Википеди
inhwiki
https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B0%D0%B3%D3%80%D1%83%D0%B2
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Медиа
Гӏулакха
Ювцар
Доакъашхо
Доакъашхочун дувцар
Википеди
Википеди ювцар
Файл
Файл ювцар
MediaWiki
MediaWiki ювцар
Ло
Ло бувцар
Новкъостал
Новкъостал дувцар
ОагӀат
ОагӀат ювцар
Моартал
Моарталах къамаьл
TimedText
TimedText talk
Модуль
Модуль ювцар
Event
Event talk
Шанхай
0
859
75224
75210
2026-10-01T01:42:51Z
InternetArchiveBot
2350
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
75224
wikitext
text/x-wiki
[[File:Shanghai montage.png|thumb|Шанхай]]
'''Шанха́й''' ([[Чинхой мотт|чин.]]. 上海, пиньинь: Shànghǎi) бахача наьх дуккхал лоархӀаш хилча эггара йоккхагӀа йола пхьа я [[Чинхойче|Ченкехьа]] а [[Дуне|дуне]] тӀа а<ref name="Geohiveworld">{{cite web|url=http://www.geohive.com/earth/cy_notagg.aspx|title=Cities: largest (without surrounding suburban areas)|publisher=Geohive|accessdate=13 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004065149/http://www.geohive.com/earth/cy_notagg.aspx|archivedate=2011-10-04}}</ref>. Из улл Янцхий фордах кхетача моттиге Ченкехьен малхбоалехье<ref>{{cite web|url=http://russian.people.com.cn/31518/8092681.html|title=Порт Шанхай остается первым в мире по объему грузооборота товаров и контейнеров|accessdate=2013-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116062139/http://russian.people.com.cn/31518/8092681.html|archivedate=2013-01-16}}{{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20130116062139/http://russian.people.com.cn/31518/8092681.html |date=2013-01-16 }}</ref>.
Баха нах — 24 152 700 саг (2015 ш.).
<br><gallery class=center caption="Шанхай">
Shanghai-Bund-20-Skyline-2012-gje.jpg
Shanghai-Skyline-44-abend-2012-gje.jpg
Shanghai-Bund-76-Sportler-2012-gje.jpg
Shanghai-moderne Architektur-08-2012-gje.jpg
Shanghai-altes Wohngebiet-34-2012-gje.jpg
Shanghai-Sea Palace Floating Restaurant-04-Staebchenbaenkchen-2012-gje.jpg
Shanghai-Markt-08-Fische-2012-gje.jpg
Shanghai-Yuyuan-Garten-34-2012-gje.jpg
</gallery>
[[Category:!Main category|Ш]]
[[Category:Пхьанаш алапатах]]
q817bwlhezr15myy7a9y6nf9p23swxy
Пхьилекъонгий-Юрт
0
995
75222
74848
2026-10-01T01:21:24Z
InternetArchiveBot
2350
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
75222
wikitext
text/x-wiki
{{НП+Россия
| статус = Юрт
| оригинальное название = {{lang-ru|Плиево}}
| изображение = Село Плиево.jpg
| описание изображения = «[[БоргӀа-Каш]]а» юхе гуш дола юрта сурт
| герб =
| флаг =
| lat_deg = 43.283942
| lon_deg = 44.839416
| регион = Ингушетия
| регион в таблице = ГӀалгӀайче
| вид района = Муниципальни шахьар
| район = Назрановский район
| район в таблице = Назрановский район{{!}}Наьсарен
| вид поселения = Юрта хьисапе моттиг
| поселение = Сельское поселение Плиево
| поселение в таблице = Пхьилекъонгий-Юрт
| внутреннее деление =
| вид главы = Юртда
| глава = Пхьиленаькъан Исроапала Ӏумар<ref>{{Cite web |url=https://spark-interfax.ru/ingushetiya-respublika-nazranovski-raion/mku-administratsiya-selskogo-poseleniya-plievo-nazranovskogo-munitsipalnogo-raiona-inn-608014247-ogrn-1090608002760-6906d9517e52226ae0531b9aa8c04bb6 |title=МУНИЦИПАЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ АДМИНИСТРАЦИЯ СЕЛЬСКОГО ПОСЕЛЕНИЯ ПЛИЕВО НАЗРАНОВСКОГО МУНИЦИПАЛЬНОГО РАЙОНА, Назрановский район (ИНН 0608014247), реквизиты, выписка из ЕГРЮЛ, адрес,...<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2025-09-18 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118094720/https://spark-interfax.ru/ingushetiya-respublika-nazranovski-raion/mku-administratsiya-selskogo-poseleniya-plievo-nazranovskogo-munitsipalnogo-raiona-inn-608014247-ogrn-1090608002760-6906d9517e52226ae0531b9aa8c04bb6 |deadlink=no }}</ref>
| дата основания = 1781 шера<ref name="автоссылка1">{{cite web |author = |url = http://plievo.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=14&Itemid=14 |title = Официальный сайт сельского поселения Плиево Назрановского муниципального района. История сельского поселения Плиево |lang = ru |website = plievo.ru |date = |accessdate = 2025-09-17 |deadlink = no |archive-date = 2021-10-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211019190638/http://plievo.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=14&Itemid=14 }}</ref>
| первое упоминание = 1834 шера<ref>{{Cite web |url=http://retromap.ru/1418342_43.0302,44.66773 |title=Карта Кавказского Края 1:840К % Map of Caucases<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2025-09-18 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183049/http://retromap.ru/1418342_43.0302,44.66773 |deadlink=no }}</ref>
| прежние имена = {{НП-ПН|1944|Плиево (Пхьилекъонгий-Юрт)|1958|Ахсар}}
| статус с = 2009 шера
| площадь =
| высота центра НП = 481<ref>{{cite web |url = http://www.latlong.ru |title = Определение высоты над уровнем моря по координатам |publisher = latlong.ru |accessdate = 2025-09-18 |lang = ru |archive-date = 2018-08-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180826005115/http://www.latlong.ru/ |deadlink = no }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20180826005115/http://www.latlong.ru/ |date=2018-08-26 }}</ref>
| климат = [[Dfb|гӀаьххьа шийла тӀуна (Dfb)]]<ref>{{cite web |author = |url = https://ru.climate-data.org/азия/россииская-федерация/ингушетия/плиево-658325/ |title = Климат Плиево // Climate-Data.org |lang = |website = ru.climate-data.org |date = |accessdate = 2025-09-19 |deadlink = no |archive-date = 2021-10-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211027194304/https://ru.climate-data.org/%25D0%25B0%25D0%25B7%25D0%25B8%25D1%258F/%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2581%25D0%25B8%25D0%25B8%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B0%25D1%258F-%25D1%2584%25D0%25B5%25D0%25B4%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25B0%25D1%2586%25D0%25B8%25D1%258F/%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25B3%25D1%2583%25D1%2588%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25B8%25D1%258F/%25D0%25BF%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25BE-658325/ }}</ref>
| население = {{ Население | Плиево | тс }}
| год переписи = {{ Население | Плиево | г }}
| плотность =
| агломерация =
| национальный состав = [[гӀалгӀай]], иштта кхыбараш а
| конфессиональный состав = [[бусалба]]
| этнохороним =
| почтовый индекс = 386124
| телефонный код = 8732
| цифровой идентификатор =
| категория в Commons =
| сайт =
}}
'''Пхьилекъонгий-Юрт''' ({{lang-ru|Плиево}}) — [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай Мехка]] [[Наьсарен шахьар]]а [[юрт]].
== Географи ==
Юрт улл [[Шолж]]а аьрда берда тӀа, [[Алханчуртский канал|Ӏаьлаха-Чуртен орал]] малхбоалехьа, [[Наьсаре]]н гӀинбухен-малхбоалехьа. Иштта зӀилбухе-малхбоалехьеи Ӏобода федеральни лоадамах бола машений никъ {{табличка-ru|М|29}} «[[Бакинка|Кавказ]]» (Бакинка). Юрт гӀолла Ӏобода Даькъастен аьшка наькъа никъ (Пхьилекъонгий-Юрт станци, Берса́-Пхье—Сипсой-ГӀалий дакъа).
Юхе я́да нах баха моттигаш: гӀинбухен-малхбоалехьа — [[Илдарха-ГӀала]], гӀинбухен-малхбузехьа — [[Йоккха Ачалкхе]], [[Юкъера Ачалкхе]], [[Дабе-Юрт]], гӀинбухехьа — [[ГӀаьзе-Ков]], зӀилбухен-малхбузехьа — [[Буро-КӀале]], малхбоалехьа — [[Яндаре]]<ref>{{cite web|url=http://artofwar.ru/img/z/zagorulxko_w_a/text_0330-1/|title=Карта Чечни и Ингушетии|format=rar|date=не ранее 1995|accessdate=2025-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250823075118/http://artofwar.ru/img/z/zagorulxko_w_a/text_0330-1/|archivedate=2025-08-23}} Объём 8 МБ.</ref>.
== Тархьар ==
Цхьадолча хоамаша яхачох, Пхьилекъонгий-Юрт Ӏойиллай 1781-ча шера<ref name="автоссылка1" /> (Ӏилман балхашкахаьа нийслу кхыдола таьрахь а — 1836 шу)<ref>А. Куркиев. О некоторых топонимических названиях плоскостной Ингушетии // Литературная Ингушетия, 2002, № 2. С. 102—108. Автор ссылается на: Список населённых пунктов по Ингушской АО, составленный по материалам Всесоюзной переписи населения 1926 года. — Владикавказ, 1927. С. 8.</ref>. Эггара хьалха цу юрта ба́ха Ӏохайшараш ба Пхьилекъонгаш, цар тайпа хьадаьннача Пхьили цӀерагӀа я юрт<ref>А. Куркиев. О некоторых топонимических названиях плоскостной Ингушетии // Литературная Ингушетия, 2002, № 2. С. 102—108.</ref>.
1874-ча шера хинна юрта экам: «Шолжа́ гаьна доацаш йоал, 247 цӀаи, 1315 саги (645 маӀа саги 670 кхалсаги) ва́хаш<ref>Сборник сведений о Кавказе. Том V / Списки населённых мест Кавказского края / Ч. 1. Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область / Сост. Н. Зейдлицем. — 1879. — C. 444.</ref>.
1925-ча шера Пхьилекъонгий-Юрт [[Къулбаседа Кавказера йист|Къулбаседа Кавказерча йиста]] [[ГӀалгӀай автономе область|ГӀалгӀай автономе областа]] Наьсарен шахьара сельсовета [[юкъ]] хиннай, из лаьттай 573 ковнах, бахархоех хиннав 2668 саг (1351 маӀа саги, 1317 кхалсаги). Юрта цхьа ишкол а хиннай, 8 хьайра, 2 паччахьалкхен пункти, 2 парте организации<ref>{{cite web |author= |url=[http://нэб.рф/catalog/000202_000006_1362094%7CA1A8D654-A83B-462F-8EC2-54FEA8A9334B/viewer/?page=480 |title=Список населённых мест Северо-Кавказского края |lang= |website= |publisher= |date= |access-date=2025-09-18}}</ref>.
1944-ча шера [[гӀалгӀайи нохчийи мехках бахар|гӀалгӀайи нохчийи мехках баьхача хана]] Пхьилекъонгий-Юрт [[ХӀирий АССР]]-а доалахьа яхай, [[хӀирий|хӀираша]] цун цӀи хийца хиннай Ахсар яхачох, из «турпалал» е «денал» яхилга да<ref>{{cite web |url = http://www.ingushetiyaru.org/history/ingushi_v_vov/print.html?id=112 |title = В Президиум Верховного Совета РСФСР. Президиум Верховного Совета Северо-Осетинской АССР просит утвердить его постановление о переименовании населённых пунктов в новых районах, вошедших в состав Северо-Осетинской АССР... |archiveurl = https://web.archive.org/web/20180830005016/http://www.ingushetiyaru.org/history/ingushi_v_vov/print.html?id=112 |archivedate = 2018-08-30 |deadlink = yes |accessdate = 2025-09-16 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20180830005016/http://www.ingushetiyaru.org/history/ingushi_v_vov/print.html?id=112 |date=2018-08-30 }}</ref>. 1958-ча шера [[Нохч-ГӀалгӀай АССР меттаоттаяр|Нохч-ГӀалгӀай АССР меттаоттаяьчул]] тӀехьагӀа ший хинна цӀи юхатӀаийцай Пхьилекъонгий-Юрта.
1990-ча шера кӀимарса бетта 1-ча дийнахьа хиннача хоамех Пхьилекъонгий-Юрт хиннай сельсовета юкъ, цунна чудоагӀаш хиннад ГӀазий-Ков а, иштта зӀамига юрташ — Албастбалка, Раздолье. Цу хана чухь юрта ваьхав 5812 саг.
1995-ча шера Пхьилекъонгий-Юрт Наьсаренна юкъейихьай административни округ йолаш<ref>{{cite web |author = |url = http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_P1_bot.htm |title = Изменения в административном устройстве РФ |lang = ru |website = www.perepis2002.ru |date = |accessdate = 2025-09-17 |deadlink = no |archive-date = 2009-11-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091124211745/http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_P1_bot.htm }}</ref>. 2009-ча шера Пхьилекъонгий-Юрта административни округ дӀа а яьккха юха Пхьилекъонгий-Юрт яхаш юрт хьаяьй, Наьсарен шахьара юкъе юрта хьисапе муниципальни кхоллам цох хьа а беш.
Пхьилекъонгий-Юрта дагӀа 1405—1406 шерага дехкаш дола [[тархьар]]а [[сийленг]] [[БоргӀа-Каш|БоргӀа-Каш]]<ref>{{cite web |author = |url = http://ghalghay.com/2009/11/27/загадка-мавзолея-борга-каш/ |title = Виноградов В. Б. Загадка мавзолея Борга-Каш // Время, горы, люди. — Грозный, 1980. С. 49—55. |lang = |website = ghalghay.com |date = |accessdate = 2025-09-17 |deadlink = no |archive-date = 2021-10-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211021231912/https://ghalghay.com/2009/11/27/%d0%b7%d0%b0%d0%b3%d0%b0%d0%b4%d0%ba%d0%b0-%d0%bc%d0%b0%d0%b2%d0%b7%d0%be%d0%bb%d0%b5%d1%8f-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b3%d0%b0-%d0%ba%d0%b0%d1%88/ }}</ref>.
== Баха нах ==
Пхьилекъонгий-Юрта 2015 шера 15 133 саг ваьхав.
{{ Население2 | npAction = таблица | npRow = 6 }}
{{ Население2 | npAction = график }}
; Къамашцара лоаттам
2002-ча шера Ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбаьчох, Пхьилекъонгий-Юрт округе<ref>{{cite web |author = |url = http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/nazrangor02.html |title = Национальный состав населения города Назрани по переписи 2002 года |lang = ru |website = www.ethno-kavkaz.narod.ru |date = |accessdate = 2025-09-17 |deadlink = no |archive-date = 2011-05-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110524022743/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/nazrangor02.html }}</ref>:
* гӀалгӀай — 13 494 саг (97,14 %)
* нохчий — 332 саг (2,39 %)
* эрсий — 37 саг (0,27 %)
* кхыбараш — 29 саг (0,21 %)
2010-ча шера Ерригроссе хьисап деш нах дӀаязбарах<ref>{{cite web |url = http://ingstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/88de168040471b769f8bdf0fa8517bb1/том+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство+по+Республике+Ингушетия.rar |title = Том 4. Таблица 04-04. Население Ингушетии по национальности и владению русским языком |accessdate = 2025-09-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160306015147/http://ingstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/88de168040471b769f8bdf0fa8517bb1/%D1%82%D0%BE%D0%BC+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8,+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B5+%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%8F.rar |archivedate = 2016-03-06 |deadlink = yes }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160306015147/http://ingstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/ingstat/resources/88de168040471b769f8bdf0fa8517bb1/%D1%82%D0%BE%D0%BC+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B5+%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%8F.rar |date=2016-03-06 }}</ref>:
* гӀалгӀай — 13 341 саг (97,49 %)
* нохчий — 66 саг (0,48 %)
* эрсий — 21 саг (0,15 %)
* кхыбараш — саг (0,13 %)
* белгалбаьхабац — 239 саг (1,75 %)
== ЦӀихеза юртахой ==
* [[Ведажанаькъан Абабукара Ахьмад]] — гӀалгӀайи советийи йоазонхо.
* Горчханаькъан Ӏийсай Ӏаьла — советий парте политика болхло.
* {{кхм|Оздоев Ибрагим Абдураскиевич|Оздой Ӏадразкъий ИбрахӀим}} — гӀалгӀай филологи оттаеш къахийгар
* [[Осканаькъан Сосаркъий Сулумбик]] — Россе Федераце хьалхара Турпал (сийлен цӀи еннай 1992-ча шера бекарга бетта 11-ча дийнахьа), тӀема фе́ке́махо́, авиаце инарал-майор<ref>{{cite web |author = |url = http://www.ingushetia.ru/m-news/archives/013877.shtml |title = Республика Ингушетия. Официальный сайт. Вечер памяти Суламбека Осканова |lang = ru |website = www.ingushetia.ru |date = |accessdate = 2025-09-17 |deadlink = no |archive-date = 2019-12-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191231192831/http://www.ingushetia.ru/m-news/archives/013877.shtml }}</ref><ref>{{cite web |author = |url = http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4211 |title = Осканов С. С. |lang = ru |website = www.warheroes.ru |date = |accessdate = 2025-09-18 |deadlink = no |archive-date = 2025-09-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220109102830/https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4211 }}</ref>.
* [[Пхьиленаькъан Ӏасолта Махьмад-СаӀид]] — гӀалгӀайи советийи йоазонхо.
* Пхьиленаькъан Лорса Саварбик — Сийлахь-Боккхача Даьймехка тӀема ветеран, Брест лораяьр.
* Савлохов Борис Сосланович — советийи Эрсечени лоӀамеча кӀалтохаргах латара тренер, СССР дукха дика хӀамаш карагӀдаьнна тренер, Украинай дукха дика хӀамаш карагӀдаьнна тренер.
* [[Горчханаькъан Хасолта Бадрудин]] — гӀалгӀай [[оазархо]], йоазонхо, [[драматург]], [[хоамбоаржабархо]]. [[ГӀалгӀай йоазонхой юкъарло]]н а [[Эрсечен йоазонхой юкъарло]]н а доакъашхо ва
* [[Хамхой Мурата Жимсари]] — гӀалгӀай оазархо, йоазонхо, драматург.
== Белгалдаккхар ==
{{белгалдаккхар}}
== ТӀатовжамаш ==
{{Шолжа тӀара пхьанаш}}
[[ОагӀат:ГӀалгӀай юрташ]]
[[ОагӀат:Наьсарен шахьара нах баха моттигаш]]
693rzm31018temgz4xdo4b9qyp26jkd
Мингал
0
1263
75221
75195
2026-10-01T01:11:24Z
InternetArchiveBot
2350
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
75221
wikitext
text/x-wiki
{{карточка планеты
|символ = [[file:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]]
|название = Мингал
|тип=планета
|изображение = Mars hemisphere 1.jpg
|подпись под изображением =
|изображение2 = Marsglobe3.jpg
|орбита-ref =
|эпоха =
|перигелий = 2,06655{{e|8}} км<ref name="nssdc">{{cite web|author=Williams, David R.|title=Mars Fact Sheet|website=National Space Science Data Center|publisher=NASA|date=2004-09-01|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html|accessdate=2011-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403001003/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html|archivedate=2011-04-03}}{{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20230725104939/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |date=2023-07-25 }}</ref><ref name="factsNasa" /><br>1,381 {{а. е.}}<ref name="factsNasa" />
|афелий = 2,49232{{e|8}} км<ref name="factsNasa" /><ref name="nssdc" /><br>1,666 {{а. е.}}<ref name="factsNasa" />
|периапсида =
|апоапсида =
|большая полуось = 2,2794382{{e|8}} км<ref name="factsNasa" /><ref name="nssdc" /><br>1,523662 {{а. е.}}<ref name="factsNasa" /><br>1,524 земной<ref name="factsNasa" />
|эксцентриситет = 0,0933941<ref name="factsNasa" /><ref name="nssdc"/>
|сидерический период = (продолжительность года)<br>686,98 земных суток<br>1,8808476 земных лет<ref name="nssdc" /><ref name="factsNasa" />
|синодический период = 779,94 земных суток<ref name="nssdc"/>
|орбитальная скорость = 24,13 км/с (средн.)<ref name="nssdc" /><br>24,077 км/с<ref name="factsNasa" />
|средняя аномалия =
|наклонение = 1,85061° (относительно плоскости эклиптики)<ref name="nssdc" /><br>
5,65° (относительно солнечного экватора)
|угловое перемещение =
|долгота восходящего узла = 49,57854°
|долгота периастра =
|время периастра =
|аргумент перицентра = 286,46230°
|половинная амплитуда =
|чей спутник =Солнца
| число спутников = 2
|физические характеристики-ref =
|размеры =
|экваториальный радиус = 3396,2 км<ref name="Seidelmann2007">{{cite journal|author=Seidelmann P. K. et al.|title=Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006|journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy|volume=90|pages=155—180|year=2007|doi=10.1007/s10569-007-9072-y|url=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y|accessdate=2007-08-28}}</ref><ref name=bfe>Согласно наиболее приближённой к реальной поверхности планеты модели эллипсоида</ref><br>0,532 земного
|полярный радиус = 3376,2 км<ref name="Seidelmann2007" /><ref name="bfe" /> 0,531 земного
|средний радиус = 3389,5 км<ref name="factsNasa" /><ref name="nssdc" /><br>0,5320 земного
|длина окружности =
|площадь поверхности = {{formatnum:144371391}} км² (0,283 земной)<ref name="factsNasa" />
|объём = 1,6318 {{e|11}} км³<ref name="nssdc" /><ref name="factsNasa" /><br>0,151 земного
|масса = 6,4185{{e|23}} кг<ref name="nssdc" /><ref name="factsNasa" /><br>0,107 земной
|плотность = 3,933 г/см³<ref name="nssdc" /><ref name="factsNasa" /><br>0,714 земной
|ускорение свободного падения = 3,711 м/с²<br>0,378 {{math|''g''}}<ref name="factsNasa" />
| первая космическая скорость = 3,55 км/с
|вторая космическая = 5,03 км/с<br>0,45 земной<ref name="nssdc"/><ref name="factsNasa" />
|скорость вращения = 868,22 км/ч
|период вращения = 24 часа 37 минут 22,663 секунды<ref name="factsNasa"/> ({{nobr|24,6229 ч}}) — сидерический период вращения,<br>24 часа 39 минут 35,244 секунды ({{nobr|24,6597 ч}}) — длительность средних солнечных суток<ref name="Allison">{{статья|автор=M. Allison, M. McEwen|заглавие=A post-Pathfinder evaluation of areocentric solar coordinates with improved timing recipes for Mars seasonal/diurnal climate studies|издание=Planet. Space Sci.|год=2000|volume=48|pages=215—235|doi=10.1016/S0032-0633(99)00092-6}}</ref>.
|наклон оси = 25,1919°<ref name="Allison" />
|прямое восхождение = 317,681°<ref name="nssdc" />
|склонение = 52,887°<ref name="nssdc" />
|полярная небесная широта =
|полярная небесная долгота =
|альбедо = 0,250 ([[Альбедо Бонда|Бонд]])<ref name="nssdc" /><br>0,150 ([[Геометрическое альбедо|геом. альбедо]])<br>0,170<ref name="nssdc" />
|видимая звёздная величина =
|абсолютная звёздная величина =
|температура на поверхности =от −140°C до +20°C
|шкала высоты =
|состав атмосферы = 95,32 % [[углекислый газ]]<ref name="nssdc"/><br>
2,7 % [[азот]]<br>
1,6 % [[аргон]]<br>
0,13 % [[кислород]]<br>
0,08 % [[угарный газ]]<br>
0,021 % [[Вода|водяной]] пар<br>
0,01 % [[Оксид азота(II)|окись азота]]
|атмосфера-ref =<ref name="nssdc"/>
|bg = #E8AB79
|именование =
|именование-ref =
|обозначение ЦМП =
|альтернативные имена = Марс, ЦӀедуне
|категория МП =
|орбита = yes
|средний радиус орбиты =
|физические характеристики = yes
|сжатие = 0,00589 (1,76 земного)
|температуры = yes
|имя температуры 1 = по всей планете
|темп1мин = 186 [[Кельвин|К]];<br>−87 °C<ref name="factsNasa" />
|темп1сред = 210 K<br>(−63 °C)<ref name="nssdc" />
|темп1макс = 268 К;<br>−5 °C<ref name="factsNasa">{{cite web|title=Mars: Facts & Figures|publisher=NASA|url=http://solarsystem.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mars&Display=Facts&System=Metric|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060929082946/http://solarsystem.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mars&Display=Facts&System=Metric|archivedate=2006-09-29|accessdate=2007-03-06}}</ref>
|имя температуры 2 =
|темп2мин =
|темп2сред =
|темп2макс =
|спектральный тип =
|угловой размер =
|атмосфера = yes
|давление на поверхности = 0,4—0,87 к[[Паскаль (единица измерения)|Па]]<br>(4{{e|-3}}—8,7{{e|-3}} [[Атмосфера (единица измерения)|атм]])
}}
'''Мингал''' (ба) е '''Марс''' ({{lang-la|Mars}}, {{lang-ru|Марс}}) — диъалагӀа [[дуне]] да [[Малх|Малхагара]], боарамга диллача ворхӀлагӀа да [[Маьлха ков|Маьлха коа]].
Цу дунен [[Масса|дозал]] [[Лаьтта|Лаьттан]] дозала 10,7 % да. Марс аьнна цунах цӀи тиллай [[Древний Рим|Ширча Румера]] тӀема даьла — Марса цӀерах (из тарлу ширча эллиной волча Аре́са́). Цхьайолча хана Марсах оал «цӀе дуне», аьшка оксидо луш болча цун тӀехен цӀе бос бахьан долаш.
Мингал — лаьтта тоабан дуне да кӀезига айха [[ТӀехар-Ӏи|тӀехар-Ӏи]] долаш (цун тӀехен йисте Ӏоткъам 160-за кӀезигагӀа ба лаьтта тӀа болчул). Марсага ший хьахинна ши [[новкъар]] да — Фобоси Деймоси (ширча эллиной меттала — «''кхерамеи''» «''унзареи''», Ареса шин виӀий цӀераш). Уж новкъараш кхачарга хьажача зӀамига да (Фобос — {{nobr|26,8×22,4×18,4 км}}, Деймос — {{nobr|15×12,2×10,4 км}})<ref name="NASASAT">{{cite web|date=30 September 2003|title=Mars: Moons: Phobos|publisher=NASA Solar System Exploration|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mar_Phobos&Display=Facts|accessdate=2 December 2013}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20131019162634/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mar_Phobos&Display=Facts |date=19 October 2013 }}</ref>, нийса йоаца форма йолаш да.
Карарча хана, Лаьтта даьлча, Мингал — ма дарра дукхагӀа техка дола дуне да Маьлха коара.
== Белгалдаккхар ==
{{белгалдаккхар}}
== ТӀатовжамаш ==
* [http://www.astronet.ru/db/msg/eid/FK86/sun Седкъадуне (''эрс'')]
* [http://www.femto.com.ua/articles/part_2/3751.html Малх (''эрс'')]
[[Category:АйламӀилма]]
[[Category:Айлам]]
[[ОагӀат:Дуненаши новкъараши алапатах]]
t5ys1ax4zqvzuskiye07gtw7ke9rmc9
Цхьоройлоам
0
18798
75223
74551
2026-10-01T01:39:14Z
InternetArchiveBot
2350
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
75223
wikitext
text/x-wiki
{{Хребет
|Название = Цхьоройлоам
|Национальное название = ru/Цорейлам
|Изображение =
|Подпись изображения =
|Координаты = 42.8369444/N/45.0583333/E
|Страна = Россия
|Регион = Ингушетия
|Район =
|Небесное тело =
|Горная система = Кавказ
|Период образования =
|Площадь = <!-- в км² -->
|Длина = <!-- в км -->
|Ширина = <!-- в км -->
|Высочайшая вершина =
|Высота = 3000
|Источник высоты =
}}
'''Цхьоройлоам''', е '''Цхьорой-Лоам'''{{sfn|Кодзоев|2016|с=86}} ({{lang-ru|Цорейлам}}) — [[ГӀалгӀайче]]н [[Джейрахский район|ЖӀайраха шахьарера]] лоам, [[Чечня|Нохчий мехкацаца]] долча доазон гаьна доацаш латт<ref>{{cite web |url = http://limno.org.ru/publ/6_2.pdf |url-status = dead |title = 6.2. Горные озера юга европейской части России6.2.1. Физико-географическая характеристика региона |access-date = 2019-04-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181105014623/http://www.limno.org.ru/publ/6_2.pdf |archive-date = 2018-11-05 |accessdate = 2026-06-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181105014623/http://www.limno.org.ru/publ/6_2.pdf |archivedate = 2018-11-05 }}</ref>. [[Форда тӀехера лакхал]] 3000 метр я. Цхьорой лоаман [[орц]]а тӀа [[Хьай]] долча [[ГӀозанахий]] да долалуш{{sfn|Сулейманов|1978|с=102}}. [[отрог|Лоаман гана]] тӀа [[Пхьалинг]] латт{{sfn|Кодзоев|2016|с=86}}.
Цхьоройлоама тӀа «Цхьори» яхаш курортий комплекс хьае лерхӀаш хиннад<ref>{{Cite web |url=https://www.yuga.ru/news/240504/ |title=Курорты Ингушетии нашли якорного инвестора 29 сентября 2011 |access-date=2019-04-22 |archive-date=2019-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422180435/https://www.yuga.ru/news/240504/ |url-status=live }}</ref>, амма цох хӀама хиннадац.
== Белгалдаккхар ==
{{белгалдаккхар}}
== Литература ==
* {{книга
| автор = Сулейманов А. С.
| часть = II часть: Горная Ингушетия (юго-западная часть), Горная Чечня (центральная и юго-восточная части)
| заглавие = Топонимия Чечено-Ингушетии: в IV частях (1976-1985 гг.)
| ответственный = Ред. А. Х. Шайхиев
| место = Грозный
| издательство = Чечено-Ингушское книжное изд-во
| год = 1978
| страниц = 289
| тираж = 5000
| ref = Сулейманов
}}
* {{публикация|книга
| автор = Кодзоев Н. Д.
| часть = Башенное поселение Пялинг (Ингушетия)
| ссылка = http://www.kbigi.ru/fmedia/izdat/arheetno/2016/arheetno_2016_6.pdf
| заглавие = Археология и этнология Северного Кавказа
| ответственный = Ред.: Б. Х. Бгажноков, В. А. Фоменко
| место = Нч.
| издательство = Издательский отдел КБИГИ
| год = 2016
| выпуск = 6
| страницы = 86—105
| страниц = 116
| тираж = 300
| isbn = 978-5-91766-125-4
| ref = Кодзоев
}}
{{Горные вершины Ингушетии}}
[[ОагӀат:ГӀалгӀайчен лоаман бовхьаш]]
[[ОагӀат:Цхьорой]]
3meg1si9yq6nn9v2kqjmk6v6lbhhfkv
Ло:Potd/2026-10-01
10
19100
75219
2026-09-30T19:36:45Z
Frhdkazan
139
Керда оагIув: «Catedral de la Encarnación, Málaga, España, 2023-05-19, DD 37-39 HDR.jpg»
75219
wikitext
text/x-wiki
Catedral de la Encarnación, Málaga, España, 2023-05-19, DD 37-39 HDR.jpg
eiy9l078dd4kx64rjk5dojncg94h9oh
Ло:Motd/2026-10-01
10
19101
75220
2026-09-30T19:40:35Z
Frhdkazan
139
Керда оагIув: «中国走线客:“即使死在路上也值了”.webm»
75220
wikitext
text/x-wiki
中国走线客:“即使死在路上也值了”.webm
mcja6uxt0n4ku46ts9w9u46cnzihx1t