntiro/ "Sam Joseph Ntiro"]. ''Lakeland Arts''. Retrieved 4 February 2026.</ref> Ebishushani bya Ntiro bitundirwe omu myaka ya 2020 nk'emirimo y'eby'emikono bya Afirika eby'omurembe hamwe n'eby'omurembe ogurikukuratana aha myanya y'okutunda ebintu otwariiremu Sotheby's na Bonham's.<ref>[https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2023/modern-contemporary-african-art/woodcutters "Sam Ntiro - Woodcutters"]. ''www.sothebys.com''. 2023. Retrieved 4 February 2026.</ref><ref>[https://www.bonhams.com/auction/30638/lot/20/sam-j-ntiro-tanzania-1923-1993-untitled/ "Bonhams : Sam J. Ntiro (Tanzania 1923-1993) Untitled".] ''www.bonhams.com''. Retrieved 4 February 2026</ref> == Reeba na == Eby'emikono bya Afirika eby'omurembe Eby'obuhangwa bwa Tanzania - Okusiiga == Eby'okureebeeraho == 0frsolr7xpzdblgmpgsjlu64dy6fxa0 0 3824128 7356843 2026-10-08T07:07:34Z Najuna 2711238 Created page with "Barishaki Bonny Cheborion n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1]" 7356843 wikitext text/x-wiki Barishaki Bonny Cheborion n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] k9awmwr3khnwa3eznk71g9jq918f3e2 7356844 7356843 2026-10-08T07:07:44Z Najuna 2711238 7356844 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] s45k7eji4hz8wx66p54wwovhg0pefa7 7356847 7356844 2026-10-08T07:08:52Z Najuna 2711238 7356847 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == 4pgm4r0jbugc018n86idt7a3726drng 7356849 7356847 2026-10-08T07:09:57Z Najuna 2711238 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7356849 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kapchorwa eriho hati; ishe ni George William Cheborion owafiire (24 Okwaikumi na kumwe 1928 kuhisya 2 Okwaakashatu 2014).[2] Akashoma aha yunivasite ya Makerere, eyabaire eri ey'okubanza kandi erikukirayo obuhango omu Uganda, yaamara emishomo ye n'obwegyese bwa Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rwa Uganda. Barishaki Bonny Cheborion akaikirizibwa omu Uganda Bar kandi n'omunyamateeka orikukora.[3] i5hlju1wziej529r7tvpmnm6h46qtlp 7356850 7356849 2026-10-08T07:10:46Z Najuna 2711238 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7356850 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kapchorwa eriho hati; ishe ni George William Cheborion owafiire (24 Okwaikumi na kumwe 1928 kuhisya 2 Okwaakashatu 2014).[2] Akashoma aha yunivasite ya Makerere, eyabaire eri ey'okubanza kandi erikukirayo obuhango omu Uganda, yaamara emishomo ye n'obwegyese bwa Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rwa Uganda. Barishaki Bonny Cheborion akaikirizibwa omu Uganda Bar kandi n'omunyamateeka orikukora.[3] == '''Obukugu omu mirimo''' == 0gw9mwv9kb9kilag9aeffju22fo5hge 7356853 7356850 2026-10-08T07:12:22Z Najuna 2711238 /* Obukugu omu mirimo */ 7356853 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kapchorwa eriho hati; ishe ni George William Cheborion owafiire (24 Okwaikumi na kumwe 1928 kuhisya 2 Okwaakashatu 2014).[2] Akashoma aha yunivasite ya Makerere, eyabaire eri ey'okubanza kandi erikukirayo obuhango omu Uganda, yaamara emishomo ye n'obwegyese bwa Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rwa Uganda. Barishaki Bonny Cheborion akaikirizibwa omu Uganda Bar kandi n'omunyamateeka orikukora.[3] == '''Obukugu omu mirimo''' == Aine obwire buraingwa omu ofiisi ya Attorney General wa Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburingaaniza n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga, ahu yaahika aha rurengo rwa Director for Civil Litigation.[2][3] bgmgbdr9s6ol0gp2wi7wym33xczfraf 7356855 7356853 2026-10-08T07:13:11Z Najuna 2711238 /* Obukugu omu mirimo */ 7356855 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kapchorwa eriho hati; ishe ni George William Cheborion owafiire (24 Okwaikumi na kumwe 1928 kuhisya 2 Okwaakashatu 2014).[2] Akashoma aha yunivasite ya Makerere, eyabaire eri ey'okubanza kandi erikukirayo obuhango omu Uganda, yaamara emishomo ye n'obwegyese bwa Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rwa Uganda. Barishaki Bonny Cheborion akaikirizibwa omu Uganda Bar kandi n'omunyamateeka orikukora.[3] == '''Obukugu omu mirimo''' == Aine obwire buraingwa omu ofiisi ya Attorney General wa Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburingaaniza n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga, ahu yaahika aha rurengo rwa Director for Civil Litigation.[2][3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == gzrm820t32psr2r3dbllgr918xfsjah 7356857 7356855 2026-10-08T07:13:24Z Najuna 2711238 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356857 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya '''Kapchorwa''' eriho hati; ishe ni George William Cheborion owafiire (24 Okwaikumi na kumwe 1928 kuhisya 2 Okwaakashatu 2014).[2] Akashoma aha yunivasite ya Makerere, eyabaire eri ey'okubanza kandi erikukirayo obuhango omu Uganda, yaamara emishomo ye n'obwegyese bwa Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rwa Uganda. Barishaki Bonny Cheborion akaikirizibwa omu Uganda Bar kandi n'omunyamateeka orikukora.[3] == '''Obukugu omu mirimo''' == Aine obwire buraingwa omu ofiisi ya Attorney General wa Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburingaaniza n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga, ahu yaahika aha rurengo rwa Director for Civil Litigation.[2][3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == qk8kkbd7jfcdjm4y2hjkwhqkhqfknoi 7356859 7356857 2026-10-08T07:13:47Z Najuna 2711238 7356859 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya '''Kapchorwa''' eriho hati; ishe ni '''George William Cheborion''' owafiire (24 Okwaikumi na kumwe 1928 kuhisya 2 Okwaakashatu 2014).[2] Akashoma aha yunivasite ya Makerere, eyabaire eri ey'okubanza kandi erikukirayo obuhango omu Uganda, yaamara emishomo ye n'obwegyese bwa Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rwa Uganda. Barishaki Bonny Cheborion akaikirizibwa omu Uganda Bar kandi n'omunyamateeka orikukora.[3] == '''Obukugu omu mirimo''' == Aine obwire buraingwa omu ofiisi ya Attorney General wa Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburingaaniza n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga, ahu yaahika aha rurengo rwa Director for Civil Litigation.[2][3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == iq9tccp32ctw7e819sokt9hm54932qb 7356860 7356859 2026-10-08T07:14:45Z Najuna 2711238 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7356860 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya '''Kapchorwa''' eriho hati; ishe ni '''George William Cheborion''' owafiire (24 Okwaikumi na kumwe 1928 kuhisya 2 Okwaakashatu 2014).[2] Akashoma aha yunivasite ya Makerere, eyabaire eri ey'okubanza kandi erikukirayo obuhango omu Uganda, yaamara emishomo ye n'obwegyese bwa Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rwa Uganda. Barishaki Bonny Cheborion akaikirizibwa omu Uganda Bar kandi n'omunyamateeka orikukora.[3] == '''Obukugu omu mirimo''' == Aine obwire buraingwa omu ofiisi ya Attorney General wa Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburingaaniza n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga, ahu yaahika aha rurengo rwa Director for Civil Litigation.[2][3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Omu kwezi kwa mwenda 2015, akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'ekooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda,[4] ahu akiriyo naashutama kuruga Okwaikumi na ibiri 2017.[5] osqu5fwr0vpn3tbh3jhvveb2ogy9pin 7356863 7356860 2026-10-08T07:16:14Z Najuna 2711238 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356863 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya '''Kapchorwa''' eriho hati; ishe ni '''George William Cheborion''' owafiire (24 Okwaikumi na kumwe 1928 kuhisya 2 Okwaakashatu 2014).[2] Akashoma aha yunivasite ya Makerere, eyabaire eri ey'okubanza kandi erikukirayo obuhango omu Uganda, yaamara emishomo ye n'obwegyese bwa Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rwa Uganda. Barishaki Bonny Cheborion akaikirizibwa omu Uganda Bar kandi n'omunyamateeka orikukora.[3] == '''Obukugu omu mirimo''' == Aine obwire buraingwa omu ofiisi ya Attorney General wa Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburingaaniza n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga, ahu yaahika aha rurengo rwa Director for Civil Litigation.[2][3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Omu kwezi kwa mwenda 2015, akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'ekooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda,[4] ahu akiriyo naashutama kuruga Okwaikumi na ibiri 2017.[5] == '''Okuteekateeka okundi''' == bef1rmpoekaxxxhr0kpbdiclyrdex8k 7356865 7356863 2026-10-08T07:16:53Z Najuna 2711238 /* Okuteekateeka okundi */ 7356865 wikitext text/x-wiki '''Barishaki Bonny Cheborion''' n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omunyayuganda, orikuheereza nk'omuramuzi wa Kooti y'okujuririramu eya Uganda, kuruga Okwamwenda 2015.[1] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya '''Kapchorwa''' eriho hati; ishe ni '''George William Cheborion''' owafiire (24 Okwaikumi na kumwe 1928 kuhisya 2 Okwaakashatu 2014).[2] Akashoma aha yunivasite ya Makerere, eyabaire eri ey'okubanza kandi erikukirayo obuhango omu Uganda, yaamara emishomo ye n'obwegyese bwa Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rwa Uganda. Barishaki Bonny Cheborion akaikirizibwa omu Uganda Bar kandi n'omunyamateeka orikukora.[3] == '''Obukugu omu mirimo''' == Aine obwire buraingwa omu ofiisi ya Attorney General wa Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburingaaniza n'enshonga z'engyenderwaho y'eihanga, ahu yaahika aha rurengo rwa Director for Civil Litigation.[2][3] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Omu kwezi kwa mwenda 2015, akatooranwa kuza omu kooti y'okujuririramu eya Uganda, erikukora nk'ekooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda,[4] ahu akiriyo naashutama kuruga Okwaikumi na ibiri 2017.[5] == '''Okuteekateeka okundi''' == N'omwe aha bantu abari omu Uganda Law Society. 8gkq7i99id12f3lxcl87c1xojntac6v 14 3824129 7356869 2026-10-08T07:24:35Z Sivakosaran 526860 Created page with "[[Category:Wy/ta]]" 7356869 wikitext text/x-wiki [[Category:Wy/ta]] ew24z4ftr97d936bz99dkzwv3q1sz21 14 3824130 7356871 2026-10-08T07:27:32Z Sivakosaran 526860 Created page with "[[Category:Wy/ta/ஆசியா]]" 7356871 wikitext text/x-wiki [[Category:Wy/ta/ஆசியா]] hn2k45oonb6yvle5tsnh20yi28rjisw 0 3824131 7356881 2026-10-08T07:45:58Z Shams948 77520 Wt/azb/لار یارادیلیر 7356881 wikitext text/x-wiki == لار == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # لار یادا [[Wt/azb/لر|لَر]]← آذربایجان تورکجه سینین [[Wt/azb/دیل بیلگی‌سی|دیل بیلگی‌سی]] ده نیشانِ جَم یا یغیناق‌دِی. #:[[Wt/azb/آغاج|آغاج]] یغیناقی [[Wt/azb/آغاجلار|آغاجلار]]؛ [[Wt/azb/ایلان|ایلان]] یغیناقی [[Wt/azb/ایلانلار|ایلانلار]]. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/total|total]] * تورکییه : لار * عربجه : * فارسجا: ها * باهار دیلی: لَر {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:total]] 964s2dmvbrrui0vkmc0whl2wfckdvlw 0 3824132 7356885 2026-10-08T07:48:44Z Shams948 77520 Wt/azb/لر یارادیلیر 7356885 wikitext text/x-wiki == لار == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} # لَر یادا [[Wt/azb/لار|لار]]← آذربایجان تورکجه سینین [[Wt/azb/دیل بیلگی‌سی|دیل بیلگی‌سی]] ده نیشانِ جَم یا یغیناق‌دِی. #:[[Wt/azb/آغاج|آغاج]] یغیناقی [[Wt/azb/آغاجلر|آغاجلر]]؛ [[Wt/azb/ایلان|ایلان]] یغیناقی [[Wt/azb/ایلانلر|ایلانلر]]. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/total|total]] * تورکییه : لار * عربجه : * فارسجا: ها * باهار دیلی: لَر {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:total]] lyj95v0d0ngu4p2vtr210hec316szck 3 3824133 7356886 2026-10-08T07:49:25Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7356886 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 07:49, 8 October 2026 (UTC) rpz0qfmu7qnb02xql4vn783dt5ogc86 0 3824134 7356890 2026-10-08T07:51:58Z Aryatungaa 2704892 Created page with "Paul Joseph Ngei ow'ekitiinisa (18 Okwaikumi 1923 – 15 Okwamunaana 2004) akaba ari omunyabyabutegyeki Omukenya owaabaire asibirwe ahabw'omurimo gwe omu kurwanisa obutegyeki bw'amatware, kwonka owaagyenda omu maisho n'okugira emyanya mingi y'obwebembezi bw'eihanga bwanyima ya Kenya kutunga okwetegyeka. Amagara g'omu buto Ngei akazaarirwa ahari Kiima Kimwe haihi na Machakos township, Kenya. Akaba ari mwijukuru w'omukama mukuru Masaku ou orurembo hamwe n'orurembo byayet..." 7356890 wikitext text/x-wiki Paul Joseph Ngei ow'ekitiinisa (18 Okwaikumi 1923 – 15 Okwamunaana 2004) akaba ari omunyabyabutegyeki Omukenya owaabaire asibirwe ahabw'omurimo gwe omu kurwanisa obutegyeki bw'amatware, kwonka owaagyenda omu maisho n'okugira emyanya mingi y'obwebembezi bw'eihanga bwanyima ya Kenya kutunga okwetegyeka. Amagara g'omu buto Ngei akazaarirwa ahari Kiima Kimwe haihi na Machakos township, Kenya. Akaba ari mwijukuru w'omukama mukuru Masaku ou orurembo hamwe n'orurembo byayetwa. Eka ekafuruka kuruga Kiima Kimwe kuza omu kyaro kisya ahari Kangundo Division omu kyaro kikye ekirikwetwa Mbilini omuri 1929. Eki kikaba kiri omwanya gw'ensozi ogwabaire gurimu enjura nungi y'okuhinga. Ishe akaba ahindwirwe omu Bukristaayo ekitongore kya Africa Inland Mission. Ngei akashoma omu ishomero rya puraimare ahari DEB Kangundo kuruga 1932, ishomero rya intermediate ahari Kwa Mating'i omu tawuni ya Machakos kuruga 1936, hamwe na Alliance High School omu Disiturikiti ya Kiambu. Bwanyima akaza omu mahe omu King's African Rifles (KAR) kumara emyaka ena. Bwanyima akaza omu Makerere University omuri Uganda nk'omwegi w'eby'amahurire kuruga 1948 kuhisya 1950. Okurwanisa obutegyeki bw'amatware Ekibiina ky'okurwanisa obutegyeki bw'amatware kikagira amaani omuri Kenya omu myaka ya 1940. Okweyongyera kw'eby'obutegyeki kukareeta obwimukiriro bwa Mau Mau, obwabaire burimu enganda nyingi: Abaluwo, Abanandi, Abamasai, Abakamba, Abakikuyu, Abameru hamwe n'Abembu. Okurangirira embeera y'akabi omu Kwaikumi 1952 kukareetera okukwatwa kwa Ngei, Jomo Kenyatta hamwe n'abandi. Ngei akatunga obunywani bwa Kenyatta obutarikuhwaho obu, omu kubohwa kwabo omuri Lodwar, Ngei akazibira omukuumi w'ebihome by'amatware okuteera Kenyatta arikukwata omuhoro kandi arikusoomooza omukuumi w'ebihome kumuteera (Ngei) omurundi gw'okubanza. "Kapenguria Six" bakaba barimu Fred Kubai, Bildad Kaggia, Achieng Oneko hamwe na Kung'u Karumba. Omuntu owahererukireyo kubaho, Oneko, akafa ebiro 9 Okwamukaaga 2007.[1] Mashujaa Day, eyabaire neemanywa nka Kenyatta Day kuhisya obwahati, n'ekiro ky'okuhuumura omu ihanga ryona omuri Kenya ekirikubaho buri mwaka kwijuka okukwatwa kw'abamushanju ahari 20 Okwaikumi 1952.[2] Bakarekurwa bwanyima y'emyaka mwenda, omuri 1961, emyaka ebiri etakahikire Kenya kutunga okwetegyeka.[3] Omwaka ogwakuratsireho Ngei akatandikaho ekibiina kya African People's Party. a653pqikf9jofggzac0hjelw8nxl3p4 0 3824135 7356893 2026-10-08T07:54:52Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #sering [[Category:Wt/jax]]" 7356893 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #sering [[Category:Wt/jax]] 9uzt9jr7hvkdsreitkxnxkcg93stzuc 0 3824136 7356895 2026-10-08T07:56:23Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #dudik dak pake alas [[Category:Wt/jax]]" 7356895 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #dudik dak pake alas [[Category:Wt/jax]] ilv2axvyzob37avo2jhgq1t3qzvrf00 0 3824137 7356898 2026-10-08T07:58:45Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #ngeringi aek di bendo [[Category:Wt/jax]]" 7356898 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #ngeringi aek di bendo [[Category:Wt/jax]] idmor6wnxlz1oc88bsd9bl85q27r907 0 3824138 7356899 2026-10-08T07:59:19Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #mangkas [[Category:Wt/jax]]" 7356899 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #mangkas [[Category:Wt/jax]] 0q5knu89r877kgr7kssovkzjuxzoz1i 0 3824139 7356900 2026-10-08T08:00:07Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #siram [[Category:Wt/jax]]" 7356900 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #siram [[Category:Wt/jax]] jqik59lemm5uhnq84nqx420q7weqcxm 0 3824140 7356901 2026-10-08T08:00:47Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #ayunan [[Category:Wt/jax]]" 7356901 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #ayunan [[Category:Wt/jax]] q9ysovge4zbgd66xev1ps0zlr2ysbbo 14 3824141 7356902 2026-10-08T08:01:11Z Shams948 77520 Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی یارادیلیر 7356902 wikitext text/x-wiki [[Category:Wt/azb]] mq80nnuvwr38xe0mflt5rdycv2c4l4z 0 3824142 7356903 2026-10-08T08:01:34Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #tancap [[Category:Wt/jax]]" 7356903 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #tancap [[Category:Wt/jax]] r63lnckxnwt4pbdbgkoh4kgvj8nlpws 0 3824143 7356906 2026-10-08T08:02:41Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adv-|jax}} #cepat; jalan nyo tu ngancap nian [[Category:Wt/jax]]" 7356906 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adv-|jax}} #cepat; jalan nyo tu ngancap nian [[Category:Wt/jax]] 4ak7qcdnnqef6zmnx0l63dv3fy1u0p2 0 3824144 7356911 2026-10-08T08:04:11Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #nyangkung [[Category:Wt/jax]]" 7356911 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #nyangkung [[Category:Wt/jax]] fz5tbt2q8693mem5nkl2co1bn1ud2e1 0 3824145 7356914 2026-10-08T08:05:56Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #dak enak [[Category:Wt/jax]]" 7356914 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #dak enak [[Category:Wt/jax]] bqdo7i2bzhivq3dz6a3q3qjzdqgrcj4 7356915 7356914 2026-10-08T08:06:23Z Dho Hindun 2648143 /* Bahaso Jambi */ 7356915 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adj-|jax}} #dak enak [[Category:Wt/jax]] 073n9jf64hwd27xh1yvfim2jymjt1si 0 3824146 7356917 2026-10-08T08:07:19Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #tenteng [[Category:Wt/jax]]" 7356917 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #tenteng [[Category:Wt/jax]] ne338lwezhx9npxgsm9b56cpv09xaut 0 3824147 7356919 2026-10-08T08:07:59Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #cabang [[Category:Wt/jax]]" 7356919 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} #cabang [[Category:Wt/jax]] a3vsxz66z3o4r192fe5owlxvax2hu2b 0 3824148 7356921 2026-10-08T08:08:53Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # sewa [[Category:Wt/jax]]" 7356921 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # sewa [[Category:Wt/jax]] 5p25f8yazoi5alg5d7mx87b1mju5wng 0 3824149 7356923 2026-10-08T08:09:45Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-n-|jax}} # cedok [[Category:Wt/jax]]" 7356923 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-n-|jax}} # cedok [[Category:Wt/jax]] mh8k89t94dyyzqgrsinswbh51exq1qv 0 3824150 7356925 2026-10-08T08:10:29Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # jangkau [[Category:Wt/jax]]" 7356925 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # jangkau [[Category:Wt/jax]] iux5cae7804vrpvba2p9vw0g7gctudz 0 3824151 7356927 2026-10-08T08:12:48Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # kato yang digunoi kalu heran, kagum; enduk e alangkah eloknyo [[Category:Wt/jax]]" 7356927 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # kato yang digunoi kalu heran, kagum; enduk e alangkah eloknyo [[Category:Wt/jax]] flmitvd5ec0o2t3y1h4fph4e1xntrxn 0 3824152 7356930 2026-10-08T08:13:58Z Inamoranta1 2704932 Created page with "Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3]" 7356930 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] o6tzmu3unb4zrldy11qr81g40ro4vr6 7356935 7356930 2026-10-08T08:15:06Z Inamoranta1 2704932 7356935 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == 2pjciwhz1fkm8xfx4tivif27euk3ezt 7356940 7356935 2026-10-08T08:16:35Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7356940 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] qmnnwc85e0nl1zatcykusy5lr1vkzc0 7356946 7356940 2026-10-08T08:19:44Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7356946 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == Ebyafaayo by'emirimo == 8cmw0m3d8mxkur3aw2neg6nezr3m5ej 7356947 7356946 2026-10-08T08:21:24Z Inamoranta1 2704932 /* Ebyafaayo by'emirimo */ 7356947 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == Ebyafaayo by'emirimo == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora magoba.[3][4] 1qrbfjlyqqk5flxli8hvkui2dpjzckr 7356948 7356947 2026-10-08T08:23:03Z Inamoranta1 2704932 /* Ebyafaayo by'emirimo */ 7356948 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == Ebyafaayo by'emirimo == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] 81zrikj6dgqftz5esx0mxam218tk0iv 7356949 7356948 2026-10-08T08:24:14Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7356949 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == Ebyafaayo by'emirimo == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] 7h0lrmtxrrxe8ybbhmvdzdgeb0sfenj 7356951 7356949 2026-10-08T08:25:23Z Inamoranta1 2704932 /* Ebyafaayo by'emirimo */ 7356951 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == Ebyafaayo by'emirimo == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == mc24fv97iqah1bx7uxldn6kz1xu79nz 7356953 7356951 2026-10-08T08:27:43Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356953 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == Ebyafaayo by'emirimo == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3] 5kipj494twznqcr6nloj78cw44ocjt5 7356956 7356953 2026-10-08T08:30:11Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356956 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3] == '''Okuteekateeka okundi''' == gw7sg6zgc9dkbhmxuw9griiccsrr7h7 7356957 7356956 2026-10-08T08:30:36Z Inamoranta1 2704932 /* Okuteekateeka okundi */ 7356957 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3] == Okuteekateeka okundi == civkf1zih0xwsxhroygm0ryfalyyu9u 7356958 7356957 2026-10-08T08:31:28Z Inamoranta1 2704932 /* Okuteekateeka okundi */ 7356958 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3] == '''Okuteekateeka okundi''' == gw7sg6zgc9dkbhmxuw9griiccsrr7h7 7356960 7356958 2026-10-08T08:33:33Z Inamoranta1 2704932 /* Okuteekateeka okundi */ 7356960 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3] == '''Okuteekateeka okundi''' == Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1] rk0zanjzk5h7j6wsk7sx00rs4sbsv3s 7356962 7356960 2026-10-08T08:34:37Z Inamoranta1 2704932 /* Okuteekateeka okundi */ 7356962 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3] == '''Okuteekateeka okundi''' == Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1] Eka r3bgxpqw7o4x2yd22h2t26l004zq3qd 7356964 7356962 2026-10-08T08:35:27Z Inamoranta1 2704932 /* Okuteekateeka okundi */ 7356964 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' '''<br />'''Eka pgghtulgsqdb4zcxnab1ef6ds9vn3tg 7356967 7356964 2026-10-08T08:37:22Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7356967 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == fuuh16knj98n2rd2h82rf7ay4ddwazp 7356968 7356967 2026-10-08T08:38:14Z Inamoranta1 2704932 /* Eka */ 7356968 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] 2os2gsjqbqe4x48dqqdiej4jldvti6j 7356969 7356968 2026-10-08T08:39:19Z Inamoranta1 2704932 /* Eka */ 7356969 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] Reeba nawe 75hbjcnmu5aasbcm6nse00ro8x2jxv4 7356973 7356969 2026-10-08T08:40:47Z Inamoranta1 2704932 /* Eka */ 7356973 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' dr7725vsnnud7ahrz8dfj3c2rv6h8jy 7356977 7356973 2026-10-08T08:44:50Z Inamoranta1 2704932 /* Eka */ 7356977 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' 0zz44h710ri4qm5imyyiv2lmv8xduo5 7356980 7356977 2026-10-08T08:46:44Z Inamoranta1 2704932 /* Eka */ 7356980 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == Eby'okureeberaho == aa4rewrn3rmewjb8bhz3ecf8neu9rm7 7356982 7356980 2026-10-08T08:47:13Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7356982 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.[3] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == jvhl2bki1jenj7wj8ym5ukcezeop7zd 7356992 7356982 2026-10-08T08:56:19Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7356992 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.[1][3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == 9gp78osoea6axwv4zvcwsacwnmv05cz 7356995 7356992 2026-10-08T08:57:41Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7356995 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" />[3] == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == 77o47zcbk8lxeg5vq46hlbr034lk76t 7357004 7356995 2026-10-08T09:02:40Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7357004 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.[3] Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == b3wk613gsgrtyooxubrxca7rgh2psnd 7357007 7357004 2026-10-08T09:06:24Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7357007 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.<ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates"]]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikukora .[3][4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == d896gum9vhegwezgxyr1tgu9qb2yzpz 7357012 7357007 2026-10-08T09:07:25Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7357012 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.<ref name=":2">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates"]]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikuk<ref name=":2" />ora .[4] == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == dd8pqtap2mh67c7dddoo24zv9fy67jn 7357023 7357012 2026-10-08T09:10:31Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7357023 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.<ref name=":2">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates"]]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.[3] Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikuk<ref name=":2" />ora .<ref>Greenwatch Uganda (14 January 2012). [http://greenwatch.or.ug/data/mreports/11/Mr.%20Kenneth%20Kakuru%20weds%20Miss.%20Charity%20Nankunda.html "Mr. Kenneth Kakuru Weds Miss. Charity Nankunda".] Kampala: Greenwatch Uganda. Archived from the original on 23 September 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == i3r3kxe3n9hu4hfbsm75qcix247tx7n 7357027 7357023 2026-10-08T09:11:15Z Inamoranta1 2704932 /* Eka */ 7357027 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.<ref name=":2">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates"]]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.<ref name=":2" />Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikuk<ref name=":2" />ora .<ref>Greenwatch Uganda (14 January 2012). [http://greenwatch.or.ug/data/mreports/11/Mr.%20Kenneth%20Kakuru%20weds%20Miss.%20Charity%20Nankunda.html "Mr. Kenneth Kakuru Weds Miss. Charity Nankunda".] Kampala: Greenwatch Uganda. Archived from the original on 23 September 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.[5] Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == cbdg04dgx5m89wk3k05wjocm5qouypg 7357033 7357027 2026-10-08T09:13:42Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7357033 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.<ref name=":2">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates"]]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.<ref name=":2" />Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikuk<ref name=":2" />ora .<ref>Greenwatch Uganda (14 January 2012). [http://greenwatch.or.ug/data/mreports/11/Mr.%20Kenneth%20Kakuru%20weds%20Miss.%20Charity%20Nankunda.html "Mr. Kenneth Kakuru Weds Miss. Charity Nankunda".] Kampala: Greenwatch Uganda. Archived from the original on 23 September 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.'''<ref>Mary Karugaba, and H. Ssekanjako (3 May 2013). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318553/museveni-names-judges "Museveni names new judges".] ''New Vision''. Kampala.</ref> '''Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.[3]''' == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == eusxulxssot1ofiojw76odaumy9o12t 7357034 7357033 2026-10-08T09:14:12Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo gw'oburamuzi */ 7357034 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.<ref name=":2">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates"]]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.<ref name=":2" />Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikuk<ref name=":2" />ora .<ref>Greenwatch Uganda (14 January 2012). [http://greenwatch.or.ug/data/mreports/11/Mr.%20Kenneth%20Kakuru%20weds%20Miss.%20Charity%20Nankunda.html "Mr. Kenneth Kakuru Weds Miss. Charity Nankunda".] Kampala: Greenwatch Uganda. Archived from the original on 23 September 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.'''<ref>Mary Karugaba, and H. Ssekanjako (3 May 2013). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318553/museveni-names-judges "Museveni names new judges".] ''New Vision''. Kampala.</ref> '''Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.'''<ref name=":2" /> == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.[1]''' == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == gkifeww4kw10qmf48siqgbif9vj3qcm 7357035 7357034 2026-10-08T09:15:02Z Inamoranta1 2704932 /* Eka */ 7357035 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.<ref name=":2">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates"]]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.<ref name=":2" />Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikuk<ref name=":2" />ora .<ref>Greenwatch Uganda (14 January 2012). [http://greenwatch.or.ug/data/mreports/11/Mr.%20Kenneth%20Kakuru%20weds%20Miss.%20Charity%20Nankunda.html "Mr. Kenneth Kakuru Weds Miss. Charity Nankunda".] Kampala: Greenwatch Uganda. Archived from the original on 23 September 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.'''<ref>Mary Karugaba, and H. Ssekanjako (3 May 2013). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318553/museveni-names-judges "Museveni names new judges".] ''New Vision''. Kampala.</ref> '''Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.'''<ref name=":2" /> == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.'''<ref name=":1" /> == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.[4] '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == io8n6m45h1x70gd00r7mb8nri9lflng 7357036 7357035 2026-10-08T09:15:31Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7357036 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.<ref name=":2">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates"]]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.<ref name=":2" />Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikuk<ref name=":2" />ora .<ref name=":3">Greenwatch Uganda (14 January 2012). [http://greenwatch.or.ug/data/mreports/11/Mr.%20Kenneth%20Kakuru%20weds%20Miss.%20Charity%20Nankunda.html "Mr. Kenneth Kakuru Weds Miss. Charity Nankunda".] Kampala: Greenwatch Uganda. Archived from the original on 23 September 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.'''<ref>Mary Karugaba, and H. Ssekanjako (3 May 2013). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318553/museveni-names-judges "Museveni names new judges".] ''New Vision''. Kampala.</ref> '''Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.'''<ref name=":2" /> == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.'''<ref name=":1" /> == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.[2] Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.<ref name=":3" /> '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == hanl97sn8m9vpyd49jt88gfawso6xlv 7357041 7357036 2026-10-08T09:17:30Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7357041 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == Kakuru niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.<ref name=":2">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates"]]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.<ref name=":2" />Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikuk<ref name=":2" />ora .<ref name=":3">Greenwatch Uganda (14 January 2012). [http://greenwatch.or.ug/data/mreports/11/Mr.%20Kenneth%20Kakuru%20weds%20Miss.%20Charity%20Nankunda.html "Mr. Kenneth Kakuru Weds Miss. Charity Nankunda".] Kampala: Greenwatch Uganda. Archived from the original on 23 September 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.'''<ref>Mary Karugaba, and H. Ssekanjako (3 May 2013). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318553/museveni-names-judges "Museveni names new judges".] ''New Vision''. Kampala.</ref> '''Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.'''<ref name=":2" /> == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.'''<ref name=":1" /> == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.<ref>Uganda Funeral Services (8 March 2009). [http://memorialwebsites.legacy.com/irenekakuru/Subpage.aspx?mod=1 "Legacy Memorial Services: Winnie Ikiriza Kakuru: Biography".] Kampala: Memorialwebsites.Legacy.com. Retrieved 14 December 2017.</ref>Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.<ref name=":3" /> '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == p2v561uw3s9e5a1ox13t5ogteutb63j 7357046 7357041 2026-10-08T09:18:30Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7357046 wikitext text/x-wiki Kenneth Kakuru akaba ari omunyabiragiro Omuganda, owaheereize nk'omuramuzi wa kooti y'okujuririramu eya Uganda kuruga 2013 kuhisya obu yaafa omuri 2023. Akashoboororwaho nk'omukozi w'eby'oburingaaniza otarikurya enguzi, owaabaire naakora kurungi omu murimo gwe kandi buriijo arikureeta encwamu ze arikwesiga ebigyendererwa bya Ruhanga.<ref name=":1">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu Uganda kandi yaashoma amashomero g'omwihanga ahabw'eby'obwegyese bwe obwa puraimare hamwe n'obwa siniya. Akashoma ebiragiro aha yunivaasite ya Makerere, yaamara emishomo ye n'ekikopo kya Bachelor of Laws (LLB). Bwanyima, akamara emishomo ye n'ekikopo kya Master of Laws (LLM), nawe kuruga Makerere University. Dipuloma ye omu kukora ebiragiro ekatungwa kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango omuri Uganda. Kandi aine ekikopo kya Master of Arts (MA) omu Educational Policy Planning and Development, ekyahairwe Kyambogo University.<ref name=":1" /><ref>Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 M ay 2013)[[:en:Daily_Monitor|."Called to the bench: here are the candidates".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Ebyafaayo by'emirimo''' == '''Kakuru''' niwe yaatandikire kandi akaba ari Senior Partner wa kampuni y'ebiragiro eya Kakuru & Company Advocates, kampuni y'ebiragiro erikushangwa omuri Kampala, eyatandikirweho omuri 1987.<ref name=":2">Ephraim Kasozi, and Juliet Kigongo (15 May 2013). [[:en:Daily_Monitor|"Called to the bench: here are the candidates"]]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 14 December 2017.</ref> Akatunga eiziina nk'omunyabiragiro w'obugabe bw'obuhangwa bw'ensi hamwe n'omukugu omu kuhurira emishango y'okwetenga kw'abantu boona.<ref name=":2" />Akatandikaho kandi obu yaafa akaba naaheereza nk'omwebembezi otari mukuru wa Greenwatch Uganda, ekitongore ky'okurwanirira obuhangwa bw'ensi ekitarikuk<ref name=":2" />ora .<ref name=":3">Greenwatch Uganda (14 January 2012). [http://greenwatch.or.ug/data/mreports/11/Mr.%20Kenneth%20Kakuru%20weds%20Miss.%20Charity%20Nankunda.html "Mr. Kenneth Kakuru Weds Miss. Charity Nankunda".] Kampala: Greenwatch Uganda. Archived from the original on 23 September 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> == '''Omurimo gw'oburamuzi''' == '''Omu Kwakataano 2013, Kakuru akatooranwa butunu kuza omu kooti ya Uganda ey'okujuririramu.'''<ref>Mary Karugaba, and H. Ssekanjako (3 May 2013). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318553/museveni-names-judges "Museveni names new judges".] ''New Vision''. Kampala.</ref> '''Omu by'obukugu bwe, n'omwebembezi w'ekibiina kya Uganda Law Society, East African Law Society, Environmental Law Alliance Worldwide hamwe na International Bar Association.'''<ref name=":2" /> == '''Okuteekateeka okundi''' == '''Akaba ari purofeesa omu Uganda Pentecostal University, erikushangwa Fort Portal, omu disiturikiti ya Kabarole. Akaba ari n'omukugu w'aheeru omu Law Development Center.'''<ref name=":1" /> == ''' Eka''' == Kenneth Kakuru akaba ashweirwe omufu Winnie Ikiriza Kakuru (1 June 1958 kuhisya 8 March 2009), kuruga 12 September 1987 kuhisya obu yaafa omuri 2009, kandi hamwe nibo abazaire b'abaana bashatu, Sama, Tracy na Rose.<ref>Uganda Funeral Services (8 March 2009). [http://memorialwebsites.legacy.com/irenekakuru/Subpage.aspx?mod=1 "Legacy Memorial Services: Winnie Ikiriza Kakuru: Biography".] Kampala: Memorialwebsites.Legacy.com. Retrieved 14 December 2017.</ref>Aha 14 January 2012, akashwerwa Charity Nankunda Kakuru, omukazi we obwahati.<ref name=":3" /> '''Reeba nawe''' * '''Solome Bossa''' * '''Hellen Obura''' * '''Remmy Kasule''' * '''Supreme Court of Uganda''' == '''Eby'okureeberaho''' == ibnxe02iea76t64zm8knwv8ltlymtax 0 3824153 7356932 2026-10-08T08:14:22Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # tekapar [[Category:Wt/jax]]" 7356932 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # tekapar [[Category:Wt/jax]] s63kcbgaqp7pkkgmc28es6dc62idfr8 7357271 7356932 2026-10-08T11:45:45Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 /* Bahaso Jambi */ 7357271 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # ragam dari [[Wt/jax/tekapar|tekapar]] [[Category:Wt/jax]] 6tj6e33muyxgjelux2xpop5hyvlnoqd 0 3824154 7356936 2026-10-08T08:15:25Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # jijik [[Category:Wt/jax]]" 7356936 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # jijik [[Category:Wt/jax]] riokdmqqcckser4qkce97504txyu3po 0 3824155 7356939 2026-10-08T08:16:28Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # becando [[Category:Wt/jax]]" 7356939 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # becando [[Category:Wt/jax]] 757409csa5mou9d50f66dl2tdhh8h39 0 3824156 7356944 2026-10-08T08:17:58Z Dho Hindun 2648143 Created page with "=={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adj-|jax}} # pesing [[Category:Wt/jax]]" 7356944 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/baso|jax}}== {{Wt/jax/palak|jax}} {{Wt/jax/-adj-|jax}} # pesing [[Category:Wt/jax]] qcscow8rzk6ee9sjvj9w5qvpltyyemv 0 3824157 7356950 2026-10-08T08:24:33Z Shams948 77520 Wt/azb/عوضلیک یارادیلیر 7356950 wikitext text/x-wiki == عوضلیک == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #عوضلیک بیر سؤزدور کی آدین یئرینی توتوب و اونو ایکی دؤنه دئییلمه کدن قورتارار. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/pronoun|pronoun]] * تورکییه : عوضلیک * عربجه : * فارسجا: ضمیر * باهار دیلی: [[Wt/azb/عوضلوق|عوَض‌لؤق]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:pronoun]] [[Fa:ضمیر]] 16e7v7hw6r0d2uwteyofpr7eisqszj8 7356966 7356950 2026-10-08T08:37:02Z Shams948 77520 Wt/azb/عوضلیک دییشدیریلیر 7356966 wikitext text/x-wiki == عوضلیک == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #عوضلیک بیر سؤزدور کی آدین یئرینی توتوب و اونو ایکی دؤنه دئییلمه کدن قورتارار. #:[[Wt/azb/شخصی عوضلیکی|شخصی عوضلیکی]]، [[Wt/azb/ایشاره عوضلیکی|ایشاره عوضلیکی]]، [[Wt/azb/سوروشما عوضلیکی|سوروشما عوضلیکی]]. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/pronoun|pronoun]] * تورکییه : عوضلیک * عربجه : * فارسجا: ضمیر * باهار دیلی: [[Wt/azb/عوضلوق|عوَض‌لؤق]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:pronoun]] [[Fa:ضمیر]] be2lgjon606aqgo5iuqlfelfzvqc7fd 0 3824158 7356952 2026-10-08T08:26:42Z RONAH256 2704922 Created page with "Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022." 7356952 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022. iap7icmg8u7125rzuaeeu33dlbc456v 7356954 7356952 2026-10-08T08:28:28Z RONAH256 2704922 7356954 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022. == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == g8arwzucd5lyxha0mtbzde15jestg4t 7356955 7356954 2026-10-08T08:29:16Z RONAH256 2704922 7356955 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022. == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.[2] itx7wzgjz45com3kny6dp8yirfg6u0m 7356959 7356955 2026-10-08T08:31:35Z RONAH256 2704922 /* Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese */ 7356959 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022. == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.[2] == Omurimo == sp8yiqssi6gmrmu81fsk56nxj1whhdr 7356961 7356959 2026-10-08T08:34:28Z RONAH256 2704922 /* Omurimo */ 7356961 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022. == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.[2] == Omurimo == Akakora na minisiture y'oburingaaniza kumara emyaka mingi kandi yaaruga aha rurengo rw'omuramuzi omukuru w'eihanga kuza omu kitongore ekirikujunanizibwa ahaby'obwebembezi bw'eihanga nk'omukuru w'enshonga z'amateeka omuri 1999. Omukwezi kwa mushanju 2013, akatooranwa kuheereza nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, arikugabirwa omu kicweka ky'ebihagaro by'abantu buntu,[3] arikukora omu mwanya ogwo kuhisya Okwaikumi 2015, obu yaatwarwa omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'engyenderwaho y'eihanga eya Uganda.[4] Omu Kwaikumi na kumwe 2022, akatooranwa Yoweri Kaguta Museveni nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda.[5][6] iya5xdja11t9jclsvk46vod7a7llqq5 7356970 7356961 2026-10-08T08:39:19Z RONAH256 2704922 /* Omurimo */ 7356970 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022. == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.[2] == Omurimo == Akakora na minisiture y'oburingaaniza kumara emyaka mingi kandi yaaruga aha rurengo rw'omuramuzi omukuru w'eihanga kuza omu kitongore ekirikujunanizibwa ahaby'obwebembezi bw'eihanga nk'omukuru w'enshonga z'amateeka omuri 1999. Omukwezi kwa mushanju 2013, akatooranwa kuheereza nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, arikugabirwa omu kicweka ky'ebihagaro by'abantu buntu,[3] arikukora omu mwanya ogwo kuhisya Okwaikumi 2015, obu yaatwarwa omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'engyenderwaho y'eihanga eya Uganda.[4] Omu Kwaikumi na kumwe 2022, akatooranwa Yoweri Kaguta Museveni nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda.[5][6] == '''Reeba nawe''' == iop39ezxvu71anvnwkn001rv56u7nvn 7356972 7356970 2026-10-08T08:40:38Z RONAH256 2704922 /* Reeba nawe */ 7356972 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022. == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.[2] == Omurimo == Akakora na minisiture y'oburingaaniza kumara emyaka mingi kandi yaaruga aha rurengo rw'omuramuzi omukuru w'eihanga kuza omu kitongore ekirikujunanizibwa ahaby'obwebembezi bw'eihanga nk'omukuru w'enshonga z'amateeka omuri 1999. Omukwezi kwa mushanju 2013, akatooranwa kuheereza nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, arikugabirwa omu kicweka ky'ebihagaro by'abantu buntu,[3] arikukora omu mwanya ogwo kuhisya Okwaikumi 2015, obu yaatwarwa omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'engyenderwaho y'eihanga eya Uganda.[4] Omu Kwaikumi na kumwe 2022, akatooranwa Yoweri Kaguta Museveni nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda.[5][6] == '''Reeba nawe''' == * Hellen Abulu Obura * Judiciary of Uganda tsotli0dstz9ymf4mzp7ssprcbt5jhb 7356983 7356972 2026-10-08T08:47:15Z RONAH256 2704922 /* Reeba nawe */ 7356983 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022. == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.[2] == Omurimo == Akakora na minisiture y'oburingaaniza kumara emyaka mingi kandi yaaruga aha rurengo rw'omuramuzi omukuru w'eihanga kuza omu kitongore ekirikujunanizibwa ahaby'obwebembezi bw'eihanga nk'omukuru w'enshonga z'amateeka omuri 1999. Omukwezi kwa mushanju 2013, akatooranwa kuheereza nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, arikugabirwa omu kicweka ky'ebihagaro by'abantu buntu,[3] arikukora omu mwanya ogwo kuhisya Okwaikumi 2015, obu yaatwarwa omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'engyenderwaho y'eihanga eya Uganda.[4] Omu Kwaikumi na kumwe 2022, akatooranwa Yoweri Kaguta Museveni nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda.[5][6] == Reeba nawe == * Hellen Abulu Obura * Judiciary of Uganda == Ebirikugambwaho == 87jp512tjtwia0zolaclrpsakrs1xz8 7356994 7356983 2026-10-08T08:57:26Z RONAH256 2704922 7356994 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-nrm-legal-boss-court-of-appeal-judge-4022000 "Museveni appoints NRM legal boss Court of Appeal judge]". ''Monitor''. 17 November 2022. Retrieved 5 January 2023.</ref> == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.[2] == Omurimo == Akakora na minisiture y'oburingaaniza kumara emyaka mingi kandi yaaruga aha rurengo rw'omuramuzi omukuru w'eihanga kuza omu kitongore ekirikujunanizibwa ahaby'obwebembezi bw'eihanga nk'omukuru w'enshonga z'amateeka omuri 1999. Omukwezi kwa mushanju 2013, akatooranwa kuheereza nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, arikugabirwa omu kicweka ky'ebihagaro by'abantu buntu,[3] arikukora omu mwanya ogwo kuhisya Okwaikumi 2015, obu yaatwarwa omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'engyenderwaho y'eihanga eya Uganda.[4] Omu Kwaikumi na kumwe 2022, akatooranwa Yoweri Kaguta Museveni nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda.[5][6] == Reeba nawe == * Hellen Abulu Obura * Judiciary of Uganda == Ebirikugambwaho == k4m7kd5lhvn03mpcs7lj9febev1g6ga 7357006 7356994 2026-10-08T09:05:21Z RONAH256 2704922 7357006 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-nrm-legal-boss-court-of-appeal-judge-4022000 "Museveni appoints NRM legal boss Court of Appeal judge]". ''Monitor''. 17 November 2022. Retrieved 5 January 2023.</ref> == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.<ref>Sulaiman Kakaire, and Derrick Kiyonga (16 December 2015). "[https://web.archive.org/web/20190717042106/https://observer.ug/news-headlines/39903-museveni-s-choice-of-judges-for-promotion-raises-questions Museveni's choice of judges for promotion raises questions"]. ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 17 July 2019. Retrieved 14 December 2017</ref> == Omurimo == Akakora na minisiture y'oburingaaniza kumara emyaka mingi kandi yaaruga aha rurengo rw'omuramuzi omukuru w'eihanga kuza omu kitongore ekirikujunanizibwa ahaby'obwebembezi bw'eihanga nk'omukuru w'enshonga z'amateeka omuri 1999. Omukwezi kwa mushanju 2013, akatooranwa kuheereza nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, arikugabirwa omu kicweka ky'ebihagaro by'abantu buntu,[3] arikukora omu mwanya ogwo kuhisya Okwaikumi 2015, obu yaatwarwa omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'engyenderwaho y'eihanga eya Uganda.[4] Omu Kwaikumi na kumwe 2022, akatooranwa Yoweri Kaguta Museveni nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda.[5][6] == Reeba nawe == * Hellen Abulu Obura * Judiciary of Uganda == Ebirikugambwaho == b5k9aqiarty49obbv54krihj09b01ys 7357021 7357006 2026-10-08T09:10:03Z RONAH256 2704922 7357021 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-nrm-legal-boss-court-of-appeal-judge-4022000 "Museveni appoints NRM legal boss Court of Appeal judge]". ''Monitor''. 17 November 2022. Retrieved 5 January 2023.</ref> == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.<ref>Sulaiman Kakaire, and Derrick Kiyonga (16 December 2015). "[https://web.archive.org/web/20190717042106/https://observer.ug/news-headlines/39903-museveni-s-choice-of-judges-for-promotion-raises-questions Museveni's choice of judges for promotion raises questions"]. ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 17 July 2019. Retrieved 14 December 2017</ref> == Omurimo == Akakora na minisiture y'oburingaaniza kumara emyaka mingi kandi yaaruga aha rurengo rw'omuramuzi omukuru w'eihanga kuza omu kitongore ekirikujunanizibwa ahaby'obwebembezi bw'eihanga nk'omukuru w'enshonga z'amateeka omuri 1999. Omukwezi kwa mushanju 2013, akatooranwa kuheereza nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, arikugabirwa omu kicweka ky'ebihagaro by'abantu buntu,<ref>Wesaka, Anthony (8 July 2013). "[https://web.archive.org/web/20190717043607/https://www.monitor.co.ug/News/National/New-judges-deployed-to-stations/688334-1908208-o3fe6rz/index.html New judges deployed to stations".] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 17 July 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> arikukora omu mwanya ogwo kuhisya Okwaikumi 2015, obu yaatwarwa omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'engyenderwaho y'eihanga eya Uganda.[4] Omu Kwaikumi na kumwe 2022, akatooranwa Yoweri Kaguta Museveni nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda.[5][6] == Reeba nawe == * Hellen Abulu Obura * Judiciary of Uganda == Ebirikugambwaho == f8qphey86k8a8qwrao4gx3op0wnqzfm 7357037 7357021 2026-10-08T09:16:00Z RONAH256 2704922 7357037 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-nrm-legal-boss-court-of-appeal-judge-4022000 "Museveni appoints NRM legal boss Court of Appeal judge]". ''Monitor''. 17 November 2022. Retrieved 5 January 2023.</ref> == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.<ref>Sulaiman Kakaire, and Derrick Kiyonga (16 December 2015). "[https://web.archive.org/web/20190717042106/https://observer.ug/news-headlines/39903-museveni-s-choice-of-judges-for-promotion-raises-questions Museveni's choice of judges for promotion raises questions"]. ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 17 July 2019. Retrieved 14 December 2017</ref> == Omurimo == Akakora na minisiture y'oburingaaniza kumara emyaka mingi kandi yaaruga aha rurengo rw'omuramuzi omukuru w'eihanga kuza omu kitongore ekirikujunanizibwa ahaby'obwebembezi bw'eihanga nk'omukuru w'enshonga z'amateeka omuri 1999. Omukwezi kwa mushanju 2013, akatooranwa kuheereza nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, arikugabirwa omu kicweka ky'ebihagaro by'abantu buntu,<ref>Wesaka, Anthony (8 July 2013). "[https://web.archive.org/web/20190717043607/https://www.monitor.co.ug/News/National/New-judges-deployed-to-stations/688334-1908208-o3fe6rz/index.html New judges deployed to stations".] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 17 July 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> arikukora omu mwanya ogwo kuhisya Okwaikumi 2015, obu yaatwarwa omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'engyenderwaho y'eihanga eya Uganda.<ref>Anthony Wesaka (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 14 December 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2022, akatooranwa Yoweri Kaguta Museveni nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda.[5][6] == Reeba nawe == * Hellen Abulu Obura * Judiciary of Uganda == Ebirikugambwaho == 4vgzt97286r45an7b9vb85urzvghxef 7357053 7357037 2026-10-08T09:21:40Z RONAH256 2704922 7357053 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-nrm-legal-boss-court-of-appeal-judge-4022000 "Museveni appoints NRM legal boss Court of Appeal judge]". ''Monitor''. 17 November 2022. Retrieved 5 January 2023.</ref> == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.<ref>Sulaiman Kakaire, and Derrick Kiyonga (16 December 2015). "[https://web.archive.org/web/20190717042106/https://observer.ug/news-headlines/39903-museveni-s-choice-of-judges-for-promotion-raises-questions Museveni's choice of judges for promotion raises questions"]. ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 17 July 2019. Retrieved 14 December 2017</ref> == Omurimo == Akakora na minisiture y'oburingaaniza kumara emyaka mingi kandi yaaruga aha rurengo rw'omuramuzi omukuru w'eihanga kuza omu kitongore ekirikujunanizibwa ahaby'obwebembezi bw'eihanga nk'omukuru w'enshonga z'amateeka omuri 1999. Omukwezi kwa mushanju 2013, akatooranwa kuheereza nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, arikugabirwa omu kicweka ky'ebihagaro by'abantu buntu,<ref>Wesaka, Anthony (8 July 2013). "[https://web.archive.org/web/20190717043607/https://www.monitor.co.ug/News/National/New-judges-deployed-to-stations/688334-1908208-o3fe6rz/index.html New judges deployed to stations".] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 17 July 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> arikukora omu mwanya ogwo kuhisya Okwaikumi 2015, obu yaatwarwa omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'engyenderwaho y'eihanga eya Uganda.<ref>Anthony Wesaka (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 14 December 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2022, akatooranwa Yoweri Kaguta Museveni nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda.<ref>Simon Kabayo (16 November 2022). [https://eagle.co.ug/2022/11/16/museveni-appoints-three-more-judges-to-supreme-court/ "Museveni appoints three more Justices to Supreme Court".] ''Eagle Uganda Online''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2024.</ref> == Reeba nawe == * Hellen Abulu Obura * Judiciary of Uganda == Ebirikugambwaho == hbudnvp1wrvv0adow3tt5hswh14mlj5 7357076 7357053 2026-10-08T09:32:45Z RONAH256 2704922 /* Omurimo */ 7357076 wikitext text/x-wiki Elizabeth Musoke n'omuramuzi omu kooti enkuru eya Uganda, kuruga Okwaikumi na kumwe 2022.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-nrm-legal-boss-court-of-appeal-judge-4022000 "Museveni appoints NRM legal boss Court of Appeal judge]". ''Monitor''. 17 November 2022. Retrieved 5 January 2023.</ref> == Ebyabaireho hamwe n'eby'obwegyese == Akazaarwa kandi yaashomera omuri Uganda ahabw'eby'obwegyese bwe obutakatandikire yunivasite. Akatunga diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University, Yunivasite ya gavumenti erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omu ihanga. Akatunga n'ekihandiiko omu kukora ebiragiro, kuruga Law Development Centre, omuri Kampala, orurembo rukuru rw'eihanga. Akikirizibwa omu Uganda Bar nk'omunyabiragiro orikukora.<ref>Sulaiman Kakaire, and Derrick Kiyonga (16 December 2015). "[https://web.archive.org/web/20190717042106/https://observer.ug/news-headlines/39903-museveni-s-choice-of-judges-for-promotion-raises-questions Museveni's choice of judges for promotion raises questions"]. ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 17 July 2019. Retrieved 14 December 2017</ref> == Omurimo == Akakora na minisiture y'oburingaaniza kumara emyaka mingi kandi yaaruga aha rurengo rw'omuramuzi omukuru w'eihanga kuza omu kitongore ekirikujunanizibwa ahaby'obwebembezi bw'eihanga nk'omukuru w'enshonga z'amateeka omuri 1999. Omukwezi kwa mushanju 2013, akatooranwa kuheereza nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda, arikugabirwa omu kicweka ky'ebihagaro by'abantu buntu,<ref>Wesaka, Anthony (8 July 2013). "[https://web.archive.org/web/20190717043607/https://www.monitor.co.ug/News/National/New-judges-deployed-to-stations/688334-1908208-o3fe6rz/index.html New judges deployed to stations".] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 17 July 2019. Retrieved 14 December 2017.</ref> arikukora omu mwanya ogwo kuhisya Okwaikumi 2015, obu yaatwarwa omu kooti y'okujuririramu, erikukora nka kooti y'engyenderwaho y'eihanga eya Uganda.<ref>Anthony Wesaka (11 October 2015). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Judiciary-transfers-10-High-Court-judges/688334-2907508-stivkrz/index.html Judiciary transfers 10 High Court judges".] ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 14 December 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2022, akatooranwa Yoweri Kaguta Museveni nk'omuramuzi wa kooti enkuru eya Uganda.<ref>Simon Kabayo (16 November 2022). [https://eagle.co.ug/2022/11/16/museveni-appoints-three-more-judges-to-supreme-court/ "Museveni appoints three more Justices to Supreme Court".] ''Eagle Uganda Online''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2024.</ref><ref>Daily Monitor (16 November 2022). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-nrm-legal-boss-court-of-appeal-judge-4022000 "Museveni appoints NRM legal boss Court of Appeal judge]". Daily Monitor. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2024.</ref> == Reeba nawe == * Hellen Abulu Obura * Judiciary of Uganda == Ebirikugambwaho == noy9ddz974fg9z11ay6wrevcpwwlm4q 0 3824159 7356965 2026-10-08T08:36:26Z ~2026-49388-99 2704880 Created page with "Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Rober..." 7356965 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.[2] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu.[3] Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.[4] == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.[5] cl23gazasleertr0ewto20yod4oot26 7356971 7356965 2026-10-08T08:40:12Z ~2026-49388-99 2704880 7356971 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.[2] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu.[3] Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.[4] == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.[5] == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).[6] Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.[7] Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.[8] Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] d2pfmpln8d6y39mk7y7qt4jud53uys0 7356975 7356971 2026-10-08T08:43:52Z ~2026-49388-99 2704880 7356975 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.[2] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu.[3] Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.[4] == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.[5] == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).[6] Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.[7] Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.[8] Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] dj6d9y9mbg27fb061w01t7pn80hc7nt 7356981 7356975 2026-10-08T08:46:56Z ~2026-49388-99 2704880 7356981 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.[2] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu.[3] Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.[4] == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.[5] == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).[6] Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.[7] Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.[8] Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == a11i4j1psgxta357ondaqvzfkt097y1 7357074 7356981 2026-10-08T09:32:31Z ~2026-49388-99 2704880 7357074 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>[[Wp/nyn/Mukombozi|Mukombozi]], Rajab (30 March 2015). [["Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition]]". ''Daily Monitor (Kampala)''. Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu.[3] Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.[4] == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.[5] == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).[6] Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.[7] Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.[8] Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == 7qh4w3srqeoi80bl3dctgci7xsorvc8 7357093 7357074 2026-10-08T09:40:07Z ~2026-49388-99 2704880 7357093 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu.[3] Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.[4] == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.[5] == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).[6] Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.[7] Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.[8] Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == 95p1a79frbmxi4csyxn0eulnwrt2kfz 7357098 7357093 2026-10-08T09:43:44Z ~2026-49388-99 2704880 7357098 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.[4] == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.[5] == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).[6] Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.[7] Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.[8] Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == 7yidobiip59u6ll9dbzurlhce79b0e2 7357101 7357098 2026-10-08T09:46:10Z ~2026-49388-99 2704880 7357101 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.[5] == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).[6] Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.[7] Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.[8] Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == hssv84jxub1qbi6qeb0duyiufu9wsny 7357108 7357101 2026-10-08T09:50:27Z ~2026-49388-99 2704880 7357108 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).[6] Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.[7] Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.[8] Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == n63vc29ps9oayic66jvdcwbow6ilw8n 7357111 7357108 2026-10-08T09:53:42Z ~2026-49388-99 2704880 7357111 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref>[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.[7] Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.[8] Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == blam97363pzbg3jaya9m6a5ifggz1lu 7357121 7357111 2026-10-08T09:59:24Z ~2026-49388-99 2704880 7357121 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref>[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.[7] Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == lozlik3w7hjr1bfjscjte4ruicdrdre 7357124 7357121 2026-10-08T10:02:44Z ~2026-49388-99 2704880 7357124 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref>[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.[9] Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == osxunaskgvhpz15zokt8d76pdaimh4x 7357131 7357124 2026-10-08T10:04:58Z ~2026-49388-99 2704880 7357131 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref>[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.[10] Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == 6uwr8g9y4bfqygbn5tvhyrmjygsxtj2 7357134 7357131 2026-10-08T10:07:11Z ~2026-49388-99 2704880 7357134 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref>[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front[11] kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == 3doq6lz49mx6rhk6twu62oj06lyjwzp 7357136 7357134 2026-10-08T10:09:13Z ~2026-49388-99 2704880 7357136 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref>[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.[12][13] == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == atfflxjyo5bydi0ty3plmg7rfqz4iub 7357140 7357136 2026-10-08T10:11:24Z ~2026-49388-99 2704880 7357140 wikitext text/x-wiki Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref>[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == tv7ndboh9el4e1780ir4wdy66p3y9g3 7357143 7357140 2026-10-08T10:13:52Z ~2026-49388-99 2704880 7357143 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref>[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.[1] == Eby'okureeberaho == 7z35gdro613x5kxa92swx475ckitmwv 7357149 7357143 2026-10-08T10:16:43Z ~2026-49388-99 2704880 7357149 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of Veterinary Medicine. Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref>[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.[6] Omu Kwamunaana 2020, Bwanika akaruga omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == Bwanika ashweirwe Gladys Namusuwe, omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402113429/http://www.newvision.co.ug/D/9/500/736451 "Abed Bwanika And Gladys Namusuwe of PDP"]. New Vision (Kampala). 29 October 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'okureeberaho == c0qwlkzsolkezdzyi1236kiqb100rop 7357166 7357149 2026-10-08T10:25:51Z Natukunda2006 2714447 7357166 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (owazairwe 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of '''Veterinary Medicine.''' Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.<ref name=":1" /> Omu Kwamunaana 2020, '''Bwanika akaruga''' omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == '''Bwanika''' ashweirwe '''Gladys Namusuwe''', omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402113429/http://www.newvision.co.ug/D/9/500/736451 "Abed Bwanika And Gladys Namusuwe of PDP"]. New Vision (Kampala). 29 October 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'okureeberaho == 74mhgb0fwmwrfcqhsjw4fi1fhhxmat1 7357289 7357166 2026-10-08T11:54:42Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7357289 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omu Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of '''Veterinary Medicine.''' Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.<ref name=":1" /> Omu Kwamunaana 2020, '''Bwanika akaruga''' omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == '''Bwanika''' ashweirwe '''Gladys Namusuwe''', omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402113429/http://www.newvision.co.ug/D/9/500/736451 "Abed Bwanika And Gladys Namusuwe of PDP"]. New Vision (Kampala). 29 October 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'okureeberaho == rpjwtx6tpogpxv4w9gb7azdtfx1qfjy 7357290 7357289 2026-10-08T11:54:55Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7357290 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omuri Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of '''Veterinary Medicine.''' Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.<ref name=":1" /> Omu Kwamunaana 2020, '''Bwanika akaruga''' omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == '''Bwanika''' ashweirwe '''Gladys Namusuwe''', omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402113429/http://www.newvision.co.ug/D/9/500/736451 "Abed Bwanika And Gladys Namusuwe of PDP"]. New Vision (Kampala). 29 October 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'okureeberaho == j52v5b5bg4x4tk4o1knzgk6cg01zdng 7357292 7357290 2026-10-08T11:55:17Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7357292 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omuri Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ebiro 1 Okwamunaana 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of '''Veterinary Medicine.''' Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.<ref name=":1" /> Omu Kwamunaana 2020, '''Bwanika akaruga''' omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == '''Bwanika''' ashweirwe '''Gladys Namusuwe''', omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402113429/http://www.newvision.co.ug/D/9/500/736451 "Abed Bwanika And Gladys Namusuwe of PDP"]. New Vision (Kampala). 29 October 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'okureeberaho == 61ovfk9ps4hvwy6z6qik24cchaan1m1 7357293 7357292 2026-10-08T11:55:52Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7357293 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omuri Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of '''Veterinary Medicine.''' Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omu 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.<ref name=":1" /> Omu Kwamunaana 2020, '''Bwanika akaruga''' omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == '''Bwanika''' ashweirwe '''Gladys Namusuwe''', omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402113429/http://www.newvision.co.ug/D/9/500/736451 "Abed Bwanika And Gladys Namusuwe of PDP"]. New Vision (Kampala). 29 October 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'okureeberaho == sdzbd97ov6miwu8t7hsz5b19h5qmcad 7357295 7357293 2026-10-08T11:56:08Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7357295 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omuri Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of '''Veterinary Medicine.''' Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omuri 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.<ref name=":1" /> Omu Kwamunaana 2020, '''Bwanika akaruga''' omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == '''Bwanika''' ashweirwe '''Gladys Namusuwe''', omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402113429/http://www.newvision.co.ug/D/9/500/736451 "Abed Bwanika And Gladys Namusuwe of PDP"]. New Vision (Kampala). 29 October 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'okureeberaho == do7zr9poqg7ayn10xqk1rwxpr8r22v3 7357297 7357295 2026-10-08T11:56:26Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7357297 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omuri Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967 omu disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of '''Veterinary Medicine.''' Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omuri 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.<ref name=":1" /> Omu Kwamunaana omuri 2020, '''Bwanika akaruga''' omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == '''Bwanika''' ashweirwe '''Gladys Namusuwe''', omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402113429/http://www.newvision.co.ug/D/9/500/736451 "Abed Bwanika And Gladys Namusuwe of PDP"]. New Vision (Kampala). 29 October 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'okureeberaho == gbyri85jihlqpy4fkggg422vkejhdgd 7357299 7357297 2026-10-08T11:56:38Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7357299 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omuri Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967 omuri disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of '''Veterinary Medicine.''' Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omuri 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.<ref name=":1" /> Omu Kwamunaana omuri 2020, '''Bwanika akaruga''' omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == '''Bwanika''' ashweirwe '''Gladys Namusuwe''', omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402113429/http://www.newvision.co.ug/D/9/500/736451 "Abed Bwanika And Gladys Namusuwe of PDP"]. New Vision (Kampala). 29 October 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'okureeberaho == g4yl4m16zibjgs5g3c5cgnz6pr9ml5v 7357302 7357299 2026-10-08T11:56:59Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7357302 wikitext text/x-wiki <ref>[https://www.galaxyfm.co.ug/2026/01/19/long-serving-mps-and-ministers-lose-in-ugandas-2026-polls/ "Long-Serving MPs and Ministers Lose in Uganda's 2026 Polls".] Galaxy fm. Retrieved 19 January 2026.</ref>Abed Bwanika (akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967) n'omujanjabi w'enyamaishwa omuri Uganda, omunyabyabutegyeki kandi omubuurizi. Kandi niwe mukuru w'ekibiina kya People's Development Party kandi ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikuhakanisa gavumenti omuri Uganda. Enyimaho, akaba ari memba w'eishengyero rya Kimanya-Kabonera omu disiturikiti ya Masaka City (2021-2026) ahansi y'ekibiina kya National Unity Platform, ekibiina ky'eby'obutegyeki ekirikukirayo obuto, ekirikwebemberwa Robert Kyagulanyi Ssentamu.<ref>Mukombozi, Rajab (30 March 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Get Out of Kampala, Bwanika Tells Opposition"]. Daily Monitor (Kampala). Retrieved 30 March 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Bwanika akazaarwa ekiro 1 Okwamunaana omuri 1967 omuri disiturikiti ya Lwengo ey'obunaku obu<ref>Bindhe, Edward (20 March 2014). "[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html Dr. Abed Bwanika Among Evicted Lwengo Wetland Encroachers". Ugand]a Radio Network (URN). Retrieved 30 March 2015.</ref>. Akashoma aha ishomero rya Kimwanyi Primary School, haihi n'eka y'abazaire be omu mwanya ogwo. Bwanyima, akashoma aha ishomero rya Masaka Secondary School ahabw'okukora 'O' level, hamwe na Kigezi High School ahabw'okukora 'A' level. Akaba ari omu Makerere University, ahu yaahendera diguri ye eya Bachelor of '''Veterinary Medicine.''' Bwanyima, akatunga diguri ya Master of Science omu mwanya nigwo gumwe, nawe kuruga Makerere.<ref>Ashaba, Anita (30 September 2013). [http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Abed Bwanika: I Was Called To Do Big Things In Life".] Ugo.co.ug. Retrieved 30 March 2015.[permane</ref> == Omurimo == == Atakagiire omu by'obutegyeki == Bwanyima y'okutunga diguri ye y'okubanza, Bwanika akaguma aha Makerere nk'omwegyesa w'abamazire emishomo yaabo, kandi akaba naakora okucondooza kandi akagyenda omu maisho n'okutunga diguri ye ey'akabiri.[4] Omuri 2001, akaruga omu kwegyesa kandi akaba ari omuhabuzi w'enyamaishwa. Akiguraho n'ekanisa y'Abajurizi ba Kristo.<ref>[http://www.monitor.co.ug/News/National/Get-out-of-Kampala--Bwanika-tells-Opposition/-/688334/2670172/-/o462eiz/-/index.html "Uganda's Other Presidential Hopefuls"]. BBC News. 17 February 2006. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'obutegyeki == Omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 1996, Bwanika akashagika Yoweri Museveni, kwonka akahindura obwesigwa bwe yaaza ahari Kizza Besigye omuri 2001. Akesimbaho nk'omuntu ataine kibiina omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka Febwari 2006,[5] ahu yaamara omu mwanya gwa kana, n'obucweeka 0.95 ahari igana bw'oburuuru (oburuuru 65,874 omu bwijwire).<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20160505203624/http://www.ec.or.ug/ "Ugandan Presidential Election, 2011"]. Uganda Electoral Commission. March 2011. Archived from the original on 5 May 2016. Retrieved 30 March 201</ref> Akagaruka yeesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2011 nk'omuntu w'ekibiina kya People's Development Party, eki yaatandikireho; nawe niwe mukuru w'ekibiina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402124917/http://africanelections.org/new_news.php?nid=72 "Eight Candidates to Contest Uganda 2011 Elections".] Africanelections.org Quoting Uganda Electoral Commission. 30 November 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015.</ref> Omurundi gwa kabiri, akatunga oburuuru obukye oburikuhika 14,000 (oburuuru 51,708 omu bwijwire), yaatunga obucweeka 0.65 ahari igana bw'oburuuru bw'abantu boona.<ref name=":1" /> Omu Kwamunaana omuri 2020, '''Bwanika akaruga''' omu People's Development Party yaaza omu National Unity Platform.<ref>Javira Ssebwami (13 August 2020). "Crossing the Red Line! 'President' Bwanika defects to NUP from his own party". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.</ref> Omu karuuru ka boona aka 2021 akatooranwa kuza omu ishengyero kujwekyera ekicweka kya Kimanya-Kabonera omu rurembo rwa Masaka.<ref>[https://web.archive.org/web/20210313023454/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/editorial/editorial-uganda-should-focus-on-the-day-after-tomorrow-3261560 "Editorial: Uganda should focus on the day after tomorrow".] The East African. 19 January 2021. Archived from the original on 13 March 2021. Retrieved 21 February 2021.</ref> Bwanyima y'akaruuru ka boona aka 2026, Bwanika akaruga omu National Unity Platform yaaza omu Democratic Front eyaabaire etandikirweho busya.<ref>Independent, The (6 June 2025). [[Wp/nyn/https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-officially-abandon-nup-for-new-party-df/|"Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF".]] The Independent Uganda. Retrieved 14 July 2026.</ref> Akesimbaho aha ntebe emwe (Kimanya -Kabonera ) omu karuuru ka Uganda aka 2026 nk'omujwekyerwa wa Democratic Front<ref>[https://democraticfront.ug/ "Home".] Democratic Front. Retrieved 14 July 2026.</ref> kwonka yaasingwa Patrick Kuteesa owa National Unity Platform.<ref>Independent, The (18 January 2026). [https://www.independent.co.ug/mpuuga-bwanika-fall-as-nrm-gains-ground-in-greater-masaka/ "Mpuuga, Bwanika fall as NRM gains ground in Greater Masaka"]. The Independent Uganda. Retrieved 14 July 202</ref> == Amagara g'omuntu == '''Bwanika''' ashweirwe '''Gladys Namusuwe''', omukugu omu by'ebyenyanja kandi omwegyesa omu kitongore ky'eby'enyamaishwa aha yunivasite ya Makerere. Bamazire obwire bari omu bushwere kuruga omuri 1995 kandi nibo bazaire b'abatabani bana: Wise, Decent, Chosen, na Delight.<ref>[https://web.archive.org/web/20150402113429/http://www.newvision.co.ug/D/9/500/736451 "Abed Bwanika And Gladys Namusuwe of PDP"]. New Vision (Kampala). 29 October 2010. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 30 March 2015</ref> == Eby'okureeberaho == frdh1ozrw8av60oo6lp89bjbxy56enj 0 3824160 7356978 2026-10-08T08:44:56Z Shams948 77520 Wt/azb/شخصی عوضلیکی یارادیلیر 7356978 wikitext text/x-wiki == شخصی عوضلیکی == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #شخصی عوضلیکی آلتی جوره دییلر← مَن ، سَن ، اؤ ، بیز ، سیز ، اؤلار ( اؤنلار ). #:[[Wt/azb/عوضلیک|عوضلیک]]، [[Wt/azb/ایشاره عوضلیکی|ایشاره عوضلیکی]]، [[Wt/azb/سوروشما عوضلیکی|سوروشما عوضلیکی]]. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/Personal pronoun|Personal pronoun]] * تورکییه : شخصی عوضلیکی * عربجه : * فارسجا: ضمیر شخصی * باهار دیلی: [[Wt/azb/شخصه عوضلوق|شخصه عوَض‌لؤق]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:Personal pronoun]] [[Fa:ضمیر شخصی]] 4xmvstvxiae0rciuils7ae9u8gm0p2o 7356990 7356978 2026-10-08T08:55:39Z Shams948 77520 Wt/azb/شخصی عوضلیکی دییشدیریلیر 7356990 wikitext text/x-wiki == شخصی عوضلیکی == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #شخصی عوضلیکی آلتی جوره دییلر← مَن ، سَن ، اؤ ، بیز ، سیز ، اؤلار (اؤنلار). #:[[Wt/azb/عوضلیک|عوضلیک]]، [[Wt/azb/ایشاره عوضلیکی|ایشاره عوضلیکی]]، [[Wt/azb/سوروشما عوضلیکی|سوروشما عوضلیکی]]. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/personal pronoun|personal pronoun]] * تورکییه : شخصی عوضلیکی * عربجه : * فارسجا: ضمیر شخصی * باهار دیلی: [[Wt/azb/شخصه عوضلوقه|شخصه عوَض‌لؤقه]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:personal pronoun]] [[Fa:ضمیر شخصی]] p3no10ct01accameit9wvjmztvbsp1x 0 3824161 7356987 2026-10-08T08:52:50Z Shams948 77520 Wt/azb/ایشاره عوضلیکی یارادیلیر 7356987 wikitext text/x-wiki == ایشاره عوضلیکی == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #ایشاره عوضلیکی بیر سؤزدور کی آدین یئرینی توتار و بیر زادا ایشاره ائلر← بؤ ، اؤ ، بؤرا ، بؤلار ( بونلار )، اؤلار ( اونلار ) بؤرالار. #:[[Wt/azb/عوضلیک|عوضلیک]]، [[Wt/azb/شخصی عوضلیکی|شخصی عوضلیکی]]، [[Wt/azb/سوروشما عوضلیکی|سوروشما عوضلیکی]]. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/demonstrative pronoun|demonstrative pronoun]] * تورکییه : ایشاره عوضلیکی * عربجه : * فارسجا: ضمیر اشاره * باهار دیلی: [[Wt/azb/اشاره عوضلوقه|اِشاره عوَض‌لؤقه]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:demonstrative pronoun]] [[Fa:ضمیر اشاره]] ba165vui6k7jpeudef6ouyebebfmj6j 14 3824162 7357002 2026-10-08T09:00:40Z Mulkh Singh 2529561 Created page with "[[Category:Wq/pa/ਆਲੋਚਕ]]" 7357002 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/pa/ਆਲੋਚਕ]] ss3jdmhg3gub9t0tnicocn7t6do14s5 14 3824163 7357003 2026-10-08T09:01:45Z Mulkh Singh 2529561 Created page with "[[Category:Wq/pa/ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ|ਹਿੰਦੀ]]" 7357003 wikitext text/x-wiki [[Category:Wq/pa/ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ|ਹਿੰਦੀ]] acz8kmph9i8gt5ogjboh1bx331ya3yd 0 3824164 7357005 2026-10-08T09:03:29Z Shams948 77520 Wt/azb/سوروشما عوضلیکی یارادیلیر 7357005 wikitext text/x-wiki == سوروشما عوضلیکی == {{Wt/azb/آنلام‌لار}} #سوروشما عوضلیکی سوروشما سؤزلوکلریدیر کی ایشاره عوضلیکی کیمی آدیلا بیر یئرده گلر و بیر سوزو سوروشار← [[Wt/azb/کیم|کیم]]؟ [[Wt/azb/نئجه|نئجه]]؟ [[Wt/azb/هاچان|هاچان]]؟ #:[[Wt/azb/عوضلیک|عوضلیک]]، [[Wt/azb/ایشاره عوضلیکی|ایشاره عوضلیکی]]، [[Wt/azb/ایشاره عوضلیکی|ایشاره عوضلیکی]]. {{Wt/azb/یازیلیش‌لار}} * لاتینجه : * اینگیلیزجه: [[Wt/azb/interrogative pronoun|interrogative pronoun]] * تورکییه : سوروشما عوضلیکی * عربجه : * فارسجا: ضمیر پرسشی * باهار دیلی: [[Wt/azb/سوروشماق عوضلوقه|سورؤشْماق عوَض‌لؤقه]] {{Wt/azb/کؤکن}} * اسکی تورکجه {{Wt/azb/قایناق‌لار}} [[Category:Wt/azb]] [[Category:Wt/azb/دیل بیلگی سی]] [[En:interrogative pronoun]] [[Fa:ضمیر پرسشی]] g8ad6vdrc1oaco2zms7j64047qyq3gb 0 3824165 7357011 2026-10-08T09:07:11Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/中伤]] 7357011 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/中伤|中伤]] tgfcfwgo9gr78198n5wbuwpp1c53hp2 0 3824166 7357013 2026-10-08T09:07:26Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/中伤]] 7357013 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/中伤|中伤]] tgfcfwgo9gr78198n5wbuwpp1c53hp2 0 3824167 7357014 2026-10-08T09:07:39Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/中伤]] 7357014 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/中伤|中伤]] tgfcfwgo9gr78198n5wbuwpp1c53hp2 0 3824168 7357015 2026-10-08T09:07:52Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/中伤]] 7357015 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/中伤|中伤]] tgfcfwgo9gr78198n5wbuwpp1c53hp2 0 3824169 7357016 2026-10-08T09:08:09Z 海南深情 2661224 Created page with "'''本质'''（英话：essence／nature）是一只[[Wp/hnm/哲学|哲学]]概念。一件事物其「本质」是讲「分许枚事物是伊所属其[[Wp/hnm/物件|物件]]」其性质。比论讲，今旦拿「[[Wp/hnm/桌|桌]]」[[Wp/hnm/定义|定义]]作「有四只脚、分侬摆滴物件伫面顶其人造物件」，接落拿两只物件，一只是[[Wp/hnm/木|木]]作、一只是[[Wp/hnm/铁|铁]]作，但两样拢是「有四只脚、分侬摆滴物件伫面..." 7357016 wikitext text/x-wiki '''本质'''（英话：essence／nature）是一只[[Wp/hnm/哲学|哲学]]概念。一件事物其「本质」是讲「分许枚事物是伊所属其[[Wp/hnm/物件|物件]]」其性质。比论讲，今旦拿「[[Wp/hnm/桌|桌]]」[[Wp/hnm/定义|定义]]作「有四只脚、分侬摆滴物件伫面顶其人造物件」，接落拿两只物件，一只是[[Wp/hnm/木|木]]作、一只是[[Wp/hnm/铁|铁]]作，但两样拢是「有四只脚、分侬摆滴物件伫面顶其人造物件」，按样「有四只脚、分侬摆滴物件伫面顶其人造物件」这枚特征就是许两只物件其本质，分伊会使算作是「桌」。 [[Category:Wp/hnm]] mr5o72agx5547y8wdsw2evekk2yzdgg 0 3824170 7357017 2026-10-08T09:08:30Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/本质]] 7357017 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/本质|本质]] 44okn5zuvv7gmkir1q7vioy30frron9 0 3824171 7357018 2026-10-08T09:09:06Z 海南深情 2661224 Created page with "[[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|300px|亚里士多德]] '''人类本质'''（英话：Human nature），抑叫'''人性'''、'''本性'''，是讲[[Wp/hnm/人类|人类]]其[[Wp/hnm/本质|本质]]，包括乜样[[Wp/hnm/想像|想像]]同乜样[[Wp/hnm/感觉|感觉]]。伫概念面顶是讲「拢总人类出世就带来其性质」。人类本质是[[Wp/hnm/哲学|哲学]]其传统题目之一，比论讲[[Wp/hnm/亚里士多德|亚里士多德]]就主张「..." 7357018 wikitext text/x-wiki [[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|300px|亚里士多德]] '''人类本质'''（英话：Human nature），抑叫'''人性'''、'''本性'''，是讲[[Wp/hnm/人类|人类]]其[[Wp/hnm/本质|本质]]，包括乜样[[Wp/hnm/想像|想像]]同乜样[[Wp/hnm/感觉|感觉]]。伫概念面顶是讲「拢总人类出世就带来其性质」。人类本质是[[Wp/hnm/哲学|哲学]]其传统题目之一，比论讲[[Wp/hnm/亚里士多德|亚里士多德]]就主张「人类出世就想要追求[[Wp/hnm/知识|知识]]」。今旦，社会生物学、进化心理学、发育心理学抑拢伫研究紧人类本质。 [[Category:Wp/hnm]] lopwfrcs7c234ida6mrhx2aoit7avvj 0 3824172 7357019 2026-10-08T09:09:22Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/人类本质]] 7357019 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/人类本质|人类本质]] 9yu9pcs05aieznjnvp98orly7pnqyaw 0 3824173 7357020 2026-10-08T09:09:36Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/人类本质]] 7357020 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/人类本质|人类本质]] 9yu9pcs05aieznjnvp98orly7pnqyaw 0 3824174 7357022 2026-10-08T09:10:17Z 海南深情 2661224 Created page with "[[File:Xfrese.jpg|thumb|300px|公元2～3世纪罗马浮雕悬顶其潘克拉辛]] '''拍架'''，抑叫'''打架'''、'''斗殴'''、'''肉搏'''，是讲出[[Wp/hnm/手|手]]出[[Wp/hnm/脚|脚]]，互相[[Wp/hnm/攻击|攻击]]其行为。比论讲两只侬、抑两只以上其侬，伫短距离之内作身体对抗，阁再参与方拢无使用[[Wp/hnm/枪械|枪械]]这般其武器。但是世侬伫拍架阵时，定定会用遘格斗武器，比论讲Wp/hnm/刀|..." 7357022 wikitext text/x-wiki [[File:Xfrese.jpg|thumb|300px|公元2～3世纪罗马浮雕悬顶其潘克拉辛]] '''拍架'''，抑叫'''打架'''、'''斗殴'''、'''肉搏'''，是讲出[[Wp/hnm/手|手]]出[[Wp/hnm/脚|脚]]，互相[[Wp/hnm/攻击|攻击]]其行为。比论讲两只侬、抑两只以上其侬，伫短距离之内作身体对抗，阁再参与方拢无使用[[Wp/hnm/枪械|枪械]]这般其武器。但是世侬伫拍架阵时，定定会用遘格斗武器，比论讲[[Wp/hnm/刀|刀]]、[[Wp/hnm/剑|剑]]、[[Wp/hnm/棍棒|棍棒]]、[[Wp/hnm/枪|枪]]、[[Wp/hnm/工兵铲|工兵铲]]抑是其他简易武器。 [[Wp/hnm/孧囝|孧囝]]拍架有时当作[[Wp/hnm/耍|耍]]，是习武之源，亲像[[Wp/hnm/李小龙|李小龙]]𪨧细阵时已经合意耍拍架，落尾变作[[Wp/hnm/武术|武术]]大家。彼此拢有功夫底子，阁再遵守规则其拍架，抑叫比武，双方斗体力、反应、技术同心理素质。 拍架同[[Wp/hnm/拍侬|拍侬]]无平样，前者有拳来脚往其意思，后者所讲其是一方拍、一方受其情况，是一种刑事[[Wp/hnm/犯罪|犯罪]]行为。 拍架是已知第一古老其格斗形式。大半文明拢有家己其训练方法。伫[[Wp/hnm/古希腊|古希腊]]同[[Wp/hnm/古罗马|古罗马]]实行其[[Wp/hnm/潘克拉辛|潘克拉辛]]，就是当中一只例子。𪨧多现代常见其武术[[Wp/hnm/运动|运动]]，比论讲[[Wp/hnm/拳击|拳击]]同[[Wp/hnm/摔跤|摔跤]]，伫[[Wp/hnm/历史|历史]]上拢曾经有过。其他拍架形式阁有古罗马其角斗士对抗，以及中世纪其骑马比武。 [[Category:Wp/hnm]] buv28nvq38l5g8sjlz3659gji28yma8 0 3824175 7357024 2026-10-08T09:10:34Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/拍架]] 7357024 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/拍架|拍架]] 4ml7su5u29k2gtkj0mkh4zsnxjvdt2v 0 3824176 7357025 2026-10-08T09:10:48Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/拍架]] 7357025 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/拍架|拍架]] 4ml7su5u29k2gtkj0mkh4zsnxjvdt2v 0 3824177 7357026 2026-10-08T09:11:04Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/拍架]] 7357026 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/拍架|拍架]] 4ml7su5u29k2gtkj0mkh4zsnxjvdt2v 0 3824178 7357028 2026-10-08T09:11:53Z 海南深情 2661224 Created page with "'''气火'''，抑叫'''愤怒'''、'''生气'''、'''戾气'''，是讲一种激发出来其情绪反应。激发这枚情绪其物件包括：分侬[[Wp/hnm/骂|骂]]、[[Wp/hnm/中伤|中伤]]、忽略、背叛，遇着无[[Wp/hnm/公平|公平]]、无[[Wp/hnm/欢喜|欢喜]]、无满意其[[Wp/hnm/物件|物件]]，受委屈，同别侬发生冲突，对一滴物件无满意按样，激发这枚情绪其物件会使是真抑家己想其，所以气火会使是无端..." 7357028 wikitext text/x-wiki '''气火'''，抑叫'''愤怒'''、'''生气'''、'''戾气'''，是讲一种激发出来其情绪反应。激发这枚情绪其物件包括：分侬[[Wp/hnm/骂|骂]]、[[Wp/hnm/中伤|中伤]]、忽略、背叛，遇着无[[Wp/hnm/公平|公平]]、无[[Wp/hnm/欢喜|欢喜]]、无满意其[[Wp/hnm/物件|物件]]，受委屈，同别侬发生冲突，对一滴物件无满意按样，激发这枚情绪其物件会使是真抑家己想其，所以气火会使是无端同无原因其。 伊是一只𪨧强烈情绪化其心理状态，定定包含对[[Wp/hnm/个体|个体]]受遘其挑衅、威胁同伤害所产生其无适感同敌对反应。当某一对象气火其阵时，会出现目同嘴张大，毛发竖起，阁再胸部挺起、紧握双拳等明显其外在特征。同时这枚对象其机体会处伫应激状态，肾上腺素分泌增加，血糖同血压上升，心跳速率加快。 伫气火其侬定定会作出一滴[[Wp/hnm/行动|行动]]来发泄，比论大叫、骂侬、甚至[[Wp/hnm/拍架|拍架]]，阁再严重其会失控。若一只侬气火，可能会使遘别侬拢相俦气火。 [[Category:Wp/hnm]] 4d78mqvgkhpefb8ifus2l09ob6dh038 7357029 7357028 2026-10-08T09:12:47Z 海南深情 2661224 7357029 wikitext text/x-wiki '''气火'''，抑叫'''愤怒'''、'''生气'''、'''戾气'''，是讲一种激发出来其情绪反应。激发这枚情绪其物件包括：分侬[[Wp/hnm/骂|骂]]、[[Wp/hnm/中伤|中伤]]、忽略、背叛，遇着无[[Wp/hnm/公平|公平]]、无[[Wp/hnm/欢喜|欢喜]]、无满意其[[Wp/hnm/物件|物件]]，受委屈，同别侬发生冲突，对一只物件无满意按样，激发这枚情绪其物件会使是真抑家己想其，所以气火会使是无端同无原因其。 伊是一只𪨧强烈情绪化其心理状态，定定包含对[[Wp/hnm/个体|个体]]受遘其挑衅、威胁同伤害所产生其无适感同敌对反应。当某一对象气火其阵时，会出现目同嘴张大，毛发竖起，阁再胸部挺起、紧握双拳等明显其外在特征。同时这枚对象其机体会处伫应激状态，肾上腺素分泌增加，血糖同血压上升，心跳速率加快。 伫气火其侬定定会作出一只[[Wp/hnm/动作|动作]]来发泄，比论讲大叫、骂侬、甚至[[Wp/hnm/拍架|拍架]]，阁再严重其会失控。若一只侬气火，可能会使遘[[Wp/hnm/别侬|别侬]]拢[[Wp/hnm/相俦|相俦]]气火。 [[Category:Wp/hnm]] 3oytyyuwv5id54novnpio6eb80chpfh 0 3824179 7357030 2026-10-08T09:13:09Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/气火]] 7357030 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/气火|气火]] r5718b0l2lztlwtjwctm4yvgiy4khsp 0 3824180 7357031 2026-10-08T09:13:21Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/气火]] 7357031 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/气火|气火]] r5718b0l2lztlwtjwctm4yvgiy4khsp 0 3824181 7357032 2026-10-08T09:13:35Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/气火]] 7357032 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/气火|气火]] r5718b0l2lztlwtjwctm4yvgiy4khsp 0 3824182 7357039 2026-10-08T09:17:07Z 海南深情 2661224 Created page with "'''污名'''，抑叫'''扣帽子'''、'''贴标签'''、'''井内落毒'''（英话：poisoning the well），是讲一种非形式[[Wp/hnm/谬误|谬误]]，抑会使讲是[[Wp/hnm/人身攻击|人身攻击]]其一种。是讲犯谬误许枚侬，拿滴同伊其对手相关（但实际上根本无关）其负面[[Wp/hnm/情报|情报]]讲出来，分身边看紧这场讨论其侬，觉得伊其对手无可信，想借这落打败伊其对手，但是就算真分伊靠..." 7357039 wikitext text/x-wiki '''污名'''，抑叫'''扣帽子'''、'''贴标签'''、'''井内落毒'''（英话：poisoning the well），是讲一种非形式[[Wp/hnm/谬误|谬误]]，抑会使讲是[[Wp/hnm/人身攻击|人身攻击]]其一种。是讲犯谬误许枚侬，拿滴同伊其对手相关（但实际上根本无关）其负面[[Wp/hnm/情报|情报]]讲出来，分身边看紧这场讨论其侬，觉得伊其对手无可信，想借这落打败伊其对手，但是就算真分伊靠许般赢去这场讨论，伊原底由头遘尾，拢无真正回应过伊其对手其论证，单单是伫这引开去滴侬其注意力，令遘滴侬看无遘伊其论证有问题。 「井内落毒」这枚词是伫1864年由英格兰神学家约翰·亨利·纽曼伫伊其书《为己申辩》（拉丁话：Apologia Pro Vita Sua）许落第一次分侬拿来讲一种谬误其。伊拿「靠讲对手其无好物件，来尝试打败对手其论证」这枚行为，比喻作亲像滴军队伫相打许阵时，伫快爱分敌军攻陷其城内底其井落毒许般，是一种阴险其行为。 [[Category:Wp/hnm]] 29mivur1arlf65qkt01a7lsoqo8mvgq 7357052 7357039 2026-10-08T09:21:35Z 海南深情 2661224 7357052 wikitext text/x-wiki '''污名'''，抑叫'''扣帽子'''、'''贴标签'''、'''井内落毒'''（英话：poisoning the well），是讲一种非形式[[Wp/hnm/谬误|谬误]]，抑会使讲是[[Wp/hnm/人身攻击|人身攻击]]其一种。是讲犯谬误许枚侬，拿滴同伊其对手相关（但实际上根本无关）其负面[[Wp/hnm/情报|情报]]讲出来，分身边望紧这场讨论其侬，觉得伊其对手无可信，想借这落打败伊其对手，但是就算真分伊靠许般赢去这场讨论，伊原底由头遘尾，拢无真正回应过伊其对手其论证，单单是伫这引开去滴侬其注意力，令遘滴侬望无遘伊其论证有问题。 「井内落毒」这枚词是伫1864年由英格兰神学家约翰·亨利·纽曼伫伊其书《为己申辩》（拉丁话：Apologia Pro Vita Sua）许落第一次分侬拿来讲一种谬误其。伊拿「靠讲对手其无好物件，来尝试打败对手其论证」这枚行为，比喻作亲像滴军队伫相打许阵时，伫快爱分敌军攻陷其城内底其井落毒许般，是一种阴险其行为。 [[Category:Wp/hnm]] md3305wlxheubabfcbbddzkqtb3yjrf 0 3824183 7357040 2026-10-08T09:17:21Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/污名]] 7357040 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/污名|污名]] 2xchvmkudg73idvldlnexjc8cuwshdo 0 3824184 7357042 2026-10-08T09:17:39Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/污名]] 7357042 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/污名|污名]] 2xchvmkudg73idvldlnexjc8cuwshdo 0 3824185 7357043 2026-10-08T09:17:52Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/污名]] 7357043 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/污名|污名]] 2xchvmkudg73idvldlnexjc8cuwshdo 0 3824186 7357045 2026-10-08T09:18:16Z 海南深情 2661224 Created page with "'''迷惑'''（英话：Immorality），抑叫'''违德'''、'''无道德'''，是讲违反[[Wp/hnm/道德|道德]]、[[Wp/hnm/规范|规范]]同[[Wp/hnm/法律|法律]]其行为。比论讲一只[[Wp/hnm/侬|侬]]明[[Wp/hnm/识|识]]有滴事是错误其，但伊照旧去作，这枚行为定定会受遘谴责。迷惑定定用伫描述侬抑行为，抑会用伫描述[[Wp/hnm/厝墘|厝墘]]、[[Wp/hnm/法人团体|法人团体]]同[[Wp/hnm/作品|作品]]。 Categ..." 7357045 wikitext text/x-wiki '''迷惑'''（英话：Immorality），抑叫'''违德'''、'''无道德'''，是讲违反[[Wp/hnm/道德|道德]]、[[Wp/hnm/规范|规范]]同[[Wp/hnm/法律|法律]]其行为。比论讲一只[[Wp/hnm/侬|侬]]明[[Wp/hnm/识|识]]有滴事是错误其，但伊照旧去作，这枚行为定定会受遘谴责。迷惑定定用伫描述侬抑行为，抑会用伫描述[[Wp/hnm/厝墘|厝墘]]、[[Wp/hnm/法人团体|法人团体]]同[[Wp/hnm/作品|作品]]。 [[Category:Wp/hnm]] 2ex37r4m8qm9g9cn73q3kg4e0zqb8s1 0 3824187 7357047 2026-10-08T09:18:31Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/迷惑]] 7357047 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/迷惑|迷惑]] 681pabvtt2ank4pw4lh2xks1g0ngsbf 0 3824188 7357048 2026-10-08T09:18:46Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/迷惑]] 7357048 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/迷惑|迷惑]] 681pabvtt2ank4pw4lh2xks1g0ngsbf 0 3824189 7357049 2026-10-08T09:19:13Z 海南深情 2661224 Created page with "[[File:SMS-mobile.jpg|thumb|300px|手机显示用户伫使注音编写信息]] '''信息'''，抑叫'''短信'''，是讲一种会使提[[Wp/hnm/文字|文字]]、[[Wp/hnm/语音|语音]]、[[Wp/hnm/图片|图片]]同[[Wp/hnm/视频|视频]]，由一只[[Wp/hnm/手机|手机]]传送遘另一只手机其服务。第一早伫GSM系统用，今旦拢总[[Wp/hnm/互联网|互联网]]拢会使得，[[Wp/hnm/手机|手机]]内底其[[Wp/hnm/应用|应用]]会使通过移动数..." 7357049 wikitext text/x-wiki [[File:SMS-mobile.jpg|thumb|300px|手机显示用户伫使注音编写信息]] '''信息'''，抑叫'''短信'''，是讲一种会使提[[Wp/hnm/文字|文字]]、[[Wp/hnm/语音|语音]]、[[Wp/hnm/图片|图片]]同[[Wp/hnm/视频|视频]]，由一只[[Wp/hnm/手机|手机]]传送遘另一只手机其服务。第一早伫GSM系统用，今旦拢总[[Wp/hnm/互联网|互联网]]拢会使得，[[Wp/hnm/手机|手机]]内底其[[Wp/hnm/应用|应用]]会使通过移动数据免钱拢送遘。 [[Category:Wp/hnm]] 6tya1yggayr1yrtzam7s0hzdnsmhc2g 0 3824190 7357050 2026-10-08T09:19:27Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/信息]] 7357050 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/信息|信息]] lh9ygc452nc6vzf3qmr9i2rrf03v5bw 0 3824191 7357055 2026-10-08T09:22:32Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/识]] 7357055 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/识|识]] 32a6wmaspmyxbocwwzh1uvaffc67hx3 0 3824192 7357056 2026-10-08T09:22:45Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/识]] 7357056 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/识|识]] 32a6wmaspmyxbocwwzh1uvaffc67hx3 0 3824193 7357057 2026-10-08T09:23:07Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/识]] 7357057 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/识|识]] 32a6wmaspmyxbocwwzh1uvaffc67hx3 14 3824194 7357059 2026-10-08T09:23:42Z Yaw tuba 2578878 created category #ABR 7357059 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7357073 7357059 2026-10-08T09:32:11Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/abr]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357073 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] bs0vi5pm7jujje4wgc4o6aj827qf2uq 7357173 7357073 2026-10-08T10:29:26Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q9724787]] 7357173 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q9724787}} hi2tdph9qr8pt9wpntonr3wprefbbxb 0 3824195 7357060 2026-10-08T09:23:46Z 海南深情 2661224 Created page with "[[File:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|thumb|300px|罗伯特·弗拉德（Robert Fludd）伫17世纪描画其心智同认识模型]] '''认识'''（英话：cognition），抑叫'''认知'''，伫[[Wp/hnm/心理学|心理学]]当中是讲通过形成概念、知觉、判断抑想象等心理活动来获取[[Wp/hnm/知识|知识]]其过程，抑就是思维进行[[Wp/hnm/情报|情报]]处理其心理功能。认识其过程会使是自然抑人造、有意识抑无意识..." 7357060 wikitext text/x-wiki [[File:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|thumb|300px|罗伯特·弗拉德（Robert Fludd）伫17世纪描画其心智同认识模型]] '''认识'''（英话：cognition），抑叫'''认知'''，伫[[Wp/hnm/心理学|心理学]]当中是讲通过形成概念、知觉、判断抑想象等心理活动来获取[[Wp/hnm/知识|知识]]其过程，抑就是思维进行[[Wp/hnm/情报|情报]]处理其心理功能。认识其过程会使是自然抑人造、有意识抑无意识；认识使用现有知识阁再产生新知识。伊是讲一系列伫心灵，伫侬同其他脊椎[[Wp/hnm/动物|动物]]当中，大半是讲脑内底发生其过程，这滴过程帮脑透过感官、思考同经验来处理由外界许落收遘其情报，阁再运用这滴情报，加上伊原本其知识，来分脑学遘新其知识同适应环境其改变。照这枚定义，亲像是感知、注意力、记忆同学习等其心智过程，拢算是认识其一部分。 [[Category:Wp/hnm]] jduv9ez3f0t62eh777qw10ihqyv0t8f 7357061 7357060 2026-10-08T09:24:11Z 海南深情 2661224 7357061 wikitext text/x-wiki [[File:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|thumb|300px|罗伯特·弗拉德（Robert Fludd）伫17世纪描画其心智同认识模型]] '''认识'''（英话：cognition），抑叫'''认知'''，伫[[Wp/hnm/心理学|心理学]]当中是讲通过形成概念、知觉、判断抑想象等心理活动来获取[[Wp/hnm/知识|知识]]其过程，抑就是思维进行[[Wp/hnm/情报|情报]]处理其心理功能。认识其过程会使是自然抑人造、有意识抑无意识；认识使用现有知识阁再产生新知识。伊是讲一系列伫心灵，伫[[Wp/hnm/人类|人类]]同其他脊椎[[Wp/hnm/动物|动物]]当中，大半是讲脑内底发生其过程，这滴过程帮脑透过感官、思考同经验来处理由外界许落收遘其情报，阁再运用这滴情报，加上伊原本其知识，来分脑学遘新其知识同适应环境其改变。照这枚定义，亲像是感知、注意力、记忆同学习等其心智过程，拢算是认识其一部分。 [[Category:Wp/hnm]] l01fna34f1oot4k6kh6g4fyhsecd10v 14 3824196 7357062 2026-10-08T09:24:19Z Yaw tuba 2578878 created category #ABR 7357062 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7357066 7357062 2026-10-08T09:26:57Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/abr]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357066 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] bs0vi5pm7jujje4wgc4o6aj827qf2uq 7357185 7357066 2026-10-08T10:40:34Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q7918123]] 7357185 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q7918123}} nqd3o2fp92xi1wigvnbph3jwl9lf1a3 0 3824197 7357063 2026-10-08T09:24:29Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/认识]] 7357063 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/认识|认识]] j2oqctwqdw585yokdx3t2bdhi2ch142 0 3824198 7357064 2026-10-08T09:24:48Z 海南深情 2661224 Created page with "[[File:Wikipedia in binary.svg|thumb|300px|采用二进制表示其「Wikipedia」其ASCII代码。这枚是[[Wp/hnm/电脑|电脑]]情报编码阵时第一定定用其数制]] '''情报'''（英话：information）是一项抽象其概念，是讲会用分[[Wp/hnm/世侬|世侬]]传达其[[Wp/hnm/物件|物件]]。其表现形式多遘数无尽，比论讲[[Wp/hnm/声音|声音]]、[[Wp/hnm/图片|图片]]、[[Wp/hnm/温度|温度]]、[[Wp/hnm/体积|体积]]同Wp/hnm..." 7357064 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia in binary.svg|thumb|300px|采用二进制表示其「Wikipedia」其ASCII代码。这枚是[[Wp/hnm/电脑|电脑]]情报编码阵时第一定定用其数制]] '''情报'''（英话：information）是一项抽象其概念，是讲会用分[[Wp/hnm/世侬|世侬]]传达其[[Wp/hnm/物件|物件]]。其表现形式多遘数无尽，比论讲[[Wp/hnm/声音|声音]]、[[Wp/hnm/图片|图片]]、[[Wp/hnm/温度|温度]]、[[Wp/hnm/体积|体积]]同[[Wp/hnm/色彩|色彩]]等这般物件，背后其意义会用消除无确定性。任何无完全是随机其[[Wp/hnm/自然|自然]]过程同任何介质当中，会用[[Wp/hnm/望|望]]其模式，拢会用讲传达去某款数量其情报。数字信号同数据，使用离散其符号传达情报，而模拟信号、[[Wp/hnm/诗歌|诗歌]]、图片、[[Wp/hnm/音乐|音乐]]抑其他声音，就拿更加连续其形式传达情报。情报无是[[Wp/hnm/知识|知识]]本身，而是通过解读从表征当中导出其意义。 [[Category:Wp/hnm]] s4gz7fnkgiwkw4a8wlcyw7ioq46dedv 0 3824199 7357065 2026-10-08T09:25:58Z Inamoranta1 2704932 Created page with "Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2]" 7357065 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] 74eedi96dxsnzpmosjz06zw7mocwmpc 7357069 7357065 2026-10-08T09:28:19Z Inamoranta1 2704932 7357069 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == oy191jqwmv52vdaqh737omy0mpk2sl8 7357070 7357069 2026-10-08T09:29:32Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357070 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3] nrrz9x8ciasylehh1vov1ccmerqtlp3 7357072 7357070 2026-10-08T09:31:14Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357072 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == '''Omurimo''' == rea870l1hdb7l8jcywdyfikdezv2pd8 7357078 7357072 2026-10-08T09:33:27Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357078 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == qt2dgcotkrzu3ktefeq1gnyz4fmgwjp 7357079 7357078 2026-10-08T09:33:55Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357079 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] orw14b3m4snr0hlkawy0p0ujrdxxiyl 7357082 7357079 2026-10-08T09:34:54Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357082 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] 3l15mjh6a30e0bh6bxnw37lnefbw5lp 7357084 7357082 2026-10-08T09:36:30Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357084 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] Okuteekateeka okundi c7jvw4b1fqlnuf83jw4b1b72a3sebnh 7357085 7357084 2026-10-08T09:37:04Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357085 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == okundiOkuteekateeka == 6a57k0mtgymbkf0bwsqy9wqlk4wnq8u 7357087 7357085 2026-10-08T09:37:31Z Inamoranta1 2704932 /* okundiOkuteekateeka */ 7357087 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == h9ohdomg6rzz15s7gbvvqtly2jtr1yu 7357088 7357087 2026-10-08T09:38:23Z Inamoranta1 2704932 /* okundiOkuteekateeka */ 7357088 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] sux93ptx9o8vjb47xxt7h3xvjz1jwcx 7357091 7357088 2026-10-08T09:39:40Z Inamoranta1 2704932 /* okundiOkuteekateeka */ 7357091 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == 918a7hzd1jryy20qru509orwuaxpmz1 7357097 7357091 2026-10-08T09:42:23Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7357097 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda 5od3mjro4x8skpbyshcmxnqcqm8e1au 7357099 7357097 2026-10-08T09:43:45Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7357099 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.[1][2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == p78aoticbyiruruk6dgvathopj0rxeh 7357100 7357099 2026-10-08T09:45:55Z Inamoranta1 2704932 /* Ebirikugambwaho */ 7357100 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.<ref>Uganda Judiciary (12 December 2017). [http://www.judiciary.go.ug/data/smenu/77//Court%20of%20Appeal.html "The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref>[2] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == on9iudhuo5wi085ya7p6x8z2i9b6zqi 7357110 7357100 2026-10-08T09:53:09Z Inamoranta1 2704932 /* Ebirikugambwaho */ 7357110 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.<ref>Uganda Judiciary (12 December 2017). [http://www.judiciary.go.ug/data/smenu/77//Court%20of%20Appeal.html "The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (12 December 2017)[http://www.judiciary.go.ug/data/incourt/18/The%20Honorable%20Justices%20of%20the%20Court%20of%20Appeal%20.html . "The Honorable Justices of The Court Of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref> == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.[3 == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == tdrajg001cdu2jphnf22t4vp3xcv00l 7357113 7357110 2026-10-08T09:54:53Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357113 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.<ref>Uganda Judiciary (12 December 2017). [http://www.judiciary.go.ug/data/smenu/77//Court%20of%20Appeal.html "The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (12 December 2017)[http://www.judiciary.go.ug/data/incourt/18/The%20Honorable%20Justices%20of%20the%20Court%20of%20Appeal%20.html . "The Honorable Justices of The Court Of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref> == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.<ref>Kiyonga, Derrick (17 April 2017)[http://allafrica.com/stories/201704170277.html . "Uganda: Kavuma Retires - Here Is Who Might Replace Him".] ''The Observer (Uganda) via AllAfrica.com''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.[4] Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == a5eug0igit9w0j60oe3vvm1x21k7tdg 7357115 7357113 2026-10-08T09:55:38Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357115 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.<ref>Uganda Judiciary (12 December 2017). [http://www.judiciary.go.ug/data/smenu/77//Court%20of%20Appeal.html "The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (12 December 2017)[http://www.judiciary.go.ug/data/incourt/18/The%20Honorable%20Justices%20of%20the%20Court%20of%20Appeal%20.html . "The Honorable Justices of The Court Of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref> == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.<ref>Kiyonga, Derrick (17 April 2017)[http://allafrica.com/stories/201704170277.html . "Uganda: Kavuma Retires - Here Is Who Might Replace Him".] ''The Observer (Uganda) via AllAfrica.com''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.[3] Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council. Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == 1gt3t90yaqgtyf8bnaobeoo2428dhao 7357116 7357115 2026-10-08T09:56:33Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357116 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.<ref>Uganda Judiciary (12 December 2017). [http://www.judiciary.go.ug/data/smenu/77//Court%20of%20Appeal.html "The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (12 December 2017)[http://www.judiciary.go.ug/data/incourt/18/The%20Honorable%20Justices%20of%20the%20Court%20of%20Appeal%20.html . "The Honorable Justices of The Court Of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref> == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.<ref name=":1">Kiyonga, Derrick (17 April 2017)[http://allafrica.com/stories/201704170277.html . "Uganda: Kavuma Retires - Here Is Who Might Replace Him".] ''The Observer (Uganda) via AllAfrica.com''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.<ref name=":1" /> Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council. Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == pc45w0udffopffuxdrikovzgkzs7kcs 7357120 7357116 2026-10-08T09:59:21Z Inamoranta1 2704932 /* okundiOkuteekateeka */ 7357120 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.<ref>Uganda Judiciary (12 December 2017). [http://www.judiciary.go.ug/data/smenu/77//Court%20of%20Appeal.html "The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (12 December 2017)[http://www.judiciary.go.ug/data/incourt/18/The%20Honorable%20Justices%20of%20the%20Court%20of%20Appeal%20.html . "The Honorable Justices of The Court Of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref> == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.<ref name=":1">Kiyonga, Derrick (17 April 2017)[http://allafrica.com/stories/201704170277.html . "Uganda: Kavuma Retires - Here Is Who Might Replace Him".] ''The Observer (Uganda) via AllAfrica.com''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.<ref name=":1" /> Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.<ref>DP Uganda (4 December 2005). [http://dpuganda.blogspot.com/2005/12/rise-to-prominence-of-judge-remmy.html "The rise to prominence of Judge Remmy Kasule".] Kampala: Democratic Party (Uganda) (DP Uganda). Retrieved 12 December 2017.</ref> Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.[5] Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == 5p1s1wyr1qd96x5qzoeale8ac0sqzaz 7357123 7357120 2026-10-08T10:01:12Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357123 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.<ref>Uganda Judiciary (12 December 2017). [http://www.judiciary.go.ug/data/smenu/77//Court%20of%20Appeal.html "The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (12 December 2017)[http://www.judiciary.go.ug/data/incourt/18/The%20Honorable%20Justices%20of%20the%20Court%20of%20Appeal%20.html . "The Honorable Justices of The Court Of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref> == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.<ref name=":1">Kiyonga, Derrick (17 April 2017)[http://allafrica.com/stories/201704170277.html . "Uganda: Kavuma Retires - Here Is Who Might Replace Him".] ''The Observer (Uganda) via AllAfrica.com''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.<ref name=":1" /> Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.<ref>DP Uganda (4 December 2005). [http://dpuganda.blogspot.com/2005/12/rise-to-prominence-of-judge-remmy.html "The rise to prominence of Judge Remmy Kasule".] Kampala: Democratic Party (Uganda) (DP Uganda). Retrieved 12 December 2017.</ref> Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.<ref>Nsambu, Hillary (28 May 2013)[[Wp/nyn/. "Justice Kasule is new Law Council boss".|. "Justice Kasule is new Law Council boss".]] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == oltfwgp9k1vxnu3sqvfbs6dpm6m6cgu 7357126 7357123 2026-10-08T10:03:13Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357126 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.<ref>Uganda Judiciary (12 December 2017). [http://www.judiciary.go.ug/data/smenu/77//Court%20of%20Appeal.html "The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref><ref>Uganda Judiciary (12 December 2017)[http://www.judiciary.go.ug/data/incourt/18/The%20Honorable%20Justices%20of%20the%20Court%20of%20Appeal%20.html . "The Honorable Justices of The Court Of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref> == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.<ref name=":1">Kiyonga, Derrick (17 April 2017)[http://allafrica.com/stories/201704170277.html . "Uganda: Kavuma Retires - Here Is Who Might Replace Him".] ''The Observer (Uganda) via AllAfrica.com''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.<ref name=":1" /> Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.<ref>DP Uganda (4 December 2005). [http://dpuganda.blogspot.com/2005/12/rise-to-prominence-of-judge-remmy.html "The rise to prominence of Judge Remmy Kasule".] Kampala: Democratic Party (Uganda) (DP Uganda). Retrieved 12 December 2017.</ref> Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.<ref>Nsambu, Hillary (28 May 2013). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1321169/justice-kasule-law-council-boss "Justice Kasule is new Law Council boss".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.[2] == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == e4hrjhiltk098992zwao57cdpr656iw 7357128 7357126 2026-10-08T10:03:52Z Inamoranta1 2704932 /* okundiOkuteekateeka */ 7357128 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.<ref>Uganda Judiciary (12 December 2017). [http://www.judiciary.go.ug/data/smenu/77//Court%20of%20Appeal.html "The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref><ref name=":2">Uganda Judiciary (12 December 2017)[http://www.judiciary.go.ug/data/incourt/18/The%20Honorable%20Justices%20of%20the%20Court%20of%20Appeal%20.html . "The Honorable Justices of The Court Of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref> == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.<ref name=":1">Kiyonga, Derrick (17 April 2017)[http://allafrica.com/stories/201704170277.html . "Uganda: Kavuma Retires - Here Is Who Might Replace Him".] ''The Observer (Uganda) via AllAfrica.com''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.<ref name=":1" /> Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.<ref>DP Uganda (4 December 2005). [http://dpuganda.blogspot.com/2005/12/rise-to-prominence-of-judge-remmy.html "The rise to prominence of Judge Remmy Kasule".] Kampala: Democratic Party (Uganda) (DP Uganda). Retrieved 12 December 2017.</ref> Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.<ref>Nsambu, Hillary (28 May 2013). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1321169/justice-kasule-law-council-boss "Justice Kasule is new Law Council boss".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.<ref name=":2" /> == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.[3] == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == suckbsd68w8faq5tdeyexb1kn2g102j 7357130 7357128 2026-10-08T10:04:34Z Inamoranta1 2704932 /* okundiOkuteekateeka */ 7357130 wikitext text/x-wiki Remegious Kyonooneka Kasule (owazairwe 1949), orikumanywa nka Remmy Kasule, n'omunyabiragiro kandi omuramuzi Omuganda, orikukora nk'omwebembezi w'ekitongore ekirikujunanizibwa aha kujunaanwa kwa Uganda.<ref>Uganda Judiciary (12 December 2017). [http://www.judiciary.go.ug/data/smenu/77//Court%20of%20Appeal.html "The Judiciary of the Republic of Uganda: Court System: Court of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref><ref name=":2">Uganda Judiciary (12 December 2017)[http://www.judiciary.go.ug/data/incourt/18/The%20Honorable%20Justices%20of%20the%20Court%20of%20Appeal%20.html . "The Honorable Justices of The Court Of Appeal".] Kampala: Judiciary of Uganda (Uganda Judiciary). Retrieved 12 December 2017.</ref> == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == Kasule akazaarwa omuri 1949, omu kicweka kyahagati ekya Uganda. Akashoma amashomero ga Uganda ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatwarwa Makerere University, yaamara emishomo ye n'ekihandiiko kya Bachelor of Laws (LLB), nk'omwe aha kiraasi y'okubanza ahari Makerere. Bwanyima, akatunga Dipulooma omu kukora ebiragiro, kuruga omu Law Development Centre, omuri Kampala.<ref name=":1">Kiyonga, Derrick (17 April 2017)[http://allafrica.com/stories/201704170277.html . "Uganda: Kavuma Retires - Here Is Who Might Replace Him".] ''The Observer (Uganda) via AllAfrica.com''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> == Omurimo == Atakaretsirwe aha ntebe, Remmy Kasule akaba ari omunyabyabutegyeki kandi memba w'ekibiina kya Democratic Party (Uganda). Akasingwa owabaire afiire John Zimula Mugwanya ahabw'omwanya aha Constituent Assembly (CA), ogwabaire gurikukora engyenderwaho y'eihanga eya 1995.<ref name=":1" /> Bwanyima y'okusingwa akata omutima aha kukora emirimo ye ey'ebiragiro, yaayeyongyera kumanywa nk'omuramuzi w'ebihagaro, kandi akaheebwa eiziina rya Senior Counsel, kuruga omu Uganda Law Council.<ref>DP Uganda (4 December 2005). [http://dpuganda.blogspot.com/2005/12/rise-to-prominence-of-judge-remmy.html "The rise to prominence of Judge Remmy Kasule".] Kampala: Democratic Party (Uganda) (DP Uganda). Retrieved 12 December 2017.</ref> Omu 2004, Kasule akatooranwa kuza omu kooti enkuru eya Uganda, arikukora omu kooti ya Kampala kuhisya 2007, hamwe n'omu kooti ya Gulu kuruga 2007 kuhisya 2011.<ref>Nsambu, Hillary (28 May 2013). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1321169/justice-kasule-law-council-boss "Justice Kasule is new Law Council boss".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 12 December 2017.</ref> Omu 2011, akatwarwa omu kooti ya Uganda Court of Appeal. Obu yaabaire ariyo, akahandiika ekiteekateeko ky'obutakwatanisa omu mushango gw'amaani obu kooti y'eby'engyenderwaho y'eihanga rya Uganda, yaacwamu 3 ahari 2 kubinga "Abakiiki b'orubaju orurikuhakanisa" omu ishengyero rya Uganda bwanyima y'ekibiina ky'eby'obutegyeki ekya National Resistance Movement kubabinga omu kibiina.[6] Omuramuzi Kasule akagarurwaho obusingye obu yaajurira, kooti enkuru eya Uganda, yaikirizana 6 ahari 1 nawe, ngu abakiiki b'eishengyero bashemereire kuguma omu ntebe zaabo omu ishengyero.<ref name=":2" /> == o'''kundiOkuteekateeka''' == Omuramuzi Remmy Kasule arikuheereza nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'eby'amateeka omuri Uganda. Akaba yaheereizeho nk'omukuru w'entebe y'akakiiko k'okufubira akakiiko k'eby'amateeka. Kandi nawe akaba ari omwebembezi w'ekibiina ky'eby'amateeka ekya Uganda Law Society. Akaba yaheereizeho nk'omujwekyerwa wa Judicial Service Commission.<ref name=":1" /> == '''Reeba nawe''' == * Judiciary of Uganda * Supreme Court of Uganda * == '''Ebirikugambwaho''' == 8zll0e0tbvn67obmumca94wq6n305bx 14 3824200 7357067 2026-10-08T09:27:29Z Yaw tuba 2578878 created category #ABR 7357067 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7357080 7357067 2026-10-08T09:34:02Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/abr]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357080 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] bs0vi5pm7jujje4wgc4o6aj827qf2uq 7357176 7357080 2026-10-08T10:33:39Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q6980676]] 7357176 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q6980676}} 0e3ejllfidc5nu7nlp01fe6vc7w197e 14 3824201 7357068 2026-10-08T09:28:01Z Yaw tuba 2578878 created category #ABR 7357068 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7357071 7357068 2026-10-08T09:30:19Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/abr]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357071 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] bs0vi5pm7jujje4wgc4o6aj827qf2uq 7357183 7357071 2026-10-08T10:39:21Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q6428030]] 7357183 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q6428030}} kwrfz61o6f0tjrplykghsqy147nplqf 14 3824202 7357075 2026-10-08T09:32:44Z Yaw tuba 2578878 created category #ABR 7357075 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7357077 7357075 2026-10-08T09:33:21Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/abr]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357077 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] bs0vi5pm7jujje4wgc4o6aj827qf2uq 7357106 7357077 2026-10-08T09:49:31Z Yaw tuba 2578878 Ajout de liens interwiki à [[d:Q6562333]] 7357106 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/abr]] {{INTERWIKI|Q6562333}} smlo1kjmgrjjffdm74kxz8f7sish7ra 0 3824203 7357081 2026-10-08T09:34:34Z Ms Pekie 2713561 Created page with "'''Mokuzemburuka me yandja eraka komakuruhiungi . Notjisuta me paha ousemba''' . Otjitiro otjindjandja tjo vaKwena n[[Wp/hz/Ovaherero|Ovaherero]] ootjitiro otjindjandja otjitenga tenga tjeserewondo oritjamirongo vivari. [[Wp/hz/Ovaherero|OvaHerero]] novakwena tjiva pirukira oVandoitji mokuhina okuyenena okutjinda ondatumisire ndji ave hupire mo kehi younane wavo. Omapirukiro yoVaherero ya uta omayuva tji yari 12 ku Rozondu 1904 ovaherero tji va ri kehi yo u nane wo mba..." 7357081 wikitext text/x-wiki '''Mokuzemburuka me yandja eraka komakuruhiungi . Notjisuta me paha ousemba''' . Otjitiro otjindjandja tjo vaKwena n[[Wp/hz/Ovaherero|Ovaherero]] ootjitiro otjindjandja otjitenga tenga tjeserewondo oritjamirongo vivari. [[Wp/hz/Ovaherero|OvaHerero]] novakwena tjiva pirukira oVandoitji mokuhina okuyenena okutjinda ondatumisire ndji ave hupire mo kehi younane wavo. Omapirukiro yoVaherero ya uta omayuva tji yari 12 ku Rozondu 1904 ovaherero tji va ri kehi yo u nane wo mbara Samuel Maharero . Omauyava tjiyari 11 June omunane wovita Lotha von Trotha otja ruruka moruveze ro munane Leutwein otja omunane wokombandambanda. Omayuva tji ya ri 1904 Sempeter ovaKwena kehi younane Hendrik Witbooi otjiva sekamena otjitandi komamuho wehi.Eraa ra Lothar von Trotha komuhoko wOvaherero omuzepe wovandu ra pita omayuva tjiyari 02 ku October 1904 . 9m7i7d6v1et1uigxr6ul0nssy1pp5ji 0 3824204 7357086 2026-10-08T09:37:06Z ~2026-54088-90 2714437 Created page with "Colonel Edith Nakalema, n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2]" 7357086 wikitext text/x-wiki Colonel Edith Nakalema, n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] kehh4t1i8bhx7phk3uawj6010loyuoz 7357089 7357086 2026-10-08T09:38:59Z Najuna 2711238 7357089 wikitext text/x-wiki Colonel Edith Nakalema, n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == o9og5uylnh96tn400p5vq3xnsm8cijw 7357090 7357089 2026-10-08T09:39:14Z Najuna 2711238 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357090 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == q4d6w41cwnd9lk4oxb5gg3rgtsmgnt1 7357092 7357090 2026-10-08T09:39:57Z Najuna 2711238 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357092 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] 1t3vtyxe22uiexpv60sfpzx9aozf8n4 7357094 7357092 2026-10-08T09:41:10Z Najuna 2711238 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357094 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == nba9ao9y59oo1n2vxcdlxhpbmpimqxx 7357102 7357094 2026-10-08T09:47:13Z Najuna 2711238 /* Omurimo */ 7357102 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] pm6en04gva27iwktv8kkoq06o9mt2p5 7357103 7357102 2026-10-08T09:47:55Z Najuna 2711238 /* Omurimo */ 7357103 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == g116tq9glu69zgx30fqqb9amb8j9wog 7357104 7357103 2026-10-08T09:48:42Z Najuna 2711238 /* Okuteekateeka okundi */ 7357104 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] dqf7jhdw63iitrhk7x3dg6pfo315ci6 7357105 7357104 2026-10-08T09:49:27Z Najuna 2711238 /* Okuteekateeka okundi */ 7357105 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] m3izbnexyrtn0b22zqumfzde7d3hc3c 7357107 7357105 2026-10-08T09:50:14Z Najuna 2711238 /* Okuteekateeka okundi */ 7357107 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == 25nvhx4ezst1s8liwiicux1gc4fczw2 7357109 7357107 2026-10-08T09:52:42Z Najuna 2711238 /* Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya */ 7357109 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] 8wnorzvv0kqoc0egf2noqqw83z3gz98 7357112 7357109 2026-10-08T09:54:49Z Najuna 2711238 /* Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya */ 7357112 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == 5y3dyprcxa4amodzjkuf8a7kn6whcbs 7357114 7357112 2026-10-08T09:55:32Z Najuna 2711238 /* Eka */ 7357114 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] bwzn8fcgfbk161tdvuwbnyxybg1imlk 7357117 7357114 2026-10-08T09:57:25Z Najuna 2711238 /* Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya */ 7357117 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == bo3ydt0zdap3httaj0vicz7haf9dk02 7357118 7357117 2026-10-08T09:57:51Z Najuna 2711238 /* Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya */ 7357118 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso 1eb19fa13xqy2p1so1n3spzuqllgmmy 7357119 7357118 2026-10-08T09:58:36Z Najuna 2711238 /* Eka */ 7357119 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,[1], ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == 6vsa8yb4z1hwsk8616qjehbgqqdrbi0 7357122 7357119 2026-10-08T10:00:24Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7357122 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.[2] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == 5ldo3j6msz91w5l8r29ch37to7zathh 7357127 7357122 2026-10-08T10:03:21Z Najuna 2711238 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357127 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,[3], ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == o2pkd1p5qb31m211ooclj9dz33srhh9 7357129 7357127 2026-10-08T10:04:27Z Najuna 2711238 /* Omurimo */ 7357129 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.[4] Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == c3xwbiab5gqql8tnr599yz6wj40qbxr 7357133 7357129 2026-10-08T10:06:35Z Najuna 2711238 /* Okuteekateeka okundi */ 7357133 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref>Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.[5] == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == ii0nyvlc8i6s9h7lga2rxeqbav7we98 7357135 7357133 2026-10-08T10:07:59Z Najuna 2711238 /* Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya */ 7357135 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref>Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.[4] Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == 0eonz12dkkcdqb9xudmzudrp2eb6yf6 7357137 7357135 2026-10-08T10:09:57Z Najuna 2711238 /* Okuteekateeka okundi */ 7357137 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.[4][6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == 6rc8qrckoijenquih39atvbtchaa363 7357141 7357137 2026-10-08T10:11:48Z Najuna 2711238 /* Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya */ 7357141 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" />[6] Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == kjulfx6rii4c8lwm2onz1enao3cc691 7357145 7357141 2026-10-08T10:14:24Z Najuna 2711238 /* Eka */ 7357145 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.[4][7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == i7mai0zl1e9b86o2ughtnsz6oga2msj 7357147 7357145 2026-10-08T10:15:42Z Najuna 2711238 /* Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya */ 7357147 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" />[7] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == f6sdqrjz3dfitj6ebb47swl6o4f7ew1 7357150 7357147 2026-10-08T10:16:52Z Najuna 2711238 /* Okuteekateeka okundi */ 7357150 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.[8][9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == m406qihj2o6jdl5vnwwo6cakqcjuvqh 7357153 7357150 2026-10-08T10:18:10Z Najuna 2711238 /* Okuteekateeka okundi */ 7357153 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref>[9] == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == 8kkwormiwcwcl1owr4pj6hk89dwkmxw 7357155 7357153 2026-10-08T10:21:27Z Najuna 2711238 /* Okuteekateeka okundi */ 7357155 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref>Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref><ref>Ivan Okuda (7 June 2017). [http://mobile.monitor.co.ug/News/Museveni-sends-Maj-Nakalema-military-academy-Britain-/2466686-3959404-format-xhtml-lq7j27/index.html "Museveni sends Maj Nakalema to UK military academy".] ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == qcxgg92km0jbvbm3sbe8g9zfhexwlk5 7357157 7357155 2026-10-08T10:21:51Z Najuna 2711238 /* Okuteekateeka okundi */ 7357157 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref name=":2">Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref><ref>Ivan Okuda (7 June 2017). [http://mobile.monitor.co.ug/News/Museveni-sends-Maj-Nakalema-military-academy-Britain-/2466686-3959404-format-xhtml-lq7j27/index.html "Museveni sends Maj Nakalema to UK military academy".] ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.[2] == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == nmz9mwsz7jzlra3k7oubuyx2o70ovqm 7357159 7357157 2026-10-08T10:22:09Z Najuna 2711238 /* Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya */ 7357159 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref name=":2">Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref><ref>Ivan Okuda (7 June 2017). [http://mobile.monitor.co.ug/News/Museveni-sends-Maj-Nakalema-military-academy-Britain-/2466686-3959404-format-xhtml-lq7j27/index.html "Museveni sends Maj Nakalema to UK military academy".] ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.[10][11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == m2enqianj9zntmzguw7mklr2sq1hi5f 7357162 7357159 2026-10-08T10:23:53Z Najuna 2711238 /* Eka */ 7357162 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref name=":2">Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref><ref>Ivan Okuda (7 June 2017). [http://mobile.monitor.co.ug/News/Museveni-sends-Maj-Nakalema-military-academy-Britain-/2466686-3959404-format-xhtml-lq7j27/index.html "Museveni sends Maj Nakalema to UK military academy".] ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.<ref>Moses Ndhaye (10 December 2018). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Confiscating-property-corrupt-government-officials-Museveni/688334-4889574-8ryk4t/index.html "We shall start confiscating property of corrupt government officials, says Museveni"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 10 December 2018.</ref>11][12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == 3ehzgmmgye0pf7j1fipa2t2u4cxvdus 7357165 7357162 2026-10-08T10:25:02Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7357165 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref name=":2">Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref><ref>Ivan Okuda (7 June 2017). [http://mobile.monitor.co.ug/News/Museveni-sends-Maj-Nakalema-military-academy-Britain-/2466686-3959404-format-xhtml-lq7j27/index.html "Museveni sends Maj Nakalema to UK military academy".] ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.<ref>Moses Ndhaye (10 December 2018). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Confiscating-property-corrupt-government-officials-Museveni/688334-4889574-8ryk4t/index.html "We shall start confiscating property of corrupt government officials, says Museveni"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 10 December 2018.</ref><ref>Ampurire, Paul (10 December 2018). [https://www.softpower.ug/museveni-launches-anti-corruption-unit-lt-col-nakalema-appointed-head/ "Museveni Launches Anti-corruption Unit, Lieutenant Colonel Nakalema Appointed Head".] Kampala: Soft Power Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>[12] Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == iywxnqfn9ukr0m9xradcj2oyhocgf6m 7357169 7357165 2026-10-08T10:26:06Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7357169 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref name=":2">Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref><ref>Ivan Okuda (7 June 2017). [http://mobile.monitor.co.ug/News/Museveni-sends-Maj-Nakalema-military-academy-Britain-/2466686-3959404-format-xhtml-lq7j27/index.html "Museveni sends Maj Nakalema to UK military academy".] ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.<ref>Moses Ndhaye (10 December 2018). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Confiscating-property-corrupt-government-officials-Museveni/688334-4889574-8ryk4t/index.html "We shall start confiscating property of corrupt government officials, says Museveni"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 10 December 2018.</ref><ref>Ampurire, Paul (10 December 2018). [https://www.softpower.ug/museveni-launches-anti-corruption-unit-lt-col-nakalema-appointed-head/ "Museveni Launches Anti-corruption Unit, Lieutenant Colonel Nakalema Appointed Head".] Kampala: Soft Power Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref><ref>Nassaka, Flavia (17 December 2018). [https://www.independent.co.ug/analysis-lt-col-edith-nakalema/ "Lieutenant Colonel Edith Nakalema".] ''The Independent (Uganda)''. Kampala. Retrieved 20 February 2019</ref> Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.[13] Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == a7ge4mfyov7d447ak2rbq9eu2l85skn 7357170 7357169 2026-10-08T10:27:34Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7357170 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref name=":2">Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref><ref>Ivan Okuda (7 June 2017). [http://mobile.monitor.co.ug/News/Museveni-sends-Maj-Nakalema-military-academy-Britain-/2466686-3959404-format-xhtml-lq7j27/index.html "Museveni sends Maj Nakalema to UK military academy".] ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.<ref>Moses Ndhaye (10 December 2018). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Confiscating-property-corrupt-government-officials-Museveni/688334-4889574-8ryk4t/index.html "We shall start confiscating property of corrupt government officials, says Museveni"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 10 December 2018.</ref><ref>Ampurire, Paul (10 December 2018). [https://www.softpower.ug/museveni-launches-anti-corruption-unit-lt-col-nakalema-appointed-head/ "Museveni Launches Anti-corruption Unit, Lieutenant Colonel Nakalema Appointed Head".] Kampala: Soft Power Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref><ref>Nassaka, Flavia (17 December 2018). [https://www.independent.co.ug/analysis-lt-col-edith-nakalema/ "Lieutenant Colonel Edith Nakalema".] ''The Independent (Uganda)''. Kampala. Retrieved 20 February 2019</ref> Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.<ref>Franklin Draku (27 April 2021). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-promotes-more-1-393-updf-officers-3378524 "Museveni promotes more 1,393 UPDF officers".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.[14] Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == 0oblfh67jabokf2z23zt24mm3bdtlui 7357171 7357170 2026-10-08T10:28:45Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7357171 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref name=":2">Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref>Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref><ref>Ivan Okuda (7 June 2017). [http://mobile.monitor.co.ug/News/Museveni-sends-Maj-Nakalema-military-academy-Britain-/2466686-3959404-format-xhtml-lq7j27/index.html "Museveni sends Maj Nakalema to UK military academy".] ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.<ref>Moses Ndhaye (10 December 2018). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Confiscating-property-corrupt-government-officials-Museveni/688334-4889574-8ryk4t/index.html "We shall start confiscating property of corrupt government officials, says Museveni"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 10 December 2018.</ref><ref>Ampurire, Paul (10 December 2018). [https://www.softpower.ug/museveni-launches-anti-corruption-unit-lt-col-nakalema-appointed-head/ "Museveni Launches Anti-corruption Unit, Lieutenant Colonel Nakalema Appointed Head".] Kampala: Soft Power Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref><ref>Nassaka, Flavia (17 December 2018). [https://www.independent.co.ug/analysis-lt-col-edith-nakalema/ "Lieutenant Colonel Edith Nakalema".] ''The Independent (Uganda)''. Kampala. Retrieved 20 February 2019</ref> Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.<ref>Franklin Draku (27 April 2021). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-promotes-more-1-393-updf-officers-3378524 "Museveni promotes more 1,393 UPDF officers".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.<ref>Muhamadi Matovu (26 January 2022)[http://nilepost.co.ug/2022/01/26/col-nakalema-speaks-out-on-her-departure-from-state-house-anti-corruption-unit/ . "Col Nakalema speaks out on her departure from State House Anti-Corruption Unit"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 26 January 2022.</ref> Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.[5] == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == 2fnd33zwhqmdjzoasr4yk43cz6mwsj9 7357172 7357171 2026-10-08T10:29:10Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7357172 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref name=":2">Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref name=":3">Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref><ref>Ivan Okuda (7 June 2017). [http://mobile.monitor.co.ug/News/Museveni-sends-Maj-Nakalema-military-academy-Britain-/2466686-3959404-format-xhtml-lq7j27/index.html "Museveni sends Maj Nakalema to UK military academy".] ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.<ref>Moses Ndhaye (10 December 2018). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Confiscating-property-corrupt-government-officials-Museveni/688334-4889574-8ryk4t/index.html "We shall start confiscating property of corrupt government officials, says Museveni"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 10 December 2018.</ref><ref>Ampurire, Paul (10 December 2018). [https://www.softpower.ug/museveni-launches-anti-corruption-unit-lt-col-nakalema-appointed-head/ "Museveni Launches Anti-corruption Unit, Lieutenant Colonel Nakalema Appointed Head".] Kampala: Soft Power Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref><ref>Nassaka, Flavia (17 December 2018). [https://www.independent.co.ug/analysis-lt-col-edith-nakalema/ "Lieutenant Colonel Edith Nakalema".] ''The Independent (Uganda)''. Kampala. Retrieved 20 February 2019</ref> Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.<ref>Franklin Draku (27 April 2021). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-promotes-more-1-393-updf-officers-3378524 "Museveni promotes more 1,393 UPDF officers".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.<ref>Muhamadi Matovu (26 January 2022)[http://nilepost.co.ug/2022/01/26/col-nakalema-speaks-out-on-her-departure-from-state-house-anti-corruption-unit/ . "Col Nakalema speaks out on her departure from State House Anti-Corruption Unit"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 26 January 2022.</ref> Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.[15] == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.<ref name=":3" /> == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == m1trm2123f9phkki72xk47hv4kf2wjt 7357174 7357172 2026-10-08T10:30:12Z Najuna 2711238 /* Eby'okureeberaho */ 7357174 wikitext text/x-wiki '''Colonel Edith Nakalema''', n'omukuru w'amahe omu Uganda, owaaherize emishomo ye omu kwezi kwa munaana 2018 kuruga omu Higher Command and Staff Course aha Joint Services Command and Staff College, omuri Watchfield, Oxfordshire, United Kingdom,<ref>Vision Reporter (2 August 2018). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1482720/maj-nakalema-graduates-style "Major Edith Nakalema Graduates".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 August 2018.</ref>, ahu yaabaire yaikiriziibwe omuri 2017.<ref name=":2">Sekanjako, Henry (26 November 2017)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1466439/uganda-praised-rich-culture-uk-defence-academy-celebrations . "Uganda praised for rich culture at UK Defence Academy celebrations".] ''New Vision''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kyaro kya Kashaari, omu disiturikiti ya Mbarara omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, aha baishenkuru Midrace Sserwadda, omukazi w'omuka hamwe na Eriyasafu Sserwadda, omwebembezi w'ekanisa y'Abangirikaani. Akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) omuri 1999,<ref>Alfred Tumushabe (3 September 2014). [https://mobile.monitor.co.ug/News/TodaysPaper/President-commends-born-again-civil-servants/691252-2438908-format-xhtml-wbqxcxz/index.html "President commends born-again civil servants"]. ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref>, ahu yaahika aha rurengo rwa Major, omu "Special Forces Command", ahansi y'obwebembezi bwa Muhoozi Kainerugaba.<ref name=":1">Kiggundu, Edris (14 June 2017). [http://observer.ug/news/headlines/53345-why-nakalema-left-state-house.html "Why Nakalema left State House".] ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 28 November 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> Nakalema aine Dipuloma omu by'obushubuzi, eyaheirwe Makerere University Business School. Aine n'obwegyese bwa Bachelor’s Degree omu Procurement and Logistics Management, obwatungirwe kuruga Nkumba University.<ref name=":3">Nile Post Uganda (27 April 2021)[https://nilepost.co.ug/2021/04/27/through-hard-work-col-edith-nakalema-has-scaled-the-army-heights/ . "Through hard work, Col Edith Nakalema has scaled the army heights"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> == '''Omurimo''' == Atakahikire omu maka g'obwa purezidenti bwa Uganda, Nakalema akaba yaakozire omu kitongore ky'eby'esente ekya Special Forces Command (SFC). Akaba ari omwe aha tiimu eyatandikireho enkora y'eby'esente hamwe n'okubara ebitabo aha SFC.<ref name=":1" /> Omuri 2014, akatooranwa kuba omuhandiiki w'omuntu buntu (PPS) owa purezidenti wa Uganda, ahabw'okushabwa kwa SFC.<ref name=":1" /><ref>Ivam Okuda, and Risdel Kasasira (4 August 2015). [http://www.monitor.co.ug/News/National/State-House-denies-Major-Nakalema-exit/688334-2819074-q1dc6j/index.html "State House Denies Major Nakalema Exit"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2016, omurimo gwe gukeeyongyerwa kuhika aha kuba omuhwezi wa purezidenti, okukira munonga okutwara obujunaanizibwa bw'entambura ya purezidenti eya burizooba. Akagarurwaho nk'omuhandiiki wa PPS, Molly Kamukama, omuntu w'obutoosha.<ref name=":1" /><ref>TUT (4 November 2016). [http://www.theugandatoday.com/news/2016/11/maj-nakalema-elevated-as-museveni-shuffles-permanent-secretaries/ "Major Nakalema Elevated as Museveni Shuffles Permanent Secretaries".] Kampala: The Uganda Today (TUT). Retrieved 26 November 2017.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, Nakalema akatooranwa kuza omu kutendekwa kw'amahe okwa senior omuri United Kingdom.<ref>Dickens Okello (7 June 2017). [http://chimpreports.com/maj-nakalema-removed-from-state-house-sent-to-london/ "Major Nakalema Removed from State House, Sent to London"]. ''Chimpreports.com''. Kampala. Retrieved 26 November 2017.</ref><ref>Ivan Okuda (7 June 2017). [http://mobile.monitor.co.ug/News/Museveni-sends-Maj-Nakalema-military-academy-Britain-/2466686-3959404-format-xhtml-lq7j27/index.html "Museveni sends Maj Nakalema to UK military academy".] ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 26 November 2017.</ref> == '''Okuteekateeka okundi''' == Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagamba ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kiriho abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> Omu Kwaikumi na kumwe 2017, orupapura rw'amakuru orwa New Vision omuri Kampala, Uganda rukagira ngu Major Edith Nakalema akaba ari omwegi aha Joint Services Command and Staff College (JSCSC), omuri United Kingdom. Nk'ekicweka ky'okujaguza ekiro ky'ensi yoona ekyabaire kirimu abeegi aha itendekyero ry'eby'amahe, Nakalema akoreka ebijwaro bya Uganda, ebyokurya (otwariiremu ebyokurya hamwe n'ebijuma) hamwe n'emizano y'eby'obuhangwa. Okworeka oku, okwabaire kurimu abakozi kuruga omu kitongore kya Uganda ekya high commission omuri London, kukashemeza Air Vice Marshal Chris Luck, omuduumizi w'eishomero ry'eby'amahe.<ref name=":2" /> == '''Okutunguura n'okugaruka kuta omu myanya''' == Omu Kwaikumi na kubiri 2018, Nakalema akatongozibwa aha mukoro gw'abantu boona nk'omukuru wa Lieutenant Colonel, orikukurira ekitongore kya State House Anti-Corruption Unit (SH-ACU), ekirikushangwa omuri State House, omuri Kampala.<ref>Moses Ndhaye (10 December 2018). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Confiscating-property-corrupt-government-officials-Museveni/688334-4889574-8ryk4t/index.html "We shall start confiscating property of corrupt government officials, says Museveni"]. ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 10 December 2018.</ref><ref>Ampurire, Paul (10 December 2018). [https://www.softpower.ug/museveni-launches-anti-corruption-unit-lt-col-nakalema-appointed-head/ "Museveni Launches Anti-corruption Unit, Lieutenant Colonel Nakalema Appointed Head".] Kampala: Soft Power Uganda. Retrieved 12 December 2018.</ref><ref>Nassaka, Flavia (17 December 2018). [https://www.independent.co.ug/analysis-lt-col-edith-nakalema/ "Lieutenant Colonel Edith Nakalema".] ''The Independent (Uganda)''. Kampala. Retrieved 20 February 2019</ref> Omu Kwakana 2021, Omuduumizi w'amahe ga UPDF akatunguura abaserukare b'amagye 1,393. Omu abo abaahairwe obujunaanizibwa harimu Edith Nakalema, owaahairwe obujunaanizibwa kuruga ahari Lieutenant Colonel kuhika aha Colonel omu bwijwire.<ref>Franklin Draku (27 April 2021). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-promotes-more-1-393-updf-officers-3378524 "Museveni promotes more 1,393 UPDF officers".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 27 April 2021.</ref> Omu Kwaikumi na kubiri 2022, Nakalema akatooranwa kuba omwe aha bantu b'okubanza aha itendekyero erisya erya National Defence College, Uganda. Akagarurwaho aha SH-ACU Brigadier Henry Isoke, owaabaire yaheereizeho nka omuhwezi wa Major General Abel Kandiho.<ref>Muhamadi Matovu (26 January 2022)[http://nilepost.co.ug/2022/01/26/col-nakalema-speaks-out-on-her-departure-from-state-house-anti-corruption-unit/ . "Col Nakalema speaks out on her departure from State House Anti-Corruption Unit"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 26 January 2022.</ref> Bwanyima y'eby'obwegyese bye aha Uganda National Defence College, akatooranwa nk'omukuru w'ekitongore ekisya ekya State House Investor Protection Unit okutandika Okwakataano 2023.<ref>Crispus Mugisha (6 May 2023). [https://nilepost.co.ug/2023/05/06/col-nakalema-appointed-head-of-new-anti-corruption-unit-inside-state-house/ "Col Nakalema appointed head of new anti-corruption unit inside State House"]. ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 1 October 2023.</ref> == '''Eka''' == '''Colonel Edith Nakalema''' n'omukazi owashweriirwe kandi omuzaire.<ref name=":3" /> == '''Reeba nawe''' == * Proscovia Nalweyiso * Annette Nkalubo * Christine Nyangoma * Rebecca Mpagi * Flavia Byekwaso == '''Eby'okureeberaho''' == 548mwhtvhg03t9di3tn2w62tf7cqx03 3 3824205 7357096 2026-10-08T09:42:09Z TenWhile6 2571422 TenWhile6 moved page [[User talk:Markus rp]] to [[User talk:Pl1sk3n]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Markus rp|Markus rp]]" to "[[Special:CentralAuth/Pl1sk3n|Pl1sk3n]]" 7357096 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Pl1sk3n]] lhxthxj145lgzlht4hkz0cplm6yhjr8 0 3824206 7357125 2026-10-08T10:03:01Z RONAH256 2704922 Created page with "'''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwez..." 7357125 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United Kingdom. Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] i63kv73iym6ijfpcbi90c2bh627rwiq 7357142 7357125 2026-10-08T10:13:06Z RONAH256 2704922 7357142 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] s1nasujmcw4mhovgvi2urjo6p0ol01l 7357151 7357142 2026-10-08T10:17:25Z RONAH256 2704922 7357151 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] ezjngmc4c08cpwjl2kas0hwu8yex321 7357160 7357151 2026-10-08T10:22:46Z RONAH256 2704922 7357160 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] When Amin's regime collapsed during the Uganda–Tanzania War of 1978–1979, Ali fled into exile in southern Sudan (present day South Sudan), finding refuge in Nimule. In the 1980s, he led the Uganda National Rescue Front in an armed rebellion against the government of reinstated President Obote,<ref name="Played" /> and became a warlord ruling a fief in southern Sudan.{{sfn|Rice|2009|p=264}} Among the insurgents of the early Ugandan Bush War, he waged the "most effective guerrilla campaign".{{sfn|Avirgan|Honey|1983|p=231}} Using his influence and military powers to his advantage, Ali eventually negotiated a favourable deal with Yoweri Museveni who took power as President at the Bush War's end in 1986. His forces were integrated into Uganda's new national army, the National Resistance Army which later became the Uganda People's Defence Force, and he was appointed a Major General.{{sfn|Rice|2009|p=264}} As a result of his powerful position in Uganda's new government and military, Ali became highly influential and quite wealthy. He was appointed the third deputy prime minister and tourism, wildlife, and antiquities minister on 17 July 1995. In 1996, he was the representative for East Moyo-Adjumani District and appointed the ministry's 2nd deputy prime minister and minister of trade and industry. In 2000, he was the minister of internal affairs.<ref name=":1" />{{sfn|Rice|2009|p=264}} [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ali_Moses.jpg|thumb|Ali after being elected in 2021.]] Ali even rose to First Deputy Prime Minister in Museveni's government. He served in the Ugandan Parliament from 2001 until his death in 2026.<ref name="Played" /> He was further promoted to Lieutenant General on 13 March 2003,<ref name="Parliament" /> but lost both his parliamentary seat and his ministerial appointment in 2006. In 2011, at the age of 72, he regained his position in parliament and was assigned new cabinet responsibilities.<ref name="Played" /> In the next year, Ali was once again promoted to the rank of general in the Uganda People's Defence Force.<ref name="Promotion" /> In 2016, following his re-election to parliament, he was again appointed First Deputy Prime Minister and Deputy Leader of Government Business in Parliament.<ref name=":0" /> After the 2021 Ugandan general election, Museveni reorganized his cabinet, with Ali being appointed Second Deputy Prime Minister and the parliament's Deputy Leader of Government Business.<ref name="cabinet list" /> In the 2026 Ugandan general election he was elected in the Adjumani West constituency and sworn in on 13 May 2026. He was appointed to the parliament's Committee on ICT and National Guidance and the Committee on Subsidiary Legislation. On 26 May 2026, Ali was replaced as second deputy prime minister by Crispus Kiyonga, while his son Siraj Musa Ali was named as minister of works and transport by Museveni. 22iwsw3isvzonxmrytxrh27vzk30vpa 7357175 7357160 2026-10-08T10:32:09Z RONAH256 2704922 7357175 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] kl77i0gt7jzmdzw6qgmfsph8rp5pe90 7357189 7357175 2026-10-08T10:42:45Z RONAH256 2704922 /* Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese */ 7357189 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] 9cuoul18ho6zucmkkx671mw67uykfpz 7357192 7357189 2026-10-08T10:47:52Z RONAH256 2704922 /* Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese */ 7357192 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == 8y5bs8qg2e29rx3dneceec03m7dx0rj 7357193 7357192 2026-10-08T10:49:55Z RONAH256 2704922 /* Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese */ 7357193 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] ok7p444qg8yjpgczsxf5zqmcxlygyyo 7357199 7357193 2026-10-08T10:55:26Z RONAH256 2704922 /* Omurimo */ 7357199 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk rsq2seo6livqy1wyoy9abs4pagw0tqa 7357204 7357199 2026-10-08T10:57:37Z RONAH256 2704922 7357204 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuki 3s3x785bpr1f07b5ianlj12850rbphd 7357210 7357204 2026-10-08T11:01:01Z RONAH256 2704922 /* Reeba nawe */ 7357210 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuki 91ir7twwi3gxzpm5d25lpie6lzc5uyj 7357213 7357210 2026-10-08T11:02:15Z RONAH256 2704922 7357213 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuki gs6drqu1nb8k07jcxs3lvokefil2udi 7357215 7357213 2026-10-08T11:07:20Z RONAH256 2704922 /* Reeba nawe */ 7357215 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuki * e8jc09jcfgjh3whevv0xdmz1qu9h082 7357222 7357215 2026-10-08T11:09:22Z RONAH256 2704922 /* Okufa */ 7357222 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuki * * * k75fr6s61myrpt58eeck9z1o1qkmp0z 7357227 7357222 2026-10-08T11:11:02Z RONAH256 2704922 /* Reeba nawe */ 7357227 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuki * e8jc09jcfgjh3whevv0xdmz1qu9h082 7357228 7357227 2026-10-08T11:11:42Z RONAH256 2704922 /* Reeba nawe */ 7357228 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuki * * 8uagomnm0lnfhlakw0eji4yrxcu2g69 7357232 7357228 2026-10-08T11:12:48Z RONAH256 2704922 /* Reeba nawe */ 7357232 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] pellnwixefypojmjsrab6dkdx21nkj2 7357239 7357232 2026-10-08T11:17:20Z RONAH256 2704922 7357239 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Henry Kyemba * Juma Oris * Moses Ali * Godfrey Serunkuma Lule ifarhj7fwtbuy7u4az3i9wlaab5tif6 7357253 7357239 2026-10-08T11:26:59Z RONAH256 2704922 7357253 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == 6j8e2l36p6wxqkkgy8s9t3qj7bivqsd 7357259 7357253 2026-10-08T11:33:35Z RONAH256 2704922 /* Reeba nawe */ 7357259 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk 50lbpmio6dlj23m6ujgymyul284mzrj 7357264 7357259 2026-10-08T11:35:44Z RONAH256 2704922 /* Okufa */ 7357264 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == p1m5r3fb077mfyw6b4iub4g7qz6lxvx 7357268 7357264 2026-10-08T11:42:36Z RONAH256 2704922 7357268 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.[2][3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. hly6c6aet7u3bww0wu02c14it1wgzhj 7357270 7357268 2026-10-08T11:44:50Z RONAH256 2704922 /* Reeba nawe */ 7357270 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref>[3] Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. k88uqhvf4ps1v2fvv884wdxnm6rz4p5 7357272 7357270 2026-10-08T11:46:02Z RONAH256 2704922 /* Okufa */ 7357272 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Lwasa, Robert (31 May 2026). [https://opm.go.ug/gen-moses-ali-exits-cabinet-after-a-lifetime-of-public-service/ "Gen. Moses Ali exits Cabinet after a lifetime of Public Service".] ''Office of the Prime Minister – A Coordinated, Responsive and Accountable Government for Socio-Economic Transformation''. Retrieved 19 July 2026.</ref> Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[4][5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. n9gq2iprdrp3z2v4oj3qwrw8h47pewb 7357273 7357272 2026-10-08T11:46:47Z RONAH256 2704922 /* Reeba nawe */ 7357273 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Lwasa, Robert (31 May 2026). [https://opm.go.ug/gen-moses-ali-exits-cabinet-after-a-lifetime-of-public-service/ "Gen. Moses Ali exits Cabinet after a lifetime of Public Service".] ''Office of the Prime Minister – A Coordinated, Responsive and Accountable Government for Socio-Economic Transformation''. Retrieved 19 July 2026.</ref> Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.[5] Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. 8tp9vh2ozgth23osk7de16yj63jnogu 7357275 7357273 2026-10-08T11:48:35Z RONAH256 2704922 /* Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese */ 7357275 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Lwasa, Robert (31 May 2026). [https://opm.go.ug/gen-moses-ali-exits-cabinet-after-a-lifetime-of-public-service/ "Gen. Moses Ali exits Cabinet after a lifetime of Public Service".] ''Office of the Prime Minister – A Coordinated, Responsive and Accountable Government for Socio-Economic Transformation''. Retrieved 19 July 2026.</ref> Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.<ref>Final cabinet list[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/final-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616 : Jessica Alupo new vice president"]. ''Daily Monitor''. Archived from the original on 2021-06-09. Retrieved 2021-06-09.</ref> Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 2021.[6] Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. f5d0mwxay6hx9fl8h9cyut1tya3g5p6 7357277 7357275 2026-10-08T11:50:22Z RONAH256 2704922 /* Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese */ 7357277 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Lwasa, Robert (31 May 2026). [https://opm.go.ug/gen-moses-ali-exits-cabinet-after-a-lifetime-of-public-service/ "Gen. Moses Ali exits Cabinet after a lifetime of Public Service".] ''Office of the Prime Minister – A Coordinated, Responsive and Accountable Government for Socio-Economic Transformation''. Retrieved 19 July 2026.</ref> Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.<ref>Final cabinet list[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/final-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616 : Jessica Alupo new vice president"]. ''Daily Monitor''. Archived from the original on 2021-06-09. Retrieved 2021-06-09.</ref> Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 20 <ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016".] Scribd. Archived from the original on 25 June 2016. Retrieved 13 June 2016.</ref> Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.[7][8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. pe8l4o00kseq0smlbyx98lc3v72uxnt 7357281 7357277 2026-10-08T11:51:48Z RONAH256 2704922 /* Omurimo */ 7357281 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Lwasa, Robert (31 May 2026). [https://opm.go.ug/gen-moses-ali-exits-cabinet-after-a-lifetime-of-public-service/ "Gen. Moses Ali exits Cabinet after a lifetime of Public Service".] ''Office of the Prime Minister – A Coordinated, Responsive and Accountable Government for Socio-Economic Transformation''. Retrieved 19 July 2026.</ref> Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.<ref>Final cabinet list[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/final-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616 : Jessica Alupo new vice president"]. ''Daily Monitor''. Archived from the original on 2021-06-09. Retrieved 2021-06-09.</ref> Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 20 <ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016".] Scribd. Archived from the original on 25 June 2016. Retrieved 13 June 2016.</ref> Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.<ref>[https://observer.ug/news/gen-moses-ali-dies-at-87/ "Gen Moses Ali dies at 87".] ''The Observer Media Ltd''. 2026-07-18. Retrieved 2026-07-22.</ref>[8] == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. pc9qjgxovmy27xmtqx1j15vq2p52rs9 7357285 7357281 2026-10-08T11:53:30Z RONAH256 2704922 /* Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese */ 7357285 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Lwasa, Robert (31 May 2026). [https://opm.go.ug/gen-moses-ali-exits-cabinet-after-a-lifetime-of-public-service/ "Gen. Moses Ali exits Cabinet after a lifetime of Public Service".] ''Office of the Prime Minister – A Coordinated, Responsive and Accountable Government for Socio-Economic Transformation''. Retrieved 19 July 2026.</ref> Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.<ref>Final cabinet list[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/final-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616 : Jessica Alupo new vice president"]. ''Daily Monitor''. Archived from the original on 2021-06-09. Retrieved 2021-06-09.</ref> Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 20 <ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016".] Scribd. Archived from the original on 25 June 2016. Retrieved 13 June 2016.</ref> Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.<ref>[https://observer.ug/news/gen-moses-ali-dies-at-87/ "Gen Moses Ali dies at 87".] ''The Observer Media Ltd''. 2026-07-18. Retrieved 2026-07-22.</ref><ref>POU[http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=13&const=East+Moyo+County&dist_id=36&distname=Adjumani . "Profile of Ali Moses, Member of Parliament for East Moyo County, Adjumani District".] Kampala: Parliament of Uganda (POU). Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 13 February 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.[9][10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. ft2j5ebrss7x9l9a52fxzys3p0p3u2p 7357291 7357285 2026-10-08T11:54:58Z RONAH256 2704922 /* Omurimo */ 7357291 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Lwasa, Robert (31 May 2026). [https://opm.go.ug/gen-moses-ali-exits-cabinet-after-a-lifetime-of-public-service/ "Gen. Moses Ali exits Cabinet after a lifetime of Public Service".] ''Office of the Prime Minister – A Coordinated, Responsive and Accountable Government for Socio-Economic Transformation''. Retrieved 19 July 2026.</ref> Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.<ref>Final cabinet list[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/final-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616 : Jessica Alupo new vice president"]. ''Daily Monitor''. Archived from the original on 2021-06-09. Retrieved 2021-06-09.</ref> Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 20 <ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016".] Scribd. Archived from the original on 25 June 2016. Retrieved 13 June 2016.</ref> Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.<ref>[https://observer.ug/news/gen-moses-ali-dies-at-87/ "Gen Moses Ali dies at 87".] ''The Observer Media Ltd''. 2026-07-18. Retrieved 2026-07-22.</ref><ref>POU[http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=13&const=East+Moyo+County&dist_id=36&distname=Adjumani . "Profile of Ali Moses, Member of Parliament for East Moyo County, Adjumani District".] Kampala: Parliament of Uganda (POU). Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 13 February 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.<ref>[https://web.archive.org/web/20251210124444/https://flashugnews.com/gen-moses-ali-biography-age-health-education-family-and-wife/ "Gen Moses Ali: Biography, Family, Health and Wife".] ''Flash Uganda Media''. 2022-09-25. Archived from the original on 2025-12-10. Retrieved 2026-07-11.</ref>[10] Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. 5fvgpi441bj5khiple1u5ftwr19hmc7 7357296 7357291 2026-10-08T11:56:13Z RONAH256 2704922 /* Omurimo */ 7357296 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Lwasa, Robert (31 May 2026). [https://opm.go.ug/gen-moses-ali-exits-cabinet-after-a-lifetime-of-public-service/ "Gen. Moses Ali exits Cabinet after a lifetime of Public Service".] ''Office of the Prime Minister – A Coordinated, Responsive and Accountable Government for Socio-Economic Transformation''. Retrieved 19 July 2026.</ref> Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.<ref>Final cabinet list[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/final-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616 : Jessica Alupo new vice president"]. ''Daily Monitor''. Archived from the original on 2021-06-09. Retrieved 2021-06-09.</ref> Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 20 <ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016".] Scribd. Archived from the original on 25 June 2016. Retrieved 13 June 2016.</ref> Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.<ref>[https://observer.ug/news/gen-moses-ali-dies-at-87/ "Gen Moses Ali dies at 87".] ''The Observer Media Ltd''. 2026-07-18. Retrieved 2026-07-22.</ref><ref>POU[http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=13&const=East+Moyo+County&dist_id=36&distname=Adjumani . "Profile of Ali Moses, Member of Parliament for East Moyo County, Adjumani District".] Kampala: Parliament of Uganda (POU). Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 13 February 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.<ref>[https://web.archive.org/web/20251210124444/https://flashugnews.com/gen-moses-ali-biography-age-health-education-family-and-wife/ "Gen Moses Ali: Biography, Family, Health and Wife".] ''Flash Uganda Media''. 2022-09-25. Archived from the original on 2025-12-10. Retrieved 2026-07-11.</ref>[10]<ref>Natukunda, Carol (24 April 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/642015-amin-played-moses-ali-against-yusuf-gowon.html "Amin Played Moses Ali Against Yusuf Gowon".] ''New Vision''. Kampala. Archived from the original on 30 November 2014. Retrieved 13 February 2015.</ref>Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.[11] == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. 74iogc9jgse39w0ijq5b4ihfbcr7c8k 7357304 7357296 2026-10-08T11:57:57Z RONAH256 2704922 /* Omurimo */ 7357304 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Lwasa, Robert (31 May 2026). [https://opm.go.ug/gen-moses-ali-exits-cabinet-after-a-lifetime-of-public-service/ "Gen. Moses Ali exits Cabinet after a lifetime of Public Service".] ''Office of the Prime Minister – A Coordinated, Responsive and Accountable Government for Socio-Economic Transformation''. Retrieved 19 July 2026.</ref> Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.<ref>Final cabinet list[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/final-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616 : Jessica Alupo new vice president"]. ''Daily Monitor''. Archived from the original on 2021-06-09. Retrieved 2021-06-09.</ref> Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 20 <ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016".] Scribd. Archived from the original on 25 June 2016. Retrieved 13 June 2016.</ref> Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.<ref>[https://observer.ug/news/gen-moses-ali-dies-at-87/ "Gen Moses Ali dies at 87".] ''The Observer Media Ltd''. 2026-07-18. Retrieved 2026-07-22.</ref><ref>POU[http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=13&const=East+Moyo+County&dist_id=36&distname=Adjumani . "Profile of Ali Moses, Member of Parliament for East Moyo County, Adjumani District".] Kampala: Parliament of Uganda (POU). Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 13 February 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.<ref>[https://web.archive.org/web/20251210124444/https://flashugnews.com/gen-moses-ali-biography-age-health-education-family-and-wife/ "Gen Moses Ali: Biography, Family, Health and Wife".] ''Flash Uganda Media''. 2022-09-25. Archived from the original on 2025-12-10. Retrieved 2026-07-11.</ref>[10]<ref>Natukunda, Carol (24 April 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/642015-amin-played-moses-ali-against-yusuf-gowon.html "Amin Played Moses Ali Against Yusuf Gowon".] ''New Vision''. Kampala. Archived from the original on 30 November 2014. Retrieved 13 February 2015.</ref>Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.<ref>The 'nubians' of East Africa: Muslim club or African [https://semuwemba.files.wordpress.com/2010/03/nubians-of-east-africa.pdf "tribe"]? The view from within {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201013073015/https://semuwemba.files.wordpress.com/2010/03/nubians-of-east-africa.pdf|date=2020-10-13}} ''Omari H. Kokole'' // Center for Afroamerican and African Studies, University of Michigan, 2007-03-20. Retrieved 2024-04-25.</ref> == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esente.[10] Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. qezi16l6100fcyv80xr3isj4431rafu 7357306 7357304 2026-10-08T11:58:53Z RONAH256 2704922 /* Omurimo */ 7357306 wikitext text/x-wiki '''Moses Ali''' (5 Apuri 1939 – 18 Gyuraayi 2026) akaba ari omunyabiragiro Omuganda, ofiisa w'amahe kandi omunyabyabutegyeki owaheereize nka Omuhwezi wa kabiri owa mukuru w'eihanga rya Uganda kuruga 2021 kuhisya Okwakataano 2026.<ref>Tegulle, Gawaya (31 July 2012). [[:en:Daily_Monitor|"General Moses Ali's Promotion: How Did He Earn The Four Stars?".]] ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 13 February 2015.</ref><ref>Lwasa, Robert (31 May 2026). [https://opm.go.ug/gen-moses-ali-exits-cabinet-after-a-lifetime-of-public-service/ "Gen. Moses Ali exits Cabinet after a lifetime of Public Service".] ''Office of the Prime Minister – A Coordinated, Responsive and Accountable Government for Socio-Economic Transformation''. Retrieved 19 July 2026.</ref> Ali akaheereza omu Kabineti ya Uganda nka Omuhwezi wa kashatu owa mukuru w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'ebigambo bya Gavumenti omu ishengyero kuruga Okwakataano 2011 kuhisya Okwamukaaga 2016.<ref>Final cabinet list[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/final-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616 : Jessica Alupo new vice president"]. ''Daily Monitor''. Archived from the original on 2021-06-09. Retrieved 2021-06-09.</ref> Akaba naaheereza nka omuhwezi wa mbere owa mukuru w'eihanga kuruga Okwamukaaga 2016 kuhisya Okwakataano 20 <ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet "Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016".] Scribd. Archived from the original on 25 June 2016. Retrieved 13 June 2016.</ref> Akaba naaheereza nk'omujwekyerwa owatoranirwe omu ishengyero ry'ekicweka kya East Moyo omu Disiturikiti ya Adjumani kuruga 2011 kuhisya obu yaafeera ebiro 18 Gyuraayi, 2026.<ref>[https://observer.ug/news/gen-moses-ali-dies-at-87/ "Gen Moses Ali dies at 87".] ''The Observer Media Ltd''. 2026-07-18. Retrieved 2026-07-22.</ref><ref>POU[http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=13&const=East+Moyo+County&dist_id=36&distname=Adjumani . "Profile of Ali Moses, Member of Parliament for East Moyo County, Adjumani District".] Kampala: Parliament of Uganda (POU). Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 13 February 2015.</ref> == Amagara g'obuto hamwe n'eby'obwegyese == Moses Ali akazaarwa ebiro 5 Okwakana 1939 omu Disiturikiti ya Adjumani, Atabo disiturikiti omu divizoni ya Pakele omuri Disiturikiti ya Adjumani. Akazaarwa Muhammad Ali na Veronica Porsche Ali kuruga omu Disiturikiti ya Adjumani.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20251210124444/https://flashugnews.com/gen-moses-ali-biography-age-health-education-family-and-wife/ "Gen Moses Ali: Biography, Family, Health and Wife".] ''Flash Uganda Media''. 2022-09-25. Archived from the original on 2025-12-10. Retrieved 2026-07-11.</ref>[10]<ref>Natukunda, Carol (24 April 2013). [http://www.newvision.co.ug/news/642015-amin-played-moses-ali-against-yusuf-gowon.html "Amin Played Moses Ali Against Yusuf Gowon".] ''New Vision''. Kampala. Archived from the original on 30 November 2014. Retrieved 13 February 2015.</ref>Akakora PLE ye aha Ekanisa ya Church of Uganda omuri Erepi omuri 1957, kandi yaatunga satifikeeti aha Church of Uganda Junior S. S. omuri 1957. Kuruga 1964 kuhisya 1966, akaza Old Kampala S.S. kutunga satifikeeti ye eya general certificate in education. Akatunga satifikeeti omu kutendeka abaserukare omuri Israel. Kandi akakora satifikeeti omu kutendeka abarikutendeka abaserukare omuri Israel omuri 1969, yaatunga satifikeeti omu kutendeka abakuru b'ebitongore omuri Israel omuri 1972. Omuri 2007, akatunga satifikeeti omu by'obwegyese omu biragiro aha Yunivasite ya Wolverhampton[9] omuri United kingdom Ali akaba aine diguri ya Bachelor of Laws (LLB) kuruga Makerere University hamwe na Diploma omu Legal Practice kuruga Law Development Centre (LDC) omuri Kampala. Akaba aine obukugu kuruga omu matendekyero g'amahe agatarikushushana omuri Uganda, Israel, hamwe na United Kingdom.[8] Akaba ari Omusiraamu.<ref>The 'nubians' of East Africa: Muslim club or African [https://semuwemba.files.wordpress.com/2010/03/nubians-of-east-africa.pdf "tribe"]? The view from within {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201013073015/https://semuwemba.files.wordpress.com/2010/03/nubians-of-east-africa.pdf|date=2020-10-13}} ''Omari H. Kokole'' // Center for Afroamerican and African Studies, University of Michigan, 2007-03-20. Retrieved 2024-04-25.</ref> == Omurimo == Ali akaba ari ofiisa owatoorainwe kwebembera okutendeka kandi yaheebwa omwanya gwa 2nd Lieutenant omu Uganda Paratrooper School omuri 1969.[9] Ali akaba aine akakwate omu kuhamba kwa Uganda okwa 1971 okwabingire purezidenti Milton Obote kandi kwareeta Idi Amin omu bwebembezi. N'ahabw'ekyo akatunguuka omu myanya omu Republic ya kabiri eya Uganda, obu Amin yaabaire naategyeka eihanga. Ali akatooranwa kuba minisita w'eby'esent<ref name=":1" /> Abanyamakuru Tony Avirgan na Martha Honey bakamushoboorora nk'omwe aha "bantu ba Amin abarikukirayo haihi".[12] Nk'omuhikirwa w'eby'esente, akakoresa omwanya gwe kutebekanisa obuhwezi bw'Abasiraamu. Eki kikamureetera obushagiki bwingi, kwonka kikareetaho okwetomboitwa kwa Amin,[13], ahabwokuba akatiina ngu Ali akaba naagyezaho kwombeka omusingye gw'obutegyeki bw'Abasiraamu ogurikushagika.[14] Buzima, Ali akatunga abahondezi baingi omu mahe ga Uganda.[12]Omu Kwakana 1978, omwebembezi w'eihanga Amin akatebekanisa orukiiko omuri Kampala, ahu yaarwanisize abaminisita abu yaabaire naareeba nk'abatari beesigwa, abaine amaani maingi nari abatari b'obukugu, otwariiremu Ali. Arikujunaana minisita w'eby'esente okukoresa kubi Bank of Uganda, obushomankuzi bw'amaani,[13] okukoresa kubi esente za Muslim Supreme Council, hamwe n'okunuga ebiragiro bya gavumenti[12]. Amin akagira ekiniga kingi omu kugamba kwe ngu yateera ekibokisi ky'ebisasiro ahari Ali. Ahabw'okumanya ngu embeera ye ekaba etarikubaasa kugumaho, Ali akagyenda ahonaaho nk'oku kirikubaasika. Akashohora omu kihama kuruga Kampala omu motoka ye ey'abantu buntu kandi yairuka yaaza omu maka ge omu West Nile Region. Ku yaahikireyo, kwonka, guruupu y'abateezi b'embundu bakamutahirira, kwonka akabarwanisa omu kurwana kw'emundu. Ali akaba aine obuhame ngu okugwa kwe hamwe n'okugyezaho kw'okwitwa kukaba kutebekanisibwe omuduumizi w'amahe ga Uganda Yusuf Gowon, owabaire ari omuhakanisa we ow'obwire buraingwa.[13] Amin bwanyima akamwiha ekitiinisa kye ky'amahe kyona.[15] Kwonka, Amin akaba akiriho okutiina ahabw'abakuratsi ba Ali abingi, kandi akamubinga omu butongore kuruga omu mwanya gwe gw'obuminisita omu Kwamunaana 1978.[12] Okwetoroora Okwaikumi, abakozi ikumi aba SRB bakagyezaho kukwata Ali, kwonka bakaitwa.[16] Obutegyeki bwa Amin ku bwagwire omu rutaro rwa Uganda–Tanzania orwa 1978–1979, Ali akahunga yaaza omu buzaahe omu mashuuma ga Sudan (obwahati ni South Sudan), yaashanga obuhungiro omuri Nimule.[17] Omu myaka ya 1980, akatwara Uganda National Rescue Front omu kurwanisa gavumenti ya purezidenti Obote owagarukireho,[10], kandi yaaba omwebembezi w'orutaro arikutegyeka eitaka omu mashuuma ga Sudan.[18] Omuri abo abaabaire nibarwana omu rutaro rw'omu kibira rwa Uganda, akakora "ekikwekweto ky'okurwanisa ekirikukirayo kukora kurungi".[19] Arikukoresa amaani ge n'amahe ge okuganyirwa, Ali ahonaaho akakora endagaano nungi na Yoweri Museveni owaatwaire obutegyeki nk'omwebembezi w'eihanga aha muheru gw'orutaro rw'omu kibira omuri 1986. Amahe ge gakateebwa omu mahe ga Uganda agasya, National Resistance Army agaahinduka Uganda People's Defence Force, kandi akatooranwa Major General.[18] Ahabw'omwanya gwe gw'amaani omu gavumenti ya Uganda ensya hamwe n'amahe, Ali akaba aine amaani maingi kandi ari omugaiga munonga. Akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'oburambuzi, eby'amahamba, hamwe n'eby'obuhangwa aha 17 Okwamushanju 1995. Omuri 1996, akaba ari omujwekyerwa wa East Moyo-Adjumani District kandi akatooranwa omuhwezi wa kabiri wa enganzi y'eihanga hamwe n'omujwekyerwa w'eby'obushubuzi hamwe n'amakorero. Omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'omunda.[9][18] Ali akaba ari omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omu gavumenti ya Museveni. Akakorera omu ishengyero rya Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafeera omuri 2026.[10] Akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba Lieutenant General ebiro 13 Okwa kashatu 2003,[8][20], kwonka akaferwa entebe ye omu ishengyero hamwe n'obujunaanizibwa bwe nk'omwebembezi wa minisiture omuri 2006. Omuri 2011, aha myaka 72, akagaruka omu mwanya gwe omu ishengyero kandi yaheebwa obujunaanizibwa busya omu kakiiko ka minisiture.[10] Omu mwaka ogwakuratsireho, Ali akongyerwa obujunaanizibwa bw'okuba general omu mahe ga Uganda People's Defence Force.[2][21] Omuri 2016, ahanyima y'okugaruka kukomwa omu ishengyero, akagaruka yaakomwa nk'omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[6] Bwanyima y'akaruuru ka Uganda aka 2021, Museveni akatebekanisa kabineeti ye, Ali yaakomwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eby'obutegyeki omu ishengyero.[5] Omu karuuru ka Uganda aka 2026 akatooranwa omu kicweka kya Adjumani West[22] kandi yaarahira ebiro 13 Okwakataano 2026.[23] Akatooranwa kuza omu kakiiko ka ishengyero akarikukwata aha ICT hamwe n'obwebembezi bw'eihanga hamwe n'akakiiko akarikukwata aha biragiro ebirikukuratana.[24] Ebiro 26 Okwakataano 2026, Ali akasikirwa nk'omuhwezi wa kabiri w'omwebembezi w'eihanga na Crispus Kiyonga, kandi mutabani we Siraj Musa Ali akatwarwa nk'omwebembezi w'eby'emirimo hamwe n'eby'engyenda na Museveni.[25] == '''Okufa''' == Ali akafa omu irwariro rya Nakasero omuri Kampala, ebiro 18 Okwamushanju 2026, aha myaka 87.[26][27][28][29] Omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni akoreka okusaasibwa kw'amaani, arikumushoboororaho nk'omuserukare kandi omwebembezi w'eby'obutegyeki owamazire obwire buraingwa.[30] Ebiro 22 Okwamushanju, akaziikwa omu maka ge ag'obuhangwa omuri Atabu Parish omuri Pakele Division omu Disiturikiti ya Adjumani omu West Nile sub-region ya Uganda, ahanyima y'emikoro y'okuziika hamwe n'orukungano rw'abantu boona aha Paridi Stadium.[31] == Reeba nawe == * Parliament of Uganda * Yoweri Museveni * Caninet of Uganda * Edris Mayanja Njuk == Eby'okureeberaho == 1.Ssenkabirwa, Al-Mahdi (9 Okwamunaana 2010). "Abakuru ba mahe bahendera kuhika aha bigyezo bya LDC". Daily Monitor (Kampala). Kikabiikwa kuruga aha kintu ky'okubanza ebiro 3 Okwa kashatu 2016. Kikagarurwa ebiro 13 Okwakabiri 2015. 5qr64f2qcabzp53icluhw1nyoohrf3w 3 3824207 7357139 2026-10-08T10:11:06Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7357139 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 10:11, 8 October 2026 (UTC) b2x7298wq9q21m8a6n2bbxcndwhzdo2 0 3824208 7357146 2026-10-08T10:15:40Z Inamoranta1 2704932 Created page with "Enid Mirembe, n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.[1] Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwes..." 7357146 wikitext text/x-wiki Enid Mirembe, n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.[1] Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. j1yj5aqfw4wvve3bivwtm6j0mj08uci 7357148 7357146 2026-10-08T10:16:31Z Inamoranta1 2704932 7357148 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.[1] Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. k4p48astlytiv30ot8wy4x19ewk5j6p 7357152 7357148 2026-10-08T10:17:33Z Inamoranta1 2704932 7357152 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.[1] Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == 1p9uujuvzlf8unopl5etnirahd8ko03 7357154 7357152 2026-10-08T10:19:07Z Inamoranta1 2704932 /* Ebyabaireho hamwe n'obwegyese */ 7357154 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.[1] Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.[3][4] ji5wvcmdubg8qk93j5bsb6do6hdqsvd 7357156 7357154 2026-10-08T10:21:46Z Inamoranta1 2704932 /* Ebyabaireho hamwe n'obwegyese */ 7357156 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.[1] Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.[3][4] == '''Omurimo''' == fnp3nw2r05jejhjk9zbqjxnrbz3gwlp 7357161 7357156 2026-10-08T10:22:58Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357161 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.[1] Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.[3][4] == '''Omurimo''' == Obu yaabaire ari omu mwaka gwe ogwa kashatu gw'eby'obwegyese aha yunivasite ya Makerere, akahakahakana omu mpaka za Miss Tourism Beauty Pageant, arikujwekyera ekicweka kya Busoga. Empaka zikatebekanisibwa ekitongore ky'eby'oburambuzi ekya Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburambuzi.[1] Omu bwire bwe, akatebekanisa eki barikweta "Rolex Festival". Rolex n'ekyokurya ekirimu amahuri ga omelette hamwe n'emboga ezirukusibwa omu chapati. Rolexes niziribwa munonga omu myanya mingi y'orurembo omuri Uganda. Omukoro gurimu abarikuguza ebyokurya aha nguuto barikutebeekanisa ebyokurya omu bwingi aha nguuto z'orurembo orurikugyenderwaho, abaguzi barikuraba omu myanya y'okuteeka, barikugyezaho, kugura n'okurya nk'oku barikugaita. Enid Mirembe akagumizamu kutebekanisa emikoro egi nobu obwire bwe nk'omugore w'oburungi bw'ensi bwahwaireho.[5] Kwonka ahansi y'entebeekanisa ye eya Rolex Initiative, akozire munonga kurabira omu nteekateeka z'okutendeka ezirikwetwa Rolexprenuer ezirikuhikaana n'obuhwezi kuruga omu UNDP kurabira omu kitongore kyabo ekirikukwatanisa n'ekitongore ky'eby'oburambuzi, enyamishwa hamwe n'eby'obuhangwa ahu barikwombeka obushoboorozi bw'eminyeeto 2000 omu Rwwnzori Tourism Development Area (TDA). h23bzj9yvtpv6bv6jr3oa8hvd7hjlzc 7357163 7357161 2026-10-08T10:24:13Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357163 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.[1] Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.[3][4] == '''Omurimo''' == Obu yaabaire ari omu mwaka gwe ogwa kashatu gw'eby'obwegyese aha yunivasite ya Makerere, akahakahakana omu mpaka za Miss Tourism Beauty Pageant, arikujwekyera ekicweka kya Busoga. Empaka zikatebekanisibwa ekitongore ky'eby'oburambuzi ekya Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburambuzi.[1] Omu bwire bwe, akatebekanisa eki barikweta "Rolex Festival". Rolex n'ekyokurya ekirimu amahuri ga omelette hamwe n'emboga ezirukusibwa omu chapati. Rolexes niziribwa munonga omu myanya mingi y'orurembo omuri Uganda. Omukoro gurimu abarikuguza ebyokurya aha nguuto barikutebeekanisa ebyokurya omu bwingi aha nguuto z'orurembo orurikugyenderwaho, abaguzi barikuraba omu myanya y'okuteeka, barikugyezaho, kugura n'okurya nk'oku barikugaita. Enid Mirembe akagumizamu kutebekanisa emikoro egi nobu obwire bwe nk'omugore w'oburungi bw'ensi bwahwaireho.[5] Kwonka ahansi y'entebeekanisa ye eya Rolex Initiative, akozire munonga kurabira omu nteekateeka z'okutendeka ezirikwetwa Rolexprenuer ezirikuhikaana n'obuhwezi kuruga omu UNDP kurabira omu kitongore kyabo ekirikukwatanisa n'ekitongore ky'eby'oburambuzi, enyamishwa hamwe n'eby'obuhangwa ahu barikwombeka obushoboorozi bw'eminyeeto 2000 omu Rwwnzori Tourism Development Area (TDA) == '''.Reeba nawe''' == sr0gewg7v7htlpn84rfeiix2b2eul50 7357164 7357163 2026-10-08T10:24:52Z Inamoranta1 2704932 /* .Reeba nawe */ 7357164 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.[1] Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.[3][4] == '''Omurimo''' == Obu yaabaire ari omu mwaka gwe ogwa kashatu gw'eby'obwegyese aha yunivasite ya Makerere, akahakahakana omu mpaka za Miss Tourism Beauty Pageant, arikujwekyera ekicweka kya Busoga. Empaka zikatebekanisibwa ekitongore ky'eby'oburambuzi ekya Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburambuzi.[1] Omu bwire bwe, akatebekanisa eki barikweta "Rolex Festival". Rolex n'ekyokurya ekirimu amahuri ga omelette hamwe n'emboga ezirukusibwa omu chapati. Rolexes niziribwa munonga omu myanya mingi y'orurembo omuri Uganda. Omukoro gurimu abarikuguza ebyokurya aha nguuto barikutebeekanisa ebyokurya omu bwingi aha nguuto z'orurembo orurikugyenderwaho, abaguzi barikuraba omu myanya y'okuteeka, barikugyezaho, kugura n'okurya nk'oku barikugaita. Enid Mirembe akagumizamu kutebekanisa emikoro egi nobu obwire bwe nk'omugore w'oburungi bw'ensi bwahwaireho.[5] Kwonka ahansi y'entebeekanisa ye eya Rolex Initiative, akozire munonga kurabira omu nteekateeka z'okutendeka ezirikwetwa Rolexprenuer ezirikuhikaana n'obuhwezi kuruga omu UNDP kurabira omu kitongore kyabo ekirikukwatanisa n'ekitongore ky'eby'oburambuzi, enyamishwa hamwe n'eby'obuhangwa ahu barikwombeka obushoboorozi bw'eminyeeto 2000 omu Rwwnzori Tourism Development Area (TDA) == '''.Reeba nawe''' == * Dora Mwima * Patricia Akello ewb3x119b34236qmth4jarl1b0vae2y 7357168 7357164 2026-10-08T10:26:03Z Inamoranta1 2704932 /* .Reeba nawe */ 7357168 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.[1] Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.[3][4] == '''Omurimo''' == Obu yaabaire ari omu mwaka gwe ogwa kashatu gw'eby'obwegyese aha yunivasite ya Makerere, akahakahakana omu mpaka za Miss Tourism Beauty Pageant, arikujwekyera ekicweka kya Busoga. Empaka zikatebekanisibwa ekitongore ky'eby'oburambuzi ekya Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburambuzi.[1] Omu bwire bwe, akatebekanisa eki barikweta "Rolex Festival". Rolex n'ekyokurya ekirimu amahuri ga omelette hamwe n'emboga ezirukusibwa omu chapati. Rolexes niziribwa munonga omu myanya mingi y'orurembo omuri Uganda. Omukoro gurimu abarikuguza ebyokurya aha nguuto barikutebeekanisa ebyokurya omu bwingi aha nguuto z'orurembo orurikugyenderwaho, abaguzi barikuraba omu myanya y'okuteeka, barikugyezaho, kugura n'okurya nk'oku barikugaita. Enid Mirembe akagumizamu kutebekanisa emikoro egi nobu obwire bwe nk'omugore w'oburungi bw'ensi bwahwaireho.[5] Kwonka ahansi y'entebeekanisa ye eya Rolex Initiative, akozire munonga kurabira omu nteekateeka z'okutendeka ezirikwetwa Rolexprenuer ezirikuhikaana n'obuhwezi kuruga omu UNDP kurabira omu kitongore kyabo ekirikukwatanisa n'ekitongore ky'eby'oburambuzi, enyamishwa hamwe n'eby'obuhangwa ahu barikwombeka obushoboorozi bw'eminyeeto 2000 omu Rwwnzori Tourism Development Area (TDA) == '''.Reeba nawe''' == * Dora Mwima * Patricia Akello * == '''Eby'okureeberaho''' == l2ww0ry7hxxh7n7zyd491j47b9wdc8p 7357177 7357168 2026-10-08T10:34:03Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'okureeberaho */ 7357177 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.<ref>Edward Nimusiima, Edward (26 July 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1331164/enid-mirembe-crowned-miss-tourism-busoga "Enid Mirembe crowned Miss Tourism Busoga".] ''New Vision''. Kampala.</ref> Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.[3][4] == '''Omurimo''' == Obu yaabaire ari omu mwaka gwe ogwa kashatu gw'eby'obwegyese aha yunivasite ya Makerere, akahakahakana omu mpaka za Miss Tourism Beauty Pageant, arikujwekyera ekicweka kya Busoga. Empaka zikatebekanisibwa ekitongore ky'eby'oburambuzi ekya Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburambuzi.[1] Omu bwire bwe, akatebekanisa eki barikweta "Rolex Festival". Rolex n'ekyokurya ekirimu amahuri ga omelette hamwe n'emboga ezirukusibwa omu chapati. Rolexes niziribwa munonga omu myanya mingi y'orurembo omuri Uganda. Omukoro gurimu abarikuguza ebyokurya aha nguuto barikutebeekanisa ebyokurya omu bwingi aha nguuto z'orurembo orurikugyenderwaho, abaguzi barikuraba omu myanya y'okuteeka, barikugyezaho, kugura n'okurya nk'oku barikugaita. Enid Mirembe akagumizamu kutebekanisa emikoro egi nobu obwire bwe nk'omugore w'oburungi bw'ensi bwahwaireho.[5] Kwonka ahansi y'entebeekanisa ye eya Rolex Initiative, akozire munonga kurabira omu nteekateeka z'okutendeka ezirikwetwa Rolexprenuer ezirikuhikaana n'obuhwezi kuruga omu UNDP kurabira omu kitongore kyabo ekirikukwatanisa n'ekitongore ky'eby'oburambuzi, enyamishwa hamwe n'eby'obuhangwa ahu barikwombeka obushoboorozi bw'eminyeeto 2000 omu Rwwnzori Tourism Development Area (TDA) == '''.Reeba nawe''' == * Dora Mwima * Patricia Akello * == '''Eby'okureeberaho''' == g2e05wkov3xzqnm9ltyvvapfs0jm1ri 7357178 7357177 2026-10-08T10:36:04Z Inamoranta1 2704932 /* .Reeba nawe */ 7357178 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.<ref>Edward Nimusiima, Edward (26 July 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1331164/enid-mirembe-crowned-miss-tourism-busoga "Enid Mirembe crowned Miss Tourism Busoga".] ''New Vision''. Kampala.</ref> Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.[2] Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.<ref>Satisfashion Uganda (28 December 2016). [http://satisfashionug.com/the-40-movers-shakers-of-2016/ "The 40 Movers and Shakers of 2016".] Kampala: Satisfashionug (Satisfashion Uganda). Retrieved 18 November 2017.</ref>[4] == '''Omurimo''' == Obu yaabaire ari omu mwaka gwe ogwa kashatu gw'eby'obwegyese aha yunivasite ya Makerere, akahakahakana omu mpaka za Miss Tourism Beauty Pageant, arikujwekyera ekicweka kya Busoga. Empaka zikatebekanisibwa ekitongore ky'eby'oburambuzi ekya Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburambuzi.[1] Omu bwire bwe, akatebekanisa eki barikweta "Rolex Festival". Rolex n'ekyokurya ekirimu amahuri ga omelette hamwe n'emboga ezirukusibwa omu chapati. Rolexes niziribwa munonga omu myanya mingi y'orurembo omuri Uganda. Omukoro gurimu abarikuguza ebyokurya aha nguuto barikutebeekanisa ebyokurya omu bwingi aha nguuto z'orurembo orurikugyenderwaho, abaguzi barikuraba omu myanya y'okuteeka, barikugyezaho, kugura n'okurya nk'oku barikugaita. Enid Mirembe akagumizamu kutebekanisa emikoro egi nobu obwire bwe nk'omugore w'oburungi bw'ensi bwahwaireho.[5] Kwonka ahansi y'entebeekanisa ye eya Rolex Initiative, akozire munonga kurabira omu nteekateeka z'okutendeka ezirikwetwa Rolexprenuer ezirikuhikaana n'obuhwezi kuruga omu UNDP kurabira omu kitongore kyabo ekirikukwatanisa n'ekitongore ky'eby'oburambuzi, enyamishwa hamwe n'eby'obuhangwa ahu barikwombeka obushoboorozi bw'eminyeeto 2000 omu Rwwnzori Tourism Development Area (TDA) == '''.Reeba nawe''' == * Dora Mwima * Patricia Akello * == '''Eby'okureeberaho''' == 46b5m06dtrqz9bjvhncki0vztdxdnhg 7357179 7357178 2026-10-08T10:36:29Z Inamoranta1 2704932 /* .Reeba nawe */ 7357179 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.<ref>Edward Nimusiima, Edward (26 July 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1331164/enid-mirembe-crowned-miss-tourism-busoga "Enid Mirembe crowned Miss Tourism Busoga".] ''New Vision''. Kampala.</ref> Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.<ref name=":1" /> Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.<ref name=":1">Satisfashion Uganda (28 December 2016). [http://satisfashionug.com/the-40-movers-shakers-of-2016/ "The 40 Movers and Shakers of 2016".] Kampala: Satisfashionug (Satisfashion Uganda). Retrieved 18 November 2017.</ref>[4] == '''Omurimo''' == Obu yaabaire ari omu mwaka gwe ogwa kashatu gw'eby'obwegyese aha yunivasite ya Makerere, akahakahakana omu mpaka za Miss Tourism Beauty Pageant, arikujwekyera ekicweka kya Busoga. Empaka zikatebekanisibwa ekitongore ky'eby'oburambuzi ekya Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburambuzi.[1] Omu bwire bwe, akatebekanisa eki barikweta "Rolex Festival". Rolex n'ekyokurya ekirimu amahuri ga omelette hamwe n'emboga ezirukusibwa omu chapati. Rolexes niziribwa munonga omu myanya mingi y'orurembo omuri Uganda. Omukoro gurimu abarikuguza ebyokurya aha nguuto barikutebeekanisa ebyokurya omu bwingi aha nguuto z'orurembo orurikugyenderwaho, abaguzi barikuraba omu myanya y'okuteeka, barikugyezaho, kugura n'okurya nk'oku barikugaita. Enid Mirembe akagumizamu kutebekanisa emikoro egi nobu obwire bwe nk'omugore w'oburungi bw'ensi bwahwaireho.[5] Kwonka ahansi y'entebeekanisa ye eya Rolex Initiative, akozire munonga kurabira omu nteekateeka z'okutendeka ezirikwetwa Rolexprenuer ezirikuhikaana n'obuhwezi kuruga omu UNDP kurabira omu kitongore kyabo ekirikukwatanisa n'ekitongore ky'eby'oburambuzi, enyamishwa hamwe n'eby'obuhangwa ahu barikwombeka obushoboorozi bw'eminyeeto 2000 omu Rwwnzori Tourism Development Area (TDA) == '''.Reeba nawe''' == * Dora Mwima * Patricia Akello * == '''Eby'okureeberaho''' == 5i9bnj4dzwbhn8ws7d6t7bnldrkqe1n 7357180 7357179 2026-10-08T10:38:15Z Inamoranta1 2704932 /* .Reeba nawe */ 7357180 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.<ref>Edward Nimusiima, Edward (26 July 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1331164/enid-mirembe-crowned-miss-tourism-busoga "Enid Mirembe crowned Miss Tourism Busoga".] ''New Vision''. Kampala.</ref> Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.<ref name=":1" /> Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.<ref name=":1">Satisfashion Uganda (28 December 2016). [http://satisfashionug.com/the-40-movers-shakers-of-2016/ "The 40 Movers and Shakers of 2016".] Kampala: Satisfashionug (Satisfashion Uganda). Retrieved 18 November 2017.</ref><ref>Luyombya, Derrick (27 July 2015). [https://campusbee.ug/news/mak-guild-presidents-girlfriend-crowned-miss-tourism-busoga/ "Makerere Guild President's 'girlfriend' crowned Miss Tourism Busoga".] Kampala: Campusbee.ug (Campus Bee Uganda). Retrieved 18 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Obu yaabaire ari omu mwaka gwe ogwa kashatu gw'eby'obwegyese aha yunivasite ya Makerere, akahakahakana omu mpaka za Miss Tourism Beauty Pageant, arikujwekyera ekicweka kya Busoga. Empaka zikatebekanisibwa ekitongore ky'eby'oburambuzi ekya Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburambuzi.[1] Omu bwire bwe, akatebekanisa eki barikweta "Rolex Festival". Rolex n'ekyokurya ekirimu amahuri ga omelette hamwe n'emboga ezirukusibwa omu chapati. Rolexes niziribwa munonga omu myanya mingi y'orurembo omuri Uganda. Omukoro gurimu abarikuguza ebyokurya aha nguuto barikutebeekanisa ebyokurya omu bwingi aha nguuto z'orurembo orurikugyenderwaho, abaguzi barikuraba omu myanya y'okuteeka, barikugyezaho, kugura n'okurya nk'oku barikugaita. Enid Mirembe akagumizamu kutebekanisa emikoro egi nobu obwire bwe nk'omugore w'oburungi bw'ensi bwahwaireho.[5] Kwonka ahansi y'entebeekanisa ye eya Rolex Initiative, akozire munonga kurabira omu nteekateeka z'okutendeka ezirikwetwa Rolexprenuer ezirikuhikaana n'obuhwezi kuruga omu UNDP kurabira omu kitongore kyabo ekirikukwatanisa n'ekitongore ky'eby'oburambuzi, enyamishwa hamwe n'eby'obuhangwa ahu barikwombeka obushoboorozi bw'eminyeeto 2000 omu Rwwnzori Tourism Development Area (TDA) == '''.Reeba nawe''' == * Dora Mwima * Patricia Akello * == '''Eby'okureeberaho''' == dgeyvz4zjpzoes11qnickf9aunzpbsz 7357182 7357180 2026-10-08T10:38:53Z Inamoranta1 2704932 /* .Reeba nawe */ 7357182 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.<ref name=":2">Edward Nimusiima, Edward (26 July 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1331164/enid-mirembe-crowned-miss-tourism-busoga "Enid Mirembe crowned Miss Tourism Busoga".] ''New Vision''. Kampala.</ref> Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.<ref name=":1" /> Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.<ref name=":1">Satisfashion Uganda (28 December 2016). [http://satisfashionug.com/the-40-movers-shakers-of-2016/ "The 40 Movers and Shakers of 2016".] Kampala: Satisfashionug (Satisfashion Uganda). Retrieved 18 November 2017.</ref><ref>Luyombya, Derrick (27 July 2015). [https://campusbee.ug/news/mak-guild-presidents-girlfriend-crowned-miss-tourism-busoga/ "Makerere Guild President's 'girlfriend' crowned Miss Tourism Busoga".] Kampala: Campusbee.ug (Campus Bee Uganda). Retrieved 18 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Obu yaabaire ari omu mwaka gwe ogwa kashatu gw'eby'obwegyese aha yunivasite ya Makerere, akahakahakana omu mpaka za Miss Tourism Beauty Pageant, arikujwekyera ekicweka kya Busoga. Empaka zikatebekanisibwa ekitongore ky'eby'oburambuzi ekya Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburambuzi.<ref name=":2" /> Omu bwire bwe, akatebekanisa eki barikweta "Rolex Festival". Rolex n'ekyokurya ekirimu amahuri ga omelette hamwe n'emboga ezirukusibwa omu chapati. Rolexes niziribwa munonga omu myanya mingi y'orurembo omuri Uganda. Omukoro gurimu abarikuguza ebyokurya aha nguuto barikutebeekanisa ebyokurya omu bwingi aha nguuto z'orurembo orurikugyenderwaho, abaguzi barikuraba omu myanya y'okuteeka, barikugyezaho, kugura n'okurya nk'oku barikugaita. Enid Mirembe akagumizamu kutebekanisa emikoro egi nobu obwire bwe nk'omugore w'oburungi bw'ensi bwahwaireho.[5] Kwonka ahansi y'entebeekanisa ye eya Rolex Initiative, akozire munonga kurabira omu nteekateeka z'okutendeka ezirikwetwa Rolexprenuer ezirikuhikaana n'obuhwezi kuruga omu UNDP kurabira omu kitongore kyabo ekirikukwatanisa n'ekitongore ky'eby'oburambuzi, enyamishwa hamwe n'eby'obuhangwa ahu barikwombeka obushoboorozi bw'eminyeeto 2000 omu Rwwnzori Tourism Development Area (TDA) == '''.Reeba nawe''' == * Dora Mwima * Patricia Akello * == '''Eby'okureeberaho''' == t0pk0v3th437kzgnvh29uldvrs65hkw 7357186 7357182 2026-10-08T10:40:38Z Inamoranta1 2704932 /* .Reeba nawe */ 7357186 wikitext text/x-wiki '''Enid Mirembe,''' n'omuntu orikwetaba omu mpaka z'oburungi omuri Uganda, owaabaire ari "Miss Tourism Busoga Region" ebiro 26 Okwamushanju 2015.<ref name=":2">Edward Nimusiima, Edward (26 July 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1331164/enid-mirembe-crowned-miss-tourism-busoga "Enid Mirembe crowned Miss Tourism Busoga".] ''New Vision''. Kampala.</ref> Omuri 2016, nk'omukugu omu by'obushubuzi akatandikaho ekitongore kya Rolex initiative hamwe na Rolex Festival ekirikumanywa munonga omu by'okurya aha kalenda y'eby'oburambuzi omuri Uganda. Akatooranwa nk'omwe aha "The 40 Movers and Shakers of 2016" kuruga omu Satisfashion Uganda, magaziini y'emishono eya Uganda.<ref name=":1" /> Aketaba n'okwesimbaho nk'omukazi omujwekyerwa w'eishengyero omu disiturikiti ya Bugiri omuri 2020, 2026 kandi nawe aketaba nk'omujwekyerwa wa EALA omuri 2026. == '''Ebyabaireho hamwe n'obwegyese''' == Akazaarwa omu disiturikiti ya Kampala, omuri 1993. Bwanyima y'okushoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe ebya puraimare hamwe n'ebya siniya, akaikirizibwa omu Yunivasite ya Makerere, eya Uganda erikukirayo obuhango kandi eri enkuru omu matendekyero ga gavumenti. Akamara emishomo ye omuri 2016 aine diguri ya Bachelor of Arts.<ref name=":1">Satisfashion Uganda (28 December 2016). [http://satisfashionug.com/the-40-movers-shakers-of-2016/ "The 40 Movers and Shakers of 2016".] Kampala: Satisfashionug (Satisfashion Uganda). Retrieved 18 November 2017.</ref><ref>Luyombya, Derrick (27 July 2015). [https://campusbee.ug/news/mak-guild-presidents-girlfriend-crowned-miss-tourism-busoga/ "Makerere Guild President's 'girlfriend' crowned Miss Tourism Busoga".] Kampala: Campusbee.ug (Campus Bee Uganda). Retrieved 18 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Obu yaabaire ari omu mwaka gwe ogwa kashatu gw'eby'obwegyese aha yunivasite ya Makerere, akahakahakana omu mpaka za Miss Tourism Beauty Pageant, arikujwekyera ekicweka kya Busoga. Empaka zikatebekanisibwa ekitongore ky'eby'oburambuzi ekya Uganda hamwe na minisiture y'eby'oburambuzi.<ref name=":2" /> Omu bwire bwe, akatebekanisa eki barikweta "Rolex Festival". Rolex n'ekyokurya ekirimu amahuri ga omelette hamwe n'emboga ezirukusibwa omu chapati. Rolexes niziribwa munonga omu myanya mingi y'orurembo omuri Uganda. Omukoro gurimu abarikuguza ebyokurya aha nguuto barikutebeekanisa ebyokurya omu bwingi aha nguuto z'orurembo orurikugyenderwaho, abaguzi barikuraba omu myanya y'okuteeka, barikugyezaho, kugura n'okurya nk'oku barikugaita. Enid Mirembe akagumizamu kutebekanisa emikoro egi nobu obwire bwe nk'omugore w'oburungi bw'ensi bwahwaireho.<ref>Uganda Watchdog (15 August 2017). [http://watchdoguganda.com/interview-beauty-queen-enid-mirembe-turned-miss-rolex-plans-to-take-rolex-festival-international/ "Interview: Beauty queen Enid Mirembe turned 'Miss Rolex' plans to take Rolex Festival international"]. Kampala: Watchdoguganda.com (Uganda Wathdog). Retrieved 19 November 2017.</ref> Kwonka ahansi y'entebeekanisa ye eya Rolex Initiative, akozire munonga kurabira omu nteekateeka z'okutendeka ezirikwetwa Rolexprenuer ezirikuhikaana n'obuhwezi kuruga omu UNDP kurabira omu kitongore kyabo ekirikukwatanisa n'ekitongore ky'eby'oburambuzi, enyamishwa hamwe n'eby'obuhangwa ahu barikwombeka obushoboorozi bw'eminyeeto 2000 omu Rwwnzori Tourism Development Area (TDA) == '''.Reeba nawe''' == * Dora Mwima * Patricia Akello * == '''Eby'okureeberaho''' == megtmmqedyorhexx1pimpzsgkbpbpvs 3 3824209 7357167 2026-10-08T10:25:51Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7357167 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 10:25, 8 October 2026 (UTC) 0nyhmy3zj8s3q0sqf2trr1vhen4ho1x 0 3824210 7357181 2026-10-08T10:38:44Z Najuna 2711238 Created page with "Dr. '''Zahara Nampewo''' is a Ugandan lawyer, human rights activist, and academic. She is the executive director of the Human Rights and Peace Centre (HURIPEC) at Makerere University School of Law, in Kampala, Uganda's capital and largest city.<ref name="Bio" />" 7357181 wikitext text/x-wiki Dr. '''Zahara Nampewo''' is a Ugandan lawyer, human rights activist, and academic. She is the executive director of the Human Rights and Peace Centre (HURIPEC) at Makerere University School of Law, in Kampala, Uganda's capital and largest city.<ref name="Bio" /> oxthnp583s7ukbag0qsz1stp93ie28a 0 3824211 7357187 2026-10-08T10:40:58Z Janak Bhatta 480991 नयाँ लेख 7357187 wikitext text/x-wiki '''स्वयम्भूनाथ स्तूप''' नेपालको राजधानी काठमाडौंको पश्चिमी भागमा रहेको प्रसिद्ध बौद्ध धार्मिक तथा सांस्कृतिक स्थल हो। काठमाडौं उपत्यकाको एक पहाडमाथि अवस्थित यस स्तूपलाई नेपालका प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलमध्ये एक मानिन्छ। यसको परिसरमा विभिन्न बौद्ध स्तूप, चैत्य, मन्दिर, मूर्ति तथा धार्मिक संरचनाहरू रहेका छन्। स्वयम्भूनाथलाई स्थानीय रूपमा स्वयम्भू पनि भनिन्छ। बौद्ध परम्पराअनुसार यो स्थल स्वयं उत्पन्न भएको पवित्र ज्योतिको कथासँग सम्बन्धित छ। स्तूप परिसरबाट काठमाडौं उपत्यकाको मनोरम दृश्यसमेत अवलोकन गर्न सकिन्छ। [[Category:Wy/ne]] 6dm7tu8lldpx77ypq4dcaty6geg7my9 7357188 7357187 2026-10-08T10:42:13Z Janak Bhatta 480991 सामग्री थप 7357188 wikitext text/x-wiki '''स्वयम्भूनाथ स्तूप''' नेपालको राजधानी काठमाडौंको पश्चिमी भागमा रहेको प्रसिद्ध बौद्ध धार्मिक तथा सांस्कृतिक स्थल हो। काठमाडौं उपत्यकाको एक पहाडमाथि अवस्थित यस स्तूपलाई नेपालका प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलमध्ये एक मानिन्छ। यसको परिसरमा विभिन्न बौद्ध स्तूप, चैत्य, मन्दिर, मूर्ति तथा धार्मिक संरचनाहरू रहेका छन्। स्वयम्भूनाथलाई स्थानीय रूपमा स्वयम्भू पनि भनिन्छ। बौद्ध परम्पराअनुसार यो स्थल स्वयं उत्पन्न भएको पवित्र ज्योतिको कथासँग सम्बन्धित छ। स्तूप परिसरबाट काठमाडौं उपत्यकाको मनोरम दृश्यसमेत अवलोकन गर्न सकिन्छ। == हेर्नुहोस् == * मुख्य स्वयम्भूनाथ स्तूप * बुद्धका मूर्ति तथा चैत्यहरू * हरती देवी मन्दिर * विभिन्न बौद्ध विहार तथा धार्मिक संरचनाहरू * काठमाडौं उपत्यकाको दृश्य == कसरी जाने == स्वयम्भूनाथ काठमाडौंको ठमेल तथा काठमाडौं दरबार क्षेत्रबाट सडकमार्ग हुँदै सजिलै पुग्न सकिन्छ। सार्वजनिक बस, ट्याक्सी तथा निजी सवारीसाधन प्रयोग गर्न सकिन्छ। स्तूपसम्म पुग्नका लागि मुख्य प्रवेशद्वारबाट ढुंगे सिँढी चढ्नुपर्छ। == प्रवेश == परिसरमा प्रवेश गर्दा स्थानीय धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराको सम्मान गर्नुपर्छ। धार्मिक स्थल भएकाले शान्त वातावरण कायम राख्नु र उपयुक्त पोसाक लगाउनु राम्रो हुन्छ। [[Category:Wy/ne]] i2s2603sbclgapxfjiq0jq3mxbgqb9e 7357190 7357188 2026-10-08T10:43:20Z Janak Bhatta 480991 added [[Category:Wy/ne/नेपालका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357190 wikitext text/x-wiki '''स्वयम्भूनाथ स्तूप''' नेपालको राजधानी काठमाडौंको पश्चिमी भागमा रहेको प्रसिद्ध बौद्ध धार्मिक तथा सांस्कृतिक स्थल हो। काठमाडौं उपत्यकाको एक पहाडमाथि अवस्थित यस स्तूपलाई नेपालका प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलमध्ये एक मानिन्छ। यसको परिसरमा विभिन्न बौद्ध स्तूप, चैत्य, मन्दिर, मूर्ति तथा धार्मिक संरचनाहरू रहेका छन्। स्वयम्भूनाथलाई स्थानीय रूपमा स्वयम्भू पनि भनिन्छ। बौद्ध परम्पराअनुसार यो स्थल स्वयं उत्पन्न भएको पवित्र ज्योतिको कथासँग सम्बन्धित छ। स्तूप परिसरबाट काठमाडौं उपत्यकाको मनोरम दृश्यसमेत अवलोकन गर्न सकिन्छ। == हेर्नुहोस् == * मुख्य स्वयम्भूनाथ स्तूप * बुद्धका मूर्ति तथा चैत्यहरू * हरती देवी मन्दिर * विभिन्न बौद्ध विहार तथा धार्मिक संरचनाहरू * काठमाडौं उपत्यकाको दृश्य == कसरी जाने == स्वयम्भूनाथ काठमाडौंको ठमेल तथा काठमाडौं दरबार क्षेत्रबाट सडकमार्ग हुँदै सजिलै पुग्न सकिन्छ। सार्वजनिक बस, ट्याक्सी तथा निजी सवारीसाधन प्रयोग गर्न सकिन्छ। स्तूपसम्म पुग्नका लागि मुख्य प्रवेशद्वारबाट ढुंगे सिँढी चढ्नुपर्छ। == प्रवेश == परिसरमा प्रवेश गर्दा स्थानीय धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराको सम्मान गर्नुपर्छ। धार्मिक स्थल भएकाले शान्त वातावरण कायम राख्नु र उपयुक्त पोसाक लगाउनु राम्रो हुन्छ। [[Category:Wy/ne]] [[Category:Wy/ne/नेपालका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] 3os5kdbstyrz9df63s4y900saj2ri66 0 3824212 7357191 2026-10-08T10:47:46Z Natukunda2006 2714447 Created page with "'''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;[1] 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza..." 7357191 wikitext text/x-wiki '''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;[1] 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.[2 == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.[3] Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.[4][5] Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.[6][7 == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,[9], owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.[10] Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == aas3pjbelqgk15dzrkysfjpfzvpxn24 7357194 7357191 2026-10-08T10:51:25Z Natukunda2006 2714447 7357194 wikitext text/x-wiki '''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.[2 == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.[3] Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.[4][5] Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.[6][7 == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,[9], owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.[10] Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == rlmuonll9kqudv02yx5km6066vr19yw 7357196 7357194 2026-10-08T10:53:31Z Natukunda2006 2714447 7357196 wikitext text/x-wiki '''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.[3] Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.[4][5] Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.[6][7 == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,[9], owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.[10] Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == 7q5x31lwsmqg7fve1m3cjm71nct87ps 7357200 7357196 2026-10-08T10:55:30Z Natukunda2006 2714447 7357200 wikitext text/x-wiki '''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.[4][5] Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.[6][7 == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,[9], owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.[10] Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == mdpyqpuf3k2bpdddxuk8cxv4qov4a17 7357203 7357200 2026-10-08T10:57:35Z Natukunda2006 2714447 7357203 wikitext text/x-wiki '''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.<ref>[[Wp/nyn/https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html|"Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor]]". www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.[6][7 == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,[9], owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.[10] Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == to0p0bz6hcv0ml3jihwd4htijz7gecm 7357207 7357203 2026-10-08T10:59:09Z Natukunda2006 2714447 7357207 wikitext text/x-wiki <ref>[[Wp/nynhttp://www.newvision.co.ug/new vision/news/1137452/princes-line-bakonzo-bamba-kingship/|"Four princes line up for Bakonzo/Bamba kingship".]] www.newvision.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>'''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.<ref>[[Wp/nyn/https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html|"Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor]]". www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.[6][7 == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,[9], owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.[10] Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == c6h9zwwj58kbigyk9kydv1drhdb85qj 7357212 7357207 2026-10-08T11:01:48Z Natukunda2006 2714447 7357212 wikitext text/x-wiki <ref>[[Wp/nynhttp://www.newvision.co.ug/new vision/news/1137452/princes-line-bakonzo-bamba-kingship/|"Four princes line up for Bakonzo/Bamba kingship".]] www.newvision.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>'''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.<ref>[[Wp/nyn/https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html|"Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor]]". www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,[9], owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.[10] Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == e9kioc46kpbpg2r6o9kihkn590nw0rv 7357214 7357212 2026-10-08T11:05:20Z Natukunda2006 2714447 7357214 wikitext text/x-wiki <ref>[[Wp/nynhttp://www.newvision.co.ug/new vision/news/1137452/princes-line-bakonzo-bamba-kingship/|"Four princes line up for Bakonzo/Bamba kingship".]] www.newvision.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>'''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == <ref>[https://reliefweb.int/report/uganda/ugandan-rebel-group-says-bomb-attacks-continue "Ugandan rebel group says bomb attacks to continue - Uganda".] ReliefWeb. 15 May 1999. Retrieved 2019-05-16.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.<ref>[[Wp/nyn/https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html|"Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor]]". www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,[9], owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.[10] Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == 1ftq9vra1806o1wmyqvdgidjhr81hc9 7357217 7357214 2026-10-08T11:07:43Z Natukunda2006 2714447 7357217 wikitext text/x-wiki <ref>[[Wp/nynhttp://www.newvision.co.ug/new vision/news/1137452/princes-line-bakonzo-bamba-kingship/|"Four princes line up for Bakonzo/Bamba kingship".]] www.newvision.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>'''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == <ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref><ref>[https://reliefweb.int/report/uganda/ugandan-rebel-group-says-bomb-attacks-continue "Ugandan rebel group says bomb attacks to continue - Uganda".] ReliefWeb. 15 May 1999. Retrieved 2019-05-16.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.<ref>[[Wp/nyn/https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html|"Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor]]". www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,[9], owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.[10] Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == ng6ph3v95babsul6nacrbdatvrmjjiu 7357221 7357217 2026-10-08T11:09:22Z Natukunda2006 2714447 7357221 wikitext text/x-wiki <ref>[[Wp/nynhttp://www.newvision.co.ug/new vision/news/1137452/princes-line-bakonzo-bamba-kingship/|"Four princes line up for Bakonzo/Bamba kingship".]] www.newvision.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>'''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == <ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref><ref>[https://reliefweb.int/report/uganda/ugandan-rebel-group-says-bomb-attacks-continue "Ugandan rebel group says bomb attacks to continue - Uganda".] ReliefWeb. 15 May 1999. Retrieved 2019-05-16.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.<ref>[[Wp/nyn/https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html|"Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor]]". www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,<ref>[https://www.monitor.co.ug/News/National/Two-fight-Busongora-throne/688334-3448364-ardup5/index.html "Two fight for Busongora throne - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref>, owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.[10] Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == 0bq85sud9ndk1qki7pkuy7cw9uufvei 7357225 7357221 2026-10-08T11:10:40Z Natukunda2006 2714447 7357225 wikitext text/x-wiki <ref>[[Wp/nynhttp://www.newvision.co.ug/new vision/news/1137452/princes-line-bakonzo-bamba-kingship/|"Four princes line up for Bakonzo/Bamba kingship".]] www.newvision.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>'''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == <ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref><ref>[https://reliefweb.int/report/uganda/ugandan-rebel-group-says-bomb-attacks-continue "Ugandan rebel group says bomb attacks to continue - Uganda".] ReliefWeb. 15 May 1999. Retrieved 2019-05-16.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.<ref>[[Wp/nyn/https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html|"Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor]]". www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,<ref>[https://www.monitor.co.ug/News/National/Two-fight-Busongora-throne/688334-3448364-ardup5/index.html "Two fight for Busongora throne - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref>, owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.<ref>[[Wp/nyn/https://ugandaradionetwork.com/story/busongora-king-dead|"Imara Dan Kashagama Ndahura II crowned as King of Busongora".]] Uganda Radio Network. Retrieved 2019-07-27.</ref> Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.[11] == Eby'okureebeeraho == 02igj74pboucr097n3pmcz6x4f6wey7 7357231 7357225 2026-10-08T11:12:23Z Natukunda2006 2714447 7357231 wikitext text/x-wiki <ref>[[Wp/nynhttp://www.newvision.co.ug/new vision/news/1137452/princes-line-bakonzo-bamba-kingship/|"Four princes line up for Bakonzo/Bamba kingship".]] www.newvision.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>'''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993, Amon Bazira akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == <ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref><ref>[https://reliefweb.int/report/uganda/ugandan-rebel-group-says-bomb-attacks-continue "Ugandan rebel group says bomb attacks to continue - Uganda".] ReliefWeb. 15 May 1999. Retrieved 2019-05-16.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == Amon Bazira akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.<ref>[[Wp/nyn/https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html|"Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor]]". www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,<ref>[https://www.monitor.co.ug/News/National/Two-fight-Busongora-throne/688334-3448364-ardup5/index.html "Two fight for Busongora throne - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref>, owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.<ref>[[Wp/nyn/https://ugandaradionetwork.com/story/busongora-king-dead|"Imara Dan Kashagama Ndahura II crowned as King of Busongora".]] Uganda Radio Network. Retrieved 2019-07-27.</ref> Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.<ref>Okafor, Obiora Chinedu (2000-01-26). Re-Defining Legitimate Statehood: International Law and State Fragmentation in Africa. Martinus Nijhoff Publishers. <nowiki>ISBN 9789041113535</nowiki>.</ref> == Eby'okureebeeraho == 77zvw9nbbiurpjfqu42yqkqtwqyps7z 7357243 7357231 2026-10-08T11:20:08Z Natukunda2006 2714447 7357243 wikitext text/x-wiki <ref>[[Wp/nynhttp://www.newvision.co.ug/new vision/news/1137452/princes-line-bakonzo-bamba-kingship/|"Four princes line up for Bakonzo/Bamba kingship".]] www.newvision.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>'''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana 1993''', Amon Bazira''' akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == <ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref><ref>[https://reliefweb.int/report/uganda/ugandan-rebel-group-says-bomb-attacks-continue "Ugandan rebel group says bomb attacks to continue - Uganda".] ReliefWeb. 15 May 1999. Retrieved 2019-05-16.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == '''Amon Bazira''' akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.<ref>[[Wp/nyn/https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html|"Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor]]". www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,<ref>[https://www.monitor.co.ug/News/National/Two-fight-Busongora-throne/688334-3448364-ardup5/index.html "Two fight for Busongora throne - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref>, owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.<ref>[[Wp/nyn/https://ugandaradionetwork.com/story/busongora-king-dead|"Imara Dan Kashagama Ndahura II crowned as King of Busongora".]] Uganda Radio Network. Retrieved 2019-07-27.</ref> Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.<ref>Okafor, Obiora Chinedu (2000-01-26). Re-Defining Legitimate Statehood: International Law and State Fragmentation in Africa. Martinus Nijhoff Publishers. <nowiki>ISBN 9789041113535</nowiki>.</ref> == Eby'okureebeeraho == q2558mrf72tc57e84syoa9hhrvk28zd 7357303 7357243 2026-10-08T11:57:54Z NATURINDA FORTUNATE 2623054 /* */ 7357303 wikitext text/x-wiki <ref>[[Wp/nynhttp://www.newvision.co.ug/new vision/news/1137452/princes-line-bakonzo-bamba-kingship/|"Four princes line up for Bakonzo/Bamba kingship".]] www.newvision.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>'''Amon Bazira''' (obumwe arikwetwa Amon Kabunga Bazira;<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> 1944–1993) akaba ari omwebembezi w'Abanya Uganda ow'ekibiina kya Pan-Africanist hamwe n'omutebekanisa owaretsireho enkora y'okumanya ebirikukwata aha bantu eyabaire eri ekicweka ky'ekihama omu kurwanisa obutegyeki bw'omuduumizi w'amahe ga Uganda kandi purezidenti, Idi Amin. Bwanyima y'okuhwera omu kwihaho Idi Amin, Bazira akaheereza nk'omuhwezi wa Director w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu, reero yaheereza nk'omukuru w'eby'okumanya ebirikukwata aha bantu omuri Uganda omuri 1979. Akakora ripoota ya gavumenti erikuteebereza ngu nihaija kubaho okwitwa kw'abantu baingi omuri Rwanda okurikubaasa kureeta okugwa kw'obuteeka omuri Afirika eya rwagati n'ey'oburugwa izooba, kandi yaateekateeka aha kuheereza obutuura bwa Uganda abafuruki ba Rwanda hamwe n'abandi Abafirika ababingirwe omuri Uganda, nk'omuringo gw'okuzibira entaro z'okwitwa kw'abantu baingi. Omu kwezi kwa munaana omuri 1993''', Amon Bazira''' akaitwa ahagati ya Nairobi na Nakuru omuri Kenya.<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-08-21-mn-25901-story.html "Uganda Rebel Chief Murdered in Kenya]". Los Angeles Times. Nairobi, Kenya. Reuters. 21 August 1993.</ref> == <ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref><ref>[https://reliefweb.int/report/uganda/ugandan-rebel-group-says-bomb-attacks-continue "Ugandan rebel group says bomb attacks to continue - Uganda".] ReliefWeb. 15 May 1999. Retrieved 2019-05-16.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Amon Bazira akashoma aha Bwera Junior Secondary School reero Nyakasura School omu kicweka ekiriho hati Fort Portal.<ref>Kambere, Amos Mubunga (2010). Celebrating Literacy in the Rwenzori Region: Lest We Forget: A Biographical Narrative of Uganda's Youngest Member of Parliament, 1980-1985. Trafford Publishing. <nowiki>ISBN 9781426930973</nowiki>.[https://books.google.com/books?id=1XmiD3AsisMC&q=Amon+Bazira+%2CNyakasura&pg=PA37]</ref> Akaza omuri Makerere University ahu yaahaire Philosophy, History na Law kandi yaamara emishomo ye omuri 1970.[citation needed] == Omurimo == '''Amon Bazira''' akaheereza nk'omukiiki w'eishengyero ry'ekicweka kya Kasese West ahagati ya 1980 na 1985.<ref>[[Wp/nyn/https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html|"Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor]]". www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref>Akaba naaheereza nk'omuhwezi wa minisita w'eby'amataka, amaizi hamwe n'okupima omu butegyeki bwa Obote II, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu obutegyeki obu bwagwa okwamushanju 27, 1985.<ref>[https://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Former-MP-Bazira-deserves--a-decent-burial-in-Kasese/689364-3332948-bea25iz/index.html "Former MP Bazira deserves a decent burial in Kasese - Daily Monitor"]. www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-16.</ref> == Amagara g'omuntu == Amon Bazira akaba ashweirwe Mary Bazira[8] kandi niwe taata wa Daniel Bazira Kashagama,<ref>[https://www.monitor.co.ug/News/National/Two-fight-Busongora-throne/688334-3448364-ardup5/index.html "Two fight for Busongora throne - Daily Monitor".] www.monitor.co.ug. Retrieved 2019-05-21.</ref>, owaabaire aroirwe nk'Omugabe w'Obukama bwa Busongora.<ref>[[Wp/nyn/https://ugandaradionetwork.com/story/busongora-king-dead|"Imara Dan Kashagama Ndahura II crowned as King of Busongora".]] Uganda Radio Network. Retrieved 2019-07-27.</ref> Akaba ari taata-in-mukazi wa Obiora Chinedu Okafor kurabira omu muhara we Annette Atugonza.<ref>Okafor, Obiora Chinedu (2000-01-26). Re-Defining Legitimate Statehood: International Law and State Fragmentation in Africa. Martinus Nijhoff Publishers. <nowiki>ISBN 9789041113535</nowiki>.</ref> == Eby'okureebeeraho == a63lhfnpiyudlwew9xswq8fgm51ez4k 0 3824213 7357195 2026-10-08T10:52:42Z Inamoranta1 2704932 Created page with "Florence Nakimbugwe Nsubuga (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024,..." 7357195 wikitext text/x-wiki Florence Nakimbugwe Nsubuga (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] e8yl6q5bmink6t4p2ms0zhyiimh37b5 7357197 7357195 2026-10-08T10:54:21Z Inamoranta1 2704932 7357197 wikitext text/x-wiki Florence Nakimbugwe Nsubuga (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese == gsa98dnxcez6tvkfgahql830srn1pqc 7357198 7357197 2026-10-08T10:54:33Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357198 wikitext text/x-wiki Florence Nakimbugwe Nsubuga (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == r5lfsbqmp08nnptdc03w35i6d4fu184 7357201 7357198 2026-10-08T10:56:16Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357201 wikitext text/x-wiki Florence Nakimbugwe Nsubuga (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] sgy30a2vzbwnf23s4t0h3kex1e4d8jv 7357202 7357201 2026-10-08T10:57:20Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357202 wikitext text/x-wiki Florence Nakimbugwe Nsubuga (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == p0asj8gok11tj1acmyq8s96oe89vna7 7357205 7357202 2026-10-08T10:57:45Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357205 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == cqb94pn9cuepbx529heqw3cpa9j3aqs 7357206 7357205 2026-10-08T10:58:46Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357206 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] 7ntgnhdgjzka1aoiijka5z8j7hk7t4c 7357208 7357206 2026-10-08T10:59:51Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357208 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ k7xeoyxqv6zf6ukgvrkg4cqryn9hkek 7357209 7357208 2026-10-08T11:00:46Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357209 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == tn2vaw7eqnehfj8oxpvmmzqveaeuhof 7357211 7357209 2026-10-08T11:01:44Z Inamoranta1 2704932 /* Obujunaanizibwa obundi */ 7357211 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] d7v2gt7dfylozpoced8y54ay8nwi734 7357234 7357211 2026-10-08T11:13:06Z Inamoranta1 2704932 /* Obujunaanizibwa obundi */ 7357234 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == jb2u73mceuiigqsxolc8ow9x6dwvzvs 7357235 7357234 2026-10-08T11:13:55Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7357235 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire mfmko2u1xnzu2srt2guenwr8i3o034m 7357236 7357235 2026-10-08T11:14:31Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7357236 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.[1] Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> hzbcrvduza404xztsy5gbllzo1b2prp 7357237 7357236 2026-10-08T11:15:57Z Inamoranta1 2704932 /* References */ 7357237 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.[2][3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> balywzm5tgi0mgkx0cvtk7kskksnyvf 7357238 7357237 2026-10-08T11:17:09Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7357238 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref>[3] Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> d6tpg8chdejr5ck53k314gjt2wzcchu 7357240 7357238 2026-10-08T11:18:31Z Inamoranta1 2704932 /* Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese */ 7357240 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.[5] Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> 7gmlnzcvlw04p281h1ct6ejkzso20u2 7357242 7357240 2026-10-08T11:19:57Z Inamoranta1 2704932 /* Omurimo */ 7357242 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,[4] eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref>Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> 6ghcsl4rjypclkvxqogm28yz1q2l2cg 7357244 7357242 2026-10-08T11:20:56Z Inamoranta1 2704932 /* Obujunaanizibwa obundi */ 7357244 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.[6] == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> 3m48o0ql44enurp3qs84pyyhl5i95hv 7357247 7357244 2026-10-08T11:22:33Z Inamoranta1 2704932 /* References */ 7357247 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.[6][7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> gznjq7ze68kjautvgww4bh4iv2n6mmd 7357249 7357247 2026-10-08T11:24:12Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7357249 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref>[7] == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> 77jdt3iwwusb03poyg0u4hwlbe3zc6l 7357250 7357249 2026-10-08T11:25:32Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7357250 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref>Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.[4] Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> 2kg70frhevsmla9bc9q1oijoqdmh6nx 7357251 7357250 2026-10-08T11:26:09Z Inamoranta1 2704932 /* References */ 7357251 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref>Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.[8] Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.<ref name=":1" /> Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> qb93lchxocg9qhn9iueiophhjbsep0m 7357255 7357251 2026-10-08T11:31:32Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7357255 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref>Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.<ref>ESI (10 August 2015). [https://www.esi-africa.com/women-in-energy-phenomenal-leadership-empowers-ugandas-umeme/ "Women in energy: Phenomenal leadership empowers Uganda's Umeme".] ESI-Africa (ESI). Retrieved 16 November 2017.</ref> Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.<ref name=":1" /> Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.[7] Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> ksf60ob2c5tc1b5xxyqxtwzquo9qdwe 7357256 7357255 2026-10-08T11:32:20Z Inamoranta1 2704932 /* References */ 7357256 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref name=":2">Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.<ref>ESI (10 August 2015). [https://www.esi-africa.com/women-in-energy-phenomenal-leadership-empowers-ugandas-umeme/ "Women in energy: Phenomenal leadership empowers Uganda's Umeme".] ESI-Africa (ESI). Retrieved 16 November 2017.</ref> Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.<ref name=":1" /> Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.<ref name=":2" /> Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.[7][8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> ttv3tlan9gdpyrg6tqjmbuhusbkqmdg 7357257 7357256 2026-10-08T11:32:56Z Inamoranta1 2704932 /* References */ 7357257 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref name=":2">Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.<ref>ESI (10 August 2015). [https://www.esi-africa.com/women-in-energy-phenomenal-leadership-empowers-ugandas-umeme/ "Women in energy: Phenomenal leadership empowers Uganda's Umeme".] ESI-Africa (ESI). Retrieved 16 November 2017.</ref> Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.<ref name=":1" /> Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.<ref name=":2" /> Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.<ref name=":2" />[8] Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> itxhk833rrx4qp66dpuafou66tlnevi 7357258 7357257 2026-10-08T11:33:20Z Inamoranta1 2704932 /* References */ 7357258 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref>CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref name=":2">Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.<ref name=":3">ESI (10 August 2015). [https://www.esi-africa.com/women-in-energy-phenomenal-leadership-empowers-ugandas-umeme/ "Women in energy: Phenomenal leadership empowers Uganda's Umeme".] ESI-Africa (ESI). Retrieved 16 November 2017.</ref> Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.<ref name=":1" /> Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.<ref name=":2" /> Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.[2][ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> 16lehitv4w5wagijmf3douf1jz736xn 7357260 7357258 2026-10-08T11:33:48Z Inamoranta1 2704932 /* References */ 7357260 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref name=":4">CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref name=":2">Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.<ref name=":3">ESI (10 August 2015). [https://www.esi-africa.com/women-in-energy-phenomenal-leadership-empowers-ugandas-umeme/ "Women in energy: Phenomenal leadership empowers Uganda's Umeme".] ESI-Africa (ESI). Retrieved 16 November 2017.</ref> Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.<ref name=":1" /> Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.<ref name=":2" /> Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.<ref name=":4" />[ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.[7] Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> cpdmgcyopc0h1lpsdh3cr1ev5dh4c6x 7357261 7357260 2026-10-08T11:34:41Z Inamoranta1 2704932 /* Obujunaanizibwa obundi */ 7357261 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref name=":4">CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref name=":2">Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.<ref name=":3">ESI (10 August 2015). [https://www.esi-africa.com/women-in-energy-phenomenal-leadership-empowers-ugandas-umeme/ "Women in energy: Phenomenal leadership empowers Uganda's Umeme".] ESI-Africa (ESI). Retrieved 16 November 2017.</ref> Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.<ref name=":1" /> Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.<ref name=":2" /> Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.<ref name=":4" />[ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.<ref name=":2" /> Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.[7][9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> ichsnkc2aixmv0fbezfapm1wvbpt46w 7357263 7357261 2026-10-08T11:35:09Z Inamoranta1 2704932 /* Reeba nawe */ 7357263 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref name=":4">CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref name=":2">Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.<ref name=":3">ESI (10 August 2015). [https://www.esi-africa.com/women-in-energy-phenomenal-leadership-empowers-ugandas-umeme/ "Women in energy: Phenomenal leadership empowers Uganda's Umeme".] ESI-Africa (ESI). Retrieved 16 November 2017.</ref> Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.<ref name=":1" /> Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.<ref name=":2" /> Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.<ref name=":4" />[ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.<ref name=":2" /> Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.<ref name=":2" />[9] Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> 18hkz0fa1a37qrbb7s3ipej214mohom 7357266 7357263 2026-10-08T11:36:17Z Inamoranta1 2704932 /* References */ 7357266 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref name=":4">CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref>BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref name=":2">Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.<ref name=":3">ESI (10 August 2015). [https://www.esi-africa.com/women-in-energy-phenomenal-leadership-empowers-ugandas-umeme/ "Women in energy: Phenomenal leadership empowers Uganda's Umeme".] ESI-Africa (ESI). Retrieved 16 November 2017.</ref> Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.<ref name=":1" /> Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.<ref name=":2" /> Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.<ref name=":4" />[ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.<ref name=":2" /> Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.<ref name=":2" /><ref>Jacquiline Emodek (13 August 2015)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1332572/influential-ugandan-ceos-scoop-awards . "Most Influential Ugandan CEOs Scoop Awards".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 November 2017.</ref> Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.[3] == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> 091vh3b916uw1vdtt8660isb0u5xlmx 7357267 7357266 2026-10-08T11:36:57Z Inamoranta1 2704932 /* References */ 7357267 wikitext text/x-wiki '''Florence Nakimbugwe Nsubuga''' (née Florence Nakimbugwe), orikumanywa munonga nka Florence Nsubuga, n'omukazi w'eby'obushubuzi omu Uganda kandi omwebembezi w'ekitongore. Kuruga Okwakabiri 2024, niwe mukuru w'ekitongore kandi manegya mukuru wa Berkeley Energy Uganda, ekitongore kya Uganda ekya Berkeley Energy, ekitongore ky'amaani ekirikukorera omuri Bungyereza ekirikuta sente omu by'amashanyarazi agarikugaruka kubaho omu "mahanga agarikukurataho". Okurugiirira ahari 2024, ekitongore kikaba kiri omu mahanga mwenda kandi kikaba kiri omuguzi omu purogyekiti z'amashanyarazi ezirikuhika aha 30.<ref>Berkeley Energy (23 January 2026). [https://www.berkeley-energy.com/ "About Berkeley Energy"]. ''Berkeley Energy''. London, United Kingdom. Retrieved 23 January 2026.</ref> Akatwara omwanya gwe oguriho hati omu Kwakabiri 2024.<ref name=":4">CEO Magazine Uganda (23 November 2023). [https://www.ceo.co.ug/umemes-florence-nsubuga-switches-to-new-role-as-berkeley-energys-uganda-ceo/ "Umeme's Florence Nsubuga Switches To New Role As Berkeley Energy's Uganda CEO".] ''CEO Magazine Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref><ref name=":5">BRAC Uganda (February 2024). [https://www.bracugandabankltd.com/team/nakimbugwe-florence-nsubuga/ "Nakimbugwe Florence Nsubuga"]. ''BRAC Uganda Bank Limited''. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2026.</ref> Atakagizire ekyo, kuruga 2012 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera nk'omukuru w'okukora emirimo (COO) owa Umeme Limited, kampuni y'amashanyarazi erikukirayo obuhango omu Uganda, obwire obwo,<ref name=":1" /> eyaabaire eri aha katare k'emigabo ka Uganda Securities Exchange hamwe na Nairobi Stock Exchange.<ref name=":1">Mugwe, David (13 December 2012)[http://www.businessdailyafrica.com/Umeme-lists-at-NSE/539552-1643322-uaa1lc/index.html . "Umeme listing at NSE a first for non-Kenyan firm".] ''Business Daily Africa''. Nairobi. Retrieved 16 November 2017.</ref> Kuruga Okwakashatu 2015 kuhisya Okwakabiri 2024, akakorera hamwe nk'omwebembezi w'akakiiko k'abebembezi ba Umeme.<ref>Umeme (31 March 2017)[http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf . "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Eby'enyima hamwe n'eby'obwegyese''' == Akazaarwa omu kicweka kyahagati ekya Uganda, nk'omwaka 1973. Akashoma amashomero g'omukyanga ahabw'eby'obwegyese bwe obw'okubanza hamwe n'obwa siniya. Akatunga diguri ya Bachelor of Commerce (BCom), erikukora ahaby'okuguza, kuruga Makerere University omuri 1996. Akagyenda omu maisho kutunga diguri ya Master of Arts (MA), omu kukora enteekateeka y'eby'entaasya, nawe kuruga Makerere. Okuruga Okwaikumi na kumwe 2017, akaba naakuratira diguri ya Master of Business Administration (MBA) kuruga omu Yunivasite ya Edinburgh, omuri Scotland. Kandi nawe atungire okutendekwa kw'abebembezi kuruga omu Harvard Business School.<ref>Umeme (31 March 2017). [http://umeme.co.ug/wp-content/uploads/2017/05/UMEME-Annual-Report-2016_mini.pdf "Umeme Annual Report for Period Ending 31 December 2016"] (PDF). Kampala: Umeme Limited. p.&#x20;138. Retrieved 16 November 2017.</ref><ref name=":2">Nsubuga, Florence (16 November 2017). [https://www.linkedin.com/in/florence-nsubuga-5a116173/ "Florence Nsubuga: Chief Operations Officer & Executive Director at Umeme Limited".] Linkedin.com. Retrieved 16 November 2017.</ref> == '''Omurimo''' == Akatandika omurimo gwe omuri 1996, aha Uganda Electricity Distribution Company Limited (UEDCL), nk'omwegyesa w'okutendekwa. Umeme ku yaatungire obugabe bw'okugaba amashanyarazi kuruga omuri UEDCL, akagyenda na Umeme.<ref name=":3">ESI (10 August 2015). [https://www.esi-africa.com/women-in-energy-phenomenal-leadership-empowers-ugandas-umeme/ "Women in energy: Phenomenal leadership empowers Uganda's Umeme".] ESI-Africa (ESI). Retrieved 16 November 2017.</ref> Kumara emyaka mingi, akatwarwa omu myanya y'ahaiguru kuhisya obu yaatooranwa nk'omukuru w'ekitongore omuri 2012.<ref name=":1" /> Arikugyenda ahaiguru, aheereize omu mirimo etari emwe n'emwe, otwariiremu (a) Delivery Controller (b) Regional Manager for Kampala East hamwe na (c) Outage Manager.<ref name=":2" /> Omu mwanya gwe nk'omukuru wa Umeme, naareeberera abakozi 600 butunu hamwe n'abandi bantu 1,000 omu muringo ogutarikwetegyerezibwa.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Omu kwezi kwa kabiri 2024, akaruga omu kampuni ya Umeme Limited kandi yatooranwa nk'omukuru wa Berkeley Energy Uganda.<ref name=":4" />[ == '''Obujunaanizibwa obundi''' == N'omukazi owashwerwe kandi omuzaire w'abahaara babiri, Sanyu na Suubi.<ref name=":2" /> Omuri 2015, akasinga ekirabo ky'Omukazi orikukirayo omu by'amashanyarazi - Ekirabo kya African Utility Week ekya 2015.<ref name=":2" /><ref>Jacquiline Emodek (13 August 2015)[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1332572/influential-ugandan-ceos-scoop-awards . "Most Influential Ugandan CEOs Scoop Awards".] ''New Vision''. Kampala, Uganda. Retrieved 16 November 2017.</ref> Naashutama aha bukiiko bwa BRAC Uganda Bank Limited hamwe na Jubilee Life Insurance Company (Uganda) Limited.<ref name=":5" /> == '''Reeba nawe''' == * Agnes Konde * Jolly Kaguhangire * == '''References''' == <references responsive="1"></references> 7747dmq692ok0f0v1ltw4guwauy7qkf 0 3824214 7357216 2026-10-08T11:07:24Z Brenda Namulinda 2608960 Created page with "Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.[1][2][3] [[Category:Wp/nyn]]" 7357216 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.[1][2][3] [[Category:Wp/nyn]] a028sv92uhh4rf79lmut8zuvyn9uv5e 7357219 7357216 2026-10-08T11:08:46Z Brenda Namulinda 2608960 7357219 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.[1][2][3] == Amagara g'obuto == [[Category:Wp/nyn]] ivc6jwlz6vm09vwxcge0op05r90f1nx 7357220 7357219 2026-10-08T11:09:20Z Brenda Namulinda 2608960 7357220 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.[1][2][3] == Amagara g'obuto == Lukwago akazaarirwa omu rurembo rwa Mbale omuri burugwa izooba bwa Uganda, bwanyima yaaza kuba omushaaha aha Red River FC.[4] [[Category:Wp/nyn]] eyxzmlj84c8kinhzfy63u4kho50jgqw 7357224 7357220 2026-10-08T11:10:15Z Brenda Namulinda 2608960 7357224 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.[1][2][3] == Amagara g'obuto == Lukwago akazaarirwa omu rurembo rwa Mbale omuri burugwa izooba bwa Uganda, bwanyima yaaza kuba omushaaha aha Red River FC.[4] == Omurimo gw'ekibiina == [[Category:Wp/nyn]] sf7jzc2qpzo2k58g5ch4dvchcc56fiy 7357226 7357224 2026-10-08T11:10:52Z Brenda Namulinda 2608960 7357226 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.[1][2][3] == Amagara g'obuto == Lukwago akazaarirwa omu rurembo rwa Mbale omuri burugwa izooba bwa Uganda, bwanyima yaaza kuba omushaaha aha Red River FC.[4] == Omurimo gw'ekibiina == Haruna akazaarirwa omuri Mbale, yaatandika omurimo gwe na Kampala Capital City Authority Football Club omuri Kampala kandi bwanyima yaza omuri California Baptist Lancers. [[Category:Wp/nyn]] fxo7fx7lr6mtgmk5yn4lbr95px52q8k 7357229 7357226 2026-10-08T11:11:50Z Brenda Namulinda 2608960 7357229 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.[1][2][3] == Amagara g'obuto == Lukwago akazaarirwa omu rurembo rwa Mbale omuri burugwa izooba bwa Uganda, bwanyima yaaza kuba omushaaha aha Red River FC.[4] == Omurimo gw'ekibiina == Haruna akazaarirwa omuri Mbale, yaatandika omurimo gwe na Kampala Capital City Authority Football Club omuri Kampala kandi bwanyima yaza omuri California Baptist Lancers. == Reeba n'ebindi == [[Category:Wp/nyn]] htuaz9l24ug6dx7gnrxql40rt0l7frr 7357230 7357229 2026-10-08T11:12:10Z Brenda Namulinda 2608960 7357230 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.[1][2][3] == Amagara g'obuto == Lukwago akazaarirwa omu rurembo rwa Mbale omuri burugwa izooba bwa Uganda, bwanyima yaaza kuba omushaaha aha Red River FC.[4] == Omurimo gw'ekibiina == Haruna akazaarirwa omuri Mbale, yaatandika omurimo gwe na Kampala Capital City Authority Football Club omuri Kampala kandi bwanyima yaza omuri California Baptist Lancers. == Reeba n'ebindi == * Kampala Capital City Authority FC * Enock Walusimbi [[Category:Wp/nyn]] tq047qvfhg0ctsrnr3xso9h2mvt1xn1 7357233 7357230 2026-10-08T11:12:50Z Brenda Namulinda 2608960 7357233 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.[1][2][3] == Amagara g'obuto == Lukwago akazaarirwa omu rurembo rwa Mbale omuri burugwa izooba bwa Uganda, bwanyima yaaza kuba omushaaha aha Red River FC.[4] == Omurimo gw'ekibiina == Haruna akazaarirwa omuri Mbale, yaatandika omurimo gwe na Kampala Capital City Authority Football Club omuri Kampala kandi bwanyima yaza omuri California Baptist Lancers. == Reeba n'ebindi == * Kampala Capital City Authority FC * Enock Walusimbi == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] l2b6a7jassibyc16haurt9e2sgomo0c 7357245 7357233 2026-10-08T11:20:56Z Brenda Namulinda 2608960 7357245 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.<ref>"Mobile livescore - Flashscore.mobi football scores". www.flashscore.mobi. Retrieved 2026-09-12.</ref> == Amagara g'obuto == Lukwago akazaarirwa omu rurembo rwa Mbale omuri burugwa izooba bwa Uganda, bwanyima yaaza kuba omushaaha aha Red River FC.[4] == Omurimo gw'ekibiina == Haruna akazaarirwa omuri Mbale, yaatandika omurimo gwe na Kampala Capital City Authority Football Club omuri Kampala kandi bwanyima yaza omuri California Baptist Lancers. == Reeba n'ebindi == * Kampala Capital City Authority FC * Enock Walusimbi == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] suorne6ki3mktfzkdj9znk70mhwu6ih 7357246 7357245 2026-10-08T11:22:22Z Brenda Namulinda 2608960 7357246 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.<ref>[https://www.flashscore.mobi/? "Mobile livescore - Flashscore.mobi football scores]". www.flashscore.mobi. Retrieved 2026-09-12.</ref> == Amagara g'obuto == Lukwago akazaarirwa omu rurembo rwa Mbale omuri burugwa izooba bwa Uganda, bwanyima yaaza kuba omushaaha aha Red River FC.[4] == Omurimo gw'ekibiina == Haruna akazaarirwa omuri Mbale, yaatandika omurimo gwe na Kampala Capital City Authority Football Club omuri Kampala kandi bwanyima yaza omuri California Baptist Lancers. == Reeba n'ebindi == * Kampala Capital City Authority FC * Enock Walusimbi == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] 68lvt91x3ghcvatdoxktte3kyzg1knc 7357248 7357246 2026-10-08T11:22:53Z Brenda Namulinda 2608960 7357248 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.<ref>[https://www.flashscore.mobi/? "Mobile livescore - Flashscore.mobi football scores]". www.flashscore.mobi. Retrieved 2026-09-12.</ref><ref>Saaka, Yekoyada (2025-03-03). "Sports: KCCA's winless league run stretches to six after Maroons stalemate". New Vision. Retrieved 2026-09-12.</ref> == Amagara g'obuto == Lukwago akazaarirwa omu rurembo rwa Mbale omuri burugwa izooba bwa Uganda, bwanyima yaaza kuba omushaaha aha Red River FC.[4] == Omurimo gw'ekibiina == Haruna akazaarirwa omuri Mbale, yaatandika omurimo gwe na Kampala Capital City Authority Football Club omuri Kampala kandi bwanyima yaza omuri California Baptist Lancers. == Reeba n'ebindi == * Kampala Capital City Authority FC * Enock Walusimbi == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] f71u7d4khf8n05lctt9qg6be63r0rug 7357252 7357248 2026-10-08T11:26:20Z Brenda Namulinda 2608960 7357252 wikitext text/x-wiki Haruna Lukwago (owazairwe 6th Nov 2004 ) n'omuzaani w'omupiira omukugu kuruga Uganda orikuzaana nk'omuzibizi wa Kampala Capital City Authority Football Club nk'omuzibizi wa Centre-back.<ref>[https://www.flashscore.mobi/? "Mobile livescore - Flashscore.mobi football scores]". www.flashscore.mobi. Retrieved 2026-09-12.</ref><ref>Saaka, Yekoyada (2025-03-03). "[https://www.newvision.co.ug/category/sports/kccas-winless-league-run-stretches-to-six-aft-NV_206085_092026 Sports: KCCA's winless league run stretches to six after Maroons stalemate]". New Vision. Retrieved 2026-09-12.</ref> == Amagara g'obuto == Lukwago akazaarirwa omu rurembo rwa Mbale omuri burugwa izooba bwa Uganda, bwanyima yaaza kuba omushaaha aha Red River FC.[4] == Omurimo gw'ekibiina == Haruna akazaarirwa omuri Mbale, yaatandika omurimo gwe na Kampala Capital City Authority Football Club omuri Kampala kandi bwanyima yaza omuri California Baptist Lancers. == Reeba n'ebindi == * Kampala Capital City Authority FC * Enock Walusimbi == Ebyokureberaho == [[Category:Wp/nyn]] fi8yhnaotw3fie1blalv5kwjl76v52i 0 3824215 7357276 2026-10-08T11:49:24Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 Created page with "=={{Wt/jax/lang|bjn}}== {{Wt/jax/head|bjn}} {{Wt/jax/-n-|bjn}} # tempat irigasi dekat [[Wt/jax/sawah|sawah]] [[Category:Wt/jax]]" 7357276 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/lang|bjn}}== {{Wt/jax/head|bjn}} {{Wt/jax/-n-|bjn}} # tempat irigasi dekat [[Wt/jax/sawah|sawah]] [[Category:Wt/jax]] hoeqv6t8ra2yu5zygre7gkulto4ud7p 7357279 7357276 2026-10-08T11:51:32Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 /* Bahaso Banjar */ 7357279 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/lang|bjn}}== {{Wt/jax/head|bjn}} {{Wt/jax/-n-|bjn}} # tempat irigasi dekat [[Wt/jax/pematang|pematang]] [[Wt/jax/sawah|sawah]] [[Category:Wt/jax]] cg5n5i35hxg0qx3rrtouy0e9ldgjbmt 14 3824216 7357283 2026-10-08T11:52:46Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 Created blank page 7357283 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7357284 7357283 2026-10-08T11:53:07Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 added [[Category:Wt/jax/Lema bedasarkan bahaso]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357284 wikitext text/x-wiki [[Category:Wt/jax/Lema bedasarkan bahaso]] tkripd7bta39r5slizzw1ickeg25mzi 7357286 7357284 2026-10-08T11:53:31Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 added [[Category:Wt/jax/Bahaso Banjar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357286 wikitext text/x-wiki [[Category:Wt/jax/Lema bedasarkan bahaso]] [[Category:Wt/jax/Bahaso Banjar]] smh0ouh9s39l14tjepy5m8m3p4rats8 14 3824217 7357287 2026-10-08T11:53:52Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 Created blank page 7357287 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7357288 7357287 2026-10-08T11:54:29Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 +[[Category:Wt/jax/Bahaso]]; +[[Category:Wt/jax/Bahaso di Indonesia]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7357288 wikitext text/x-wiki [[Category:Wt/jax/Bahaso]] [[Category:Wt/jax/Bahaso di Indonesia]] cv7niczhjns7c0nxwss3wxr39wan0o7 0 3824218 7357294 2026-10-08T11:56:03Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 Created page with "=={{Wt/jax/lang|bjn}}== {{Wt/jax/head|bjn}} {{Wt/jax/-v-|bjn}} # {{Wt/jax/l|jax|kami}} (sekok orang) [[Category:Wt/jax]]" 7357294 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/lang|bjn}}== {{Wt/jax/head|bjn}} {{Wt/jax/-v-|bjn}} # {{Wt/jax/l|jax|kami}} (sekok orang) [[Category:Wt/jax]] kmh2u7z22l39kzuf7inc7nueycaltzt 10 3824219 7357298 2026-10-08T11:56:28Z ङघिञ 2644823 Created page with "{{Wp/pih/Ambox | image = [[File:Icono libros kiwix.png|50px|link=]] | text = Sii also: {{#if:{{{Main|}}}<!-- -->|{{#if:{{{2|}}}<!-- -->|'''[[Wp/pih/{{{1}}}|{{{1}}}]]'''{{#if:{{{3|}}}<!-- -->|, '''{{{2}}}'''{{#if:{{{4|}}}<!-- -->|, '''{{{3}}}'''{{#if:{{{5|}}}<!-- -->|, '''{{{4}}}'''{{#if:{{{6|}}}<!-- -->|, '''{{{5}}}'''{{#if:{{{7|}}}<!-- -->|, '''{{{6}}}'''{{#if:{{{8|}}}<!-- -->|, '''{{{7}}}''' an '''{{{8}}}'''<!-- -->|&#32;an '''{{{7}}}'''}}<!-- -->|&#32;an '''{{{6}}}''..." 7357298 wikitext text/x-wiki {{Wp/pih/Ambox | image = [[File:Icono libros kiwix.png|50px|link=]] | text = Sii also: {{#if:{{{Main|}}}<!-- -->|{{#if:{{{2|}}}<!-- -->|'''[[Wp/pih/{{{1}}}|{{{1}}}]]'''{{#if:{{{3|}}}<!-- -->|, '''{{{2}}}'''{{#if:{{{4|}}}<!-- -->|, '''{{{3}}}'''{{#if:{{{5|}}}<!-- -->|, '''{{{4}}}'''{{#if:{{{6|}}}<!-- -->|, '''{{{5}}}'''{{#if:{{{7|}}}<!-- -->|, '''{{{6}}}'''{{#if:{{{8|}}}<!-- -->|, '''{{{7}}}''' an '''{{{8}}}'''<!-- -->|&#32;an '''{{{7}}}'''}}<!-- -->|&#32;an '''{{{6}}}'''}}<!-- -->|&#32;an '''{{{5}}}'''}}<!-- -->|&#32;an '''{{{4}}}'''}}<!-- -->|&#32;an '''{{{3}}}'''}}<!-- -->|&#32;an '''{{{2}}}'''}}<!-- -->| '''[[Wp/pih/{{{1}}}|{{{1}}}]]'''}}<!-- -->|{{#if:{{{2|}}}<!-- -->| '''[[Wp/pih/{{{1}}}|{{{1}}}]]'''{{#if:{{{3|}}}<!-- -->|, '''[[{{{2}}}]]'''{{#if:{{{4|}}}<!-- -->|, '''[[{{{3}}}]]'''{{#if:{{{5|}}}<!-- -->|, '''[[{{{4}}}]]'''{{#if:{{{6|}}}<!-- -->|, '''[[{{{5}}}]]'''{{#if:{{{7|}}}<!-- -->|, '''[[{{{6}}}]]'''{{#if:{{{8|}}}<!-- -->|, '''[[{{{7}}}]]''' an '''[[{{{8}}}]]'''<!-- -->|an '''[[{{{7}}}]]'''}}<!-- -->|an '''[[{{{6}}}]]'''}}<!-- -->|an '''[[{{{5}}}]]'''}}<!-- -->|an '''[[{{{4}}}]]'''}}<!-- -->|an '''[[{{{3}}}]]'''}}<!-- -->|an '''[[{{{2}}}]]'''}}<!-- -->| '''[[Wp/pih/{{{1}}}|{{{1}}}]]'''}}}}.}}<noinclude> {{Wp/pih/documentation|Template:Wp/pih/See also/doc}} {{INTERWIKI|Q5538331}} </noinclude> j5lhxuz49d404eobslh8dz4m1q9oyyv