Википеди inhwiki https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B0%D0%B3%D3%80%D1%83%D0%B2 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Медиа Гӏулакха Ювцар Доакъашхо Доакъашхочун дувцар Википеди Википеди ювцар Файл Файл ювцар MediaWiki MediaWiki ювцар Ло Ло бувцар Новкъостал Новкъостал дувцар ОагӀат ОагӀат ювцар Моартал Моарталах къамаьл TimedText TimedText talk Модуль Модуль ювцар Event Event talk ЦӀий 0 7806 74416 74415 2026-05-29T12:01:34Z Коазой Рашид 1210 /* */ 74416 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bleeding finger.jpg|thumb|]] '''ЦӀий''' ''(да)'' — коача дӀа-хьа лелаш дола [[соединительная ткань|хотта кӀада]]. [[Орган (биология)|Маьже]] сан лоархӀаш да. Коачача гонахьенахи ([[плазма крови|плазмах]]) цу чу лелача [[клетки крови|цӀийна оагилгехи]] ([[Эритроциты|эритроциташ]], [[Лейкоциты|лейкоциташ]], [[тромбоциты|тромбоциташ]]) латташ да. [[Дог|Дего]] ше деттадаларца цӀий [[Кровеносные сосуды|дегӀа миашка]] гӀолла тувс, тӀаккха тӀехьа тӀа мел доагӀача цӀийно хьалха дӀадаха́чунна Ӏоткъам барца цӀий дегӀа чу цахаддаш [[кровообращение|кхестийт]]. [[Позвоночные|БукъатӀехк йолча]] [[дийнат]]ий цӀий [[красный цвет|цӀеча бесара]] хул [[эритроцит]]ашка [[кислород]] дӀа-хьа кхухьа [[гемоглобин]] я́лар бахьан долаш. Сага цӀий [[кислород]]ах дизза́ ([[артериальная кровь|артерешка]]) хилча, сийрда-цӀе хул из, нагахьа из е́це́, баьдегӀа хул. Цхьайолча [[Моллюски|хипаьшкийи]] [[членистоногие|членистоногийи]] цӀий (нийсагӀа аьлча [[гемолимфа]]) [[гемоцианин]] хилар бахьан долаш сийно́ да. == ЦӀийна белгалонаш == * ''Суспензе белгалонаш'' цӀийна белокий лоаттамга хьежжеи белокий фракций [[соотношение|юкъмоттигага]] хьежжеи хул (дукхагӀча даькъе [[альбумины|альбуминаш]] [[глобулины|глобулинаел]] дукхагӀа я). * ''Коллоидий белгалонаш'' плазма чу [[Белки|белокаш]] хиларца ювзаенна я. Белокашта хий чулаца магар бахьан долаш, цӀийна лоаттам коача бус. * ''Электролитий белгалонаш'' цӀийна плазме [[анион]]аши [[катион]]аши хиларца ювзаенна я. ЦӀийна электролитий белгалонаш [[Осмотическое давление|осмоса Ӏоткъамаца]] къоастаю. == ЦӀийна лоаттам == [[Файл:Packed cell volume diagram.svg|thumb|right|200px|[[Гематокрит]] (Ht, PCV): [[форменные элементы крови|цӀийна кепе элементаш]] — 46 %; [[плазма крови|плазма]] — 54 %]] {{См. также|Гематокрит}} Организма деррига цӀий шин даькӀе декъ: миашка долчохи, маьженашкеи кӀадашкеи долчохи. Лаьтта́ча цӀийна кхо тӀоа белгалбаккха йиш я: лакхера [[слой|тӀоа]] — [[плазма]], юкъербар (тайшача беса, биткъа) [[лейкоциты|лейкоцитаех]] латт, лохерабар (цӀе) — [[эритроциты|эритроцитех]]<ref>{{книга|автор=Кривов Ю. И., [[Торгунаков, Аркадий Петрович|Торгунаков А. П.]], [[Рудаев, Владимир Иванович|Рудаев В. И.]], [[Красильников, Геннадий Петрович|Красильников Г. П.]], Володин В. В.|заглавие=Переливание крови, её компонентов и препаратов|ответственный=Под ред. д.м.н. проф. А. П. Торгунакова|год=2007|место=Кемерово|издательство=[[КемГМА]]|ссылка=http://rucont.ru/file.ashx?guid=a881670e-225f-4bf3-a1ab-5b83cb7d180b|страницы=32}}</ref>. УнахцӀена долча кхийнача [[адам]]а цӀийна чу 50—60 % плазмас лоац, хӀаьта кепе элементаша 40—50 %. Дерригача цӀийна [[оахам]] кепе элементий оахамах йийкъачул тӀехьагӀа хьахулачох гемокрита таьрахь (хьадаьннад {{lang-grc|αἷμα}} — ''цӀий'', {{lang-grc2|κριτός}} — ''гойтам'' яхачох) е [[гематокрит]] оал. Гематокрита таьрахь проценташца белгалду, лоацдеш хилча «Ht» язду. Турбилга хьисапе долча пела чу цӀий чу а деттийя, хӀаьта цу пела а я ''гематокрит'' яха цӀи, [[центрифуга]] чу кхестийт цӀий, гематокрит гургйолаш. Цул тӀехьагӀа [[осадок|гӀоа]] хинна ӀокӀалайолхача цӀийна форменни элементаша ([[эритроциты|эритроциташа]], [[лейкоциты|лейкоциташа]], [[тромбоциты|тромбоциташа]]) дӀалоацача даькъага хьож. === Плазма === {{Основная статья|Плазма крови}} [[Плазма крови|ЦӀийна плазма]] (хьадаьннад {{lang-el|πλάσμα}} — «цхьа хьакъоастаденна, хьахинна хӀама» яхачох) — цӀийна коача дакъа. Шийна чу плазме хийи (90 % совгӀа) [[белокаши]], иштта кхыйола хӀамаши я. Плазмай керттера белокаш [[альбумины|альбуминаши]], [[глобулины|глобулинаши]] [[фибриноген]]и я. Органикай йоацача хӀамаша 2—3 % дӀалоац; царех я катионаши (Na<sup>+</sup>, K<sup>+</sup>, Mg<sup>2+</sup>, Ca<sup>2+</sup>) анионаши (HCO<sub>3</sub><sup>−</sup>, Cl<sup>−</sup>, PO<sub>4</sub><sup>3−</sup>, SO<sub>4</sub><sup>2−</sup>). ЦӀийна лоаттама чура органикай хӀамаш (9 % гаргга) акхарех екъ: * азот йоаллараш (белок, [[аминокислоты|аминокислоташ]], [[мочевина]], [[креатинин]], [[аммиак]], [[Пуриновый обмен|пуринийи]] пиримидинийи нуклеотидий хувцаяларгахьа хьахулар) * азот йоацараш ([[глюкоза]], хьаьна кислоташ, [[Пировиноградная кислота|пируват]], [[Молочная кислота|лактат]], [[липиды|фосфолипидаш]], триацилглицеролы, [[холестерин]]). Иштта цитоплазма чу [[газ]]аш а ([[кислород]], [[углекислый газ|кӀора миста газ]]), биологе хьинаре хӀамаш а ([[гормоны|гормонаш]], [[витамины|витаминаш]], [[ферменты|ферменташ]], [[Нейромедиатор|медиатораш]]) я. [[Гистология|Гистологека]] йиллача, плазма яхар коачача [[Соединительная ткань|хоттача кӀадан]] (цӀийна) [[Внеклеточный матрикс|оагилгашта юкъера хӀама]] я. === Форменни элементаш === [[Файл:Red White Blood cells.jpg|thumb|right|200px|Аьрдехьара аьттехьа: [[эритроцит]], [[тромбоцит]], [[лейкоцит]] (скан ю [[Электронный микроскоп|электронни микроскопи]])]] {{Керттера статья|ЦӀийна оагилгаш}} Кхийнача адамий цӀийна 40-50 % кепе элементаша дӀалоац, плазмас — 50—60 %. Кепе хьамилгаех ''эритроциташи'', ''тромбоциташи'', ''лейкоциташи'' я: * [[Эритроциташ]] (''цӀецара цӀе хьамилгаш'') — кепе элементех эггара дукхагӀа я. Кхийнача эритроциташка [[Клеточное ядро|тӀум]] яц, чусаттача Ӏоакъий хьисапе я. 120 дийнахьа лел, тӀаккха [[дийхк]]а чуи, [[Селезёнка|Ӏинжарилга]] чуи йохаю уж организмо. Эритроциташка шийгахьа аьшк дола белок я — [[гемоглобин]]. Цо эритроцитий керттера болх Ӏалашбу — газаш дӀа-хьа кхахьар, эггара хьалхагӀа — [[кислород]]. ЦӀийна бос гемоглобин бахьан долаш ба цӀе лесташ. [[лёгкие|Паьхкашка]] гемоглобин кислородаца хотта а яле, цунах сийрда-цӀеча бесара ''[[Гемоглобин|оксигемоглобин]]'' хьахул. КӀадашка оксигемоглобино ший кислород дӀалу, тӀаккха цунах ше хинна гемоглобин хьахул, из бахьан долаш цӀий баьдлу. Кислородал совгӀа [[Гемоглобин|карбогемоглобин]] хилча кӀадашкара [[паьхкаш]]ка [[Диоксид углерода|кӀора миста газ]] кхухьа гемоглобино. [[Файл:Blood3.ogv|thumb|200px|Басардинза дола хӀанз мара хьаийца доаца адамий дийна цӀий. Шинна оагӀорахьара чусатта йола эритроциташи ах чакхсадоагӀа лейкоциташи я микроскопа кӀала гуш, фазай контраст]] * [[Тромбоциты|Тромбоциташ]] (''цӀийна пластинкаш'') яхараш [[Клеточная мембрана|оагилга пордос]] доазув теха йола [[мегакариоциты|мегакариоциташ]] оалаш йолча [[Костный мозг|тӀехкий тӀума]] геттара йоккхийча оагилгий [[цитоплазма]]н доакъош да. ЦӀийна плазман белокаца (хьокхама, [[фибриноген]]аца) цхьана тромбоциташа цӀий [[свертываемость крови|доттадалар]]] Ӏалашду, [[чов]] яьча [[Кровеносные сосуды|миа чура]] [[Кровотечение|цӀий ахар]] соца а деш, организм [[кровопотеря|цӀий доврах]] лоръю цар. * [[Лейкоциты|Лейкоциташ]] (''цӀийна кӀай оагилгаш'') организма [[Иммунная система|иммунни ража]] дакъа да. [[Кровеносные сосуды|ЦӀийна хьоарсамах]] а даьнна [[Ткань (биология)|кӀадех]] кхе́та аьттув ба цар. Лейкоцитий керттера функци [[Микроорганизмы|хийрача фусехи]] хоттамехи дегӀ [[Иммунный ответ|лорадар]] я. [[Иммунный ответ|Иммуннича реакцешка]] да́къа лоац цар [[T-лимфоциты|Т-оагилгаш]] хьаярца, хӀаьта царна шоашта [[вирусы|вирусаши]] тайп-тайпара зе́не [[Вещество|хӀамаш]] йовзалу. Цул совнагӀа, [[B-лимфоциты|В-оагилгаш]] а я царех, [[антитела|антидегӀамаши]], [[макрофаги|макрофагаши]] хьаеш йола, тӀаккха цара Т-лимфоциташта яйза йола хӀамаш хӀалакью. ЛерттӀача хьа́ле́ цӀийна чу [[Лейкоциты|лейкоциташ]] кхыча [[Клетки крови|форменнича элементел]] дукхагӀа я. ЦӀий яхар сиха кердадувлача кӀадех лоархӀ. ЦӀийна форменнича элементий [[регенерация|регенераци]] къаенна оагилгаш дӀа а йоахаш, [[Кроветворные органы|цӀий хьадеча маьженаша]] кердаяраш хьакхолларца Ӏалашъю. Цу маьженех керттеръяр сага а [[млекопитающие|дакхача дийнатий]] а [[костный мозг|тӀехкий тӀум]] я. Сага цӀе е цӀий кхолла тӀехка тӀум дукхагӀча даькъе [[Таз (анатомия)|хаьнт]]Ӏехкаш чуи йӀаьхача турба тӀехкаш чуи йоалл. ЦӀийна керттера фильтр [[селезёнка|Ӏинжарилг]] да (цӀе пульпа), иштта цун иммунитета доал а ду (кӀай пульпа). == Физикани коллоидийи химега цӀий диллача == Коллоидий химега диллача цӀий яхар ахдисперсни раж я — плазма чурча эритроцитий [[суспензия|суспензи]] (эритроциташ аййенна лела белокаша [[коллоидный раствор|коллоида маркхал]] хьабу, [[мочевина]], [[глюкоза]] иштта кхыйолча [[органические вещества|органикай хӀамаехи]] тухехи бакъйола маркхал хьахул). Цудухьа физикан химе [[закон|оттамаш]] хьа а лаьца цӀийга хьежача, [[Скорость оседания эритроцитов|эритроциташ гӀоа санна ӀотаӀар]] суспензи ӀотаӀар санна да. Эшам боаца цӀий лерттӀача гематокрите хилча [[ньютоновская жидкость|ньютона коачал]] хилац, цхьабакъда феца бувзам ца беча плазмах ньютона коачал ала йиш я. == Дукхал == === Лоаттам === * '''Белок''' — 7—8 % (плазма чу): ** мордза альбумин — 4 %, ** мордза глобулин — 2,8 %, ** фибриноген — 0,4 %; * '''Минералаш йола тухаш''' — 0,9—0,95 %; * '''Глюкоза''' — 3,6—5,55 ммоль/л (пхаьний плазма [[феттал|фетта]] волаш, IDF, 2011). * Гемоглобина да́къа: ** маӀача наьха — 7,7—8,1 ммоль/л Салийна 78—82 ед. , ** кхалнаьха — 7,0—7,4 ммоль/л Салийна 70—75 ед. ; * ЦӀийна 1 мм³ чура эритроцитий дукхал: ** маӀача наьха — 4 500 000—5 000 000, ** кхалнаьха — 4 000 000—4 500 000; * ЦӀийна 1 мм³ чура тромбоцитий дукхал — 180000—320000 гарга;{{sfn|Воробьёв, Смирнов|2010|с=86—88|name=GRE}} * ЦӀийна 1 мм³ чура лейкоцитий дукхал — 6000—9000 гарга;<ref name="GRE"/> ** сегмент-тӀуман — 50—70 %, ** лимфоциташ — 20—40 %, ** моноциташ — 2—10 %, ** гӏаджилг-тӀуман — 1—5 %, ** эозинофилаш — 2—4 %, ** базофилаш — 0—1 %, ** метамиелоциташ — 0—1 %. === Гойтамаш === * Плазман осмоса Ӏоткъам — 7,5 атм гаргга; * Плазман онкоса Ӏоткъам — рт. бӀ. 25—30 мм; * ЦӀийна [[плотность|айхе]] — 1,050—1,060 г/см³;<ref name="GRE"/> * [[Скорость оседания эритроцитов|Эритроциташ ӀотаӀара сухал]]: ** маӀача наьх — 1—10 мм/с, ** кхалнаьх — 2—15 мм/с (бера болчара 45 мм/с). == Функцеш == [[Замкнутая кровеносная система|Къайла йолча]] [[дега-миай раж|миай система]] чу [[циркуляция крови|цахаддаш кхест]] цӀий, тайп-тайпара хьашташ кхоачашдеш: * '''Транспорта''' — цӀий лелар; укхаза кхы а функцеш белгалйоах: ** Садахара — кислород [[лёгкие|пехкашкара]] кӀадашка кхахьари, [[углекислый газ|кӀора миста газ]] кӀадашкара пехкашка кхахьари ** Кхабара (трофикай) — [[питательные вещества|кхачан хӀамаш]] [[Ткань (биология)|кӀадий]] оагилгашка кхухь ** Экскреторни (дӀаараяхийтара) — эшаш йоаца [[Метаболиты|хӀамаш хувцаялара продукташ]] организма чура [[Экскреция|дӀаарайоахаргйолаш]] пехкашкеи [[Почка (анатомия)|жамарашкеи]] кхахьар ** Терморегуляце — [[Температура тела|дегӀа температура]] доалдуц ** Регуляце — тайп-тайпара йола маьженаши ражаши хувтт, [[Гормоны|гормонаш]] дӀа-хьа кхухьаш. * '''Лорадара''' — хийрача агентех оагилгайи гуморальнии лорадар Ӏалашдар * '''Гомеостаза''' — [[гомеостаз]] лоаттаяр * '''Механически''' — цӀий чуда́р бахьан долаш маьженашта [[Тургор тканей|тургор ялар]] == ЦӀийна тоабаш == {{Основная статья|ЦӀийна тоабаш}} Эритроцитий цхьайола антигений белгалонаш хиларга хьежжа беррига нах ше-шоай цӀийна тоабах бекъ. Саг ше валлалца, ше Ӏоваьча хана хиннача цӀийна тоабаца вах. Эггара чӀоагӀагӀа лоадам болаш да цӀий «AB0» яхача системах йиъ тоабах декъари «[[резус-фактор]]ах» шин тоабахи декъари. [[гемотрансфузия|ЦӀий дӀа-хьа дувттача]] хана цу тоабашка хьежжа цӀий вӀашкадоагӀе хьежаш лораде деза чӀоагӀа. I цӀийна тоаба йола нах моллагӀчоа [[Донорство крови|цӀий дӀадала]] йиш йолаш ба, хӀаьта IV тоаба йолчарна [[реципиент|моллагӀа цӀий чудувтта йиш я]]. Кердача цӀий дӀа-хьа дувттара ражо хьаяхачох, цӀий ше мо цӀийна тоаба йолча сага́и, ше мо цӀийна тоаба йолча сагагареи мара дувтта йиш йолаш дац. Хьоахаяча тоабел совгӀа кхы а я цӀийна тоабаш, хӀаьта цар лоадам ишта боккха бац. Даь-наьн цӀийна тоабаш ховш хилча, берий малагӀа тоаба хургья ха йиш я, ишта берий тоабага хьежжв даь-наьн малагӀв хила мегаш я а хоалу. Агглютининаши (антидегӀамаш) агглютиногенаши (антигенаш) хилар хьагойта улг: {| class="wikitable" !Группа крови !Агглютининаш (антидегӀамаш) !Агглютиногенаш (антигенаш) |- |I (O) |α, β |яц |- |II (A) |β |A |- |III (B) |α |B |- |IV (AB) |яц |A, B |} == ЦӀийна лазараш == {{Основная статья|Гематология}} ЦӀийи [[органы кроветворения|цӀий кхоллара маьженаши]] тохкаш йолча, цул совгӀа [[Этиология|этиологи]], [[патогенез]], клиника, [[диагностика|таллар]], [[дарба]], лазар хургхилар, е лазар хургдоацаш цӀийна ража лазар соцадар тохкаш йолча [[лорал]]а [[раздел|ралсах]] ''[[гематология|гематологи]]'' оал, [[цӀийоацарг]]аца дувзаденна хилча — ''[[онкогематология|онкогематологи]]''. Хьайбай цӀийна лазараши, уж дерзадари, уж хургдоацаш хьайбаш лорадар [[ветеринария|ветеринараша]] тохк. === ЦӀийна лазараш === {{Основная статья|Заболевания крови|Гемобластозы}} * [[Анемия|Анеми]] ({{lang-el|αναιμία}} — "цӀий кӀезигдалар) — дегӀа чу кхестача цӀийна чу [[гемоглобина]] [[концетрация|дукхал]] лохъяларца белгалйоала клиникан-гематологе [[синдром]]ий тоаба. Каст-каста гемоглобинаца цхьана [[эритроцит]]ий дукхал а лохалу (е ерригача эритроцитий объём). Кхы хӀама тӀа ца тохаш, «Анеми» яха термин йоалйича, кхы ер ма дий аьнна хьалаца белгала лазар хилац. Тайп-тайпарча патологе хьалий [[симптом]]ех симптом санна лархӀа еза из; * [[Гемолитическая анемия|Гемолизиса анеми]] — цӀийна эритроциташ йохаяр; === Патологические состояния === * [[Гиповолемия]] — патологическое уменьшение объёма циркулирующей крови; * [[Гиперволемия]] — патологическое увеличение объёма циркулирующей крови; * [[Обезвоживание организма|Эксикоз]] — сгущение крови в результате обезвоживания; * [[Гипокалиемия]] — низкое содержание ионов [[Калий|калия]] K<sup>+</sup> в плазме крови; * [[Гипонатриемия]] — низкое содержание ионов [[Натрий|натрия]] Na<sup>+</sup> в плазме крови; * [[Гипогликемия]] — низкое содержание [[Глюкоза|глюкозы]] в плазме крови; * [[Гиперлипидемия]] — повышенный уровень [[Липиды|липидов]] и/или [[Липопротеины|липопротеидов]] различной степени плотности в плазме крови человека; * [[Гидремия]] (разжижение, разведение) — увеличение объёма жидкой части крови при сохранении прежнего количества [[Клетки крови|форменных элементов крови]] и [[гемоглобин]]а. == Хьажа иштта == {{Родственные проекты |Тема = Кровь |Портал = |Викисловарь = кровь |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = |Проект = }} * [[Кровообращение]] * [[Кровотечение]] * [[Кровопотеря]] * [[Свёртывание крови|Свертывание крови]] * [[Кровеносные сосуды|Кровеносный сосуд]] * [[Лимфа]] == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{БРЭ|автор=[[Воробьёв, Андрей Иванович|А. И. Воробьёв]], А. Н. Смирнов|заглавие=Кровь|ссылка=https://bigenc.ru/biology/text/2114048|год=2010|том=16 : Крещение Господне — Ласточковые|страницы=86—88|ref=Воробьёв, Смирнов}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Кровь|[[Тарханов, Иван Романович|Тарханов И. Р.]], [[Книпович, Николай Михайлович|Книпович Н. М.]], [[Герценштейн, Григорий Маркович|Герценштейн Г. М.]]}} * ''Паршина Е.'' [http://zoj.kz/populiarnie/interesno/464-bezopasnaya-krov.html Безопасная кровь. Переливание крови]. // Газета «Эксперт здоровья». 11-03-2010 == ТӀатовжамаш == * [https://web.archive.org/web/20060703170109/http://www2.ufp.pt/~pedros/qfisio/blood.htm Кровь, тромбоциты, эритроциты, лейкоциты]{{ref-en}} * [http://www.donors.ru/page.php?id=6 Зарегистрироваться в качестве донора]{{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20111010032028/http://www.donors.ru/page.php?id=6 |date=2011-10-10 }} * [http://gridder.ru/technologies/uchenye-rabotajut-nad-sozdaniem-klonirovannoj-krovi/ Учёные работают над созданием клонированной крови]{{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20140517172253/http://gridder.ru/technologies/uchenye-rabotajut-nad-sozdaniem-klonirovannoj-krovi/ |date=2014-05-17 }} {{Внешние ссылки}} {{Органы и ткани, образующиеся из зародышевых листков}} {{Кровь}} {{Иммунная система}} {{Биологические ткани}} {{Трансфузиология}} {{Иммунитет}} [[ОагӀат:ЦӀий|ЦӀий]] [[ОагӀат:Биологе коачалаш]] r20l34h9fcn3ety99faymlny87hfje9 74417 74416 2026-05-29T12:01:43Z Коазой Рашид 1210 /* */ 74417 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bleeding finger.jpg|thumb|]] '''ЦӀий''' ''(да)'' — коача дӀа-хьа лелаш дола [[соединительная ткань|хотта кӀада]]. [[Орган (биология)|Маьже]] санна лоархӀаш да. Коачача гонахьенахи ([[плазма крови|плазмах]]) цу чу лелача [[клетки крови|цӀийна оагилгехи]] ([[Эритроциты|эритроциташ]], [[Лейкоциты|лейкоциташ]], [[тромбоциты|тромбоциташ]]) латташ да. [[Дог|Дего]] ше деттадаларца цӀий [[Кровеносные сосуды|дегӀа миашка]] гӀолла тувс, тӀаккха тӀехьа тӀа мел доагӀача цӀийно хьалха дӀадаха́чунна Ӏоткъам барца цӀий дегӀа чу цахаддаш [[кровообращение|кхестийт]]. [[Позвоночные|БукъатӀехк йолча]] [[дийнат]]ий цӀий [[красный цвет|цӀеча бесара]] хул [[эритроцит]]ашка [[кислород]] дӀа-хьа кхухьа [[гемоглобин]] я́лар бахьан долаш. Сага цӀий [[кислород]]ах дизза́ ([[артериальная кровь|артерешка]]) хилча, сийрда-цӀе хул из, нагахьа из е́це́, баьдегӀа хул. Цхьайолча [[Моллюски|хипаьшкийи]] [[членистоногие|членистоногийи]] цӀий (нийсагӀа аьлча [[гемолимфа]]) [[гемоцианин]] хилар бахьан долаш сийно́ да. == ЦӀийна белгалонаш == * ''Суспензе белгалонаш'' цӀийна белокий лоаттамга хьежжеи белокий фракций [[соотношение|юкъмоттигага]] хьежжеи хул (дукхагӀча даькъе [[альбумины|альбуминаш]] [[глобулины|глобулинаел]] дукхагӀа я). * ''Коллоидий белгалонаш'' плазма чу [[Белки|белокаш]] хиларца ювзаенна я. Белокашта хий чулаца магар бахьан долаш, цӀийна лоаттам коача бус. * ''Электролитий белгалонаш'' цӀийна плазме [[анион]]аши [[катион]]аши хиларца ювзаенна я. ЦӀийна электролитий белгалонаш [[Осмотическое давление|осмоса Ӏоткъамаца]] къоастаю. == ЦӀийна лоаттам == [[Файл:Packed cell volume diagram.svg|thumb|right|200px|[[Гематокрит]] (Ht, PCV): [[форменные элементы крови|цӀийна кепе элементаш]] — 46 %; [[плазма крови|плазма]] — 54 %]] {{См. также|Гематокрит}} Организма деррига цӀий шин даькӀе декъ: миашка долчохи, маьженашкеи кӀадашкеи долчохи. Лаьтта́ча цӀийна кхо тӀоа белгалбаккха йиш я: лакхера [[слой|тӀоа]] — [[плазма]], юкъербар (тайшача беса, биткъа) [[лейкоциты|лейкоцитаех]] латт, лохерабар (цӀе) — [[эритроциты|эритроцитех]]<ref>{{книга|автор=Кривов Ю. И., [[Торгунаков, Аркадий Петрович|Торгунаков А. П.]], [[Рудаев, Владимир Иванович|Рудаев В. И.]], [[Красильников, Геннадий Петрович|Красильников Г. П.]], Володин В. В.|заглавие=Переливание крови, её компонентов и препаратов|ответственный=Под ред. д.м.н. проф. А. П. Торгунакова|год=2007|место=Кемерово|издательство=[[КемГМА]]|ссылка=http://rucont.ru/file.ashx?guid=a881670e-225f-4bf3-a1ab-5b83cb7d180b|страницы=32}}</ref>. УнахцӀена долча кхийнача [[адам]]а цӀийна чу 50—60 % плазмас лоац, хӀаьта кепе элементаша 40—50 %. Дерригача цӀийна [[оахам]] кепе элементий оахамах йийкъачул тӀехьагӀа хьахулачох гемокрита таьрахь (хьадаьннад {{lang-grc|αἷμα}} — ''цӀий'', {{lang-grc2|κριτός}} — ''гойтам'' яхачох) е [[гематокрит]] оал. Гематокрита таьрахь проценташца белгалду, лоацдеш хилча «Ht» язду. Турбилга хьисапе долча пела чу цӀий чу а деттийя, хӀаьта цу пела а я ''гематокрит'' яха цӀи, [[центрифуга]] чу кхестийт цӀий, гематокрит гургйолаш. Цул тӀехьагӀа [[осадок|гӀоа]] хинна ӀокӀалайолхача цӀийна форменни элементаша ([[эритроциты|эритроциташа]], [[лейкоциты|лейкоциташа]], [[тромбоциты|тромбоциташа]]) дӀалоацача даькъага хьож. === Плазма === {{Основная статья|Плазма крови}} [[Плазма крови|ЦӀийна плазма]] (хьадаьннад {{lang-el|πλάσμα}} — «цхьа хьакъоастаденна, хьахинна хӀама» яхачох) — цӀийна коача дакъа. Шийна чу плазме хийи (90 % совгӀа) [[белокаши]], иштта кхыйола хӀамаши я. Плазмай керттера белокаш [[альбумины|альбуминаши]], [[глобулины|глобулинаши]] [[фибриноген]]и я. Органикай йоацача хӀамаша 2—3 % дӀалоац; царех я катионаши (Na<sup>+</sup>, K<sup>+</sup>, Mg<sup>2+</sup>, Ca<sup>2+</sup>) анионаши (HCO<sub>3</sub><sup>−</sup>, Cl<sup>−</sup>, PO<sub>4</sub><sup>3−</sup>, SO<sub>4</sub><sup>2−</sup>). ЦӀийна лоаттама чура органикай хӀамаш (9 % гаргга) акхарех екъ: * азот йоаллараш (белок, [[аминокислоты|аминокислоташ]], [[мочевина]], [[креатинин]], [[аммиак]], [[Пуриновый обмен|пуринийи]] пиримидинийи нуклеотидий хувцаяларгахьа хьахулар) * азот йоацараш ([[глюкоза]], хьаьна кислоташ, [[Пировиноградная кислота|пируват]], [[Молочная кислота|лактат]], [[липиды|фосфолипидаш]], триацилглицеролы, [[холестерин]]). Иштта цитоплазма чу [[газ]]аш а ([[кислород]], [[углекислый газ|кӀора миста газ]]), биологе хьинаре хӀамаш а ([[гормоны|гормонаш]], [[витамины|витаминаш]], [[ферменты|ферменташ]], [[Нейромедиатор|медиатораш]]) я. [[Гистология|Гистологека]] йиллача, плазма яхар коачача [[Соединительная ткань|хоттача кӀадан]] (цӀийна) [[Внеклеточный матрикс|оагилгашта юкъера хӀама]] я. === Форменни элементаш === [[Файл:Red White Blood cells.jpg|thumb|right|200px|Аьрдехьара аьттехьа: [[эритроцит]], [[тромбоцит]], [[лейкоцит]] (скан ю [[Электронный микроскоп|электронни микроскопи]])]] {{Керттера статья|ЦӀийна оагилгаш}} Кхийнача адамий цӀийна 40-50 % кепе элементаша дӀалоац, плазмас — 50—60 %. Кепе хьамилгаех ''эритроциташи'', ''тромбоциташи'', ''лейкоциташи'' я: * [[Эритроциташ]] (''цӀецара цӀе хьамилгаш'') — кепе элементех эггара дукхагӀа я. Кхийнача эритроциташка [[Клеточное ядро|тӀум]] яц, чусаттача Ӏоакъий хьисапе я. 120 дийнахьа лел, тӀаккха [[дийхк]]а чуи, [[Селезёнка|Ӏинжарилга]] чуи йохаю уж организмо. Эритроциташка шийгахьа аьшк дола белок я — [[гемоглобин]]. Цо эритроцитий керттера болх Ӏалашбу — газаш дӀа-хьа кхахьар, эггара хьалхагӀа — [[кислород]]. ЦӀийна бос гемоглобин бахьан долаш ба цӀе лесташ. [[лёгкие|Паьхкашка]] гемоглобин кислородаца хотта а яле, цунах сийрда-цӀеча бесара ''[[Гемоглобин|оксигемоглобин]]'' хьахул. КӀадашка оксигемоглобино ший кислород дӀалу, тӀаккха цунах ше хинна гемоглобин хьахул, из бахьан долаш цӀий баьдлу. Кислородал совгӀа [[Гемоглобин|карбогемоглобин]] хилча кӀадашкара [[паьхкаш]]ка [[Диоксид углерода|кӀора миста газ]] кхухьа гемоглобино. [[Файл:Blood3.ogv|thumb|200px|Басардинза дола хӀанз мара хьаийца доаца адамий дийна цӀий. Шинна оагӀорахьара чусатта йола эритроциташи ах чакхсадоагӀа лейкоциташи я микроскопа кӀала гуш, фазай контраст]] * [[Тромбоциты|Тромбоциташ]] (''цӀийна пластинкаш'') яхараш [[Клеточная мембрана|оагилга пордос]] доазув теха йола [[мегакариоциты|мегакариоциташ]] оалаш йолча [[Костный мозг|тӀехкий тӀума]] геттара йоккхийча оагилгий [[цитоплазма]]н доакъош да. ЦӀийна плазман белокаца (хьокхама, [[фибриноген]]аца) цхьана тромбоциташа цӀий [[свертываемость крови|доттадалар]]] Ӏалашду, [[чов]] яьча [[Кровеносные сосуды|миа чура]] [[Кровотечение|цӀий ахар]] соца а деш, организм [[кровопотеря|цӀий доврах]] лоръю цар. * [[Лейкоциты|Лейкоциташ]] (''цӀийна кӀай оагилгаш'') организма [[Иммунная система|иммунни ража]] дакъа да. [[Кровеносные сосуды|ЦӀийна хьоарсамах]] а даьнна [[Ткань (биология)|кӀадех]] кхе́та аьттув ба цар. Лейкоцитий керттера функци [[Микроорганизмы|хийрача фусехи]] хоттамехи дегӀ [[Иммунный ответ|лорадар]] я. [[Иммунный ответ|Иммуннича реакцешка]] да́къа лоац цар [[T-лимфоциты|Т-оагилгаш]] хьаярца, хӀаьта царна шоашта [[вирусы|вирусаши]] тайп-тайпара зе́не [[Вещество|хӀамаш]] йовзалу. Цул совнагӀа, [[B-лимфоциты|В-оагилгаш]] а я царех, [[антитела|антидегӀамаши]], [[макрофаги|макрофагаши]] хьаеш йола, тӀаккха цара Т-лимфоциташта яйза йола хӀамаш хӀалакью. ЛерттӀача хьа́ле́ цӀийна чу [[Лейкоциты|лейкоциташ]] кхыча [[Клетки крови|форменнича элементел]] дукхагӀа я. ЦӀий яхар сиха кердадувлача кӀадех лоархӀ. ЦӀийна форменнича элементий [[регенерация|регенераци]] къаенна оагилгаш дӀа а йоахаш, [[Кроветворные органы|цӀий хьадеча маьженаша]] кердаяраш хьакхолларца Ӏалашъю. Цу маьженех керттеръяр сага а [[млекопитающие|дакхача дийнатий]] а [[костный мозг|тӀехкий тӀум]] я. Сага цӀе е цӀий кхолла тӀехка тӀум дукхагӀча даькъе [[Таз (анатомия)|хаьнт]]Ӏехкаш чуи йӀаьхача турба тӀехкаш чуи йоалл. ЦӀийна керттера фильтр [[селезёнка|Ӏинжарилг]] да (цӀе пульпа), иштта цун иммунитета доал а ду (кӀай пульпа). == Физикани коллоидийи химега цӀий диллача == Коллоидий химега диллача цӀий яхар ахдисперсни раж я — плазма чурча эритроцитий [[суспензия|суспензи]] (эритроциташ аййенна лела белокаша [[коллоидный раствор|коллоида маркхал]] хьабу, [[мочевина]], [[глюкоза]] иштта кхыйолча [[органические вещества|органикай хӀамаехи]] тухехи бакъйола маркхал хьахул). Цудухьа физикан химе [[закон|оттамаш]] хьа а лаьца цӀийга хьежача, [[Скорость оседания эритроцитов|эритроциташ гӀоа санна ӀотаӀар]] суспензи ӀотаӀар санна да. Эшам боаца цӀий лерттӀача гематокрите хилча [[ньютоновская жидкость|ньютона коачал]] хилац, цхьабакъда феца бувзам ца беча плазмах ньютона коачал ала йиш я. == Дукхал == === Лоаттам === * '''Белок''' — 7—8 % (плазма чу): ** мордза альбумин — 4 %, ** мордза глобулин — 2,8 %, ** фибриноген — 0,4 %; * '''Минералаш йола тухаш''' — 0,9—0,95 %; * '''Глюкоза''' — 3,6—5,55 ммоль/л (пхаьний плазма [[феттал|фетта]] волаш, IDF, 2011). * Гемоглобина да́къа: ** маӀача наьха — 7,7—8,1 ммоль/л Салийна 78—82 ед. , ** кхалнаьха — 7,0—7,4 ммоль/л Салийна 70—75 ед. ; * ЦӀийна 1 мм³ чура эритроцитий дукхал: ** маӀача наьха — 4 500 000—5 000 000, ** кхалнаьха — 4 000 000—4 500 000; * ЦӀийна 1 мм³ чура тромбоцитий дукхал — 180000—320000 гарга;{{sfn|Воробьёв, Смирнов|2010|с=86—88|name=GRE}} * ЦӀийна 1 мм³ чура лейкоцитий дукхал — 6000—9000 гарга;<ref name="GRE"/> ** сегмент-тӀуман — 50—70 %, ** лимфоциташ — 20—40 %, ** моноциташ — 2—10 %, ** гӏаджилг-тӀуман — 1—5 %, ** эозинофилаш — 2—4 %, ** базофилаш — 0—1 %, ** метамиелоциташ — 0—1 %. === Гойтамаш === * Плазман осмоса Ӏоткъам — 7,5 атм гаргга; * Плазман онкоса Ӏоткъам — рт. бӀ. 25—30 мм; * ЦӀийна [[плотность|айхе]] — 1,050—1,060 г/см³;<ref name="GRE"/> * [[Скорость оседания эритроцитов|Эритроциташ ӀотаӀара сухал]]: ** маӀача наьх — 1—10 мм/с, ** кхалнаьх — 2—15 мм/с (бера болчара 45 мм/с). == Функцеш == [[Замкнутая кровеносная система|Къайла йолча]] [[дега-миай раж|миай система]] чу [[циркуляция крови|цахаддаш кхест]] цӀий, тайп-тайпара хьашташ кхоачашдеш: * '''Транспорта''' — цӀий лелар; укхаза кхы а функцеш белгалйоах: ** Садахара — кислород [[лёгкие|пехкашкара]] кӀадашка кхахьари, [[углекислый газ|кӀора миста газ]] кӀадашкара пехкашка кхахьари ** Кхабара (трофикай) — [[питательные вещества|кхачан хӀамаш]] [[Ткань (биология)|кӀадий]] оагилгашка кхухь ** Экскреторни (дӀаараяхийтара) — эшаш йоаца [[Метаболиты|хӀамаш хувцаялара продукташ]] организма чура [[Экскреция|дӀаарайоахаргйолаш]] пехкашкеи [[Почка (анатомия)|жамарашкеи]] кхахьар ** Терморегуляце — [[Температура тела|дегӀа температура]] доалдуц ** Регуляце — тайп-тайпара йола маьженаши ражаши хувтт, [[Гормоны|гормонаш]] дӀа-хьа кхухьаш. * '''Лорадара''' — хийрача агентех оагилгайи гуморальнии лорадар Ӏалашдар * '''Гомеостаза''' — [[гомеостаз]] лоаттаяр * '''Механически''' — цӀий чуда́р бахьан долаш маьженашта [[Тургор тканей|тургор ялар]] == ЦӀийна тоабаш == {{Основная статья|ЦӀийна тоабаш}} Эритроцитий цхьайола антигений белгалонаш хиларга хьежжа беррига нах ше-шоай цӀийна тоабах бекъ. Саг ше валлалца, ше Ӏоваьча хана хиннача цӀийна тоабаца вах. Эггара чӀоагӀагӀа лоадам болаш да цӀий «AB0» яхача системах йиъ тоабах декъари «[[резус-фактор]]ах» шин тоабахи декъари. [[гемотрансфузия|ЦӀий дӀа-хьа дувттача]] хана цу тоабашка хьежжа цӀий вӀашкадоагӀе хьежаш лораде деза чӀоагӀа. I цӀийна тоаба йола нах моллагӀчоа [[Донорство крови|цӀий дӀадала]] йиш йолаш ба, хӀаьта IV тоаба йолчарна [[реципиент|моллагӀа цӀий чудувтта йиш я]]. Кердача цӀий дӀа-хьа дувттара ражо хьаяхачох, цӀий ше мо цӀийна тоаба йолча сага́и, ше мо цӀийна тоаба йолча сагагареи мара дувтта йиш йолаш дац. Хьоахаяча тоабел совгӀа кхы а я цӀийна тоабаш, хӀаьта цар лоадам ишта боккха бац. Даь-наьн цӀийна тоабаш ховш хилча, берий малагӀа тоаба хургья ха йиш я, ишта берий тоабага хьежжв даь-наьн малагӀв хила мегаш я а хоалу. Агглютининаши (антидегӀамаш) агглютиногенаши (антигенаш) хилар хьагойта улг: {| class="wikitable" !Группа крови !Агглютининаш (антидегӀамаш) !Агглютиногенаш (антигенаш) |- |I (O) |α, β |яц |- |II (A) |β |A |- |III (B) |α |B |- |IV (AB) |яц |A, B |} == ЦӀийна лазараш == {{Основная статья|Гематология}} ЦӀийи [[органы кроветворения|цӀий кхоллара маьженаши]] тохкаш йолча, цул совгӀа [[Этиология|этиологи]], [[патогенез]], клиника, [[диагностика|таллар]], [[дарба]], лазар хургхилар, е лазар хургдоацаш цӀийна ража лазар соцадар тохкаш йолча [[лорал]]а [[раздел|ралсах]] ''[[гематология|гематологи]]'' оал, [[цӀийоацарг]]аца дувзаденна хилча — ''[[онкогематология|онкогематологи]]''. Хьайбай цӀийна лазараши, уж дерзадари, уж хургдоацаш хьайбаш лорадар [[ветеринария|ветеринараша]] тохк. === ЦӀийна лазараш === {{Основная статья|Заболевания крови|Гемобластозы}} * [[Анемия|Анеми]] ({{lang-el|αναιμία}} — "цӀий кӀезигдалар) — дегӀа чу кхестача цӀийна чу [[гемоглобина]] [[концетрация|дукхал]] лохъяларца белгалйоала клиникан-гематологе [[синдром]]ий тоаба. Каст-каста гемоглобинаца цхьана [[эритроцит]]ий дукхал а лохалу (е ерригача эритроцитий объём). Кхы хӀама тӀа ца тохаш, «Анеми» яха термин йоалйича, кхы ер ма дий аьнна хьалаца белгала лазар хилац. Тайп-тайпарча патологе хьалий [[симптом]]ех симптом санна лархӀа еза из; * [[Гемолитическая анемия|Гемолизиса анеми]] — цӀийна эритроциташ йохаяр; === Патологические состояния === * [[Гиповолемия]] — патологическое уменьшение объёма циркулирующей крови; * [[Гиперволемия]] — патологическое увеличение объёма циркулирующей крови; * [[Обезвоживание организма|Эксикоз]] — сгущение крови в результате обезвоживания; * [[Гипокалиемия]] — низкое содержание ионов [[Калий|калия]] K<sup>+</sup> в плазме крови; * [[Гипонатриемия]] — низкое содержание ионов [[Натрий|натрия]] Na<sup>+</sup> в плазме крови; * [[Гипогликемия]] — низкое содержание [[Глюкоза|глюкозы]] в плазме крови; * [[Гиперлипидемия]] — повышенный уровень [[Липиды|липидов]] и/или [[Липопротеины|липопротеидов]] различной степени плотности в плазме крови человека; * [[Гидремия]] (разжижение, разведение) — увеличение объёма жидкой части крови при сохранении прежнего количества [[Клетки крови|форменных элементов крови]] и [[гемоглобин]]а. == Хьажа иштта == {{Родственные проекты |Тема = Кровь |Портал = |Викисловарь = кровь |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = |Проект = }} * [[Кровообращение]] * [[Кровотечение]] * [[Кровопотеря]] * [[Свёртывание крови|Свертывание крови]] * [[Кровеносные сосуды|Кровеносный сосуд]] * [[Лимфа]] == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{БРЭ|автор=[[Воробьёв, Андрей Иванович|А. И. Воробьёв]], А. Н. Смирнов|заглавие=Кровь|ссылка=https://bigenc.ru/biology/text/2114048|год=2010|том=16 : Крещение Господне — Ласточковые|страницы=86—88|ref=Воробьёв, Смирнов}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Кровь|[[Тарханов, Иван Романович|Тарханов И. Р.]], [[Книпович, Николай Михайлович|Книпович Н. М.]], [[Герценштейн, Григорий Маркович|Герценштейн Г. М.]]}} * ''Паршина Е.'' [http://zoj.kz/populiarnie/interesno/464-bezopasnaya-krov.html Безопасная кровь. Переливание крови]. // Газета «Эксперт здоровья». 11-03-2010 == ТӀатовжамаш == * [https://web.archive.org/web/20060703170109/http://www2.ufp.pt/~pedros/qfisio/blood.htm Кровь, тромбоциты, эритроциты, лейкоциты]{{ref-en}} * [http://www.donors.ru/page.php?id=6 Зарегистрироваться в качестве донора]{{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20111010032028/http://www.donors.ru/page.php?id=6 |date=2011-10-10 }} * [http://gridder.ru/technologies/uchenye-rabotajut-nad-sozdaniem-klonirovannoj-krovi/ Учёные работают над созданием клонированной крови]{{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20140517172253/http://gridder.ru/technologies/uchenye-rabotajut-nad-sozdaniem-klonirovannoj-krovi/ |date=2014-05-17 }} {{Внешние ссылки}} {{Органы и ткани, образующиеся из зародышевых листков}} {{Кровь}} {{Иммунная система}} {{Биологические ткани}} {{Трансфузиология}} {{Иммунитет}} [[ОагӀат:ЦӀий|ЦӀий]] [[ОагӀат:Биологе коачалаш]] sxh7709182mblod9dn953nr4lqm7nrd Хзан ӏор 0 18731 74418 2026-05-29T16:35:18Z Toymine 5604 Создано переводом вводного раздела страницы [[:ru:Special:Redirect/revision/100396767|Хзанор]] 74418 wikitext text/x-wiki {{Дода хий | Название = Хзан ӏор | Национальное название = av/ Хзан гӏор | Изображение = | Подпись изображения = | Длина = 39 | Площадь водосбора = 712 | Бассейн = Жӏай Койсу/Сулак (река)/Къаспий форд | Расход воды = | Место измерения = | Исток = | Местоположение истока = | Высота истока = | Координаты истока = 42.1557/46.0053 | Устье = Жӏай Койсу | Местоположение устья = | Высота устья = | Координаты устья = 42.1855/46.3458 | Уклон реки = | Страна = Эрсече | Регион = Даьгӏасте | Район = Цӏунтӏой шахьар/Тлаьратӏай шахьар }}'''Хзан ӏор'''<ref name="K-38-69">{{карта|K-38-69}}</ref> — из [[ДаьгӀасте|ДаьгӀастен]] [[Цӏунтӏой шахьар|Цӏунтӏой]] а [[Тляратинский район|Тлаьратӏой]] а шахьарашка дода хий да. Цун дӏоахал 39 км я<ref name="ГВР">{{ГВР|173758|Хзан-ор}}</ref>. бассейна боарам — 712 км²<ref name="ГВР" />. Из Кайдай яха лоаматӏа дувла лу<ref name="K-38-69">{{карта|K-38-69}}</ref>. Малхбоале оагӀоргахьа, лоамашкара аречу , дийхк-дакхий хьун юкъе дода<ref name="K-38-69" />. Цун даьрже 119 км [[Аварское Койсу|Жӏай Койсун]] (Джурмута) аьрда берда доала<ref name="ГВР">{{ГВР|173758|Хзан-ор}}</ref>. Цу хийтӏа [[Бежта|Бежкӏа]], [[Тлядал|Тлаьдал]], [[Чадаколоб|Чӏадаколоб]], [[Чодода|Чӏодода]]<ref name="K-38-69">{{карта|K-38-69}}</ref> яха юрташ латта. h2rdn0ys2nrnbtrn8kui4h7hy1yyewy 74419 74418 2026-05-29T16:36:03Z Toymine 5604 /* */ 74419 wikitext text/x-wiki {{Дода хий | Название = Хзан ӏор | Национальное название = av/ Хзан гӏор | Изображение = | Подпись изображения = | Длина = 39 | Площадь водосбора = 712 | Бассейн = Жӏай Койсу/Сулак (река)/Къаспий форд | Расход воды = | Место измерения = | Исток = | Местоположение истока = | Высота истока = | Координаты истока = 42.1557/46.0053 | Устье = Жӏай Койсу | Местоположение устья = | Высота устья = | Координаты устья = 42.1855/46.3458 | Уклон реки = | Страна = Эрсече | Регион = Даьгӏасте | Район = Цӏунтӏой шахьар/Тлаьратӏай шахьар }}'''Хзан ӏор'''<ref name="K-38-69">{{карта|K-38-69}}</ref> — из [[ДаьгӀасте|ДаьгӀастен]] [[Цӏунтӏой шахьар|Цӏунтӏой]] а [[Тляратинский район|Тлаьратӏой]] а шахьарашка дода хий да. Цун дӏоахал 39 км я<ref name="ГВР">{{ГВР|173758|Хзан-ор}}</ref>. бассейна боарам — 712 км²<ref name="ГВР" />. Из Кайдай яха лоаматӏа дувла лу<ref name="K-38-69">{{карта|K-38-69}}</ref>. Малхбоале оагӀоргахьа, лоамашкара аречу , дийхк-дакхий хьун юкъе дода<ref name="K-38-69" />. Цун даьрже 119 км [[Аварское Койсу|Жӏай Койсун]] (Джурмута) аьрда берда доала<ref name="ГВР">{{ГВР|173758|Хзан-ор}}</ref>. Цу хийтӏа [[Бежта|Бежкӏа]], [[Тлядал|Тлаьдал]], [[Чадаколоб|Чӏадаколоб]], [[Чодода|Чӏодода]]<ref name="K-38-69">{{карта|K-38-69}}</ref> яха юрташ латта. == Ссылкаш == aldtctlln06aczc3a8go5awsrquxt2z Ло:Potd/2026-05-30 10 18732 74420 2026-05-29T18:44:13Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Dr Abraham Verghese in 2023 06.jpg» 74420 wikitext text/x-wiki Dr Abraham Verghese in 2023 06.jpg ilt3s2jutvtpficmtqkil1u47vu0vka Ло:Motd/2026-05-30 10 18733 74421 2026-05-29T19:21:40Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Majuro Lagoon Part 1 Papa Mau And Makali`i Arrive In Majuro Lagoon.webm» 74421 wikitext text/x-wiki Majuro Lagoon Part 1 Papa Mau And Makali`i Arrive In Majuro Lagoon.webm 10xboh8x6i98l1xhuabsiam2vylrg27 Ло:Potd/2026-05-31 10 18734 74422 2026-05-30T06:05:13Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Trinité Grandes Heures Anne de Bretagne.jpg» 74422 wikitext text/x-wiki Trinité Grandes Heures Anne de Bretagne.jpg m77i908vck2xwizdrrg0xooy3uzbzxc Ло:Motd/2026-05-31 10 18735 74423 2026-05-30T06:09:01Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Okeanos Explorer PR and USVI Dive 8- Psychedelic Medusa-NOAA-1280x720.webm» 74423 wikitext text/x-wiki Okeanos Explorer PR and USVI Dive 8- Psychedelic Medusa-NOAA-1280x720.webm ke4iv84fisy6pk1po8twsorn7i8uqpo