Википеди inhwiki https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B0%D0%B3%D3%80%D1%83%D0%B2 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Медиа Гӏулакха Ювцар Доакъашхо Доакъашхочун дувцар Википеди Википеди ювцар Файл Файл ювцар MediaWiki MediaWiki ювцар Ло Ло бувцар Новкъостал Новкъостал дувцар ОагӀат ОагӀат ювцар Моартал Моарталах къамаьл TimedText TimedText talk Модуль Модуль ювцар Event Event talk Шира Мисаре 0 10684 74921 58040 2026-07-26T05:35:00Z InternetArchiveBot 2350 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 74921 wikitext text/x-wiki {{Цивилизация Древнего мира |Географический регион = ГӀинбухен-Малхбоалехьара Африка |Название = Шира Мисаре |Иллюстрирование = Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg |Подпись к иллюстрации = [[Пирамида Хефрена|Хефрена пирамидеи]] [[Большой Сфинкс|Йоккха Сфинкси]] я<br> [[Мемфис (Древний Египет)|''Инбу-хедж'']] яхача некропола тӀа ({{lang-grc|}}Мемфис, хӀанзара [[Гиза]]) |Другие названия = Та-кемет, Та-мери, Та-уи, Кеми |Экзотопонимы = Мицраим, Мудраия, Миср, Маср |Время = {{s|сер. [[IV тысячелетие до н. э.|4 эзара шу вай з. хь.]] — [[IV]]-[[VII|VII бӀ. вай з. хь.]]}} |Периодизация = [[Додинастический период (Древний Египет)|Династеш ялалехьа хинна Мисаре]] {{s|([[Доисторический Египет|тархьарал хьалхагӀарча мура]] юкъе а йоагӀаш)}}<br>— [[Династический период|Династеш йола Мисаре]] ([[Раннее царство|РЦ]], [[Древнее царство (Древний Египет)|СТЦ]], [[Первый переходный период|ППП]], [[Среднее царство|СЦ]], [[Второй переходный период|ВПП]], [[Новое царство|НЦ]], [[Третий переходный период|ТПП]], [[Поздний период (Древний Египет)|ТӀехьара мур]])<br>— [[Эллинистический Египет|Эллиной Мисаре]]<br>— [[Римский Египет|Рума Мисаре]]<br>— [[Византийский Египет|ВезантӀера Мисаре]] (тӀехьара античность/хьалхара юкъера бӀаьшераш) |Локализация = ГӀинбухен-Малхбоалехьара Африка |Колыбель = [[Мисаре]], алхха [[Нил|Нилхин]] йистегӀолла хинна мухафазаши [[Файюмский оазис|Файюм]] яха оазиси |Макс. границы = [[Нубия|Нубехье]], [[Синайский полуостров|Синай]], [[Киренаика]], [[Левант]] |Население = протомисархой, мисархой, [[копты|копташ]] |Осн. этногенез = [[кушиты|кушиташ]], [[ливийцы (древние)|ливийцаш]], [[семиты|семиташ]], [[эллины|янеш]]-македонхой |Прочее население = [[гиксосы|гиксосаш]], [[евреи|жугтий]], [[финикийцы|финикийцаш]], [[Иония|янеш]], [[Кария|карийцаш]] |Язык = [[египетский язык|мисархой мотт]] |Письменность = [[египетское письмо|мисарера йоазув]] ([[Египетские иероглифы|иероглифика]], [[иератика]], [[демотика]]) |Религия = [[Религия Древнего Египта|Ширача Мисарен ди]] |Карта региона = |Государства = }} '''Шира Мисаре''' ({{lang-ru|Дре́вний Еги́пет}}; «Египет» яха дош хьадаьннад → {{Lang-grc|Αἴγυπτος}} е {{Lang-la|Aegyptus}} яхачох) — [[Африка]]н гӀинбухен-малхбоалехьа [[Нил|Нилхий]] лохахьа додача гӀолла хиннача [[Древний мир|Ширача дунен]] геттара лоадаме йолча [[цивилизаци|цивилизацен]] [[тархьар]]а региона а [[Культура Древнего Египта|цун культуран]] а цӀи. Ширача мисархоша шоаш шоай [[мата]]х '''Та-Кемет''' оалаш хиннад<ref name=":14">{{Книга|автор=[[Фингарет, Самуэлла Иосифовна|С. И. Фингарет]]|год=1970|страниц=72|издательство=Аврора|заглавие=Искусство Древнего Египта в собрании Эрмитажа|ответственный=Государственный Эрмитаж|издание=|место=Л.|страницы=19|isbn=}}</ref><ref name=":15">{{Книга|автор=[[Магидович, Иосиф Петрович|И. П. Магидович]], [[Магидович, Вадим Иосифович|В. И. Магидович]], [[Преображенский, Владимир Сергеевич|В. С. Преображенский]]|год=1982|страниц=292|издательство=Просвещение|заглавие=Очерки по истории географических открытий: издание в пяти томах|ответственный=|издание=|место=М.|страницы=13|isbn=}}</ref> ([[Транслитерация египетских текстов|транслит.]] {{Lang-egy|tꜣ-kmt}}), '''Та-мери''' ({{Lang-egy2|tꜣ-mrj}}), '''Та-уи''' ({{Lang-egy2|tꜣwj}}); хӀаьта копташ — '''Ке́ми''' яхад ({{lang-cop|Ⲭⲏⲙⲓ}}). == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == ТӀатовжамаш == * [http://konan.3dn.ru/ История ДРЕВНЕГО МИРА] * [http://www.cesras.ru/ Центр египтологических исследований РАН] * [http://ru-egypt.com/ Религия, история и культура Древнего Египта] {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20090309180840/http://ru-egypt.com/ |date=2009-03-09 }} [[Category:Шира Мисаре| ]] [[Category:Лаьттан Юкъера фордйистен тархьар]] a7wuqc7zu13cvssue4ik476g3uhv94c Тутайнаькъан Идриса Аьсет 0 16315 74917 74157 2026-07-25T12:34:58Z InternetArchiveBot 2350 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 74917 wikitext text/x-wiki {{Цхьа тайпан цӀи яраш|Тутайнаькъан}} {{Военный деятель |изображение = |звание = {{СССР, Майор}} |место рождение = {{МР|Наьсар-Керте}}, [[Тийрка область]], [[Россе импери]] |место смерти = {{МС|Колодно|Колодно тӀа}}, [[Тернопольская область|Тернопола область]], [[Украинская Советская Социалистическая Республика|УССР]], [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР]] |род войск = [[Файл:Medical1936 units emb n9620.gif|25px|Медицинская служба|link=Главное военно-медицинское управление Министерства обороны Российской Федерации]] [[Главное военно-медицинское управление Министерства обороны Российской Федерации|тӀема лорий гӀулакх]] |принадлежность = {{Флагификация|СССР}} |награды = }} '''Тута́йнаькъан Идри́са Аьсет''' ({{lang-ru|Тутаева Асият Идрисовна}}) — советий хана болх баь гӀалгӀай лор, [[лорий Ӏилмай кандидат]], тӀема лорий гӀулакха майор. Кхелхай 1944-ча шера. == Биографи == === Дешар === Тутайнаькъан Аьсет яьй [[1905 шу|1905-ча шера]] (е 1902-ча шера) [[ардара бетта 14]]-ча дийнахьа [[Наьсар-Керте]]. Тутайнаькъан ЦӀунточун Идрисеи [[Байсара БӀунхо]]чун йоӀ йолча Дибайи йоӀ хиннай из. Аьсета юкъера дешар дийшад [[Буро]] тӀа, цул тӀехьагӀа [[1924]]—[[1929]] шерашка [[Ростов-на-Дону]]. Лакхера дешар йистедаьккхачул тӀехьагӀа, 1929-ча шера из лора́ балха эттай [[ГӀалме шахьар]]е уллача [[Ахки-Юрт]]а. Цигара болх бе дӀахьожаяь хиннай из [[Мочкъий-Юрт]]{{sfn|Память народа}}{{sfn|Зараханаькъан З.|2016}}. Из доал деш хиннай амбулаторен кара долча доазон тӀа. [[1932]]-ча шера Аьсет деша эттай 1-ча [[Ленинград]]а лорий института аспирантуре. Аьсета хержа́р хиннай [[эпидемиологи|эпидемиологе]] кафедра. [[1936]]-ча шера Аьсетах хиннай лорий Ӏилмай кандидат. Цун болх бар дӀа-хьа да́ржача лазарашта хетабаь. Нохч-ГӀалгӀай лорашта юкъе хьалхара Ӏилманхо хиннай из, цо язбаь ба 11 Ӏилман болх{{sfn|Ingusheria.org|2008}}. Доктора диссертаци язъе йолаяьй [[Сийлахьа-Боккха Даймехка тӀом]] болабеннача хана. Из болх чакхбаккханза бисаб. === ТӀема тӀа да́къа лацар === [[1941 шу|1941-ча шера]] [[аьтинга бетта 23]]-ча дийнахьа Аьсета тӀема юкъе да́къа ла́ца тӀахьийхай. Цо болх баьб Ленинград-КӀалеи, Воронежерчеи, цхьоалагӀча Украинерчеи фронташкеи лор йолаш. БӀун-арарча дӀа-юха кхувлача ({{lang-ru|передвижной}}) госпитала бактериологен лабораторе кулгалхо хиннай Аьсет. [[1943 шу|1943-ча шера]] цунна яннай лорий бӀула майора цӀи ({{lang-ru|Майор медицинской службы}}). [[1944 шу|1944-ча шера]] [[ардара бетта 24]]-ча дийнахьа № 1107 йола госпитала машин Вишневски шахьаре Колодно яхача юрта йисте дӀалаьцай немцаша (кхыча хоамаша яхачох, ОУН (Украинерча националисташа) зуламхоша). Тутайнаькъан Аьсет а цунца хинна новкъостий а, Ӏазап такхийтачул тӀехьагӀа, боабаьб. === Дагалоацам === Тутайнаькъан Аьсета цӀерагӀа урам а ба, цул совгӀа [[Тутайнаькъан Идриса Аьсета цӀерагӀа йола Наьсарера лорий колледж|Наьсарера лорий колледж]] а я. Аьсета цӀи хьоахаяьй [[Петербург]]ерча лорий институтерча Сийлахьа дагалоацама улга тӀа. == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == ТӀатовжамаш == * [http://pravitelstvori.ru/news/detail.php?ID=4519 Подвиг горянки] * {{Cite web |url = https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_zahoronenie83932187/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%A2%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0&first_name=%D0%90%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%82&middle_name=%D0%98%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0&group=all&types=pamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp&page=1 |title = Тутаева Асият Адрисовна |publisher = pamyat-naroda.ru |accessdate = 2019-03-03 |archive-date = 2019-03-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190306043724/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_zahoronenie83932187/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%A2%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0&first_name=%D0%90%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%82&middle_name=%D0%98%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0&group=all&types=pamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp&page=1 |deadlink = no |ref = Память народа }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20190306043724/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_zahoronenie83932187/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%A2%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0&first_name=%D0%90%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%82&middle_name=%D0%98%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0&group=all&types=pamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp&page=1 |date=2019-03-06 }} * {{Cite web |url = http://www.memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2008/05/m135116.htm |title = Асият Тутаева — мужественная дочь Ингушетии |access-date = 2016-10-16 |archive-date = 2009-08-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090802153734/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2008/05/m135116.htm |deadlink = no |ref = [[Ingushetia.org]] }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20090802153734/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2008/05/m135116.htm |date=2009-08-02 }} * {{статья | автор = [[Зараханаькъан Зайнап]] | заглавие = Тутайнаькъан Аьсети Нинаи — тайпан а, къаман а, мехка а сий да | оригинал = Асият и Нина Тутаевы — гордость фамилии, народа и страны | ссылка = https://old.gazetaingush.ru/asiyat-i-nina-tutaevy-gordost-familii-naroda-i-strany/ | язык = inh | издание = [[ГӀалгӀайче (газет)|ГӀалгӀайче]] | тип = газет | год = 2016 | месяц = 04 | число = 11 | номер = | страницы = | doi = | issn = | ref = Зараханаькъан З. }} == Литература == * {{книга |автор = [[Гешаев, Муса Баутдинович|Муса Гешаев]] |заглавие = Знаменитые ингуши |место = [[Турин]] |издательство = STIG |год = 2003 |том = 1 |страниц = 620 |страницы = 162—164 |тираж = 2000 |ref = Гешаев }} [[ОагӀат:СССР тӀема лораш]] [[ОагӀат:ГӀалгӀайчен Ӏилман болхлой]] [[ОагӀат:Сийлахьа-Боккхача даьймехка тӀем тӀара кхалнах]] 5hiioequpm7jiyqs7xg96si6k40i020 Оарцхой 0 16603 74918 74217 2026-07-25T13:54:05Z BlueWave04 5472 74918 wikitext text/x-wiki {{тувла ма бе |Оарстхой|оарстхошца а|[[гӀалгӀай|гӀалгӀаштеи]] [[нохчий|нохчаштеи]] юкъерча [[юкъарло]]нца |орхустой|орхустошца а|[[Нартский эпос|Наьртий эпоса]] персонажашца }} '''Оарцхой''' — [[гӀалгӀай]] [[тайпа]] да. [[Аьрзи (кхала)|Аьрзера]] хьабайнаб уж. Цу кхаьла цӀерах хьахиннай тайпан цӀи а: ''Аьрзи'' + ''хой'' → ''Оар'''з'''хой'' → ''Оар'''ц'''хой''. Оарцхой тайпо чулоаца наькъаш ераш да:{{ref+|Лохе хьадоаладаьча улга тӀара хоам дукхагӀча даькъе [[Дахкилганаькъан Элберда Шукри|Дахкилганаькъан Шукреннеи]]{{sfn|Дахкильгов|1991}} [[Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук|ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама института]] болхлоша оттадаьча «Ономастикон Ингушетии» яхача кинижка́и{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021}} тӀатовжаш язбаь ба.|group=К.}}: {| class="wikitable" style="width:65%; text-align:top;" |- style="background: #3A8F3C; text-align:center" |<span style="color:#FFFFFF">'''Яндиевы'''<br>''[[Янданаькъан]]''</span> | <span style="color:#FFFFFF">'''Алдагановы'''<br>''ӀалдагӀанаькъан''</span> | <span style="color:#FFFFFF">'''Буражевы, Буружевы, Буржаевы, Буржоевы'''<br>''Буражанаькъан''</span> | <span style="color:#FFFFFF">'''Гиреевы'''<br>''Гиренаькъан''</span> | <span style="color:#FFFFFF">'''Итаровы'''<br>''Итаранаькъан''</span> | <span style="color:#FFFFFF">'''Мамиловы'''<br>''Мамилганаькъан''</span> |- style="vertical-align:top; text-align:center" |↓<br>Эрсельговы<br>Сурхоевы<br>Чекиевы | || ||↓<br>Кошеловы ||↓<br>Евкуровы<br>(''Евкуранаькъан'') || |} == Белгалдаккхар == ;Комментареш {{белгалдаккхар|group=К.}} ;Хьасташ {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{книга |автор = Харадзе Р. Л., Робакидзе А. И. |часть = К вопросу о нахской этнонимике |ссылка = https://m.vk.com/wall-33833481_4055 |заглавие = Кавказский этнографический сборник |язык = ru |ответственный = Под отв. ред. А. И. Робакидзе; [[Академия наук Грузинской ССР]] |место = Тбилиси |издательство = Мецниереба |год = 1968 |том = 2: Очерки этнографии Горной Ингушетии |страницы = 12—40 |страниц = 272 |тираж = 2000 |ref = Харадзе, Робакидзе }} * {{публикация|книга | автор = | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/sulejmanov-a-s-toponimiya-checheno-ingushetii-chast-2-gornaya-ingushetiya-yugo-zapad-i-chechnya-tsentr-i-yugo-vostok-1978/ | заглавие = II часть : Горная Ингушетия (юго-западная часть), Горная Чечня (центральная и юго-восточная части) | nodot = | язык = ru | ответственный = Сост. [[Сулейманов, Ахмад Сулейманович|А. С. Сулейманов]], под ред. [[Шайхиев, Алвади Хасмагомедович|А. Х. Шайхиева]] | место = {{abbr|Гр.|Шолжа-Гӏала|2}} | издательство = Чечено-Ингушское Книжное Издательство | год = 1978 | издание = | том = | страницы = | страниц = 289 | серия = Топонимия Чечено-Ингушетии : в IV частях (1976—1985 гг.) | тираж = 5000 | isbn = | doi = | ref = Топонимия Чечено-Ингушетии }} * {{публикация|книга |заглавие = ГӀалгӀай-эрсий дошлорг: 11142 дош |оригинал = Ингушско-русский словарь: 11142 слова |ответственный = Сост. [[Куркиев Алимбек Сосланбекович|А. С. Куркиев]]. Ред. кол.: М. С. Мургустов (руководитель); М. С. Ахриева; К. А. Гагиев; С. Х. Куркиева; З. Н. Султыгова |ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kurkiev-a-s-ingushsko-russkij-slovar-2005/ |место = Магас |издательство = «[[Сердало (газет)|Сердало]]» |год = 2005 |страниц = 545 |isbn = 5-94452-054-X |тираж = 5000 |ref = ГӀалгӀай-эрсий дошлорг }} * {{публикация|книга |автор = [[Дахкильгов Шукри Эльберд-Хаджиевич|Дахкильгов Ш. Э-Х.]] |заглавие = Происхождение ингушских фамилий |вид = [[Полевые работы|полев. исслед]] |ответственный = Ред. А. А. Зязиков |место = Грозный |издательство = «[[Книга (издательство)|Книга]]» |издание = репринтное издание |год = 1991 |страниц = 108 |ref = Дахкильгов }} * {{публикация|книга |заглавие = Ономастикон Ингушетии |вид = [[Справочное издание|справ.-энцикл. изд]]. |ответственный = Сост. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]], [[Киева Зуфира Хаджибикаровна|З. Х. Киева]]. Реценз.: д.п.н., проф. [[Жеребило Татьяна Васильевна|Т. В. Жеребило]], к. филол. н., [[Костоева Фатима Магомедовна|Ф. М. Костоева]], Ред.: [[Ноакъастхой Ӏаьлий Хаваж|Х. А. Накостоев]], [[Хайрова Роза Резвановна|Р. Р. Хайрова]]; Консультант: [[Хайров Байали Абукарович|Б. А. Хайров]]; [[Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева]] |место = М. |издательство = ТПК «Центробланк» |год = 2021 |страниц = 121 |isbn = 978-5-91303-022-1 |тираж = 500 |ref = Ономастикон Ингушетии }} [[ОагӀат:Оарцхой]] 4uvyrwzk1h5n9gk7x4non24sorb1353 Ло:Potd/2026-07-26 10 18940 74919 2026-07-25T20:08:45Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Stage 20 Tour de France 2024 Col de la Couillole 40.jpg» 74919 wikitext text/x-wiki Stage 20 Tour de France 2024 Col de la Couillole 40.jpg em8llz9m4098wm4yga4lsi0y4sqs595 Ло:Motd/2026-07-26 10 18941 74920 2026-07-25T20:18:10Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «RRI Dili's last speech.ogg» 74920 wikitext text/x-wiki RRI Dili's last speech.ogg 4ezgsi838hjicmgbzkghrjcsi4o9o6n Ло:Potd/2026-07-27 10 18942 74922 2026-07-26T11:02:15Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Haigerloch - Altstadt - Schloss - Ansicht von SSW (2).jpg» 74922 wikitext text/x-wiki Haigerloch - Altstadt - Schloss - Ansicht von SSW (2).jpg 9emqlog2ahmwikiol5u0e1hnrplwit1 Ло:Motd/2026-07-27 10 18943 74923 2026-07-26T11:17:57Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «(20260404 154546659) Medieval swing ride Leipzig.webm» 74923 wikitext text/x-wiki (20260404 154546659) Medieval swing ride Leipzig.webm jgagwha9gs69sln0a7zxe3sh4zbw22l