Wikipedio iowiki https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Specala Debato Uzanto Uzanto Debato Wikipedio Wikipedio Debato Arkivo Arkivo Debato MediaWiki MediaWiki Debato Shablono Shablono Debato Helpo Helpo Debato Kategorio Kategorio Debato TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 14 3333 1124494 860394 2026-06-22T07:56:40Z ThWiki1910 31363 1124494 wikitext text/x-wiki {{Commons|Category:Mathematics}} {{Commonscat|Mathematics}} [[Kategorio:Klasifiko pri precipua temi]] [[Kategorio:Informo]] [[Kategorio:Formala cienci]] 21vvmqcua7ykar3qc4ggl7qt7pvkk24 14 4315 1124496 859918 2026-06-22T08:45:34Z ThWiki1910 31363 1124496 wikitext text/x-wiki {{Commons|Category:Arithmetic}} {{Commonscat|Arithmetic}} [[Kategorio:Faki di matematiko]] [[Kategorio:Nombrala teorio]] q43q68sl65hg6z0r85bkv46ygzd01vn 0 4581 1124468 1097444 2026-06-21T13:39:47Z Joao Xavier 110 +texto 1124468 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Federala Republiko Etiopia | Lokala_nomo = የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ<br />Ityop'iya Federalawi Demokrasiyawi Ripeblik<br>Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya | Flago = Flag_of_Ethiopia.svg | Blazono = Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg | Imajo_mapo = Ethiopia in its region.svg | Chefurbo = [[Addis Ababa]] | Habitanti_chefurbo = 2,57 milioni (2001) | Precipua_urbo = [[Addis Ababa]] | Oficala_lingui = [[amhara linguo|Amhara]] | Guvernerio = [[Republiko]] | Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Etiopia | Titulo_chefo_stato = Prezidanto | Chefo_di_stato = [[Sahle-Work Zewde]] | Nomo_listo_chefo_guverno= Listo pri chefministri di Etiopia | Titulo_chefo_guverno = Chefministro | chefo_guverno = [[Abiy Ahmed Ali]] | Surfaco = {{formatnum:1104300}} | Rango_surfaco = 27 | Surfaco_aquo = 0,7 | Habitanti = {{formatnum:116462712}}<ref name=CIA/> | Rango_habitanti = 12 | Yaro = 2023 | Denseso di habitantaro = 92,7 | Reto_kodexo = .et | Nomo_himno = ''Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya'' | Pekunio = [[Birr]] }} '''Etiopia''', longa formo '''Federala Republiko Etiopia''', olim '''Abisinia''', esas lando senlitora en estal [[Afrika]]. Ol havas kom vicini [[Eritrea]] norde, [[Djibuti]] nord-este, [[Somalia]] este, [[Kenia]] sude, e [[Sudan]] e [[Sud-Sudan]] weste. Kun plu kam 100 milion habitanti, ol esas la maxim populoza senlitora lando de la mondo e la 2ma maxim populoza lando de [[Afrika]], dop [[Nigeria]]. == Historio == [[Arkivo:Homo_Sapiens_Idaltu.JPG|thumb|280px|left|[[Homo sapiens|''Homo sapiens idaltu'']].]] {{PA|Historio di Etiopia}} En Etiopia trovesis la maxim anciena [[skeleto|skeleti]] konocata dil ''[[Homo sapiens]]'': ''Homo sapiens idaltu'' habitis Etiopia cirkume 160 mil yari ante nun. Tamen, la maxim anciena restaji pri hominido trovita en Etiopia - de la speco ''Ardipithicus ramidus'' - evas de 4,2 milion yari ante nun. La hominida speco maxim konocata esas l'''Australopithecus afarensis'': skeleto di femino, ''Lucy'', trovesis en la valo Awash, en 1974. Segun kelka linguisti, l'unesma populi qui parolis Afro-Aziana lingui arivis en la regiono dum [[Neolitiko]]. Lua probabla ''[[urheimat]]'' (loko di origino) esis sive la valo di [[Nilo]], sive [[Proxim-Oriento]]. Altra linguisti propozas ke l'Afro-Aziana lingui developis unesmafoye en la Korno di Afrika. Dum la 8ma yarcento aK, rejio konocata kom D'mt establisesis en nord-Etiopia ed [[Eritrea]]. Lua chefurbo esis la nuna urbeto Yeha. Kelka historiisti judikas D'mt kom [[Afrika]]na rejio, dum ke kelk altri judikas ol mixo di Semita populi (rejio di Saba) kun Afrikani. En 316, [[Anciena Grekia|Greka]] misionero Meropius navigis alonge la litoro e, kun Frumentus, introduktis [[kristanismo]] en la regiono. L'unesma kontakti kun [[Islamo|Mohamedani]] komencis en 614, kande lora rejulo di [[Aksum]], [[Aṣḥama ibn Abjar]], shirmis Mohamedani enmigranti. Segun kelka historiisti, Ashama e la rejulo Armah de Aksum esis la sama persono. [[Arkivo:ET_Gondar_asv2018-02_img03_Fasil_Ghebbi.jpg|thumb|320px|left|Kastelo dil imperiestro Fasilides, en [[Gondar]].]] De la komenco dil [[12ma yarcento]] til la fino dil [[13ma yarcento]] la regiono guvernesis dal dinastio Zagwe. Dum la [[15ma yarcento]] komencis kontakti inter Etiopia ed Europana nacioni, quale montras letro de [[Henry la 4ma di Anglia]] al imperiestro di Abisinia. En 1508, lora imperiestro [[Dawit la 2ma]] establisis diplomacala relati kun [[Portugal]]. To divenis importanta por protektar lua rejio de ataki dal imamo e generalo [[Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi]], del sultanio Adal.<ref name=Bashah/> De de 1529 til 1543 [[Portugal]]ani sendis expediciono ad Etiopia por helpar en milito kontre Mohamedani de etnii Somali ed Afar, suportita dal [[Otoman imperio]]. Tamen, kande l'imperiestro Susenyos la 1ma konvertis su a [[katolikismo]], komencis epoko di revolti qui produktis mili di morti e duris dum multa yari.<ref name=Bashah/> Erste en 1632, imperiestro Fasilides riestablisis l'ortodoxa religio Etiopiana kom oficala, ed ekpulsis [[jezuito|jezuiti]] ed altra Europani.<ref name=Bashah>{{Citez jurnalo od edituro|autoro=Beshah, Girma ed Aregay, Merid Wolde |titulo=The Question of the Union of the Churches in Luso-Ethiopian Relations (1500-1632)|loko=Lisboa|editero= Junta de Investigações do Ultramar and Centro de Estudos Históricos Ultramarinos |publikigita ye=1964}}</ref> Dum la [[20ma yarcento]], imperiestro [[Haile Selassie la 1ma]] komencis projeto por modernigar Etiopia - nur interuptita de 1936 til 1941, dum l'okupado Italiana. Tamen, la modernigo koncentresis en poka manui, kontre ke la habitantaro rurala restis povra. En 1941, dum la [[Duesma mondomilito]], [[Unionita Rejio|Britaniana]] ed Etiopiana soldati liberigis Etiopia en 1941 de Italian okupado. En 1960, on probis revokar Selassie la 1ma, sensucese. Gradope, militisti divenis plu povoza, e Selassie augmentis lia salario skope mantenar lua loyaleso. Haile Selassie la 1ma revokesis de la povo en 1974, da [[marxismo|Marxista]] militisti. La [[Komunismo|komunista]]-rejimo subisis diversa rebelesi, sikeso en granda skalo, e problemi kun refujinti. En 1977, [[Somalia]] atakis Etiopia dum la milito di [[Ogaden]], ma Etiopia, helpita da [[Sovietia]], [[Kuba]] e [[Sud-Yemen]], vinkis la milito. Kun la fino di Sovietia, la marxista-rejimo vinkesis en 1991. Provinco [[Eritrea]] nedependanteskis 2 yari pose. Komence, diplomacala relati inter Etiopia ed Eritrea esis bona, ma em 1998 komencis frontierala milito inter la du landi, qua finis erste en 2000. En 1994, nova [[konstituco]] establisis [[parlamentala republiko]] duchambra, e judiciala sistemo separita del exekutiva e legifala povi. L'unesma plurpartisal elekti eventis en 1995. [[Meles Zenawi Asres]], prezidanto di provizora guverno, divenis l'unesma chefministro di Federala Demokrata Republiko Etiopia, e [[Negaso Gidada]] elektesis prezidanto<ref>{{Citez jurnalo od edituro |publikigita ye=25ma di junio 2001 |titulo=President expelled from ruling party |publikigo=IRIN |url=http://www.irinnews.org/raport/22561/ethiopia-president-expelled-ruling-party |idiomo={{en}}}}</ref>. == Politiko == [[Arkivo:Sahle-Work Zewde, UNON, Nairobi, Kenya.jpg|thumb|280px|Prezidantino [[Sahle-Work Zewde]].]] [[Arkivo:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh addressing the Joint Session of Ethiopian Parliament, in Addis Ababa, Ethiopia on May 26, 2011 (2).jpg|thumb|left|280px|Kunsido dil Parlamento Etiopiana en 2011.]] Etiopia esas [[federalismo|federala]], [[demokratio|demokrata]] e [[parlamento|parlamentala]] [[republiko]]. La [[prezidanto]] esas la [[chefo di stato]], kun multa ceremoniala povi. Lu elektesas da la Domo di Reprezentanti dil Populo por 6-yara periodo. Nun esas [[Sahle-Work Zewde]]. La [[chefministro]] esas la [[chefo di guvernerio]] e supra komandero dil armei. Lu esas la maxim povoza politikisto di Etiopia. Pos singla elekto, la prezidanto kunvokas la chefo di la politikala koalisuro qua havas majoritato en la parlamento por divenar chefministro e formacar la guvernerio, tra selekto dil altra ministri. La nuna chefministro esas [[Abiy Ahmed Ali]]. La [[parlamento]] havas 2 chambri. La Konsilistaro di la Federuro, kun 110 membri, esas la supra chambro. Lua membri povas elektesar sive direte dal populo, sive nedirete e selektita inter la membri de lokala konsilistari. La Domo di Reprezentanti dil Populo ''(Yehizbtewekayoch Mekir Bet)'' esas la basa chambro, e konsistas ek 547 membri, di qui 22 reprezentas minoritati. L'unesma parlamentala e regionala votado eventis en [[1995]]. La nuna [[konstituco]] adoptesis en [[1994]]. Segun lua artiklo 78ma, la [[judiciala povo]] esas nedependanta de [[exekutiva povo|exekutiva]] e [[legifala povo]]. Segun l'"Indexo pri Demokratio" publikigita en 2010 dal ''Economist Intelligence Unit'', Etiopiana rejimo esas autoritatoza, rangizita la 118ma ek 167 landi,<ref>{{extera ligilo|url=http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf |titulo=The Economist Intelligence Unit's Index of Democracy 2010|format=PDF|vidita ye=3ma di marto 2012}}</ref> kun multa denunci pri etniala violento e violaco di [[homala yuri]]. Tamen, pos l'elekto di [[Abiy Ahmed Ali]] la situaciono rapide plubonigis. == Geografio == [[Arkivo:Ethiopia_shaded_relief_map_1999,_CIA.jpg|thumb|right|280px|Mapo di Etiopia.]] [[Arkivo:Blue Nile.jpg|thumb|280px|left|[[Blua Nilo]].]] Etiopia esas la 27ma maxim vasta lando del mondo. Granda parto de lua teritorio jacas an la nomizita "korno di Afrika". La lando esas ekologiale e geografiale diversa, kun diferanta peizaji e klimati. La [[Granda Valo di Rift]] trairas ol sudweste til nordweste, e cirkondesas da basa tereni kovrata da [[stepo|stepi]] e midezerti. Granda parto di la lando jacas inter 2.000 e 2.500 metri di altitudo. La maxim alta monto di la lando, ''Ras Dashen'', jacas norde ed esas la 10ma maxim alta monto de [[Afrika]], havanta {{formatnum:4550}} metri di [[altitudo]]. L'altitudo influas la [[klimato]] di multa regioni. En l'alta montoza regioni la [[temperaturo|temperaturi]] esas plu milda kam en la basa regioni an la sama [[latitudo]]. Exemple [[Addis Ababa]], jacanta proxim la monto Entoto, kun mezavalora altitudo di 2.400 metri. La dominacanta klimato di la lando esas [[tropikala klimato|tropikala]] influata da [[musono]]. La precipua fluvii di la lando esas Abbay ([[Blua Nilo]]), Atbara ([[Nigra Nilo]]), Jubba (qua debushas an l'[[Indiana Oceano]] tra [[Somalia]]), Shebelle, Awash e Sobat. La [[lago Tana]], norde de la lando, esas la fonto dil aqui di [[Blua Nilo]]. En lua vicineso habitas multa endemika speci, exemple la [[babuino]] ''gelada'', la sovaja kapro ''walia'' e la volfo Etiopiana. == Ekonomio == [[Arkivo:Blessed_Coffee_brand_bags.jpg|thumb|left|320px|[[Kafeo]] Etiopiana vendita en Usa.]] [[Arkivo:Treemap_on_exports_of_Ethiopia_2014_(mid_detail).png|thumb|320px|Exportaci Etiopiana en 2014.]] {{PA|Ekonomio di Etiopia}} Etiopia restas un ek la maxim povra landi de la mondo, malgre ke depos 2010 ol havas la maxim granda ekonomio (segun [[TNP]]) de estal [[Afrika]].<ref>{{extera ligilo |editero=Nazret.com |publikigita ye=6ma di februaro 2010|url=https://web.archive.org/web/20101222182548/http://nazret.com/blog/index.php/2010/02/06/ethiopia_surpasses_kenya_to_become_east_ |titulo=Ethiopia surpasses Kenya to become East Africa's Biggest Economy}}</ref> Dum plu kam 1 yardeko ante 2016, la [[totala nacionala produkturo]] kreskis de 8% til 11% omnayare. Nun, servadi superiris l' [[agrokultivo]] kom precipua fonto dil [[TNP]]. Tamen, plu kam 70% de la [[laboro-povo]] duras esar employata en l'agrokultivala sektoro.<ref name=CIA/> [[Kafeo]] esas la precipua agrokultivala produkturo por [[exportaco]]. La bona qualeso di Etiopiana kafeo esas internacione agnoskata. == Demografio == [[Arkivo:Beauty_of_Oromia.jpg|thumb|left|320px|Mulieri Oromo.]] [[Arkivo:Ethiopia population.svg|thumb|320px|Demografio di Etiopia, 1960-2015.]] [[Arkivo:ET Afar asv2018-01 img80 Abala.jpg|thumb|left|320px|[[Moskeo]] en Abala, stato Afar.]] [[Arkivo:01_-_Priests_dancing_for_Timkat.jpg|thumb|320px|Ortodoxa sacerdoti dansas dum ''Timtak'' (Epifanio).]] Segun statistiki de ''The World Factbook'' por 2023, Etiopia havis {{formatnum:116462712}} habitanti, di qui 35,8% esas Oromo, 24,1% esas Amhara, Somali esas 7,2%, Tigray esas 5,7%, Sidama esas 4,1%, Gurage esas 2,6%, Welaita esas 2,3%, Afar esas 2,2%, Silte esas 1,3%, Kefficho esas 1,2%, e 13,5% esas de altra etnii<ref name=CIA>{{extera ligilo|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/|idiomo={{en}}|titulo=Ethiopia - The World Factbook|editero=CIA |vidita ye=3ma di decembro 2023}}</ref>. L'oficala idiomi di la lando esas [[Oromo-linguo|Oromo]], parolata da 33,8%, [[Amhara-linguo|Amhara]], parolata da 29,3%, [[Somaliana linguo|Somaliana]], parolata da 6,2%, e [[Tigrinya linguo|Tigrinya]], parolata da 5,9%. Altra lingui esas Sidamo (4%), Wolaytta (2,2%), Gurage (2%), [[Afar-linguo|Afar]] (oficala en la stato Afar e parolata da 1,7% de la habitantaro), ed altri.<ref name=CIA/> Segun ''Ethnologue'', 90 lingui parolesas en Etiopia<ref name="Ethnologue"/>. [[Angla linguo|Angla]] esas la stranjera linguo maxim docata en skoli. L'Araba anke esas parolata e docata. La [[religio]] kun maxim granda nombro di adepti esas Ortodoxa Etiopiana, 43,5% de la habitantaro. Mohamedani esas 33,9%, Protestanti esas 18,5%, tradicionala religii praktikesas da 2,7%, 0,7% esas katoliki, e 0,6% praktikis altra religii en 2007.<ref name=CIA/> Segun statistiki de 2017, nur 51,8% de la habitantaro - 52,7% de la viri, e 44,4% de la mulieri - savas lektar e skribar<ref name=CIA/>. Tamen, ca procento reprezentis granda kresko kompare 1994: segun demografiala kontado eventinta ca yaro, nur 23,4% del adulti savis lektar e skribar.<ref name="Ethnologue">{{extera ligilo|url=https://archive.today/20170318194709/https://www.ethnologue.com/country/ET|titulo=Languages of Ethiopia|idiomo={{en}}|editero=SIL International|publikigo=Ethnologue}}</ref> Lua maxim populoza urbo esas la chefurbo, [[Addis Ababa]], kun plu kam 2,5 milioni habitanti. Altra importanta urbi esas [[Dire Dawa]] e Nazret. == Kulturo == [[Arkivo:Alicha_1.jpg|thumb|320px|''Injera'' kun ''kitcha fit-fit''.]] Etiopia havas multa lokala [[kalendario|kalendarii]], di qui la maxim konocata esas l'Etiopiana (o Ge'ez). Ol konsistas ek 12 monati kun exakti 30 dii, plu 5 o 6 interpozata dii, qui formacas 13ma monato. [[Tempo]] anke mezuresas diferante de altra landi: la dio en Etiopia komencas ye 6:00 kloki, e koincidas kun sun-levo. Por konvertar la hori de westala [[horlojo|horloji]] ad Etiopiana, on mustas adicionar (o subtraktar) 6 hori, exemple 20:00 kloki en [[Addis Ababa]] esas "du hori de la nokto", dum ke 2:00 ori en Addis Ababa esas "ok hori de la nokto". Tradicionala [[koquarto]] Etiopiana uzas nula [[porko]] o konki en lua dishi, pro ol proskriptesas da [[Judaismo|judaista]], Mohamedana ed Etiopiana Ortodoxa religii. Inter la tradicionala dishi esas ''Injera'' ([[pano]] qua semblas [[krespo]]), ''kitcha fit-fit'' (qua uzas pano, garbanzo, butro e pipro), ''wat'' (preparata kun karno de [[hano]], [[bovo]] o [[mutono]], pipro e legumi) ed altri. [[Arkivo:תמונה 697.jpg|thumb|left|280px|[[Abatte Barihun]]]] La tradicionala [[muziko]] di Etiopia esas diversa pro lua multa etnii, tamen kelka ek lua elementi povas anke trovesar en tradicionala muziki de [[Sudan]], Eritrea, Somalia e Djibuti, e prizentas multa exempli pri [[polifonio]]. Ol pleesas kun fluti, sukusanta instrumenti, kord-instrumenti e perkutili tradicionala. La nuntempa muziko mixas [[rock]] e tradicionala muziko por krear la nomizita ''Etio-rock''. La muzikisto [[Abatte Barihun]], naskinta en Addis Ababa, uzas elementi de [[jazo]] en lua muziko, ekvokiva de [[John Coltrane]]. [[Hip hop]] komencis influar Etiopiana muziko dum la yari 2000a, multafoye kantata en [[Amhara-linguo]]. Exemple pri nuntempa kantisti Etiopiana esas Gigi, [[Aster Aweke]], [[Rophnan]] e [[Teddy Afro]]. L'unesma [[literaturo|literaturala]] exempleri skribita en Etiopia evas cirkume de la yaro 300, e konsistas ek Axumita texti skribita en la skripto Ge'ez. Dum la 16ma yarcento, Amhara aparis kom skriptita linguo, exemple l'unesma [[gramatiko]] pri Amhara, skriptita dal sacerdoto [[Abba Gorgoryos]] (1595-1658).<ref>Uhlig, Siegbert. 2005. "Gorgoryos." In Encyclopaedia Aethiopica: D-Ha: Vol. 2, edited by Siegbert Uhlig, 855-856. Wiesbaden: Harrassowitz.</ref> Gorgoryos anke kreis [[vortaro]] Amhara-Latina. Exemplo pri moderna Etiopiana skriptisto esas [[Haddis Alemayehu]]. === Sporto === [[Arkivo:Olympic_great_Haile_Gebrselassie_speaking_at_the_Olympic_hunger_summit_in_Downing_Street,_12_August_2012.jpg|thumb|320px|[[Haile Gebrselassie]]]] La maxim praktikata [[sporto|sporti]] en Etiopia esas [[atletismo]], nome [[kurado]], e [[futbalo]]. Atleti Etiopiana ganis Olimpiala medalii pri kurado, e kelk ek li obtenis mondala rekordi, exemple [[Haile Gebrselassie]], qua establisis 27 mondala rekordi dum lua kariero, e ganis du ora medalii Olimpiala, en 1996 ([[Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996|Atlanta]]) e 2000 ([[Olimpiala Ludi en Sydney, 2000|Sydney]]). Altra exempli pri notora atleti Etiopiana esas [[Abebe Bikila]], [[Mamo Wolde]], [[Miruts Yifter]], [[Derartu Tulu]], [[Meseret Defar]], [[Almaz Ayana]], [[Birhane Adere]], [[Tiki Gelana]], [[Genzebe Dibaba]], [[Tariku Bekele]] e [[Gelete Burka]]. == Referi == {{reflist}} {{Commons|Kategorio:Ethiopia|Etiopia}} {{Landi en Afrika}} [[Kategorio:Etiopia|*]] q144lxxv2bcg86jh5l9vmhzvkzihjdk 0 24155 1124495 970190 2026-06-22T07:59:09Z ThWiki1910 31363 1124495 wikitext text/x-wiki {{por altra senco|uzi dil vorto "abako"|[[Abako (homonimo)]]}} [[Arkivo:Boulier1.JPG|thumb|right|250px|Abako Chiniana.]] '''Abako''' esas [[kalkulo|kalkulala]] utensilo, konsistanta esence ek tablo o strukturo tenanta paralela fili o kaneli en qui kontili o globeti movesas. Moderna abako konsistas ek ligna kadro kun globeti en paralela fili, e transversa barilo perpendikla a la fili, qui dividas la globeti en du grupi. L'extrema dextra kolono esas la kolono dil uni; la sequanta kolono adsinistre reprezentas la deki; la sequanta adsinistre reprezentas la centi; e tale pluse. Dum yarcenti, abaki uzesis ante la developo dil unesma [[kalkulilo|mekanikala kalkulili]], ed ankore uzesas kom instrumento di kalkulo en multa parti de la mondo. {{wikivortaro|abako}} [[Kategorio:Matematiko]] mxxmty8lcvwpmdz99yvf5bus9tmaxtj 0 24932 1124473 1124405 2026-06-21T14:15:41Z Forstbirdo 3024 1124473 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[File:Cedrus map.png|thumb|upright=2|Loki ube naturale existas cedri]] '''Cedro''' ([[Latina]] : ''Cedrus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). ''Cedri'' esas granda koniferi di qua la [[ligno]] odoras ed esas poke putriva. Esas tri [[Speco|speci]] di cedri : ''Cedrus atlantica'', ''Cedrus libani'' e ''Cedrus deodara''. [[Kategorio:Cedro]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] eox895i4s9bp9xb9rvyp5mdlm7fea2e 0 29216 1124471 1124407 2026-06-21T14:09:21Z Forstbirdo 3024 1124471 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Larch distribution.svg|thumb|320px|Naturala arealo di la larici.]] '''Larico''' ([[Latina]] : ''Larix''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). La larici esas dominacanta arbori en [[foresto|foresti]] di [[Siberia]] e [[Kanada]], ma ili ank existas en [[Popul-Republiko Chinia]] e [[Japonia]]. Larici ordinare atingas altajo di 20 til 45 metri, e mem 65 metri en rara exempleri di ''Larix occidentalis''. De ilua [[trunko]] extraktesas ambratra [[rezino]] qua povas uzesar kom [[medikamento]] por kombatar [[fungo|fungi]] e [[bakterio|bakterii]]. Ilua [[folio|folii]] sekrecas substanco viskoza. Esas 9 speci di larici : ''Larix occidentalis'', ''L. laricina'', ''L. lyallii'', ''L. decidua'', ''L. sibirica'', ''L. kaempferi'', ''L. gmelinii'', ''L. griffithii'' e ''L. potaninii''. {{wikivortaro}} [[Kategorio:Larico]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] 6sv6pjdts0g2ez4t78vjbe1vgce2uja 1124472 1124471 2026-06-21T14:14:31Z Forstbirdo 3024 1124472 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Larch distribution.svg|thumb|320px|Loki ube naturale existas larici.]] '''Larico''' ([[Latina]] : ''Larix''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). La larici esas dominacanta arbori en [[foresto|foresti]] di [[Siberia]] e [[Kanada]], ma ili ank existas en [[Popul-Republiko Chinia]] e [[Japonia]]. Larici ordinare atingas altajo di 20 til 45 metri, e mem 65 metri en rara exempleri di ''Larix occidentalis''. De ilua [[trunko]] extraktesas ambratra [[rezino]] qua povas uzesar kom [[medikamento]] por kombatar [[fungo|fungi]] e [[bakterio|bakterii]]. Ilua [[folio|folii]] sekrecas substanco viskoza. Esas 9 speci di larici : ''Larix occidentalis'', ''L. laricina'', ''L. lyallii'', ''L. decidua'', ''L. sibirica'', ''L. kaempferi'', ''L. gmelinii'', ''L. griffithii'' e ''L. potaninii''. {{wikivortaro}} [[Kategorio:Larico]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] lnzimz2orgukn3lz1fcan5shz1pninc 14 29217 1124477 858386 2026-06-21T20:08:47Z Forstbirdo 3024 1124477 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Pinaceae}} [[Kategorio:Pinacei]] q8fw4paav5hwpkoajmukuf1oheekfz2 0 30662 1124470 1124466 2026-06-21T14:06:25Z Forstbirdo 3024 1124470 wikitext text/x-wiki [[File:Pinus range.png|thumb|320px|upright=2|Loki ube existas speci di pini]] '''Pino''' ([[Latina]] : ''Pinus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latine: ''Pinaceae''). Pini esas granda [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, sempre verda. Existas multa deki di pino-speci. La maxim konocata esas: ;ek [[Europa]]: ''Pinus brutia'', ''P. canariensis'', ''[[cembro|P. cembra]]'', ''P. halepensis'', ''P. heldreichii'', ''P. mugo'', ''P. nigra'', ''P. nigra'' subsp. ''nigra'', ''P. nigra'' subsp. ''laricio'', ''P. peuce'', ''P. pinaster'', ''P. pinea'', ''P. silvestris'' ;ek [[Nord-Amerika]]: ''P. albicaulis'', ''P. aristata'', ''P. attenuata'', ''P. ayacahuite'', ''P. balfouriana'', ''P. banksiana'', ''P. contorta'', ''P. coulteri'', ''P. flexilis''), ''P. jeffreyi'', ''P. lambertiana'', ''P. longaeva'', ''P. monophylla'',''P. monticola'', ''P. muricata'', ''P. palustris'', ''P. patula'', ''P. ponderosa'', ''P. radiata'', ''P. resinosa'', ''P. rigida'', ''P. strobus''. {{wikivortaro}} [[Kategorio:Pino| *]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Gardenokultivado]] [[Kategorio:Generi]] qnw6rb6r1cnr8lay1hc1frtrrwbd4u3 1124474 1124470 2026-06-21T14:25:16Z Forstbirdo 3024 1124474 wikitext text/x-wiki [[File:Pinus range.png|thumb|320px|upright=2|Loki ube naturale existas speci di pini]] '''Pino''' ([[Latina]] : ''Pinus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latine: ''Pinaceae''). Pini esas granda [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, sempre verda. Existas multa deki di pino-speci. La maxim konocata esas: ;ek [[Europa]]: ''Pinus brutia'', ''P. canariensis'', ''[[cembro|P. cembra]]'', ''P. halepensis'', ''P. heldreichii'', ''P. mugo'', ''P. nigra'', ''P. nigra'' subsp. ''nigra'', ''P. nigra'' subsp. ''laricio'', ''P. peuce'', ''P. pinaster'', ''P. pinea'', ''P. silvestris'' ;ek [[Nord-Amerika]]: ''P. albicaulis'', ''P. aristata'', ''P. attenuata'', ''P. ayacahuite'', ''P. balfouriana'', ''P. banksiana'', ''P. contorta'', ''P. coulteri'', ''P. flexilis''), ''P. jeffreyi'', ''P. lambertiana'', ''P. longaeva'', ''P. monophylla'',''P. monticola'', ''P. muricata'', ''P. palustris'', ''P. patula'', ''P. ponderosa'', ''P. radiata'', ''P. resinosa'', ''P. rigida'', ''P. strobus''. ;ek [[Azia]]: ''P. amamiana'', ''P. armandii'', ''P. bhutanica'', ''P. bungeana'', ''P. dalatensis'', ''P. densata'', ''P. densiflora'', , ''P. eremitana'', ''P. fenzeliana'', ''P. fragilissima'', ''P. gerardiana'', ''P. henryi'', {{wikivortaro}} [[Kategorio:Pino| *]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Gardenokultivado]] [[Kategorio:Generi]] 2wur9w4j2mha188ickfvd8unejer5hq 1124475 1124474 2026-06-21T17:55:55Z Forstbirdo 3024 1124475 wikitext text/x-wiki [[File:Pinus range.png|thumb|320px|upright=2|Loki ube naturale existas speci di pini]] '''Pino''' ([[Latina]] : ''Pinus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latine: ''Pinaceae''). Pini esas granda [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, sempre verda. Existas multa deki di pino-speci. La maxim konocata esas: ;ek [[Europa]]: ''Pinus brutia'', ''P. canariensis'', ''[[cembro|P. cembra]]'', ''P. halepensis'', ''P. heldreichii'', ''P. mugo'', ''P. nigra'', ''P. nigra'' subsp. ''nigra'', ''P. nigra'' subsp. ''laricio'', ''P. peuce'', ''P. pinaster'', ''P. pinea'' e ''P. silvestris'' ;ek [[Nord-Amerika]]: ''P. albicaulis'', ''P. aristata'', ''P. attenuata'', ''P. ayacahuite'', ''P. balfouriana'', ''P. banksiana'', ''P. contorta'', ''P. coulteri'', ''P. flexilis''), ''P. jeffreyi'', ''P. lambertiana'', ''P. longaeva'', ''P. monophylla'',''P. monticola'', ''P. muricata'', ''P. palustris'', ''P. patula'', ''P. ponderosa'', ''P. radiata'', ''P. resinosa'', ''P. rigida'' e ''P. strobus''. ;ek [[Azia]]: ''P. amamiana'', ''P. armandii'', ''P. bhutanica'', ''P. bungeana'', ''P. dalatensis'', ''P. densata'', ''P. densiflora'', , ''P. eremitana'', ''P. fenzeliana'', ''P. fragilissima'', ''P. gerardiana'', ''P. henryi'', ''P. hwangshanensis'', ''P. kesiya'', ''P. koraiensis'', ''P. krempfii'', ''P. latteri'', ''P. luchuensis'', ''P. massoniana'', ''P. merkusii'', ''P. morrisonicola'', ''P. orthophylla'', ''P. parviflora'', ''P. persica'', ''P. pumila'', ''P. roxburghii'', ''P. sibirica'', ''P. squamata'', ''P. tabuliformis'', ''P. taiwanensis'', ''P. thunbergii'', ''P. uyematsui'', ''P. wallichiana'', ''P. wangii'' e ''P. yunnanensis''. {{wikivortaro}} [[Kategorio:Pino| *]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Gardenokultivado]] [[Kategorio:Generi]] nstfsnejn2shwe3lnqjdwhn4pn3cu7e 0 37081 1124469 1033124 2026-06-21T13:44:45Z Joao Xavier 110 +texto 1124469 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Homo_Sapiens_Idaltu.JPG|thumb|320px|Kranio dil ''Homo sapiens idaltu''.]] En [[Etiopia]] trovesis la maxim anciena [[skeleto|skeleti]] konocata di ''[[Homo sapiens]]'': ''Homo sapiens idaltu'' vivis en Etiopia cirkume 160 mil yari ante nun. Tamen, la maxim anciena restaji pri hominido trovita en Etiopia - de la speco ''Ardipithicus ramidus'' - evas de 4,2 milion yari ante nun. La hominida speco maxim konocata esas ''Australopithecus afarensis'': en 1974, an valo Awash, trovesis skeleto di feminio, baptita ''Lucy''. Segun kelka linguisti, l'unesma populi qui parolis Afro-Aziana lingui arivis en la regiono dum [[Neolitiko]]. Lua probabla ''[[urheimat]]'' (loko di origino) esis sive la valo di [[Nilo]], sive [[Proxim Oriento]]. Altra linguisti propozas ke Afro-Aziana lingui developis unesmafoye en la Korno di Afrika. [[Arkivo:Land of Punt, royal procession.jpg|thumb|left|320px|Rejala procesiono en Punt.]] Dum la 8ma yarcento aK, la rejio konocata kom D'mt establisesis en nord-Etiopia ed [[Eritrea]]. Lua chefurbo esis la nuna urbeto Yeha. Kelka historiisti judikas D'mt kom [[Afrika]]na rejio, kontre ke kelk altri judikas ol mixo di Semita populi (rejio di Saba) kun Afrikani. Komercisti del [[Anciena Egiptia]] de 3.000 yari aK referas la rejii sude de Nubia e Kush kom ''Lando di Punt'' ed ''Yam''. Dum l'epoko di la [[Quaresma dinastio (Egiptia)|Quaresma dinastio]] (2789–2767 aK), li kompris [[rezino]] de [[miro]], peli de pantero ed [[ivoro]] en Punt. En 316, [[Anciena Grekia|Greka]] misionero Meropius navigis alonge la litoro e, kun Frumentus, introduktis [[kristanismo]] en la regiono. L'unesma kontakti kun [[Islamo|Mohamedani]] komencis en 614, kande lora rejulo di [[Aksum]], [[Aṣḥama ibn Abjar]], shirmis Mohamedani enmigranti. Segun kelka historiisti, Ashama e la rejulo Armah de Aksum esis la sama persono. [[Arkivo:ET_Gondar_asv2018-02_img03_Fasil_Ghebbi.jpg|thumb|320px|Kastelo dil imperiestro Fasilides, en [[Gondar]].]] De la komenco dil [[12ma yarcento]] til la fino dil [[13ma yarcento]] la regiono guvernesis dal dinastio Zagwe. Dum la [[15ma yarcento]] komencis kontakti inter Etiopia ed Europana nacioni, quale montras letro de [[Henry la 4ma di Anglia]] al imperiestro di Abisinia. En 1508, lora imperiestro [[Dawit la 2ma]] establisis diplomacala relati kun [[Portugal]]. To divenis importanta por protektar lua rejio de ataki dal imamo e generalo [[Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi]], del sultanio Adal.<ref name=Bashah/> De de 1529 til 1543 [[Portugal]]ani sendis expediciono ad Etiopia por helpar en milito kontre Mohamedani de etnii Somali ed Afar, suportita dal [[Otoman imperio]]. Tamen, kande l'imperiestro Susenyos la 1ma konvertis su a [[katolikismo]], komencis epoko di revolti qui produktis mili di morti e duris dum multa yari.<ref name=Bashah/> Erste en 1632, imperiestro Fasilides riestablisis l'ortodoxa religio Etiopiana kom oficala, ed ekpulsis [[jezuito|jezuiti]] ed altra Europani.<ref name=Bashah>{{Citez jurnalo od edituro|autoro=Beshah, Girma ed Aregay, Merid Wolde |titulo=The Question of the Union of the Churches in Luso-Ethiopian Relations (1500–1632)|loko=Lisbon|editero=Junta de Investigações do Ultramar and Centro de Estudos Históricos Ultramarinos|publikigita ye=1964}}</ref> [[Arkivo:Addis_Ababa-8e00855u.jpg|thumb|320px|left|Imperiestro [[Haile Selassie]]]] Dum la [[20ma yarcento]], imperiestro [[Haile Selassie la 1ma]] komencis projeto por modernigar Etiopia - nur interuptita de 1936 til 1941, dum l'okupado Italiana. Tamen, la modernigo koncentresis en poka manui, kontre ke la habitantaro rurala restis povra. En 1941, dum la [[Duesma mondomilito]], [[Unionita Rejio|Britaniana]] ed Etiopiana soldati liberigis Etiopia en 1941 de Italian okupado. En 1960, on probis revokar Selassie la 1ma, sensucese. Gradope, militisti divenis plu povoza, e Selassie augmentis lia salario skope mantenar lua loyaleso. Ye la 1ma di septembro 1961 komencis milito pri nedependo di [[Eritrea]]. Ataki da Etiopian armeo kontre civili Eritreana augmentis la suporto a nedependantisti. En 1973, komencis granda [[sikeso]] e [[famino]]. Por ne afektar l'internaciona imajo di la lando, komence Haile Selassie ne aceptis internaciona helpo, tamen la situaciono plumaleskis, e 300 mil personi mortis. Haile Selassie la 1ma revokesis de la povo en 1974, da [[marxismo|Marxista]] militisti. [[Komunismo|Komunista]]-rejimo konfrontis diversa revolti, problemi pri sikeso en granda skalo, e kun refujinti. En 1977, [[Somalia]] atakis Etiopia dum la [[milito di Ogaden]], ma Etiopia, helpita da [[Sovietia]], [[Kuba]] e [[Sud-Yemen]], vinkis la milito. Kun la fino di Sovietia, marxista-rejimo vinkesis en [[1991]]. Provinco [[Eritrea]] nedependanteskis 2 yari pose. Komence, diplomacala relati inter Etiopia ed Eritrea esis bona, ma em 1998 komencis frontierala milito inter la du landi, qua finis erste en 2000. [[Arkivo:20120518-OSEC-LSC-0141.jpg|thumb|320px|[[Meles Zenawi Asres]]]] En 1994, nova [[konstituco]] establisis [[parlamentala republiko]] duchambra, e judiciala sistemo separita del exekutiva e legifala povi. L'unesma plurpartisal elekti eventis en 1995. [[Meles Zenawi Asres]], prezidanto di provizora guverno, divenis l'unesma chefministro di Federala Demokrata Republiko Etiopia, e [[Negaso Gidada]] elektesis prezidanto<ref>{{Citez jurnalo od edituro |publikigita ye=25ma di junio 2001 |titulo=President expelled from ruling party |publikigo=IRIN |url=http://www.irinnews.org/raport/22561/ethiopia-president-expelled-ruling-party |idiomo={{en}}}}</ref>. En 2005, eventis la 3ma plurpartisal elekto, e partisi del opozantaro denuncis fraudi. Malgre ke neguvernal organizuro ''Carter Center'' aprobis l'organizo dil elekto, ol pose kritikis eventi pos elekto. La opozantaro ganis plu kam 200 sidili en la parlamento, kontre 12 en 2000. [[Hailemariam Desalegn]] divenis chefministro til l'elekti di 2015, e duris en la povo pose. Ye la [[5ma di agosto]] [[2016]] eventis serio di protesti en tota la lando, e centi di demonstranti pafesis e mortigesis da policisti. Protesteri demandis fino di abuzi kontre [[homala yuri]], liberigo di politikala karcerani, yusta distributo di la richeso pos 1 yardeko di ekonomiala kresko, e la retrodono di distrikto Wolqayt a la regiono Amhara. Sequante ca protesti, Etiopiana guvernerio deklaris urjanteso-stando ye la 6ma di oktobro sam yaro. Ye la 2ma di aprilo 2018, [[Abiy Ahmed]], de etnio Oromo, divenis chefministro, e [[Sahle-Work Zewde]] divenis l'unesma prezidantino di la lando. Dum la komenco di lua mandato, Abiy facis historiala vizito ad Eritrea, fininta la konflikto inter la du landi. Pro ilua paco-esforci, en 2019 il recevis la Nobel-premio pri paco. == Referi == {{reflist}} {{Historio di Afrika}} [[Kategorio:Historio di Etiopia| ]] 09twl28y3wpikesas592w9ir6d6oxs1 0 38694 1124478 1083447 2026-06-21T20:14:26Z Idisto 28999 1124478 wikitext text/x-wiki {{Urbi | nomo= Sankt-Peterburg | Blazono= Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg | Flago= Flag of Saint Petersburg.svg | Mapo= Saint Petersburg in Russia (detail, special marker).png | Shablono_lando= {{RUS}} | Imajo= SPB Collage 2014-3.png | TextodilImajo= Kelk imaji pri Sankt-Peterburg. | Regiono= Nord-westala Federala Distrikto | Urbestro= Alexander Beglov (UR) <small>(guberniestro) | Latitudo= 59°57'N | Longitudo= 30°18'E | Altitudo= | Surfaco= {{formatnum:1434}} | Habitanti = {{formatnum:5323300}} | Yaro= 2017 | Denseso di habitantaro = | Horala_zono= +3 | Chefurbo = Moskva | Disto = <small>(choseala)</small> 714<ref>https://www.distancecalculator.net/from-moscow-to-saint-petersburg</ref> | Reto= }} [[Arkivo:Fontanka_River_Perspective_01.jpg|thumb|left|250px|Rivero Fontanka, estala brancho dil [[fluvio Neva]].]] '''Sankt-Peterburg''' ([[Rusa linguo|Ruse]] Санкт-Петербу́рг) esas la duesma maxim populoza urbo di [[Rusia]] e granda portuo apud la delto dil [[fluvio Neva]], ube ol extensas su sur multa insuli an la [[Gulfo di Finlando]], este de [[Baltiko]]. Segun statistiki de 2017, ol havis {{formatnum:5323300}} habitanti. L'urbo fondesis ye la [[27ma di mayo]] ([[Juliala kalendario]]: 16ma di mayo) [[1703]] dal caro [[Pyotr la 1ma di Rusia]]. Ye la 1ma di septembro [[1914]] lua nomo chanjesis a '''Petrograd''' ed ye la [[26ma di januaro]] [[1924]] ol ribaptesis '''Leningrad'''. Ye la 7ma di septembro 1991 lua nomo itere chanjesis a Sankt-Peterburg. De [[1713]] til [[1728]] ed itere de [[1732]] til [[1918]] ol esis la chef-urbo di [[Rusa imperio]]. Nun, Sankt-Peterburg esas un ek la maxim moderna urbi de Rusia, ed anke lua kulturala chef-urbo. Lua historiala centro e monumenti esas Kulturala Patrimonio di la Homaro, segun [[UNESKO]]. La muzeo ''Hermitage'', un ek la maxim granda artala muzei del mondo, jacas ibe. Multa konsuleyi e sideyi di kompanii e banki jacas en Sankt-Peterburg. == Historio == [[Arkivo:Bronze_Horseman_02.jpg|thumb|250px|left|Monumento homajas [[Pyotr la 1ma di Rusia|Pyotr la 1ma]].]] En 1611, Sueda kolonigiisti konstruktis ''Nyenskans'', fortreso apud l'estuario dil [[fluvio Neva]], en la lore nomizita "[[Ingermanlando]]", habitita dal Ingriani, *Fina tribuo. L'urbeto Nyen developis proxim ol. Dum la fino dil 17ma yarcento, [[Pyotr la 1ma di Rusia]] deziris ke Rusia havis portuo che [[Baltiko]] por komercar kun l'Ocidento. Ilu deziris portuo plu bona kam [[Arhangelsk]], portuo an [[Blanka Maro]] qua klozesis per frosto dum la vintro. Ye la 12ma di mayo (Juliale: 1ma di mayo) [[1703]] Pyotr kaptis Nyenskans, ed ye la [[27ma di mayo]] [[1703]] ilu komencis konstruktar la Fortreso di Petrus e Paulus, origino di Sankt-Peterburg. L'urbo konstruktesis da konskriptita rurani e da militala kaptiti. Dekope de mili ek li mortis dum la konstrukto. Pyotr movis la chef-urbo de [[Moskva]] a Sankt-Peterburg en [[1712]], non yari ante ke la pakto di Nystad, de [[1721]], finis la milito inter Rusa imperio e Suedia. [[Arkivo:Map_spb_1744_high.jpg|250px|thumb|left|Mapo de 1744 pri Sankt-Peterburg.]] Dum l'unesma yari, l'urbo kreskis cirkum la Placo dil Triuno, an la dextra rivo dil fluvio Neva. En 1725 Pyotr la 1ma mortis, e lua filiulo [[Pyotr la 2ma di Rusia|Pyotr la 2ma]] decidis transferar la chef-urbo itere a [[Moskva]], ma en [[1732]] l'imperiestrino [[Ana di Rusia]] itere transferis la chef-urbo a Sankt-Peterburg. En 1736-1737 l'urbo subisis katastrofoza fairi. Dum lua rikonstruktado, tri larja stradi apertesis: l'avenuo ''Nevsky Prospect'' (nune la precipua strado del urbo), la strado Gorokhovaya e l'avenuo Voznesensky (''Voznesensky Prospekt''). Pose, l'urbo komencis florifar kulturale: en 1738 inauguresis la Skolo pri Baleto dil urbo, ed en 1757 inauguresis l'Akademio pri Arti, qua diplomizesis multa piktisti, skultisti ed arkitekti. En [[1764]] l'arkitekto [[Francesco Bartolomeo Rastrelli]] konstruktis la [[Vintrala Palaco]] sub impero dal carino [[Yekaterina la 2ma di Rusia]], qua deziris gardar ibe elua kolekturo di pikturi. La palaco e quar altra vicina edifici nun formacas la muzeo ''Hermitage''. Entote 25 institucuri, inter teatri, muzei, skoli e biblioteki, kreesis dal imperiestrino. En 1783 inauguresis la Teatro Mariinski, ube [[Mihail Ivanovich Glinka|Mihail Glinka]] prizentis l'unesma Rusa opero. En 1810 inauguresis skolo pri milital injeniorarto, ed en 1819 la Pedagogiala Instituto transformesis en l'Universitato di Sankt-Peterburg. En 1847 inauguresis lua [[ferovoyo|ferovoyala staciono]]. Tamen, nur en 1850 l'urbo ganis lua unesma petra ponto super la fluvio Neva: la ponto Blagoveschensky ("Ponto dil Anuncofesto"). [[Arkivo:SPB Admiralty 1890-1900.jpg|thumb|left|250px|Sankt-Peterburg (1890-1900).]] [[Arkivo:2nd Moscow Women Death Corp Defending Winter Palace. St.Petersburg November 1917.jpg|thumb|250px|Mulieri avan la [[Vintrala Palaco]], 1917.]] Pos l'aboliso di la serfeso en 1861 e la komenco dil Industriala Revoluciono en Rusia, l'influxo di antea rurani a la chef-urbo gradope augmentis. Povra quarteri aparis en lua suburbi. Sankt-Peterburg divenis un ek la maxim industriizita urbo di Europa dum da fino dil yarcento, e balde komencis aparar radikala movadi di laboristi. [[Rusa revoluciono di 1905|La revoluciono di 1905]] komencis en Sankt-Peterburg e rapide atingis altra regioni. Konseque la caro [[Nikolai la 2ma di Rusia|Nikolai la 2ma]] posibligis la kreado di la ''Duma'' (l'unesma parlamento Rusa). Dum l'[[unesma mondomilito]] decidesis ke Sankt-Peterburg esis nomo "tre Germana" por la urbo. Konseque, ye la 31ma di agosto [[1914]] ol rinomizesis Petrograd. En marto di [[1917]], Rusa Revoluciono komencis en la urbo. Caro [[Nikolai la 2ma di Rusia|Nikolai la 2ma]] abdikis, ed instalesis [[guvernerio provizora di Rusia|provizora guvernerio]] kun [[Alexandr Fyodorovich Kerenski|Alexandr Kerenski]] kom chefministro. La duesma fazo di la revoluciono eventis en novembro (oktobro, segun [[Juliala kalendario]]) kande provizora guvernerio revokesis ed instalesis tale nomizita "guvernerio di sovieti" (konsilistaro di laboristi). [[Vladimir Ilyich Lenin|Vladimir Lenin]] decidis transferar la guvernerio Rusa a [[Moskva]] pro esar plu distanta de la kombato-linei e de la grupi di kontre-revolucioneri. Moskva divenis la chef-urbo di [[Sovietia]] e pose de Rusia til nun. Pos ke Lenin mortis en [[1924]] Petrograd ribaptesis Leningrad, nomo qua uzis de [[1924]] til [[1991]]. Lua habitantaro diminutesis per 1/3 pos ke la chef-urbo transferesis a Moskva. [[Arkivo:RIAN_archive_2153_After_bombing.jpg|thumb|left|250px|Civili dum la siejo di Leningrad.]] [[Arkivo:RIAN_archive_5634_Antiaircrafters_guarding_the_sky_of_Leningrad.jpg|thumb|250px|Kontre-avionala artilrio avan la Katedralo di Santa Isaak.]] Dum la [[duesma mondomilito]] Leningrad subisis [[batalio di Leningrad|violentoza siejo e batalio]] qua duris de la [[8ma di septembro]] [[1941]] til la [[27ma di januaro]] [[1944]], entote 29 monati.<ref>{{Extera ligilo|titulo=The Siege of Leningrad, 1941 - 1944|url=http://www.eyewitnesstohistory.com/leningrad.htm}}</ref><ref>{{Citez jurnalo od edituro‎|url =http://books.google.com/books?id=kZnx7WVJbeUC&pg=PA160|author =Walzer, Michael|titulo=Just and Unjust Wars|pagini=160|publikigita ye=1977|isbn=978-0465037070}}</ref> Sub impero da [[Adolf Hitler]] l'urbo siejesis e bombardesis konstante.<ref name=hambre>{{extera ligilo|titulo=The Siege of Leningrad 1941 - 1944 |url=https://web.archive.org/web/20070822144737/http://www.worldwar2database.com/html/leningrad.htm}}</ref> Segun kalkuli, to produktis cirkume 1,5 milion morti, sive pro la kombati, sive pro hungro, di qui 1 milion esis de civili.<ref>Museo Diffuso Torino, [https://web.archive.org/web/20120120114259/http://www.museodiffusotorino.it/focus_evento.aspx?id=383 El asedio de Leningrado]</ref> Ye la 1ma di mayo 1945 (oficale ye la 8ma di mayo 1965) Leningrad recevis la titulo "heroala urbo".<ref name=hambre/> En oktobro 1946, kelka teritorii an la norda rivo dil [[gulfo di Finlando]] qui okupesis da Sovietia en 1940 transferesis a Leningrad. L'urbo e multa ek lua suburbi rikonstruktesis, partale segun planigi antea a la milito. De 1949 til 1952 eventis la nomizita "afero Leningrad", politikala lukto inter [[Iosif Vissarionovich Stalin|Iosif Stalin]] ed altra chefi dil Partiso Komunista. La chefeso dil partiso en Leningrad destruktesis komplete: entote 23 politikisti kondamnesis a mortopuniso, 181 enkarcerigesis od exilesis, e cirkume 2.000 membri de la partiso ekpulsesis. En 1955, du yari pos la morto di Stalin, inauguresis l'unesma 8 stacioni del [[metroo]] di Sankt-Peterburg. De la yari 1960a til la yari 1980a multa rezidala suburbi kun apartamenti identika l'un a l'altru inauguresis. Ye la 12ma di junio 1991, samatempe kam l'unesma prezidantala elekti en Rusia, eventis plebicito pri la nomo dil urbo, e l'unesma direta elekto por urbestro. La nomo Sankt-Peterburg selektesis, e l'unesma elektita urbestro esis Anatoly Sobchak. En 1996 Vladimir Yakovlev vinkis Anatoly Sobchak, e la titulo "urbestro" modifikesis a "guberniestro". == Geografio == [[Arkivo:Saint_Petersburg_30.36553E_59.94613N.jpg|280px|thumb|Satelital imajo pri Sankt-Peterburg.]] [[Arkivo:Big_Obukhovsky_Bridge-2.jpg|thumb|left|320px|Aeral imajo pri Sankt-Peterburg.]] Sankt-Peterburg propre mezuras 605,8 km², jacante apud la bayo di Neva, Ye la [[gulfo di Finlando]]. La [[reliefo]] dil urbo esas partale basa e plana, e kelka arei freque subisas inundadi, exemple la regiono weste del avenuo ''Liteyny Prospekt'', note kande la venti formacas granda ondi super la bayo di Neva. La maxim alta punto dil urbo, la kolino ''Orekhovaya'', jacas 175,9 metri super la [[marala nivelo]]. De la 18ma yarcento til nun, l'areo dil urbo augmentesis artificale, per modifiki en la hidrologio, la drenado di arei inter insuli, por unionar li a la kontinento. La precipua [[fluvio]] dil urbo esas [[fluvio Neva|Neva]], qua fluas de [[lago Ladoga]] e debushas an [[Baltiko]]. Altra riveri importanta esas Sestrá, Ojta e Izhora. La maxim granda lago del urbo esas Sestroretski Razliv, norde del urbo. La klimato di Sankt-Peterburg esas humida kontinentala (''Dfb'' segun la [[klimatala klasifikuro da Köppen]]). La mezavalora [[temperaturo]] en julio ([[somero]]) esas 18,8°C, dum ke la mezavalora temperaturo en februaro ([[vintro]]) esas -5,8°C. L'influo di [[Baltiko]] produktas milda, humida e kurta someri, e vintri longa e kolda. La maxima temperaturo enrejistrita che la urbo esis 37°C, en 2010. La minima enrejistrita dum la historio esis −35,9°C, en 1883. La mezavalora yarala [[pluvo-quanto]] esas 661 mm, e la maxim pluvoza monato esas agosto, kun mezavalore 83 mm. {{panoramo|HermitageAcrossNeva-2.jpg|1000px|La komplexo di muzei ''Hermitage'', vidita de la fluvio Neva.}} == Transporto == {{Panoramo|Панорама_новая.jpg|1000px|<center>L'aeroportuo internaciona ''Pulkovo''.</center>}} [[Arkivo:Сапсан_в_Санкт-Петербург.jpg|thumb|280px|[[Treno di granda rapideso]] ''Sapsan''.]] [[Arkivo:A stitched Port of Saint Petersburg 2009 d.jpg|thumb|280px|left|Portuo di Sankt-Peterburg.]] Sankt-Peterburg esas importanta koncentro-punto por multa transporto-sistemi. L'internaciona [[aeroportuo]] ''Pulkovo'' recevis {{formatnum:16125250}} pasajeri en 2017 e nun esas la 4ma maxim okupata aeroportuo Rusa. L'aeroportuo ''Lappeenranta'', jacanta en [[Finlando]] ma poke distanta de Sankt-Peterburg, ank uzesas da Rusa pasajeri por vizitar o departar del urbo. L'unesma [[ferovoyo]] Rusa konstruktesis ibe en 1837 e pose expansesis por akompanar la kresko dil urbi. Nun, moderna [[treno di granda rapideso]] nomizita ''Allegro'' ligas Sankt-Peterburg a [[Helsinki]]. En 2009, inauguresis lineo di treno di granda rapideso ''Sapsan'', longa de 651 km, liganta Sankt-Peterburg a [[Moskva]]. Multa federala chosei konektas Sankt-Peterburg ad altra regioni de Rusia, exemple l'Europala choseo E18, qua ligas ol a [[Helsinki]], e la choseo E20, qua ligas ol a [[Tallinn]]. La trafikala problemi esas frequa, note dum la vintro, kande eventas nivegi. Dum la yari 2010a konstruktesis 142 km-a autochoseo qua cirkondas l'urbo e helpis diminutar la konflikti di trafiko. Por pasajeri, existas linei di [[autobuso|autobusi]] qui ligas Sankt-Peterburg a la Baltika Stati ed anke a Helsinki. La portuo di Sankt-Peterburg recevas multa turismala navi qui trairas [[Baltiko]]. Sistemo di [[paromo|paromi]] ligas l'urbo a [[Helsinki]]. [[Arkivo:Avtovo metro station (20959341979).jpg|thumb|250px|Staciono ''Avtovo'' dil [[metroo]] di Sankt-Peterburg.]] [[Arkivo:Saint Petersburg tram 7106 2011-08 1313152985 Shlisselburgsky Prospect LVS-97.jpg|left|thumb|250px|[[Tramveturo]] che quartero ''Nevski''.]] Pri [[publika transporto]], lua [[metroo]] inauguresis en 1955, e nun havas 5 linei kun entote 118,6 km e 69 stacioni. Existas projeto pri krear altra 9 linei e 126 plusa stacioni. Dum la fino dil yari 1980a, Sankt-Peterburg havis 340 km di reli di [[tramveturo|tramveturi]], ma multa ek li dismuntesis dum la yari 2000a. nun restas nur 205,5 km di reli e 41 linei. La municipala kompanio ''Gorelektrotrans'' administras la sistemo di tramveturi ed anke di [[troleobuso|troleobusi]] del urbo. Ante la krulo di Sovietia 1990, la sistemo di [[taxio|taxii]] di Sankt-Peterburg havis 4500 vehili.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.saint-petersburg.com/transport/taxi/|titulo=Taxi in St. Petersburg|vidita ye=25ma di decembro 2018}}</ref> Nun existas multa privata taxii ed anke taxio-kompanii, ma nula esas l'"oficala taxio-kompanio" dil urbo.<ref name="Taxio"/> Por turisti on rekomendas vokar taxii per [[SMS]]-sistemo ed indikar ube li deziras irar, pro multa taxiisti ne parolar altra linguo ultre la Rusa.<ref name="Taxio">{{Extera ligilo|url=https://guidetopetersburg.com/taxi-in-st-petersburg/|titulo=Taxi in St.Petersburg Russia|editero=Guide to St. Petersburg|vidita ye=25ma di decembro 2018|idiomo={{en}}}}</ref> Ank existas vehili lokacebla per la sistemo UBER en Sankt-Peterburg.<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.uber.com/pt-BR/cities/saint-petersburg/ |titulo=Dirija ou viaje com a Uber em São Petersburgo|editero=Uber.com|vidita ye=25ma di decembro 2018|idiomo={{pt}}}}</ref> == Turismo == {{Panoramo|Sankt Petersburg banner Palatul de iarna.jpg|1000px|<center>La [[Vintrala Palaco]] e [[muzeo]] ''Hermitage.''</center>}} Pos 1991, Sankt-Peterburg e kelka ek lua historiala suburbi, exemple Peterhof, listizesas kom Mondala Patrimonio di la Homaro, segun l'[[UNESKO]]. La [[muzeo]] ''Hermitage'' esas la 2ma maxim granda artala muzeo de la mondo, e fondesis en 1764 kande lora carino [[Yekaterina la 2ma di Rusia|Yekaterina la Granda]] kompris granda quanto di pikturi de la Germana komercisto Johann Ernst Gotzkowsky. La muzeo apertesis publike en 1852. Lua kolekturo kontenas plua kam 3 milion objekti, di qui cirkume 1/3 formacas lua [[numismatiko|numismatikala]] kolekturo.<ref>[https://web.archive.org/web/20161022012302/http://www.hermitagemuseum.org/wps/wcm/connect/6b172326-4c3c-45c5-a3c2-182056a64777/The+State+Hermitage+Museum+Annual+Report+2013.pdf?MOD=AJPERES Page 20]</ref> La kolekturi okupas 6 edifici alonge la Palaca taluso, inkluzite la [[Vintrala Palaco]], l'antea domego dil Rusa imperiestri. De la 6 edifici dil komplexo, 5 esas apertata por publika vizito: la [[Vintrala Palaco]], la Mikra Hermitage, l'Anciena Hermitage, la Granda Hermitage, e la Teatro Hermitage. ;Altra muzei: [[Arkivo:Russian_museam.JPG|thumb|250px|Muzeo Rusa.]] * La Muzeo Rusa, antee ''Muzeo Rusa de la Sinioro Imperiestro Alexander la 3ma'' jacas an la Placo dil Arti, e kontenas la maxim granda kolekturo di Rusa arto. Ol inauguresis ye la 13ma di aprilo 1895, dal caro [[Nikolai la 2ma di Rusia|Nikolai la 2ma]]. * L'anciena apartamenti del artisti [[Alexandr Sergeyevich Pushkin|Alexandr Pushkin]], [[Fyodor Mihailovich Dostoyevski|Fyodor Dostoyevski]], [[Nikolai Andreyevich Rimski-Korsakov|Nikolai Rimski-Korsakov]], [[Feodor Chaliapin]], [[Alexandr Alexandrovich Blok|Alexandr Blok]], [[Vladimir Vladimirovich Nabokov|Vladimir Nabokov]], [[Anna Andreyevna Ahmatova|Anna Ahmatova]], [[Mikhail Zoshchenko]] e [[Iosif Alexandrovich Brodski|Iosif Brodski]] transformesis en muzei qui rakontas lia vivi. * La Muzeo pri Politikala Historio prizentas la historio dil urbo dum Sovietiana rejimo, kontre ke la Muzeo dil Blokuso rakontas la historio dil urbo dum la siejo Germana, de 1941 til 1944. * La muzeo ''Kunstkamera'' judikesas kom l'unesma muzeo di Rusia. Ol inauguresis en 1714 da [[Petrus la 1ma di Rusia|Petrus la Granda]], e lua kolekturo havas plu kam 2 milion objekti. Ol jacas an la nomizita ''Universitetskaya taluso'', afrontanta la Vintrala Palaco. Parto ek lua kolekturo montresas en la "Muzeo Petrus la Granda pri [[Antropologio]] ed [[Etnografio]]", kreita en 1879. [[Arkivo:Подводная_лодка_Джевецкого.JPG|thumb|250px|[[Submara navo]] ''Dzhevetskiy'']] * La Centrala Navala Muzeo esas un ek la maxim granda navala muzei de la mondo. Ol fondesis da Petrus la Granda e prezervas lua naveto ''Botik'', la projeto [[submara navo]] ''Dzhevetskiy'', e plu kam 719 mil altra objekti, inkluzite 56.000 maristal uniformi. * La Muzeo pri Zoologio di Sankt-Peterburg establisesis en 1931. Ol prezervas granda kolekturo di fishi, uceli, insekti ed altra senvertebra animali, amfibii e reptile. Ank existas exemplero pri [[mamuto|lanugoza mamuto]], e 27-metra longa skeleto pri [[baleno blua]]. * La Ferovoyala Muzeo di Rusia jacas proxim la staciono ferovoyala ''Baltiysky'', e prezervas rara exempleri pri vapora lokomotivi, inter lua 3.500 objekti. * La Centrala Muzeo pri la Sulo ''V.V. Dokuchaev'' prezervas multa exempleri pri roki e [[sulo|suli]] de la mondo, de l'[[Artiko]] a [[Nova-Zelando]]. ;Teatro e muziko: [[Arkivo:Spb_06-2012_MariinskyTheatre.jpg|thumb|250px|Teatro ''Mariinsky''.]] Sankt-Peterburg havas plua kam 50 teatri, esanta la maxim famoza la Teatro ''Mariinsky'', nomizita ''Teatro Kirov'' dum la Sovietian epoko. Ol inauguresis ye la 2ma di oktobro 1860, e famoza kompozisti Rusa, exemple [[Modest Petrovich Musorgski|Modest Musorgski]], [[Pyotr Ilyich Chaikovski|Pyotr Chaikovski]], [[Nikolai Andreyevich Rimski-Korsakov|Nikolai Rimski-Korsakov]] prizentis lia maestroverki ibe. Lua nomo ''Mariinsky'' homajas l'imperiestrino Maria Alexandrovna, spozino dil imperiestro [[Alexander la 2ma di Rusia]]. La Teatro Mihailovsky,<ref>{{Extera ligilo|url=https://mikhailovsky.ru/en/|titulo=Mikhailovsky Theatre - Mikhailovsky Theatre St Petersburg}}</ref> inaugurita en 1833, esas un ek la maxim anciena teatri e [[baleto]]-domi di Rusia. En 1918 ol transformesis en [[opero]]-domo. Nun ol gastigas muzikala e dansala spektakli. La Konservatorio di Sankt-Peterburg fondesis en 1862 dal kompozisto [[Anton Rubinstein]]. Inter lua maxim famoza studenti esis [[Pyotr Ilyich Chaikovski|Pyotr Chaikovski]], [[Sergei Sergeyevich Prokofyev|Sergei Prokofyev]] e [[Dmitri Dmitriyevich Shostakovich|Dmitri Shostakovich]]. Jacanta an l'avenuo ''Nevski Prospect'', la Teatro Alexandrinsky apertesis ye la 31ma di agosto 1832. Projetita dal arkitekto Carlo Rossi, nun ol judikesas kom parto del Historiala Patrimonio dil Homaro de la centro di Sankt-Peterburg. ;Altra loki: [[Arkivo:Римско-католический собор Святой Екатерины 3.JPG|thumb|250px|Kirko Katolika di Santa Katarina.]] * La Katolika Kirko di Santa Katarina, che avenuo ''Nevsky Prospekt'' komencis konstruktesar en 1710 pos ke l'imperiestro Pyotr la Granda permisis konstruktar katolika kirki en la urbo. Ol inauguresis ye la 7ma di oktobro 1783, e depos 2013 ol esas la sola kirko katolika en Rusia qua portas la titulo [[baziliko]]. * La Katedralo di Santa Isaac (Ruse: Исаа́киевский Собо́р, ''Isaakievskiy Sobor''), projetita dal Franca arkitekto Auguste Montferrand, esas la maxim granda baziliko ortodoxa del urbo. Lua konstrukturo duris dum 40 yari, de 1818 til 1858. Pos 1931 ol transformesis en muzeo, e nun vizitesas da cirkume 1 milion turisti omnayare. * La katedralo navala di Kronstadt (Ruse: Морской Никольский собор, ''Morskoj Nikol'skij sobor'') konstruktesis de 1903 til 1913, homajanta omna maristi mortinta. Dum la komunista rejimo ol transformesis en cinemo e pose en muzeo. En 2013, dum lua cent-yara aniversario, ol itere divenis ortodoxa katedralo. * La kirko dil Ikono di Vladimir e di la Matro di Deo, o Katedralo Vladimirsky, fondesis en 1746 e kompleteskis en 1783. Ol mixas baroka e neoklasika stili, e multa diferanta arkitekti laboris en ol.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.saint-petersburg.com/churches/church-vladimir-icon-mother-of-god/|titulo=Church of the Vladimir Icon of the Mother of God |editero=Saint-Petersburg.com|vidita ye=25ma di decembro 2018|idiomo={{en}}}}</ref> [[Arkivo:Spb_06-2017_img40_Krestovsky_Stadium_(cropped).jpg|thumb|250px|[[Stadio]] ''Krestovsky'']] * [[Futbalo]]-[[stadio]] ''Krestovsky'' o ''Gazprom Arena'' esas la domo-stadio dil klubo ''FC Zenit Sankt-Peterburg''. Ol inauguresis en 2017 por la Kupo di la Kunfederuri, ed uzesis por kelka partii dum la [[Mondala Kupo di Futbalo]] di 2018. Lua konstrukto-kusto superiris US$ 1 miliardo, ed ol judikesas kom un ek la maxim chera stadii de la mondo. == Referi == {{reflist}} {{Urbi di Sankt-Peterburg}} {{Distrikti di Sankt-Peterburg}} {{Subdividuri di Rusia}} [[Kategorio:Sankt-Peterburg|*]] d0zmd00exg21rs9hv48nlbhmsqazn0x 0 85006 1124476 1124250 2026-06-21T19:30:29Z Idisto 28999 /* */ Inform-adjunto 1124476 wikitext text/x-wiki {{Biografio |Nomo = David Hockney |Imajo = [[Arkivo:David Hockney 2017 at Flash Expo (cropped).jpg|180px]] |ExplikoImajo = David Hockney |Profesiono = [[pikto|piktisto]], [[fotografo|fotografisto]] |Shablono_lando = {{GBR}} |Naskodio = [[9ma di julio]] [[1937]] |Nask-urbo = [[Bradford]], [[Anglia]] |Mort-dio = la [[11ma di junio]] [[2026]] |Mort-urbo = [[London]]<ref>https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/06/12/david-hockney-grand-peintre-britannique-est-mort-a-l-age-de-88-ans_6701081_3382.html?lmd_medium=al&lmd_campaign=envoye-par-appli&lmd_creation=android&lmd_source=default</ref> }} '''David Hockney''' ([[pronunco|pron]].: ''devid-hokni''; n. ye la [[9ma di julio]] [[1937]] til la [[11ma di junio]] [[2026]]) esis [[Unionita Rejio|Britaniana]] [[pikto|piktisto]] e [[fotografo|fotografisto]], asociata kun pop-arto. Ilua maxim famoza pikturo esas "A Bigger Splash" (''plu-granda plaudo'', 1967) sur qua piktesas nateyo, temo ofte rivenant en sua verki, same kam ilua [[dax-hundo|dax-hundi]] ed expreso di [[Homeosexualeso|homeosexual]] amoro. Ilua verko ''Portreto di Artisto'', sur qua piktesas nateyo kun du personi (1972) vendesis en 2018 che auciono por 90 milion dolari (79 euri), rekorda sumo por vivant artisto. Esas konocata pri Hockney ke il havis sinestezio, la kapableso vidar vorti o muziko kom kolori. ==<small>Referi</small>== {{DEFAULTSORT:Hockney, David}} [[Kategorio:Britaniana piktisti]] [[Kategorio:Britaniana fotografisti]] 5qqcm3ggs188wnf0nckm095ps8zjuie 0 116755 1124483 1124379 2026-06-21T21:43:08Z Krekodo 46841 Kosovo 1124483 wikitext text/x-wiki '''Miklós Cseszneky''' (Hungariana: '''Cseszneky Miklós''') esas [[Hungari|Hungariana]] [[komto]], experta pri internaciona relati, redaktero, skribisto, [[Stoikismo|stoikala]] filozofo e psikoterapiisto. Il esas descendanto dil nobela [[Cseszneky-familio]]. == Studi == Pos lua sekundara studi, Cseszneky studietis yuro e recevis diplomo pri internaciona studi. Il anke studietis internaciona komerco, historio, psikologio, filozofio, Angla linguo e Hispana linguo en Argentina, Hispania ed Usa.<ref>Fernández Riquelme, Sergio (2019). ''De la Liga Norte a la Lega: El cambio soberanista de Italia''. Letras Inquietas. ISBN&nbsp;<bdi>1676726659</bdi>.</ref><ref name=":0">https://kosmospolis.com/author/miklos-cseszneky/</ref> == Aktiveso == Cseszneky partoprenis en la laboro dil Internaciona Paneuropana Uniono. Il helpis koordinizar la helpo por Sud-Slava refujinti qui arivis en Hungaria. Dum la konflikto en [[Kosovo]], Serbiana autoritati arestis il dum kurta tempo en Pristina.<ref>Kabók Erika (2011. október 16.). "Az emberi jogi bíróság előtt a kárpótlási törvény". ''Magyar Szó''.</ref><ref name=":0" /> De 1999 il esis membro dil Hungariana Demokratiala Forumo. Inter 2003 e 2005 il esis regiona prezidanto dil yunulara organizuro dil partiso. En 2006 il cesis aktiva partopreno en partisana politiko.<ref name=":0" /><ref>https://latribunadelpaisvasco.com//art/12275/miklos-cseszneky-un-gobierno-de-matteo-salvini-causaria-muchos-quebraderos-de-cabeza-para-las-elites-europeas</ref><ref>https://dorzeczy.pl/swiat/179957/zrozumiec-orbana.html</ref> Il esas aktiva en moderna stoikismo e fondis karitativa organizuro nomizita Ordeno di Marcus Aurelius.<ref>Wildberger, Jula. "Stoicism for the 21st Century: How Did We Get There and What to Make of It". ''Stoicism for the 21st Century: How Did We Get There and What to Make of It. In: Oxford Handbook of Stoicism, edited by Dominic Bailey''</ref><ref>https://www.eldebate.com/cultura/20260228/como-pensar-mismo-woke_390314.html</ref><ref>https://orderofmarcusaurelius.wordpress.com/</ref> Il skribas pri historio, yuro, politiko, filozofio e psikologio. Lua esei, poemi e rakonti aparis en plura lingui, inkluzive Hungariana, Angla, Hispana, Franca, Kroatiana, Ido, Interlingua ed Esperanto.<ref>https://books2read.com/CsesznekyMiklos</ref><ref>https://espero.bialystok.pl/eo/rezultoj-de-la-15-a-literatura-konkurso/</ref><ref>https://ksiaznicapodlaska.pl/resource/203335/Protokol+2025.pdf</ref><ref>https://www.szombat.org/politika/a-hallgatas-alarcai-mogott</ref> == Extera ligili == * [https://solo.to/csesznekymiklos Ligilaro di Miklós Cseszneky] * [https://books2read.com/CsesznekyMiklos Autora pagino] == Referi == [[Kategorio:Hungariana filozofi]] [[Kategorio:Hungariana skriptisti]] [[Kategorio:Esperantisti]] qtl59kr13abryu25z0pe2iz9v1xd00q 0 116756 1124484 1124380 2026-06-21T21:44:00Z Krekodo 46841 Debrecen 1124484 wikitext text/x-wiki '''György László''' (naskis la 1ma di agosto 1923 en Etes-Bányatelep; mortis la 12ma di mayo 1986 en [[Budapest]]) esis Hungariana aktoro e scenaristo. == Vivo e kariero == Il unesme finis studii en instruktistala instituto. Pose il studietis aktorado en la Hungariana Akademio di Teatro e Filmo, ube il finis sua studii en 1948. Lua unesma teatrala kontrato esis kun la Nacionala Teatro di [[Szeged]]. De 1949 il laboresis en la Csokonai-Teatro en [[Debrecen]], e de 1950 til 1958 en la Nacionala Teatro di [[Miskolc]]. Dum la sezono 1955–1956 il anke apartenis a la Szigligeti-Teatro en Szolnok. En 1959 il translokis a Budapest. Il esis membro dil Petőfi-Teatro, pose dil Jókai-Teatro, e de 1963 til sua morto dil Thália-Teatro. Il ofte ludis karakterala roli en teatro, filmo e televiziono. Il anke ko-skribis kun Marcell Jankovics la scenario dil animita filmo ''Fehérlófia'', prezentita en 1981. == Premio == * 1966 – Premio Jászai Mari == Extera ligili == * [[:commons:Category:László György (actor)|Media pri György László en Wikimedia Commons]] [[Kategorio:Hungarian artisti]] [[Kategorio:Hungarian aktori]] 5ay8bsfnudg3rqt16ekz77f33b398as 0 116767 1124479 2026-06-21T20:22:56Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun ''''SMS''' (''se-me-se'') esas Angliana abreviuro por "short message service", en Ido: kurta mesajo-servo, text-mesajo. Ol esas servo por sendar per smartfono kurta mesaji. Ofte ol esas pagenda servo da provizerio. [[Kategorio:Komuniko]] [[Kategorio:Telefono]]' 1124479 wikitext text/x-wiki '''SMS''' (''se-me-se'') esas Angliana abreviuro por "short message service", en Ido: kurta mesajo-servo, text-mesajo. Ol esas servo por sendar per smartfono kurta mesaji. Ofte ol esas pagenda servo da provizerio. [[Kategorio:Komuniko]] [[Kategorio:Telefono]] sa3r1tx02n10mwbj0oajkt0gkl55tut 1124480 1124479 2026-06-21T20:33:14Z Idisto 28999 1124480 wikitext text/x-wiki '''SMS''' (''se-me-se'') esas Angliana abreviuro por "short message service", en Ido: kurta mesajo-servo, text-mesajo. Ol esas servo por sendar per smartfono kurta mesaji. Ofte ol esas pagenda servo da provizerio. [[Kategorio:Komuniko]] [[Kategorio:Telekomuniko]] rs60nyqz8en9cnv6mlxkptoo4pev9mv 0 116768 1124481 2026-06-21T20:53:56Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun ''''Sexuale mesajo''' esas mesajo kun sexual imajo sendita per smartfono o sociala komunikili (interreto).' 1124481 wikitext text/x-wiki '''Sexuale mesajo''' esas mesajo kun sexual imajo sendita per smartfono o sociala komunikili (interreto). pd8rzm6czlgefd014wmhlr5wqjtqoy7 1124482 1124481 2026-06-21T20:55:07Z Idisto 28999 1124482 wikitext text/x-wiki '''Sexuale mesajo''' esas mesajo kun sexual imajo sendita per smartfono o sociala komunikili (interreto). [[Kategorio:Telekomuniko]] tfc9vvfhlbdoycx211392uc4t784qbr 0 116769 1124485 2026-06-21T23:11:18Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Al Bayt Stadium.jpg|right|400px]] '''Al Bayt Stadium''' esas stadio pri [[atletismo]] e [[futbalo]] en [[Al Khor]], ube ludis sua hemala konkursi [[Katar]]ana klubo [[Al-Khor SC]]. Ibe eventis i.a. un ek mifinali dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Francia|Francia]] kontre [[Maroko]] 2:0. [[Kategorio:Sporteyi en Azia]]' 1124485 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Al Bayt Stadium.jpg|right|400px]] '''Al Bayt Stadium''' esas stadio pri [[atletismo]] e [[futbalo]] en [[Al Khor]], ube ludis sua hemala konkursi [[Katar]]ana klubo [[Al-Khor SC]]. Ibe eventis i.a. un ek mifinali dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Francia|Francia]] kontre [[Maroko]] 2:0. [[Kategorio:Sporteyi en Azia]] 7vpr7xxp59t3536lev0gaz4ynxc50h0 1124486 1124485 2026-06-21T23:13:08Z ThWiki1910 31363 1124486 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Al Bayt Stadium.jpg|right|400px]] '''Al Bayt Stadium''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Al Khor]], ube ludis sua hemala konkursi [[Katar]]ana klubo [[Al-Khor SC]]. Ibe eventis i.a. un ek mifinali dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Francia|Francia]] kontre [[Maroko]] 2:0. [[Kategorio:Sporteyi en Azia]] mugvc14iemhepcx3zeg7ekefkf1yfy3 0 116770 1124487 2026-06-21T23:17:07Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Khalifa Stadium, Doha, Brazil vs Argentina (2010).jpg|right|400px]] '''Khalifa International Stadium''' esas stadio pri [[atletismo]] e [[futbalo]] en [[Al Rayyan]], [[Katar]]. Ibe eventis i.a. konkurso pri 3ma plaso dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Kroatia|Kroatia]] kontre [[Maroko]] 2:1. [[Kategorio:Sporteyi en Azia]]' 1124487 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Khalifa Stadium, Doha, Brazil vs Argentina (2010).jpg|right|400px]] '''Khalifa International Stadium''' esas stadio pri [[atletismo]] e [[futbalo]] en [[Al Rayyan]], [[Katar]]. Ibe eventis i.a. konkurso pri 3ma plaso dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Kroatia|Kroatia]] kontre [[Maroko]] 2:1. [[Kategorio:Sporteyi en Azia]] o70uv6qkxgofl12qfqif25rv6958blx 0 116771 1124488 2026-06-21T23:21:07Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Brésil vs Serbie.jpg|right|400px]] '''Lusail Stadium''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Lusail]], [[Katar]]. Ibe eventis i.a. finalo di [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Arjentinia|Arjentinia]] kontre [[Naciona futbal-esquado di Francia|Francia]] 3:3 (pod p. 4:2). [[Kategorio:Sporteyi en Azia]]' 1124488 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Brésil vs Serbie.jpg|right|400px]] '''Lusail Stadium''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Lusail]], [[Katar]]. Ibe eventis i.a. finalo di [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Arjentinia|Arjentinia]] kontre [[Naciona futbal-esquado di Francia|Francia]] 3:3 (pod p. 4:2). [[Kategorio:Sporteyi en Azia]] 9kxb7ijigqnx4tyyjg3s6qonr3vdb8f 1124493 1124488 2026-06-22T07:49:36Z ThWiki1910 31363 1124493 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Brésil vs Serbie.jpg|right|400px]] '''Lusail Stadium''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Lusail]], [[Katar]]. Ibe eventis i.a. finalo di [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Arjentinia|Arjentinia]] kontre [[Naciona futbal-esquado di Francia|Francia]] 3:3 (pos p. 4:2). [[Kategorio:Sporteyi en Azia]] 3db2xdw916s8whj7dwranrsjzkgo1e5 0 116772 1124489 2026-06-21T23:26:25Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:2022 FIFA World Cup at Al Thumama Stadium.jpg|right|400px]] '''Al Thumama Stadium''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Doha]], ube ludis sua hemala konkursi [[Katar]]ana klubo [[Al-Arabi SC]]. Ibe eventis i.a. un ek quarimfinali dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Maroko]] kontre [[Naciona futbal-esquado di Portugal|Portugal]] 1:0. [[Kategorio:Sporteyi en Azia]]' 1124489 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:2022 FIFA World Cup at Al Thumama Stadium.jpg|right|400px]] '''Al Thumama Stadium''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Doha]], ube ludis sua hemala konkursi [[Katar]]ana klubo [[Al-Arabi SC]]. Ibe eventis i.a. un ek quarimfinali dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Maroko]] kontre [[Naciona futbal-esquado di Portugal|Portugal]] 1:0. [[Kategorio:Sporteyi en Azia]] c7wwd57tkx4bg96gme54gpk8spyswm4 0 116773 1124490 2026-06-21T23:30:07Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:2022 FIFA World Cup Korea Uruguay 01.jpg|right|400px]] '''Education City Stadium''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Al Rayyan]], [[Katar]]. Ibe eventis i.a. un ek quarimfinali dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Kroatia|Kroatia]] kontre [[Naciona futbal-esquado di Brazilia|Brazilia]] 1:1 (pos p. 4:2). [[Kategorio:Sporteyi en Azia]]' 1124490 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:2022 FIFA World Cup Korea Uruguay 01.jpg|right|400px]] '''Education City Stadium''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Al Rayyan]], [[Katar]]. Ibe eventis i.a. un ek quarimfinali dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Kroatia|Kroatia]] kontre [[Naciona futbal-esquado di Brazilia|Brazilia]] 1:1 (pos p. 4:2). [[Kategorio:Sporteyi en Azia]] 020uteea8ensenxdq12lp5izs4gvsnq 0 116774 1124491 2026-06-22T07:48:23Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:2022 World Cup.jpg|right|400px]] '''Stadium 974''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Doha]], [[Katar]]. Ibe eventis i.a. un ek okimfinali dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Brazilia|Brazilia]] kontre [[Naciona futbal-esquado di Sud-Korea|Sud-Korea]] 4:1. [[Kategorio:Sporteyi en Azia]]' 1124491 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:2022 World Cup.jpg|right|400px]] '''Stadium 974''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Doha]], [[Katar]]. Ibe eventis i.a. un ek okimfinali dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Brazilia|Brazilia]] kontre [[Naciona futbal-esquado di Sud-Korea|Sud-Korea]] 4:1. [[Kategorio:Sporteyi en Azia]] io6duhtkx81syui9l0f2o6nw0qysegu 1124492 1124491 2026-06-22T07:48:36Z ThWiki1910 31363 1124492 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:2022 World Cup.jpg|right|400px]] '''Stadium 974''' esas stadio pri [[futbalo]] en [[Doha]], [[Katar]]. Ibe eventis i.a. un ek okimfinali dum [[Mondala Kupo di Futbalo 2022]]: [[Naciona futbal-esquado di Brazilia|Brazilia]] kontre [[Sud-Korea]] 4:1. [[Kategorio:Sporteyi en Azia]] nj70rtx5w7lvlyn5xb7n6ixewbkaoz1