Википеди inhwiki https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B0%D0%B3%D3%80%D1%83%D0%B2 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Медиа Гӏулакха Ювцар Доакъашхо Доакъашхочун дувцар Википеди Википеди ювцар Файл Файл ювцар MediaWiki MediaWiki ювцар Ло Ло бувцар Новкъостал Новкъостал дувцар ОагӀат ОагӀат ювцар Моартал Моарталах къамаьл TimedText TimedText talk Модуль Модуль ювцар Event Event talk Каьзи 0 9817 74964 74406 2026-08-05T17:08:29Z Тоадархо 5207 74964 wikitext text/x-wiki {{НП+Россия | статус = юрт | русское название = Каьзи | оригинальное название = | герб = | флаг = | lat_deg = 42.8131765 | lon_deg = 44.849689 | регион = Ингушетия | регион в таблице = ГӀалгӀай мохк | вид района = юрта хьисапе моттиг | район = Джейрахский район | район в таблице = Джейрахский район{{!}}ЖӀайраха | вид поселения = муниципальни кхоллам | поселение = Сельское поселение Гули | поселение в таблице = Сельское поселение Гули{{!}}Хьули | C в регион = аьрдехьа | глава = | дата основания = 16 бӀаьшаре | прежние имена = | статус с = | площадь = | высота центра НП = 2000 | население = {{ Население | Кязи | тс }} | год переписи = {{ Население | Кязи | г }} | плотность = | агломерация = | национальный состав = [[гӀалгӀай]] | конфессиональный состав = [[сунний]] [[ислам|бусалба]] | этнохороним = | часовой пояс = | почтовый индекс = 386433 | почтовые индексы = | телефонный код = | цифровой идентификатор = 26205 | категория в Commons = Kyazi | сайт = https://Kyazi.ru | описание флага = ТӀоа боаттӀабу тӀаьск }} '''Каьзи''' ''(я)'' ({{lang-ru|Кязи}}){{Дехьавалар|ЦӀи}}) — [[гӀалгӀай]] шира [[пхьа]] ([[кхаьлл]]) я. [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай Мехка]] [[ЖӀайраха шахьар]]е улл. Административни лоархӀаш хилча Каьзи ше «юрт» статус йолаш, ''«[[юрта хьисапе моттиг Хьули]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш я{{Дехьавалар|Статус}}. Каьзе доазув шийна тӀа [[Юкъера бӀаьшераш|юкъерча бӀаьшерий заман]] [[гӀалгӀай архитектура]]н гӀишлонаш а йолаш, тархьара-товшхала лоадам а болаш, паччахьалкхено лорадеш а да. [[Коазой]] [[тайпа]]н пхьеде я. Массахана бахаш нах а болаш яц. == ЦӀи == ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «Каьзи» оал{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=41}}. Эрсий меттала «Кязи» язду<ref name="Закон РИ № 5-РЗ"/>{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=41}}. «Каьзи» яхар фу яхилга да тахан ховш дац. == Статус == [[Россе Федераци|Россе Федерацен]] а [[ГӀалгӀай Республика]] а [[Моттигера шедоалдар|моттигерча шедоалдарах]] лаьца долча законашка диллача, Кий статусах ''«[[село]]»'' я, ''«[[сельское поселение Гули]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «[[юрт]]» яхар (кӀезигагӀа — «[[эйла]]»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Кий ше «юрт» статус йолаш, ''«[[юрта хьисапе моттиг Хьули]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш йолга лоархӀ<ref name="Закон РИ № 5-РЗ">{{cite web | author = Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ | url = http://docs.cntd.ru/document/895201294 | title = «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа» | lang = ru-RU | format = закон. акт | website = Docs.cntd.ru | publisher = Электронный фонд нормативно-технической и нормативно-правовой информации Консорциума «Кодекс» | date = 2009 | access-date = 2026-06-29 | deadlink = | archive-url = https://web.archive.org/web/20250502091430/https://docs.cntd.ru/document/895201294 | archive-date = 2025-05-02 }}</ref>{{Ref+|Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «[[пхьа]]» е «[[кхала]]» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.|group=К.}}. Къаьстта лорадеш долча лаьттий хьакъехьа долча законашка диллача Кий ула моттиг «Ингушский» яхача заказниках, «[[Аьрзи (заповедник)|Аьрзи]]» яхача паччахьалкхен Ӏалама заповедниках а, [[ЖӀайраха-Эса паччахьалкхен тархьара-архитектурани Ӏаламеи музей-заповедник]]ах а лоархӀаш я. == Географи == ГӀалгӀай лоам [[Салгинское ущелье|Салгхой чӀож]] йолалуча метте [[Чулхой чӀож]]е улл Каьзи, [[Гуржехье]]царча [[граница|гӀайна]]́ гаьна доацаш. Каьзенна духьала 3 км совгӀа лакха бола [[Коазойлоам]] боалл. Юхеда [[Чулхи]]й ӀодоагӀа. Цигга {{таржам дац|Пане}} [[элгац]] доалл. [[Форда тӀехера лакхал]] 1860 м я<ref name=autogenerated2>[http://openkavkaz.com/map Карта — Открытый Кавказ]</ref>. Каьзе доазон тӀа хӀанз Россе ФСБ [[пограничная застава|зоврче]] латт. === Гаьна йоаца моттигаш === [[Хьовра хьаст]] <sup>1 км</sup>, [[Бишт]] <sup>1.2 км</sup>, [[ЛаьлагӀе]] <sup>1.2 км</sup>, [[Каштам]] <sup>1.5 км</sup>, [[Хаьни]] <sup>1.9 км</sup>, [[МӀагӀо-Джел]] <sup>2 км</sup>, [[Галушпи|ГӀалашпхье]] <sup>2.3 км</sup>. === Сахьата оаса === Йовли, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК ([[Москвера ха|москверча хан]]) [[Сахьатий зона|сахьатий зоне]] уллаш я. [[Россе Федераце лела ха|Лелаш йолча ханнеи]] [[Всемирное координированное время|UTC]] ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я<ref>{{Cite web|url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_114656/b2707989c276b5a188e63bc41e7bcbcc18723de8/|title=Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5|lang=ru|date=2011-06-03}}</ref>. == Тархьар == === Каьзи йиллар === {{Керттера статья|Коазой#Тархьар}} Юрт Ӏойилла пхи бӀаь шу даьнна хила тарлу. Каьзи Ӏойиллар ЖогӀасткъий Аьрзи ва. Аьрзи [[ТӀаргам]]ара хиннав, цигара ший нахаца дов а даьнна, дӀавахав из (хьажа [[Коазой#Тархьар|из мишта нийсденнад]]). ХӀанз Каьзи улла лаьтта цу хана [[Саьлгахой]] хиннад. [[ЦӀелийлоам]]ан [[бухь]] царгара ийцаб цо, из ше эцарах беррига лоам ший доалахьа лаьрхӀаб цо. Цигга цу лоаман босе [[Чулхий|Чулхи]] берда тӀа ший [[гӀалгӀай гӀалаш|гӀала]] йотта волавенна а зиннав из. Аьрзе лаьрхӀачох раьза боацаш Саьлгахоша дов даьд, цхьабакъда [[мехка кхел|кхе́ле́]] уж бахача, Аьрзи бакъволга кхайкадаьд: {{Цитата|Керто дегӀ леладу. Лоаман бухь Аьрзе ийцабале, беррига лоам а цун ба}} Цига дӀахо бихьаб цо гӀала йотташ бола болх. === Каьзе оттам === Каьзе 6 гӀала яьлай кхоккха [[гӀат]] йолаш тӀехьагӀо царна гобаь [[гӀап]] етта́ хиннай. XIX-ча ахбӀаьшерага кхаччалца Каьзе дукха {{таржам дац|охристи}} топпар баьхаб, цунах бахархоша басараш деш хиннад, гӀалаш йотташ, тайп-тайпара пхьегӀаш (масала, кадаш, кхабаш) еш пайда эцаш хиннаб. Коазой лаьтта тӀа [[сувра]] доаккхаш моттиг а хиннай. Сувреи [[сангал]]и вӀашагӀъэдийя [[порох|молха]] деш хиннад. Молха дохкаш е хувцаш хиннад. Каьзе наха цӀераш йоахаш тайп-тайпара моттигаш я: Кхаж, СаӀе-ГӀала, Тебой-ГӀала, Хьасташ, КаьзетӀе, ГӀаьнажа говр йоалла моттиг, ГӀаьнажа лаьтта даьккха моттиг, Кадаш-Ахке, кхыяраш а. Цул совгӀа гӀалгӀай СибарегӀа Ӏобахийталехьа Каьзе зӀамига [[святилище|селинг]] даьгӀад [[Села (тарматал)|Селана]] хетадаь. Цхьа метр ах метр мара лакха хиннадац из. Из дегӀа́ хиннад барайттлагӀча бӀаьшере. 1944-ча шера цига баьха Коазой [[гӀалгӀайи нохчийи мехкахбахар|СибарегӀа Ӏобахьийтаб]], гӀалаш лелхаяьй, селинг дохадаьд. 2021-ча шера бӀарчча шерара альплагерь йийлай Каьзе доазон тӀа<ref>https://проект-высота.рф/?p=1781 {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20210421084808/https://xn----8sbfkzwecjpie8i.xn--p1ai/?p=1781 |date=2021-04-21 }}</ref> == Бахархой == ГӀалгӀай шаьрача ӀокӀалбувлача хана дукха Коазой а ӀокӀалбаьннаб. Каьзе баьхаб Коазой 1944 шера гӀалгӀай СибарегӀа бахийталца. {{ Население | Кязи }} Тахан Каьзи яьсса улл. == Инфраструктура == ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Каьзе<ref>{{Cite web |url=https://mapdata.ru/ingushetiya/dzheyrahskiy-rayon/selskoe-poselenie-guli/selo-kyazi/ |title=Карта села Кязи сельского поселения Гули Ингушетии с улицами и номерами домов — MapData.ru |access-date=2025-05-29 |archive-date= |archive-url= |deadlink=no }}</ref>. == Белгалдаккхар == === Доашхамаш === {{доашхамаш|group=К.}} === Бовхамаш === {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{статья |автор = [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] |язык = ru |заглавие = Башенное поселение Кязи |ссылка = https://www.kbigi.ru/fmedia/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F-9-1.pdf |тип = журнал |место = Нальчик |издательство = Археология и этнология Северного Кавказа. Сборник научных трудов. |год = 2019 |издание = Историко-документальное издание |страниц = 120 |страницы = 33—38 |isbn = |тираж = |ref = Кодзоев }} * {{публикация|книга |автор = Агиров Т. А. |заглавие = Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям (Highland Ingushetia. A Guide to Jeyrakh and Mountain Foothills) |издание = 3-е изд., испр. и доп |место = М. |издательство = Издательство «Перо» |год = 2025 |страниц = 448 |иллюстрации = илл. + 1 отд. л. цв. карт. |тираж = 1500 |isbn = 978-5-00270-205-3 |ref = Агиров }} * {{публикация|книга | часть = II часть : Горная Ингушетия (юго-западная часть), Горная Чечня (центральная и юго-восточная части) | часть вид = топоним. {{comm 2|словарь|слов}}. | заглавие = Топонимия Чечено-Ингушетии | вид = в IV частях (1976—1985 гг.) | ответственный = Сост. {{comm 2|Сулейманов Ахмад Сулейманович|А. С. Сулейманов}}, ред. А. Х. Шайхиев | место = {{Гр.}} | издательство = {{comment|ЧИ кн-во|Чечено-Ингушское книгоиздательство}} | год = 1978 | страниц = 289 | тираж = 5000 | ref = Топоним. слов. Сулейманова }} * {{публикация|книга |автор = Дахкильгов Ш. Э-Х. |заглавие = Происхождение ингушских фамилий |вид = полев. исслед |ответственный = Ред. А. А. Зязиков |место = Грозный |издательство = «Книга» |год = 1991 |страниц = 108 |ref = Дахкильгов }} * {{публикация|книга |заглавие = Ономастикон Ингушетии |вид = справ.-энцикл. изд. |ответственный = Сост. [[Кодзоев, Нурдин Даутович|Н. Д. Кодзоев]], {{Comment|З. Х. Киева|Киева Зуфира Хаджибикаровна}}. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; [[Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева]] |место = М. |издательство = ТПК «Центробланк» |год = 2021 |страниц = 120 |isbn = 978-5-91303-022-1 |тираж = 500 |ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{книга |автор = Чахкиев Д. Ю. |заглавие = Древности горной Ингушетии |язык = ru |ответственный = Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев |место = Назрань, Минеральный Воды |издательство = «Кавказская здравница» |год = 2003 |том = I |страниц = 156 |тираж = 2000 |ref = Чахкиев }} * {{публикация|книга |автор = Чахкиев Д. Ю. |заглавие = Древности горной Ингушетии |ответственный = Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев |место = Нальчик |издательство = ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат имени Революции 1905 года» |год = 2009 |том = II |страниц = 122 |тираж = 1000 |ref = Чахкиев }} * {{публикация|книга |автор = [[Кодзоев, Нурдин Даутович|Кодзоев Н. Д.]] |заглавие = ГӀалгӀай мохк (ГӀалгӀай тархьарах берашта дола дувцараш) |язык = inh |год = 2010 |ref = Кодзоев }} * {{статья | автор = Коазой Нурдин | заглавие = Каьзи | издание = [[СелаӀад (журнал)|СелаӀад]] | год = 1997 | номер = 5 | страницы = | ссылка = https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2FZ0h%2FKBKVaw5i6i2iHVLtmyqHMaiRcAKcs0E5mHNU2c5URjzJfXULpqh6zfQn0sIcq%2FJ6bpmRyOJonT3VoXnDag%3D%3D&name=Села1ад%201997г.%20№5.pdf&nosw=1 | accessdate = 2026-07-30 | язык = inh | ref = Леймиев }} {{Населённые пункты Джейрахского района}} [[ОагӀат:ЖӀайраха шахьара нах баха моттигаш]] [[ОагӀат:ГӀалгӀай юрташ]] [[ОагӀат:Коазой]] dxg0omd4jv8qs2wd7knzb8jcs207xp3 74965 74964 2026-08-05T17:20:51Z Тоадархо 5207 74965 wikitext text/x-wiki {{НП+Россия | статус = юрт | русское название = Каьзи | оригинальное название = | герб = | флаг = | lat_deg = 42.8131765 | lon_deg = 44.849689 | регион = Ингушетия | регион в таблице = ГӀалгӀай мохк | вид района = юрта хьисапе моттиг | район = Джейрахский район | район в таблице = Джейрахский район{{!}}ЖӀайраха | вид поселения = муниципальни кхоллам | поселение = Сельское поселение Гули | поселение в таблице = Сельское поселение Гули{{!}}Хьули | C в регион = аьрдехьа | глава = | дата основания = 16 бӀаьшаре | прежние имена = | статус с = | площадь = | высота центра НП = 2000 | население = {{ Население | Кязи | тс }} | год переписи = {{ Население | Кязи | г }} | плотность = | агломерация = | национальный состав = [[гӀалгӀай]] | конфессиональный состав = [[сунний]] [[ислам|бусалба]] | этнохороним = | часовой пояс = | почтовый индекс = 386433 | почтовые индексы = | телефонный код = | цифровой идентификатор = 26205 | категория в Commons = Kyazi | сайт = https://Kyazi.ru | описание флага = ТӀоа боаттӀабу тӀаьск }} '''Каьзи''' ''(я)'' ({{lang-ru|Кязи}}){{Дехьавалар|ЦӀи}}) — [[гӀалгӀай]] шира [[пхьа]] ([[кхаьлл]]) я. [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай Мехка]] [[ЖӀайраха шахьар]]е улл. Административни лоархӀаш хилча Каьзи ше «юрт» статус йолаш, ''«[[юрта хьисапе моттиг Хьули]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш я{{Дехьавалар|Статус}}. Каьзе доазув шийна тӀа [[Юкъера бӀаьшераш|юкъерча бӀаьшерий заман]] [[гӀалгӀай архитектура]]н гӀишлонаш а йолаш, тархьара-товшхала лоадам а болаш, паччахьалкхено лорадеш а да. [[Коазой]] [[тайпа]]н пхьеде я. Массахана бахаш нах а болаш яц{{sfn|Коазой Н.|1997|с=13}}. == ЦӀи == ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «Каьзи» оал{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=41}}. Эрсий меттала «Кязи» язду<ref name="Закон РИ № 5-РЗ"/>{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=41}}. «Каьзи» яхар фу яхилга да тахан ховш дац{{sfn|Коазой Н.|1997|с=13}}. == Статус == [[Россе Федераци|Россе Федерацен]] а [[ГӀалгӀай Республика]] а [[Моттигера шедоалдар|моттигерча шедоалдарах]] лаьца долча законашка диллача, Кий статусах ''«[[село]]»'' я, ''«[[сельское поселение Гули]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «[[юрт]]» яхар (кӀезигагӀа — «[[эйла]]»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Кий ше «юрт» статус йолаш, ''«[[юрта хьисапе моттиг Хьули]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш йолга лоархӀ<ref name="Закон РИ № 5-РЗ">{{cite web | author = Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ | url = http://docs.cntd.ru/document/895201294 | title = «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа» | lang = ru-RU | format = закон. акт | website = Docs.cntd.ru | publisher = Электронный фонд нормативно-технической и нормативно-правовой информации Консорциума «Кодекс» | date = 2009 | access-date = 2026-06-29 | deadlink = | archive-url = https://web.archive.org/web/20250502091430/https://docs.cntd.ru/document/895201294 | archive-date = 2025-05-02 }}</ref>{{Ref+|Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «[[пхьа]]» е «[[кхала]]» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.|group=К.}}. Къаьстта лорадеш долча лаьттий хьакъехьа долча законашка диллача Кий ула моттиг «Ингушский» яхача заказниках, «[[Аьрзи (заповедник)|Аьрзи]]» яхача паччахьалкхен Ӏалама заповедниках а, [[ЖӀайраха-Эса паччахьалкхен тархьара-архитектурани Ӏаламеи музей-заповедник]]ах а лоархӀаш я{{sfn|Коазой Н.|1997|с=13}}. == Географи == ГӀалгӀай лоам [[Салгинское ущелье|Салгхой чӀож]] йолалуча метте [[Чулхой чӀож]]е улл Каьзи, [[Гуржехье]]царча [[граница|гӀайна]]́ гаьна доацаш. Каьзенна духьала 3 км совгӀа лакха бола [[Коазойлоам]] боалл. Юхеда [[Чулхи]]й ӀодоагӀа. Цигга {{таржам дац|Пане}} [[элгац]] доалл{{sfn|Коазой Н.|1997|с=13}}. [[Форда тӀехера лакхал]] 1860 м я. Каьзе доазон тӀа хӀанз Россе ФСБ [[пограничная застава|зоврче]] латт. === Гаьна йоаца моттигаш === [[Хьовра хьаст]] <sup>1 км</sup>, [[Бишт]] <sup>1.2 км</sup>, [[ЛаьлагӀе]] <sup>1.2 км</sup>, [[Каштам]] <sup>1.5 км</sup>, [[Хаьни]] <sup>1.9 км</sup>, [[МӀагӀо-Джел]] <sup>2 км</sup>, [[Галушпи|ГӀалашпхье]] <sup>2.3 км</sup>. === Сахьата оаса === Йовли, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК ([[Москвера ха|москверча хан]]) [[Сахьатий зона|сахьатий зоне]] уллаш я. [[Россе Федераце лела ха|Лелаш йолча ханнеи]] [[Всемирное координированное время|UTC]] ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я<ref>{{Cite web|url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_114656/b2707989c276b5a188e63bc41e7bcbcc18723de8/|title=Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5|lang=ru|date=2011-06-03}}</ref>. == Тархьар == === Каьзи йиллар === {{Керттера статья|Коазой#Тархьар}} Юрт Ӏойилла пхи бӀаь шу даьнна хила тарлу. Каьзи Ӏойиллар ЖогӀасткъий Аьрзи ва. Аьрзи [[ТӀаргам]]ара хиннав, цигара ший нахаца дов а даьнна, дӀавахав из (хьажа [[Коазой#Тархьар|из мишта нийсденнад]]). ХӀанз Каьзи улла лаьтта цу хана [[Саьлгахой]] хиннад. [[ЦӀелийлоам]]ан [[бухь]] царгара ийцаб цо, из ше эцарах беррига лоам ший доалахьа лаьрхӀаб цо. Цигга цу лоаман босе [[Чулхий|Чулхи]] берда тӀа ший [[гӀалгӀай гӀалаш|гӀала]] йотта волавенна а зиннав из. Аьрзе лаьрхӀачох раьза боацаш Саьлгахоша дов даьд, цхьабакъда [[мехка кхел|кхе́ле́]] уж бахача, Аьрзи бакъволга кхайкадаьд{{sfn|Коазой Н.|1997|с=13}}: {{Цитата|Керто дегӀ леладу. Лоаман бухь Аьрзе ийцабале, беррига лоам а цун ба}} Цига дӀахо бихьаб цо гӀала йотташ бола болх{{sfn|Коазой Н.|1997|с=13}}. === Каьзе оттам === Каьзе 6 гӀала яьлай кхоккха [[гӀат]] йолаш тӀехьагӀо царна гобаь [[гӀап]] етта́ хиннай. XIX-ча ахбӀаьшерага кхаччалца Каьзе дукха {{таржам дац|охристи}} топпар баьхаб, цунах бахархоша басараш деш хиннад, гӀалаш йотташ, тайп-тайпара пхьегӀаш (масала, кадаш, кхабаш) еш пайда эцаш хиннаб. Коазой лаьтта тӀа [[сувра]] доаккхаш моттиг а хиннай. Сувреи [[сангал]]и вӀашагӀъэдийя [[порох|молха]] деш хиннад. Молха дохкаш е хувцаш хиннад{{sfn|Коазой Н.|1997|с=13}}. Каьзе наха цӀераш йоахаш тайп-тайпара моттигаш я: Кхаж, СаӀе-ГӀала, Тебой-ГӀала, Хьасташ, КаьзетӀе, ГӀаьнажа говр йоалла моттиг, ГӀаьнажа лаьтта даьккха моттиг, Кадаш-Ахке, кхыяраш а{{sfn|Коазой Н.|1997|с=13}}. Цул совгӀа гӀалгӀай СибарегӀа Ӏобахийталехьа Каьзе зӀамига [[святилище|селинг]] даьгӀад [[Села (тарматал)|Селана]] хетадаь. Цхьа метр ах метр мара лакха хиннадац из. Из дегӀа́ хиннад барайттлагӀча бӀаьшере. 1944-ча шера цига баьха Коазой [[гӀалгӀайи нохчийи мехкахбахар|СибарегӀа Ӏобахьийтаб]], гӀалаш лелхаяьй, селинг дохадаьд{{sfn|Коазой Н.|1997|с=13}}. 2021-ча шера бӀарчча шерара альплагерь йийлай Каьзе доазон тӀа<ref>{{cite web | url = https://проект-высота.рф/?p=1781 | title = Заголовок страницы (если известен) | publisher = проект-высота.рф | accessdate = 2026-08-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210421084808/https://xn----8sbfkzwecjpie8i.xn--p1ai/?p=1781 | archivedate = 2021-04-21 | deadlink = no | language = ru }}</ref> == Бахархой == ГӀалгӀай шаьрача ӀокӀалбувлача хана дукха Коазой а ӀокӀалбаьннаб. Каьзе баьхаб Коазой 1944 шера гӀалгӀай СибарегӀа бахийталца. {{ Население | Кязи }} Тахан Каьзи яьсса улл. == Инфраструктура == ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Каьзе<ref>{{Cite web |url=https://mapdata.ru/ingushetiya/dzheyrahskiy-rayon/selskoe-poselenie-guli/selo-kyazi/ |title=Карта села Кязи сельского поселения Гули Ингушетии с улицами и номерами домов — MapData.ru |access-date=2025-05-29 |archive-date= |archive-url= |deadlink=no }}</ref>. == Белгалдаккхар == === Доашхамаш === {{доашхамаш|group=К.}} === Бовхамаш === {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{статья |автор = [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] |язык = ru |заглавие = Башенное поселение Кязи |ссылка = https://www.kbigi.ru/fmedia/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F-9-1.pdf |тип = журнал |место = Нальчик |издательство = Археология и этнология Северного Кавказа. Сборник научных трудов. |год = 2019 |издание = Историко-документальное издание |страниц = 120 |страницы = 33—38 |isbn = |тираж = |ref = Кодзоев }} * {{публикация|книга |автор = Агиров Т. А. |заглавие = Горная Ингушетия. Путеводитель по Джейрахскому району и предгорьям (Highland Ingushetia. A Guide to Jeyrakh and Mountain Foothills) |издание = 3-е изд., испр. и доп |место = М. |издательство = Издательство «Перо» |год = 2025 |страниц = 448 |иллюстрации = илл. + 1 отд. л. цв. карт. |тираж = 1500 |isbn = 978-5-00270-205-3 |ref = Агиров }} * {{публикация|книга | часть = II часть : Горная Ингушетия (юго-западная часть), Горная Чечня (центральная и юго-восточная части) | часть вид = топоним. {{comm 2|словарь|слов}}. | заглавие = Топонимия Чечено-Ингушетии | вид = в IV частях (1976—1985 гг.) | ответственный = Сост. {{comm 2|Сулейманов Ахмад Сулейманович|А. С. Сулейманов}}, ред. А. Х. Шайхиев | место = {{Гр.}} | издательство = {{comment|ЧИ кн-во|Чечено-Ингушское книгоиздательство}} | год = 1978 | страниц = 289 | тираж = 5000 | ref = Топоним. слов. Сулейманова }} * {{публикация|книга |автор = Дахкильгов Ш. Э-Х. |заглавие = Происхождение ингушских фамилий |вид = полев. исслед |ответственный = Ред. А. А. Зязиков |место = Грозный |издательство = «Книга» |год = 1991 |страниц = 108 |ref = Дахкильгов }} * {{публикация|книга |заглавие = Ономастикон Ингушетии |вид = справ.-энцикл. изд. |ответственный = Сост. [[Кодзоев, Нурдин Даутович|Н. Д. Кодзоев]], {{Comment|З. Х. Киева|Киева Зуфира Хаджибикаровна}}. Реценз.: д.п.н., проф. Т. В. Жеребило, к. филол. н., Ф. М. Костоева, Ред.: Х. А. Накостоев, Р. Р. Хайрова; Консультант: Б. А. Хайров; [[Ингушский НИИ гуманитарных наук имени Ч. Э. Ахриева]] |место = М. |издательство = ТПК «Центробланк» |год = 2021 |страниц = 120 |isbn = 978-5-91303-022-1 |тираж = 500 |ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{книга |автор = Чахкиев Д. Ю. |заглавие = Древности горной Ингушетии |язык = ru |ответственный = Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев |место = Назрань, Минеральный Воды |издательство = «Кавказская здравница» |год = 2003 |том = I |страниц = 156 |тираж = 2000 |ref = Чахкиев }} * {{публикация|книга |автор = Чахкиев Д. Ю. |заглавие = Древности горной Ингушетии |ответственный = Отв. ред. д.и.н. И. А. Алироев |место = Нальчик |издательство = ГП КБР «Республиканский полиграфкомбинат имени Революции 1905 года» |год = 2009 |том = II |страниц = 122 |тираж = 1000 |ref = Чахкиев }} * {{публикация|книга |автор = [[Кодзоев, Нурдин Даутович|Кодзоев Н. Д.]] |заглавие = ГӀалгӀай мохк (ГӀалгӀай тархьарах берашта дола дувцараш) |язык = inh |год = 2010 |ref = Кодзоев }} * {{статья | автор = Коазой Нурдин | заглавие = Каьзи | издание = [[СелаӀад (журнал)|СелаӀад]] | год = 1997 | номер = 5 | страницы = | ссылка = https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2FZ0h%2FKBKVaw5i6i2iHVLtmyqHMaiRcAKcs0E5mHNU2c5URjzJfXULpqh6zfQn0sIcq%2FJ6bpmRyOJonT3VoXnDag%3D%3D&name=Села1ад%201997г.%20№5.pdf&nosw=1 | accessdate = 2026-07-30 | язык = inh | ref = Коазой }} {{Населённые пункты Джейрахского района}} [[ОагӀат:ЖӀайраха шахьара нах баха моттигаш]] [[ОагӀат:ГӀалгӀай юрташ]] [[ОагӀат:Коазой]] jjk2hinwzgufmocutrv3cp1yjvyjtgd Ло:Potd/2026-08-06 10 18967 74962 2026-08-05T15:07:24Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Samango monkey (Cercopithecus mitis erythrarchus) Mount Sheba.jpg» 74962 wikitext text/x-wiki Samango monkey (Cercopithecus mitis erythrarchus) Mount Sheba.jpg 75i1lu3ujfhneiwv626jab5nsp28lqu Ло:Motd/2026-08-06 10 18968 74963 2026-08-05T15:09:43Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Animated autoclave.webm» 74963 wikitext text/x-wiki Animated autoclave.webm 59xvnvud1o401ickoflcvjhbamfhd1v Ло:Potd/2026-08-07 10 18969 74966 2026-08-06T10:09:36Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Biograph poster2.jpg» 74966 wikitext text/x-wiki Biograph poster2.jpg 49oz27ffo7ass0jbk8t0arfswi511bh Ло:Motd/2026-08-07 10 18970 74967 2026-08-06T10:12:05Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Trdelnik.ogv» 74967 wikitext text/x-wiki Trdelnik.ogv 85050esw3a0xa2syzeq42oj5jlubsbq