Wikipedio iowiki https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Specala Debato Uzanto Uzanto Debato Wikipedio Wikipedio Debato Arkivo Arkivo Debato MediaWiki MediaWiki Debato Shablono Shablono Debato Helpo Helpo Debato Kategorio Kategorio Debato TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 855 1124576 1124464 2026-06-25T01:47:59Z Joao Xavier 110 +nasko, imaji 1124576 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1991''' (MCMXCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[mardio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 991ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 91ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 2ma yaro di la [[yari 1990a]]. == Eventi == === [[Kosmo]] === * [[29ma di novembro]] - Galileo-probilo trovas ''951 Gaspra'' [[asteroido]]. === [[Mondo]] === * [[15ma di marto]] - Okupo-trupi de [[Soviet-Uniono]], [[Usa]], [[Unionita Rejio]] e [[Francia]] oficale remisas de omna yuri en [[Germania]]. * [[17ma di septembro]] - Unesma oficala versiono di [[Linux]]-kerno aparas. * [[3ma di decembro]] - [[Egiptia]]no [[Boutros Boutros-Ghali]] elektesas chefo dil [[Unionita Nacioni]]. === [[Europa]] === * [[11ma di januaro]] - Sovietiana trupi invadas [[Vilnius]] pro preventor la separesko di [[Lituania]] de [[Soviet-Uniono]]. * [[13ma di januaro]] - Sovietiana trupi okupas televiziono-domo en [[Vilnius]], Lituania. * [[4ma di februaro]] - [[Islando]] agnoskas [[Lituania]]na nedependo, l'unesma lando qua facis lo, pos 1990. * [[9ma di februaro]] - [[Lituania|Lituani]] votas por nedependo. * [[15ma di februaro]] - [[Chekoslovakia]], [[Hungaria]] e [[Polonia]] kontratas en Visegrad pri kunlaboro dum lia transiri al [[ekonomio di merkato]]. * [[9ma di marto]] - Eventas demonstri kontre [[Slobodan Milosevic]] en la stradi di [[Beograd]]. Du homi mortas kande militala tanki represas la demonstro. * [[14ma di marto]] - En [[Unionita Rejio]] liberigesas sis membridi [[IRA]] pos 16-yara enkarcerigo, kande on perceptis ke la pruvili esis falsa. * [[15ma di marto]] - Okupo-trupi de [[Soviet-Uniono]], [[Usa]], [[Unionita Rejio]] e [[Francia]] oficale remisas de omna yuri en [[Germania]]. * [[9ma di aprilo]] - [[Gruzia]] nedependanteskas de [[Soviet-Uniono]]. * [[19ma di mayo]] - [[Kroatia]]ni votas por divenar nedependanta de [[Yugoslavia]]. * [[26ma di mayo]] - [[Zviad Gamsakhurdia]] elektesas prezidanto di [[Gruzia]]. * [[12ma di junio]] - [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] elektesas per direta elekto prezidanto di federala [[Rusia]]. * [[25ma di junio]] - [[Kroatia]] e [[Slovenia]] deklaras su nedependanta de [[Yugoslavia]]. * [[1ma di julio]] - [[Pakto di Warszawa]] dissolvesas oficale. * [[7ma di julio]] - Pakto en Brion finas dekdia milito inter [[Slovenia]] e [[Yugoslavia]] e plutardigas la nedependo di Slovenia e [[Kroatia]] tri monati. * [[12ma di julio]] - [[Bulgaria]] adoptas lua nuna [[konstituco]]. * [[18ma di agosto]] - On anuncas ke prezidanto di [[Soviet-Uniono]] [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] maladeskis, quo komencis [[agostala stato-stroko]]. La prezidanto arestesas en [[Krimea]] ed ok rebeli nomizas viceprezidanto [[Gennadi Ivanovich Yanayev|Gennadi Yanayev]] kom chefo di la lando. * [[19ma di agosto]] - En [[Soviet-Uniono]], konservemi probas kaptar la povo, ma stato-stroko falias. * [[20ma di agosto]] - [[Estonia]] deklaras su itere nedependanta. * 20ma di agosto - En [[Moskva]], {{formatnum:100000}} homi demonstras pro [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]]. * [[21ma di agosto]] - [[Latvia]] deklaras su itere nedependanta. * 21ma di agosto - [[Stato-stroko]] falias en [[Moskva]], kande l'armeo montras suporto a [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]]. * [[24ma di agosto]] - [[Rusia]] ed [[Ukraina]] deklaras su nedependanta. [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] agnoskas nedependo di [[Estonia]] e [[Latvia]]. * [[27ma di agosto]] - Suvereneso di [[Republiko Socialista Sovietiana Moldova|RSS Moldova]] deklaresas da lua parlamento, signifikanta ke lokala legi esos plu efikiva kam olta di Soviet-Uniono. * 27ma di agosto - [[EU]] agnoskas la nedependo di Baltika landi. * [[29ma di agosto]] - [[Komunista Partiso di Soviet-Uniono]] dissolvesas. * [[6ma di septembro]] - [[Soviet-Uniono]] agnoskas la nedependo di Baltika landi. * 6ma di septembro - Leningrad itere nomesas [[Sankt-Peterburg]]. * [[8ma di septembro]] - [[Norda Makedonia]], lor nomizita "Republiko Macedonia", nedependanteskas. * [[8ma di oktobro]] - [[Kroatia]] votas por abandonar [[Yugoslavia]] e divenar nedependanta. * [[8ma di novembro]] - [[Kroatia]] ruptas diplomacala relati kun [[Yugoslavia]]. * [[18ma di novembro]] - En [[Kroatia]], [[Serbia|Serba]] trupi okupas [[Vukovar]] e masakras lua habitantaro. * [[27ma di novembro]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] decidas sendar soldati por sekurigar paco en [[Yugoslavia]]. * [[1ma di decembro]] - [[Ukraina]]ni votas pri divenar nedependanta de [[Soviet-Uniono]]. * [[8ma di decembro]] - [[Rumania]] adoptas nova [[konstituco]]. * [[21ma di decembro]] - Dekeun ex-Sovietiana republiki formacas uniono konocata kom [[Komunitato di Nedependanta Stati]]. * [[25ma di decembro]] - [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] renuncas de prezidanteso di [[Soviet-Uniono]]. * [[26ma di decembro]] - [[Supra Konsilistaro di Soviet-Uniono]] renkontras e decidas dissolvor Sovietia. * [[31ma di decembro]] - [[Soviet-Uniono]] finas existar. === [[Azia]] === * [[4ma di januaro]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] kondamnas [[Israel]] por violentoza agi kontra la [[Palestina]]ni. * [[15ma di januaro]] - La lasta dio por [[Irak]] retretar ek [[Kuwait]]. Irak ne retretas. * [[16ma di januaro]] - Milito kontre [[Irak]] komencas. * [[23ma di februaro]] - Landala milito komencas dum la [[milito di Irak]], kande Usani transiras la limito de [[Saudi-Arabia]] a [[Kuwait]]. * 23ma di februaro - Sangoza [[stato-stroko]] revokas chefministro di [[Tailando]] [[Chatichai Choonhavan]] de la povo. * [[26ma di februaro]] - [[Saddam Hussein]] anuncas ke Irakana korpi retretos ek [[Kuwait]]. * [[27ma di februaro]] - [[Milito di Persiana Gulfo]] finas per armistico. * [[3ma di aprilo]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] imperas ke Irak desmuntos omna destruktego-armi e fuzei. * [[29ma di aprilo]] - [[Ciklono]] frapas litoro di [[Bangladesh]] e produktas {{formatnum:138866}} morti<ref name="NOAA">{{extera ligilo |titulo=The Worst Natural Disasters by Death Toll|publikigita ye=2008|url=https://web.archive.org/web/20200712092601/ftp://ftp.library.noaa.gov/noaa_documents.lib/NOAA_related_docs/death_toll_natural_disasters.pdf|publikigo=NOAA Backgrounder|vidita ye=3ma di oktobro 2018}}</ref>. Ol desaparas ye la sequanta dio. * [[21ma di mayo]] - Suocidanta teroristo Thenmuli Rajaratnam, alias [[Dhanu]], mortigas [[Rajiv Gandhi]], chefministro di [[India]], dum lua elekto-kampaniala voyo. Adminime 14 plusa homi mortigesas dum l'atako.<ref>{{Extera ligilo|titulo=1991: Bomb kills India's former leader Rajiv Gandhi |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/21/newsid_2504000/2504739.stm |vidita ye=19ma di julio 2016|idiomo={{en}}|editero=BBC}}</ref> * [[7ma di junio]] - [[Volkano]] [[Monto Pinatubo|Pinatubo]] explozas en [[Filipini]] e genitas nubo di cindro alta di 7 kilometri. * [[30ma di agosto]] - [[Azerbaijan]] nedependanteskas de [[Soviet-Uniono]]. * [[31ma di agosto]] - [[Kirgizistan]] nedependanteskas de [[Soviet-Uniono]]. * [[9ma di septembro]] - [[Tajikistan]] deklaras nedependo de Soviet-Uniono. * [[23ma di septembro]] - [[Armenia]] nedependanteskas de Soviet-Uniono. * [[18ma di oktobro]] - [[Azerbaijan]] deklaras nedependo de Soviet-Uniono. * [[23ma di oktobro]] - [[Kambodja]] e [[Vietnam]] signatas pakto pri paco en [[Paris]]. La [[milito di Kambodja kontre Vietnam|milito inter la du landi]] finas.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/Cambodia-20yearsonfromtheParisPeace.aspx |titulo=Cambodia - 20 years on from the Paris Peace Agreements|editero=OHCHR|publikigita ye=21ma di oktobro 2011|vidita ye=15ma di junio 2017|idiomo={{en}}}}</ref> * [[14ma di novembro]] - Princo di [[Kambodja]] [[Norodom Sihanouk]] retrovenas a [[Phnom Penh]] pos 13-yara exilo. * [[16ma di decembro]] - [[Kazakstan]] divenas nedependanta de Soviet-Uniono.<ref>{{Extera ligilo|url=https://anydayguide.com/calendar/2745|titulo=Independence Day in Kazakhstan|vidita ye=3ma di novembro 2016}}</ref> * [[21ma di decembro]] - [[Sud-Osetia]] deklaras nedependo de [[Gruzia]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.geopolitics.ru/2014/01/nepriznannye-gosudarstva-yuzhnaya-osetiya/ |titulo=Непризнанные государства — Южная Осетия (Ne agnosktata stati - Sud-Osetia) |idiomo={{ru}}|vidita ye=19ma di julio 2016}}</ref> === [[Afrika]] === * [[27ma di januaro]] - Prezidanto [[Siad Barre]] fugas de [[Mogadishu]], [[Somalia]]. * [[17ma di junio]] - [[Sudafrika]] finas registragar homi segun raso en nasko-momento. * [[6ma di julio]] - [[Nelson Mandela]] divenas prezidanto di [[ANC]]. * [[12ma di decembro]] - La chef-urbo di [[Nigeria]] oficale transferesas de [[Lagos]] ad [[Abuja]]. === [[Nord-Amerika]] === * [[3ma di marto]] - [[Videokaseto]] konservas en rubando kande policisti en [[Los Angeles]], [[Usa]], sevicias negra viro Rodney King. === [[Central Amerika]] === * [[7ma di februaro]] - [[Jean-Bertrand Aristide]] asumas kom l'unesma demokratial elektita prezidanto di [[Haiti]]. * [[29ma di septembro]] - [[Stato-stroko]] en [[Haiti]] revokas prezidanto [[Jean-Bertrand Aristide]]. * [[1ma di decembro]] - [[Kanalo di Panama]] divenas parto di [[Panama]]. === [[Oceania]] === * [[12ma di novembro]] - Masakro di Santa Cruz: [[Indonezia]]na soldati pafas kontre [[Estal Timor]]ana studenti en [[Dili]], ocidanta 74 personi.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.dn.pt/mundo/interior/familiares-choram-massacre-de-santa-cruz-ainda-sem-corpos-para-enterrar-5493208.html|titulo=Timor Leste - Famíliares choram massacre de Santa Cruz ainda sem corpos para enterrar |editero=Diário de Notícias|vidita ye=12ma di novembro 2016}}</ref> ===[[Sporto]]=== * [[2ma di agosto|2ma]] til la [[18ma di agosto]] - Eventas la [[Tot-Amerika Ludi]] en [[Havana]], [[Kuba]]. == Naski == * [[1ma di januaro]] - [[Andrei Andreyevich Cherkasov|Andrei Cherkasov]], Rusa gimnastikistulo [[Arkivo:Eden Hazard 2017.jpg|thumb|130px|[[Eden Hazard]]]] * [[7ma di januaro]]- [[Eden Hazard]], Belga futbalisto * [[15ma di januaro]] - [[Darya Igorevna Klishina|Darya Klishina]], Rusa atletino * [[26ma di januaro]] - [[Alex Sandro Lobo Silva]], Braziliana futbalisto * [[28ma di januaro]] - [[Darya Sergeyevna Yelizarova|Darya Yelizarova]], Rusa gimnastikistino * [[10ma di februaro]] - [[Emma Roberts]], Usan aktorino e manekinino * [[11ma di februaro]] - [[Matthew Arias]], Usana cinematografisto, filmo-muntisto e muzikisto * [[14ma di februaro]] - [[Erkin Adilbek uulu]], Kirgiziana boxisto [[Arkivo:2022-08-17_European_Championships_2022_–_Road_Cycling_Women's_Time_Trial_by_Sandro_Halank–055.jpg|130px|thumb|[[Anna Kiesenhofer]]]] * 14ma di februaro - [[Anna Kiesenhofer]], Austriana biciklistino * [[19ma di februaro]] - [[Stanislav Olegovich Vovk|Stanislav Vovk]], Rusa tenisistulo * [[20ma di februaro]] - [[Valeria Dmitriyevna Savinih|Valeria Savinih]], Rusa tenisistino * [[22ma di februaro]] - [[Andrei Alexandrovich Kuznecov (tenisisto)|Andrei Kuznecov]], Rusa tenisistulo * [[1ma di marto]] - [[Marat Adjiniyazov]], Kirgiziana futbalistulo * [[2ma di marto]] - [[Jacob Josefson]], Sueda hokeisto * [[5ma di marto]] - [[Maxim Sergeyevich Matlakov|Maxim Matlakov]], Rusa shakoludistulo * [[11ma di marto]] - [[Dorjsürengiyn Sumyaa]], Mongoliana judoistino * [[19ma di marto]] - [[Garrett Clayton]], Usan aktoro e kantisto * [[21ma di marto]] - [[Antoine Griezmann]], Franca futbalisto * [[4ma di aprilo]] - [[Asia Muhammad]], Usana tenisistino [[Arkivo:UEFA EURO qualifiers Sweden vs Spain 20191015 Thiago Alcantara 13.jpg|thumb|130px|[[Thiago Alcântara]]]] * [[11ma di aprilo]] - [[Thiago Alcântara]], Hispana futbalisto * [[14ma di aprilo]] - [[Constance Jablonski]], Franca manekinino * [[15ma di aprilo]] - [[Anastasiya Iharauna Vinnikava|Anastasiya Vinnikava]], Bielorusa kantistino * [[20ma di aprilo]] - [[Lucas Rijneveld]], Nederlandana skriptisto * [[22ma di aprilo]] - [[Yekaterina Alexandrovna Kramarenko|Yekaterina Kramarenko]], Rusa gimnastikistino * [[13ma di mayo]] - [[Jake Borelli]], Usan aktoro * [[23ma di mayo]] - [[Lena Meyer-Landrut]], Germana kantistino * [[28ma di mayo]] - [[Danielle Lao]], Usana tenisistino * 28ma di mayo - [[Andrei Aliaxandravich Vasiliewski|Andrei Vasiliewski]], Bielorusa tenisistulo * [[4ma di junio]] - [[Olga Alexandrovna Girya|Olga Girya]], Rusa shakoludistino * 4ma di junio - [[Lorenzo Insigne]], Italiana futbalisto [[Arkivo:Erick Barrondo 2023.jpg|thumb|130px|[[Erick Barrondo]]]] * [[14ma di junio]] - [[Erick Barrondo]], Guatemalan atleto * [[18ma di junio]] - [[Ondřej Havlíček]], Cheka hokeisto * [[3ma di julio]] - [[Anastasia Sergeyevna Pavlyuchenkova|Anastasia Pavlyuchenkova]], Rusa tenisistino, olimpiala championino de Tokyo 2020 * [[9ma di julio]] - [[Mitchel Musso]], Usan aktoro e kantisto * [[12ma di julio]] - [[James Rodríguez]], Kolumbiana futbalisto * [[16ma di julio]] - [[Andros Townsend]], Angla futbalisto * [[27ma di julio]] - [[Violetta Vitalyevna Kolobova|Violetta Kolobova]], Rusa skermistino * [[28ma di julio]] - [[Batmönhiyn Erhembayar]], Mongoliana futbalisto * [[29ma di julio]] - [[Baranovski]], Polona muzikisto, kantisto, kompozisto e kansonifisto * [[12ma di agosto]] - [[Michal Bulíř]], Cheka hokeisto * [[21ma di agosto]] - [[Leandro Bacuna]], Kuracaoana futbalisto * 21ma di agosto - [[Anna Alexandrovna Morgina|Anna Morgina]], Rusa tenisistino * [[7ma di septembro]] - [[Irina Fedotova (HBTI-aktivisto)|Irina Fedotova]], Rusa HBTI-aktivistino pri homeosexuala mariajo * [[13ma di septembro]] - [[Xenia Dmitriyevna Afanasyeva|Xenia Afanasyeva]], Rusa gimnastikistino * [[21ma di septembro]] - [[Baatarsühiyn Chinzorig]], Mongoliana boxisto [[Arkivo:Simona Halep (19134002992).jpg|130px|thumb|[[Simona Halep]]]] * [[27ma di septembro]] - [[Simona Halep]], Rumana tenisistino * [[30ma di septembro]] - [[Mona Lizak]], Polona kantistulo * [[2ma di oktobro]] - [[Roberto Firmino]], Braziliana futbalisto * [[10ma di oktobro]] - [[Xherdan Shaqiri]], Suisa futbalisto * [[20ma di oktobro]] - [[Debinha]], Braziliana futbalistino * [[1ma di novembro]] - [[Jiang Yuyuan]], Chiniana gimnastikistino * [[5ma di novembro]] - [[Urmat Abdukaimov]], Kirgiziana futbalistulo [[Arkivo:Almaz_Ayana_Beijing_2015.jpg|thumb|130px|[[Almaz Ayana]]]] * [[21ma di novembro]] - [[Almaz Ayana]], Etiopian atletino * [[23ma di novembro]] - [[Christian Cueva]], Peruana futbalisto * [[1ma di decembro]] - [[Sun Yang]], Chiniana natisto * [[6ma di decembro]] - [[CoCo Vandeweghe]], Usana tenisistino * [[12ma di decembro]] - [[Yelena Vladimirovna Kokareva|Yelena Kokareva]], Rusa gimnastikistino * [[13ma di decembro]] - [[Dave Leduc]], Burmana boxisto == Morti == * [[3ma di januaro]] - [[Reuben Tam]], Usana piktisto (n. 1916) * [[8ma di januaro]] - [[Steve Clark]], Britaniana gitaristo ([[Def Leppard]]) (n. 1960) * [[11ma di januaro]] - [[Carl David Anderson]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1905) * [[13ma di januaro]] - [[Tage Carlberg]], Sueda Idisto (n. 1902) [[Arkivo:Olav_V_of_Norway.jpg|thumb|130px|[[Olav la 5ma di Norvegia]]]] * [[17ma di januaro]] - [[Olav la 5ma di Norvegia|Olav la 5ma]], rejulo di Norvegia (n. 1903) * [[30ma di januaro]] - [[John Bardeen]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1903) * [[4ma di februaro]] - [[Juozas Baltušis]], Lituana-Sovietiana skriptisto (n. 1909) * [[6ma di februaro]] - [[Salvador Luria]], Italiana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1912) * [[21ma di februaro]] - [[Margot Fonteyn]], Britaniana dansisto (n. 1919) * [[2ma di marto]] - [[Serge Gainsbourg]], Franca kantisto (n. 1928) * [[12ma di marto]] - [[Ragnar Granit]], Finlandana neurociencisto, Nobel-laureato (n. 1900) * 12ma di marto - [[William Heinesen]], Faerana skriptisto (n. 1900) * [[24ma di marto]] - [[Albert Järvinen]], Finlandana ''rock''-gitaristo (n. 1950) * [[2ma di aprilo]] - [[Hannes Alfvén]], Sueda fizikisto, Nobel-laureato (n. 1908) * [[3ma di aprilo]] - [[Graham Greene]], Britaniana skriptisto (n. 1904) * [[20ma di aprilo]] - [[Yumjaagiyn Cedenbal‏‎]], prezidanto di Mongolia (n. 1916) [[Arkivo:Cesare_Merzagora.jpg|thumb|130px|[[Cesare Merzagora]]]] * [[1ma di mayo]] - [[Cesare Merzagora]], Italiana politikisto, provizora prezidanto (n. 1898) * [[16ma di mayo]] - [[Willem Jacob Visser]], membro di Nederlandana societo por [[Interlingua]] (n. 1915) * [[13ma di mayo]] - [[Abderrahmane Farès]], chefo di stato di Aljeria (n. 1911) * [[21ma di mayo]] - [[Rajiv Gandhi]], chefministro di India (n. 1944) * [[23ma di mayo]] - [[Jean Van Houtte]], chefministro di Belgia (n. 1907) * [[6ma di junio]] - [[Stan Getz]], Usana jazo-saxofonisto (n. 1927) * [[15ma di junio]] - [[William Arthur Lewis]], Santalucian ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1915) * [[24ma di junio]] - [[Rufino Tamayo]], Mexikiana piktisto (n. 1899) * [[6ma di julio]] - [[Anton Yugov]], chefministro di Bulgaria (n. 1904) * [[16ma di julio]] - [[Robert Motherwell]], Usana piktisto (n. 1915) [[Arkivo:Isaac Bashevis Singer (Gotfryd).jpg|thumb|130px|[[Isaac Bashevis Singer|Isaac B. Singer]]]] * [[24ma di julio]] - [[Isaac Bashevis Singer]], Polona-Usana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1902) * 24ma di julio - [[Tadeusz Kwaśniak]], Polona serial-ocidero (n. 1951) * [[3ma di agosto]] - [[Ali Sabri]], chefministro di Egiptia (n. 1920) * [[5ma di agosto]] - [[Soichiro Honda]], Japoniana entraprezisto (n. 1906) * [[6ma di agosto]] - [[Shapur Bakhtiar]], chefministro di Iran (n. 1914) * [[12ma di agosto]] - [[Andrzej Łuczeńczyk]], Polona skriptisto (n. 1945) * [[30ma di agosto]] - [[Jean Tinguely]], Suisa piktisto (n. 1925) [[Arkivo:Alfonso_Garcia_Robles_1981.jpg|thumb|130px|<small>[[Alfonso García Robles]]</small>]] * [[2ma di septembro]] - [[Alfonso García Robles]], Mexikiana diplomacisto, Nobel-laureato (n. 1911) * [[3ma di septembro]] - [[Frank Capra]], Usana filmifisto (n. 1897) * [[5ma di septembro]] - [[Louis-Marie Pouka]], Kamerunana poeto (n. 1910) * [[7ma di septembro]] - [[Edwin Mattison McMillan]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1907) * [[25ma di septembro]] - [[Klaus Barbie]], Germana naziisto (n. 1913) * [[26ma di septembro]] - [[Billy Vaughn]], Usana orkestrestro (n. 1919) * [[28ma di septembro]] - [[Miles Davis]], Usana jazo-muzikisto e kompozisto (n. 1926) * [[7ma di oktobro]] - [[Natalia Ginzburg]], Italiana skriptisto (n. 1916) * [[13ma di oktobro]] - [[Daniel Oduber Quirós]], prezidanto di Kosta Rika (n. 1921) [[Arkivo:Gene Roddenberry (square crop).jpg|130px|thumb|[[Gene Roddenberry]]]] * [[24ma di oktobro]] - [[Gene Roddenberry]], kreinto di ''[[Star Trek]]'' (n. 1921) * [[29ma di oktobro]] - [[Mario Scelba]], chefministro di Italia (n. 1901) * [[5ma di novembro]] - [[Fred MacMurray]], Usan aktoro (n. 1908) * [[6ma di novembro]] - [[Gene Tierney]], Usan aktorino (n. 1920) * [[9ma di novembro]] - [[Yves Montand]], Franca cinem-aktoro e kantisto (n. 1921) * [[18ma di novembro]] - [[Gustáv Husák]], prezidanto di Chekoslovakia (n. 1913) * [[23ma di novembro]] - [[Klaus Kinski]], German aktoro (n. 1926) [[Arkivo:Freddie_Mercury_performing_in_New_Haven,_CT,_November_1977_cropped.jpg|thumb|130px|[[Freddie Mercury]]]] * [[24ma di novembro]] - [[Freddie Mercury]], Britaniana kantisto ([[Queen]]) (n. 1946) * 24ma di novembro - [[Eric Carr]], Usana muzikisto ([[Kiss]]) (n. 1950) * [[1ma di decembro]] - [[George Joseph Stigler]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1911) * [[6ma di decembro]] - [[John Richard Nicholas Stone]], Britanian ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1913) * [[9ma di decembro]] - [[Berenice Abbott]], Usana fotografistino (n. 1898) * [[26ma di decembro]] - [[Roland Bierge]], Franca piktisto (n. 1922) == Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Pierre-Gilles de Gennes]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Richard R. Ernst]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Erwin Neher]], [[Bert Sakmann]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Nadine Gordimer]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Aung San Suu Kyi]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Ronald Coase]] == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1990a]] tubn7zq17p1tbjnco95iw4dzl5a8um1 1124582 1124576 2026-06-25T02:16:27Z Joao Xavier 110 +nasko 1124582 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1991''' (MCMXCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[mardio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 991ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 91ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 2ma yaro di la [[yari 1990a]]. == Eventi == === [[Kosmo]] === * [[29ma di novembro]] - Galileo-probilo trovas ''951 Gaspra'' [[asteroido]]. === [[Mondo]] === * [[15ma di marto]] - Okupo-trupi de [[Soviet-Uniono]], [[Usa]], [[Unionita Rejio]] e [[Francia]] oficale remisas de omna yuri en [[Germania]]. * [[17ma di septembro]] - Unesma oficala versiono di [[Linux]]-kerno aparas. * [[3ma di decembro]] - [[Egiptia]]no [[Boutros Boutros-Ghali]] elektesas chefo dil [[Unionita Nacioni]]. === [[Europa]] === * [[11ma di januaro]] - Sovietiana trupi invadas [[Vilnius]] pro preventor la separesko di [[Lituania]] de [[Soviet-Uniono]]. * [[13ma di januaro]] - Sovietiana trupi okupas televiziono-domo en [[Vilnius]], Lituania. * [[4ma di februaro]] - [[Islando]] agnoskas [[Lituania]]na nedependo, l'unesma lando qua facis lo, pos 1990. * [[9ma di februaro]] - [[Lituania|Lituani]] votas por nedependo. * [[15ma di februaro]] - [[Chekoslovakia]], [[Hungaria]] e [[Polonia]] kontratas en Visegrad pri kunlaboro dum lia transiri al [[ekonomio di merkato]]. * [[9ma di marto]] - Eventas demonstri kontre [[Slobodan Milosevic]] en la stradi di [[Beograd]]. Du homi mortas kande militala tanki represas la demonstro. * [[14ma di marto]] - En [[Unionita Rejio]] liberigesas sis membridi [[IRA]] pos 16-yara enkarcerigo, kande on perceptis ke la pruvili esis falsa. * [[15ma di marto]] - Okupo-trupi de [[Soviet-Uniono]], [[Usa]], [[Unionita Rejio]] e [[Francia]] oficale remisas de omna yuri en [[Germania]]. * [[9ma di aprilo]] - [[Gruzia]] nedependanteskas de [[Soviet-Uniono]]. * [[19ma di mayo]] - [[Kroatia]]ni votas por divenar nedependanta de [[Yugoslavia]]. * [[26ma di mayo]] - [[Zviad Gamsakhurdia]] elektesas prezidanto di [[Gruzia]]. * [[12ma di junio]] - [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] elektesas per direta elekto prezidanto di federala [[Rusia]]. * [[25ma di junio]] - [[Kroatia]] e [[Slovenia]] deklaras su nedependanta de [[Yugoslavia]]. * [[1ma di julio]] - [[Pakto di Warszawa]] dissolvesas oficale. * [[7ma di julio]] - Pakto en Brion finas dekdia milito inter [[Slovenia]] e [[Yugoslavia]] e plutardigas la nedependo di Slovenia e [[Kroatia]] tri monati. * [[12ma di julio]] - [[Bulgaria]] adoptas lua nuna [[konstituco]]. * [[18ma di agosto]] - On anuncas ke prezidanto di [[Soviet-Uniono]] [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] maladeskis, quo komencis [[agostala stato-stroko]]. La prezidanto arestesas en [[Krimea]] ed ok rebeli nomizas viceprezidanto [[Gennadi Ivanovich Yanayev|Gennadi Yanayev]] kom chefo di la lando. * [[19ma di agosto]] - En [[Soviet-Uniono]], konservemi probas kaptar la povo, ma stato-stroko falias. * [[20ma di agosto]] - [[Estonia]] deklaras su itere nedependanta. * 20ma di agosto - En [[Moskva]], {{formatnum:100000}} homi demonstras pro [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]]. * [[21ma di agosto]] - [[Latvia]] deklaras su itere nedependanta. * 21ma di agosto - [[Stato-stroko]] falias en [[Moskva]], kande l'armeo montras suporto a [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]]. * [[24ma di agosto]] - [[Rusia]] ed [[Ukraina]] deklaras su nedependanta. [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] agnoskas nedependo di [[Estonia]] e [[Latvia]]. * [[27ma di agosto]] - Suvereneso di [[Republiko Socialista Sovietiana Moldova|RSS Moldova]] deklaresas da lua parlamento, signifikanta ke lokala legi esos plu efikiva kam olta di Soviet-Uniono. * 27ma di agosto - [[EU]] agnoskas la nedependo di Baltika landi. * [[29ma di agosto]] - [[Komunista Partiso di Soviet-Uniono]] dissolvesas. * [[6ma di septembro]] - [[Soviet-Uniono]] agnoskas la nedependo di Baltika landi. * 6ma di septembro - Leningrad itere nomesas [[Sankt-Peterburg]]. * [[8ma di septembro]] - [[Norda Makedonia]], lor nomizita "Republiko Macedonia", nedependanteskas. * [[8ma di oktobro]] - [[Kroatia]] votas por abandonar [[Yugoslavia]] e divenar nedependanta. * [[8ma di novembro]] - [[Kroatia]] ruptas diplomacala relati kun [[Yugoslavia]]. * [[18ma di novembro]] - En [[Kroatia]], [[Serbia|Serba]] trupi okupas [[Vukovar]] e masakras lua habitantaro. * [[27ma di novembro]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] decidas sendar soldati por sekurigar paco en [[Yugoslavia]]. * [[1ma di decembro]] - [[Ukraina]]ni votas pri divenar nedependanta de [[Soviet-Uniono]]. * [[8ma di decembro]] - [[Rumania]] adoptas nova [[konstituco]]. * [[21ma di decembro]] - Dekeun ex-Sovietiana republiki formacas uniono konocata kom [[Komunitato di Nedependanta Stati]]. * [[25ma di decembro]] - [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] renuncas de prezidanteso di [[Soviet-Uniono]]. * [[26ma di decembro]] - [[Supra Konsilistaro di Soviet-Uniono]] renkontras e decidas dissolvor Sovietia. * [[31ma di decembro]] - [[Soviet-Uniono]] finas existar. === [[Azia]] === * [[4ma di januaro]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] kondamnas [[Israel]] por violentoza agi kontra la [[Palestina]]ni. * [[15ma di januaro]] - La lasta dio por [[Irak]] retretar ek [[Kuwait]]. Irak ne retretas. * [[16ma di januaro]] - Milito kontre [[Irak]] komencas. * [[23ma di februaro]] - Landala milito komencas dum la [[milito di Irak]], kande Usani transiras la limito de [[Saudi-Arabia]] a [[Kuwait]]. * 23ma di februaro - Sangoza [[stato-stroko]] revokas chefministro di [[Tailando]] [[Chatichai Choonhavan]] de la povo. * [[26ma di februaro]] - [[Saddam Hussein]] anuncas ke Irakana korpi retretos ek [[Kuwait]]. * [[27ma di februaro]] - [[Milito di Persiana Gulfo]] finas per armistico. * [[3ma di aprilo]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] imperas ke Irak desmuntos omna destruktego-armi e fuzei. * [[29ma di aprilo]] - [[Ciklono]] frapas litoro di [[Bangladesh]] e produktas {{formatnum:138866}} morti<ref name="NOAA">{{extera ligilo |titulo=The Worst Natural Disasters by Death Toll|publikigita ye=2008|url=https://web.archive.org/web/20200712092601/ftp://ftp.library.noaa.gov/noaa_documents.lib/NOAA_related_docs/death_toll_natural_disasters.pdf|publikigo=NOAA Backgrounder|vidita ye=3ma di oktobro 2018}}</ref>. Ol desaparas ye la sequanta dio. * [[21ma di mayo]] - Suocidanta teroristo Thenmuli Rajaratnam, alias [[Dhanu]], mortigas [[Rajiv Gandhi]], chefministro di [[India]], dum lua elekto-kampaniala voyo. Adminime 14 plusa homi mortigesas dum l'atako.<ref>{{Extera ligilo|titulo=1991: Bomb kills India's former leader Rajiv Gandhi |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/21/newsid_2504000/2504739.stm |vidita ye=19ma di julio 2016|idiomo={{en}}|editero=BBC}}</ref> * [[7ma di junio]] - [[Volkano]] [[Monto Pinatubo|Pinatubo]] explozas en [[Filipini]] e genitas nubo di cindro alta di 7 kilometri. * [[30ma di agosto]] - [[Azerbaijan]] nedependanteskas de [[Soviet-Uniono]]. * [[31ma di agosto]] - [[Kirgizistan]] nedependanteskas de [[Soviet-Uniono]]. * [[9ma di septembro]] - [[Tajikistan]] deklaras nedependo de Soviet-Uniono. * [[23ma di septembro]] - [[Armenia]] nedependanteskas de Soviet-Uniono. * [[18ma di oktobro]] - [[Azerbaijan]] deklaras nedependo de Soviet-Uniono. * [[23ma di oktobro]] - [[Kambodja]] e [[Vietnam]] signatas pakto pri paco en [[Paris]]. La [[milito di Kambodja kontre Vietnam|milito inter la du landi]] finas.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/Cambodia-20yearsonfromtheParisPeace.aspx |titulo=Cambodia - 20 years on from the Paris Peace Agreements|editero=OHCHR|publikigita ye=21ma di oktobro 2011|vidita ye=15ma di junio 2017|idiomo={{en}}}}</ref> * [[14ma di novembro]] - Princo di [[Kambodja]] [[Norodom Sihanouk]] retrovenas a [[Phnom Penh]] pos 13-yara exilo. * [[16ma di decembro]] - [[Kazakstan]] divenas nedependanta de Soviet-Uniono.<ref>{{Extera ligilo|url=https://anydayguide.com/calendar/2745|titulo=Independence Day in Kazakhstan|vidita ye=3ma di novembro 2016}}</ref> * [[21ma di decembro]] - [[Sud-Osetia]] deklaras nedependo de [[Gruzia]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.geopolitics.ru/2014/01/nepriznannye-gosudarstva-yuzhnaya-osetiya/ |titulo=Непризнанные государства — Южная Осетия (Ne agnosktata stati - Sud-Osetia) |idiomo={{ru}}|vidita ye=19ma di julio 2016}}</ref> === [[Afrika]] === * [[27ma di januaro]] - Prezidanto [[Siad Barre]] fugas de [[Mogadishu]], [[Somalia]]. * [[17ma di junio]] - [[Sudafrika]] finas registragar homi segun raso en nasko-momento. * [[6ma di julio]] - [[Nelson Mandela]] divenas prezidanto di [[ANC]]. * [[12ma di decembro]] - La chef-urbo di [[Nigeria]] oficale transferesas de [[Lagos]] ad [[Abuja]]. === [[Nord-Amerika]] === * [[3ma di marto]] - [[Videokaseto]] konservas en rubando kande policisti en [[Los Angeles]], [[Usa]], sevicias negra viro Rodney King. === [[Central Amerika]] === * [[7ma di februaro]] - [[Jean-Bertrand Aristide]] asumas kom l'unesma demokratial elektita prezidanto di [[Haiti]]. * [[29ma di septembro]] - [[Stato-stroko]] en [[Haiti]] revokas prezidanto [[Jean-Bertrand Aristide]]. * [[1ma di decembro]] - [[Kanalo di Panama]] divenas parto di [[Panama]]. === [[Oceania]] === * [[12ma di novembro]] - Masakro di Santa Cruz: [[Indonezia]]na soldati pafas kontre [[Estal Timor]]ana studenti en [[Dili]], ocidanta 74 personi.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.dn.pt/mundo/interior/familiares-choram-massacre-de-santa-cruz-ainda-sem-corpos-para-enterrar-5493208.html|titulo=Timor Leste - Famíliares choram massacre de Santa Cruz ainda sem corpos para enterrar |editero=Diário de Notícias|vidita ye=12ma di novembro 2016}}</ref> ===[[Sporto]]=== * [[2ma di agosto|2ma]] til la [[18ma di agosto]] - Eventas la [[Tot-Amerika Ludi]] en [[Havana]], [[Kuba]]. == Naski == * [[1ma di januaro]] - [[Andrei Andreyevich Cherkasov|Andrei Cherkasov]], Rusa gimnastikistulo [[Arkivo:Eden Hazard 2017.jpg|thumb|130px|[[Eden Hazard]]]] * [[7ma di januaro]]- [[Eden Hazard]], Belga futbalisto * [[15ma di januaro]] - [[Darya Igorevna Klishina|Darya Klishina]], Rusa atletino * [[26ma di januaro]] - [[Alex Sandro Lobo Silva]], Braziliana futbalisto * [[28ma di januaro]] - [[Darya Sergeyevna Yelizarova|Darya Yelizarova]], Rusa gimnastikistino * [[10ma di februaro]] - [[Emma Roberts]], Usan aktorino e manekinino * [[11ma di februaro]] - [[Matthew Arias]], Usana cinematografisto, filmo-muntisto e muzikisto * [[14ma di februaro]] - [[Erkin Adilbek uulu]], Kirgiziana boxisto [[Arkivo:2022-08-17_European_Championships_2022_–_Road_Cycling_Women's_Time_Trial_by_Sandro_Halank–055.jpg|130px|thumb|[[Anna Kiesenhofer]]]] * 14ma di februaro - [[Anna Kiesenhofer]], Austriana biciklistino * [[19ma di februaro]] - [[Stanislav Olegovich Vovk|Stanislav Vovk]], Rusa tenisistulo * [[20ma di februaro]] - [[Valeria Dmitriyevna Savinih|Valeria Savinih]], Rusa tenisistino * [[22ma di februaro]] - [[Andrei Alexandrovich Kuznecov (tenisisto)|Andrei Kuznecov]], Rusa tenisistulo * [[1ma di marto]] - [[Marat Adjiniyazov]], Kirgiziana futbalistulo * [[2ma di marto]] - [[Jacob Josefson]], Sueda hokeisto * [[5ma di marto]] - [[Maxim Sergeyevich Matlakov|Maxim Matlakov]], Rusa shakoludistulo * [[11ma di marto]] - [[Dorjsürengiyn Sumyaa]], Mongoliana judoistino * [[19ma di marto]] - [[Garrett Clayton]], Usan aktoro e kantisto * [[21ma di marto]] - [[Antoine Griezmann]], Franca futbalisto * [[4ma di aprilo]] - [[Asia Muhammad]], Usana tenisistino [[Arkivo:UEFA EURO qualifiers Sweden vs Spain 20191015 Thiago Alcantara 13.jpg|thumb|130px|[[Thiago Alcântara]]]] * [[11ma di aprilo]] - [[Thiago Alcântara]], Hispana futbalisto * [[14ma di aprilo]] - [[Constance Jablonski]], Franca manekinino * [[15ma di aprilo]] - [[Anastasiya Iharauna Vinnikava|Anastasiya Vinnikava]], Bielorusa kantistino * [[20ma di aprilo]] - [[Lucas Rijneveld]], Nederlandana skriptisto * [[22ma di aprilo]] - [[Yekaterina Alexandrovna Kramarenko|Yekaterina Kramarenko]], Rusa gimnastikistino * [[13ma di mayo]] - [[Jake Borelli]], Usan aktoro * [[23ma di mayo]] - [[Lena Meyer-Landrut]], Germana kantistino * [[28ma di mayo]] - [[Danielle Lao]], Usana tenisistino * 28ma di mayo - [[Andrei Aliaxandravich Vasiliewski|Andrei Vasiliewski]], Bielorusa tenisistulo * [[4ma di junio]] - [[Olga Alexandrovna Girya|Olga Girya]], Rusa shakoludistino * 4ma di junio - [[Lorenzo Insigne]], Italiana futbalisto [[Arkivo:Erick Barrondo 2023.jpg|thumb|130px|[[Erick Barrondo]]]] * [[14ma di junio]] - [[Erick Barrondo]], Guatemalan atleto * [[18ma di junio]] - [[Ondřej Havlíček]], Cheka hokeisto * [[28ma di junio]] - [[Kevin De Bruyne]], Belga futbalisto * [[3ma di julio]] - [[Anastasia Sergeyevna Pavlyuchenkova|Anastasia Pavlyuchenkova]], Rusa tenisistino, olimpiala championino de Tokyo 2020 * [[9ma di julio]] - [[Mitchel Musso]], Usan aktoro e kantisto * [[12ma di julio]] - [[James Rodríguez]], Kolumbiana futbalisto * [[16ma di julio]] - [[Andros Townsend]], Angla futbalisto * [[27ma di julio]] - [[Violetta Vitalyevna Kolobova|Violetta Kolobova]], Rusa skermistino * [[28ma di julio]] - [[Batmönhiyn Erhembayar]], Mongoliana futbalisto * [[29ma di julio]] - [[Baranovski]], Polona muzikisto, kantisto, kompozisto e kansonifisto * [[12ma di agosto]] - [[Michal Bulíř]], Cheka hokeisto * [[21ma di agosto]] - [[Leandro Bacuna]], Kuracaoana futbalisto * 21ma di agosto - [[Anna Alexandrovna Morgina|Anna Morgina]], Rusa tenisistino * [[7ma di septembro]] - [[Irina Fedotova (HBTI-aktivisto)|Irina Fedotova]], Rusa HBTI-aktivistino pri homeosexuala mariajo * [[13ma di septembro]] - [[Xenia Dmitriyevna Afanasyeva|Xenia Afanasyeva]], Rusa gimnastikistino * [[21ma di septembro]] - [[Baatarsühiyn Chinzorig]], Mongoliana boxisto [[Arkivo:Simona Halep (19134002992).jpg|130px|thumb|[[Simona Halep]]]] * [[27ma di septembro]] - [[Simona Halep]], Rumana tenisistino * [[30ma di septembro]] - [[Mona Lizak]], Polona kantistulo * [[2ma di oktobro]] - [[Roberto Firmino]], Braziliana futbalisto * [[10ma di oktobro]] - [[Xherdan Shaqiri]], Suisa futbalisto * [[20ma di oktobro]] - [[Debinha]], Braziliana futbalistino * [[1ma di novembro]] - [[Jiang Yuyuan]], Chiniana gimnastikistino * [[5ma di novembro]] - [[Urmat Abdukaimov]], Kirgiziana futbalistulo [[Arkivo:Almaz_Ayana_Beijing_2015.jpg|thumb|130px|[[Almaz Ayana]]]] * [[21ma di novembro]] - [[Almaz Ayana]], Etiopian atletino * [[23ma di novembro]] - [[Christian Cueva]], Peruana futbalisto * [[1ma di decembro]] - [[Sun Yang]], Chiniana natisto * [[6ma di decembro]] - [[CoCo Vandeweghe]], Usana tenisistino * [[12ma di decembro]] - [[Yelena Vladimirovna Kokareva|Yelena Kokareva]], Rusa gimnastikistino * [[13ma di decembro]] - [[Dave Leduc]], Burmana boxisto == Morti == * [[3ma di januaro]] - [[Reuben Tam]], Usana piktisto (n. 1916) * [[8ma di januaro]] - [[Steve Clark]], Britaniana gitaristo ([[Def Leppard]]) (n. 1960) * [[11ma di januaro]] - [[Carl David Anderson]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1905) * [[13ma di januaro]] - [[Tage Carlberg]], Sueda Idisto (n. 1902) [[Arkivo:Olav_V_of_Norway.jpg|thumb|130px|[[Olav la 5ma di Norvegia]]]] * [[17ma di januaro]] - [[Olav la 5ma di Norvegia|Olav la 5ma]], rejulo di Norvegia (n. 1903) * [[30ma di januaro]] - [[John Bardeen]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1903) * [[4ma di februaro]] - [[Juozas Baltušis]], Lituana-Sovietiana skriptisto (n. 1909) * [[6ma di februaro]] - [[Salvador Luria]], Italiana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1912) * [[21ma di februaro]] - [[Margot Fonteyn]], Britaniana dansisto (n. 1919) * [[2ma di marto]] - [[Serge Gainsbourg]], Franca kantisto (n. 1928) * [[12ma di marto]] - [[Ragnar Granit]], Finlandana neurociencisto, Nobel-laureato (n. 1900) * 12ma di marto - [[William Heinesen]], Faerana skriptisto (n. 1900) * [[24ma di marto]] - [[Albert Järvinen]], Finlandana ''rock''-gitaristo (n. 1950) * [[2ma di aprilo]] - [[Hannes Alfvén]], Sueda fizikisto, Nobel-laureato (n. 1908) * [[3ma di aprilo]] - [[Graham Greene]], Britaniana skriptisto (n. 1904) * [[20ma di aprilo]] - [[Yumjaagiyn Cedenbal‏‎]], prezidanto di Mongolia (n. 1916) [[Arkivo:Cesare_Merzagora.jpg|thumb|130px|[[Cesare Merzagora]]]] * [[1ma di mayo]] - [[Cesare Merzagora]], Italiana politikisto, provizora prezidanto (n. 1898) * [[16ma di mayo]] - [[Willem Jacob Visser]], membro di Nederlandana societo por [[Interlingua]] (n. 1915) * [[13ma di mayo]] - [[Abderrahmane Farès]], chefo di stato di Aljeria (n. 1911) * [[21ma di mayo]] - [[Rajiv Gandhi]], chefministro di India (n. 1944) * [[23ma di mayo]] - [[Jean Van Houtte]], chefministro di Belgia (n. 1907) * [[6ma di junio]] - [[Stan Getz]], Usana jazo-saxofonisto (n. 1927) * [[15ma di junio]] - [[William Arthur Lewis]], Santalucian ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1915) * [[24ma di junio]] - [[Rufino Tamayo]], Mexikiana piktisto (n. 1899) * [[6ma di julio]] - [[Anton Yugov]], chefministro di Bulgaria (n. 1904) * [[16ma di julio]] - [[Robert Motherwell]], Usana piktisto (n. 1915) [[Arkivo:Isaac Bashevis Singer (Gotfryd).jpg|thumb|130px|[[Isaac Bashevis Singer|Isaac B. Singer]]]] * [[24ma di julio]] - [[Isaac Bashevis Singer]], Polona-Usana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1902) * 24ma di julio - [[Tadeusz Kwaśniak]], Polona serial-ocidero (n. 1951) * [[3ma di agosto]] - [[Ali Sabri]], chefministro di Egiptia (n. 1920) * [[5ma di agosto]] - [[Soichiro Honda]], Japoniana entraprezisto (n. 1906) * [[6ma di agosto]] - [[Shapur Bakhtiar]], chefministro di Iran (n. 1914) * [[12ma di agosto]] - [[Andrzej Łuczeńczyk]], Polona skriptisto (n. 1945) * [[30ma di agosto]] - [[Jean Tinguely]], Suisa piktisto (n. 1925) [[Arkivo:Alfonso_Garcia_Robles_1981.jpg|thumb|130px|<small>[[Alfonso García Robles]]</small>]] * [[2ma di septembro]] - [[Alfonso García Robles]], Mexikiana diplomacisto, Nobel-laureato (n. 1911) * [[3ma di septembro]] - [[Frank Capra]], Usana filmifisto (n. 1897) * [[5ma di septembro]] - [[Louis-Marie Pouka]], Kamerunana poeto (n. 1910) * [[7ma di septembro]] - [[Edwin Mattison McMillan]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1907) * [[25ma di septembro]] - [[Klaus Barbie]], Germana naziisto (n. 1913) * [[26ma di septembro]] - [[Billy Vaughn]], Usana orkestrestro (n. 1919) * [[28ma di septembro]] - [[Miles Davis]], Usana jazo-muzikisto e kompozisto (n. 1926) * [[7ma di oktobro]] - [[Natalia Ginzburg]], Italiana skriptisto (n. 1916) * [[13ma di oktobro]] - [[Daniel Oduber Quirós]], prezidanto di Kosta Rika (n. 1921) [[Arkivo:Gene Roddenberry (square crop).jpg|130px|thumb|[[Gene Roddenberry]]]] * [[24ma di oktobro]] - [[Gene Roddenberry]], kreinto di ''[[Star Trek]]'' (n. 1921) * [[29ma di oktobro]] - [[Mario Scelba]], chefministro di Italia (n. 1901) * [[5ma di novembro]] - [[Fred MacMurray]], Usan aktoro (n. 1908) * [[6ma di novembro]] - [[Gene Tierney]], Usan aktorino (n. 1920) * [[9ma di novembro]] - [[Yves Montand]], Franca cinem-aktoro e kantisto (n. 1921) * [[18ma di novembro]] - [[Gustáv Husák]], prezidanto di Chekoslovakia (n. 1913) * [[23ma di novembro]] - [[Klaus Kinski]], German aktoro (n. 1926) [[Arkivo:Freddie_Mercury_performing_in_New_Haven,_CT,_November_1977_cropped.jpg|thumb|130px|[[Freddie Mercury]]]] * [[24ma di novembro]] - [[Freddie Mercury]], Britaniana kantisto ([[Queen]]) (n. 1946) * 24ma di novembro - [[Eric Carr]], Usana muzikisto ([[Kiss]]) (n. 1950) * [[1ma di decembro]] - [[George Joseph Stigler]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1911) * [[6ma di decembro]] - [[John Richard Nicholas Stone]], Britanian ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1913) * [[9ma di decembro]] - [[Berenice Abbott]], Usana fotografistino (n. 1898) * [[26ma di decembro]] - [[Roland Bierge]], Franca piktisto (n. 1922) == Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Pierre-Gilles de Gennes]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Richard R. Ernst]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Erwin Neher]], [[Bert Sakmann]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Nadine Gordimer]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Aung San Suu Kyi]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Ronald Coase]] == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1990a]] baqzbydlg9rqrnbg44gb2b3j2xzd9fg 0 885 1124586 1107034 2026-06-25T03:09:02Z Joao Xavier 110 +texto 1124586 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1970''' (MCMLXX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[jovdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 970ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 70ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 1ma yaro di la [[yari 1970a]]. ==Eventi == ===[[Kosmo]] === * [[11ma di februaro]] - [[Japonia]] lansas lua unesma [[artificala satelito]], ''Ohsumi''. * [[11ma di aprilo]] - Nefortunoza [[kosmonavo]] ''[[Apollo 13]]'' sendesas aden kosmo. * [[13ma di aprilo]] - Acidento di tanko di [[oxo]] obligas la halto di la misiono ''Apollo 13''. * [[17ma di aprilo]] - ''Apollo 13'' retroflugas adsur [[Tero]]. * [[24ma di aprilo]] - [[Popul-Republiko Chinia]] lansas sua unesma [[artificala satelito]]. * [[20ma di septembro]] - Senkrua [[kosmoprobilo]] [[Sovietia]]na ''Luna 16'' venas en la [[Luno]] por kolektar roki.<ref>{{Extera ligilo|idiomo={{en}}|titulo=1970: Soviet probe collects moon rock|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/20/newsid_4092000/4092669.stm |vidita ye=24ma di julio 2016|editero=BBC}}</ref> * [[21ma di septembro]] - [[Soviet-Uniono|Sovietiana]] [[kosmoprobilo]] ''Luna 16'' lansas su de la surfaco de la [[luno]], por retrovoyajar a [[Tero]] kun specimeno di sulo. * [[12ma di decembro]] - Kosmosondilo ''[[Uhuru]]'' lansesas. * [[15ma di decembro]] - Kosmonavo ''[[Venera 7]]'' atingas la surfaco di [[Venuso]]. ===[[Europa]] === * [[10ma di aprilo]] - [[Paul McCartney]] anuncas ke ilu livis la grupo ''[[The Beatles]]''.<ref>{{Citez jurnalo od edituro‎|titulo=The Beatles Forever|nomo=Nicholas|surnomo=Schaffner|loko=New York|editero=Cameron House|publikigita ye=1977|pagini=135}}</ref> ===[[Azia]] === * [[4ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.1 che [[skalo di Richter]] frapas Tonghai, [[provinco Yunnan]], [[Popul-Republiko Chinia]], e produktas adminime 15 mil morti. * [[10ma di marto]] - [[Milito di Vietnam]]: kapitano Ernest Medina akuzesas pri milito-krimino pro la [[masakro di My Lai]]. * [[15ma di marto]] til la [[13ma di septembro]] - En [[Osaka]], [[Japonia]] eventas l'universala expozo Expo'70. * [[28ma di marto]] - Ye 23:02 kloki, [[Ter-tremo]] kun forteso 7.2 che [[skalo di Richter]] frapas westala [[Turkia]],<ref name="ks">{{Extera ligilo|url=https://web.archive.org/web/20110523162746/http://www.kultursanat.gen.tr/_eng/bgediz/deprem.htm|titulo=Kütahya Gediz İlçesi-1970 Gediz Depremi |editero=Kültür Sanat|idiomo={{tr}}}}</ref> e produktas 1086 morti e 1260 plusa homi vundita. Che urbo Gediz, plura mil homi perdas hemi. Gediz pose konstruktesos ye nova loko, 7 km fore del antea loko. * [[29ma di aprilo]] - [[Usa]] invadas [[Kambodja]] pro chasar ''[[Vietkong]]i''. Intensa protesti kontre milito eventas en Usa. * [[12ma di septembro]] - Militanti de la Fronto Populala pri la Liberigo di Palestina (FPLP) explozas tri kidnapita avioni che dezerto di [[Jordania]], di qui du kaptesis ye la 6ma di septembro ed 1 ye la 9ma di septembro. Nula gajo-homi mortigesas o vundesas.<ref>{{Extera ligilo |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/12/newsid_2514000/2514929.stm|titulo=1970: Hijacked jets destroyed by guerrillas |editero=BBC|vidita ye=1ma di januaro 2017}}</ref> * [[22ma di septembro]] - [[Tunku Abdul Rahman]] renuncas kom chefministro di [[Malaizia]]. * [[12ma di novembro]] - [[Ciklono]] ''Bhola'' frapas [[Bangladesh]] e produktos til {{formatnum:500000}} morti.<ref name="NOAA">{{Extera ligilo |url=https://web.archive.org/web/20080517144749/http://www.research.noaa.gov/spotlite/2007/spot_cyclone.html |titulo=NOAA Researcher's Warning Helps Save Lives in Bangladesh|publikigita ye=6ma di decembro 2007|autoro=Paula Ouderm|vidita ye=24ma di januaro 2008|editero=National Oceanic and Atmospheric Administration}}</ref> * [[1ma di decembro]] - [[Sud-Yemen|Popul-Demokrata Republiko Yemen]] kreesas. ===[[Afrika]] === * [[9ma di januaro]] - [[Interna milito di Nigeria]]: [[Owerri]], chef-urbo di [[Biafra]], kaptesas da Nigeriana trupi. * [[15ma di januaro]] - [[Interna milito di Nigeria]]: [[Biafra]] kapitulacas ed anexesas itere a [[Nigeria]]. * [[2ma di marto]] - [[Rhodezia]] deklaras su [[republiko]], e ruptas kun [[Unionita Rejio|Britaniana]] [[monarkio]]. * [[24ma di aprilo - [[Gambia]] divenas republiko. * [[17ma di mayo]] - En [[Maroko]], [[Thor Heyerdahl]] hisas segli di ''Ra 2ma'' pro voyajar tra [[Atlantiko]]. * [[6ma di julio]] - [[Interna milito]] finas en [[Nigeria]]. Pos 3-yara milito, [[Biafra]] vinkesas. * [[21ma di julio]] - En [[Egiptia]], aquobarilo kompleteskas che [[Assuan]]. * [[20ma di oktobro]] - [[Siad Barre]] deklaras ke [[Somalia]] esas [[socialismo|socialista]] stato. ===[[Nord-Amerika]] === * [[20ma di aprilo]] - [[Cancún]] fondesas en [[Mexikia]]. * [[4ma di mayo]] - [[Polico]] di [[Ohio]], [[Usa]], pafas kontre studenti dil [[universitato]] ''Ken State'', qui protestis kontre [[milito di Vietnam]]. Quar studenti mortigesas.<ref name=history>{{Extera ligilo|url=http://www.thepeoplehistory.com/may4th.html|titulo=What happened on May 4th - This day in History|editero=thepeoplehistory.com|idiomo={{en}}|vidita ye=3ma di mayo 2015}}</ref> * [[9ma di mayo]] - Cirkume 100 mil personi protestas en Usa kontre [[milito di Vietnam]]. * [[11ma di mayo]] - Violentoza [[tornado]] frapas Lubbock, [[Texas]], e produktas 26 morti. * [[17ma di oktobro]] - Sep dii pos ilua kapto, kadavro di Kanadana politikisto [[Pierre Laporte]] trovesas. * [[18ma di novembro]] - Usana kemiisto [[Linus Pauling]] informas pri lua analizo, ke [[vitamino C]] preventas ed analgezias [[gripo]]. ===[[Sud-Amerika]] === * [[1ma di februaro]] - En [[Arjentinia]], du treni kolizionas proxim la staciono Benavídez, che la [[provinco Buenos Aires]]. L'acidento produktas 236 morti, esante la maxim mala ferovoyala acidento de la historio Arjentiniana.<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.clarin.com/sociedad/comunicacion-causo-tragedia-ferroviaria-argentina_0_Ny7kBSOFg.html|titulo=El “error de comunicación” que causó la peor tragedia ferroviaria argentina|editero=Clarín|publikigita ye=1ma di februaro 2016|vidita ye=27ma di februaro 2020|idiomo={{es}}}}</ref> * [[22ma di februaro]] - [[Guyana]] divenas [[republiko]]. * [[4ma di mayo]] - En [[Arjentinia]], prezidanto [[Juan Carlos Onganía]] signatas la "lego kontre terorismo", qua establisas [[mortopuniso]] por personi qui praktikus [[kidnapo|kidnapi]], sedicii ed altra krimini.<ref>Fonto: ''Almanaque de Seleções - 1971'', seciono ''O Mundo Dia a Dia''. Publikigita en 1971 en Rio de Janeiro, Brazilia.</ref> * [[31ma di mayo]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7,9 che [[skalo di Richter]] frapas regiono Áncash en [[Peru]], e produktas de {{formatnum:66794}} til {{formatnum:70000}} morti. [[Terglitado]] enterigas urbeto Yungay.<ref>{{Extera ligilo|titulo=31, 1970: O mortal terremoto Ancash / Huascaran / deslizamento de terra - Toll: aprox. Mortalidades 70,000|url=https://pt.earthquake-report.com/2017/05/31/may-31-1970-the-deadly-ancash-huascaran-earthquake-landslide-toll-approx-70000-death/|editero=Terremoto.Report.com|vidita ye=4ma di oktobro 2018|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[24ma di oktobro]] - [[Salvador Allende]] elektesas prezidanto di [[Chili]]. ===[[Oceania]] === * [[4ma di junio]] - [[Tonga]] nedependanteskas de [[Unionita Rejio]]. * [[10ma di oktobro]] - [[Fidji]] nedependanteskas. ===[[Sporto]]=== * [[28ma di februaro]] til la [[13ma di marto]] - En [[Panama-urbo]] eventas la 11ma Ludi di Central-Amerika e Karibia, kun la partopreno di {{formatnum:2095}} atleti de 21 nacioni. * [[31ma di mayo]] til la [[21ma di junio]] - [[Mondala Kupo di Futbalo]] eventas en [[Mexikia]]. En la finala partio, [[Brazilia]] vinkas, e recevas [[trofeo Jules Rimet]]. ==Naski == * [[8ma di januaro]] - [[Võ Thị Ánh Xuân]], Vietnamana politikistino * [[12ma di januaro]] - [[Roman Kołtoń]], Polona jurnalisto, prizentisto e komentisto pri sporto [[Arkivo:Zack De La Rocha CIW Rally.jpg|thumb|130px|[[Zack de la Rocha]]]] * 12ma di januaro - [[Zack de la Rocha]], Usana muzikisto, kantisto e kompozisto ([[Rage Against the Machine]]) * [[13ma di januaro]] - [[Marco Pantani]], Italiana biciklisto (m. 2004) * [[14ma di januaro]] - [[Liesbeth Zegveld]], Nederlandana advokatino e profesorino pri yuro * [[26ma di januaro]] - [[Bjarni Benediktsson (1970)|Bjarni Benediktsson]], chefministro di Islando * [[3ma di februaro]] - [[Warwick Davis]], Britanian aktoro * [[6ma di februaro]] - [[Radim Barchánek]], Chekoslovakiana e Cheka hokeisto * [[14ma di februaro]] - [[Simon Pegg]], Britanian aktoro * [[16ma di februaro]] - [[Kevin Allison]], Usan aktoro, komediisto e skriptisto * [[5ma di marto]] - [[Milan Antoš]], Chekoslovakiana e Cheka hokeisto * 5ma di marto - [[Aleksandar Vučić]], chefministro e prezidanto di Serbia * 5ma di marto - [[John Frusciante]], Usana muzikistulo ([[Red Hot Chili Peppers]]) * [[6ma di marto]] - [[Chris Broderick]], Usana muzikisto ([[Megadeth]]) * [[15ma di marto]] - [[Vitali Zinurovich Abdulov|Vitali Abdulov]], Rusian aktoro [[Arkivo:Queen Latifah 2018.jpg|thumb|130px|[[Queen Latifah]]]] * [[18ma di marto]] - [[Queen Latifah]], Usana kantistino * [[24ma di marto]] - [[Lara Flynn Boyle]], Usan aktorino * [[26ma di marto]] - [[Siarhiey Uladzimiravich Skakun|Siarhiey Skakun]], Bielorusa tenisistulo * [[27ma di marto]] - [[Leila Pahlavi]], princino di Iran (m. 2001) * [[31ma di marto]] - [[Alenka Bratušek]], chefministrino di Slovenia * [[15ma di mayo]] - [[Frank de Boer]], Nederlandana futbalisto * [[4ma di aprilo]] - [[Rafał Darżynkiewicz]], Polona jurnalisto e komentisto pri sporto * [[8ma di aprilo]] - [[Andrej Plenković]], chefministro di Kroatia * [[11ma di aprilo]] - [[Radek Bělohlav]], Chekoslovakiana e Cheka hokeisto [[Arkivo:Secretary Pompeo Meets With Prime Minister Hariri (47392565222).jpg|thumb|130px|[[Saad Hariri]]]] * [[18ma di aprilo]] - [[Saad Hariri]], chefministro di Libano * [[19ma di aprilo]] - [[Kelly Holmes]], Britanian atletino pri 800-metra e 1500-metra kurado * [[29ma di aprilo]] - [[Andre Agassi]], Usana tenisistulo * 29ma di aprilo - [[Uma Thurman]], Usan aktorino * [[3ma di mayo]] - [[Def Rhymz]], Surinamana-Nederlandana muzikisto (m. 2024) * [[4ma di mayo]] - [[Karla Homolka]], Kanadana krimininto * [[8ma di mayo]] - [[Naomi Klein]], Kanadana jurnalisto e politikal aktivisto * [[13ma di mayo]] - [[Igor Viktorovich Kochetkov|Igor Kochetkov]], Rusa politikisto, jurnalisto ed aktivisto pri HBTI [[Arkivo:Gabriela Sabatini US Embassy in Argentina cropped.jpg|thumb|130px|[[Gabriela Sabatini]]]] * [[16ma di mayo]] - [[Gabriela Sabatini]], Arjentiniana tenisistino<ref>{{extera ligilo|titulo=Sabatini, Gabriela (1970-)|idiomo={{en}} |url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/sabatini-gabriela-1970|editero=Encyclopedia.com}}</ref> * [[18ma di mayo]] - [[Tina Fey]], Usan aktorino * [[20ma di mayo]] - [[Ömürbek Babanov]], Kirgiziana politikisto * 20ma di mayo - [[Hengameh Ghaziani]], Iranana cinem-aktorino * [[22ma di mayo]] - [[Naomi Campbell]], Angla manekino ed aktorino * [[4ma di junio]] - [[Ekrem İmamoğlu]], Turka politikisto * [[7ma di junio]] - [[Cafu]], Braziliana futbalisto * [[11ma di junio]] – [[Dmitri Valeryevich Utkin|Dmitri Utkin]], Rusa oficiro (m. 2023) * [[24ma di junio]] - [[David Fernández Ortiz]], Hispana komediisto * [[17ma di julio]] - [[Gavin McInnes]], Kanadana skriptisto e politikala komentisto * [[2ma di julio]] - [[Monie Love]], Angla muzikistino * [[8ma di julio]] - [[Todd Martin]], Usana tenisisto * [[23ma di julio]] - [[Saulius Skvernelis]], chefministro di Lituania * [[30ma di julio]] - [[Dean Edwards]], Usan aktoro * [[8ma di agosto]] - [[Narges Abyar]], Iranan aktorino, cinematografistino e cenaristino * [[13ma di agosto]] - [[Alan Shearer]], Angla futbalisto * [[23ma di agosto]] - [[River Phoenix]], Usana cinem-aktoro (m. 2003) [[Arkivo:Claudia Schiffer 20091006 Chanel 02.jpg|thumb|130px|[[Claudia Schiffer]]]] * [[25ma di agosto]] - [[Claudia Schiffer]], Germana manekino * [[31ma di agosto]] - [[Nikola Gruevski]], chefministro di Norda Makedonia * [[1ma di septembro]] - [[Padma Lakshmi]], Indian-Usan aktorino * [[4ma di septembro]] - [[Igor Cavalera]], Braziliana muzikisto ([[Sepultura]]) * [[11ma di septembro]] - [[Fanny Cadeo]], Italian aktorino * [[27ma di septembro]] - [[Nyamaagiyn Altanhuyag]], Mongoliana boxisto * [[6ma di oktobro]] - [[Irina Alexandrovna Gerasimyonok|Irina Gerasimyonok]], Rusa sporta pafistino [[Arkivo:Matt Damon-60034.jpg|thumb|130px|[[Matt Damon]]]] * [[8ma di oktobro]] - [[Matt Damon]], Usan aktoro * [[12ma di oktobro]] - [[Miroslav Barus]], Chekoslovakiana e Cheka hokeisto * [[22ma di oktobro]] - [[Episkopo Paisi (Yurkov)|Paisi (Yurkov)]], episkopo di Rusa Ortodoxa Eklezio * [[27ma di oktobro]] - [[Svetlana Alexandrovna Abramova|Svetlana Abramova]], Rusa atletino pri saltado per stango * [[29ma di oktobro]] - [[Philip Cocu]], Nederlandana futbalisto * [[7ma di novembro]] - [[Marc Rosset]], Suisa tenisisto * 7ma di novembro - [[Morgan Spurlock]], Usana cinematografisto (m. 2024) * [[11ma di novembro]] - [[Adam Broomberg]], Sudafrikan artisto, edukero e politikisto [[Arkivo:Han Kang at 2024 Nobel press conference.jpg|thumb|130px|[[Han Kang]]]] * [[27ma di novembro]] - [[Han Kang]], Sud-Koreana skriptistino, Nobel-laureato * [[28ma di novembro]] - [[Édouard Philippe]], chefministro di Francia * [[13ma di decembro]] - [[Võ Văn Thưởng]], prezidanto di Vietnam * [[17ma di decembro]] - [[Lado Gurgenidze]], chefministro di Gruzia * [[21ma di decembro]] - [[Bart de Wever]], chefministro di Belgia * [[22ma di decembro]] - [[Ted Cruz]], Usana politikisto * [[Silvia Dimitrova]], Bulgara piktistino ==Morti == [[Arkivo:Max_Born.jpg|thumb|130px|[[Max Born]]]] * [[5ma di januaro]] - [[Max Born]], Germana fizikisto, Nobel-laureato en 1954 (n. 1882) * [[18ma di januaro]] - [[David O. McKay]], prezidanto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi (n. 1873) * [[29ma di januaro]] - [[Lawren Harris]], Kanadana piktisto (n. 1885) * [[2ma di februaro]] - [[Bertrand Russell]], Angla filozofo e logikisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1872)<ref>{{extera ligilo|titulo=Bertrand Russell - British logician and philosopher|url=https://www.britannica.com/biography/Bertrand-Russell|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}} }}</ref> * [[16ma di februaro]] - [[Francis Peyton Rous]], Usana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1879) * [[17ma di februaro]] - [[Shmuel Yosef Agnon]], Israelana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1887) * [[20ma di februaro]] - [[João Café Filho]], prezidanto di Brazilia (n. 1889)<ref>{{extera ligilo|url=https://educacao.uol.com.br/biografias/joao-fernandes-campos-cafe-filho.jhtm|titulo=João Fernandes Campos Café Filho|editero=UOL Educação|vidita ye=4ma di marto 2023|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[6ma di marto]] - [[Wlastimil Hofman]], Polona piktisto (n. 1881) * [[8ma di marto]] - [[Otto Peltzer]], German atleto (n. 1900) * [[28ma di marto]] - [[Jules Vignes]], Franc anarkiista editero ed Idisto (n. 1884) [[Arkivo:Heinrich-Bruening-bei-Verabschiedung-von-Ramsay-MacDonald-auf-Flugplatz-Tempelhof.jpg|thumb|130px|[[Heinrich Brüning]]]] * [[30ma di marto]] - [[Heinrich Brüning]], kancelero di Germana (n. 1885) * [[16ma di aprilo]] - [[Richard Joseph Neutra]], Usan arkitekto (n. 1892) * [[20ma di aprilo]] - [[Paul Celan]], Rumana-Franca poeto en Germana linguo (n. 1920) * [[26ma di aprilo]] - [[Francisco Cunha Leal]], chefministro di Portugal (n. 1888) * [[12ma di mayo]] - [[Nelly Sachs]], Germana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1891) * [[13ma di mayo]] - [[William Dobell]], Australiana piktisto (n. 1899) * [[1ma di junio]] - [[Pedro Eugenio Aramburu]], ex-prezidanto di Arjentinia (n. 1903) * 1ma di junio - [[Giuseppe Ungaretti]], Italiana poeto (n. 1888) * [[5ma di junio]] - [[Vicente do Rego Monteiro]], Braziliana piktisto (n. 1899) * [[9ma di junio]] - [[Rafael Ángel Calderón Guardia]], prezidanto di Kosta Rika (n. 1900) * [[11ma di junio]] - [[Alexandr Fyodorovich Kerenski|Alexandr Kerenski]], Rusa chefministro pos februaral revoluciono (n. 1881) * [[15ma di junio]] - [[Henri Queuille]], chefministro di Francia (n. 1884) * 15ma di junio - [[José de Almada Negreiros]], Portugalana skriptisto (n. 1893) [[Arkivo:Soekarno.jpg|130px|thumb|[[Sukarno]]]] * [[21ma di junio]] - [[Lev Abramovich Kassil|Lev Kassil]], Rusa skriptisto (n. 1905) * 21ma di junio - [[Sukarno]], prezidanto di Indonezia (n. 1901) * [[26ma di junio]] - [[Leopoldo Marechal]], Arjentiniana poeto e novelisto (n. 1900) * [[4ma di julio]] - [[Barnett Newman]], Usana piktisto (n. 1905) * [[7ma di julio]] - [[Laura Knight]], Britaniana piktisto (n. 1877) * [[10ma di julio]] - [[Bjarni Benediktsson]], Islandana politikistulo, ex-chefministro (n. 1908) * 10ma di julio - [[Félix Gaillard]], chefministro di Francia (n. 1919) * [[13ma di julio]] - [[Arthur Charles Miller]], Usana fotografo-filmifisto (n. 1895) * [[15ma di julio]] - [[José de Almada Negreiros]], Portugalana piktisto e skriptisto (n. 1893) * 15ma di julio - [[Eric Berne]], Usana psikiatriisto (n. 1910) * [[27ma di julio]] - [[António de Oliveira Salazar]], diktatoro di Portugal (n. 1889) * [[1ma di agosto]] - [[Otto Heinrich Warburg]], Germana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1883) * [[10ma di agosto]] - [[Alexander Gode]], Germana linguisto, un ek la kreinti di [[Interlingua]] (n. 1906) * [[11ma di agosto]] - [[Otto Peltzer]], German atleto (n. 1900) [[Arkivo:François Mauriac redux.jpg|thumb|130px|[[François Mauriac]]]] * [[1ma di septembro]] - [[François Mauriac]], Franca skriptisto, Nobel-laureato (n. 1885) * [[18ma di septembro]] - [[Jimi Hendrix]], Usana ''rock''-muzikisto<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/18/newsid_3528000/3528692.stm|titulo=1970: Rock legend Hendrix dies after party|editero=BBC|vidita ye=1ma di januaro 2017}}</ref> (n. 1942) * [[23ma di septembro]] - [[Veno Pilon]], Sloveniana piktisto (n. 1896) * [[25ma di septembro]] - [[Erich Maria Remarque]], Germana skriptisto (n. 1898) * [[28ma di septembro]] - [[Gamal Abdel Nasser]], prezidanto di Egiptia (n. 1918) * 28ma di septembro - [[John Dos Passos]], Usana novelisto (n. 1896) * [[4ma di oktobro]] - [[Janis Joplin]], Usana ''blues''- e ''rock''-kantistino (n. 1943) * [[10ma di oktobro]] - [[Édouard Daladier]] chefministro di Francia (n. 1884) * [[19ma di oktobro]] - [[Lázaro Cárdenas del Río]], prezidanto di Mexikia (n. 1895) * [[6ma di novembro]] - [[Henri Jeanson]], Franca jurnalisto (n. 1900) [[Arkivo:Commander of Free French Forces General Charles de Gaulle seated at his desk in London during the Second World War. D1973.jpg|thumb|130px|[[Charles de Gaulle]]]] * [[9ma di novembro]] - [[Charles de Gaulle]], Franca generalo e prezidanto (1959 til 1969)<ref>{{Extera ligilo|titulo=1970: France mourns death of de Gaulle|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/9/newsid_4275000/4275206.stm |vidita ye=1ma di januaro 2017|editero=BBC |idiomo={{en}}}}</ref> (n. 1890) * [[15ma di novembro]] - [[Boris Afanasyevich Eder|Boris Eder]], Sovietiana gimnastikistulo e cirkal artisto (n. 1894) * 15ma di novembro - [[Konstantinos Tsaldaris]], chefministro di Grekia (n. 1884) * [[21ma di novembro]] - [[Chandrasekhara Venkata Raman]], Indiana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1888) * [[23ma di novembro]] - [[Yusof bin Ishak]], unesma prezidanto di Singapur (n. 1910) * [[25ma di novembro]] - [[Yukio Mishima]], Japonian aktoro (n. 1925) * [[Marcel Pesch]], Franc Idisto (n. 1893) ==Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Hannes Alfvén]], [[Louis Néel]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Luis Federico Leloir]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Bernard Katz]], [[Ulf von Euler]], [[Julius Axelrod]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Alexandr Isayevich Soljenicin|Alexandr Soljenicin]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Norman Borlaug]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Paul Samuelson]] ==Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1970a]] 534avjtoj5c6jq85zgvmuayom89xqqn 0 1279 1124584 1101388 2026-06-25T02:41:30Z Joao Xavier 110 +texto, imajo 1124584 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La [[yaro]] '''2002''' (MMII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[mardio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 2ma [[yaro]] di la triesma yarmilo, la 2ma yaro di la [[21ma yarcento]], e la 3ma yaro di la [[yari 2000a]]. == Eventi == === [[Kosmo]] === * [[19ma di februaro]] - Probilo di [[NASA]] ''[[2001 Mars Odyssey]]'' komencas mapifar la surfaco di [[Marso]]. * [[1ma di marto]] - [[Spaco-paromo]] ''Columbia'' lansesas. La kruo i.a. sorgos [[kosmala teleskopo „Hubble“]]. * [[26ma di mayo]] - ''2001 Mars Odyssey'' trovas [[aquo]] en [[Marso]]. * [[4ma di junio]] - [[Nana planeto]] ''50000 Quaoar'' deskovresas dop [[Neptuno]]. * [[7ma di oktobro]] - Ofical anunco pri la deskovro di ''5000 Quaoar''. * [[4ma di decembro]] - Eventas total [[eklipso]] sunala. === [[Mondo]] === * [[16ma di januaro]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] embarasas aceso al fondi di [[Osama bin Laden]] ed [[al-Kaida]]. Anke armal importaco a la [[Taliban]] inhibesas. * [[18ma di aprilo]] - Nova [[insekto]]-familio, ''Mantophasmatodea'', trovesas. === [[Europa]] === * [[1ma di januaro]] - [[Euro]] uzeskas kom valuto en [[Europana Uniono]]. * [[6ma di februaro]] - Che [[Unionita Rejio]] eventas festi pri la 50-yara regno di [[Elizabeth la 2ma di Unionita Rejio|Elizabeth la 2ma]].<ref>{{Extera ligilo|titulo= Queen helps CBC TV mark 50th anniversary |url=http://www.cbc.ca/news/canada/queen-helps-cbc-tv-mark-50th-anniversary-1.323865|publikigita ye=11ma di oktobro 2002|editero=CBC|vidita ye=4ma di junio 2016|idiomo={{en}}}}</ref> * [[12ma di februaro]] - Litijo kontre l'ex-prezidanto di [[Yugoslavia]] [[Slobodan Milosevic]] komencas en [[Den Haag]], che tribunalo dil [[UN]] pri militala krimini. * [[28ma di februaro]] - [[Finlando]] adoptas [[Euro]] kom monetaro, e ''markka'' ne plus esas uzebla. * [[17ma di marto]] - Eventas parlamental elekti en [[Portugal]]. * [[9ma di mayo]] - En Kaspiysk, [[Rusia]], bombo duktita fore explozas dum militala revuo, e produktas 43 morti e 130 vunditi. * [[23ma di mayo]] - La muziko-konkurso Europala eventas unesmafoye en [[Estonia]]. * [[4ma di junio]] - En [[Hispania]], deputati aprobas lego qua posibligos [[Baskia]]na partiso ''Herri Batasuna'' divenar legala. * [[14ma di julio]] - En [[Francia]], militanto de extrema-dextra Maxime Brunerie probas mortigar prezidanto [[Jacques Chirac]] dum la festo pri memoriala dio di [[Franca Revoluciono]]. * [[26ma di julio|26ma]] til [[30ma di julio]] - Eventas Ido-renkontro 2002, en [[Krakow]], [[Polonia]]<ref>{{Extera ligilo|titulo= Raporto pri Ido-renkontro 2002 en Krakow|url= http://www.europa.idolinguo.com/Polonia/krakow2002.htm}}</ref>. * [[27ma di julio]] - En [[Ukraina]], milital [[aeroplano]] Su-27 falas dum aeral expozo, e produktas 78 morti e plua 100 vunditi. * [[10ma di septembro]] - [[Suisia]] membreskas [[Unionita Nacioni]].<ref>{{Extera ligilo|titulo=With Admission of Switzerland, United Nations Family Now Numbers 190 Member States|publikigita ye=10ma di septembro 2002|editero=Unionita Nacioni|idiomo={{en}}|url=https://www.un.org/press/en/2002/GA10041.doc.htm|vidita ye= 27ma di januaro 2017}}</ref> * 23ma til [[26ma di oktobro]] - En [[Moskva]], 40 Checheniani, di qui la duimo mulieri, prenas 750 gajo-homi en teatro. Rusa trupi asaltas la teatro ed ocidas per gaso omna Checheni ecepte du, e plusa 117 gajo-homi. * [[13ma di novembro]] - [[Grekia|Greka]] [[petrolonavo]] ''Prestige'' sinkas pos ruptar en du parti, e 76.000 m³ di [[petrolo]] likas apud la litoro di [[Galisia]] e nordo di [[Portugal]]. Ol esas la maxim mala ambientala dizastro di [[Hispania]] e [[Portugal]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Petroleiro Prestige afundou-se por completo|url=https://www.publico.pt/2002/11/19/sociedade/noticia/petroleiro-prestige-afundouse-por-completo-197295 |editero=Público|publikigita ye=19ma di novembro 2002|vidita ye=28ma di junio 2022|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[21ma di novembro]] - [[Bulgaria]], [[Estonia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Romania]], [[Slovakia]] e [[Slovenia]] divenas membri di [[NATO]]. * [[13ma di decembro]] - [[EU]] anuncas ke ol havos 10 nova membro-stati ye l'[[1ma di mayo]] [[2004]]. === [[Azia]] === * Unesma [[banko-automato]] lansesas en [[Laos]]. * [[marto]] - Operaco ''Anaconda'' di [[Usa]] kontre la [[Talibano|Talibani]] finas en est [[Afganistan]]. * [[25ma di marto]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.1 che [[skalo di Richter]] frapas [[montaro Hindukush]] en [[Afganistan]] e produktas 1.000 morti. * [[30ma di aprilo]] - En [[Pakistan]] votanti volas ke militala regno durez. * [[14ma di junio]] - En [[Karachi]], [[Pakistan]], 20 homi mortas e 50 vundesas lor explozo avan Usan ambasadeyo. * [[5ma di julio]] - [[Irak]] ne aceptas propozo pri l'armala kontrolo da [[UN]]. * [[18ma di julio]] - En [[India]], [[Abdul Kalam]] elektesas prezidanto. * [[2ma di agosto]] - [[Irak]] invitas [[Hans Blix]] pro negociar pri desarmizo. [[UN]] ne aceptas propozo da Irak e demandas prolongar armala kontrolo-viziti. * [[5ma di septembro]] - En [[Afganistan]], atento kontre prezidanto [[Hamid Karzai]] ne sucesas. * [[12ma di oktobro]] - Explozo di du bombi en noktala klubi en [[Kuta]] e [[Bali]], [[Indonezia]], produktas 202 morti. * [[8ma di novembro]] - Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni demandas de Irak konkordar pri diminuto de armi. [[Irak]] konkordos ye la [[13ma di novembro]]. * [[15ma di novembro]] - [[Hu Jintao]] divenas chef-sekretario dil komunista partiso di [[Popul-Republiko Chinia]]. * [[18ma di novembro]] - Arm-inspektisti dil [[UN]] advenas [[Irak]] duktata da [[Hans Blix]]. === [[Afrika]] === * [[17ma di januaro]] - En [[Demokratial Republiko Kongo]] [[volkano]] [[Nyiragongo]] eruptas e 400.000 homi evakuesas. * [[18ma di januaro]] - [[Interna milito di Sierra Leone]] finas oficale. * [[27ma di januaro]] - En [[Lagos]], [[Nigeria]], armala magazino explozas e 1.000 homi mortas. * [[20ma di februaro]] - En [[Egiptia]] fairo en treno produktas 370 morti. * [[22ma di februaro]] - [[Jonas Savimbi]], chefo di rebela grupo [[UNITA]], mortigesas dum kombati en la provinco [[Moxico]], [[Angola]].<ref>{{Extera ligilo|publikigita ye=25ma di februaro 2002|titulo=Savimbi 'died with gun in hand'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1839252.stm|editero=BBC News|vidita ye=4ma di junio 2016}}</ref> * [[4ma di aprilo]] - [[Interna milito di Angola]] finas.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Unita signs peace treaty with Angolan army to end 27-year civil war|autoro=Tim Butcher|publikigita ye=5ma di aprilo 2002|editero=The Telegraph|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di januaro 2017 |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/angola/1389946/Unita-signs-peace-treaty-with-Angolan-army-to-end-27-year-civil-war.html}}</ref> * [[22ma di novembro]] - En [[Nigeria]], plu kam 100 homi mortas, kande demonstranti protestas kontre la konkurso pri la Belino di la Mondo. === [[Nord-Amerika]] === * [[9ma di januaro]] - En [[Usa]], ministerio pri yural aferi komencas kriminal inquesto pri bankroto dil kompanio [[Enron]]. * [[22ma di januaro]] - En [[Usa]], firmo ''Kmart'' divenas la maxim granda kompanio, qua volas protekto pro bankroto. * [[18ma di junio]] - En [[Arizona]] en fairo inflamita da lokali brulas 1.872 km² de foresto. * De la [[13ma di julio]] til la [[5ma di septembro]] - Dum terenala fairo en [[Oregon]] e [[Kalifornia]] brulas {{formatnum:2022}} km² * [[6ma di agosto]] - [[Markezo de la Fayette]] (1757-1834) divenas honorumala civitano di [[Usa]]. * [[12ma di septembro]] - Prezidanto di Usa [[George W. Bush]] konferas en [[Unionita Nacioni]] demandante opozar [[Irak]]. * [[2ma di oktobro]] - Parlamento di [[Usa]] permisas ke prezidanto uzez militala forco, se ilu volos. * [[16ma di oktobro]] - [[George W. Bush]] signatas decido pri milito kontre [[Irak]]. === [[Central Amerika]] === * [[10ma di januaro]] - En [[Nikaragua]], [[Enrique Bolaños]] komencas lua kin-yara prezidanteso. * [[3ma di februaro]] - Eventas prezidantal elekti en [[Kosta Rika]]. * [[12ma di mayo]] - Ex-prezidanto di [[Usa]] [[Jimmy Carter]] vizitas [[Kuba]] dum kin dii. ===[[Sud-Amerika]]=== * [[1ma di januaro]] - Parlamento di [[Arjentinia]] nominas [[Eduardo Duhalde]] kom prezidanto. To finigas 10-dia periodo dum qua Arjentinia havis sep prezidanti. * [[14ma di novembro]] - [[Arjentinia]] ne pagas al [[Mondala Banko]] lua 805-milion-dolara debo. ===[[Oceania]]=== * [[20ma di mayo]] - [[Estal Timor]] divenas nedependanta, pos 26-yara okupo da [[Indonezia]].<ref>{{Extera ligilo|titulo=East Timor celebrates as a nation is born|url=http://www.theage.com.au/articles/2002/05/19/1021801638341.html|idiomo={{en}}|publikigita ye=20ma di mayo 2002 |editero=The Age|vidita ye=27ma di januaro 2017}}</ref> * [[27ma di septembro]] - [[Estal Timor]] membreskas [[Unionita Nacioni]]. ===[[Sporto]]=== * [[8ma di februaro|8ma]] til la [[24ma di februaro]] - Eventas [[Vintrala Olimpiala Ludi]] en [[Salt Lake City]], [[Utah]]. * [[31ma di mayo]] til la [[30ma di junio]] - [[Mondala Kupo di futbalo]] eventas en [[Japonia]] e [[Sud-Korea]]. == Naski == * [[7ma di januaro]] - [[Alexandra Vecic]], Germana tenisistino * [[18ma di januaro]] - [[Anastasia Vladimirovna Zaharova|Anastasia Zaharova]], Rusa tenisistino * [[26ma di januaro]] - [[Darya Igorevna Astahova|Darya Astahova]], Rusa tenisistino * [[31ma di januaro]] - [[Luisa Meyer auf der Heide]], Germana tenisistino * [[13ma di februaro]] - [[Sophia Lillis]], Usan aktorino * [[22ma di marto]] - [[Andrei Yevgenyevich Yesipenko|Andrei Yesipenko]], Rusa shakoludistulo * [[17ma di aprilo]] - [[Whitney Osuigwe]], Usana tenisistino * [[8ma di mayo]] - [[Chantal Sauvant]], Germana tenisistino * [[22ma di mayo]] - [[Paulina Chávez]], Usan aktorino [[Arkivo:Jérémy_Doku_USMNT_v_Belgium_Mar_28_2026-27_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Jérémy Doku]]]] * [[27ma di mayo]] - [[Jérémy Doku]], Belga futbalisto * [[6ma di junio]] - [[Mina Hodzic]], Germana tenisistino * [[17ma di junio]] - [[Angelina Wirges]], Germana tenisistino * [[4ma di julio]] - [[Julie Belgraver]], Franca tenisistino * [[8ma di julio]] - [[Volha Siarhieyewna Badelka|Volha Badelka]], Bielorusa shakoludistino * [[11ma di julio]] - [[Alexandra Eduardovna Shchekoldina|Alexandra Shchekoldina]], Rusa gimnastikistino * [[16ma di julio]] - [[Conor Sherry]], Usan aktoro * [[17ma di julio]] - [[Denisa Hindová]], Cheka tenisistino * [[23ma di julio]] - [[Séléna Janicijevic]], Franca tenisistino * [[20ma di aprilo]] - [[Irina Nikolayevna Alexeyeva|Irina Alexeyeva]], Rusa gimnastikistino * [[24ma di aprilo]] - [[Victoria Hu]], Usana tenisistino * [[1ma di septembro]] - [[Diane Parry]], Franca tenisistino * [[17ma di septembro]] - [[Elina Araratovna Avanesyan|Elina Avanesyan]], Rusa tenisistino * [[5ma di decembro]] - [[Xenia Anatolyevna Kamkova|Xenia Kamkova]], Rusa gimnastikistino * [[10ma di decembro]] - [[Yekaterina Yevgenyevna Golceva|Yekaterina Golceva]], Rusa shakoludistino == Morti == * [[3ma di januaro]] - [[Freddy Heineken]], ex-chefo dil Heineken-biriferio (n. 1923) * [[6ma di januaro]] - [[Sanya Dharmasakti]], chefministro di Tailando (n. 1907) [[Arkivo:Aleksandr_Prokhorov.jpg|thumb|130px|[[Alexandr Mihailovich Prohorov|Alexandr Prohorov]]]] * [[8ma di januaro]] - [[Alexandr Mihailovich Prohorov|Alexandr Prohorov]], Rusa fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1916) * [[17ma di januaro]] - [[Camilo José Cela]], Hispana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1916)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.cervantes.es/bibliotecas_documentacion_espanol/biografias/tel_aviv_camilo_jose_cela.htm|titulo=Camilo José Cela. Biografía|editero=Instituto Cervantes|idiomo={{es}}|vidita ye=5ma di marto 2023}}</ref> * [[19ma di januaro]] - [[Martti Miettunen]], chefministro di Finlando (n. 1907) * [[21ma di januaro]] - [[Peggy Lee]], Usana kantistino (n. 1920) * [[23ma di januaro]] - [[Pierre Bourdieu]], Franca sociologo (n. 1930) * [[28ma di januaro]] - [[Astrid Lindgren]], Sueda skriptisto (n. 1907) * [[4ma di februaro]] - [[Agatha Barbara]], prezidantino di Malta (n. 1923) [[Arkivo:Max_Perutz.jpg|thumb|130px|[[Max Perutz]]]] * [[6ma di februaro]] - [[Max Ferdinand Perutz]], Austriana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1914) * [[8ma di februaro]] - [[Ong Teng Cheong]], prezidanto di Singapur (n. 1936) * [[9ma di februaro]] - Princino [[Margaret, komtino de Snowdown]] (n. 1930) * [[11ma di februaro]] - [[Traudl Junge]], privata sekretario di Adolf Hitler de 1942 til 1945 (n. 1920) * [[21ma di februaro]] - [[John Thaw]], Britanian aktoro (n. 1942) * [[22ma di februaro]] - [[Jonas Savimbi]], chefo di [[UNITA]] (n. 1934) * [[25ma di februaro]] - [[Claire Davenport]], Britanian aktorino (n. 1933) * [[26ma di februaro]] - [[Lawrence Tierney]], Usan aktoro (n. 1919) * [[8ma di marto]] - [[Justin Ahomadégbé-Tomêtin]], prezidanto di Benin (n. 1917) * [[11ma di marto]] - [[James Tobin]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1918) * [[12ma di marto]] - [[Spyros Kyprianou]], prezidanto di Chipro (n. 1932) * [[13ma di marto]] - [[Hans-Georg Gadamer]], filozofo, evante 102 yari (n. 1900) * [[14ma di marto]] - [[Cherry Wilder]], Nova-Zelandana skriptisto (n. 1930) [[Arkivo:Milstein_lnp.jpg|thumb|130px|[[César Milstein]]]] * [[24ma di marto]] - [[César Milstein]], Arjentiniana ciencisto, Nobel-laureato (n. 1927) * [[26ma di marto]] - [[Taisto Sinisalo]], Finlandana politikisto (n. 1926) * [[27ma di marto]] - [[Billy Wilder]], Austrian-Usana filmifisto (n. 1906) * [[27ma di marto]] - [[Dudley Moore]], Britaniana pianisto ed aktoro (n. 1935) * [[30ma di marto]] - [[Elizabeth Bowes-Lyon|Elizabeth]], rejino-matro del Unionita Rejio (n. 1900) * [[16ma di aprilo]] - [[Ramiro de León Carpio]], prezidanto di Guatemala (n. 1942) * [[18ma di aprilo]] - [[Thor Heyerdahl]], Norvegian explorero (n. 1914) * [[22ma di aprilo]] - [[Linda Lovelace]], Usana pornografo aktorino (n. 1949) [[Arkivo:Hugo_Banzer_Suarez,_General,_Presidente_da_Bolívia..tif|130px|thumb|[[Hugo Banzer Suárez|Hugo Banzer]]]] * [[5ma di mayo]] - [[Hugo Banzer Suárez]], prezidanto di Bolivia (n. 1926) * [[6ma di mayo]] - [[Pim Fortuyn]], Nederlandana politikisto (n. 1948) * [[19ma di mayo]] - [[John Grey Gorton]], chefministro di Australia (n. 1911) * [[20ma di mayo]] - [[Stephen Jay Gould]], Usana paleontologisto (n. 1941) * [[21ma di mayo]] - [[Niki de Saint Phalle]], Franc artisto (n. 1930) * [[23ma di mayo]] - [[Timur Petrovich Novikov|Timur Novikov]], Rusa piktisto, artisto, rejisoro e HBTI-aktivisto (n. 1958) * [[4ma di junio]] - [[Fernando Belaúnde Terry]], prezidanto di Peru (n. 1912) * [[5ma di junio]] - [[Dee Dee Ramone]], Usana basisto (n. 1952) * [[7ma di junio]] - [[Basappa Danappa Jatti]], vice-prezidanto e provizora prezidanto di India (n. 1912) * [[9ma di junio]] - [[Alexandr Vladimirovich Vlasov]], Rusa politikisto (n. 1932) * [[10ma di junio]] - [[John Gotti]], Usana mafiestro (n. 1940) * [[24ma di junio]] - [[Pierre Werner]], chefministro di Luxemburgia (n. 1913) * [[8ma di julio]] - [[Ward Kimball]], Usana muzikisto, animisto, cinematografisto e produktisto pri animi (n. 1914) * [[9ma di julio]] - [[Rod Steiger]], Usan aktoro (n. 1925) * [[14ma di julio]] - [[Joaquín Balaguer]], ex-prezidanto di Dominikana Republiko (n. 1906) * [[23ma di julio]] - [[Olof Lagercrantz]], Sueda skriptisto (n. 1911) * [[28ma di julio]] - [[Archer John Porter Martin]], Britaniana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1910) * [[6ma di agosto]] - [[Edsger W. Dijkstra]], Nederlandana teoriisto pri informatiko (n. 1930) * [[30ma di agosto]] - [[Zaid ibn Shaker]], chefministro di Jordania (n. 1934) [[Arkivo:Lionel_Hampton,_Aquarium,_New_York,_ca._June_1946_(William_P._Gottlieb_03841).jpg|thumb|130px|[[Lionel Hampton]]]] * [[31ma di agosto]] - [[Lionel Hampton]], Usana muzikistulo (n. 1908) * 31ma di agosto - [[George Hornidge Porter]], Britaniana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1920) * [[19ma di septembro]] - [[Robert Guéï]], diktatoro di Ivora Rivo (n. 1941) * [[11ma di oktobro]] - [[Antonio González González]], Hispana kemiisto (n. 1917) * [[12ma di oktobro]] - [[Ray Conniff]], Usana muzikisto (n. 1916) * [[13ma di oktobro]] - [[Stephen Ambrose]], Usana historiisto (n. 1936) * [[31ma di oktobro]] - [[Mihail Stasinopoulos]], prezidanto di Grekia (n. 1903) * [[3ma di novembro]] - [[Lonnie Donegan]], Britaniana muzikisto, kompozisto e kantisto (n. 1931) * [[7ma di novembro]] - [[Rudolf Augstein]], fondinto dil Germana revuo ''Der Spiegel'' (n. 1923) [[Arkivo:Abba_Eban_1970.jpg|thumb|130px|[[Abba Eban]]]] * [[17ma di novembro]] - [[Abba Eban]], Israelana politikisto (n. 1915) * [[18ma di novembro]] - [[James Coburn]], Usan aktoro (n. 1928) * [[5ma di decembro]] - [[Ne Win]], diktatoro di Myanmar (n. 1911) * [[8ma di decembro]] - [[Charles Rosen (ciencisto)|Charles Rosen]], Kanadana informatikisto pri artifical inteligenteso (n. 1917) * [[12ma di decembro]] - [[Orlando Villas-Boas]], Brazilian explorero e defensero di indijeni (n. 1914) * [[22ma di decembro]] - [[Desmond Hoyte]], chefministro e prezidanto di Guyana (n. 1929) * 22ma di decembro - [[Joe Strummer]], Britaniana muzikisto ([[The Clash]]) (n. 1952) == Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Raymond Davis Jr.]], [[Masatoshi Koshiba]], [[Riccardo Giacconi]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[John B. Fenn]], [[Koichi Tanaka]], [[Kurt Wüthrich]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Sydney Brenner]], [[H. Robert Horvitz]], [[John E. Sulston]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Imre Kertész]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Jimmy Carter]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Daniel Kahneman]], [[Vernon L. Smith]] == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 2000a]] 1ig376o50cl6qzjmf5i0dffr3h0ddau 0 1280 1124566 1124432 2026-06-24T23:56:30Z Joao Xavier 110 +nasko 1124566 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La [[yaro]] '''2001''' (MMI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis l'unesma yaro di la triesma yarmilo, la 1ma yaro di la [[21ma yarcento]], e la 2ma yaro di la [[yari 2000a]]. Ol esis la "Yaro di la [[Serpento]]", segun Chiniala [[horoskopo]]. ==Eventi == ===[[Kosmo]] === * [[12ma di februaro]] - ''NEAR Shoemaker'' -probilo decensas adsur l'[[asteroido]] ''433 Eros''. * [[7ma di aprilo]] - [[Kosmoprobilo]] ''[[2001 Mars Odyssey]]'' sendesas aden kosmo.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Odyssey probe blasts off for Mars|editero=CNN.com |url=http://edition.cnn.com/2001/TECH/space/04/07/mars.odyssey/index.html|vidita ye=23ma di septembro 2017}}</ref> * [[22ma di mayo]] - Objekto, qua nomizesas ''28978 Ixion'', deskovresas dop [[Neptuno]]. * [[21ma di junio]] - Sunal eklipso totala. * [[15ma di oktobro]] - Probilo [[Galileo (kosmonavo)|Galileo]] di [[NASA]] preterflugas [[Io (satelito)|Io]], satelito di [[Jupitero]]. ===[[Mondo]] === * [[15ma di januaro]] - [[Wikipedio]] en [[Angla linguo]] komencas.<ref name="KockJungSyn2016">{{Extera ligilo|autoro=Kock, N., Jung, Y., & Syn, T. (2016) |url=http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |titulo=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges|vidita ye=17ma di agosto 2019|idiomo={{en}}}}</ref> * [[2ma di julio]] - Unesma [[artificala kordio]] insertesas a Robert Tools. * [[7ma di novembro]] - ''[[Concorde]]'' flugas unesmafoye pos acidento en [[2000]]. * [[16ma di novembro]] - Unesma cinematografuro ''[[Harry Potter]]'' lansesas en prima vespero. * [[27ma di decembro]] - Normala relato komercala atingesas inter [[Usa]] e [[Popul-Republiko Chinia]]. ===[[Europa]] === * [[19ma di januaro]] - En [[Belgia]] legaro modifikesas, ed individui darfas posedar mikra quanti de [[marihuano]]. * [[31ma di januaro]] - En [[Nederlando]], Zeits, Skota tribunalo judicias [[Libia]]na Al Ali Mohmed al Megrah por karcero dumviva pro la bombo-shoko super [[Lockerbie]] en [[1988]]. * [[1ma di aprilo]] - [[Slobodan Milosevic]], ex-prezidanto di [[Yugoslavia]], kapitulacas, arestesas ed akuzesas pri [[gentocido]]. * de la [[17ma di junio]] til la [[21ma di junio]] - Eventas Ido-renkontro 2001, en [[Nürnberg]], [[Germania]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.nefkom.net/frank.kasper/konf2001.htm |titulo=raporto Ido-renkontro 2001}}</ref> * [[7ma di julio]] - En Bradford, [[West Yorkshire]], [[Anglia]], du personi poniardagesas dum rasala konflikti.<ref>{{Extera ligilo|titulo=2001: Two stabbed in Bradford race riots|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/7/newsid_2496000/2496003.stm |editero=BBC |vidita ye=19ma di julio 2016}}</ref> * [[24ma di julio]] - [[Simeon Saxe-Coburg-Gotha]], ex-[[caro]] di [[Bulgaria]], divenas [[chefministro]] di lua lando. * [[28ma di septembro]] - En [[Finlando]] mariajo inter samasexua homi permisesas. * [[4ma di oktobro]] - [[Ukraina]]n armeo pafas ed abatas acidentale Rusa aeroplano super [[Nigra maro]], fluganta de [[Tel Aviv]] a [[Siberia]]; 77 homi mortas. ===[[Azia]] === * [[20ma di januaro]] - En [[Filipini]], [[Gloria Arroyo]] divenas prezidanto, pos renunco di [[Joseph Estrada]]. * [[26ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] en [[Gujarat]], [[India]], produktas cirkume {{formatnum:25000}} morti.<ref>{{Extera ligilo|titulo=2001: Thousands die in Gujarat quake|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/26/newsid_4666000/4666568.stm|editero=BBC|vidita ye=4ma di novembro 2016}}</ref> * [[29ma di januaro]] - En [[Indonezia]] mili de studenti okupas parlamento e demandas la renunco dil prezidanto [[Abdurrahman Wahid]], akuzita pri korupto. * [[Februaro]] - Aer-armei de [[Usa]] ed [[Unionita Rejio]] atakas [[Irak]] multafoye. * [[6ma di februaro]] - En [[Israel]], [[Ariel Sharon]] divenas chefministro. * [[4ma di junio]] - En [[Nepal]], [[Gyanendra Bir Bikram Shah Dev]] divenas rejulo pos [[suocido]] di [[Dipendra di Nepal|Dipendra]]. * [[20ma di junio]] - En [[Pakistan]] [[Pervez Musharraf]] prenas prezidantala stando. * [[9ma di septembro]] - En [[Afganistan]], [[Ahmed Shah Massoud]], chefo di Nordal Uniono, atakesas ed ilu mortos ye la [[13ma di septembro]]. * [[19ma di septembro]] - [[Usa]] sendas a la [[Persiana gulfo]] 100 [[aviono|aeroplani]] e tri navi militala pos teroragi en Usa. * [[20ma di septembro]] - En [[Afganistan]] kunveno di sacerdoti rekomendas [[Osama bin Laden]] forirar la lando. * [[21ma di septembro]] - En [[Afganistan]] la Talibani anuncas ke li konsignos [[Osama bin Laden]] ad Usa, se Usa havas suficanta pruvo kontre lu. * [[22ma di septembro]] - [[Usa]] anuncas ke esas pronta finigar komercala punisi kontre [[Pakistan]] ed [[India]] (pro nukleara probi), se li suportus Usa en milito kontre terorismo. * [[23ma di septembro]] - La Talibani asertas ke li ne savas ube [[Osama bin Laden]] esas. * [[24ma di septembro]] - Usa informas, ke lua korpi specala funcionas en [[Afganistan]]. [[Rusia]] promisas sustenar la Nordal Uniono. * [[7ma di oktobro]] - Milito en [[Afganistan]] komencas kande [[Usa]] atakas kun lua federito [[Unionita Rejio]] la posteni di [[Talibano]], por ke Talibani ne federez su kun teroristo [[Osama bin Laden]]. En [[New-York]], {{formatnum:10000}} homi demonstras kontre la milito ma oficale Usa esforcas obliviigor ol. * [[8ma di oktobro]] - Demonstri en [[Palestinana stato]] e [[Pakistan]] kontre milito da Usa en Afganistan. * [[9ma di oktobro]] - Fuzeal atakilo mortigas quar laboristi di [[UN]] proxim [[Kabul]] en [[Afganistan]]. * [[12ma di novembro]] - La trupi dil [[Talibano|Talibanisti]] retretas ek [[Kabul]] en [[Afganistan]]. * [[17ma di decembro]] - La lasta kombati dum la [[Milito en Afganistan]] finas an la montaro Tora Bora. ===[[Afrika]] === * [[10ma di mayo]] - En [[Ghana]] 120 homi mortas en turbo che [[futbalo]]-ludo. * [[8ma di oktobro]] - On demonstras en [[Egiptia]] kontre la milito da [[Usa]] en [[Afganistan]]. ===[[Nord-Amerika]] === * [[6ma di januaro]] - [[Usa]]na parlamento aprobas la vinko prezidantala da [[George W. Bush]]. * [[20ma di januaro]] - [[George W. Bush]] divenas prezidanto di Usa. * [[28ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.8 che [[skalo di Richter]] frapas [[Seattle]], [[Usa]]. Nur 1 persono mortas. * [[5ma di junio]] - En [[Houston]], [[Texas]], komencas tropikala burasko. Pluvos 50 cm de aquo e 22 homi mortos. * [[11ma di septembro]] - En Usa [[Atenti ye la 11ma di septembro 2001|teroristi]] kolizionas du aeroplani kontre la du maxim granda [[turmo|turmi]] de ''World Trade Center'' en [[New-York]] por destruktar li. Altru facas la sama kontre ''[[Pentagon]]'', en [[Washington DC]]. Altra aeroplano falas en [[Pensilvania]], probable pos revolto dal pasajeri. Entote cirkume 3.000 homi mortas. * [[14ma di septembro]] - [[Usa]] publikigas la nomi di teroristi suspektita pro l'atako ye la [[11ma di septembro]]. * [[20ma di septembro]] - Prezidanto di Usa [[George W. Bush]] proklamas ke [[Usa]] militeskos kontre teroristi. * [[5ma di oktobro]] - En [[Florida]], Roberts Stevens, la redaktero di ''The Sun'', mortas. Ilu recevabis spori di antraxo per letro de teroristi. En Usa on recevas letri til la 23ma di oktobro. 5 homi mortos e 19 esas infektita. * [[12ma di novembro]] - Falo di aviono [[Airbus A300]] en [[New York]] produktas 260 morti. * [[19ma di decembro]] - La fairo che la destrukturo di ''World Trade Center'' en [[New York]] fine extingesas. ===[[Central Amerika]] === * [[13ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.6 che la [[skalo di Richter]] frapas [[Salvador]] e produktas adminime 800 morti. * [[13ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.6 che la [[skalo di Richter]] frapas [[Salvador]] e produktas 400 morti. * [[4ma di novembro]] - [[Uragano]] ''Michelle'' frapas [[Kuba]] perisigante domi e kultivata agri. ===[[Sud-Amerika]] === * [[26ma di januaro]] - En [[Venezuela]], 50-yar evanta [[Douglas DC-3]] falas, e 24 homi mortas. * [[15ma di marto]] - En [[Brazilia]], du explozi sur [[petrolo]]-platformo ''P-36'' apartenanta a [[Petrobras]] produktas 11 morti. La platformo dronos pos 5 dii.<ref>{{Extera ligilo|url=https://acervo.oglobo.globo.com/fatos-historicos/em-2001-explosao-da-plataforma-36-deixou-11-mortos-na-bacia-de-campos-9483525 |titulo=Em 2001, explosão da plataforma P-36 deixou 11 mortos na Bacia de Campos|editero=O Globo|vidita ye=17ma di agosto 2019|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[29ma di mayo]] - En [[Peru]], [[Alejandro Toledo]] elektesas prezidanto. * [[24ma di junio]] - Vladimiro Montesinos, chefo dil inform-kontoro di [[Peru]] dum la rejimo di [[Alberto Fujimori]] kaptesas en [[Caracas]], [[Venezuela]], ed extradesas a Lima por judiciesar.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.lanacion.com.ar/315253-capturaron-a-montesinos-en-venezuela|titulo=Capturaron a Montesinos en Venezuela|editero=La Nación|vidita ye=29ma di julio 2017|publikigita ye=25ma di junio 2001|idiomo={{es}}}}</ref> * [[27ma di agosto]] - Kongreso di Peru supresas politikal imuneso de ex-prezidanto [[Alberto Fujimori]]. * [[20ma di decembro]] - La prezidanto di [[Arjentinia]] [[Fernando de la Rúa]] koaktesas renuncar, pro la protesti populala en diversa urbi di la lando, dum qui 23 homi mortas. * [[23ma di decembro]] - [[Adolfo Rodríguez Saá]] asumas la povo en Arjentinia kom prezidanto. * [[30ma di decembro]] - Rodríguez Saá renuncas la prezidanteso di Arjentinia. ===[[Oceania]] === * [[16ma di aprilo]] - En [[Canberra]], [[Australia]] 800 membri di Verda Partisi de 72 landi signatas la Karto di Mondala Verdi, pri la komuna defenso di [[demokratio]], la protekto di biodiverseso, ed altra temi. * [[19ma di oktobro]] - [[Indonezia]]na fishobatelo qua navigis vers [[insulo Christmas]] kun 400 refujanta pasajeri sinkas en internaciona aqui, e 353 personi dronesas. ===[[Sporto]]=== * [[30ma di mayo]] til la [[10ma di junio]] - Eventas la Kupo di Kunfederuri di [[FIFA]], kun la partopreno di 8 nacioni de la 8 [[futbalo|futbala]] kunfederuri. [[Francia]] vinkas la kupo. * [[3ma di februaro]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenas championo dil [[World Boxing Association]] (WBA Super) en kategorio ad 63,5 kg. * [[3ma di novembro]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenas itere championo dil [[International Boxing Federation]] (IBF) en kategorio ad 63,5 kg. ==Naski == * [[20ma di januaro]] - [[Manon Léonard]], Franca tenisistino * [[21ma di januaro]] - [[Anastasia Sergeyevna Tihonova|Anastasia Tihonova]], Rusa tenisistino * [[23ma di januaro]] - [[Olga Danilović]], Serbiana tenisistino [[Arkivo:Ismael_Saibari_Morocco_v_Norway_7_June_2026-162_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Ismael Saibari]]]] * [[28ma di januaro]] - [[Ismael Saibari]], Marokana futbalisto * [[30ma di januaro]] - [[Alice Tubello]], Franca tenisistino * [[6ma di februaro]] - [[Hanna Kubarava]], Bielorusa tenisistino * [[2ma di marto]] - [[Hurricane Tyra Black|Hurricane Black]], Usana tenisistino * [[3ma di marto]] - [[Ivana Šebestová]], Cheka tenisistino * [[12ma di marto]] - [[Polina Sergeyevna Shuvalova|Polina Shuvalova]], Rusa shakoludistino * [[22ma di marto]] - [[Margaux Rouvroy]], Franca tenisistino * [[24ma di marto]] - [[Clara Burel]], Franca tenisistino * [[30ma di marto]] - [[Anastasia Sergeyevna Potapova|Anastasia Potapova]], Rusa tenisistino * [[7ma di aprilo]] - [[Yekaterina Albertovna Reingold|Yekaterina Reingold]], Rusa tenisistino * [[15ma di mayo]] - [[Yasmine Mansouri]], Franca tenisistino * [[18ma di mayo]] - [[Emma Navarro]], Usana tenisistino * [[19ma di mayo]] - [[Elizabeth Mandlik]], Usana tenisistino * [[26ma di mayo]] - [[Anastasia Andreyevna Ilyankova|Anastasia Ilyankova]], Rusa gimnastikistino * [[28ma di mayo]] - [[Karolína Kubáňová]], Cheka tenisistino * [[31ma di mayo]] - [[Iga Świątek]], Polona tenisistino * [[23ma di junio]] - [[Antonia Schmidt]], Germana tenisistino * [[1ma di julio]] - [[Anna Sisková]], Cheka tenisistino * [[3ma di julio]] - [[Promise David]], Kanadana futbalisto * [[10ma di julio]] - [[Aliaxandr Aliaxandravich Zhirowski|Aliaxandr Zhirowski]], Bielorusa tenisistulo * [[14ma di julio]] - [[Nikola Břečková]], Cheka tenisistino * [[18ma di julio]] - [[Ella Ballentine]], Kanadan aktorino * [[29ma di julio]] - [[Yelena Vyacheslavovna Yeryomina|Yelena Yeryomina]], Rusa gimnastikistino * [[15ma di agosto]] - [[Igor Andreyevich Andreyev|Igor Andreyev]], Rusa futbalistulo * 15ma di agosto - [[Erbol Atabayev]], Kirgiziana futbalistulo * [[28ma di agosto]] - [[Kamilla Stanislavovna Rahimova|Kamilla Rahimova]], Rusa tenisistino * [[29ma di agosto]] - [[Jannat Zubair Rahmani]], Indian aktorino * [[31ma di agosto]] - [[Amanda Anisimova]], Usana tenisistino * [[24ma di oktobro]] - [[Sina Herrmann]], Germana tenisistino * [[27ma di oktobro]] - [[Christopher Cheng]], Norvega futbalisto * [[3ma di novembro]] - [[Hailey Baptiste]], Usana tenisistino * [[20ma di novembro]] - [[Caty McNally]], Usana tenisistino * [[28ma di novembro]] - [[Selina Dal]], Germana tenisistino * [[1ma di decembro]] - [[Carole Monnet]], Franca tenisistino * [[17ma di decembro]] - [[Maria Sergeyevna Tkachyova|Maria Tkachyova]], Rusa tenisistino * [[18ma di decembro]] - [[Billie Eilish]], Usana kantisto * [[31ma di decembro]] - [[Katie Volynets]], Usana tenisistino ==Morti == * [[2ma di januaro]] - [[Jimmy Zámbó]], Hungariana kantisto (n. 1958) [[Arkivo:Minister Belgische Kabinet J. van Offelen (PVV), eerste Minister P. van den Boey, Bestanddeelnr 918-9459.jpg|thumb|130px|[[Paul Vanden Boeynants]]]] * [[9ma di januaro]] - [[Paul Vanden Boeynants|Paul Boeynants]], chefministro di Belgia (n. 1919) * [[12ma di januaro]] - [[Adhemar Ferreira da Silva]], Brazilian atleto (n. 1927) * [[16ma di januaro]] - [[Laurent-Désiré Kabila]], prezidanto di Demokratial Republiko Kongo (n. 1939) * [[17ma di januaro]] - [[Gregory Corso]], Usana poeto (n. 1930) * [[1ma di februaro]] - [[Roy Dalgarno]], Australiana piktisto (n. 1910) * [[4ma di februaro]] - [[Iannis Xenakis]], Greka-Franca kompozisto (n. 1922) * [[9ma di februaro]] - [[Herbert Simon]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1916) * [[18ma di februaro]] - [[Balthus]], Polona-Franciana piktisto (n. 1908) * [[12ma di marto]] - [[Robert Ludlum]], Usana skriptisto (n. 1927) * [[22ma di marto]] - [[William Hanna]], Usan animisto, muzikisto e voc-aktoro (n. 1910) * [[18ma di marto]] - [[John Edmund Phillips]], kantisto, kompozisto e muzikisto de la bando ''[[The Mamas and the Papas]]'' (n. 1935) * [[31ma di marto]] - [[Clifford Shull]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1915) * [[4ma di aprilo]] - [[Liisi Oterma]], Fin astronomino ed Esperantistino (n. 1915) [[Arkivo:Joey_Ramone.jpg|thumb|130px|[[Joey Ramone]]]] * [[15ma di aprilo]] - [[Joey Ramone]], Usana muzikisto ([[The Ramones]]) (n. 1951) * [[25ma di aprilo]] - [[Michele Alboreto]], Italian automobilisto (n. 1956) * [[29ma di aprilo]] - [[Barend Biesheuvel]], chefministro di Nederlando (n. 1920) * [[7ma di mayo]] - [[Joseph Greenberg]], Usana linguisto (n. 1915) * [[11ma di mayo]] - [[Douglas Adams]], Britaniana skriptisto (n. 1952) * [[12ma di mayo]] - [[Perry Como]], Usana kantisto (n. 1912) * [[25ma di mayo]] - [[Alberto Korda]], fotografisto qua facis la konocata fotografuro pri [[Ernesto Guevara|Ernesto ''Che'' Guevara]] (n. 1928) * [[1ma di junio]] - [[Hank Ketcham]], desegnisto (''Dennis the Menace'') (n. 1920) * [[1ma di junio]] - [[Nkosi Johnson]], Sudafrikana SIDA-aktivisto (n. 1989) * 1ma di junio - Rejulo [[Birendra di Nepal]] (n. 1945) [[Arkivo:Anthony_Quinn_signed.JPG|thumb|130px|[[Anthony Quinn]]]] * [[3ma di junio]] - [[Anthony Quinn]], Mexikian aktoro (n. 1915) * [[7ma di junio]] - [[Víctor Paz Estenssoro]], prezidanto di Bolivia (n. 1907) * [[10ma di junio]] - [[Leila Pahlavi]], princino di Iran (n. 1970) * [[11ma di junio]] - [[Timothy McVeigh]], Usana teroristo, mortigita (n. 1968) * [[17ma di junio]] - [[Donald J. Cram]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1919) * [[21ma di junio]] - [[John Lee Hooker]], Usana ''blues''-muzikisto (n. 1917) * 21ma di junio - [[Carroll O'Connor]], Usan aktoro (n. 1924) * [[27ma di junio]] - [[Tove Jansson]], Finlandana skriptisto (n. 1914) [[Arkivo:Jack_Lemmon_-_1968.jpg|thumb|130px|[[Jack Lemmon]]]] * 27ma di junio - [[Jack Lemmon]], Usan aktoro e filmifisto (n. 1925) * [[30ma di junio]] - [[Chet Atkins]], Usana gitaristo (n. 1924) * [[1ma di julio]] - [[Nikolai Gennadiyevich Basov|Nikolai Basov]], Rusa fizikisto, Nobel-laureato (n. 1922) * [[11ma di julio]] - [[Herman Brood]], Nederlandana rok-muzikisto (n. 1946) * [[12ma di julio]] - [[Paul Eugène Magloire]], prezidanto di Haiti (n. 1907) * [[31ma di julio]] - [[Francisco da Costa Gomes]], prezidanto di Portugal (n. 1914) * 31ma di julio - [[Poul Anderson]], Usana skriptisto pri ciencala fiktivajo (n. 1926) * [[6ma di agosto]] - [[Jorge Amado]], Braziliana skriptisto (n. 1912) * [[16ma di agosto]] - [[Maiya Zaharovna Dukarevich|Maiya Dukarevich]], Rusa psikologino e HBTI-aktivistino (n. 1925) * 16ma di agosto - [[Harri Sirola]], Finlandana skriptisto (n. 1958) * [[29ma di agosto]] - [[Francisco Rabal]], Hispan aktoro e filmifisto (n. 1926) * [[2ma di septembro]] - [[Christiaan Barnard]], Sudafrikana mediko, pioniro en kordio-transplantado (n. 1922) * [[11ma di septembro]] - [[Mohammad Atta]], Egiptiana teroristo (n. 1968) * [[13ma di septembro]] - [[Ahmed Shah Massoud]], chefo di Nordal Uniono en Afganistan (n. 1953) [[Arkivo:Jimenez 1955.jpg|130px|thumb|[[Marcos Pérez Jiménez|Marcos P. Jiménez]]]] * [[20ma di septembro]] - [[Marcos Pérez Jiménez]], prezidanto di Venezuela (n. 1914) * [[22ma di septembro]] - [[Isaac Stern]], Ukrainana violinisto (n. 1922) * [[29ma di septembro]] - [[Nguyen Van Thieu]], prezidanto di Sud-Vietnam (n. 1923) * [[1ma di novembro]] - [[Juan Bosch]], prezidanto di Dominikana Republiko (n. 1909) * [[5ma di novembro]] - [[Gholam Reza Azhari]], chefministro di Iran (n. 1919) * [[9ma di novembro]] - [[Giovanni Leone]], prezidanto di Italia (n. 1908) * [[26ma di novembro]] - [[Nils-Aslak Valkeapää]], Finlandana skriptisto e muzikisto (n. 1943) [[Arkivo:George Harrison 1974 (cropped).jpg|thumb|130px|[[George Harrison]]]] * [[29ma di novembro]] - [[George Harrison]], membro dil bando ''[[The Beatles]]'' (n. 1943) * [[30ma di novembro]] - [[Robert Tools]], viro qua recevis la unesma kordio artificala (n. 1942) * novembro - [[Justin Rakotoniaina]], Chefministro di Madagaskar (n. 1933) * [[8ma di decembro]] - [[Mirza Delibašić]], Bosniana [[basketbalo|basketbalisto]] (n. 1954) * [[11ma di decembro]] - [[Mainza Chona]], chefa ministro di Zambia (n. 1930) * [[15ma di decembro]] - [[Rufus Thomas]], Usana kantisto (n. 1917) * [[16ma di decembro]] - [[Villy Sørensen]], Dana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1929) * [[19ma di decembro]] - [[Donald J. Cram]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1919) * [[20ma di decembro]] - [[Leopold Senghor]], prezidanto di Senegal de 1960 til 1980 (n. 1906) * [[23ma di decembro]] - [[Jelle Zijlstra]], chefministro di Nederlando (n. 1918) ==Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Eric Allin Cornell]], [[Wolfgang Ketterle]], [[Carl Edwin Wieman]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[William S. Knowles]], [[Ryoji Noyori]], [[Karl Barry Sharpless]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Leland H. Hartwell]], [[Richard Timothy Hunt]], [[Paul Nurse]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Vidiadhar Surajprasad Naipaul]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Unionita Nacioni]], [[Kofi Annan]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[George A. Akerlof]], [[Michael Spence]], [[Joseph E. Stiglitz]] ==Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 2000a]] mwd3y5pt0odu0fgjk4yrq3v40bw1toj 1124569 1124566 2026-06-25T00:07:56Z Joao Xavier 110 +nasko 1124569 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La [[yaro]] '''2001''' (MMI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis l'unesma yaro di la triesma yarmilo, la 1ma yaro di la [[21ma yarcento]], e la 2ma yaro di la [[yari 2000a]]. Ol esis la "Yaro di la [[Serpento]]", segun Chiniala [[horoskopo]]. ==Eventi == ===[[Kosmo]] === * [[12ma di februaro]] - ''NEAR Shoemaker'' -probilo decensas adsur l'[[asteroido]] ''433 Eros''. * [[7ma di aprilo]] - [[Kosmoprobilo]] ''[[2001 Mars Odyssey]]'' sendesas aden kosmo.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Odyssey probe blasts off for Mars|editero=CNN.com |url=http://edition.cnn.com/2001/TECH/space/04/07/mars.odyssey/index.html|vidita ye=23ma di septembro 2017}}</ref> * [[22ma di mayo]] - Objekto, qua nomizesas ''28978 Ixion'', deskovresas dop [[Neptuno]]. * [[21ma di junio]] - Sunal eklipso totala. * [[15ma di oktobro]] - Probilo [[Galileo (kosmonavo)|Galileo]] di [[NASA]] preterflugas [[Io (satelito)|Io]], satelito di [[Jupitero]]. ===[[Mondo]] === * [[15ma di januaro]] - [[Wikipedio]] en [[Angla linguo]] komencas.<ref name="KockJungSyn2016">{{Extera ligilo|autoro=Kock, N., Jung, Y., & Syn, T. (2016) |url=http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |titulo=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges|vidita ye=17ma di agosto 2019|idiomo={{en}}}}</ref> * [[2ma di julio]] - Unesma [[artificala kordio]] insertesas a Robert Tools. * [[7ma di novembro]] - ''[[Concorde]]'' flugas unesmafoye pos acidento en [[2000]]. * [[16ma di novembro]] - Unesma cinematografuro ''[[Harry Potter]]'' lansesas en prima vespero. * [[27ma di decembro]] - Normala relato komercala atingesas inter [[Usa]] e [[Popul-Republiko Chinia]]. ===[[Europa]] === * [[19ma di januaro]] - En [[Belgia]] legaro modifikesas, ed individui darfas posedar mikra quanti de [[marihuano]]. * [[31ma di januaro]] - En [[Nederlando]], Zeits, Skota tribunalo judicias [[Libia]]na Al Ali Mohmed al Megrah por karcero dumviva pro la bombo-shoko super [[Lockerbie]] en [[1988]]. * [[1ma di aprilo]] - [[Slobodan Milosevic]], ex-prezidanto di [[Yugoslavia]], kapitulacas, arestesas ed akuzesas pri [[gentocido]]. * de la [[17ma di junio]] til la [[21ma di junio]] - Eventas Ido-renkontro 2001, en [[Nürnberg]], [[Germania]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.nefkom.net/frank.kasper/konf2001.htm |titulo=raporto Ido-renkontro 2001}}</ref> * [[7ma di julio]] - En Bradford, [[West Yorkshire]], [[Anglia]], du personi poniardagesas dum rasala konflikti.<ref>{{Extera ligilo|titulo=2001: Two stabbed in Bradford race riots|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/7/newsid_2496000/2496003.stm |editero=BBC |vidita ye=19ma di julio 2016}}</ref> * [[24ma di julio]] - [[Simeon Saxe-Coburg-Gotha]], ex-[[caro]] di [[Bulgaria]], divenas [[chefministro]] di lua lando. * [[28ma di septembro]] - En [[Finlando]] mariajo inter samasexua homi permisesas. * [[4ma di oktobro]] - [[Ukraina]]n armeo pafas ed abatas acidentale Rusa aeroplano super [[Nigra maro]], fluganta de [[Tel Aviv]] a [[Siberia]]; 77 homi mortas. ===[[Azia]] === * [[20ma di januaro]] - En [[Filipini]], [[Gloria Arroyo]] divenas prezidanto, pos renunco di [[Joseph Estrada]]. * [[26ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] en [[Gujarat]], [[India]], produktas cirkume {{formatnum:25000}} morti.<ref>{{Extera ligilo|titulo=2001: Thousands die in Gujarat quake|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/26/newsid_4666000/4666568.stm|editero=BBC|vidita ye=4ma di novembro 2016}}</ref> * [[29ma di januaro]] - En [[Indonezia]] mili de studenti okupas parlamento e demandas la renunco dil prezidanto [[Abdurrahman Wahid]], akuzita pri korupto. * [[Februaro]] - Aer-armei de [[Usa]] ed [[Unionita Rejio]] atakas [[Irak]] multafoye. * [[6ma di februaro]] - En [[Israel]], [[Ariel Sharon]] divenas chefministro. * [[4ma di junio]] - En [[Nepal]], [[Gyanendra Bir Bikram Shah Dev]] divenas rejulo pos [[suocido]] di [[Dipendra di Nepal|Dipendra]]. * [[20ma di junio]] - En [[Pakistan]] [[Pervez Musharraf]] prenas prezidantala stando. * [[9ma di septembro]] - En [[Afganistan]], [[Ahmed Shah Massoud]], chefo di Nordal Uniono, atakesas ed ilu mortos ye la [[13ma di septembro]]. * [[19ma di septembro]] - [[Usa]] sendas a la [[Persiana gulfo]] 100 [[aviono|aeroplani]] e tri navi militala pos teroragi en Usa. * [[20ma di septembro]] - En [[Afganistan]] kunveno di sacerdoti rekomendas [[Osama bin Laden]] forirar la lando. * [[21ma di septembro]] - En [[Afganistan]] la Talibani anuncas ke li konsignos [[Osama bin Laden]] ad Usa, se Usa havas suficanta pruvo kontre lu. * [[22ma di septembro]] - [[Usa]] anuncas ke esas pronta finigar komercala punisi kontre [[Pakistan]] ed [[India]] (pro nukleara probi), se li suportus Usa en milito kontre terorismo. * [[23ma di septembro]] - La Talibani asertas ke li ne savas ube [[Osama bin Laden]] esas. * [[24ma di septembro]] - Usa informas, ke lua korpi specala funcionas en [[Afganistan]]. [[Rusia]] promisas sustenar la Nordal Uniono. * [[7ma di oktobro]] - Milito en [[Afganistan]] komencas kande [[Usa]] atakas kun lua federito [[Unionita Rejio]] la posteni di [[Talibano]], por ke Talibani ne federez su kun teroristo [[Osama bin Laden]]. En [[New-York]], {{formatnum:10000}} homi demonstras kontre la milito ma oficale Usa esforcas obliviigor ol. * [[8ma di oktobro]] - Demonstri en [[Palestinana stato]] e [[Pakistan]] kontre milito da Usa en Afganistan. * [[9ma di oktobro]] - Fuzeal atakilo mortigas quar laboristi di [[UN]] proxim [[Kabul]] en [[Afganistan]]. * [[12ma di novembro]] - La trupi dil [[Talibano|Talibanisti]] retretas ek [[Kabul]] en [[Afganistan]]. * [[17ma di decembro]] - La lasta kombati dum la [[Milito en Afganistan]] finas an la montaro Tora Bora. ===[[Afrika]] === * [[10ma di mayo]] - En [[Ghana]] 120 homi mortas en turbo che [[futbalo]]-ludo. * [[8ma di oktobro]] - On demonstras en [[Egiptia]] kontre la milito da [[Usa]] en [[Afganistan]]. ===[[Nord-Amerika]] === * [[6ma di januaro]] - [[Usa]]na parlamento aprobas la vinko prezidantala da [[George W. Bush]]. * [[20ma di januaro]] - [[George W. Bush]] divenas prezidanto di Usa. * [[28ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.8 che [[skalo di Richter]] frapas [[Seattle]], [[Usa]]. Nur 1 persono mortas. * [[5ma di junio]] - En [[Houston]], [[Texas]], komencas tropikala burasko. Pluvos 50 cm de aquo e 22 homi mortos. * [[11ma di septembro]] - En Usa [[Atenti ye la 11ma di septembro 2001|teroristi]] kolizionas du aeroplani kontre la du maxim granda [[turmo|turmi]] de ''World Trade Center'' en [[New-York]] por destruktar li. Altru facas la sama kontre ''[[Pentagon]]'', en [[Washington DC]]. Altra aeroplano falas en [[Pensilvania]], probable pos revolto dal pasajeri. Entote cirkume 3.000 homi mortas. * [[14ma di septembro]] - [[Usa]] publikigas la nomi di teroristi suspektita pro l'atako ye la [[11ma di septembro]]. * [[20ma di septembro]] - Prezidanto di Usa [[George W. Bush]] proklamas ke [[Usa]] militeskos kontre teroristi. * [[5ma di oktobro]] - En [[Florida]], Roberts Stevens, la redaktero di ''The Sun'', mortas. Ilu recevabis spori di antraxo per letro de teroristi. En Usa on recevas letri til la 23ma di oktobro. 5 homi mortos e 19 esas infektita. * [[12ma di novembro]] - Falo di aviono [[Airbus A300]] en [[New York]] produktas 260 morti. * [[19ma di decembro]] - La fairo che la destrukturo di ''World Trade Center'' en [[New York]] fine extingesas. ===[[Central Amerika]] === * [[13ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.6 che la [[skalo di Richter]] frapas [[Salvador]] e produktas adminime 800 morti. * [[13ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.6 che la [[skalo di Richter]] frapas [[Salvador]] e produktas 400 morti. * [[4ma di novembro]] - [[Uragano]] ''Michelle'' frapas [[Kuba]] perisigante domi e kultivata agri. ===[[Sud-Amerika]] === * [[26ma di januaro]] - En [[Venezuela]], 50-yar evanta [[Douglas DC-3]] falas, e 24 homi mortas. * [[15ma di marto]] - En [[Brazilia]], du explozi sur [[petrolo]]-platformo ''P-36'' apartenanta a [[Petrobras]] produktas 11 morti. La platformo dronos pos 5 dii.<ref>{{Extera ligilo|url=https://acervo.oglobo.globo.com/fatos-historicos/em-2001-explosao-da-plataforma-36-deixou-11-mortos-na-bacia-de-campos-9483525 |titulo=Em 2001, explosão da plataforma P-36 deixou 11 mortos na Bacia de Campos|editero=O Globo|vidita ye=17ma di agosto 2019|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[29ma di mayo]] - En [[Peru]], [[Alejandro Toledo]] elektesas prezidanto. * [[24ma di junio]] - Vladimiro Montesinos, chefo dil inform-kontoro di [[Peru]] dum la rejimo di [[Alberto Fujimori]] kaptesas en [[Caracas]], [[Venezuela]], ed extradesas a Lima por judiciesar.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.lanacion.com.ar/315253-capturaron-a-montesinos-en-venezuela|titulo=Capturaron a Montesinos en Venezuela|editero=La Nación|vidita ye=29ma di julio 2017|publikigita ye=25ma di junio 2001|idiomo={{es}}}}</ref> * [[27ma di agosto]] - Kongreso di Peru supresas politikal imuneso de ex-prezidanto [[Alberto Fujimori]]. * [[20ma di decembro]] - La prezidanto di [[Arjentinia]] [[Fernando de la Rúa]] koaktesas renuncar, pro la protesti populala en diversa urbi di la lando, dum qui 23 homi mortas. * [[23ma di decembro]] - [[Adolfo Rodríguez Saá]] asumas la povo en Arjentinia kom prezidanto. * [[30ma di decembro]] - Rodríguez Saá renuncas la prezidanteso di Arjentinia. ===[[Oceania]] === * [[16ma di aprilo]] - En [[Canberra]], [[Australia]] 800 membri di Verda Partisi de 72 landi signatas la Karto di Mondala Verdi, pri la komuna defenso di [[demokratio]], la protekto di biodiverseso, ed altra temi. * [[19ma di oktobro]] - [[Indonezia]]na fishobatelo qua navigis vers [[insulo Christmas]] kun 400 refujanta pasajeri sinkas en internaciona aqui, e 353 personi dronesas. ===[[Sporto]]=== * [[30ma di mayo]] til la [[10ma di junio]] - Eventas la Kupo di Kunfederuri di [[FIFA]], kun la partopreno di 8 nacioni de la 8 [[futbalo|futbala]] kunfederuri. [[Francia]] vinkas la kupo. * [[3ma di februaro]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenas championo dil [[World Boxing Association]] (WBA Super) en kategorio ad 63,5 kg. * [[3ma di novembro]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenas itere championo dil [[International Boxing Federation]] (IBF) en kategorio ad 63,5 kg. ==Naski == * [[9ma di januaro]] - [[Eric García Martret]], Hispana futbalisto * [[20ma di januaro]] - [[Manon Léonard]], Franca tenisistino * [[21ma di januaro]] - [[Anastasia Sergeyevna Tihonova|Anastasia Tihonova]], Rusa tenisistino * [[23ma di januaro]] - [[Olga Danilović]], Serbiana tenisistino [[Arkivo:Ismael_Saibari_Morocco_v_Norway_7_June_2026-162_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Ismael Saibari]]]] * [[28ma di januaro]] - [[Ismael Saibari]], Marokana futbalisto * [[30ma di januaro]] - [[Alice Tubello]], Franca tenisistino * [[6ma di februaro]] - [[Hanna Kubarava]], Bielorusa tenisistino * [[2ma di marto]] - [[Hurricane Tyra Black|Hurricane Black]], Usana tenisistino * [[3ma di marto]] - [[Ivana Šebestová]], Cheka tenisistino * [[12ma di marto]] - [[Polina Sergeyevna Shuvalova|Polina Shuvalova]], Rusa shakoludistino * [[22ma di marto]] - [[Margaux Rouvroy]], Franca tenisistino * [[24ma di marto]] - [[Clara Burel]], Franca tenisistino * [[30ma di marto]] - [[Anastasia Sergeyevna Potapova|Anastasia Potapova]], Rusa tenisistino * [[7ma di aprilo]] - [[Yekaterina Albertovna Reingold|Yekaterina Reingold]], Rusa tenisistino * [[15ma di mayo]] - [[Yasmine Mansouri]], Franca tenisistino * [[18ma di mayo]] - [[Emma Navarro]], Usana tenisistino * [[19ma di mayo]] - [[Elizabeth Mandlik]], Usana tenisistino * [[26ma di mayo]] - [[Anastasia Andreyevna Ilyankova|Anastasia Ilyankova]], Rusa gimnastikistino * [[28ma di mayo]] - [[Karolína Kubáňová]], Cheka tenisistino * [[31ma di mayo]] - [[Iga Świątek]], Polona tenisistino * [[23ma di junio]] - [[Antonia Schmidt]], Germana tenisistino * [[1ma di julio]] - [[Anna Sisková]], Cheka tenisistino * [[3ma di julio]] - [[Promise David]], Kanadana futbalisto * [[10ma di julio]] - [[Aliaxandr Aliaxandravich Zhirowski|Aliaxandr Zhirowski]], Bielorusa tenisistulo * [[14ma di julio]] - [[Nikola Břečková]], Cheka tenisistino * [[18ma di julio]] - [[Ella Ballentine]], Kanadan aktorino * [[29ma di julio]] - [[Yelena Vyacheslavovna Yeryomina|Yelena Yeryomina]], Rusa gimnastikistino * [[15ma di agosto]] - [[Igor Andreyevich Andreyev|Igor Andreyev]], Rusa futbalistulo * 15ma di agosto - [[Erbol Atabayev]], Kirgiziana futbalistulo * [[28ma di agosto]] - [[Kamilla Stanislavovna Rahimova|Kamilla Rahimova]], Rusa tenisistino * [[29ma di agosto]] - [[Jannat Zubair Rahmani]], Indian aktorino * [[31ma di agosto]] - [[Amanda Anisimova]], Usana tenisistino * [[24ma di oktobro]] - [[Sina Herrmann]], Germana tenisistino * [[27ma di oktobro]] - [[Christopher Cheng]], Norvega futbalisto * [[3ma di novembro]] - [[Hailey Baptiste]], Usana tenisistino * [[20ma di novembro]] - [[Caty McNally]], Usana tenisistino * [[28ma di novembro]] - [[Selina Dal]], Germana tenisistino * [[1ma di decembro]] - [[Carole Monnet]], Franca tenisistino * [[17ma di decembro]] - [[Maria Sergeyevna Tkachyova|Maria Tkachyova]], Rusa tenisistino * [[18ma di decembro]] - [[Billie Eilish]], Usana kantisto * [[31ma di decembro]] - [[Katie Volynets]], Usana tenisistino ==Morti == * [[2ma di januaro]] - [[Jimmy Zámbó]], Hungariana kantisto (n. 1958) [[Arkivo:Minister Belgische Kabinet J. van Offelen (PVV), eerste Minister P. van den Boey, Bestanddeelnr 918-9459.jpg|thumb|130px|[[Paul Vanden Boeynants]]]] * [[9ma di januaro]] - [[Paul Vanden Boeynants|Paul Boeynants]], chefministro di Belgia (n. 1919) * [[12ma di januaro]] - [[Adhemar Ferreira da Silva]], Brazilian atleto (n. 1927) * [[16ma di januaro]] - [[Laurent-Désiré Kabila]], prezidanto di Demokratial Republiko Kongo (n. 1939) * [[17ma di januaro]] - [[Gregory Corso]], Usana poeto (n. 1930) * [[1ma di februaro]] - [[Roy Dalgarno]], Australiana piktisto (n. 1910) * [[4ma di februaro]] - [[Iannis Xenakis]], Greka-Franca kompozisto (n. 1922) * [[9ma di februaro]] - [[Herbert Simon]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1916) * [[18ma di februaro]] - [[Balthus]], Polona-Franciana piktisto (n. 1908) * [[12ma di marto]] - [[Robert Ludlum]], Usana skriptisto (n. 1927) * [[22ma di marto]] - [[William Hanna]], Usan animisto, muzikisto e voc-aktoro (n. 1910) * [[18ma di marto]] - [[John Edmund Phillips]], kantisto, kompozisto e muzikisto de la bando ''[[The Mamas and the Papas]]'' (n. 1935) * [[31ma di marto]] - [[Clifford Shull]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1915) * [[4ma di aprilo]] - [[Liisi Oterma]], Fin astronomino ed Esperantistino (n. 1915) [[Arkivo:Joey_Ramone.jpg|thumb|130px|[[Joey Ramone]]]] * [[15ma di aprilo]] - [[Joey Ramone]], Usana muzikisto ([[The Ramones]]) (n. 1951) * [[25ma di aprilo]] - [[Michele Alboreto]], Italian automobilisto (n. 1956) * [[29ma di aprilo]] - [[Barend Biesheuvel]], chefministro di Nederlando (n. 1920) * [[7ma di mayo]] - [[Joseph Greenberg]], Usana linguisto (n. 1915) * [[11ma di mayo]] - [[Douglas Adams]], Britaniana skriptisto (n. 1952) * [[12ma di mayo]] - [[Perry Como]], Usana kantisto (n. 1912) * [[25ma di mayo]] - [[Alberto Korda]], fotografisto qua facis la konocata fotografuro pri [[Ernesto Guevara|Ernesto ''Che'' Guevara]] (n. 1928) * [[1ma di junio]] - [[Hank Ketcham]], desegnisto (''Dennis the Menace'') (n. 1920) * [[1ma di junio]] - [[Nkosi Johnson]], Sudafrikana SIDA-aktivisto (n. 1989) * 1ma di junio - Rejulo [[Birendra di Nepal]] (n. 1945) [[Arkivo:Anthony_Quinn_signed.JPG|thumb|130px|[[Anthony Quinn]]]] * [[3ma di junio]] - [[Anthony Quinn]], Mexikian aktoro (n. 1915) * [[7ma di junio]] - [[Víctor Paz Estenssoro]], prezidanto di Bolivia (n. 1907) * [[10ma di junio]] - [[Leila Pahlavi]], princino di Iran (n. 1970) * [[11ma di junio]] - [[Timothy McVeigh]], Usana teroristo, mortigita (n. 1968) * [[17ma di junio]] - [[Donald J. Cram]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1919) * [[21ma di junio]] - [[John Lee Hooker]], Usana ''blues''-muzikisto (n. 1917) * 21ma di junio - [[Carroll O'Connor]], Usan aktoro (n. 1924) * [[27ma di junio]] - [[Tove Jansson]], Finlandana skriptisto (n. 1914) [[Arkivo:Jack_Lemmon_-_1968.jpg|thumb|130px|[[Jack Lemmon]]]] * 27ma di junio - [[Jack Lemmon]], Usan aktoro e filmifisto (n. 1925) * [[30ma di junio]] - [[Chet Atkins]], Usana gitaristo (n. 1924) * [[1ma di julio]] - [[Nikolai Gennadiyevich Basov|Nikolai Basov]], Rusa fizikisto, Nobel-laureato (n. 1922) * [[11ma di julio]] - [[Herman Brood]], Nederlandana rok-muzikisto (n. 1946) * [[12ma di julio]] - [[Paul Eugène Magloire]], prezidanto di Haiti (n. 1907) * [[31ma di julio]] - [[Francisco da Costa Gomes]], prezidanto di Portugal (n. 1914) * 31ma di julio - [[Poul Anderson]], Usana skriptisto pri ciencala fiktivajo (n. 1926) * [[6ma di agosto]] - [[Jorge Amado]], Braziliana skriptisto (n. 1912) * [[16ma di agosto]] - [[Maiya Zaharovna Dukarevich|Maiya Dukarevich]], Rusa psikologino e HBTI-aktivistino (n. 1925) * 16ma di agosto - [[Harri Sirola]], Finlandana skriptisto (n. 1958) * [[29ma di agosto]] - [[Francisco Rabal]], Hispan aktoro e filmifisto (n. 1926) * [[2ma di septembro]] - [[Christiaan Barnard]], Sudafrikana mediko, pioniro en kordio-transplantado (n. 1922) * [[11ma di septembro]] - [[Mohammad Atta]], Egiptiana teroristo (n. 1968) * [[13ma di septembro]] - [[Ahmed Shah Massoud]], chefo di Nordal Uniono en Afganistan (n. 1953) [[Arkivo:Jimenez 1955.jpg|130px|thumb|[[Marcos Pérez Jiménez|Marcos P. Jiménez]]]] * [[20ma di septembro]] - [[Marcos Pérez Jiménez]], prezidanto di Venezuela (n. 1914) * [[22ma di septembro]] - [[Isaac Stern]], Ukrainana violinisto (n. 1922) * [[29ma di septembro]] - [[Nguyen Van Thieu]], prezidanto di Sud-Vietnam (n. 1923) * [[1ma di novembro]] - [[Juan Bosch]], prezidanto di Dominikana Republiko (n. 1909) * [[5ma di novembro]] - [[Gholam Reza Azhari]], chefministro di Iran (n. 1919) * [[9ma di novembro]] - [[Giovanni Leone]], prezidanto di Italia (n. 1908) * [[26ma di novembro]] - [[Nils-Aslak Valkeapää]], Finlandana skriptisto e muzikisto (n. 1943) [[Arkivo:George Harrison 1974 (cropped).jpg|thumb|130px|[[George Harrison]]]] * [[29ma di novembro]] - [[George Harrison]], membro dil bando ''[[The Beatles]]'' (n. 1943) * [[30ma di novembro]] - [[Robert Tools]], viro qua recevis la unesma kordio artificala (n. 1942) * novembro - [[Justin Rakotoniaina]], Chefministro di Madagaskar (n. 1933) * [[8ma di decembro]] - [[Mirza Delibašić]], Bosniana [[basketbalo|basketbalisto]] (n. 1954) * [[11ma di decembro]] - [[Mainza Chona]], chefa ministro di Zambia (n. 1930) * [[15ma di decembro]] - [[Rufus Thomas]], Usana kantisto (n. 1917) * [[16ma di decembro]] - [[Villy Sørensen]], Dana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1929) * [[19ma di decembro]] - [[Donald J. Cram]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1919) * [[20ma di decembro]] - [[Leopold Senghor]], prezidanto di Senegal de 1960 til 1980 (n. 1906) * [[23ma di decembro]] - [[Jelle Zijlstra]], chefministro di Nederlando (n. 1918) ==Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Eric Allin Cornell]], [[Wolfgang Ketterle]], [[Carl Edwin Wieman]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[William S. Knowles]], [[Ryoji Noyori]], [[Karl Barry Sharpless]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Leland H. Hartwell]], [[Richard Timothy Hunt]], [[Paul Nurse]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Vidiadhar Surajprasad Naipaul]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Unionita Nacioni]], [[Kofi Annan]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[George A. Akerlof]], [[Michael Spence]], [[Joseph E. Stiglitz]] ==Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 2000a]] s80fqwafff2hu0hs04qtwmp560f70zs 0 1314 1124568 1096232 2026-06-25T00:07:24Z Joao Xavier 110 +naski 1124568 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1995''' (MCMXCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[sundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 995ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 95ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 6ma yaro di la [[yari 1990a]]. == Eventi == === [[Kosmo]] === * [[9ma di januaro]] - [[Valeri Vladimirovich Polyakov|Valeri Polyakov]] atingas 366 dii en kosmo, quo esas nova rekordo. * [[14ma di marto]] - [[Norman Thagard]] esas unesma [[Usa]]n astronauto qua flugas aden kosmo per Rusa fuzeo. * [[22ma di marto]] - [[Valeri Vladimirovich Polyakov|Valeri Polyakov]] tervenas de [[Mir]] pos 438-dia flugo rekordala. * [[29ma di junio]] - [[Spaco-paromo Atlantis]], de Usa, sucese atachas su a [[Rusia|Rusa]] kosmo-staciono ''Mir''.<ref>{{Extera ligilo |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/29/newsid_2521000/2521213.stm|titulo=1995: US shuttle docks with Russian space station|editero=BBC|vidita ye=14ma di oktobro 2018}}</ref> * [[23ma di julio]] - [[Kometo Hale-Bopp]] deskovresas. * [[1ma di novembro]] - [[NASA]] perdas kontakto kun probilo [[Pioneer 11]]. === [[Mondo]] === * [[1ma di januaro]] - [[Mondal organizuro pri komerco]] remplasas [[GATT]]. * [[28ma di januaro]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenas championo dil [[International Boxing Federation]] (IBF) en kategorio ad 63,5 kg. * [[11ma di mayo]] - En [[New York]], plua kam 170 stati decidas prolongar senkondicione l'abnego dil developo di nuklear armi por nefinita tempo. * [[23ma di mayo]] - On publikigas programigo-linguo [[Java (komputerala linguo)|Java]]. * [[27ma di novembro]] - Hispana [[Javier Solana]] inauguras konfero di 27 landi en [[Barcelona]]. La skopo esas krear libera-komercal areo che [[Mediteraneo]], diminutar influo [[Usa]]na en l'areo, e kombatar kontre fundamentalismo. * [[30ma di novembro]] - [[Javier Solana]] surprizante divenas kandidato a posteno di chefo di [[NATO]], ma 52 Usana parlamentani opozas lo. === [[Europa]] === * [[1ma di januaro]] - [[Finlando]], [[Suedia]] ed [[Austria]] unionas su ad [[Europana Uniono]]. * [[18ma di januaro]] - En sudala [[Francia]], [[Vallon-Pont-d'Arc]], on deskovras pikturi en groto, evanta de 17.000 til 20.000 yari ante nun. * [[26ma di februaro]] - La maxim anciena koloko-banko di [[Unionita Rejio]], ''Barings PLC'', bankrotas, pro ke la kurtajero perdis 1,4 miliardi dolari en borso di [[Tokyo]]. * [[1ma di marto]] - En [[Polonia]], chefministro [[Waldemar Pawlak]] renuncas. Ex-komunista [[Jozef Oleksy]] sucedas ilu. * [[26ma di marto]] - [[Schengen-konvenciono]], qua eliminis transfrontiera kontrolo di personi efikeskas en diversa [[Europa]]na landi. * [[17ma di mayo]] - En [[Francia]], [[Jacques Chirac]] divenas prezidanto. * [[28ma di mayo]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.6 che [[skalo di Richter]] frapas Neftegorsk, Agideyia, [[Rusia]]. Du triimo de la habitanti (2.000) perisas. * [[2ma di junio]] - Milital aeroplano F-16 Usana pafesas infre en [[Bosnia e Herzegovina]]. * [[15ma di junio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.2 che [[skalo di Richter]] frapas urbo Aigio, en [[Grekia]], efektigas granda destruktado e produktas multa morti. * [[21ma di novembro]] - Pos pakto signatita en [[Dayton, Ohio]], l'[[interna milito]] en [[Bosnia e Herzegovina]] finas.<ref>{{Extera ligilo |titulo=1995: Balkan leaders agree to peace|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/21/newsid_2549000/2549809.stm |editero=BBC|vidita ye=19ma di oktobro 2016}}</ref> * [[14ma di decembro]] - Prezidanti di [[Bosnia e Herzegovina]], [[Kroatia]] e [[Serbia]] subskribas paco-pakto en [[Paris]]. * [[15ma di decembro]] - [[Europana Uniono]] decidas en [[Madrid]] uzeskor [[Euro]]-valuto depos la [[1ma di januaro]] [[1999]]. === [[Azia]] === * [[6ma di januaro]] - En [[Manila]], [[Filipini]], eventas fairo en lojeyo. Policisti trovas ibe bombifeyo e komputero, qua kontenas projeti di [[al-Kaida]] por kaptor 11 aeroplani ye la 21ma di januaro. * [[17ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.2 che [[skalo di Richter]] frapas [[Kobe]], [[Japonia]], e produktas 5.000 morti. * [[20ma di marto]] - Che [[metropoliteno]]* di [[Tokyo]] membri di sekto ''Aum Shinrikyo'' lasas [[sarino]]-gaso, qua mortigas 12 homi e traumatizas 5.500. * [[14ma di mayo]] - [[Dalai Lamao]] deklaras ke lor sis-evanta Gedhun Choekyi Nyiman Panche esas la 11ma riinkarnaco di Lamao. * [[julio]] - [[Irak]] anuncas ke ol finos kunlaboro kun armo-serchisti di [[UN]], se komercala blokado ne dissolvesas ante la fino di [[agosto]]. * [[9ma di julio]] - [[Interna milito en Sri-Lanka]]: [[Sri-Lanka]]n aer-armeo bombardas urbeto Navaly, norde de la lando, e mortigas 125 civili. * De [[21ma di julio|21ma]] til la [[26ma di julio]] - [[Popul-Republiko Chinia]] pafas pavorigante fuzei an rivo di [[Taiwan]] pos la vizito dil prezidanto [[Lee Teng-hui]] ad [[Usa]]. * [[4ma di novembro]] - Chefministro di [[Israel]] [[Ichak Rabin]] mortigesas en [[Tel Aviv]]. * [[7ma di novembro]] - [[Tifono]] ''Angela'' devasts [[Filipini]] e [[Vietnam]], e produktas 882 morti. === [[Afrika]] === * [[3ma di marto]] - Paco-trupi di [[UN]] retretas ek [[Somalia]]. * [[10ma di novembro]] - En [[Nigeria]], medio-aktivisto [[Ken Saro-Wiwa]] ed ok altri Ogoniani linchesas. * [[21ma di novembro]] - Eventas granda [[ter-tremo]] de nordal Afrika til [[Israel]]. === [[Nord-Amerika]] === * [[31ma di januaro]] - Prezidanto [[Bill Clinton]] atribuas presto di 20 miliardi dolari por [[Mexikia]] por stabilizor l'ekonomio. * [[15ma di februaro]] - [[FBI]] arestas Kevin Mitnick, qua invadis multa deki de informatikoprogrami. * [[19ma di aprilo]] - [[Oklahoma bombardi|Atento per bombo]] da [[Timothy McVeigh]] en [[Oklahoma-urbo]] produktas 168 morti. * [[27ma di mayo]] - En Charlotteville, [[Virginia]], Usan aktoro [[Christopher Reeve]] ("La Superhomo") falas desur kavalo e paralizas. * [[16ma di oktobro]] - Asemblajo nomizita ''Million Man March'' eventas en [[Washington DC]], ed unionas de 400 mil til 1,5 milion Afro-Amerikani, por vokar l'atenco di Demokrata e Republikana partisi pri la granda [[chomeso]] inter Usana negri. * [[30ma di oktobro]] - [[Kebekia]]na separatisti falias lor elekto pri separeso de [[Kanada]]. * [[22ma di novembro]] - ''Toy Story'', unesma animo-cinematografuro kreita da [[komputero]], lansesas en [[Usa]]. === [[Sud-Amerika]] === * [[1ma di januaro]] - [[Mercosur]], kontrato inter [[Arjentinia]], [[Brazilia]], [[Uruguay]] e [[Paraguay]] pri libera komerco, efikeskas. * 1ma di januaro - [[Fernando Henrique Cardoso]] divenas prezidanto di Brazilia. * [[14ma di mayo]] - [[Carlos Saúl Menem]] rielektesas prezidanto di Arjentinia. === [[Oceania]] === * [[13ma di junio]] - Prezidanto di [[Francia]] anuncas ke Francia prolongos nukleara probi en [[Pacifiko]]. == Naski == [[Arkivo:Jisoo_for_Marie_Claire_Korea_X_Dior_on_21092022_(8).png|thumb|130px|[[Kim Ji-soo]]]] * [[3ma di januaro]] - [[Kim Ji-soo]], Sud-Koreana kantistino * [[6ma di januaro]] - [[Michaela DePrince]], Sierraleonan-Usana dansistino (m. 2024) * [[7ma di januaro]] - [[Yulïya Antonovna Pwtïnceva|Yulïya Pwtïnceva]], Kazakstanana tenisistino * [[16ma di januaro]] - [[Takumi Minamino]], Japoniana futbalisto * [[26ma di januaro]] - [[Muslim Mikailovich Magomedov|Muslim Magomedov]], Rusa MMA-luktisto * [[30ma di januaro]] - [[Viktoria Alexandrovna Komova|Viktoria Komova]], Rusa gimnastikistino [[Arkivo:20150512 ESC 2015 Nina Sublatti 4972.jpg|thumb|130px|[[Nina Sublatti]]]] * [[31ma di januaro]] - [[Nina Sublatti]], Gruziana kantistino * [[16ma di februaro]] - [[Vladimir Vasilyevich Fedoseyev|Vladimir Fedoseyev]], Rusa shakoludistulo * [[17ma di februaro]] - [[Madison Keys]], Usana tenisistino * [[18ma di februaro]] - [[Samantha Crawford]], Usana tenisistino * 18ma di februaro - [[Konstantin Konstantinovich Okulov|Konstantin Okulov]], Rusa hokeisto * [[28ma di februaro]] - [[Katharina Hering]], Germana tenisistino * [[6ma di marto]] - [[Peyman Keshavarzi]], Iranana futbalisto * [[8ma di marto]] - [[Jamie Loeb]], Usana tenisistino * [[17ma di marto]] - [[Anastasia Vasilyevna Martyusheva|Anastasia Martyusheva]], Rusa artala sketistino * [[15ma di aprilo]] - [[Yulia Andreyevna Inshina|Yulia Inshina]], Rusa e Azerbaijana gimnastikistino * [[16ma di aprilo]] - [[Maegan Manasse]], Usana tenisistino * [[28ma di aprilo]] - [[Nadine Jarosch]], Germana gimnastikistino * [[3ma di mayo]] - [[Celeste Buckingham]], Slovaka kantistino * [[10ma di mayo]] - [[Aya Nakamura]], Maliana-Franciana kantistino * [[11ma di mayo]] - [[Sachia Vickery]], Usana tenisistino * [[12ma di mayo]] - [[Irina Pavlovna Hromachyova|Irina Hromachyova]], Rusa tenisistino * 12ma di mayo - [[Tamara Korpatsch]], Germana tenisistino * [[14ma di mayo]] - [[Kelly Gale]], Sueda manekinino * [[18ma di mayo]] - [[Manas Abdrasul uulu]], Kirgiziana futbalistulo * [[28ma di mayo]] - [[Lukas Gage]], Usan aktoro * [[5ma di junio]] - [[Troye Sivan]], Australian aktoro, kantisto e manekino * [[16ma di junio]] - [[Joseph Schooling]], Singapurana natistulo * [[19ma di junio]] - [[Raphael Veiga]], Braziliana futbalisto * [[30ma di junio]] - [[Allie Kiick]], Usana tenisistino [[Arkivo:P.V. Sindhu.png|130px|thumb|[[Pusarla Venkata Sindhu]]]] * [[5ma di julio]] - [[Pusarla Venkata Sindhu]], Indiana badmintonistino * [[14ma di julio]] - [[Serge Gnabry]], Germana futbalisto * [[18ma di julio]] - [[Gabi Portilho]], Braziliana futbalistino * [[31ma di julio]] - [[Taylor Ng]], Usana tenisistino * [[8ma di agosto]] - [[Ganboldin Gandelger]], Mongoliana futbalisto * [[14ma di agosto]] - [[Léolia Jeanjean]], Franca tenisistino * [[22ma di agosto]] - [[Dua Lipa]], Britaniana kantistino * [[4ma di septembro]] - [[Oliwer Kaski]], Finlandana hokeisto * [[5ma di septembro]] - [[Sebastian Gorčík]], Cheka hokeisto * [[12ma di septembro]] - [[Steven Gardiner]], Bahaman atleto pri 400-metra kurado * 12ma di septembro - [[Leonie Tepe]], Germana aktorino * [[15ma di septembro]] - [[David Raya]], Hispana futbalisto * [[20ma di septembro]] - [[Álex Grimaldo]], Hispana futbalisto * [[22ma di septembro]] - [[Aleksandra Prijović]], Serbiana kantistino * [[29ma di septembro]] - [[Alice Matteucci]], Italiana tenisistino * [[9ma di oktobro]] - [[Charlotte Klasen]], Germana tenisistino * [[2ma di novembro]] - [[Rafael Vitti]], Brazilian aktoro * [[30ma di novembro]] - [[Victoria Duval]], Usana tenisistino * [[9ma di decembro]] - [[Natalia Siedliska]], Germana tenisistino * [[14ma di decembro]] - [[Yulia Yuryevna Belokobilskaya|Yulia Belokobilskaya]], Rusa gimnastikistino * [[18ma di decembro]] - [[Barbora Krejčíková]], Cheka tenisistino * [[31ma di decembro]] - [[Gabby Douglas]], Usana gimnastikistino == Morti == * [[1ma di januaro]] - [[Eugene Wigner]], Hungara-Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1902) [[Arkivo:Official portrait of Major General Siad Barre.jpg|thumb|130px|[[Siad Barre]]]] * [[2ma di januaro]] - [[Siad Barre]], diktatoro di Somalia (n. 1919) * [[9ma di januaro]] - [[Souphanouvong]], unesma prezidanto di Laos (n. 1909) * [[17ma di januaro]] - [[Miguel Torga]], Portugalana skriptisto (n. 1907) * [[18ma di januaro]] - [[Adolf Butenandt]], Germana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1903) * [[2ma di februaro]] - [[Donald Pleasence]], Britanian aktoro (n. 1919) * [[3ma di februaro]] - [[Nicolás Lindley López]], militisto e prezidanto di Peru (n. 1908) * [[4ma di februaro]] - [[Patricia Highsmith]], Usana skriptisto (n. 1921) * [[9ma di februaro]] - [[David Wayne]], Usan aktoro (n. 1914) * [[14ma di februaro]] - [[U Nu]], ex-chefministro di Myanmar (n. 1907) * [[25ma di februaro]] - [[Rudolf Hausner]], Austriana piktisto, desegnisto e skultisto (n. 1914) * [[1ma di marto]] - [[Georges J. F. Köhler]], Germana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1946) * [[3ma di marto]] - [[Howard W. Hunter]], Usana reguliero e politikisto, prezidanto di Mormon-eklezio (n. 1907) * [[14ma di marto]] - [[William Alfred Fowler]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1911) [[Arkivo:YoungAlfven.jpg|thumb|130px|[[Hannes Alfvén]]]] * [[2ma di aprilo]] - [[Hannes Alfvén]], Sueda fizikisto, Nobel-laureato (n. 1908) * [[3ma di aprilo]] - [[Gracita Morales]], Hispan aktorino (n. 1938) * [[6ma di aprilo]] - [[Ioannis Alevras]], prezidanto di Grekia (n. 1912) * 6ma di aprilo - [[Vieno Johannes Sukselainen]], chefministro di Finlando (n. 1906) * [[10ma di aprilo]] - [[Morarji Desai]], chefministro di India (n. 1896) * [[12ma di aprilo]] - [[Ezra Clark Stillman]], Usana linguisto, prezidinto di IALA (n. 1907) * [[18ma di aprilo]] - [[Arturo Frondizi]], prezidanto di Arjentinia (n. 1908) * [[25ma di aprilo]] - [[Ginger Rogers]], Usan aktorino, dansisto (n. 1911) * [[3ma di mayo]] - [[Nicolás Lindley López]], militisto e prezidanto di Peru (n. 1908) * [[5ma di mayo]] - [[Mihail Moiseyevich Botvinnik|Mihail Botvinnik]], Rusa shakoludo-championo (n. 1911) * [[12ma di mayo]] - [[Karl Vennberg]], Sueda poeto (n. 1910) * [[14ma di mayo]] - [[Christian B. Anfinsen]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1916) * [[18ma di mayo]] - [[Henri Laborit]], Franca biologiisto e filozofo (n. 1914) * [[21ma di mayo]] - [[Annie M. G. Schmidt]], Nederlandana skriptisto (n. [[1911]]) * [[24ma di mayo]] - [[Harold Wilson]], Britaniana politikisto, chefministro du foyi (n. 1916) * [[8ma di junio]] - [[Juan Carlos Onganía]], prezidanto di Arjentinia (n. 1914) [[Arkivo:Jonas Salk candid.jpg|thumb|130px|[[Jonas Salk]]]] * [[23ma di junio]] - [[Jonas Salk]], Usana mediko, inventinto di [[poliomielito]]-vacino (n. 1914) * [[25ma di junio]] - [[Ernest Walton]], Irlandana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1903) * [[30ma di junio]] - [[Sicco Mansholt]], prezidanto di Europana Komisitaro (n. 1908) * [[29ma di junio]] - [[Lana Turner]], Usan aktorino (n. 1921) * [[4ma di julio]] - [[Eva Gabor]], Hungara aktorino (n. 1919) * [[5ma di julio]] - [[Takeo Fukuda]], chefministro di Japonia (m. 1905) * [[17ma di julio]] - [[Juan Manuel Fangio]], Arjentinian automobilisto (n. 1911) [[Arkivo:Jerry-Garcia-01cropped.jpg|thumb|130px|[[Jerry Garcia]]]] * [[9ma di agosto]] - [[Jerry Garcia]], Usana muzikisto ([[Grateful Dead]]) (n. 1942) * [[21ma di agosto]] - [[Subrahmanyan Chandrasekhar]], Indiana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1910) * [[30ma di agosto]] - [[Sterling Morrison]], Usana muzikisto e kompozisto ([[Velvet Underground]]) (n. 1942) * 30ma di agosto - [[Lev Abramovich Polugayevski|Lev Polugayevski]], Rusa shakoludisto (n. 1934) * [[4ma di septembro]] - [[Paulo Gracindo]], Brazilian aktoro (n. 1911) * [[9ma di septembro]] - [[Marina Núñez del Prado]], Boliviana skultistino (n. 1908)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Biografía de artistas latinoamericanos - Marina Núñez del Prado|url=https://www.artexpertswebsite.com/es/artistas/prado.php|editero=Art Experts|vidita ye=11ma di januaro 2019}}</ref> * [[9ma di oktobro]] - [[Alec Douglas-Home]], Britaniana politikisto, chefministro (n. 1903) * 9ma di oktobro - [[Kukrit Pramoj]], chefministro di Tailando (n. 1911) * [[24ma di oktobro]] - [[Émile Jonassaint]], prezidanto di Haiti (n. 1913) * [[26ma di oktobro]] - [[Wilhelm Freddie]], Dana piktisto (n. 1909) * [[31ma di oktobro]] - [[Bill Rowling]], chefministro di Nova-Zelando (n. 1927) [[Arkivo:Ci-Club8.jpg|thumb|130px|[[Ichak Rabin]]]] * [[4ma di novembro]] - [[Ichak Rabin]], chefministro di Israel, mortigita (n. 1922) * 4ma di novembro - [[Gilles Deleuze]], Franca filozofo (n. 1925) * [[13ma di novembro]] – [[Irja Klemola]], astronomino ed esperantistino (m. 1898) * [[18ma di decembro]] - [[Konrad Zuse]], Germana injenioro, konstruktisto dil unesma komputero funcioninta (n. 1910) * [[22ma di decembro]] - [[James Meade]], Angla ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1907) * [[25ma di decembro]] - [[Dean Martin]], Usan aktoro (n. 1917) == Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Martin L. Perl]], [[Frederick Reines]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Paul J. Crutzen]], [[Mario J. Molina]], [[Frank Sherwood Rowland]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Edward Bok Lewis]], [[Christiane Nüsslein-Volhard]], [[Eric F. Wieschaus]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Seamus Heaney]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Joseph Rotblat]], [[Pugwash-konfero pri Cienci e Mondal Aferi]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Robert Emerson Lucas, Jr.]] == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1990a]] tumxa96rp1i0b5pxxerdyysi51psnyv 0 1463 1124585 1118833 2026-06-25T03:00:27Z Joao Xavier 110 +texto 1124585 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1994''' (MCMXCIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[saturdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 994ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 94ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 5ma yaro di la [[yari 1990a]]. == Eventi == === [[Kosmo]] === * [[16ma di julio|16ma]] til la [[22ma di julio]] - Parti ek granda [[kometo]] ''Shoemaker-Levy 9'' kolizionas kontre [[Jupitero]]. ===[[Mondo]] === * [[15ma di agosto]] - Teroristo "[[Shakalo (teroristo)|Shakalo]]" alias Ilich Ramirez Sanchez arestesas en [[Sudan]]. Ilu havis kontakti exemple kun Germana terorista grupo [[Baader-Meinhof]]. ===[[Europa]] === * [[6ma di februaro]] - En [[Finlando]], [[Martti Ahtisaari]] elektesas prezidanto per 53,9 % ek la voti. * [[12ma di februaro]] - “La Krio” da [[Edvard Munch]] furtesas en Nacionala Galerio, en [[Oslo]]. La pikturo obtenesas retroe en [[mayo]]. * [[4ma di marto]] - [[Austria]], [[Suedia]] e [[Finlando]] kontratas pri membresko en [[Europana Uniono]]. * [[Marto]] - En [[Italia]] le dextra vinkas elekti. Un ek la vinkinti esas [[Silvio Berlusconi]]. * [[6ma di mayo]] - Rejino [[Elizabeth la 2ma di Unionita Rejio]] e Franca prezidanto [[François Mitterrand]] inauguras la [[Tunelo sub l'Angla kanalo|tunelo]] sub [[Angla Kanalo]] inter [[Unionita Rejio]] e [[Francia]]. * [[21ma di julio]] - [[Tony Blair]] divenas prezidanto di Laborista-partiso. * [[29ma di agosto]] - Lasta Sovietiana trupi foriras [[Estonia]] e [[Latvia]]. * [[28ma di septembro]] - Pasajero-navo "[[Estonia (navo)|Estonia]]" sinkas en [[Baltika Maro]], e 852 homi dronas su. * [[9ma di oktobro]] - En [[Austria]], extremista-dextra "Libereso-partiso" sucesas en elekti, ma socialdemokrati e kristdemokrati prenos povo. * [[16ma di oktobro]] - En [[Finlando]], 56.9 % votas yes pri membreso en [[Europana Uniono]]. * [[13ma di novembro]] - En [[Suedia]] 52,2% votas yes pri membreso en [[Europana Uniono]]. * [[14ma di novembro]] - Reguloza treno-trafiko inter [[London]] e [[Paris]] komencas tra la [[Tunelo sub l'Angla kanalo]]. * [[28ma di novembro]] - Per 52,2% ek la valida voti, plebicito pri membresko che [[Europana Uniono]] [[Norvegia]] rezultas la vinko dil "no".<ref>{{Extera ligilo |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/28/newsid_4208000/4208314.stm |titulo=1994: Norway votes 'no' to Europe |vidita ye=22ma di januaro 2009 |editero=BBC |publikigita ye=28ma di novembro 1994}}</ref> * [[30ma di novembro]] - Fairo che krozonavo ''MS Achille Lauro'' proxim la litoro di [[Somalia]], produktas 4 morti e plusa 8 homi vuntida. * [[11ma di decembro]] - [[Rusia|Rusa]] trupi atakas [[Chechenia]] por supresar volo di Checheni pri nedependo. ===[[Azia]] === * [[2ma di mayo]] - [[Ciklono]] en [[Bangladesh]] produktas 400 morti. * [[8ma di julio]] - [[Kim Il Sung]] mortas en [[Nord-Korea]]. Lua filiulo [[Kim Jong Il]] asumas la povo. * [[25ma di julio]] - [[Israel]] e [[Jordania]] deklaras en [[Washington DC]], ke militala stando depos 1948 inter li finos. * [[6ma di septembro]] - [[Tajikistan]] adoptas lua nuna [[konstituco]]. * [[26ma di oktobro]] - [[Israel]] e [[Jordania]] paktas pri paco. ===[[Afrika]] === * [[1ma di marto]] - [[Sudafrika]] transferas la suvereneso sur [[Walvis Bay]] a [[Namibia]]. * [[6ma di aprilo]] - Aeroplano di prezidanto di [[Ruanda]], Habyarimanaja, pafesas infre super [[Kigali]]. * [[7ma di aprilo]] - Le [[populo Hutu|Hutu]] komencas masakrar le [[populo Tutsi|Tutsi]] en [[Ruanda]]. * [[27ma di aprilo]] - En [[Sudafrika]], eventas l'unesma demokratial elekto, ube negra civitani anke povas votar.<ref>{{Extera ligilo|titulo=South Africa’s first democratic elections |url=http://www.sahistory.org.za/dated-event/south-africas-first-democratic-elections |editero=South African History Online|vidita ye=26ma di aprilo 2017|idiomo={{en}}}}</ref> * [[9ma di mayo]] - En [[Sudafrika]], [[Nelson Mandela]] divenas unesma negra prezidanto. * [[3ma di julio]] - En l'unesma libera votado por prezidanto en [[Guinea-Bisau]], [[João Bernardo Vieira]] vinkas l'unesma balotado. * [[agosto]] - [[Ter-tremo]] en [[Aljeria]] produktas 171 morti. * [[28ma di decembro]] - En [[Centrafrika]] aprobesas nova [[konstituco]]. ===[[Nord-Amerika]] === * [[1ma di januaro]] - [[Kontrato pri libera-komerco di Nord-Amerika]], nomizita [[NAFTA]], efikeskas inter [[Usa]], [[Kanada]] e [[Mexikia]]. * [[17ma di januaro]] - Eventas violentoza [[ter-tremo]] en [[Los Angeles]], qua efektigas granda destruktado. Cirkume {{formatnum:3000}} personi vundesas e {{formatnum:20000}} plusa homi perdas sua hemi. * [[februaro]] - En [[Usa]], koldego e nivo produktas 140 morti. * [[12ma di junio]] - Nicole Brown Simpson e lua amikulo Ronald Goldman mortigesas en [[Los Angeles]]. La ludisto di Usan-futbalo [[O. J. Simpson]] akuzesas pri l'ago. * [[19ma di decembro]] - Valoro di [[Mexikiana peso]] krakas relate [[dolaro di Usa]] (de relato 3 : 1 til 10 : 1). [[Usa]] salvas [[Mexikia]] donante presto di 50 miliardi dolari. ===[[Central Amerika]] === * [[19ma di septembro]] - [[Usa]] duktas milital operaco en [[Haiti]] por suplantar militisti per demokratiale elektita prezidanto [[Jean-Bertrand Aristide]]. * [[15ma di oktobro]] - Jean-Bertrand Aristide retrosendesas a la povo en [[Haiti]]. ===[[Sud-Amerika]] === * [[2ma di julio]] - Kolumbiana futbalisto [[Andrés Escobar]] asasinesas pos arivo a hemlando, pro ke il nochizis un punto kontre lia esquado, en ludo dum la [[Mondala Kupo di Futbalo]]. * [[18ma di julio]] - Atako per bombo a sideyo di AMIA (mutual asociuro [[Israel]]-[[Arjentinia]]) en [[Buenos Aires]] produktas 84 morti. * [[3ma di oktobro]] - En [[Brazilia]], [[Fernando Henrique Cardoso]] vinkas prezidantal elekto. ===[[Oceania]] === * [[15ma di agosto|15ma]] til la [[25ma di agosto]] - Trupi de [[Papua-Nova-Guinea]] okupas portuo, aeroportuo e la chef-urbo di [[Bougainville]]. * [[1ma di oktobro]] - [[Palau]] nedependanteskas. ===[[Sporto]]=== * [[30ma di januaro]] - En la lasta partio di [[teniso]]-konkurso ''Australian Open'', Usano [[Pete Sampras]] vinkas lua samlandano [[Todd Martin]] per 6–7^(4–7), 4–6, 4–6. * [[17ma di junio til la [[17ma di julio]] - Eventas la [[Mondala Kupo di Futbalo]] en [[Usa]]. En la lasta partio, [[Brazilia]] vinkas [[Italia]] per maxima puniso, e divenas championo 5esma foye en la historio. * [[18ma di agosto|18ma]] til la [[28ma di agosto]] - Eventas la 15ma Ludi di la Commonwealth (Britaniana komunitato) en [[Victoria, British Columbia]], [[Kanada]], kun la partopreno di {{formatnum:2557}} atleti de 63 nacioni. ==Naski == * [[9ma di januaro]] - [[Radek Faksa]], Cheka hokeisto * [[11ma di januaro]] - [[Darya Stanislavovna Voit|Darya Voit]], Rusa shakoludistino * [[1ma di februaro]] - [[Anna-Lena Friedsam]], Germana tenisistino * [[19ma di februaro]] - [[Svetlana Olegovna Tripapina|Svetlana Tripapina]], Rusa skermistino [[Arkivo:Dakota Fanning Very Good Girls Premiere.jpg|thumb|130px|[[Dakota Fanning]]]] * [[23ma di februaro]] - [[Dakota Fanning]], Usan aktorino * [[24ma di februaro]] - [[Ilia Uladzimiravich Ivashka|Ilia Ivashka]], Bielorusa tenisistulo * 24ma di februaro - [[Jessica Pegula]], Usana tenisistino * [[1ma di marto]] - [[Justin Bieber]], Kanadana kantisto * [[7ma di marto]] - [[Chase Kalisz]], Usana natisto [[Arkivo:Georgia Taylor-Brown (GBR).jpg|thumb|130px|<small>[[Georgia Taylor-Brown]]</small>]] * [[15ma di marto]] - [[Georgia Taylor-Brown]], Britanian atletino * [[16ma di marto]] - [[Tomáš Harkabus]], Cheka hokeisto * [[22ma di marto]] - [[Aliaxandra Aliaxandrawna Sasnovich|Aliaxandra Sasnovich]], Bielorusa tenisistino * [[11ma di aprilo]] - [[Duncan Laurence]], Nederlandana kantisto * [[22ma di aprilo]] - [[Yulia Zakirovna Karimova|Yulia Karimova]], Rusa sporta pafistino * [[30ma di aprilo]] - [[Štěpán Csamangó]], Cheka hokeisto * [[6ma di mayo]] - [[Noah Galvin]], Usan aktoro e kantisto * 6ma di mayo - [[Grace Min]], Usana tenisistino * [[14ma di mayo]] - [[Pernille Blume]], Dana natistino * [[15ma di mayo]] - [[Lara Stalder]], Suisa hokeisto * [[16ma di mayo]] - [[Mihail Olegovich Grigorenko|Mihail Grigorenko]], Rusa hokeisto * [[17ma di mayo]] - [[Nicolas Hlava]], Cheka hokeisto * [[25ma di mayo]] - [[Aly Raisman]], Usana gimnastikisto * [[31ma di mayo]] - [[Martin Bartoň]], Cheka hokeisto * [[2ma di junio]] - [[Franciszek Boberek]], Polona voc-aktoro * [[15ma di junio]] - [[Lee Kiefer]], Usana skermistino * [[16ma di junio]] - [[Fismoll]], Polona muzikisto, kantisto, kompozisto e kansonifisto * [[17ma di junio]] - [[Alihan Huseinovich Suleimanov|Alihan Suleimanov]], Rusa MMA-luktisto * [[1ma di julio]] - [[Chloé Paquet]], Franca tenisistino * [[13ma di julio]] - [[Mariya Uladzimirawna Papova|Mariya Papova]], Bielorusa basketbalistino * [[16ma di julio]] - [[Caroline Roméo]], Franca tenisistino * [[25ma di julio]] - [[Natalija Stevanović]], Serbiana tenisistino * [[29ma di julio]] – [[Michał Grobelny]], Polona kantisto * [[8ma di agosto]] - [[Saikhom Mirabai Chanu]], Indiana halterlevisto [[Arkivo:Kosuke Hagino 200216ea.jpg|thumb|130px|[[Kosuke Hagino]]]] * [[15ma di agosto]] - [[Kosuke Hagino]], Japoniana natistulo * [[16ma di agosto]] - [[Jesika Malečková]], Cheka tenisistino * [[19ma di agosto]] - [[Nafissatou Thiam]], Belga atletino * [[30ma di agosto]] - [[Nikita Andreyevich Tryamkin|Nikita Tryamkin]], Rusa hokeisto * [[1ma di septembro]] - [[Margarita Melikovna Betova|Margarita Betova]], Rusa tenisistino * [[13ma di septembro]] - [[Anna Karolína Schmiedlová|Anna Schmiedlová]], Slovakiana tenisistino * [[17ma di septembro]] - [[Stephanie Wagner (tenisistino)|Stephanie Wagner]], Germana tenisistino * [[20ma di septembro]] - [[Polina Alexeyevna Leikina|Polina Leikina]], Rusa tenisistino * [[23ma di septembro]] - [[Yerry Mina]], Kolumbiana futbalisto * [[29ma di septembro]] - [[Halsey]], Usana kantistino * [[10ma di oktobro]] - [[Ilya Andreyevich Miheyev|Ilya Miheyev]], Rusa hokeisto * 10ma di oktobro - [[Tereza Smitková]], Cheka tenisistino * [[19ma di oktobro]] - [[Samra Rahimli]], Azerbaijanana kantistino * [[23ma di oktobro]] - [[Magomedrasul Abdullagadjiyevich Gasanov|Magomedrasul Gasanov]], Rusa MMA-luktisto * [[24ma di oktobro]] - [[Audrey Albié]], Franca tenisistino * 24ma di oktobro - [[Tereza Martincová]], Cheka tenisistino * [[28ma di oktobro]] - [[Szymon Chodyniecki]], Polona muzikisto, kantisto, kompozisto e kansonifisto * 28ma di oktobro - [[Amy Zhu]], Usana tenisistino * [[31ma di oktobro]] - [[Tamara Čurović]], Serbiana tenisistino * [[9ma di novembro]] - [[Marine Partaud]], Franca tenisistino * [[10ma di novembro]] - [[Andre De Grasse]], Kanadan atletulo * [[15ma di novembro]] - [[Yekaterina Yevgenyevna Alexandrova|Yekaterina Alexandrova]], Rusa tenisistino * [[3ma di decembro]] - [[Bernarda Pera]], Usana tenisistino * [[4ma di decembro]] - [[Leandro Trossard]], Belga futbalisto * [[28ma di decembro]] - [[Anna Yuryevna Dementyeva|Anna Dementyeva]], Rusa gimnastikistino ==Morti == * [[1ma di januaro]] - [[Cesar Romero]], Kuban-Usana cinem-aktoro (n. 1907) * [[7ma di januaro]] - [[Phoumi Vongvichit]], prezidanto di Laos (n. 1909) * [[17ma di januaro]] - [[Chung Il-kwon]], chefministro di Sud-Korea (n. 1917) [[Arkivo:Tellysavalas.jpg|thumb|130px|[[Telly Savalas]]]] * [[22ma di januaro]] - [[Telly Savalas]], Usan aktoro (n. 1924) * [[29ma di januaro]] - [[Yevgeni Pavlovich Leonov]], Rus aktoro (n. 1926) * [[2ma di februaro]] - [[Marija Gimbutas]], Lituanian-Usan arkeologiistino (n. 1921) * [[6ma di februaro]] - [[Joseph Cotten]], Usan aktoro (n. 1905) * [[7ma di februaro]] - [[Witold Lutosławski]], Polona kompozistulo (n. 1913) * [[9ma di februaro]] - [[Howard Martin Temin]], Usana genetikisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1934) * [[11ma di februaro]] - [[Paul Feyerabend]], filozofo (n. 1924) * [[12ma di februaro]] - [[Donald Judd]], Usan artisto, minimalisto en piktado (n. 1928) [[Arkivo:CharlesBukowski-1.jpg|thumb|130px|[[Charles Bukowski]]]] * [[9ma di marto]] - [[Charles Bukowski]], Usana skriptisto e poeto (n. 1920) * [[13ma di marto]] - [[Jacques Doucet]], Franca piktisto (n. 1924) * [[22ma di marto]] - [[Walter Lantz]], Usana kartunisto, animisto, cenaristo, cinematografisto e produktisto pri animi (n. 1899) * [[28ma di marto]] - [[Eugène Ionesco]], Rumana skriptisto por teatro (n. 1909) * [[31ma di marto]] - [[Léon Degrelle]], Belga politikisto, fondinto di fashista movado nomizita "rexismo" (n. 1906) * [[1ma di aprilo]] - [[Robert Doisneau]], Franca fotografisto (n. 1912) * [[5ma di aprilo]] - [[Kurt Cobain]], Usana muzikisto ([[Nirvana]]) (n. 1967) * [[6ma di aprilo]] - [[Juvénal Habyarimana]], prezidanto di Ruanda (n. 1937) * 6ma di aprilo - [[Cyprien Ntaryamira]], prezidanto di Burundi (n. 1956) * [[7ma di aprilo]] - [[Golo Mann]], Germana skriptisto e historiisto (n. 1909) * [[17ma di aprilo]] - [[Roger Wolcott Sperry]], Usana neuropsikologiisto, Nobel-laureato (n. 1913) [[Arkivo:Nixon edited transcripts.jpg|thumb|130px|[[Richard Nixon]]]] * [[22ma di aprilo]] - [[Richard Nixon]], 37ma prezidanto di Usa (n. 1913) * [[1ma di mayo]] - [[Ayrton Senna]], Brazilian automobilisto (n. 1960) * [[5ma di mayo]] - [[Mário Quintana]], Braziliana skriptisto e tradukisto (n. 1906) * [[8ma di mayo]] - [[George Peppard]], Usana cinem-aktoro (n. 1928) * [[10ma di mayo]] - [[John Wayne Gacy]], Usana serial-asasinero (mortigita) (n. 1942) * 10ma di mayo - [[Lucebert]], Nederlandana piktisto (n. 1924) * [[19ma di mayo]] - [[Jacqueline Kennedy Onassis]], ex-spozino di [[John F. Kennedy]] ed [[Aristoteles Onassis]] (n. 1929) [[Arkivo:Giovanni Goria.jpg|thumb|130px|[[Giovanni Goria]]]] * [[21ma di mayo]] - [[Giovanni Goria]], chefministro di Italia (n. 1943) * [[29ma di mayo]] - [[Erich Honecker]], ex-chefo di Est-Germania (n. 1912) * [[30ma di mayo]] - [[Ezra Taft Benson]], prezidanto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi (n. 1899) * [[4ma di junio]] - [[Roberto Burle Marx]], Brazilian arkitekto (n. 1909) * [[9ma di junio]] - [[Jan Tinbergen]], Nederlandan ekonomikisto, Nobel-laureato pri ekonomiko (n. 1903) * [[14ma di junio]] - [[Henry Mancini]], Usana kompozisto, pianisto e maestro (n. 1924) * [[22ma di junio]] - [[Otto Bradfisch]], Germana ekonomikisto e kolonelo di SS (n. 1903) * [[2ma di julio]] - [[Andrés Escobar]], Kolumbiana futbalisto (n. 1967) [[Arkivo:Kim Il Sung (5063684310).jpg|thumb|130px|[[Kim Il Sung]]]] * [[8ma di julio]] - [[Kim Il Sung]], chefo di Nord-Korea (n. 1912) * 8ma di julio - [[Dick Sargent]], Usan aktoro (n. 1930) * [[16ma di julio]] - [[Julian Schwinger]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1918) * [[20ma di julio]] - [[Paul Delvaux]], Belga piktisto (n. 1897) * [[29ma di julio]] - [[Dorothy Crowfoot Hodgkin]], Britaniana kemiistino, Nobel-laureato (n. 1910) * [[4ma di agosto]] - [[Giovanni Spadolini]], chefministro di Italia (n. 1925) * [[11ma di agosto]] - [[Peter Cushing]], Angla aktoro (n. 1913) [[Arkivo:Elias_Canetti_2.jpg|thumb|130px|[[Elias Canetti]]]] * [[14ma di agosto]] - [[Elias Canetti]], Bulgara-Germana skriptisto (n. 1905) * [[18ma di agosto]] - [[Richard Laurence Millington Synge]], Britaniana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1914) * [[19ma di agosto]] - [[Linus Pauling]], Usana kemiisto, Nobel-laureato pri kemio en 1954 e pri paco en 1962 (n. 1901) * [[6ma di septembro]] - [[Paul Xuereb]], prezidanto di Malta (n. 1923) * [[8ma di septembro]] - [[Sonia Martínez]], Hispana prizentistino di televiziono (n. 1963) * [[11ma di septembro]] - [[Jessica Tandy]], Britanian-Usana cinem-aktorino (n. 1909) * [[15ma di septembro]] - [[Moana Pozzi]], Italian aktorino en pornografiala cinematografuri (n. 1961) * [[17ma di septembro]] - [[Karl Popper]], Britaniana filozofo (n. 1902)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Karl Popper Biography|editero=The Famous People |url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/karl-popper-235.php|vidita ye=6ma di junio 2021}}</ref> * [[27ma di septembro]] - [[Carlos Lleras Restrepo]], prezidanto di Kolumbia (n. 1908) * [[30ma di septembro]] - [[André Michel Lwoff]], Franca mikrobiologiisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1902)<ref>{{Extera ligilo |titulo=André Lwoff - Jewish Virtual Library|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Lwoff.html|vidita ye=14ma di septembro 2016}}</ref> * 30ma di septembro - [[Roberto Eduardo Viola]], prezidanto di Arjentinia (n. 1924) * [[3ma di oktobro]] - [[Heinz Rühmann]], Germana cinem-aktoro e filmifisto (n. 1902) * [[7ma di oktobro]] - [[Niels Kaj Jerne]], Dana-Angliana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1911) * [[16ma di oktobro]] - [[Raúl Juliá]], Portorikan aktoro (n. 1940) [[Arkivo:Burt_Lancaster.jpg|thumb|130px|[[Burt Lancaster]]]] * [[20ma di oktobro]] - [[Burt Lancaster]], Usan aktoro (n. 1913) * [[24ma di oktobro]] - [[Raúl Juliá]], Porto-Rikan aktoro (n. 1940) * [[4ma di novembro]] - [[Sam Francis]], Usana piktisto (n. 1923) * [[10ma di novembro]] - [[Carmen McRae]], Usana kantistino di jazo (n. 1920) * [[18ma di novembro]] - [[Cab Calloway]], Usana kantisto e muzikistulo (n. 1907) * [[25ma di novembro]] - [[Vladimir Grigoryevich Zak|Vladimir Zak]], Ukrainana ludisto e entrenero pri shakoludo (n. 1913) * [[8ma di decembro]] - [[Tom Jobim]], Braziliana kompozisto e muzikisto (n. 1927) * [[13ma di decembro]] - [[Antoine Pinay]], chefministro di Francia (n. 1891) * [[25ma di decembro]] - [[Zail Singh]], prezidanto di India (n. 1916) ==Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Bertram N. Brockhouse]], [[Clifford Glenwood Shull]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[George Andrew Olah]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Medicino]]: [[Alfred Goodman Gilman]], [[Martin Rodbell]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Kenzaburo Oe]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Yasser Arafat]], [[Shimon Peres]], [[Ichak Rabin]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Reinhard Selten]], [[John Forbes Nash]], [[John Harsanyi]] ==Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1990a]] loe4flgh1yik7xm2bonw3ld1m2cgqvn 0 1468 1124567 1123898 2026-06-24T23:57:37Z Joao Xavier 110 +nasko 1124567 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La [[yaro]] '''2005''' (MMV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[saturdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 5ma [[yaro]] di la triesma yarmilo, la 5ma yaro di la [[21ma yarcento]], e la 6ma yaro di la [[yari 2000a]]. Ca yaro, mutaco de la [[viruso]] [[H5N1]], qua produktas [[ucela influenzo]], efektigis pandemio qua afektis precipue Aziana landi, nome [[Vietnam]], [[Popul-Republiko Chinia]], [[Tailando]], [[Kazakstan]], [[Turkia]] e [[Kuwait]], ma anke [[Rumania]] e [[Kroatia]]. On kalkulas ke ca morbo mortigis 60 personi en du yari.<ref>{{Extera ligilo|titulo= Gripe aviária provoca uma epidemia de confusão|vidita ye=25ma di decembro 2020|url=https://noticias.uol.com.br/midiaglobal/lavanguardia/2005/11/05/ult2684u148.jhtm|editero=UOL (tradukita a la Portugalana de ''La Vanguardia''|idiomo={{pt}}}}</ref> Tamen, por preventar lua dissemo, mili de uceli mustis mortigesar en ca landi. ==Eventi== ===[[Kosmo]]=== * [[5ma di januaro]] - Planeteto ''[[Eris]]'' deskovresas dal [[astronomio|astronomo]] Michael E. Brown.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Dwarf Planet Eris|surnomo=Hamilton |url=http://solarviews.com/eng/eris.htm|nomo=Calvin J.|editero=Solar Views |vidita ye=3ma di julio 2016}}</ref> * [[14ma di januaro]] - [[Cassini-Huygens|Huygens-sondilo]] di Cassini-probilo venas adsur [[Titano]], satelito di [[Saturno]]. * [[4ma di julio]] - L'incidilo (''Impactor'') sendita ek “Deep Impact”-probilo kolisionas kontre [[kometo]] ''Tempel 1'' por studiar lua kontenajo e strukturo. To eventas en disto di 130 milion kilometri de [[Tero]]. * [[12ma di agosto]] - ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' lansesis vers Marso. * [[12ma di oktobro]] - [[Popul-Republiko Chinia]] lansas ''[[Shenzhou 6]]'', lua duesma voyajo homala aden kosmo. * [[9ma di novembro]] - ''[[Venus Express]]'' lansesas por studiar l'atmosfero di Venuso. === [[Mondo]] === * [[19ma di aprilo]] - [[Papo Benedictus la 16ma|Benedictus la 16ma]] divenas [[papo]]. * [[1ma di septembro]] - [[Skandinavia]]la literi å, ä ed ö esas uzebla en retal adresi. * [[26ma di oktobro]] - [[Popul-Republiko Chinia]] e [[Senegal]] riestablisas diplomacala relati. === [[Europa]] === * [[18ma di februaro]] - [[Hundochasado]] interdiktesas en [[Unionita Rejio]]. * [[8ma di aprilo]] - Cirkume 4 milion personi asistas la funero dil [[papo Ioannes Paulus la 2ma]]. * [[27ma di aprilo]] - Aviono [[Airbus A380]] flugas unesmafoye de [[Toulouse]], [[Francia]]. * [[30ma di aprilo]] - Severo Moto, politikisto de [[Equatorala Guinea]] exilita, riaparas en [[Hispania]]. * [[7ma di junio]] - En [[Hungaria]], [[László Sólyom]] elektesas prezidanto. La prezidanteso komencos ye la [[5ma di agosto]]. * [[6ma di julio]] - L'[[Internaciona Olimpiala Komitato]] selektas [[London]] por eventeyo dil [[Olimpiala Ludi en London, 2012|Olimpiala Ludi]] en [[2012]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/6/newsid_4940000/4940112.stm|titulo=2005: London to host 2012 Olympics|autoro=BBC News|publikigita ye=6ma di julio 2005 |idiomo={{en}}}}</ref> * [[12ma di julio]] - En [[Monako (lando)|Monako]], [[Albert la 2ma di Monako|Albert la 2ma]] divenas princo. * [[7ma di julio]] - En [[London]], [[Anglia]], explozas tri bombi en [[metroo]] ed un bombo en autobuso. To produktas 52 morti e 700 vunditi. * [[6ma di agosto|6ma]] til [[14ma di agosto]] - En [[Helsinki]], [[Finlando]], eventas Mondala Championkonkurso pri [[Atletismo]]. * [[27ma di oktobro]] - En [[Francia]], komencas [[Incendii en Francia, 2005|incendii]] qui duros til la [[8ma di novembro]], kande la guvernerio impozas noktal interdikto por yuni evante min kam 16 yari. * 27ma di oktobro - [[Republiko Irlando]] adoptas nova e severa legi kontre [[pedofilio]]. * [[22ma di novembro]] - [[Angela Merkel]] divenas l'unesma kancelerino di [[Germania]]. === [[Azia]] === * [[9ma di januaro]] - Eventas l'unesma prezidantal elekti en [[Palestinana stato]] pos la morto di [[Yasser Arafat]]. [[Mahmud Abbas]] elektesas. * [[30ma di januaro]] - En [[Irak]] eventas l'unesma parlamental elekti pos atako dal Usani e lua federiti. * [[14ma di februaro]] - [[Rafik Hariri]], ex-chefministro di [[Libano]], mortigesas en [[Beirut]]. * [[28ma di februaro]] - Suocidanta teroristo explozas bombo en la policeyo di Al Hillah, [[Irak]], ed ocidas 127 personi. * [[26ma di marto]] - Che [[Republiko Chinia]], guvernerio kunvokas 1 milion habitanti por protestar en [[Taipei]] kontre lego di [[Popul-Republiko Chinia]] qua proskriptas demonstri pri nedependo. * [[28ma di marto]] - [[Ter-tremo]] en [[Indiana oceano]] proxim [[Sumatra]], kun forteso 8.7 che [[skalo di Richter]], produktas adminime 915 morti. * [[13ma di mayo]] - En [[Uzbekistan]], militisti mortigas 700 personi dum protesti kontre la judicio di 223 akuzita [[islamo|Islamana]] extremisti. * [[20ma di marto]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.6 che [[skalo di Richter]] frapas [[Fukuoka]], [[Japonia]], produktas 1 morto e 500 plusa homi vundita, e domajas plu kam 110 imobli che insulo Genkai. * [[26ma di aprilo]] - [[Siria]]na trupi abandonas [[Libano]] pos 29-yar okupo.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Syrian troops leave Lebanon|vidita ye=30ma di julio 2016|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/26/newsid_4918000/4918584.stm |editero=BBC}}</ref> * [[12ma di julio]] - En [[Singapur]], prezidanto [[Sellapan Ramanathan]] anuncas ke lu volas rielektesar. * [[23ma di julio]] - En [[Sharm el-Sheik]], [[Sinai]], [[Egiptia]], bombi explozas e 88 homi perisas. * [[3ma di agosto]] - [[Mahmoud Ahmadinejad]] divenas prezidanto di [[Iran]]. * [[11ma di septembro]] - [[Israel]]an armeo kompletigas ekiro de [[Gaza]]. * [[12ma di septembro]] - [[Disney-lando]] inauguresas en [[Hong Kong]]. * [[1ma di oktobro]] - Tri ataki per bombi en [[Bali]], [[Indonezia]] produktas 22 morti, inkluzite la 3 teroristi.<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/1/newsid_4965000/4965712.stm|titulo=2005: Bombs rip through Bali restaurants|vidita ye=16ma di septembro 2016|editero=BBC}}</ref> * [[8ma di oktobro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.6 che [[skalo di Richter]] kun [[epicentro]] 80 km nord-este de [[Islamabad]] frapas frontierala regioni di [[Pakistan]], [[India]] ed [[Afganistan]] e produktas plua kam {{formatnum:73000}} morti.<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/8/newsid_4968000/4968918.stm |vidita ye=29ma di julio 2016|titulo=Powerful quake hits South Asia|editero=BBC|idiomo={{en}}}}</ref> * [[21ma di oktobro]] - Un ek l'advokati di [[Saddam Hussein]] raptesas en [[Baghdad]], [[Irak]]. * [[29ma di oktobro]] - Tri atenti per bombi en [[Delhi]], [[India]], produktas 62 morti e vundas adminime 210 plusa homi.<ref name="news24.com">{{Extera ligilo|titulo=Delhi blasts death toll at 62 |url=https://web.archive.org/web/20051105143402/http://www.news24.com/News24/World/News/0%2C%2C2-10-1462_1826434%2C00.html|vidita ye=29ma di oktobro 2017}}</ref> * [[6ma di decembro]] - [[Aviono]] [[Lockheed C-130 Hercules]] de [[Iran]]an aer-armeo falas sur edifico en [[Tehran]]. Omna 84 personi en nave e plusa 44 homi en l'edifico mortas. === [[Afrika]] === * [[9ma di januaro]] - [[Sudan]] e [[Sud-Sudan]] signatas paco-pakto, e konflikto qua produktis 1.5 milion morti e duris dum 21 yari, finas. * [[5ma di februaro]] - Preske 38 yari di [[diktatoreso]] di [[Gnassingbé Eyadema]] en [[Togo]] finas. * [[8ma di aprilo]] - En [[Djibuti]] eventas prezidantal elekti en qua [[Ismail Omar Guelleh]] esas la sola kandidato. * [[30ma di aprilo]] - Terorist-atako kontre turisti en [[Kairo]], [[Egiptia]]: dum fugo de la polico, teroristo explozas su e vundas 7 personi. Du hori pose, du mulieri pafas kontre [[autobuso]] kun turisti.<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4501263.stm |titulo=Cairo tourists come under attack|editero=BBC|vidita ye=8ma di decembro 2015}}</ref> * [[3ma di agosto]] - En [[Mauritania]], [[stato-stroko]] revokas prezidanto [[Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya]]. === [[Nord-Amerika]] === * [[10ma di januaro]] - En [[Usa]], fango-glitado en La Conchita, [[Kalifornia]], produktas 10 morti. * [[20ma di januaro]] - [[George W. Bush]] komencas duesma tempo kom prezidanto di Usa. * [[26ma di januaro]] - Du [[treno|treni]] kolizionas en Glendale, [[Kalifornia]]: 11 personi mortas e 200 vundesas. * [[2ma di agosto]] - Acidento di [[aviono]] [[Airbus A340]] - [[Air France flugo 358]] - eventas en [[Toronto]], [[Kanada]]. Omna interna personi, 297 pasajanti e 12 virari, ekigas ma kelka kun lejera vunduri. * [[29ma di agosto]] - [[Uragano Katrina]] devastas multa regioni di [[Usa]] apud [[Gulfo di Mexikia]], e produktas 1.836 morti. === [[Central Amerika]] === * [[8ma di aprilo]] - Eventas plebicito en [[Kuracao]] pri nedependo, od uniono kun [[Nederlando]]. Autonomeso en la rejio Nederlandana aprobesis per 68% ek la voti.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.sudd.ch/event.php?lang=en&id=an012005 |titulo=Curaçao (Niederländische Antillen), 8. April 2005 : Status|editero=Direct Democracy|idiomo={{de}}|vidita ye=12ma di julio 2020}}</ref> == Naski == * [[2ma di januaro]] - [[Lola Radivojević]], Serbiana tenisistino * [[14ma di februaro]] - [[Ella Seidel]], Germana tenisistino * [[13ma di marto]] - [[Lucie Havlíčková]], Cheka tenisistino * [[4ma di aprilo]] - [[Carolina Kuhl]], Germana tenisistino * [[1ma di mayo]] - [[Linda Fruhvirtová]], Cheka tenisistino * [[23ma di junio]] - [[Beknaz Almazbekov]], Kirgiziana futbalistulo * [[25ma di julio]] - [[Pierce Gagnon]], Usan aktoro * [[12ma di agosto]] - [[Alyona Alexandrovna Glotova|Alyona Glotova]], Rusa gimnastikistino * [[30ma di agosto]] - [[Fabrizio Lora]], Peruana futbalisto * [[3ma di oktobro]] - [[Maria Romanovna Agafonova|Maria Agafonova]], Rusa gimnastikistino * [[5ma di oktobro]] - [[Lulu Wilson]], Usan aktorino * [[14ma di oktobro]] - [[Johan Manzambi]], Suisa futbalisto * [[25ma di oktobro]] - [[Liv Hovde]], Usana tenisistino * [[27ma di decembro]] - [[Kristina Ruslanovna Pimenova|Kristina Pimenova]], Rusa manekinino ed aktorino == Morti == [[Arkivo:Zhao_Ziyang_(1985).jpg|thumb|130px|[[Zhao Ziyang]]]] * [[17ma di januaro]] - [[Zhao Ziyang]], chefministro di [[Popul-Republiko Chinia]] de 1980 til 1987, e prezidanto di komunista partiso de 1987 til 1989 (n. 1919) * [[20ma di januaro]] - [[Per Borten]], chefministro di Norvegia (n. 1915) * [[28ma di januaro]] - [[Jim Capaldi]], Britaniana muzikisto e kompozisto (n. 1944) * [[2ma di februaro]] - [[Max Schmeling]], Germana boxisto (n. 1905) * [[3ma di februaro]] - [[Zurab Zhvania]], chefministro di Gruzia (n. 1963) * [[5ma di februaro]] - [[Gnassingbé Eyadéma]], prezidanto di Togo (n. 1935) * [[10ma di februaro]] - [[Arthur Miller]], Usana skriptisto (n. 1915) [[Arkivo:Rafic Hariri in 2001.jpg|thumb|130px|[[Rafik Hariri]]]] * [[14ma di februaro]] - [[Rafik Hariri]], chefministro di Libano (n. 1944) * [[20ma di februaro]] - [[Hunter S. Thompson]], Usana jurnalisto e skriptisto, developinto di tale dicita ''gonzo''-jurnalismo (n. 1937) * [[21ma di februaro]] - [[Guillermo Cabrera Infante]], Kubana skriptisto (n. 1929) * 21ma di februaro - [[Zdzisław Beksiński]], Polona piktisto (n. 1929) * [[25ma di februaro]] - [[Peter Benenson]], fondinto dil [[Internaciona Amnestio]] (n. 1921) * [[28ma di februaro]] - [[Édouard Stern]], Franca financisto (n. 1954) * [[6ma di marto]] - [[Hans Albrecht Bethe]], Germana-Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1906) * [[8ma di marto]] - [[Aslan Mashadov]], Chechena politikisto (n. 1951) * 8ma di marto - [[César Mansueto Lattes]], Braziliana fizikisto (n. 1924) * [[19ma di marto]] - [[John DeLorean]], Usan entraprezisto (n. 1925) * [[25ma di marto]] - [[Marjan Pogačnik]], Sloveniana piktisto (n. 1920) * [[26ma di marto]] - [[James Callaghan]], chefministro di Unionita Rejio (n. 1912) * [[2ma di aprilo]] - [[Papo Ioannes Paulus la 2ma]] (n. 1920) * [[5ma di aprilo]] - [[Saul Bellow]], Usana skriptisto, Nobel-laureato pri literaturo<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.today.com/popculture/author-saul-bellow-dies-wbna7397496|titulo=Author Saul Bellow dies|editero=Today.com|publikigita ye=5ma di aprilo 2005|vidita ye=13ma di januaro 2018}}</ref> (n. 1915) * [[6ma di aprilo]] - Princo [[Rainier la 3ma di Monako]] (n. 1923) [[Arkivo:Ezer_Weizman_1978-2.jpg|thumb|130px|[[Ezer Weizman]]]] * [[24ma di aprilo]] - [[Ezer Weizman]], prezidanto di Israel (n. 1924) * [[26ma di aprilo]] - [[Augusto Roa Bastos]], Paraguayana skriptisto (n. 1917) * [[2ma di mayo]] - [[Wee Kim Wee]], prezidanto di Singapur (n. 1915)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Wee Kim Wee{{!}}Infopedia|vidita ye=6ma di junio 2021|url=https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_255_2005-01-12.html|idiomo={{en}}}}</ref> * [[6ma di junio]] - [[Anne Bancroft]], Usan aktorino (n. 1931) * [[11ma di junio]] - [[Vasco Gonçalves]], chefministro di Portugal (n. 1922) * [[20ma di junio]] - [[Jack Kilby]], Usan injenioro, Nobel-laureato pri fiziko (n. 1923) * 20ma di junio - [[Larry Collins]], Usana skriptisto (n. 1929) * 20ma di junio - [[Charles David Keeling]], Usana ciencisto (n. 1928) * [[1ma di julio]] - [[Luther Vandross]], Usana kantisto di R&B (n. 1951) * [[6ma di julio]] - [[Claude Simon]], Franca skriptisto, Nobel-laureato (n. 1913) [[Arkivo:Edward_Heath_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Edward Heath]]]] * [[17ma di julio]] - [[Edward Heath]], chefministro di Unionita Rejio (n. 1916) * [[18ma di julio]] - [[William Westmoreland]], Usana generalo (n. 1914) * [[19ma di julio]] - [[Alain Bombard]], Franca biologiisto (n. 1924) * [[31ma di julio]] - [[Wim Duisenberg]], Nederlandana politikisto, prezidanto di Europana Centrala Banko (n. 1935) * [[1ma di agosto]] - Rejulo [[Fahd di Saudi-Arabia]] (n. 1923) * [[13ma di agosto]] - [[David Lange]], chefministro di Nova-Zelando (n. 1942) * [[16ma di agosto]] - [[Roger Schutz]], Suisa monako (n. 1915) * [[28ma di agosto]] - [[Jacques Dufilho]], Franc aktoro (n. 1914) * [[3ma di septembro]] - [[William Rehnquist]], Usan advokato (n. 1924) * [[6ma di septembro]] - [[Eugenia Charles]], chefministrino di Dominika (n. 1919) [[Arkivo:Sergio Endrigo 65.jpg|thumb|130px|[[Sergio Endrigo]]]] * [[7ma di septembro]] - [[Sergio Endrigo]], Italiana kantisto (n. 1933) * [[11ma di septembro]] - [[Abdallah Ibrahim]], chefministro di Maroko (n. 1918) * [[13ma di septembro]] - [[Julio César Turbay Ayala]], prezidanto di Kolumbia (n. 1916) * [[20ma di septembro]] - [[Simon Wiesenthal]], persekutero di nacional-socialisti (n. 1908) * [[25ma di septembro]] - [[Don Adams]], Usan aktoro e komediisto (n. 1923) * [[27ma di septembro]] - [[Ronald Golias]], Braziliana komediisto (n. 1929) [[Arkivo:Obote_cropped.png|thumb|130px|[[Milton Obote]]]] * [[10ma di oktobro]] - [[Milton Obote]], prezidanto di Uganda (n. 1925) * [[11ma di oktobro]] - [[Edward Szczepanik]], Polona politikisto, chefministro en exilo (n. 1915) * [[17ma di oktobro]] - [[Elena Cazzulani]], Italiana skriptisto (n. 1920) * [[24ma di oktobro]] - [[José Azcona del Hoyo]], prezidanto di Honduras (n. 1926) * 24ma di oktobro - [[Rosa Parks]], Usana sutisto, '' Matro dil Movado pri Civila Yuri'' (n. 1913) * [[28ma di oktobro]] - [[Richard Errett Smalley]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1943) * [[9ma di novembro]] - [[Kocheril Raman Narayanan]], prezidanto di India (n. 1921) * [[16ma di novembro]] - [[Henry Taube]], Kanadana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1915)<ref>{{extera ligilo|titulo=Henry Taube - Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1983/taube/facts/|editero=Nobelprize.org|idiomo={{en}}}}</ref> * [[24ma di novembro]] - [[Pat Morita]], Usan aktoro (n. 1932) * [[4ma di decembro]] - [[Gloria Lasso]], Hispana kantistino (n. 1922) * 4ma di decembro - [[Débora Arango]], Kolumbiana piktistino (n. 1907) * [[6ma di decembro]] - [[Devan Nair]], prezidanto di Singapur (n. 1923)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Devan Nair - Profile, Biography and Life History |url=https://www.veethi.com/india-people/devan_nair-profile-13861-19.htm|editero=Veethi|vidita ye=6ma di junio 2021}}</ref> * [[10ma di decembro]] - [[John Bennett Fenn]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1917) * [[17ma di decembro]] - [[Marc Favreau]], Kanadana skriptisto (n. 1929) == Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Roy J. Glauber]], [[John L. Hall]], [[Theodor W. Hänsch]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Robert Grubbs]], [[Richard Royce Schrock]], [[Yves Chauvin]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Robin Warren]], [[Barry Marshall]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Harold Pinter]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Mohamed ElBaradei]], [[IAEA]]<ref>{{Extera ligilo|titulo=The Nobel Peace Prize 2005 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |vidita ye=20ma di oktobro 2008|editero=Nobel Foundation|idiomo={{en}}}}</ref> * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Robert J. Aumann]], [[Thomas Schelling]] == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 2000a]] [[Kategorio:2005| ]] 8pyafbjo5yo09dk3i8ruuri8n0k2v9w 0 2159 1124581 1099974 2026-06-25T02:13:35Z Joao Xavier 110 +texto 1124581 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1992''' (MCMXCII per Romala algarismi) esis [[bisextila yaro]] komencinta ye [[merkurdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 992ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 92ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 3ma yaro di la [[yari 1990a]]. == Eventi == === [[Kosmo]] === * L'unesma [[exoplaneto]] deskovresas. * [[25ma di marto]] - Kosmonauto [[Sergei Krikalev]] tervenas pos 10-monata flugo per kosmala staciono [[Mir]]. Il departis de [[Sovietia]] e retrovenis a [[Rusia]]. * [[16ma di mayo]] - [[Spaco-paromo]] ''Endeavour'' flugas unesmafoye. === [[Mondo]] === * [[31ma di januaro]] - [[Rusia]] remplasas [[Sovietia]] kom permananta membro dil [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]]. * [[2ma di marto]] - [[Armenia]], [[Azerbaijan]], [[Kazakstan]], [[Kirgizistan]], [[Moldova]], [[San Marino]], [[Tajikistan]], [[Turkmenistan]] ed [[Uzbekistan]] membreskas l'[[Unionita Nacioni]]. === [[Europa]] === * [[januaro]] - [[Li Peng]], chefministro di [[Popul-Republiko Chinia]], vizitas [[Italia]]. * [[13ma di januaro]] - [[Mário Soares]] rielektesas prezidanto di [[Portugal]]. * [[15ma di januaro]] - [[Slovenia]] e [[Kroatia]] divenas oficale nedependanta de [[Yugoslavia]]. * [[26ma di januaro]] - Balistika fuzei de [[Rusia]] ne pluse apuntas ad [[Usa]]. * [[7ma di februaro]] - [[Kontrato di Maastricht]] subskribesas en [[Nederlando]]. Ol altrigos l'[[Europana Ekonomiala Komunitato]] a l'[[Europana Uniono]]. * [[1ma di marto]] - En [[Bosnia e Herzegovina]], [[islamo|mohamedani]] e Kroati votas por nedependo. [[Interna milito]] komencas. * [[12ma di aprilo]] - Apertesas [[Disney-lando]] en [[Paris]], [[Francia]]. * [[27ma di aprilo]] - [[Montenegro]] e [[Serbia]] fondas la stumpala [[Yugoslavia]]. * [[30ma di mayo]] - [[Bosnia e Herzegovina]] divenas membro di [[Unionita Nacioni]]. * [[2ma di junio]] - En plebicito, 50,7% de [[Dania|Dani]] refuzas [[kontrato di Maastrich]]. * [[20ma di julio]] - En [[Chekoslovakia]] prezidanto [[Václav Havel]] renuncas. * [[23ma di julio]] - [[Abkhazia]] deklaras su nedependanta de [[Gruzia]]. * [[31ma di julio]] - [[Gruzia]] membreskas [[Unionita Nacioni]]. * [[16ma di septembro]] - Dum tale nomizita "nigra merkurdio", valuto-sistemo [[Europa]]la krakas. * [[6ma di oktobro]] - [[Lennart Meri]] divenas prezidanto di [[Estonia]]. * [[25ma di oktobro]] - [[Lituania]] aprobas lua nuna [[konstituco]]. * [[11ma di novembro]] - [[Anglikan eklezio]] permisas femina pastori. * [[20ma di novembro]] - Proxim [[London]], parto de la [[kastelo di Windsor]] kun artala trezori perisas en fairo. * [[23ma di novembro]] - En Mölln, [[Germania]], tri [[Turkia|Turka]] mulieri, di qui un infanta, perisas dum incendio, qua komencis pos atento kontre lojeyo por inmigranti.<ref>{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/deutschewelle/2016/11/23/1992-atentado-incendiario-em-molln.htm|titulo=1992: Atentado incendiário em Mölln|autoro=DW |editero=UOL |vidita ye=23ma di novembro 2016|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[25ma di novembro]] - [[Chekoslovakia]] decidas dividar su a [[Chekia]] e [[Slovakia]] ye la 1ma di januaro 1993. * 25ma di novembro - [[Norvegia]]na guvernerio propozas membreskar [[Europana Uniono]], ma ca ideo repulsesos per plebicito en 1994. * 25ma di novembro - [[Algirdas Brazauskas]] divenas prezidanto di [[Lituania]]. === [[Azia]] === * [[6ma di januaro]] - Akuzata pri [[korupto]] e violaco di [[homala yuri]], [[Gruzia]]na prezidanto [[Zviad Gamsakhurdia]] revokesas de la povo. * [[13ma di januaro]] - [[Japonia]] demandas pardono de [[Korea]] pro kruelega agi dum la [[duesma mondomilito]]. * [[13ma di marto]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.8 che [[skalo di Richter]] frapas [[Turkia]] e produktas 500 morti. * [[22ma di marto]] - Elekti en [[Tailando]]. * [[15ma di aprilo]] - Nova [[konstituco]] en [[Vietnam]] permisas [[libera merkato]]. * [[23ma di julio]] - [[Abkhazia]] deklaras lua nedependo de [[Gruzia]]. === [[Afrika]] === * [[22ma di januaro]] - Revoltanti okupas en [[Kinshasa]], [[Zaire]], radio-brodkasteyo e demandas la revoko di la rejimo. * [[22ma di februaro]] - [[Papo Ioannes Paulus la 2ma]] vizitas insulo [[Gorée]], en [[Senegal]], e deklaras ke [[sklaveso]] esis "ne-agnoskata holokausto". * [[9ma di marto]] - [[Burundi]] adoptas nova [[konstituco]]. * [[17ma di marto]] - En [[Sudafrika]] plebicito aprobas, per 68.7% yes-voti, la fino dil [[apartheid]]. Nur blanki votis en la plebicito.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Apartheid: há 20 anos, plebiscito dava início à reforma da Constituição na África do Sul|url=http://www.redebrasilatual.com.br/mundo/2012/03/apartheid-ha-20-anos-plebiscito-dava-inicio-a-uma-nova-constituicao-na-africa-do-sul|vidita ye=24ma di julio 2016 |idiomo={{pt}}|editero=Rede Brasil Atual}}</ref> * [[3ma di decembro]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] decidas sendar paco-trupi a [[Somalia]], duktata da [[Usa]]ni. === [[Nord-Amerika]] === * [[6ma di januaro]] - [[Usa]] suspensas tempale l'implanti di mamala protezi pro inquesti pri lua sekureso kontre riski di rupto, o liko di [[silikono]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/6/newsid_2477000/2477901.stm |titulo=1992: US halts breast implants|vidita ye=24ma di julio 2016|editero=BBC}}</ref> * [[29ma di aprilo]] - Policisti en [[Los Angeles]], qui seviciis negra Rodney King, judiciesas nekulpante. Severega revolti naskas en multa loki en [[Usa]]. * [[10ma di julio]] - En [[Miami, Florida]], ex-prezidanto di [[Panama]] [[Manuel Noriega]] judiciesas e kondamnesas a 40-yara enkarcerigo pro narkotiko-komerco ed extorso. * [[3ma di novembro]] - [[Bill Clinton]] vinkas [[George Bush]] en elekto por prezidanteso. ===[[Central Amerika]]=== * [[16ma di januaro]] - Pacala pakto inter la rejimo di [[Salvador]] e la gerileri* subskribesas en [[México]]. ===[[Sud-Amerika]]=== * [[17ma di marto]] - En [[Buenos Aires]], explozo di bombo en automobilo avan ambasadeyo di [[Israel]] produktas 29 morti e 242 vunditi. * [[3ma di junio|3ma]] til la [[14ma di junio]] - Konfero pri Ambiento e Developado dil Unionita Nacioni eventas en [[Rio de Janeiro (urbo)|Rio de Janeiro]], [[Brazilia]]. * [[20ma di junio]] - [[Paraguay]] promulgas lua nuna [[konstituco]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Paraguay/para1992.html |titulo=Paraguay: Constitución de 1992|idiomo={{es}}}}</ref> * [[29ma di septembro]] - Chambro di deputati di [[Brazilia]] aprobas akuzo kontre prezidanto [[Fernando Collor de Mello]]. * [[2ma di oktobro]] - [[Fernando Collor de Mello]] renuncas la prezidanteso di Brazilia. * [[29ma di decembro]] - Prezidanto di [[Brazilia]] [[Fernando Collor de Mello]] revokesas de la povo pro akuzi pri fraudo kontre Braziliana fisko, e perdas sua politikala yuri dum 8 yari. ===[[Sporto]]=== * [[25ma di julio]] til la [[9ma di agosto]] - Eventas la [[Olimpiala Ludi en Barcelona, 1992|Somerala Olimpiala Ludi]] en [[Barcelona]], [[Hispania]]. * [[3ma di septembro|3ma]] til la [[14ma di septembro]] - Eventas [[Paralimpiala Ludi]] en [[Barcelona]], [[Hispania]]. * [[15ma di septembro|15ma]] til la [[22ma di septembro - Eventas [[Paralimpiala Ludi]] en [[Madrid]], Hispania. == Naski == * [[14ma di januaro]] - [[Alexandr Gennadyevich Jurbin|Alexandr Jurbin]], Rusa tenisistulo * [[25ma di januaro]] - [[Galbadrahin Otgonceceg]], Mongoliana e Kazakstanana judoistino [[Arkivo:20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil Neymar 850 1705.jpg|thumb|130px|[[Neymar]]]] * [[5ma di februaro]] - [[Neymar]], Braziliana futbalisto * [[11ma di februaro]] - [[Taylor Lautner]], Usan aktoro * [[15ma di februaro]] – [[Kuba Jurzyk]], Polona kantisto * [[23ma di februaro]] - [[David Sagitovich Belyavski|David Belyavski]], Rusa gimnastikistulo * [[3ma di marto]] - [[Mönhbatin Myagmarjargal]], Mongoliana boxistino * [[21ma di marto]] - [[Karolína Hrdličková]], Cheka tenisistino * [[23ma di marto]] - [[Kyrie Irving]], Usana basketbalisto * [[30ma di marto]] - [[Anastasia Mihailovna Bodnaruk|Anastasia Bodnaruk]], Rusa shakoludistino * [[12ma di aprilo]] - [[Chad le Clos]], Sudafrikana natisto * [[14ma di aprilo]] - [[Arek Kłusowski]], Polona kantistulo * 14ma di aprilo - [[Tory Nyhaug]], Kanadana biciklisto * [[16ma di aprilo]] - [[Nikita Yuryevich Glazkov|Nikita Glazkov]], Rusa skermistulo [[Arkivo:Rafaela_Silva.jpg|thumb|130px|<small>[[Rafaela Lopes Sila]]</small>]] * [[24ma di aprilo]] - [[Rafaela Lopes Silva]], Braziliana judoistino * [[4ma di mayo]] - [[Tomáš Filippi]], Cheka hokeisto * [[10ma di mayo]] - [[Charice]], Filipinana kantistino * [[11ma di mayo]] - [[Thibaut Courtois]], Belga futbalisto * [[30ma di mayo]] - [[Daniel Filip]], Cheka hokeisto * [[5ma di junio]] - [[David Dvořák]], Cheka MMA-kombatanto * [[9ma di junio]] - [[Yannick Agnel]], Franca natisto * [[14ma di junio]] - [[Daryl Sabara]], Usan aktoro * [[15ma di junio]] - [[Mohamed Salah]], Egiptiana futbalisto * [[21ma di junio]] - [[Nikita Alexeyevich Ignatyev|Nikita Ignatyev]], Rusa gimnastikistulo * [[23ma di junio]] - [[Nyambayarin Tögscogt]], Mongoliana boxisto [[Arkivo:AUT_vs._SUI_2015-11-17_(103).jpg|thumb|130px|[[David Alaba]]]] * [[24ma di junio]] - [[David Alaba]], Austriana futbalisto * 24ma di junio - [[Isaac Kiese Thelin]], Sueda futbalisto * [[28ma di junio]] - [[Elaine Thompson-Herah]], Jamaikan atletino * [[29ma di junio]] - [[Pardis Ahmadieh]], Iranan aktorino * [[3ma di julio]] - [[Sarah-Rebecca Sekulic]], Germana tenisistino * [[5ma di julio]] - [[Chiara Scholl]], Usana tenisistino * [[8ma di julio]] - [[Nikita Andreyevich Gusev|Nikita Gusev]], Rusa hokeisto * 8ma di julio - [[Son Heung-min]], Sud-Koreana futbalisto * [[15ma di julio]] - [[Wayde van Niekerk]], Sudafrikana atleto [[Arkivo:Selena Gomez 2.jpg|thumb|130px|[[Selena Gomez]]]] * [[22ma di julio]] - [[Selena Gomez]], Usana kantistino * [[2ma di agosto]] - [[Charli XCX]], Usana kantisto * [[3ma di agosto]] - [[Denis Mihailovich Ablyazin|Denis Ablyazin]], Rusa gimnastikistulo * [[4ma di agosto]] - [[Timur Marselevich Safin|Timur Safin]], Rusa skermistulo * [[5ma di agosto]] - [[Harhüügiyn Enh-Amar]], Mongoliana boxisto * [[13ma di agosto]] - [[Erdenebatin Behbayar]], Mongoliana luktisto [[Arkivo:Demi Lovato Future Now Tour 2 (cropped).jpg|thumb|130px|[[Demi Lovato]]]] * [[20ma di agosto]] - [[Demi Lovato]], Usana kantistino ed aktorino * [[1ma di septembro]] - [[Kirani James]], Grenadan atleto pri 400-metra kurado * [[7ma di septembro]] - [[Martin Hinteregger]], Austriana futbalisto * [[30ma di septembro]] - [[Viktor Mihailovich Baluda|Viktor Baluda]], Rusiana tenisistulo * [[12ma di oktobro]] - [[Valeri Kichin]], Kirgiziana futbalistulo * [[13ma di oktobro]] - [[Shelby Rogers]], Usana tenisistino * [[14ma di oktobro]] - [[Jiří Procházka (MMA-kombatanto)|Jiří Procházka]], Cheka MMA-luktisto * [[15ma di oktobro]] - [[Ncuti Gatwa]], Ruandana-Skotiana aktoro * [[16ma di oktobro]] - [[Viktorija Golubic]], Suisa tenisistino * [[19ma di oktobro]] - [[Kateřina Mrázová (hokeisto)|Kateřina Mrázová]], Cheka hokeistino * [[20ma di oktobro]] - [[Xenia Andreyevna Semyonova|Xenia Semyonova]], Rusa gimnastikistino [[Arkivo:DingLiren24.jpg|thumb|130px|[[Dīng Lìrén]]]] * [[24ma di oktobro]] - [[Dīng Lìrén]], shakoludo-championo di 2023 * [[27ma di oktobro]] - [[Alexei Dmitriyevich Vatutin|Alexei Vatutin]], Rusa tenisistulo * [[11ma di novembro]] - [[Yahor Aliaksieyevich Hierasimaw|Yahor Hierasimaw]], Bielorusa tenisistulo * [[16ma di novembro]] - [[Kalisbek Akimaliyev]], Kirgiziana futbalistulo * [[23ma di novembro]] - [[Miley Cyrus]], Usana kantistino * [[24ma di decembro]] - [[Jakub Flek]], Cheka hokeisto == Morti == * [[3ma di januaro]] - [[Judith Anderson]], Australian aktorino (n. 1897) * [[16ma di februaro]] - [[Janio Quadros]], prezidanto di Brazilia (n. 1917) * [[20ma di februaro]] - [[Alfred Joseph Casson]], Kanadana piktisto (n. 1898) [[Arkivo:Menachem_Begin_2.jpg|thumb|130px|[[Menachem Begin]]]] * [[9ma di marto]] - [[Menachem Begin]], chefministro di Israel, Nobel-laureato pri paco (n. 1913) * [[16ma di marto]] - [[Maria Helena Vieira da Silva]], Portugalana piktistino (n. 1908) * [[21ma di marto]] - [[Jerzy Stajuda]], Polona piktisto ed arto-kritikisto (n. 1936) * [[23ma di marto]] - [[Friedrich Hayek]], Britanian ekonomikisto, filozofo, Nobel-laureato en 1974 (n. 1899) * [[3ma di aprilo]] - [[Aaron Bohrod]], Usana piktisto (n. 1907) * [[4ma di aprilo]] - [[Samuel Reshevsky]], Usana shakoludisto (n. 1911) * [[6ma di aprilo]] - [[Isaac Asimov]], Rusa-Usana skriptisto (n. 1920) * [[8ma di aprilo]] - [[Daniel Bovet]], Suisa farmakologiisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Meedicino (n. 1907) * [[10ma di aprilo]] - [[Peter Dennis Mitchell]], Britaniana kemiistulo, Nobel-laureato (n. 1920) * [[11ma di aprilo]] - [[Alejandro Obregón]], Kolumbiana piktisto (n. 1920) * [[21ma di aprilo]] - [[Väinö Linna]], Finlandana skriptisto (n. 1920) * [[23ma di aprilo]] - [[Satyajit Ray]], Indiana filmifisto (n. 1921) * 23ma di aprilo - [[Tanka Prasad Acharya]], chefministro di Nepal (n. 1912) * [[28ma di aprilo]] - [[Francis Bacon (piktisto)|Francis Bacon]], Britaniana piktisto (n. 1909) [[Arkivo:Marlene_Dietrich_in_No_Highway_(1951)_(Cropped).png|thumb|130px|[[Marlene Dietrich]]]] * [[6ma di mayo]] - [[Marlene Dietrich]], German-Usan aktorino, kantistino (n. 1901) * [[23ma di mayo]] - [[Atahualpa Yupanqui]], Arjentiniana kompozisto, kantisto, muzikisto e skriptisto (n. 1908) * 23ma di mayo - [[Giovanni Falcone]], Italiana judiciisto (n. 1939) * [[27ma di mayo]] - [[Delilah Pierce]], Usana piktisto (n. 1904) * [[30ma di mayo]] - [[Karl Carstens]], prezidanto di Germania (n. 1914) * [[13ma di junio]] - [[Pumpuang Duangjan]], Tailandana kantistino (n. 1961) * [[15ma di junio]] - [[Brett Whiteley]], Australian artisto (n. 1939) * [[21ma di junio]] - [[Li Xiannian]], prezidanto di Popul-Republiko Chinia (n. 1909) * [[27ma di junio]] - [[Mihails Tāls|Mihail Tal]], Sovietiana shakoludo-championo (n. 1936) * [[29ma di junio]] - [[Muhammad Boudiaf]], prezidanto di Aljeria (n. 1919) * [[4ma di julio]] - [[Ástor Piazzolla]], Arjentiniana muzikisto (n. 1921) * [[6ma di julio]] - [[Marsha P. Johnson]], Afrikan-usana transexual aktivisto e sexuala laboristo (n. 1945) * [[15ma di julio]] - [[Hammer DeRoburt]], prezidanto di Nauru (n. 1922) * [[22ma di julio]] - [[David Wojnarowicz]], Usana piktisto (n. 1954) * [[23ma di julio]] - [[Suleiman Frangieh]], prezidanto di Libano (n. 1910) * [[5ma di agosto]] - [[Robert Muldoon]], chefministro di Nova-Zelando (n. 1921) [[Arkivo:John_Cage_and_Michael_Bach_in_Assissi_1992.jpg|thumb|130px|[[John Cage]] (sinistre)]] * [[12ma di agosto]] - [[John Cage]], Usana kompozisto (n. 1912) * [[2ma di septembro]] - [[Barbara McClintock]], Usana genetikisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino en 1983 (n. 1902) * [[12ma di septembro]] - [[Anthony Perkins]], Usan aktoro (n. 1932) * [[29ma di septembro]] - [[Paul Jabara]], Usan aktoro, kantisto e kompozisto (n. 1948) * [[8ma di oktobro]] - [[Willy Brandt]], Germana politikisto (n. 1913) * [[11ma di oktobro]] - [[Theo Wolvecamp]], Nederlandana piktisto (n. 1925) * [[25ma di oktobro]] - [[Adelino da Palma Carlos]], chefministro di Portugal (n. 1905) * [[5ma di novembro]] - [[Jan Oort]], Nederlandan astronomo (n. 1900) * [[7ma di novembro]] - [[Alexander Dubček]], Chekoslovakiana politikisto (n. 1921) * [[15ma di decembro]] - [[Sven Delblanc]], Sueda skriptisto (n. 1931) * [[21ma di novembro]] - [[Kaysone Phomvihane]], prezidanto di Laos (n. 1920) * [[23ma di novembro]] - [[Mohamed Benhima]], chefministro di Maroko (n. 1909) * [[25ma di novembro]] - [[Joseph Arthur Ankrah]], prezidanto di Ghana (n. 1915) * [[28ma di novembro]] - [[Sidney Nolan]], Australiana piktisto (n. 1917) * [[30ma di novembro]] - [[Peter Blume]], Usana piktisto e skultisto (n. 1906) * [[3ma di decembro]] - [[Nureddin al-Atassi]], prezidanto di Siria (n. 1929) == Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Georges Charpak]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Rudolph A. Marcus]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Edmond Henri Fischer]] e [[Edwin Gerhard Krebs|Edwin G. Krebs]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Derek Walcott]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Rigoberta Menchú]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Gary Becker]] == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1990a]] mpvtj1nkh01dbt6s28zg2wfirpwgetp 0 2211 1124572 1124462 2026-06-25T01:09:56Z Joao Xavier 110 +nasko 1124572 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1997''' (MCMXCVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[merkurdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 997ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 97ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 8ma yaro di la [[yari 1990a]]. == Eventi == === [[Kosmo]] === * [[13ma di februaro]] - [[Astronauto|Astronauti]] repareskas [[kosmala teleskopo Hubble|kosmala teleskopo „Hubble“]] venante ek [[Spaco-paromo Discovery]]. * [[21ma di aprilo]] - Eventas unesma sepulto en kosmo, kande ''Pegasus'' portas ad orbito kremacuro de 24 homi, inter altri de [[Gene Roddenberry]]. * [[4ma di julio]] - ''[[Mars Pathfinder]]'' di Nasa venas a [[marso]]. === [[Mondo]] === * [[22ma di februaro]] - On anuncas en Roslin, [[Skotia]], pri unesma klonita [[mutono]], ''Dolly'', qua naskis en junio di [[1996|antea yaro]]. * [[12ma di marto]] - [[Parlamento di Europana Uniono]] aceptas deklaro per qua on probas impedor la klonado di homo en la tota [[mondo]]. * [[11ma di mayo]] - ''Deep Blue'' de [[IBM]] vinkas [[Garri Kasparov]] en [[shakoludo]]. * [[4ma di decembro]] - En [[Kanada]], [[Ottawa]], 122 stati subskribas kontrato pri abnego di produkto ed uzo di landala minili. Kontree, [[Usa]], [[Popul-Republiko Chinia]] e [[Rusia]] ne subskribas. === [[Europa]] === * [[4ma di februaro]] - En [[Serbia]], prezidanto [[Slobodan Milosevic]] fine agnoskas vinko di opozantaro dum novembral elekti. * [[5ma di februaro]] - La tri maxim granda banki Suisiana kreas 71-milion-dolari provizuro por viktimi di [[holokausto]] dum la [[Duesma mondomilito]]. * [[22ma di februaro]] - Nasko di mutono Dolly, l'unesma animalo kreita de celulo de adulta mutono (t.e. el esis [[klono]]), anuncesas. Dolly, qua naskis ye la 5ma di julio 1996, havis tri matri: un furnisis la ovo, un furnisis la DNA, e plusa mutono portis la embriono til parturo. La laboro facesis da la universitato di [[Edinburgh]] e la vicina Roslin-instituto, ube Dolly pasis sua vivo, produktante sis mutonyuni, til morto en 2003. Pose, kloni de altra mamiferi, inkluzante kavali e bovi, produktesas. * [[6ma di marto]] - Verko da [[Pablo Picasso]], ''Tête de Femme'' furtesas en [[London]]. Ol trovesas pos un semano. * [[18ma di marto]] - La dopa parto di [[aviono]] [[Antonov An-24]], de kompanio ''Stavropolskaya Aktsionernaya Avia'', ruptas dum flugado de [[Stavropol]] a Trabizon, [[Turkia]]. To efektigas la falo dil aviono, produktanta la morto di la 50 personi en nave. Pose deskovresis ke kauzo di la ruptado esis [[korodo]], qua ne deskovresis pro nesuficanta manteno.<ref>{{Extera ligilo |surnomo=Ranter |nomo=Harro |titulo=ASN Aircraft accident Antonov An-24RV RA-46516 Cherkessk |url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19970318-0 |vidita ye=2022-06-04 |idiomo={{en}}|editero=aviation-safety.net}}</ref> * [[2ma di mayo]] - En [[Unionita Rejio]], [[Tony Blair]] divenas chefministro. * [[1ma di agosto]] til [[4ma di agosto]] - Eventas [[Ido-konfero 1997|Ido-konfero]] en [[Bakkum]], [[Nederlando]]. * [[31ma di agosto]] - [[Diana Spencer|Diana]], princino de [[Wals]], mortas en serioza automobil-acidento en [[Paris]]<ref name=Diana/>. * [[11ma di septembro]] - On votas en [[Skotia]] pro elektar propra [[parlamento]], pos 290-yar uniono kun [[Anglia]]. * [[30ma di oktobro]] - Che [[Republiko Irlando]], [[Mary McAleese]] vinkas prezidantal elekti. * [[6ma di decembro]] - [[Aviono]] por transporto di vari [[Antonov An-124]] kolizionas kontre edifico en [[Rusia]] e 67 personi mortas. === [[Azia]] === * [[19ma di januaro]] - [[Yaser Arafat]] retrovenas a [[Hebron]], [[Westa Rivo]], pos 30 yari. On jubileas la livo di lasta okupita urbo. * [[31ma di januaro]] - Protesti en [[Ankara]], [[Turkia]] kontre la violado di [[homala yuri]] da [[Israel]]. * [[24ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] en [[Iran]] e [[Turkmenistan]] produktas 100 morti. * [[27ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] en [[Pakistan]] produktas 60 morti. * [[28ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] frapas [[Armenia]] ed [[Azerbaijan]] e produktas 1.100 morti. Norde de [[Iran]], plusa 3.000 personi mortas. * [[11ma di marto]] - Eventas explozo che [[Japonia]]na ri-laboreyo di nukleara eskombro, e 35 laboristi afektesas per desforta iradio. * [[10ma di mayo]] - [[Ter-tremo]] en sudest [[Iran]] produktas 2.400 morti. * [[10ma di junio]] - En [[Kambodja]] chefo di le [[Reda-Khmer]], [[Pol Pot]] mortigas Son Sen e lua 11 familiani pro ke il sugestis ligar paco kun la rejimo. Pol Pot fugas ad nordo, e le Reda-Khmer en-arestas ilu heme. * [[1ma di julio]] - [[Unionita Rejio]] retrodonas [[Hong Kong]] a [[Popul-Republiko Chinia]]. * [[julio]] - Ekonomiala krizo komencas en [[Tailando]]. * [[16ma di novembro]] - [[Popul-Republiko Chinia]] liberigas demokratio-aktivisto [[Wei Jingsheng]] pos 18-yara enkarcero pro sanesala kauzo. * [[29ma di decembro]] - En [[Hong Kong]] on komencas abatar hani por baror l'expanso di perisigebla influenzo. === [[Afrika]] === * [[18ma di januaro]] - En [[Ruanda]], gerileri* [[Hutu-populo|hutu]] ocidas tri Hispani e tri soldati. * [[2ma di mayo]] - En [[Egiptia]], sablo-tempesto produktas 12 morti ed efektigas granda destruktadi. La venti atingas 60 mili po horo.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.history.com/this-day-in-history/sandstorm-in-egypt-kills-12-topples-buildings| titulo=1997: Sandstorm in Egypt kills 12, topples buildings|editero=History.com|idiomo={{en}}|vidita ye= 2ma di mayo 2015}}</ref> * [[25ma di mayo]] - Mayoro [[Johnny Paul Koromah]] kaptas povo en [[Sierra Leone]] de prezidanto [[Ahmad Tejan Kabbah]]. * [[17ma di novembro]] - En [[Egiptia]], [[Luxor]], Mohamedana militeri mortigas 62 turisti. * [[30ma di decembro]] - En [[Aljeria]], gerileri* mortigas 400 homi en quar vilaji. === [[Nord-Amerika]] === * [[20ma di januaro]] - [[Bill Clinton]] komencas duesma tempo kom [[Listo di prezidanti di Usa|prezidanto di Usa]]. * [[4ma di marto]] - Prezidanto [[Bill Clinton]] inhibas uzor statala pekunio en expertizo di klonado di homo. * [[26ma di marto]] - En [[San Diego]], [[Kalifornia]], 39 su-ocidinta membri di la sekto "Pordo di Cielo" (''Heaven's Gate'') trovesas. Omna havis ''Nike''-shui, ed omna homuli esis kastrita. La momento di la suocido selektesis pro ke [[Hale-Bopp-aerolito]] aparis. * [[2ma di junio]] - [[Timothy McVeigh]] verdiktesas a mortopuniso pro explozo en [[Oklahoma-urbo]] en [[1995]]. * [[1ma di agosto]] - Aeroplanifisti [[Boeing]] e [[McDonnell Douglas]] unionas. * [[6ma di agosto]] - [[Microsoft]] kompras acioni di [[Apple Computer]], lua rivalo, po 150 milion dolari. * [[12ma di novembro]] - Sheiko [[Ramzi Yousef]] esas punisita pro bombal atako a ''World Trade Center'' en [[1993]]. * [[19ma di novembro]] - En [[Iowa]], Carlisle, Bobbi MacCaughey parturas sep infanti, omna vivanta. === [[Sud-Amerika]] === * [[22ma di aprilo]] - En [[Peru]], [[Lima]], komencas kidnapo en ambasado di [[Japonia]]. La kidnapo duros dum 126 dii. Fine 71 kaptiti liberigesos, du soldati e 14 revoltisti mortos. * [[10ma di oktobro]] - Aviono [[McDonnell Douglas DC-9]] de ''Austral Líneas Aéreas'' kolizionas proxim Nuevo Berlín, [[Uruguay]] e produktas 74 morti. ===[[Sporto]]=== * [[11ma di oktobro]] - [[Pride Fighting Championships]], organizuro di mixita milital arti, fondesas. * [[26ma di oktobro]] - En [[Jerez de la Frontera]], [[Hispania]], [[Jacques Villeneuve]] divenas mondala championo di [[Formulo 1]]. == Naski == * [[8ma di januaro]] - [[Lauren Proctor]], Usana tenisistino * [[24ma di januaro]] - [[Silvia Ambrosio]], Germana tenisistino * [[26ma di januaro]] - [[Svetlana Vladimirovna Sheveleva|Svetlana Sheveleva]], Rusa skermistino * [[3ma di februaro]] - [[Anastasia Valeryevna Galashina|Anastasia Galashina]], Rusa sporta pafistino * [[5ma di februaro]] - [[Estelle Cascarino]], Franca futbalistino * [[16ma di februaro]] - [[Natalya Konstantinovna Vihlyanceva|Natalya Vihlyanceva]], Rusa tenisistino * [[25ma di februaro]] - [[Kristina Andreyevna Astahova|Kristina Astahova]], Rusa artala sketistino * 25ma di februaro - [[Isabelle Fuhrman]], Usan aktorino * [[7ma di marto]] - [[Tayisiya Morderger]], Germana tenisistino * 7ma di marto - [[Yana Morderger]], Germana tenisistino * [[10ma di marto]] - [[Belinda Bencic]], Suisa tenisistino, championino Olimpiala en Tokyo * [[12ma di marto]] - [[Sara Cakarevic]], Franca tenisistino * 12ma di marto - [[Fiona Ferro]], Franca tenisistino [[Arkivo:EUA levam ouro na ginástica artística feminina; Brasil fica em 8º lugar (28879955265) (cropped).jpg|thumb|130px|[[Simone Biles]]]] * [[14ma di marto]] - [[Simone Biles]], Usana gimnastikistino * [[17ma di marto]] - [[Lilia Igorevna Ahaimova|Lilia Ahaimova]], Rusa gimnastikistino * [[18ma di marto]] - [[Ciara Bravo]], Usan aktorino * [[19ma di marto]] - [[Rūta Meilutytė]], Lituana natistino, ora medalio en London 2012 Olimpiala Ludi * [[26ma di marto]] - [[Adam Musil]], Cheka hokeisto [[Arkivo:Brasil_estreia_contra_a_África_do_Sul_no_Mané_Garrincha_—_копия_(2).jpg|thumb|130px|[[Gabriel Jesus]]]] * [[3ma di aprilo]] - [[Gabriel Jesus]], Braziliana futbalistulo * [[7ma di aprilo]] - [[Marïya Agapova]], Kazakstanana MMA-kombaterino * [[8ma di aprilo]] - [[Yevgeni Igorevich Tyurnev|Yevgeni Tyurnev]], Rusa tenisistulo * [[9ma di aprilo]] - [[Mariya Viktarawna Vasilievich|Mariya Vasilievich]], Bielorusa manekinino, blogerino e politikistino * [[11ma di aprilo]] - [[Miriam Kolodziejová]], Cheka tenisistino * [[12ma di aprilo]] - [[Romain Cannone]], Franca skermisto * [[20ma di aprilo]] - [[Alexander Zverev]], Germana tenisistulo, championulo olimpiala de Tokyo (2020) * [[21ma di aprilo]] - [[Gabriela Knutson]], Cheka tenisistino * [[24ma di aprilo]] - [[Veronika Eduardovna Kudermetova|Veronika Kudermetova]], Rusa tenisistino * [[3ma di mayo]] - [[Ivana Jorović]], Serbiana tenisistino * [[7ma di mayo]] - [[Darya Sergeyevna Kasatkina|Darya Kasatkina]], Rusa tenisistino * [[15ma di mayo]] - [[Bolortuyaatai Bat-Ochirin]], Mongoliana luktistino * [[20ma di mayo]] - [[Omar Apollo]], Usana kantisto ed aktoro * [[28ma di mayo]] - [[Sophie Chang]], Usana tenisistino * [[10ma di junio]] - [[Mihail Alexandrovich Antipov|Mihail Antipov]], Rusa shakoludistulo * [[17ma di junio]] - [[Sofia Stanislavovna Lohanova|Sofia Lohanova]], Rusa skermistino * [[18ma di junio]] - [[Katharina Hobgarski]], Germana tenisistino * [[20ma di junio]] - [[Wiktor Dyduła]], Polona kantisto, kompozisto e kansonifisto [[Arkivo:Kirill Alekseenko 2015.jpg|thumb|130px|[[Kirill Alexeyevich Alexeyenko|Kirill Alexeyenko]]]] * [[22ma di junio]] - [[Kirill Alexeyevich Alexeyenko|Kirill Alexeyenko]], Rusa shakoludistulo * [[30ma di junio]] - [[Irina Uladzimirawna Shimanovich|Irina Shimanovich]], Bielorusa tenisistino * [[4ma di julio]] - [[Pape Meïssa Ba]], Senegalana futbalisto * [[10ma di julio]] - [[Elizabeth Halbauer]], Usana tenisistino * [[12ma di julio]] - [[Malala Yousafzai]], Pakistanana politikal aktivisto, Nobel-laureato pri paco * [[22ma di julio]] - [[Francesca Di Lorenzo]], Usana tenisistino * [[25ma di julio]] - [[Christina Rosca]], Usana tenisistino * [[30ma di julio]] - [[Alexandr Mishchenko]], Kirgiziana futbalistulo * [[3ma di agosto]] - [[Yevgenia Andreyevna Shelgunova|Yevgenia Shelgunova]], Rusa gimnastikistino [[Arkivo:Juninho bacuna-1531777726.jpeg|130px|thumb|[[Juninho Bacuna]]]] * [[7ma di agosto]] - [[Juninho Bacuna]], Kuracaoana futbalisto * [[4ma di septembro]] - [[Gergely Siklósi]], Hungara skermistulo * [[11ma di septembro]] - [[Harmony Tan]], Franca tenisistino * [[12ma di septembro]] - [[Pürevsürengiyn Buyanhishig]], Mongoliana e Azerbaijanana judoistino * [[7ma di oktobro]] - [[Stefan Krickl]], Austriana futbalistulo * [[16ma di oktobro]] - [[Naomi Osaka]], Japoniana tenisistino * [[20ma di oktobro]] - [[Andrei Andreyevich Rublyov|Andrei Rublyov]], Rusa tenisistulo, olimpiala championo en Tokyo 2020 * [[25ma di oktobro]] - [[Tyler Alvarez]], Usan aktoro * [[28ma di oktobro]] - [[Tadeáš Růžička (MMA-luktisto)|Tadeáš Růžička]], Cheka MMA-luktisto * [[3ma di novembro]] - [[Lale Gül]], Nederlandana skriptisto * [[9ma di novembro]] - [[Alice Ramé]], Franca tenisistino * [[13ma di novembro]] - [[Adriana Reami]], Usana tenisistino * [[19ma di novembro]] - [[Andrei Olegovich Lazukin|Andrei Lazukin]], Rusa artala sketistulo * [[19ma di decembro]] - [[Gabriel Magalhães]], Braziliana futbalisto * 19ma di decembro – [[Hubert Jabłoński]], Polona kantisto * [[24ma di decembro]] - [[Aleš Furch]], Cheka hokeisto == Morti == [[Arkivo:Melvin Calvin 1960s.jpg|thumb|130px|[[Melvin Calvin]]]] * [[8ma di januaro]] - [[Melvin Calvin]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1911) * [[9ma di januaro]] - [[Edward Osóbka-Morawski]], chefministro di Polonia (n. 1909) * [[10ma di januaro]] - [[Alexander Todd]], Barono Todd, [[Skotia|Skota]] kemiisto, Nobel-laureato (n. 1907) * [[12ma di januaro]] - [[Charles B. Huggins]], Usana mediko e fiziologiisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1901) * [[17ma di januaro]] - [[Clyde Tombaugh]], astronomo, deskovristo di [[Plutono]] (n. 1906) * [[17ma di februaro]] - [[Darcy Ribeiro]], Brazilian antropologo, skriptisto e politikisto (n. 1922) * [[19ma di februaro]] - [[Deng Xiaoping]], lasta signifikanta revolucionero di Popul-Republiko Chinia (n. 1904) * 19ma di februaro - [[Enrique Peralta Azurdia]], prezidanto di Guatemala (n. 1908) * [[6ma di marto]] - [[Michael Manley]], chefministro di Jamaika (n. 1924) * 6ma di marto - [[Cheddi Jagan]], prezidanto di Guyana (n. 1918) [[Arkivo:Edward Mills Purcell.jpg|thumb|130px|[[Edward Mills Purcell|Edward Purcell]]]] * [[7ma di marto]] - [[Edward Mills Purcell]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1912) * [[15ma di marto]] - [[Victor Vasarely]], Hungara-Franca piktisto e grafisto (n. 1906) * [[16ma di marto]] - [[Kustaa Inkeri]], Fin astronomo e matematikisto (n. 1908) * [[5ma di aprilo]] - [[Allen Ginsberg]], ''beat''-poeto (n. 1926) * [[12ma di aprilo]] - [[George Wald]], Usana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1906) * [[17ma di aprilo]] - [[Chaim Herzog]], prezidanto di Israel (n. 1918) * [[21ma di aprilo]] - [[Diosdado Macapagal]], prezidanto di Filipini (n. 1910) * 21ma di aprilo - [[Andrés Rodríguez Pedotti]], prezidanto di Paraguay (n. 1923) * [[2ma di mayo]] - [[John Carew Eccles]], Austriana neurofiziologiisto, Nobel-laureato (n. 1903) * [[4ma di mayo]] - [[Wijeyananda Dahanayake]], chefministro di Sri Lanka (n. 1902) * [[20ma di mayo]] - [[Virgilio Barco Vargas]], ex-prezidanto di Kolumbia (n. 1921) * [[22ma di mayo]] - [[Alfred Hershey]], Usana biokemiisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (n. 1908) * [[16ma di junio]] - [[Edmond Leburton]], chefministro di Belgia (n. 1915) * [[22ma di junio]] - [[Gérard Pelletier]], Kanadana jurnalisto, politikisto e diplomacisto (n. 1919) [[Arkivo:Jacques-Yves Cousteau.jpg|thumb|130px|[[Jacques-Yves Cousteau|Jacques Cousteau]]]] * [[25ma di junio]] - [[Jacques-Yves Cousteau]], Franca maro-expertisto, developinto di moderna skafandro (n. 1910) * 25ma di junio [[Sipan Shiraz]], Armeniana skriptisto (n. 1967) * [[1ma di julio]] - [[Robert Mitchum]], Usan aktoro (n. 1917) * [[2ma di julio]] - [[James Stewart]], Usan aktoro (n. 1908) * [[8ma di julio]] - [[Abu Sadat Mohammad Sayem]], prezidanto di Bangladesh (n. 1916) * [[15ma di julio]] - [[Gianni Versace]], Italiana modisto (m. 1946) * [[28ma di julio]] - [[Seni Pramoj]], chefministro di Tailando (n. 1905) * [[31ma di julio]] - [[Bao Dai]], lasta imperiestro di Vietnam (n. 1913) [[Arkivo:Burroughs.jpg|thumb|130px|[[William S. Burroughs]]]] * [[2ma di agosto]] - [[William S. Burroughs]], Usana skriptisto (n. 1914) * [[4ma di agosto]] - [[Jeanne Calment]], Franca olda muliero, lor evante 122 yari (n. 1875) * [[16ma di agosto]] - [[Nusrat Fate Ali Kan]], "[[kawali]]"-kantisto de Pakistan (n. [[1948]]) * [[21ma di agosto]] - [[Misael Pastrana Borrero]], prezidanto di Kolumbia (n. 1923) * [[23ma di agosto]] - [[John Cowdery Kendrew]], Britaniana biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1917) * 31ma di agosto - [[Diana Spencer]], princino di Wals (n. 1961)<ref name=Diana>{{Extera ligilo|titulo=1997: Princess Diana dies in Paris crash |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/31/newsid_2510000/2510615.stm |vidita ye=7ma di agosto 2016|editero=BBC|idiomo={{en}}}}</ref> * [[31ma di agosto]] - [[Dodi Al-Fayed]], Egiptian entraprezisto (n. 1955)<ref name=Diana/> * [[5ma di septembro]] - [[Matro Teresa]] (naskinta Agnes Gonxha Bojaxhiu) Albana regulierino, Nobel-laureato pri paco (n. 1910) [[Arkivo:Colonel Mobutu.jpg|thumb|130px|[[Mobutu Sese Seko]]]] * [[7ma di septembro]] - [[Mobutu Sese Seko]], diktatoro di Zaire (n. 1930) * [[9ma di septembro]] - [[Burgess Meredith]], Usan aktoro (n. 1907) * [[17ma di septembro]] - [[Jan Peder Syse]], chefministro di Norvegia (n. 1930) * [[29ma di septembro]] - [[Roy Lichtenstein]], Usana piktisto (n. 1923) * [[13ma di oktobro]] - [[Adil Çarçani]], chefministro di Albania (n. 1922) * [[21ma di oktobro]] - [[Aale Tynni]], Finlandana poetino (n. 1913) * [[25ma di novembro]] - [[Hastings Kamuzu Banda]], prezidanto di Malawi (n. 1896?) * [[1ma di decembro]] - [[Stéphane Grappelli]], Franca muzikisto (n. 1908) * [[12ma di decembro]] - [[Ali Amini]], chefministro di Iran (n. 1905) * [[14ma di novembro]] - [[Alba de Céspedes]], Italiana skriptisto (n. 1911) * [[28ma di decembro]] - [[Heikki Alikoski]], Fin astronomo, matematikisto ed Esperantisto (n. 1912) * [[29ma di decembro]] - [[Czesław Byszewski]], Polona voc-aktoro e radio-prizentisto (n. 1915) == Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Steven Chu]], [[Claude Cohen-Tannoudji]], [[William Daniel Phillips]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Paul D. Boyer]], [[John E. Walker]], [[Jens Christian Skou]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Stanley B. Prusiner]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Dario Fo]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Kampanio Internaciona kontre Subtera Torpedi]], [[Jody Williams]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Robert C. Merton]], [[Myron Scholes]] == Referi == {{Reflist}} [[Kategorio:Yari 1990a]] 7ipxw81pzntmlz7aq8fuc1w51ksxkll 0 2947 1124573 1124081 2026-06-25T01:24:26Z Joao Xavier 110 +texto 1124573 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1999''' (MCMXCIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[venerdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 999ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 99ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 10ma yaro di la [[yari 1990a]]. == Eventi == === [[Kosmo]] === * [[29ma di mayo]] - [[Spaco-paromo Discovery]] unionas unesmafoye kun [[Staciono Kosmala Internaciona]]. * [[31ma di julio]] - ''[[Lunar Prospector]]'' direktesas aden kratero ye la suda polo di la luno, finigante la misiono. * [[oktobro]] - [[NASA]] perdas kontakto kun [[kosmoprobilo]] ''Mars Climate Orbiter''. * [[3ma di decembro]] - NASA perdas kontakto kun kosmoprobilo ''Mars Polar Lander'' kelka momenti ante envenar a [[Marso|Marsal]] atmosfero. === [[Mondo]] === * [[27ma di februaro]] - Colin Prescot ed Andy Elson flugas per varmeg-aerala balono dum 233 hori e 55 minuti kande li probis flugar cirkum la [[mondo]]. * [[1ma di marto]] - Pakto pri abnego dil uzo dil landala torpedi efikeskas. * [[21ma di marto]] - [[Bertrand Piccard]] e Brian Jones sucedas cirkumflugar la mondo per varmeg-aerala balono. La voyajo komencis ye la 3ma di marto. * [[26ma di marto]] - Komputero-viruso "Melissa" destruktas en reto. * [[29ma di marto]] - Industrial indexilo ''Dow Jones'' unesmafoye supervenas 10.000. * [[11ma di agosto]] - Eventas total eklipso sunala, videbla en [[Europa]] ed [[Azia]]. * [[12ma di oktobro]] - La habitantaro dil mondo supereskas sis miliardi (segun kalkulo di [[Unionita Nacioni]]). * [[30ma di novembro]] - En [[Seattle]], [[Washington (stato)|Washington]], [[Usa]], demonstro di anti-globalisti surprizas policisti ed apertal evento di granda kunveno abrogesas. La protesto duras til la [[3ma di decembro]]. === [[Europa]] === * [[1ma di januaro]] - [[Euro]] komencas uzesar en bankala sistemo. * [[27ma di januaro]] - En [[Pokka]], [[Laponia]] mezuresas -51,5 [[Celsius|°C]], qua esas la nova koldeso-rekordo en [[Finlando]]. * [[10ma di februaro]] - Avalanchi che [[Genève]] en Franca [[Alpi]] mortigas 10 homi. * [[16ma di februaro]] - Omnaloke en Europa [[Kurdo|Kurdi]] atakas ambasadi di [[Turkia]] e kidnapas homi pro l'aresto di [[Abdullah Öcalan]]. * [[23ma di februaro]] - Avalancho destruktas vilajo Galtür, en [[Austria]], e produktas 31 morti. * [[12ma di marto]] - [[Hungaria]], [[Polonia]] e [[Chekia]] unionas su a [[NATO]]. * [[24ma di marto]] - [[NATO]] atakas [[Yugoslavia]] per aerala bombardo. * 24ma di marto - Fairego mortigas 39 homi en la [[tunelo sub la Monto Blanka]]. La [[tunelo]] klozesos dum preske tri yari. * [[5ma di aprilo]] - En [[Nederlando]], du [[Libia]]ni, akuzita pri bombal atako en [[1988]] super [[Lockerbie]], [[Skotia]], adportesas a tribunalo. * [[7ma di aprilo]] - [[Serbia]]na korpi baras la limito di [[Kosovo]] por preventar fugo di Albani. * [[6ma di mayo]] - [[Wals]] e [[Skotia]] elektas deputati a nacionala kunveno e parlamento; Skotia unesmafoye pos l'uniono en [[1707]]. * [[7ma di mayo]] - Aeroplani di [[NATO]] bombardas [[Popul-Republiko Chinia|Chinian]] ambasadeyo en [[Beograd]]. Tri mortas e 20 lezas su. * [[13ma di mayo]] - En [[Italia]], [[Carlo Azeglio Ciampi]] elektesas prezidanto. * [[27ma di mayo]] - Internaciona tribunalo en Haag akuzas prezidanto di [[Yugoslavia]] [[Slobodan Milošević]] e quar altra politikisti de la lando pro militala krimini e krimini kontra homaro koncernante eventi en [[Kosovo]]. * [[28ma di mayo]] - En [[Milano]], "La lasta komuniajo" da [[Leonardo da Vinci]] expozesas pos 22-yara restauro. * [[9ma di junio]] - [[Yugoslavia]] e [[NATO]] ligas pri paco. * [[10ma di junio]] - [[Serbia]]na trupi retretas ek [[Kosovo]]. * [[12ma di junio]] - Paco-trupi di [[UN]] envenas Kosovo. * [[7ma di agosto]] til la [[9ma di agosto]] - Eventas [[Ido-renkontro 1999|Ido-renkontro]] en Waldkappel, [[Germania]]. * [[9ma di agosto]] - En [[Rusia]], [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] desemployas quaresmafoye sua rejimo. * [[19ma di agosto]] - En [[Beograd]], multa mili de demonstranti demandas renunco di [[Slobodan Milošević]]. * [[2ma di decembro]] - En [[Nord-Irlando]] [[Unionita Rejio]] donas povo a Nord-Irlandana komitato exekutanta segun pacala pakto. * [[21ma di decembro]] - En [[Zaragoza]], Hispana, policisti trovas en automobilo 950 kg de explozivi ed ye la [[22ma di decembro]] plusa 750 kg. [[ETA]] konfesas ke ol intencis explozigar edifico ''Torre Picasso''. * [[26ma di decembro]] - Tempesto ''Lothar'' mortigas 137 personi en [[Francia]], [[Suisia]] e [[Germania]]. * [[31ma di decembro]] - En [[Rusia]], prezidanto [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] renuncas e nominas chefministro [[Vladimir Vladimirovich Putin|Vladimir Putin]] kom provizora prezidanto. ===[[Azia]] === * [[7ma di februaro]] - En [[Jordania]], [[Abdullah la 2ma di Jordania|Abdullah la 2ma]] divenas regnanto segun impero da lua patro, rejo [[Hussein di Jordania|Hussein]]. * [[23ma di februaro]] - En [[Turkia]], [[Ankara]], [[Abdullah Öcalan]] akuzesas pro stato-trahizo. * [[30ma di aprilo]] - [[Kambodja]] unionas su ad [[ASEAN]]. * [[17ma di mayo]] - En [[Israel]], [[Ehud Barak]] elektesas chefministro. * [[9ma di julio]] - [[Sangay Ngedup]] divenas chefministro di [[Bhutan]]. [[Arkivo:Izmit_eart2.jpg|thumb|130px|[[Ter-tremo]] en [[İzmit]], [[Turkia]].]] * [[17ma di agosto]] - En [[İzmit]], nordwesta [[Turkia]] [[ter-tremo]] kun forteso 7.5 che [[skalo di Richter]] produktas {{formatnum:17000}} morti e 50 mil plusa homi vundita. * [[21ma di septembro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.7 che [[skalo di Richter]] frapas [[Taiwan]] e produktas plu kam {{formatnum:2400}} morti.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.history.com/topics/1999-taiwan-earthquake|titulo=1999 Taiwan earthquake - facts & summary |editero=History.com |vidita ye=11ma di septembro 2016}}</ref> * [[12ma di oktobro]] - En [[Pakistan]], generalo [[Pervez Musharraf]] kaptas la povo suplantante chefministro [[Nawaz Sharif]]. * [[18ma di oktobro]] - [[Indonezia]] abolisas dekreto de 1978 qua anexis [[Estal Timor]] kom provinco. * [[29ma di oktobro]] - [[Ciklono]] frapas [[India]]na stato [[Odisha]] e produktas cirkume {{formatnum:9887}} morti, segun oficala statistiki.<ref name="IMD">{{Extera ligilo|url=http://www.rsmcnewdelhi.imd.gov.in/images/pdf/archive/rsmc/1999.pdf|titulo=Report on Cyclonic Disturbances Over North Indian Ocean During 1999|editero=RSMC-Tropical Cyclones New Delhi - India Meteorological Department|vidita ye=1ma di januaro 2017 |pages=50-64|format=PDF|publikigita ye=Februaro 2000}}</ref> * [[20ma di novembro]] - [[Popul-Republiko Chinia]] sendas aden kosmo senkrua ''Shenzhou''-fuzeo. * [[20ma di decembro]] - [[Portugal]] retrodonas [[Makao]] a [[Popul-Republiko Chinia]]. * [[26ma di decembro]] - [[Ciklono]] ''Lothar'' trairas [[Francia]], [[Belgia]], [[Luxemburgia]] e la sudo di [[Germania]], produktas 110 morti ed efektigas plua kam 15-miliard Euri en domaji. * [[27ma di decembro]] - [[Ciklono]] ''Martin'' frapas [[Hispania]], [[Francia]], [[Suisia]] ed [[Italia]] per venti qui atingas 200 kilometri po horo, 1 dio pos ciklono ''Lothar'', produktanta 30 morti ed efektiganta 6 miliard Euri en domaji. ===[[Afrika]] === * [[27ma di februaro]] - En [[Nigeria]], [[Olusegun Obasanjo]] elektesas prezidanto. L'antea elekto demokratal eventis en 1983. * [[1ma di marto]] - En [[Zambia]], [[Lusaka]], bombo destruktas l'ambasado di [[Angola]]. * 1ma di marto - En [[Uganda]], le [[populo Hutu|Hutu]] mortigas ok turisti. * [[9ma di aprilo]] - [[Ibrahim Baré Maïnassara]], prezidanto di Nijer, mortigesas. * [[7ma di mayo]] - Militala povo-kapto en [[Guinea-Bissau]] revokas prezidanto [[João Bernardo Vieira]]. * [[29ma di mayo]] - [[Olusegun Obasanjo]] divenas l'unesma civila prezidanto di [[Nigeria]] pos 16-yara militistala diktatoreso. * [[14ma di junio]] - [[Thabo Mbeki]] elektesas prezidanto di [[Sudafrika]]. * [[23ma di julio]] - [[Muhammad la 6ma di Maroko|Muhammad la 6ma]] divenas rejulo di [[Maroko]] pos la morto di ilua patro, [[Hassan la 2ma di Maroko|Hassan la 2ma]]. ===[[Nord-Amerika]] === * [[21ma di januaro]] - Rivo-surveyisti di [[Usa]] konfiskas 4,3 tuni de [[kokaino]] en la [[bayo di Mexikia]], proxim [[Houston]]. * [[12ma di februaro]] - [[Usa]]na parlamento refuzas omna des-oficiganta akuzi a prezidanto [[Bill Clinton]]. * [[1ma di aprilo]] - [[Nunavut]], [[Kanada]], hemolando di Inuiti (Eskimoi), divenas la triesma teritorio. * [[20ma di aprilo]] - Che fakultato ''Columbine High School'' proxim [[Denver]], [[Kolorado]], du studenti [[Masakro di Columbine|pafas multafoye kontre studenti e docisti]], e mortigas 12 studenti ed 1 docisto ante suocidar. * [[16ma di julio]] - L'[[aeroplano]] guvernata da [[John F. Kennedy yun.]] falas aden maro che [[Massachusetts]]. * [[13ma di oktobro]] - La senato di [[Usa]] repulsas CTBT-kontrato neganta nukleara probi. * [[14ma di decembro]] - Aljeriano Ahmed Ressam arestesas en Port Angeles, [[Washington (stato)|Washington]], [[Usa]], proxim la frontiero kun [[Kanada]], kande frontierala policisti trovas explozivi en lua automobilo.<ref>{{Extera ligilo|titulo=The Millenium Plot - Ahmed Ressan's Millenium Plot|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/trail/inside/cron.html|editero=PBS|vidita ye=30ma di julio 2021|idiomo={{en}}}}</ref> Ressam judiciesos pro projetar explozo che internaciona aeroportuo di [[Los Angeles]]. ===[[Central Amerika]] === * [[2ma di mayo]] - [[Mireya Moscoso]] divenas l'unesma [[muliero]] prezidanto di [[Panama]]. * [[3ma di decembro]] - Tori Murden remas tra [[Atlantiko]] kom unesma muliero. La voyajo komencis 81 dii antee en [[Kanarii]] ed el remas til [[Guadelupa]]. ===[[Sud-Amerika]] === * [[25ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.2 che [[skalo di Richter]] frapas [[Kolumbia]] e produktas {{formatnum:1000}} morti.<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/25/newsid_2506000/2506407.stm|titulo=1999: Colombia quake leaves hundreds dead|editero=BBC|vidita ye=30ma di julio 2021}}</ref> * [[2ma di februaro]] - [[Hugo Chávez Frías]] asumas la prezidanteso di [[Venezuela]]. * [[23ma di marto]] - Vice-prezidanto di [[Paraguay]] [[Luis María Argaña]] mortigesas. * [[16ma di decembro]] - [[Venezuela]] chanjas lua kompleta nomo a Bolivariana Republiko Venezuela. ===[[Oceania]] === * [[30ma di agosto]] - En [[plebicito]], plu kam 75% de la votanti en [[Estal Timor]] votas favorebla pri nedependanteskar de [[Indonezia]]. * [[6ma di novembro]] - Australiani decidas per votado ke la chefo di guvernerio di [[Australia]] esos Britaniana rejo. * [[14ma di decembro]] - [[Kiribati]], [[Nauru]] e [[Tonga]] membreskas [[Unionita Nacioni]]. ===[[Sporto]]=== * [[27ma di junio]] - Mongoliana boxisto [[Dugarbaatarin Lhagva]] divenas mondala championo dil [[World Boxing Council|WBA]]. * [[23ma di julio]] til la [[8ma di agosto]] - En [[Winnipeg]], [[Kanada]], eventas la 13ma [[Tot-Amerika Ludi]], kun la partopreno di {{formatnum:5083}} atleti. * [[7ma di agosto]] til la [[15ma di agosto]] - En [[Bandar Seri Begawan]], [[Brunei]], eventas la 20ma Sud-Estal Aziana Ludi. * [[21ma di agosto]] - Boxisto [[Konstantin Borisovich Czyu|Konstantin Czyu]] divenas championo dil [[World Boxing Council]] (WBC) en kategorio ad 63,5 kg. ==Naski == [[Arkivo:Yuto_Horigome_(JAP)_2022.jpg|thumb|130px|[[Yuto Horigome]]]] * [[7ma di januaro]] - [[Yuto Horigome]], Japoniana planko-sketisto, Olimpiala championo * [[11ma di januaro]] - [[Christian Nodal]], Mexikiana kantisto e kompozisto * [[19ma di januaro]] - [[Samuel Kozlovský]], Slovaka futbalisto * [[21ma di januaro]] - [[Anastasia Sergeyevna Dmitriyeva|Anastasia Dmitriyeva]], Rusa gimnastikistino * [[31ma di januaro]] - [[Artyom Olegovich Dubrivni|Artyom Dubrivni]], Rusa tenisistulo * [[21ma di marto]] - [[Jaroslav Dvořák (hokeisto, 1999)|Jaroslav Dvořák]], Cheka hokeisto * [[27ma di marto]] - [[Natasha Calis]], Kanadan aktorino * [[4ma di aprilo]] - [[Sheku Kanneh-Mason]], Britaniana violoncelisto [[Arkivo:Sabrina_Carpenter_-_O2_Arena_2025_-_086_(cropped_2_-_color_adjusted).jpg|thumb|130px|[[Sabrina Carpenter]]]] * [[11ma di mayo]] - [[Sabrina Carpenter]], Usana kantistino ed aktorino * [[8ma di mayo]] - [[Rebeca Andrade]], Braziliana gimnastikistino * [[15ma di mayo]] - [[Anastasia Dmitriyevna Gasanova|Anastasia Gasanova]], Rusa tenisistino * [[27ma di mayo]] - [[Matheus Cunha]], Braziliana futbalisto * [[28ma di mayo]] - [[Cameron Boyce]], Usana aktorino (m. 2019) * [[17ma di junio]] - [[Elena Andreyevna Rıbakïna|Elena Rıbakïna]], Kazakstanana tenisistino * [[28ma di junio]] - [[Markéta Šimková]], Cheka tenisistino * [[10ma di julio]] - [[Peruth Chemutai]], Ugandana atletino pri 3000-metra obstaklo-kurado * [[15ma di julio]] - [[Emma Léné]], Franca tenisistino * [[21ma di julio]] - [[Maria Mateas]], Usana tenisistino * [[22ma di julio]] - [[Sofia Sewing]], Usana tenisistino * [[30ma di julio]] - [[Joey King]], Usan aktoro * [[12ma di agosto]] - [[Jule Niemeier]], Germana tenisistino * [[7ma di septembro]] - [[Michelle Creber]], Kanadan aktorino e kantistino * [[9ma di septembro]] - [[Amina Vladikovna Anshba|Amina Anshba]], Rusa tenisistino * 9ma di septembro - [[Tonio Teklić]], Kroata futbalisto * [[21ma di septembro]] - [[Mahsa Amini]], Kurda-Iranana studentino (m. 2022) * [[28ma di septembro]] - [[Kayla Day]], Usana tenisistino [[Arkivo:Flavia_Saraiva_-_Mesacast_BBB_2026.png|thumb|130px|[[Flávia Saraiva]]]] * [[30ma di septembro]] - [[Flávia Saraiva]], Braziliana gimnastikistino * [[13ma di oktobro]] - [[Lara Schmidt (tenisistino)|Lara Schmidt]], Germana tenisistino * [[26ma di oktobro]] - [[Ashley Lahey]], Usana tenisistino * [[27ma di novembro]] - [[Ecaterina Visnevscaia]], Rusa-Moldovana tenisistino * [[1ma di decembro]] - [[Sofya Andreyevna Juk|Sofya Juk]], Rusa tenisistino * [[2ma di decembro]] - [[Kelvin Kiptum]], Kenian atleto (m. 2024) ==Morti == * [[8ma di januaro]] - [[Peter Seeberg]], Dana skriptisto (n. 1925) * [[9ma di januaro]] - [[Mien Ruys]], Nederlandana peizajisto (n. 1904) * [[11ma di januaro]] - [[Fabrizio De André]], Italiana kantisto (n. 1940) * [[14ma di januaro]] - [[Aldo van Eyck]], Nederlandan arkitekto (n. 1918) * [[5ma di februaro]] - [[Wassily Leontief]], Rusa ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1905) [[Arkivo:Hussein_of_Jordan_1997.jpg|thumb|130px|<small>[[Hussein di Jordania]].</small>]] * [[7ma di februaro]] - Rejulo [[Hussein di Jordania]] (n. 1935) * [[15ma di februaro]] - [[Henry Way Kendall]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1926) * [[21ma di februaro]] - [[Gertrude B. Elion]], Usana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1918) * 21ma di februaro - [[Walter Lini]], chefministro di Vanuatu (n. 1942) * [[25ma di februaro]] - [[Glenn T. Seaborg]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1912) * [[2ma di marto]] - [[Dusty Springfield]], Britaniana kantisto (n. 1939) * [[3ma di marto]] - [[Gerhard Herzberg]], Germana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1904) * [[6ma di marto]] - [[Isa ibn Salman Al Khalifah]], sultano di Oman (n. 1933) * [[7ma di marto]] - [[Stanley Kubrick]], Usana filmifisto (n. 1928) * [[8ma di marto]] - [[Joe DiMaggio]], bas-balo stelo, spozo di [[Marilyn Monroe]] (274 dii) (n. 1914) [[Arkivo:Bioy.png|thumb|130px|[[Adolfo Bioy Casares]]]] * 8ma di marto - [[Adolfo Bioy Casares]], Arjentiniana skriptisto (n. 1914) * [[12ma di marto]] - Sir [[Yehudi Menuhin]], Usana-Britaniana violinisto (n. 1916) * [[23ma di marto]] - [[Luis Maria Argaña]], vice-prezidanto di Paraguay, asasinita (n. 1932) * [[9ma di aprilo]] - [[Ibrahim Baré Maïnassara]], prezidanto di Nijer (n. 1949) * [[13ma di aprilo]] - [[Willi Stoph]], chefministro di Est-Germania (n. 1914) * [[24ma di aprilo]] - [[Arthur Merric Bloomfield Boyd]], Australiana piktisto (n. 1920) * [[26ma di aprilo]] - [[Man Mohan Adhikari]], chefministro di Nepal (n. 1920) * [[28ma di aprilo]] - [[Arthur Leonard Schawlow]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1920) * [[31ma di mayo]] - [[Auguste Le Breton]], Franca skriptisto (n. 1913) * [[11ma di junio]] - [[DeForest Kelley]], Usan aktoro (n. 1920) * [[17ma di junio]] - [[Paul-Émile de Souza]], prezidanto di Benin (n. 1930) * [[27ma di junio]] - [[Georgios Papadopulos]], diktatoro di Grekia (n. 1919) * [[6ma di julio]] - [[Joaquín Rodrigo]], Hispana kompozisto (n. 1901) [[Arkivo:Bert_Fields_and_Mario_Puzo.jpg|thumb|130px|[[Mario Puzo]]]] * [[2ma di julio]] - [[Mario Puzo]], Usana skriptisto (n. 1920) * [[8ma di julio]] - [[Pete Conrad]], Usan astronauto (n. 1930) * [[16ma di julio]] - [[John F. Kennedy yun.]], filiulo di Usana prezidanto [[John F. Kennedy]] (n. 1960) * [[23ma di julio]] - Rejulo [[Hassan la 2ma di Maroko]] (n. 1929) * [[26ma di julio]] - [[Trygve Haavelmo]], ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1911) * 26ma di julio - [[Phaedon Gizikis]], prezidanto di Grekia (n. 1917) * [[11ma di agosto]] - [[Hendrick Chin A Sen]], prezidanto di Surinam (n. 1934) * [[28ma di agosto]] - Dom [[Hélder Câmara]], Brazilian episkopo e aktivisto pri [[homala yuri]] (n. 1909)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Dom Hélder Câmara|editero=InfoEscola|url=https://www.infoescola.com/biografias/dom-helder-camara/|vidita ye=30ma di julio 2021|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[20ma di septembro]] - [[Raisa Maximovna Gorbachyova|Raisa Gorbachyova]], spozino di [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] (n. 1932) * [[3ma di oktobro]] - [[Akio Morita]], Japonian entraprezisto (n. 1921) * [[4ma di oktobro]] - [[Bernard Buffet]], Franca piktisto (n. 1928) * [[6ma di oktobro]] - [[Amália Rodrigues]], Portugalana kantistino (n. 1920) * [[9ma di oktobro]] - [[João Cabral de Melo Neto]], Braziliana skriptisto (n. 1920) * [[14ma di oktobro]] - [[Julius Nyerere]], prezidanto di Tanzania (n. 1922) * [[20ma di oktobro]] - [[Jack Lynch]], chefministro di Irlando (n. 1917) * [[25ma di oktobro]] - [[Samson Kisekka]], chefministro di Uganda (n. 1912) * 25ma di oktobro - [[Victor Saúde Maria]], chefministro di Guinea-Bissau (n. 1939) * [[27ma di oktobro]] - [[Vazgen Sargsyan]], chefministro di Armenia (n. 1959) * 27ma di oktobro - [[Alphonse Matejka]], Suisa Idisto ed Interlinguisto (n. 1902) * [[28ma di oktobro]] - [[Rafael Alberti]], Hispana skriptisto (n. 1902) * [[12ma di novembro]] - [[Mohammad Mohammadullah]], prezidanto di Bangladesh (n. 1921) * [[16ma di novembro]] - [[Daniel Nathans]], Usana mikrobiologiisto, Nobel-laureato (n. 1928) [[Arkivo:Amintore_Fanfani.JPG|thumb|130px|[[Amintore Fanfani]]]] * [[20ma di novembro]] - [[Amintore Fanfani]], Italiana politikisto (n. 1908) * [[10ma di decembro]] - [[Franjo Tuđman]], prezidanto di Kroatia (n. 1922) * [[12ma di decembro]] - [[Joseph Heller]], Usana skriptisto (n. 1923) * [[19ma di decembro]] - [[Desmond Llewelyn]], Britanian aktoro (n. 1914) * [[24ma di decembro]] - [[João Baptista Figueiredo]], prezidanto di Brazilia (n. 1918) * 24ma di decembro - [[Maurice Couve de Murville]], chefministro di Francia (n. 1907) * 24ma di decembro - [[Tito Guízar]], Mexikian aktoro (n. 1908) * [[26ma di decembro]] - [[Curtis Mayfield]], Usana kompozisto, kantisto e muzikisto (n. 1942) * 26ma di decembro - [[Shankar Dayal Sharma]], prezidanto di India (n. 1918) ==Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Gerardus 't Hooft]], [[Martinus J.G. Veltman]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Ahmed Zewail]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Günter Blobel]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Günter Grass]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Mediki Sen Frontieri]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Robert A. Mundell]] ==Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1990a]] s9sod8xhaxz1c21foa7kfjsrrn74gkw 0 3234 1124571 1101335 2026-06-25T00:44:07Z Joao Xavier 110 +texto 1124571 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1996''' (MCMXCVI per Romala algarismi) esis [[bisextila yaro]] komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 996ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 96ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 7ma yaro di la [[yari 1990a]]. ==Eventi == ===[[Kosmo]] === * [[6ma di agosto]] - [[NASA]] anuncas ke [[aerolito]] ALH 84001, probable ek [[Marso]], kontenas traiti di primitiva vivo. * [[19ma di septembro]] - Usana [[Spaco-paromo Atlantis]] atachas su a Rusa kosmo-staciono ''[[Mir]]''. * [[7ma di novembro]] - [[NASA]] sendas probilo ''[[Mars Global Surveyor]]''. ===[[Mondo]] === * [[10ma di februaro]] - [[Komputero]] (Deep Blue -programaro di [[IBM]]) vinkas unesmafoye [[Garri Kasparov]], mondala [[shakoludo]]-championo. Kasparov vinkas la ludaro 4-2. * [[26ma di marto]] - [[Internaciona Monetala Fonduro]] atribuas presto di 10,2 miliard dolari a [[Rusia]] por novigor l'ekonomio. * [[13ma di decembro]] - [[Kofi Annan]] elektesas chefo di [[Unionita Nacioni]]. ===[[Europa]] === * [[2ma di januaro]] - L'unesma konvoyo di Usana soldati por garantiar la paco en [[Bosnia e Herzegovina]] arivas an la nordo di la lando.<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/2/newsid_2547000/2547285.stm|titulo=1996: US peacekeepers pour into Bosnia |vidita ye=29ma di oktobro 2016|editero=BBC}}</ref> * [[10ma di januaro]] - [[Slovenia]] adheras a [[grupo di Visegrád]]. * [[14ma di januaro]] - En [[Portugal]], [[Jorge Sampaio]] elektesas prezidanto. * [[22ma di januaro]] - En [[Grekia]], chefministro [[Andreas Papandreou]] renuncas, e [[Costas Simitis]] sucedos lu. * [[29ma di januaro]] - Prezidanto [[Jacques Chirac]] de [[Francia]] anuncas fino di nukleara probi di la lando.<ref>{{Extera ligilo|titulo=1996: France halts nuclear testing|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/29/newsid_4665000/4665676.stm |editero=BBC|vidita ye=2ma di oktobro 2018}}</ref> * 29ma di januaro - En [[Venezia]], famoza opero-domo "La Fenice" perisas en fairo. * [[3ma di marto]] - [[José María Aznar]] elektesas chefministro di [[Hispania]]. * [[21ma di marto]] - En [[Suedia]], [[Göran Persson]] sucedas [[Ingvar Carlsson]] kom chefministro. * [[5ma di mayo]] - [[José María Aznar]] divenas chefministro di [[Hispania]]. * [[27ma di mayo]] - [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]], prezidanto di [[Rusia]], renkontras revoltinti de [[Chechenia]]. Li kontratas pri armistico. * [[1ma di junio]] - [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] elektesas duesma-foye kom prezidanto di [[Rusia]]. * [[10ma di junio]] - Kontrato pri paco en [[Nord-Irlando]] komencas sen [[Sinn Fein]]. * [[8ma di septembro]] - Paco en [[Chechenia]]. ===[[Azia]] === * [[5ma di januaro]] - [[Yahya Ayyash]] de [[Hamas]] mortas, kande bombo instalita da [[Israel]] explozas en lua [[posh-telefonilo]]. * [[11ma di januaro]] - [[Ryutaro Hashimoto]] divenas chefministro di [[Japonia]]. * [[20ma di januaro]] - [[Yaser Arafat]] elektesas prezidanto di [[Palestina]]na guvernerio. * [[31ma di januaro]] - Kamiono plenigita per bombi lansesas kontre la centrala banko en [[Colombo]], [[Sri-Lanka]]. L'explozo produktas entote 91 morti e cirkume 1400 plusa homi vundesas.<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/31/newsid_4083000/4083095.stm|titulo=1996: Fifty dead in Sri Lanka suicide bombing|editero=BBC |vidita ye=31ma di januaro 2018|idiomo={{en}}}}</ref> * [[februaro]] - Hussein Kamel, bofilio di [[Saddam Hussein]], retrovenas ad [[Irak]]. Pos kelka dii ilu, lua fratulo, patro, fratino e filii di fratino mortigesos. * [[23ma di marto]] - En [[Taiwan]] eventas unesmafoye direta prezidantala elekto. [[Lee Teng-hui]] itere elektesas. * [[18ma di aprilo]] - Masakro en Qana: plua kam 100 [[Libano|Libanana]] civili mortas, kande [[Israel]] pafas kontre Fijiana paco-trupi di [[UN]]. * [[13ma di mayo]] - [[Tondro]] e tornado produktas 600 morti en [[Bangladesh]]. * [[23ma di mayo]] - Sueda Göran Kropp klimas adsur [[Monto Everest]] sen oxigenuyo. Ilu vehis per [[biciklo]] de [[Suedia]] a [[Nepal]]. * [[25ma di junio]] - En [[Saudi-Arabia]], 19 Usana soldati ed un lokalo mortigesas e 372 vundesas en explozo che Khobar-turmodomo. * [[31ma di agosto]] - [[Irak]]ana korpi atakas en nordo e konquestas [[Arbil]] de [[Kurdistan|Kurdi]]. * [[septembro]] - [[Al-Jazira]] komencas brokastar en [[Katar]]. * [[27ma di septembro]] - En [[Afganistan]] [[Talibano]]-trupi konquestas [[Kabul]]. prezidanto [[Burhanuddin Rabban]] fugas, e ex-prezidanto [[Mohammad Najibullah]] mortigesos. * [[9ma di decembro|9ma]] til la [[13ma di decembro]] - Unesma asemblo di [[Mondal organizuro pri komerco|MOK]] en [[Singapur]]. * [[12ma di decembro]] - [[Uday Hussein]] vundas su serioze dum atento. * [[27ma di decembro]] - [[Talibano|Talibani]] konquestas aerodromo di Bagram, proxim [[Kabul]]. ===[[Afrika]] === * [[27ma di januaro]] - En [[Nijer]], kolonelo [[Ibrahim Bare Mainassara]] revokas prezidanto [[Mahamane Ousmane]], demokratale elektita. * [[8ma di mayo]] - [[Sudafrika]] promulgas nova [[konstituco]] qua eliminas [[apartheid]] definitive. * [[5ma di junio]] - [[Gabon]] abandonas [[ONEP]]. * [[23ma di novembro]] - Aviono [[Boeing 767]] de ''Ethiopian Airways'' qua esis fluganta de [[Addis Ababa]] ad [[Abidjan]] (flugo ET961) kidnapesas dum flugo da tri [[Etiopia]]ni. L'aviono falas en [[Indiana Oceano]] pos finar lua kombustivo proxim [[Komori]], e 125 de la 175 personi ennave perisas.<ref>{{Extera ligilo|titulo=1996: Hijacked jet crashes into sea|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/23/newsid_2547000/2547715.stm |vidita ye=22ma di oktobro 2016|editero=BBC}}</ref> ===[[Nord-Amerika]] === * [[7ma di januaro]] - Granda nivo-burasko frapas estal [[Usa]]. Plu kam cent homi mortas. * [[14ma di marto]] - Prezidanto [[Bill Clinton]] dekretas 100 milion dolari por anti-teror agado. * [[3ma di aprilo]] - Theodore Kaczynski, alias [[Unabomber]], arestesas en [[Montana]]. * [[17ma di julio]] - Aviono [[Boeing 747]] de ''TWA Airlines'' explozas pos departar del [[aeroportuo]] ''JFK'', en [[New York]]. Omna 230 personi en nave mortas. * [[19ma di julio]] - Prezidanto [[Bill Clinton]] inauguras l'[[Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996|Olimpiala Ludi]] en [[Atlanta]], [[Georgia (Usa)|Georgia]]. * [[27ma di julio]] - Bombo explozas dum l'[[Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996|Olimpiala Ludi en Atlanta]], [[Georgia]]: du homi perisas e 111 vundesas. * [[5ma di novembro]] - [[Bill Clinton]] vinkas [[Bob Dole]] en elekto prezidantala. ===[[Central-Amerika]] === * [[7ma di januaro]] - En [[Guatemala]], [[Álvaro Arzú Irigoyen]] elektesas prezidanto. * [[6ma di februaro]] - Aviono [[Boeing 757]] de la kompanio ''Borgenair'' falas che [[Atlantiko]] proxim [[Dominikana Republiko]], e produktas 189 morti. * [[7ma di februaro]] - En [[Haiti]], [[René Préval]] sucedas [[Jean-Bertrand Aristide]] kom prezidanto, l'unesma pacala sucedo en Haitiana historio. * [[29ma di decembro]] - Rejimo di [[Guatemala]] e revolteri paktas pri paco, e 36-yara [[interna milito]] finas. ===[[Sud-Amerika]] === * [[17ma di aprilo]] - Che Eldorado dos Carajás, [[Brazilia]], eventas konflikto inter rurani sen proprieti e granda farmisti. Dek-e-non rurani mortigesas.<ref name=Diplomatique>{{extera ligilo|url=http://www.monde-diplomatique.fr/1997/09/REVELLI/9097.html |titulo=La résistance des « sans-terre » du Brésil |autoro=Philippe Revelli|editero=Le Monde diplomatique|idiomo={{fr}}}}</ref><ref>{{extera ligilo|titulo=Massacre de Eldorado do Carajás completa 25 anos e segue como símbolo de impunidade no campo|url=https://www1.folha.uol.com.br/poder/2021/04/massacre-de-eldorado-do-carajas-completa-25-anos-e-segue-como-simbolo-de-impunidade-no-campo.shtml|editero=Folha de S.Paulo|vidita ye=4ma di julio 2021|idiomo={{pt}}}}</ref> Ye la [[18ma di decembro]] dil sama yaro prezidanto [[Fernando Henrique Cardoso]] posibligas distributar 1.000 km² de tereni a 3.600 familii sen proprieti por kultivar.<ref name=Diplomatique/> * [[11ma di junio]] - Che urbo [[Osasco]], [[Brazilia]], explozo di gaso che komercala centro ''Osasco Plaza Shopping'' produktas 44 morti e 100 vunditi.<ref>{{Extera ligilo|titulo=1996: explosão no Osasco Plaza Shopping mata mais de 40 pessoas|url=https://cbn.globoradio.globo.com/institucional/historia/aniversario/cbn-25-anos/boletins/2016/06/07/1996-EXPLOSAO-NO-OSASCO-PLAZA-SHOPPING-MATA-MAIS-DE-40-PESSOAS.htm|editero=CBN|publikigita ye=7ma di junio 2016|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[4ma di septembro]] - En [[Kolumbia]], gerilera grupo Revolucionala Popul-armeo di Kolumbia ([[FARC]]) atakas militala bazo en Guaviare. Dum tri-semana milito mortos 130 Kolumbiani. * [[31ma di oktobro]] - Aviono [[Fokker 100]] del aearala kompanio TAM falas sur kelka domi en [[Sao Paulo (urbo)|l'urbo di Sao Paulo]], [[Brazilia]]. L'acidento produktas 99 morti. ===[[Oceania]] === * [[29ma di januaro]] - Prezidanto [[Jacques Chirac]] anuncas ke [[Francia]] finos nukleara probi en [[Pacifiko]]. * [[11ma di marto]] - [[John Winston Howard]] divenas chefministro di Australia. ===[[Sporto]]=== * [[8ma di julio]] - 15-yara evanta tenisisto [[Martina Hingis]] vinkas en [[Wimbledon]] en duo-ludo. * [[19ma di julio]] til la [[4ma di agosto]] - Eventas [[Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996|Someral Olimpiala Ludi]] en [[Atlanta]], [[Usa]]. * [[15ma di agosto]] til la [[25ma di agosto]] - Eventas [[Paralimpiala Ludi]] en Atlanta, kun la partopreno di {{formatnum:3259}} atleti. == Naski == * [[1ma di januaro]] - [[Dawid Kwiatkowski]], Polona kantistulo * [[5ma di januaro]] - [[Erdenebatin Bajarragchaa]], Mongoliana e Azerbaijanana judoistino * [[16ma di januaro]] - [[Anastasia Nikolayevna Grishina|Anastasia Grishina]], Rusa gimnastikistino * 16ma di januaro - [[Jennie Kim]], Sud-Koreana kantistino<ref>{{Extera ligilo|url=https://mnews.joins.com/article/22892780|titulo=The Reason Koreans Say "Whoa" by Hearing "Jennie Was Born in Cheongdam-dong"|publikigita ye=17ma di agosto 2018|editero=JoongAng Ilbo|idiomo={{kr}}|vidita ye=21ma di junio 2019}}</ref> * [[19ma di januaro]] - [[Alina Alexandrovna Bivol|Alina Bivol]], Rusa shakoludistino * [[11ma di februaro]] - [[Daniil Sergeyevich Medvedev|Daniil Medvedev]], Rusa tenisistulo * [[15ma di februaro]] - [[Yekaterina Vladimirovna Makarova|Yekaterina Makarova]], Rusa tenisistino * [[27ma di februaro]] - [[Imran Rizvanovich Bukuyev|Imran Bukuyev]], Rusa MMA-kombatero * [[1ma di marto]] - [[Ye Shiwen]], Chiniana natistino * [[13ma di marto]] - [[Estelle Cascino]], Franca tenisistino * [[18ma di marto]] - [[Odiljon Abdurahmanov]], Kirgiziana futbalistulo * [[2ma di aprilo]] - [[Matheus Santana]], Braziliana natistulo * [[3ma di aprilo]] - [[Fabián Ruiz]], Hispana futbalisto * [[12ma di aprilo]] - [[Tomáš Andres]], Cheka hokeisto * [[16ma di aprilo]] - [[Taylor Townsend]], Usana tenisistino * [[17ma di aprilo]] - [[Dee Dee Davis]], Usana televizion-aktorino * [[18ma di aprilo]] - [[Daniil Dmitriyevich Dubov|Daniil Dubov]], Rusa shakoludistulo * [[26ma di aprilo]] - [[Artur Grachyevich Dalaloyan|Artur Dalaloyan]], Rusa gimnastikistulo * [[1ma di mayo]] - [[William Nylander (hokeisto)|William Nylander]], Suediana hokeisto * [[10ma di mayo]] - [[Kateřina Siniaková]], Cheka tenisistino * [[14ma di mayo]] - [[Dejana Radanović]], Serbiana tenisistino * 14ma di mayo - [[Martin Garrix]], Nederlandana disk-jokeo * [[16ma di mayo]] - [[Louisa Chirico]], Usana tenisistino * [[21ma di mayo]] - [[Karen Abgarovich Hachanov|Karen Hachanov]], Rusa tenisistulo * [[22ma di mayo]] - [[Adrián Cubas]], Arjentiniana futbalisto * [[25ma di mayo]] - [[Darya Yuryevna Lodikova|Darya Lodikova]], Rusa tenisistino * [[30ma di julio]] - [[Nina Stojanović]], Serbiana tenisistino * [[21ma di agosto]] - [[Jasmine Camacho-Quinn]], Porto-Rikana atletino pri 100-metra hurd-kurado * 21ma di agosto - [[Karolína Muchová]], Cheka tenisistino * [[1ma di septembro]] - [[Jiří Černoch]], Cheka hokeisto * [[4ma di septembro]] - [[Eleonora Olegovna Afanasyeva|Eleonora Afanasyeva]], Rusa gimnastikistino * [[5ma di septembro]] - [[Jamsaran Ayurovich Cidipov|Jamsaran Cidipov]], Rusa shakoludistulo * [[20ma di septembro]] - [[Azim Azarov]], Kirgiziana futbalistulo * [[26ma di septembro]] - [[Jessika Ponchet]], Franca tenisistino * [[1ma di oktobro]] - [[Vitalina Igorevna Bacarashkina|Vitalina Bacarashkina]], Rusa sporta pafistino * [[4ma di oktobro]] - [[Jasmin Jebawy]], Germana tenisistino * [[6ma di oktobro]] - [[Viktoria Roshchina]], Ukrainana jurnalisto [[2024]] * [[11ma di oktobro]] - [[Dasha Ivanova]], Usana tenisistino * [[16ma di oktobro]] - [[Erdenebatin Cendbaatar]], Mongoliana boxisto * [[19ma di oktobro]] - [[Rebecca Šramková]], Slovakiana tenisistino * [[24ma di oktobro]] - [[Océane Dodin]], Franca tenisistino * [[29ma di oktobro]] - [[Emilia Mernes]], Arjentiniana kantistino * [[31ma di oktobro]] - [[Dïnara Ramazanqızı Sädwaqasova|Dïnara Sädwaqasova]], Kazakstanana shakoludistino * [[7ma di novembro]] - [[Maxim Konstantinovich Chigayev|Maxim Chigayev]], Rusa shakoludistulo * 7ma di novembro - [[Lorde]], Nova-Zelandana kantistino * [[16ma di novembro]] - [[Mackenyu]], Usana-Japonian aktoro * [[22ma di novembro]] - [[Madison Davenport]], Usan aktorino * [[13ma di decembro]] - [[Varvara Alexandrovna Flink|Varvara Flink]], Rusa tenisistino * [[29ma di decembro]] - [[Dylan Minnette]], Usan aktoro e muzikisto ==Morti == * [[5ma di januaro]] - [[Yahya Ayyash]], membro di Hamas (n. 1966) [[Arkivo:Reagan_Mitterrand_1984_(cropped).jpg|thumb|130px|[[François Mitterrand]]]] * [[8ma di januaro]] - [[François Mitterrand]], prezidanto di Francia (n. 1916) * [[15ma di januaro]] - [[Moshoeshoe la 2ma]], rejulo di Lesotho (n. 1938) * [[28ma di januaro]] - [[Jerry Siegel]], Usana desegnisto, kreinto di "Superman" (n. 1914) * 28ma di januaro - [[Iosif Alexandrovich Brodski|Iosif Brodski]], Rusa skriptisto, Nobel-laureato (n. 1940) * [[2ma di februaro]] - [[Shamus Culhane]], Usan animisto, cinematografisto e produktisto pri animi (n. 1908) * [[2ma di februaro]] - [[Gene Kelly]], Usan aktoro (n. 1912)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Gene-Kelly|titulo=Gene Kelly{{!}}Biography, Movies|editero=Encyclopaedia Britannica|vidita ye=23ma di julio 2023|idiomo={{en}}}}</ref> * [[11ma di februaro]] - [[Kebby Musokotwane]], chefministro di Zambia (n. 1946) * [[17ma di februaro]] - [[Hervé Bazin]], Franca skriptisto (n. 1911) * [[20ma di februaro]] - [[Toru Takemitsu]], Japoniana kompozisto (n. 1930) * [[3ma di marto]] - [[Marguerite Duras]], Franca skriptisto (n. 1914) * [[5ma di marto]] - [[Khondaker Mostaq Ahmad]], prezidanto di Bangladesh (n. 1918) [[Arkivo:Alberto Terrile.1994.Krzysztof Kieslowsky.jpg|thumb|130px|[[Krzysztof Kieślowski]]]] * [[13ma di marto]] - [[Krzysztof Kieślowski]], Polona filmifisto (n. 1941) * 13ma di marto - [[Lucio Fulci]], Italiana filmifisto ed aktoro (n. 1927) * [[17ma di marto]] - [[René Clément]], Franca filmifisto (n. 1913) * [[18ma di marto]] - [[Odysseas Elytis]], Greka skriptisto, Nobel-laureato (n. 1911) * [[6ma di aprilo]] - [[Greer Garson]], Britanian-Usan aktorino (n. 1904) * [[17ma di aprilo]] - [[Piet Hein (ciencisto)|Piet Hein]], Dana matematikisto, inventero e poeto (n. 1905) * [[18ma di aprilo]] - [[Bernard Edwards]], Usana muzikisto, kompozisto e muzikala produktisto ([[Chic]]) (n. 1952) * [[21ma di aprilo]] - [[Dzhokhar Dudaiev]], prezidanto di Chechenia (n. 1944) * [[30ma di aprilo]] - [[Julio César Méndez Montenegro]], prezidanto di Guatemala (n. 1915) * [[11ma di mayo]] - [[Nnamdi Azikiwe]], prezidanto di Nigeria (n. 1904) [[Arkivo:Timothy-Leary-Los-Angeles-1989.jpg|thumb|130px|[[Timothy Leary]]]] * [[31ma di mayo]] - [[Timothy Leary]], Usana skriptisto, psikologo (n. 1920) * [[1ma di junio]] - [[Neelam Sanjiva Reddy]], prezidanto di India (n. 1913) * [[3ma di junio]] - [[Tito Okello]], prezidanto di Uganda (n. 1914) * [[6ma di junio]] - [[George Davis Snell]], Usana genetikisto, Nobel-laureato (n. 1903) * 6ma di junio - [[Kusuo Kitamura]], Japoniana natisto (n. 1917)<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.olympic.org/kusuo-kitamura|titulo=Kusuo KITAMURA - Olympic Swimming|vidita ye=22ma di septembro 2019}}</ref> * [[9ma di junio]] - [[Rafaela Aparicio]], Hispan aktorino (n. 1906) * [[15ma di junio]] - [[Ella Fitzgerald]], Usana jazo-kantistino (n. 1917) * [[17ma di junio]] - [[Thomas Kuhn]], Usana filozofo (n. 1922) * [[20ma di junio]] - [[Walter Guevara Arze]], prezidanto di Bolivia (n. 1912) * [[23ma di junio]] - [[Andreas Papandreou]], Greka politikisto (n. 1919) * [[1ma di agosto]] - [[Tadeusz Reichstein]], Polona ciencisto, Nobel-laureato (n. 1897) * [[2ma di agosto]] - [[Michel Debré]], chefministro di Francia (n. 1912) * [[6ma di agosto]] - [[Hernán Siles Zuazo]], prezidanto di Bolivia (n. 1914) * [[8ma di agosto]] - [[Nevill Francis Mott]], Britaniana fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1905) * [[13ma di agosto]] - [[António de Spínola]], prezidanto di Portugal (n. 1910) * [[26ma di agosto]] - [[Alejandro Agustín Lanusse]], prezidanto di Arjentinia (n. 1918) [[Arkivo:Ernesto Geisel 1978.jpg|thumb|130px|[[Ernesto Geisel]]]] * [[12ma di septembro]] - [[Ernesto Geisel]], prezidanto di Brazilia (n. 1907) * [[13ma di septembro]] - [[Tupac Shakur]], Usana ''rap''-artisto (n. 1971) * [[17ma di septembro]] - [[Spiro Agnew]], Usana politikisto, vice-prezidanto de 1969 til 1973 (n. 1918) * [[26ma di septembro]] - [[Geoffrey Wilkinson]], Angla kemiisto, Nobel-laureato (n. 1921) * [[28ma di septembro]] - [[Mohammad Najibullah]], prezidanto di Afganistan (n. 1947) * [[2ma di oktobro]] - [[Andrey Lukanov]], chefministro di Bulgaria (n. 1938) * [[11ma di oktobro]] - [[Renato Russo]], Braziliana kantisto e kompozistulo ([[Legião Urbana]]) (n. 1960) * 11ma di oktobro - [[William Vickrey]], Kanadan-Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1914) * [[1ma di novembro]] - [[Junius Richard Jayewardene]], chefa ministro e prezidanto di Sri-Lanka (n. 1906) * 1ma di novembro - [[Maati Bouabid]], chefministro di Maroko (n. 1927) * [[3ma di novembro]] - [[Jean-Bédel Bokassa]], diktatoro ed imperiestro di Centrafrika (n. 1921) * [[8ma di novembro]] - [[Andrés Rivero Agüero]], chefministro di Kuba (n. 1905) [[Arkivo:Abdus_Salam_1987.jpg|thumb|130px|[[Abdus Salam]]]] * [[21ma di novembro]] - [[Abdus Salam]], Pakistanana fizikisto, Nobel-laureato pri fiziko (n. 1926) * [[29ma di novembro]] - [[Dan Flavin]], Usana skultisto (n. 1933) * [[30ma di novembro]] - [[Tiny Tim]], Usana muzikisto (n. 1932) * [[3ma di decembro]] - [[Babrak Karmal]], prezidanto di Afganistan (n. 1929) * [[9ma di decembro]] - [[Alain Poher]], Franca politikistulo (n. 1909)<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Alain-Emile-Louis-Marie-Poher|titulo=Alain-Émile-Louis-Marie Poher|editero=Britannica.com|vidita ye=10ma di decembro 2018}}</ref> * [[17ma di decembro]] - [[Stanko Todorov]], Bulgara politikisto (n. 1920) * [[19ma di decembro]] - [[Marcello Mastroianni]], Italian aktoro (n. 1924)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Marcello-Mastroianni|titulo=Marcello Mastroianni|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=23ma di julio 2023}}</ref> * 19ma di decembro - [[Amata Kabua]], prezidanto di Insuli Marshall (n. 1928) * [[20ma di decembro]] - [[Carl Sagan]], Usan astronomo, skriptisto (n. 1934) * [[Hellmut Röhnisch]], Germana-Suedian atleto ed Idisto (n. 1914) ==Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Robert Coleman Richardson]], [[Douglas Dean Osheroff]], [[David Morris Lee]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Robert Curl]], [[Harold Walter Kroto]], [[Richard Errett Smalley]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Peter Charles Doherty]], [[Rolf M. Zinkernagel]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Wisława Szymborska]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Carlos Filipe Ximenes Belo]] e [[José Ramos Horta]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[James Mirrlees]], [[William Vickrey]] ==Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1990a]] fkzxmrxl93v89r9uquxj54fz2es59tr 0 3236 1124575 1106954 2026-06-25T01:38:10Z Joao Xavier 110 +texto, imajo 1124575 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La yaro '''2000''' (MM per Romala algarismi) esis [[bisextila yaro]] komencinta ye [[saturdio]] che [[Gregoriala kalendario]]. Ol esas la 1000ma e lasta yaro di la [[2ma yarmilo]] e la 100ma e lasta yaro di la [[20ma yarcento]]. Ol ank esis l'unesma yaro di la yari 2000a. [[UNESKO]] deklaris ol la "yaro di la kulturo di paco". == Eventi == === [[Kosmo]] === * [[3ma di januaro]] - En cielo videsas multa centi stelo-flugi kande [[aerolito|aerolito-grupo]] kolizionas kontre Teral [[atmosfero]]. * [[12ma di oktobro]] - Eventas la centesma flugo per [[spaco-paromo Discovery|Spaco-paromo ''Discovery'']]. === [[Mondo]] === * "Y2K" ne efektigis katastrofi predicita. * [[1ma di decembro]] - En [[London]] eventas konkurso pri la [[Belino dil mondo]]. [[Priyanka Chopra]], de [[India]], selektesas. === [[Europa]] === * [[1ma di januaro]] - En [[Suedia]], l'eklezio e la stato separesas. * [[4ma di januaro]] - En Åsta, [[Norvegia]], du treni kolizionas. Ol esas la maxim severa treno-acidento en la historio di Norvegia: 19 homi mortas e 68 vundesas. * [[14ma di januaro]] - Tribunalo di [[UN]] judicias kin Kroati-Bosniani e kondamnas li a 25-yar enkarcerigo pro mortigo di cent Mohamedani en 1993. * [[6ma di februaro]] - En [[Finlando]], [[Tarja Halonen]] divenas l'unesma [[muliero]] elektita prezidanto. * [[1ma di marto]] - [[Finlando]] adoptas nova [[konstituco]]. * [[26ma di marto]] - En [[Rusia]], [[Vladimir Vladimirovich Putin|Vladimir Putin]] elektesas prezidanto. * [[1ma di julio]] - [[Ponto Øresund]], liganta [[Kobehavn]] en [[Dania]] e [[Malmö]] en [[Suedia]], inauguresas.<ref name=BT>{{Extera ligilo |url=https://web.archive.org/web/20150924051009/http://www.bt.dk/nyheder/oeresundsbroen-indviet|titulo=Øresundsbroen indviet|editero=Ritzau |idiomo={{da}}|publikigita ye=1ma di julio 2000 }}</ref> * [[25ma di julio]] - En [[Paris]], [[aviono]] ''[[Concorde]]'' falas pos levo, e produktas 109 morti ennave e 5 plusa sur la lando. * [[12ma di agosto]] - Rusa [[submara navo]] "Kursk" sinkas pos explozo che [[maro di Barentz]]. Omna 118 kruani mortos, di qui 23 kelka dii pose, pro manko di oxo.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.nytimes.com/2000/10/27/world/none-of-us-can-get-out-kursk-sailor-wrote.html |titulo='None of Us Can Get Out' Kursk Sailor Wrote|editero=The New York Times|vidita ye=30ma di decembro 2017|publikigita ye=27ma di oktobro 2010}}</ref> * [[septembro]] - En [[Yugoslavia]] eventas prezidantal elekto, ma [[Slobodan Milosevic]] ne agnoskas la rezultajo. * [[5ma di oktobro]] - Eventas granda demonstro avan [[Yugoslavia]]na parlamento en [[Belgrad]], qua igos la prezidanto [[Slobodan Milosevic]] renuncar la sequanta dio. [[Vojislav Kostunica]] sucedos ilu.<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/5/newsid_2493000/2493021.stm|titulo= 2000: Protesters storm Yugoslav parliament|vidita ye=20ma di septembro 2016|editero=BBC}}</ref> * [[1ma di novembro]] - [[Serbia e Montenegro]] membreskas [[Unionita Nacioni]]. * [[11ma di novembro]] - En [[Austria]], [[Kaprun]], 155 treno-voyajeri mortas dum fairo en tunelo.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.fhs.se/Documents/Externwebben/forskning/centrumbildningar/Crismart/Forskning/Fallbanken/KAPRUN_T.PDF |titulo=The Tunnel Blaze in Kaprun, Austria |editero=Chrismart |idiomo={{en}}|vidita ye=12ma di novembro 2015}}</ref> === [[Azia]] === * [[6ma di februaro]] - [[Duesma milito en Chechenia]]: [[Rusia|Rusi]] kaptas [[Grozni]], chef-urbo di [[Chechenia]]. * [[18ma di marto]] - En [[Taiwan]] elektesas [[Chen Shui-bian]] kom prezidanto. * [[1ma di aprilo]] - En [[Japonia]], chefministro [[Keizo Obuchi]] havas paroxismo e falas en [[komato]]. * [[5ma di aprilo]] - [[Yoshiro Mori]] divenas chefministro di [[Japonia]]. * [[25ma di mayo]] - [[Israel]] retretas ek [[Libano]] pos 22-yara okupo. * [[28ma di septembro]] - Opozistaro-chefo [[Ariel Sharon]] vizitas [[Templo-monto]] en [[Ierusalem]] kun armizita gardistaro. To efektigos la revolto dil al-Aqsa. * [[12ma di oktobro]] - En [[Aden]], [[Yemen]], Usana militonavo destruktesas kande batelo kun explozivi kolizionas kontre ol. L'explozo ocidas 17 soldati e vundas 39. * [[16ma di novembro]] - [[Bill Clinton]] vizitas [[Vietnam]] kom unesma prezidanto di [[Usa]]. * [[30ma di decembro]] - En [[Filipini]], [[Manila]], explozo-serio mortigas 22 homi. === [[Afrika]] === * [[30ma di januaro]] - Falo di [[aviono]] [[Airbus A310]] de Kenya Airways poka minuti pos flugeskar de [[Abidjan]], [[Ivora Rivo]], produktas 169 morti. === [[Nord-Amerika]] === * [[3ma di aprilo]] - [[Microsoft]] judiciesas kulpinto pri misuzo di monopola stando. * [[2ma di julio]] - En [[Mexikia]] [[Vicente Fox]] vinkas prezidantal elekto kom kandidato dil opozantaro. * [[7ma di novembro]] - En [[Usa]] ne-klareso dum prezidantal elekto. Fine [[George W. Bush]] vinkas vice-prezidanto [[Al Gore]] quankam il obtenis min multa voti. * [[27ma di novembro]] - En [[Kanada]], [[Jean Chrétien]] elektesas chefministro. === [[Sud-Amerika]] === * [[17ma di novembro]] - Parlamento di [[Peru]] revokas prezidanto [[Alberto Fujimori]] pro korupto-suspekto. Ilu fugabis a [[Japonia]]. === [[Oceania]] === * [[5ma di septembro]] - [[Tuvalu]] membreskas l'[[Unionita Nacioni]]. ===[[Sporto]]=== * [[11ma di junio]] - Japoniana boxisto [[Takanori Hatakeyama]] divenas mondala championo dil [[World Boxing Council|WBA]] * [[15ma di septembro]] til la [[1ma di oktobro]]] - En [[Sydney]], [[Australia]], eventas la [[Olimpiala Ludi en Sydney, 2000|27ma Olimpiala Ludi]], kun la partopreno di {{formatnum:10647}} atleti de 199 nacioni. * [[18ma di oktobro|18ma]] til la [[29ma di oktobro]] - En Sydney eventas la 11ma [[Paralimpiala Ludi]]. == Naski == * [[1ma di januaro]] - [[Emily Seibold]], Germana tenisistino * [[12ma di januaro]] - [[Jansaya Danïyarqızı Äbdimälik|Jansaya Äbdimälik]], Kazakstanana shakoludistino [[Arkivo:Selemon_Barega_Oregon_2022.jpg|thumb|130px|[[Selemon Barega]]]] * [[20ma di januaro]] - [[Selemon Barega]], Etiopian atleto * [[24ma di februaro]] - [[Alen Ahrovich Avidzba|Alen Avidzba]], Rusa tenisistulo * [[23ma di marto]] - [[Anton Viktorovich Borodachyov|Anton Borodachyov]], Rusa skermistulo * 23ma di marto - [[Kirill Viktorovich Borodachyov|Kirill Borodachyov]], Rusa skermistulo * [[26ma di marto]] - [[Jibek Ermuratqızı Qulambayeva|Jibek Qulambayeva]], Kazakstanana tenisistino * 26ma di marto - [[Nina Derwael]], Belga gimnastikistino * [[12ma di aprilo]] - [[Émeline Dartron]], Franca tenisistino * [[24ma di aprilo]] - [[Yulia Uladzimirawna Hatowka|Yulia Hatowka]], Bielorusa tenisistino * [[28ma di aprilo]] - [[Emil Kornvig]], Dana futbalisto * [[10ma di mayo]] - [[Aneta Laboutková]], Cheka tenisistino * 10ma di mayo - [[Alice Robbe]], Franca tenisistino * [[22ma di mayo]] - [[Aneta Kučmová]], Cheka tenisistino * [[23ma di mayo]] - [[Ellie Douglas]], Usana tenisistino * [[25ma di mayo]] - [[Claire Liu]], Usana tenisistino * [[31ma di mayo]] - [[Natalya Andreyevna Kapitonova|Natalya Kapitonova]], Rusa gimnastikistino * [[1ma di junio]] - [[Jaroslav Brož (hokeisto)|Jaroslav Brož]], Cheka hokeisto * [[26ma di junio]] - [[Ann Li (tenisistino)|Ann Li]], Usana tenisistino * [[12ma di julio]] - [[Vinícius Júnior]], Braziliana futbalisto * [[17ma di julio]] - [[Erjan Tokotayev]], Kirgiziana futbalistulo * [[26ma di julio]] - [[Oskar Cyms]], Polona kantisto e kansonifisto * [[28ma di julio]] - [[Kathleen Kanev]], Germana tenisistino * [[31ma di julio]] - [[Emily Welker]], Germana tenisistino * [[2ma di agosto]] - [[Varvara Andreyevna Grachyova|Varvara Grachyova]], Rusa tenisistino * [[6ma di agosto]] - [[Franziska Sziedat]], Germana tenisistino * [[17ma di agosto]] - [[Lil Pump]], Usana kantisto * [[29ma di agosto]] - [[Nikita Andreyevich Afanasyev|Nikita Afanasyev]], Rusa shakoludistulo * [[12ma di septembro]] - [[Vladislav Valeryevich Milnikov|Vladislav Milnikov]], Rusa skermistulo * [[29ma di septembro]] - [[Sofya Yevgenyevna Lansere|Sofya Lansere]], Rusa tenisistino * [[1ma di oktobro]] - [[Neele Marie Nickel]], German aktorino * [[11ma di oktobro]] - [[Neele Marie Nickel]], Germana aktorino * [[17ma di oktobro]] - [[Karolína Vlčková]], Cheka tenisistino * [[24ma di oktobro]] - [[Jhilmar Lora]], Peruana futbalisto * [[20ma di novembro]] - [[Anjelika Albertovna Isayeva|Anjelika Isayeva]], Rusa tenisistino * [[29ma di novembro]] - [[Alexandr Alexandrovich Shevchenko (tenisisto)|Alexandr Shevchenko]], Rusa tenisistulo * [[11ma di decembro]] - [[Petr Čajka]], Cheka hokeisto * [[13ma di decembro]] - [[Grigori Grigoryevich Klimentyev|Grigori Klimentyev]], Rusa gimnastikistulo * [[15ma di decembro]] - [[Dalayna Hewitt]], Usana tenisistino * [[22ma di decembro]] - [[Joshua Bassett]], Usan aktoro * [[31ma di decembro]] - [[Alycia Parks]], Usana tenisistino == Morti == * [[2ma di januaro]] - [[Patrick O'Brian]], Britaniana skriptisto (n. 1914) [[Arkivo:1973 Greece Prime Minister Spiridon Markezinis Press Photo.png|thumb|130px|[[Spiros Markezinis]]]] * [[4ma di januaro]] - [[Spiros Markezinis]], prezidanto di Grekia (n. 1909) * [[12ma di januaro]] - [[Marc Davis (animisto)|Marc Davis]], Usan artisto ed animisto (n. 1913) * [[19ma di januaro]] - [[Bettino Craxi]], chefministro di Italia (n. 1934) * [[5ma di februaro]] - [[Göran Tunström]], Sueda skriptisto (n. 1937) * [[8ma di februaro]] - [[Ion Gheorghe Maurer]], prezidanto e chefministro di Rumania (n. 1902) * [[10ma di februaro]] - [[Jim Varney]], Usana cinem-aktoro (n. 1949) * [[11ma di februaro]] - [[Roger Vadim]], Franca filmifisto (n. 1928) * [[12ma di februaro]] - [[Charles M. Schulz]], Usana desegnisto di "Peanuts" (n. 1922) * [[19ma di februaro]] - [[Friedensreich Regentag Dunkelbunt Hundertwasser]], Austriana piktisto, skultisto ed arkitekto (n. 1928) [[Arkivo:מלכה חג'בי 3.jpg|thumb|130px|[[Ofra Haza]]]] * [[23ma di februaro]] - [[Ofra Haza]], Israelana kantistino (n. 1957) * 23ma di februaro - [[Stanley Matthews]], Angla futbalisto (n. 1915) * [[30ma di marto]] - [[Rudolf Kirchschläger]], prezidanto di Austria (n. 1916) * [[6ma di aprilo]] - [[Habib Bourguiba]], prezidanto di Tunizia (n. 1903)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Habib-Bourguiba|titulo=Habib Bourguiba{{!}}President of Tunisia|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}</ref> * 6ma di aprilo - [[Mohammadali Fardin]], Iranan aktoro e filmifisto (n. 1931) * [[16ma di aprilo]] - [[Hisamuddin Alam Shah]], rejulo di Malaizia (n. 1920) * 16ma di aprilo - [[Policarpo Paz García]], prezidanto di Honduras (n. 1932) * [[27ma di aprilo]] - [[Vicki Sue Robinson]], Usana kantistino (n. 1954) [[Arkivo:Phạm_Văn_Đồng_1972.jpg|thumb|130px|[[Phạm Văn Ðồng]]]] * [[29ma di aprilo]] - [[Phạm Văn Ðồng]], chefministro di Vietnam (n. 1906) * [[30ma di aprilo]] - [[Poul Hartling]], chefministro di Dania (n. 1914) * [[6ma di mayo]] - [[Lojze Spacal]], Sloveniana piktisto (n. 1907) * [[8ma di mayo]] - [[Hubert Maga]], prezidanto di Benin (n. 1916) * [[14ma di mayo]] - [[Keizo Obuchi]], chefministro di Japonia (n. 1937) * [[19ma di mayo]] - [[Yevgeni Vasilyevich Hrunov|Yevgeni Hrunov]], Sovietiana kosmonauto (n. 1933) * [[20ma di mayo]] - [[Jean Pierre Rampal]], Franca flutisto (n. 1922) * [[21ma di mayo]] - [[Barbara Cartland]], Britaniana skriptisto (n. 1901) * [[24ma di mayo]] - [[Oleg Nikolayevich Yefremov]], Rusa cinem- e teatr-aktoro (n. 1927) [[Arkivo:TitoPuente.jpg|thumb|130px|[[Tito Puente]]]] * [[31ma di mayo]] - [[Tito Puente]], Usana muzikistulo (n. 1923) * [[3ma di junio]] - [[Merton Miller]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1923) * [[10ma di junio]] - [[Hafez al-Assad]], prezidanto di Siria (n. 1930) * [[19ma di junio]] - [[Noboru Takeshita]], chefministro di Japonia (n. 1924) * [[27ma di junio]] - [[Pierre Pflimlin]], chefministro di Francia (n. 1907) * [[1ma di julio]] - [[Walter Matthau]], Usan aktoro (n. 1920) * [[21ma di julio]] - [[Vladimir Konstantinovich Bagirov|Vladimir Bagirov]], Azera shakoludisto (n. 1936) * [[29ma di julio]] - [[Vittorio Gassman]], Italian aktoro e filmifisto (n. 1922) * [[5ma di agosto]] - [[Alec Guinness]], Britanian aktoro e skriptisto (''[[La ponto di rivero Kwai]]'') (n. 1914) * [[9ma di agosto]] - [[John Harsanyi]], Hungara ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1920) * [[21ma di agosto]] - [[Daniel Lisulo]], chefministro di Zambia (n. 1930) * [[22ma di agosto]] - [[Abülfaz Elçibay]], prezidanto di Azerbaijan (n. 1938) * [[25ma di agosto]] - [[Carl Barks]], Usana desegnisto (n. 1901) * [[26ma di agosto]] - [[Lynden Pindling]], chefministro di Bahama (n. 1930) * [[16ma di septembro]] - [[Georgi Gongadze]], Ukrainana jurnalisto, mortigita (n. 1969) * [[20ma di septembro]] - [[German Stepanovich Titov|German Titov]], unesma homo en kosmo plu longa kam 24 hori (n. 1935) * [[25ma di septembro]] - [[R. S. Thomas]], Walsana poeto (n. 1913) [[Arkivo:Pierre_Elliot_Trudeau.jpg|thumb|130px|[[Pierre Elliott Trudeau|Pierre Trudeau]]]] * [[28ma di septembro]] - [[Pierre Trudeau]], chefministro di Kanada (n. 1919) * 28ma di septembro - [[Pote Sarasin]], chefministro di Tailando (n. 1905) * [[3ma di oktobro]] - [[Benjamin Orr]], basisto ([[The Cars]]) (n. 1947) * [[4ma di oktobro]] - [[Michael Smith]], Britaniana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1932) * [[10ma di oktobro]] - [[Sirimavo Bandaranaike]], chefa ministro di Sri Lanka (n. 1916) * [[11ma di oktobro]] - [[Donald Dewar]], Skota politikisto (n. 1937) * [[15ma di oktobro]] - [[Konrad Emil Bloch]], Germana biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1912) * [[27ma di oktobro]] - [[Walter Berry]], Austriana baso-baritono (n. 1929) * [[28ma di oktobro]] - [[Lída Baarová]], Cheka aktorino (n. 1914) * [[5ma di novembro]] - [[Roger Peyrefitte]], franca skriptisto (n. [[1907]] * [[10ma di novembro]] - [[Adamantios Andrutsopulos]], chefministro di Grekia (n. 1919) * 10ma di novembro - [[Jacques Chaban-Delmas]], chefministro di Francia (n. 1915) * [[17ma di novembro]] - [[Louis Néel]], Franca fizikisto, Nobel-laureato (n. 1904) * [[19ma di novembro]] - [[George Cosmas Adyebo]], chefa ministro di Uganda (n. 1947) * [[20ma di novembro]] - [[Kalle Päätalo]], Finlandana skriptisto (n. 1919) [[Arkivo:Fotothek_df_roe-neg_0006305_003_Emil_Zátopek-2.jpg|thumb|130px|[[Emil Zátopek]]]] * [[22ma di novembro]] - [[Emil Zátopek]], Cheka sportisto (n. 1922) * [[30ma di novembro]] - [[Ansumane Mané]], militisto e chefo di stato di Guinea-Bisau (n. 1940) * [[6ma di decembro]] - [[Werner Klemperer]], Germana cinem-aktoro<ref name=nyt>{{Extera ligilo|titulo="Werner Klemperer, Klink in 'Hogan's Heroes,' Dies at 80" |autoro=Weinraub, Bernard|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C05E4D6113CF93BA35751C1A9669C8B63&sec=&spon=&&scp=4&sq=Werner%20Klemperer&st=cse |editero=''The New York Times''|publikigita ye=8ma di decembro 2000}}</ref> (n. 1920) * [[11ma di decembro]] - [[Johannes Virolainen]], Finlandana politikisto, ex-chefministro (n. 1914) * [[12ma di decembro]] - [[Libertad Lamarque]], Arjentinan aktorino (n. 1908) * [[18ma di decembro]] - [[Kirsty MacColl]], Britaniana kantistino e kompozistino (n. 1959) * [[23ma di decembro]] - [[Victor Borge]], Dana pianisto e humuristo (n. 1909) * [[25ma di decembro]] - [[Willard Quine|Willard Van Orman Quine]], Usana filozofo e logikisto (n. 1908) * [[31ma di decembro]] - [[Binyamin Ze'ev Kahane]], rabino Israelana (n. 1966) * [[Jamcin Davaajav]], Mongoliana luktisto (n. 1952) == Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Jares Ivanavich Alfioraw|Jares Alfioraw]], [[Herbert Kroemer]], [[Jack Kilby]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Alan J. Heeger]], [[Alan MacDiarmid]], [[Hideki Shirakawa]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Arvid Carlsson]], [[Paul Greengard]], [[Eric R. Kandel]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Gao Xingjian]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Kim Dae-jung]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[James Heckman]], [[Daniel McFadden]] == Referi == {{Reflist}} [[Kategorio:Yari 2000a]] [[Kategorio:20ma yarcento]] 7hjd2dyhzxzgcahnaj2l5sbtr16pxgw 0 5657 1124558 829451 2026-06-24T21:26:02Z Joao Xavier 110 +texto 1124558 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''211 aK''' esas [[yaro]] ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor ol konocesis kom '''yaro di la konsuleso di Maximus e Maximus''', o min ofte '''yaro 543 ''Ab urbe condita'''''. La nomo ''211 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == ===[[Romana republiko]]=== * Romani kaptas [[Siracusa]] e kompletigas la kapto di [[Sicilia]]. * [[Hannibal]] marchas adnorde vers [[Roma]], probante kaptar ol, sensucese. * Roma konfrontas [[inflaciono]] e minaco di [[famino]], pro ke multa homi en Italiana peninsulo ed en Sicilia abandonas agrokultivado. == Naski == == Morti == [[Kategorio:Yari 210a aK]] l7lfppms98168oqmnt47stooddhurxk 0 5658 1124556 829452 2026-06-24T21:19:02Z Joao Xavier 110 +texto 1124556 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''212 aK''' esas [[yaro]] ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor ol konocesis kom '''yaro di la konsuleso di Flaccus e Pulcher''', o min ofte '''yaro 542 ''Ab urbe condita'''''. La nomo ''212 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == == Naski == == Morti == * [[Arkimedes]] de [[Siracusa]], Greka matematikisto, fizikisto, injenioro ed astronomo (n. c. 287 aK) [[Kategorio:210a yari aK]] i7hddxknlv32gkfn6mldwjjyvn2nezd 1124557 1124556 2026-06-24T21:19:32Z Joao Xavier 110 1124557 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''212 aK''' esas [[yaro]] ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor ol konocesis kom '''yaro di la konsuleso di Flaccus e Pulcher''', o min ofte '''yaro 542 ''Ab urbe condita'''''. La nomo ''212 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == == Naski == == Morti == * [[Arkimedes]] de [[Siracusa]], Greka matematikisto, fizikisto, injenioro ed astronomo (n. c. 287 aK) [[Kategorio:Yari 210a aK]] sv9mem0dtv7810bhhml1r4bt7lf9sqf 0 5661 1124555 1012248 2026-06-24T21:15:51Z Joao Xavier 110 1124555 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''215 aK''' esis yaro ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor, ol konocesis kom '''yaro dil regno da konsuli Albinus/Marcellus/Verrucosus e Gracchus''', o min ofte, '''yaro 539 ''ab urbe condita'''''. La nomo ''215 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == == Naski == == Morti == * [[Hiero la 2ma di Siracusa|Hiero la 2ma]], tirano de [[Siracusa]] (n. 308 aK) [[Kategorio:Yari 210a aK]] ox6gyz5bmofu6bueh1wirqezaael5qd 0 5662 1124554 829456 2026-06-24T21:14:37Z Joao Xavier 110 +texto 1124554 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''216 aK''' esas [[yaro]] ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor ol konocesis kom '''yaro di la konsuleso di Varro e Paullus''', o min ofte '''yaro 538 ''Ab urbe condita'''''. La nomo ''216 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == ===[[Romana republiko]]=== * [[2ma di agosto]] - Che batalio di Cannae, [[Kartago|Kartagana]] trupi komandita da [[Hannibal]] vinkas Roman armeo komandita da Gaius Terentius Varro e Lucius Aemilius Paullus, qua mortigesas en la batalio. == Naski == == Morti == [[Kategorio:Yari 210a aK]] iuhy3hzxrucy78h8i8li1s4h3xs4w6q 0 5663 1124553 829457 2026-06-24T21:10:28Z Joao Xavier 110 +texto 1124553 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''217 aK''' esas [[yaro]] ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor ol konocesis kom '''yaro di la konsuleso di Geminus e Flaminius/Regulus''', o min ofte '''yaro 537 ''Ab urbe condita'''''. La nomo ''217 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == ===[[Romana republiko]]=== * [[21ma di junio]] - Apud la norda rivo di lago Trasimene, en [[Umbria]], [[Kartago|Kartagana]] trupi komandita da [[Hannibal]] vinkas komplete trupi komandita da Romana konsulo Gaius Flaminius. == Naski == == Morti == [[Kategorio:Yari 210a aK]] olayf3byybq2fta97hu8jox5iklhgo0 0 5677 1124559 829470 2026-06-24T21:29:51Z Joao Xavier 110 +texto 1124559 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''229 aK''' esas [[yaro]] ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor ol konocesis kom '''yaro di la konsuleso di Albinus e Centumalus''', o min ofte '''yaro 525 ''Ab urbe condita'''''. La nomo ''229 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == ===[[Iliria]]=== * Rejulo di [[Anciena Makedonia|Makedonia]] Demetrius la 2ma mortas, e sucedesas da ilua nevulo Antigonus la 3ma. == Naski == == Morti == [[Kategorio:Yari 220a aK]] rsklz4kc419j7kinw0hpttesn353uk3 0 5684 1124565 829477 2026-06-24T21:59:11Z Joao Xavier 110 +texto 1124565 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''236 aK''' esas [[yaro]] ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor ol konocesis kom '''yaro di la konsuleso di Caudinus e Varus''', o min ofte '''yaro 518 ''Ab urbe condita'''''. La nomo ''236 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == ===[[Azia]]=== * [[Buddhismo]] introduktesas en [[Sri Lanka]] da monako Mahinda. == Naski == == Morti == [[Kategorio:Yari 230a aK]] lz5r8di9ro60awtp6qzimsm5l0vgvds 0 5685 1124564 829478 2026-06-24T21:53:01Z Joao Xavier 110 +texto 1124564 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''237 aK''' esas [[yaro]] ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor ol konocesis kom '''yaro di la konsuleso di Caudinus e Flaccus''', o min ofte '''yaro 517 ''Ab urbe condita'''''. La nomo ''237 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == ===[[Kartago]]=== * La sucesoza vinko da Kartagana generalo Hamilcar Barca kontre rebeli plufortigas lua chefeso en [[Kartago]], ed augmentas suporto a lua propozo pri invadar [[Iberia]]. Tamen, Hanno, reprezentanto di Kartagana nobelaro, opozas l'idei da Barca. == Naski == == Morti == [[Kategorio:Yari 230a aK]] r547r9951uji4kovueo1ejiz9osltl1 0 5686 1124563 829479 2026-06-24T21:47:28Z Joao Xavier 110 +texto 1124563 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''238 aK''' esas [[yaro]] ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor ol konocesis kom '''yaro di la konsuleso di Gracchus e Falto''', o min ofte '''yaro 516 ''Ab urbe condita'''''. La nomo ''238 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == ===[[Romana republiko]]=== * Romani kaptas [[Korsika]] e [[Sardinia]]. == Naski == == Morti == [[Kategorio:Yari 230a aK]] foakiv87l23lcvoj4d14zv7vrv0odd2 0 5687 1124562 829480 2026-06-24T21:42:58Z Joao Xavier 110 +texto 1124562 wikitext text/x-wiki {{3ma yarcento aK}} La yaro '''239 aK''' esas [[yaro]] ante l'adopto di [[Juliala kalendario]]. Lor ol konocesis kom '''yaro di la konsuleso di Turrinus e Falto''', o min ofte '''yaro 515 ''Ab urbe condita'''''. La nomo ''239 aK'' uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande ''Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari. == Eventi == == Naski == == Morti == * [[Antigonus II Gonatas]], rejo di [[Makedonia (regiono)|Makedonia]] (n. c. 320 aK) [[Kategorio:Yari 230a aK]] frhq2w3bt4ojgwrqqb56qq09vu60tkk 0 8158 1124551 1046232 2026-06-24T16:14:46Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124551 wikitext text/x-wiki '''Florence''' esas urbo en la komtio Lauderdale, [[Alabama]], [[Usa]]. Segun la [[demografiala kontado]] di 2010, ol havis {{formatnum:39319}} habitanti. == Geografio == [[Arkivo:ALMap-doton-Florence.png|right|Loko di Florence, Alabama]] Florence jacas a {{coor d|34.82|N|87.66|W|}}. Segun l'[[Usana Kontado Ministerio]], l'urbo havas entote 64.8 [[quadrata kilometro|km²]], equivalanta a 25.0 [[quadrata milio|mi²]], di qui 64.6 km² (24.9 mi²) esas lando e 0.3 km² (0.1 mi², o 0.40% de la surfaco totala) esas aquo. Florence jacas apud la lago Wilson. == Demografio == Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, esis 36,264 homi, 15,820 hemanari, e 9,555 familii qui rezidis en la urbo. La [[denseso di habitantaro]] esis 561.6/km² (1,454.6/mi²). Esis 17,707 domi kun mezvalora denseso di 274.2/km² (710.2/mi²). Segun raso, esis 78.39% Blanki, 19.20% Negri od [[Afrikan-Usani]], 0.24% indijeni Amerikana, 0.62% Aziani, 0.03% Pacifik-insulani, 0.54% de altra rasi, e 0.97% de du o plura rasi, e 1.34% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso. Esis 15,820 hemanari, di qui 25.9% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 43.6% esis mariajita e habitis kune; en 14.0% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 39.6% esis ne-familii. En 33.8% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 13.3% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.20 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.82 personi. La procento di habitanti segun evo esis: 21.4% evante min kam 18 yari, 13.7% de 18 til 24 yari, 25.7% de 25 til 44 yari, 21.7% de 45 til 64 yari, e 17.5% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 37 yari. Po singla 100 mulieri esis 84.0 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse, esis 79.7 viri. La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis $28,330, e la mezvalora revenuo po familio esis $40,577. La mezvalora revenuo por la viri esis $34,398 kontre $21,385 por la mulieri. La revenuo ''per capita'' por la urbo esis $19,464. Vivis sub la [[povreso-lineo]] 20.4% de la habitantaro e 14.4% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 25.9% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 13.3% vivis sub la povreso-lineo. ==Extera ligili== *[http://www.florenceal.org/ Urbo di Florence] *[https://web.archive.org/web/20050612080352/http://www.flo-tour.org/tosee.html komitato pri turismo di Florence] [[Kategorio:Urbi en Alabama]] 5771wbiacnpjyn1g49ukxvs6r311u6k 0 8909 1124552 1042690 2026-06-24T19:39:27Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124552 wikitext text/x-wiki '''LaBelle''' esas urbo en la komtio Hendry, [[Florida]], [[Usa]]. Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, ol havis 4,210 habitanti. == Geografio == [[Arkivo:FLMap-doton-LaBelle.PNG|right|Loko di La Belle, Florida]] LaBelle jacas a {{coor d|26.76|N|81.44|W|}}. Segun l'[[Usana Kontado-Ministerio]], l'urbo havas entote 9.2 [[quadrata kilometro|km²]], equivalanta a 3.5 [[quadrata milio|mi²]], di qui 9.0 km² (3.5 mi²) esas lando e 0.2 km² (0.1 mi², o 2.54% de la surfaco totala) esas aquo. == Demografio == Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, esis 4,210 homi, 1,440 hemanari, e 995 familii qui rezidis en la urbo. La [[denseso di habitantaro]] esis 468.4/km² (1,214.0/mi²). Esis 1,739 domi kun mezvalora denseso di 193.5/km² (501.4/mi²). Segun raso, esis 73.28% Blanki, 11.26% Negri od [[Afrikan-Usani]], 0.62% indijeni Amerikana, 0.33% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 12.47% de altra rasi, e 2.04% de du o plura rasi, e 31.35% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso. Esis 1,440 hemanari, di qui 32.2% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 55.2% esis mariajita e habitis kune; en 10.2% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 30.9% esis ne-familii. En 25.9% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 14.1% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.71 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 3.26 personi. La procento di habitanti segun evo esis: 26.8% evante min kam 18 yari, 8.5% de 18 til 24 yari, 25.5% de 25 til 44 yari, 18.3% de 45 til 64 yari, e 20.9% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 36 yari. Po singla 100 mulieri esis 102.7 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 99.8 viri. La mezvalora revenuo po hemanaro en l'urbo esis $31,642, e la mezvalora revenuo po familio esis $39,550. La mezvalora revenuo por la viri esis $26,327 kontre $21,979 por la mulieri. La revenuo ''per capita'' por l'urbo esis $15,652. Vivis sub la [[povreso-lineo]] 18.0% de la habitantaro e 12.9% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 21.1% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 15.4% vivis sub la povreso-lineo. == Extera ligili == * [https://web.archive.org/web/20050830063121/http://www.hendrycounty.org/cityoflabelle Urbo di LaBelle] oficala situo [[Kategorio:Urbi en Florida]] rk5n5sr4lzh0ecy3yawd0ir9ye4pvn3 0 17958 1124550 1114445 2026-06-24T14:25:03Z Joao Xavier 110 +texto, imajo 1124550 wikitext text/x-wiki {{Provinci stati kantoni | OficalaNomo = Kansas | Flago = Flag of Kansas.svg | Blazono = Great Seal of the State of Kansas Colored.svg | Imajo = Kansas State Capitol.jpg | TextodilImajo = Parlamento di Kansas, en [[Topeka, Kansas|Topeka]]. | TipoSubdividuro = [[Stati di Usa|Stato]] | Lando = {{USA}} | Chefurbo = [[Topeka, Kansas|Topeka]] | MaximGrandaUrbo = [[Wichita, Kansas|Wichita]] | Datostato = 29 di januaro 1861 | TituloGuvernisto = Guvernisto | Guvernisto = Laura Kelly (D) | Surfaco = {{formatnum:213096}} | Habitanti = {{formatnum:2937880}}<ref name=POP/> | Yaro = 2020 | Denseso di habitantaro= 13,5 | Abreviuro = KS | Horo = -6 (grandaparte)<br>UTC-7 (estala komtii)<br><small>(dum somero: UTC-5; UTC-6)</small> | Internet = www.kansas.gov | TNP = USD {{formatnum:173145}} milioni (2019) | Mapo = Kansas in United States.svg }} '''Kansas''' esas [[Usa]]na [[Stati di Usa|stato]] senlitora. Ol havas kom vicini [[Nebraska]] norde, [[Missouri]] este, [[Oklahoma]] sude, e [[Kolorado]] weste. Segun la [[demografiala kontado]] di 2020, ol havis habitanti<ref name=POP>{{Extera ligilo|editero=United States Census Bureau|url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/apportionment/apportionment-2020-table02.pdf |titulo=Resident Population for the 50 States, the District of Columbia, and Puerto Rico: 2020 Census|idiomo={{en}}|vidita ye= 26ma di aprilo 2021}}</ref> La nomo dil stato originis de [[rivero Kansas]]. La vorto ''Kansas'' havas origino en indijena populo ''Kansa''. ==Historio== Dum [[paleolitiko]], inter 12 mil o 7 mil yari aK, decendanti di populi Aziana qui migris ad Amerika atingis la nuna Kansas. Li esis chaseri di granda animali, exemple [[mamuto|mamuti]]. Pos ke la granda animali desaparis, li komencis chasar mikra animali e konsumar planti. Cirkume 3500 aK, lokala populi komencis uzar [[ceramiko]]. [[Agrokultivo]], nome [[maizo]], developesis cirkume 3 mil yari ante nun, e la vivo-stilo di lokala populi divenis sedentaria. Dum centi di yari la regiono habitesis da indijena populi, nome populi Osage, Pawnee, Kaw (Kansa) e Wichita. Cirkume 1450, populo Wichita fondis urbo Etzanoa, qua habitesis til cirkume 1700. [[Arkivo:U.S._Territorial_Acquisitions.png|thumb|320px|left|Aquiraji teritoriala di Usa (Kansas centre de la mapo).]] L'unesma Europano qua arivis ibe esis [[Hispana imperio|Hispano]] [[Francisco Vázquez de Coronado]], qua exploris la regiono en 1541. En 1803, granda parto di la nuna Kansas aquiresis de [[Francia]] dum la [[kompro di Louisiana]]. L'expediciono di Lewis e Clark en 1804, e l'expediciono di Zebulon Pike en 1806 mapigis la regiono. De 1812 til 1821 Kansas apartenis a lora teritorio Missouri. En 1827, Fort Leavenworth divenis l'unesma kolonieto di blanki en la regiono<ref>{{extera ligilo|titulo=A Brief History of Fort Leavenworth|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a211662.pdf|autoro=Partin, John W. Partin|publikigita ye=1983|vidita ye=24ma di januaro 2019}}</ref>. La koloniigo kreskis en la regiono pos la yari 1830a. La Treko Santa Fe (''Santa Fe Trail'') trairis la teritorio de 1821 til 1880, ed uzesis por transportar industriizita vari de [[Missouri]], ed [[arjento]] e peli de [[Nova-Mexikia]]. La sud-westo di Kansas restis parto di [[Hispana imperio]] e pose di [[Mexikia]] e di [[republiko Texas]] til la fino di la [[milito Usana-Mexikiana]] en 1848, kande la regiono cedesis ad Usa. L'oficala organizo di la teritorio komencis en 1854, kun tale nomizita "lego Kansas-Nebraska", qua permisis kolonieri votar pri [[sklavigo]]. Konseque, violento kreskis en la stato, kun konflikti inter individui favorebla a sklavigo ed individui favorebla ad abolisismo. La violento cesis erste en 1859, kande aprobesis tale nomizita "konstituco di Wyandotte", qua proskriptis sklavigo. [[Arkivo:Lawrence massacre ruins.jpg|thumb|320px|left|Ruini di [[Lawrence, Kansas|Lawrence]] depos la masakro di 1863.]] Kansas divenis Usana stato ye la [[29ma di januaro]] [[1861]]. Dum l'[[interna milito di Usa]] eventis violentoza konflikti en la stato, exemple tale nomizita "masakro di Lawrence", en 1863. Pos finir la milito e kun l'arivo dil unesma [[ferovoyo|ferovoyi]] e l'expanso di edukado di bovi, diversa urbi prosperis, exemple [[Dodge City, Kansas|Dodge City]] ed [[Abilene, Kansas|Abilene]]. En 1879 eventis granda enmigrado di Afrikan-Usani veninta de sudala stati. Pro demando da [[Metodismo|Metodisti]] ed altra evangeliala protestanti, Kansas esis un ek l'unesma stati Usana qui proskriptis [[alkoholo|alkoholoza]] drinkaji. Ca proskripto revokesis erste en 1948. En 1922, Ella Uphay Mowry divenis l'unesma [[muliero]] en Usa qua kandidatis su kom guberniestrino. Dum la yari 1930a, Kansas subisis serioza domajo ambientala, pro la kombinita efekti dil [[ekonomiala krizego di 1929|ekonomiala krizego]] e di severa tempesti di areno, konocata Angle kom ''Dust Bowl'' qua destruktis plantacerii e pasturaji. Pro to, multa habitanti de la sudo dil stato abandonis sua farmeyi e migris ad altra regioni. Kande komencis [[duesma mondomilito]], la produktado di milital avioni instalesis en [[Wichita, Kansas|Wichita]], e la sektoro duras esar importanta en l'ekonomio dil stato. Altralatere, la deskresko ekonomiala di la ruro plumaleskis dum la yari 1950a pro nova periodo di sikeso, e l'ekmigrado duris. Ye la fino dil yari 1950a, plua kam la duimo dil habitanti di Kansas rezidis en urbi. En 1953, [[Dwight Eisenhower]], naskinta en la stato, divenis Usana prezidanto. En 1954, la Supera Korto di Usa deklaris kontrekonstituca la segregaco rasala en la tota skoli di la lando. Ta decido adoptesis kande judiciesis la kazo ''Brown kontre Ekuko-konsilistaro di Topeka''. Dum recenta yari, l'ekonomio dil stato modernigesis, nome sektori avionala e kosmala, industrii e servadi. Tamen ol duras esar granda produktero di frumento e bovokarno. ==Geografio== {{PA|Listo pri municipi en Kansas}} [[Arkivo:Map of Kansas NA.png|thumb|320px|Precipua urbi e chosei di Kansas.]] [[Arkivo:Kansas City Kansas aerial view.jpg|thumb|left|320px|Aeral imajo pri [[Kansas City, Kansas]].]] Kansas jacas centre de Usana teritorio, an la duimo di la disto inter [[Atlantiko]] e [[Pacifiko]]. Ol havas 105 komtii 628 municipi. La tereni dil stato konsistas precipue ek sedimentala roki. Este e sude, sedimentala strati komencis formacesar de 350 til 250 milion yari ante nun, kontre ke weste la strati komencis formacesar dum [[kretaceo]], ed originis del erodo di [[Rokoza Monti]]. La nordo dil stado kovresis da [[glacio]] dum la lasta [[glacial epoko]], e lua sedimentala roki transportesis dum ca epoko. La maxima [[altitudo]] di Kansas esas 1231 metri che Monto Sunflower. Nord-weste del stato, cirkume 121 kilometri di lua limiti kun vicina stati definesas da [[rivero Missouri]], lua maxim importanta aquofluo. [[Rivero Kansas]], longa de 270 km, trairas la nord-esto dil stato ante debushar an Missouri. Poka naturala lagi dil stato esas granda: la maxim vasta esas lago Inman, kun cirkume 64,8 km². Inter l'artificala lagi, la maxim vasta esas lago Milford, vasta de cirkume 64 km². Segun la [[klimatala klasifikuro da Köppen]], Kansas havas 3 dominacanta klimati: kontinentala humida (''Dfa'') nord-este; humida subtropikala (''Cfa'') en granda parto dil stato, e [[miarida klimato|miarida kolda]] (''BSk'') de [[stepo]], weste. En junio, julio ed agosto, [[temperaturo|temperaturi]] povas superirar 32°C an la sud-westo dil stato. La mezavalora [[temperaturo]] en la stato esas -1°C dum vintro, e 26°C dum somero. L'yarala [[pluvo-quanto]] varias mezavalore de 1200 mm sud-este, til 410 mm sud-weste. La mezavalora [[nivo]]-quanto yarala varias de 130 mm sude, til 890 mm nord-weste. La teritorio dil stato jacas an tale nomizita "koridoro di [[tornado|tornadi]]", esanta vundebla a violentoza tornadi dum printempo e komenco di somero. Plua kam 50 tornadi frapas la stato omnayare. ==Ekonomio== En 2014, la totala produkturo interna di Kansas esis {{formatnum:140.96}} miliard Usana dolari. Cirkume 90% de la lando dil stato uzesas por [[agrokultivo]], nome [[frumento]], [[sorgumo]], [[soyo]], [[kotono]] e [[sunofloro]], e l'edukado di [[porko|porki]], bovi e mutoni. En 2018, existis 59 mil farmeyi en la stato, di qui 84 havis certifikuro pri praktiki di tale nomizita "organika kultivado". ==Referi== {{reflist}} {{Stati di Usa}} [[Kategorio:Kansas| ]] 6u8yuxx48qgyxmicqxav20jz72g8k3e 0 19247 1124570 1095244 2026-06-25T00:21:55Z Joao Xavier 110 +texto 1124570 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La [[yaro]] '''2007''' (MMVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 7ma [[yaro]] di la triesma yarmilo, la 7ma yaro di la [[21ma yarcento]], e la 8ma yaro di la [[yari 2000a]]. ==Klimato ed ambiento== Yaro 2007 esis la 5ma maxim varma de la historio. Januaro afektesis da [[El-Ninyo]], e la lasta monati dil yaro afektesis da [[La-Ninya]]. Varm-ondi eventis de mayo til julio en [[Europa]], ed en [[Nord-Amerika]] en agosto. Severa kolda ondo frapis [[Usa]] en aprilo. En [[Australia]] eventis severa [[sikeso]] che baseno Murray-Darling. En [[Bolivia]], [[Kosta-Rika]], [[Mexikia]], [[Nikaragua]], [[Tailando]] ed [[Uruguay]] eventis severa inundadi<ref>{{extera ligilo|url=https://www.ncei.noaa.gov/access/monitoring/monthly-report/global/200713|titulo=Monthly Climate Reports|editero=NOAA|idiomo={{en}}|vidita ye=24ma di junio 2026}}</ref>. Ca yaro, [[glacio]] en [[Arktiko]] liquidigis dek-ople l'averajo yarala. En nordal [[Atlantiko]] eventis 15 tropikala sturmi, inkluzite 6 uragani: ''Dean'', ''Felix'', ''Humberto'', ''Karen'' e ''Noel''. Uragani ''Dean'' e ''Felix'' atingis kategorio 5 en la skalo di uragani. Unesmafoye du uragani kategorio 5 eventis dum la sama sezono. Che [[Pacifiko]] eventis 25 tropikala sturmi, inkluzite 15 [[tifono|tifoni]]. La maxim forta tifoni esis ''Sepat'', ''Man-yi'', ''Wipha'' e ''Krosa''. ==Eventi == * [[1ma di januaro]] - [[Rumania]] e [[Bulgaria]] membreskas Europana Uniono. [[Irlandana linguo]] anke divenas oficala en EU. * 1ma di januaro - [[Slovenia]] divenas la 13ma membro di [[Europana Uniono]] qua adoptas [[Euro]] kom monetaro. * [[22ma di januaro]] - Du automobilo-bombi explozas che la merkato ''Bab Al-Sharqi'' en [[Baghdad]], [[Irak]], e produktas plu kam 130 morti.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Scores killed in Iraq bloodshed|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6286459.stm|editero=BBC|publikigita ye=22ma di januaro 2007|vidita ye=6ma di oktobro 2019}}</ref> * [[11ma di februaro]] - Prezidantal elekto en [[Turkmenistan]] konfirmas [[Gurbanguly Berdimuhamedow]] kom prezidanto di la lando. * [[1ma di marto]] - [[Tornado|Tornadi]] frapas la sudo di Usa e produktas adminime 20 morti. * [[27ma di marto]] - Chefministri di [[Rusia]] [[Mihail Yefimovich Fradkov|Mihail Fradkov]] e [[Latvia]] [[Aigars Kalvitis]] fine signatas kontrato pri la frontieri inter la du landi. * [[16ma di aprilo]] - [[Masakro di Virginia-Tech]]: [[Sud-Korea]]na studianto Seung-Hui Cho pafas che [[Universitato]] di [[Virginia]], [[Usa]], e mortigas 32 personi. Pose ilu [[suocido|suocidas]]. * 16ma di aprilo - Prezidanto [[Laurent Gbagbo]] de [[Ivora Rivo]] deklaras ke [[interna milito]] finis. * [[18ma di aprilo]] - Ataki per bombi en [[Baghdad]] produktas 198 morti e 251 vunditi. * [[4ma di mayo]] - Forta [[tornado]] frapas [[Greensburg, Kansas]] e produktas 11 morti.<ref name=history>{{Extera ligilo|titulo=What happened on May 4th - This day in History|url=http://www.thepeoplehistory.com/may4th.html|editero=thepeoplehistory.com |idiomo={{en}}|vidita ye=3ma di mayo 2015}}</ref> * [[6ma di mayo]] - En [[Francia]], [[Nicolas Sarkozy]] vinkas [[Ségolène Royal]] en konkurso por la prezidanteso. * [[19ma di mayo]] - En [[Rumania]], [[Traian Băsescu]] eskapas de akuzo-proceso e divenas itere prezidanto di la lando. * [[15ma di junio]] - En [[Italia]] du treni kolizionas proxim Macomer, [[Sardinia]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1554665/Train-crash-in-Sardinia-kills-British-tourist.html |titulo=Train crash in Sardinia kills British tourist|editero=The Telegraph|idiomo={{en}}|vidita ye=24ma di julio 2016}}</ref> La koliziono produktas 3 morti e plusa 8 homi vundita.<ref>{{Extera ligilo|url=http://lanuovasardegna.gelocal.it/nuoro/cronaca/2007/06/16/news/scontro-tra-due-treni-tre-morti-e-otto-feriti-1.3297245 |titulo=Scontro tra due treni, tre morti e otto feriti |editero=La Nuova|vidita ye=24ma di julio 2016|idiomo={{it}}}}</ref> * [[29ma di junio]] - [[Atenti en London e Glasgow en junio 2007]], automobil-bombi deskovresis e desmuntesis en Westend, London * [[30ma di junio]] - [[Atenti en London e Glasgow en junio 2007]], automobilo plena de explozivi envehas l'internaciona aeroportuo di Glasgow * [[17ma di julio]] - [[Aviono]] [[Airbus A320]] de [[Brazilia]]n aerala kompanio TAM trairas la forkuranto di Congonhas [[aeroportuo]] en [[Sao Paulo (urbo)|Sao Paulo]] sen haltar, e kolizionas kun edifico. To produktas la morto di 187 personi ennave, e plusa 12 homi en sulo.<ref>{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/ultnot/especial/acidentecongonhas/ultnot/2007/07/27/ult5258u401.jhtm |titulo=Avião da TAM sofre pior acidente aéreo da história do país |vidita ye=24ma di julio 2016 |editero=UOL|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[19ma di julio]] - [[Cassini-Huygens]] deskovras la 60ma [[naturala satelito]] di [[Saturno]]. * [[14ma di agosto]] - Multopla [[suocido|suocidant-ataki]] per bombi en [[Irak]] produktas 572 morti. * [[15ma di agosto]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 8 che la [[skalo di Richter]] frapas [[Peru]] e produktas 512 morti e plu kam 1,500 vunditi. * [[22ma di septembro]] - La Supra Korto di [[Chili]] extradas la ex-prezidanto di [[Peru]] [[Alberto Fujimori]], pro akuzi pri [[korupto]] e violaco di [[homala yuri]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.elperiodicodearagon.com/noticias/internacional/chile-aprueba-extradicion-alberto-fujimori-peru_351984.html |titulo=Chile aprueba la extradición de Alberto Fujimori a Perú|idiomo={{es}}|vidita ye=24ma di julio 2016|editero=El Periódico de Aragón}}</ref><ref>{{Extera ligilo|url=http://elcomercio.pe/politica/actualidad/alberto-fujimori-se-cumplen-8-anos-extradicion-desde-chile-noticia-1842913|editero=El Comercio|titulo=Alberto Fujimori: se cumplen 8 años de extradición desde Chile|idiomo={{es}}|publikigita ye=22ma di septembro 2015|vidita ye=24ma di julio 2016}}</ref> * [[27ma di septembro]] - ''[[Dawn]]'', kosmoprobilo por explorar du asteroidi, lansesas. * [[2ma di oktobro]] - En [[Pyongyang]] eventas la duesma renkontro di chefi di stati de [[Nord-Korea]] e [[Sud-Korea]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7023079.stm|titulo=Korean leaders in historic talks |editero=BBC News |vidita ye=24ma di julio 2016|idiomo={{en}}}}</ref> * [[19ma di oktobro|19]] til [[25ma di oktobro]] - Eventas en [[Paris]], [[Francia]], Internaciona renkontro por celebrar la centesma aniversario di la kreado di [[Ido]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.ido.li/Idorenkontro2007/|titulo=Internaciona Ido-renkontro dum la tempo inter la 19ma til la 25ma di oktobro 2007 en Paris|vidita ye=24ma di julio 2016|idiomo={{io}}}}</ref> * [[7ma di novembro]] - En [[Finlando]], [[Tuusula]], 18 yar-evanta studianto Pekka-Eric Auvinen [[Masakro en la skolo di Tuusula|mortigas en skolo]] ok homi. * [[16ma di novembro]] - [[Ciklono]] ''Sidr'' efektigas granda destruktado en [[Bangladesh]] e produktas plu kam 10 mil morti. * [[25ma di novembro]] - Prezidanto di [[Gruzia]], [[Mikheil Saakashvili]], renuncas. * [[29ma di novembro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.4 che la [[skalo di Richter]] frapas [[Martinik]]. * [[27ma di decembro]] - En [[Pakistan]], atako per bombo e pafo en [[Rawalpindi]] mortigas [[Benazir Bhutto]] ed adminime 20 altra personi.<ref name=BBC/><ref name=G1/> ==Naski == * [[2ma di aprilo]] - [[Brenda Fruhvirtová]], Cheka tenisistino * [[29ma di aprilo]] - [[Mirra Alexandrovna Andreyeva|Mirra Andreyeva]], Rusa tenisistino * [[20ma di junio]] - [[Renáta Jamrichová]], Slovaka tenisistino * [[13ma di julio]] - [[Lamine Yamal]], Hispana futbalisto * [[30ma di agosto]] - [[Momiji Nishiya]], Japoniana planko-sketisto ==Morti == [[Arkivo:Marais_Viljoen.jpg|thumb|130px|[[Marais Viljoen]]]] * [[4ma di januaro]] - [[Marais Viljoen]], prezidanto di Sudafrika (n. 1915) * [[19ma di januaro]] - [[Denny Doherty]], Kanadana kantisto ([[The Mamas & the Papas]]) (n. 1940) * [[28ma di januaro]] - [[Karel Svoboda]], Cheka kompozisto (n. 1938) * [[30ma di januaro]] - [[Sidney Sheldon]], Usana skriptisto (n. 1917) * [[7ma di februaro]] - [[Alan MacDiarmid]], Nova-zelandana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1927) * [[17ma di februaro]] - [[Maurice Papon]], Franca civila servanto qua kunlaboris kun [[nacional-socialista Germania]] (n. 1910) * [[20ma di februaro]] - [[Carl-Henning Pedersen]], Dana piktisto (n. 1913) * [[6ma di marto]] - [[Jean Baudrillard]], Franca filozofo e sociologo (n. 1929) * [[25ma di marto]] - [[Andranik Margaryan]], chefministro di Armenia (n. 1951) [[Arkivo:Paul Lauterbur 2003 cropped.jpg|thumb|130px|[[Paul Lauterbur]]]] * [[27ma di marto]] - [[Paul Lauterbur]], Usana kemiisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (n. 1929) * [[29ma di marto]] - [[Tosiwo Nakayama]], prezidanto di Federita Stati Mikronezia (n. 1931) * 29ma di marto - [[Clara Kreis-Schneeberger]], Suisa Idistino (n. 1907) * [[11ma di aprilo]] - [[Kurt Vonnegut Jr.]], Usana skriptisto (n. 1922) * [[23ma di aprilo]] - [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]], prezidanto di Rusia<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.nytimes.com/2007/04/23/world/europe/23cnd-yeltsin.html |titulo=Boris Yeltsin, Russia’s First Post-Soviet Leader, Is Dead|editero=The New York Times|vidita ye=25ma di agosto 2019|publikigita ye=23ma di aprilo 2007|idiomo={{en}}}}</ref> (n. 1931) * [[24ma di aprilo]] - [[Albert Ellis]], Usana psikologo (n. 1913) * [[29ma di aprilo]] - [[Ivica Račan]], chefministro di Kroatia (n. 1944) * 29ma di aprilo - [[Joseph Nérette]], prezidanto di Haiti (n. 1924) * [[2ma di mayo]] - [[Abdul Sabur Farid Kohistani]], chefministro di Afganistan (n. 1952) * [[4ma di mayo]] - [[Noël Milarew Odingar]], chefo di stato di Chad (n. 1932) [[Arkivo:Pierre-Gilles_Rice_University.jpg|thumb|130px|[[Pierre-Gilles de Gennes]]]] * [[18ma di mayo]] - [[Pierre-Gilles de Gennes]], Franca fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1932) * 18ma di mayo - [[Mika Špiljak]], prezidanto di Yugoslavia (n. 1916) * [[28ma di mayo]] - [[Jörg Immendorff]], Germana piktisto (m. 2007) * [[8ma di junio]] - [[Aden Abdullah Osman Daar]], prezidanto di Somalia (n. 1908) * [[14ma di junio]] - [[Kurt Waldheim]], Austriana politikisto, ex-generala-sekretario di Unionita Nacioni (n. 1918) * [[28ma di junio]] - [[Kiichi Miyazawa]], chefministro di Japonia (n. 1919) * [[7ma di julio]] - [[Damdini Bayaraa]], Mongoliana luktisto (n. 1957) * [[8ma di julio]] - [[Chandra Shekhar]], chefministro di India (n. 1927) * [[11ma di julio]] - [[Alfonso López Michelsen]], prezidanto di Kolumbia (n. 1913) * [[20ma di julio]] - [[Kai Manne Börje Siegbahn]], Sueda fizikisto, Nobel-laureato (n. 1918) * [[23ma di julio]] - [[Ernst Otto Fischer]], Germana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1918) * 23ma di julio - [[Mohammed Zahir Shah]], lasta rejulo di Afganistan (n. 1914) [[Arkivo:Ingmar_Bergman_Smultronstallet.jpg|130px|thumb|[[Ingmar Bergman]]]] * [[30ma di julio]] - [[Ingmar Bergman]], Sueda filmifisto (n. 1918) * 30ma di julio - [[Michelangelo Antonioni]], Italiana filmifisto (n. 1912) * [[24ma di agosto]] - [[Abdul Rahman Arif]], prezidanto di Irak (n. 1916) * [[25ma di agosto]] - [[Raymond Barre]], chefministro di Francia (n. 1924) * [[26ma di agosto]] - [[Gaston Thorn]], chefministro di Luxemburgia (n. 1928)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Obituary: Gaston Thorn|url=https://www.theguardian.com/news/2007/aug/28/guardianobituaries.obituaries1|editero=The Guardian|vidita ye=24ma di julio 2016}}</ref> * [[29ma di agosto]] - [[Pierre Messmer]], chefministro di Francia (n. 1916) * c. [[3ma di septembro]] - [[Steve Fossett]], Usan entraprezisto ed aventurero (n. 1944) [[Arkivo:Luciano_Pavarotti_15.06.02_cropped.jpg|thumb|130px|[[Luciano Pavarotti]]]] * [[6ma di septembro]] - [[Luciano Pavarotti]], Italiana kantisto (n. 1935)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Luciano Pavarotti Dies at 71|editero=TIME |url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1659378,00.html |idiomo={{en}}|vidita ye=24ma di julio 2016}}</ref> * [[7ma di septembro]] - [[John George Melvin Compton]], chefministro di Santa Lucia (n. 1925) * [[19ma di septembro]] - [[Vlatko Pavletić]], prezidanto di Kroatia (n. 1930) * [[21ma di septembro]] - [[Petar Stambolić]], prezidanto e chefministro di Yugoslavia (n. 1912) * [[16ma di oktobro]] - [[Toše Proeski]], Makedoniana kantisto di opero (n. 1981) * 16ma di oktobro - [[Deborah Kerr]], Skota aktorino (n. 1921) * [[26ma di oktobro]] - [[Arthur Kornberg]], Usana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1918) * [[31ma di oktobro]] - [[Erdal İnönü]], Turka fizikisto e politikisto (n. 1926)<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.biyografi.info/kisi/erdal-inonu |titulo=Erdal İnönü Biyografi.info|idiomo={{tr}}|vidita ye=24ma di julio 2016}}</ref> * [[2ma di novembro]] - [[Mirosław Breguła]], Polona muzikisto, kantisto e kompozisto (n. 1964) * [[9ma di novembro]] - [[Luis Herrera Campins]], prezidanto di Venezuela (n. 1925) * [[10ma di novembro]] - [[Norman Mailer]], Usana skriptisto (n. 1923) * [[12ma di novembro]] - [[Ira Levin]], Usana skriptisto (n. 1929) [[Arkivo:Ian_Smith_1950s.jpg|thumb|130px|[[Ian Smith]]]] * [[20ma di novembro]] - [[Ian Smith]], Rhodeziana politikisto (n. 1919) * [[28ma di novembro]] - [[Frédéric Chichin]], Franca muzikiksto (n. 1954) * [[5ma di decembro]] - [[Karlheinz Stockhausen]], Germana kompozisto (n. 1928) * [[12ma di decembro]] - [[Ike Turner]], Usana muzikisto (n. 1931) * [[20ma di decembro]] - [[Peer Hultberg]], Dana skriptisto (n. 1935) * [[23ma di decembro]] - [[Oscar Peterson]], Kanadana muzikisto (n. 1925) * [[27ma di decembro]] - [[Jaan Kross]], Estoniana skriptisto (n. 1920) * 27ma di decembro - [[Benazir Bhutto]], chefministrino di Pakistan<ref name=G1>{{Extera ligilo|titulo=Ex-premiê Benazir Bhutto morre em atentado no Paquistão|url=http://g1.globo.com/Noticias/Mundo/0,,MUL240190-5602,00-EXPREMIE+BENAZIR+BHUTTO+MORRE+EM+ATENTADO+NO+PAQUISTAO.html |publikigita ye=27ma di decembro 2007 |editero=G1|vidita ye=25ma di agosto 2019|idiomo={{pt}}}}</ref><ref name=BBC>{{Extera ligilo|idiomo={{en}}|titulo=Benazir Bhutto killed in attack|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7161590.stm |editero=BBC News|publikigita ye=27ma di decembro 2007|vidita ye=19ma di julio 2016}}</ref> (n. 1953) ==Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Albert Fert]],<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.france-science.org/Albert-Fert-Nobel-Prize-in-Physics.html|titulo=Albert Fert, Nobel Prize in Physics 2007, invited to the convention of the American Physical Society in Los Angeles|vidita ye=6ma di oktobro 2019}}</ref> [[Peter Grünberg]]<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2007/summary/|titulo=The Nobel Prize in Physics 2007 |editero=Nobelprize.org|vidita ye=6ma di oktobro 2019}}</ref> * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Gerhard Ertl]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Mario Capecchi]], [[Oliver Smithies]], [[Martin Evans]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Doris Lessing]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Al Gore]], [[interguvernala grupo pri klimata chanjo|IPCC]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Leonid Hurwicz]], [[Eric Maskin]], [[Roger Myerson]] ==Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 2000a]] 11euixz00i95bxp06g3nf0yg1fornyp 0 21826 1124583 1119164 2026-06-25T02:28:33Z Joao Xavier 110 +texto, imaji 1124583 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1986''' (MCMLXXXVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[merkurdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 986ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 86ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 7ma yaro di la [[yari 1980a]]. ==Eventi == ===[[Kosmo]] === * [[24ma di januaro]] - [[Kosmoprobilo]] ''[[Voyager 2]]'' preterflugas [[Urano]]. * [[28ma di januaro]] - [[Spaco-paromo Challenger|Spaco-paromo ''Challenger'']] explozas, e 7 [[Usa]]n astronauti mortigesas. * [[20ma di februaro]] - [[Sovietia]] sendas a kosmo unesma parto di kosmala staciono ''[[Mir]]''.<ref>{{Extera ligilo|titulo=1986: Soviets launch space station Mir|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/20/newsid_4713000/4713752.stm |editero=BBC|vidita ye=19ma di oktobro 2016}}</ref> * [[8ma di marto]] - Japoniana [[kosmoprobilo]] ''Suisei'' flugas preter [[kometo Halley]]. ===[[Mondo]] === * [[3ma di aprilo]] - [[IBM]] prizentas unesma portebla [[komputero]]. * [[11ma di oktobro]] - [[Ronald Reagan]] e [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] kunvenas en [[Rekyavik]], [[Islando]]. La kunveno finas sen irga rezulto pri nukleara fuzei. * [[23ma di decembro]] - ''Rutan Voyager'', aeroplano di [[Dick Rutan]], parflugas cirkum la mondo sen terveno o plenigo di petrolo-tanko. ===[[Europa]] === * [[1ma di januaro]] - [[Hispania]] e [[Portugal]] membreskas [[Europana Uniono]]. * 1ma di januaro - [[Nederlando]] kreas provinco [[Flevoland]] en regioni drenita del anciena [[Zuiderzee]]. * [[20ma di januaro]] - [[Unionita Rejio]] e [[Francia]] anuncas, ke li konstruktos [[Tunelo sub Angla Kanalo|tunelo]] sub la stretajo. * [[26ma di aprilo]] - Reaktoro del atom-energiifeyo di [[Chornobil-katastrofo|Chornobil]] ([[Ukraina]]) explozas. Cirkume 30 homi mortos pro radiaco dum la sequanta semani.<ref name=Chornobil/> * [[28ma di aprilo]] - Erste nun la novajo-firmo [[TASS]] di [[Soviet-Uniono]] anucas pri la nuklear avario en [[Katastrofo di Chornobil|Chornobil]], [[Ukraina]], qua eventis du dii antee.<ref name=Chornobil>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/28/newsid_2500000/2500975.stm|titulo=1986: Soviets admit nuclear accident|editero=BBC|vidita ye=19ma di oktobro 2016|idiomo={{en}}}}</ref> * [[26ma di mayo]] - Che [[Europana Ekonomiala Komunitato]] unesmafoye uzeskas la [[standardo]] di Europa. * [[8ma di julio]] - En [[Austria]], [[Kurt Waldheim]] elektesas prezidanto. * [[14ma di septembro]] - En [[Polonia]], on amnestias politikala karcerani, inter li, multa homi de [[sindikato Solidareso]]. * [[19ma di novembro]] - [[Soviet-Uniono]] posibligas disidento [[Andrei Dmitriyevich Saharov|Andrei Saharov]] retroirar a [[Moskva]]. ===[[Azia]] === * [[25ma di februaro]] - [[Corazon Aquino]] elektesas prezidantino di [[Filipini]], e [[Ferdinand Marcos]] fugas pos 20-yara regno. * [[1ma di aprilo]] - En [[Kathmandu]], Komunista Partiso di [[Nepal]] lansas ataki kontre policeyi en sercho por provokar populala rebeleso. * [[15ma di oktobro]] - [[Sovietia]] retretas {{formatnum:8000}} soldati ek [[Afganistan]]. * [[3ma di novembro]] - [[Libano|Libanana]] revuo ''Ash-Shiraa'' revelas ke [[Usa]] vendis armi ad [[Iran]] kambie liberigo di sep kaptiti Usana en [[Libano]].<ref name="Iran-Contra">{{Extera ligilo|surnomo=Cave|nomo=George|titulo=Why Secret 1986 U.S.-Iran "Arms for Hostages" Negotiations Failed | editero= Washington Report on Middle Eastern Affairs|url=http://www.wrmea.com/backissues/0994/9409008.htm}}</ref> ===[[Afrika]] === * [[29ma di januaro]] - [[Yoweri Museveni]] divenas prezidanto di [[Uganda]]. * [[15ma di aprilo]] - [[Usa]]n avioni atakas [[Tripoli]], chef-urbo di [[Libia]]. * [[25ma di aprilo]] - [[Mswati la 3ma de Eswatini|Mswati la 3ma]] divenas rejulo di [[Eswatini]]. * [[21ma di agosto]] - Del [[Lago Nyos]], en [[Kamerun]], venas granda quanto di [[karbobioxo]], qua efektigos la morto di 1700 homi. * [[7ma di septembro]] - [[Desmond Tutu]] divenas l'unesma negra arkiepiskopo di [[Anglikanismo|Anglikan eklezio]] en [[Sudafrika]]. * [[19ma di oktobro]] - [[Samora Machel]], prezidanto di [[Mozambik]], mortas en avional acidento. ===[[Nord-Amerika]] === * [[31ma di marto]] - Fairo e koliziono di aviono [[Boeing 727]] de ''Mexicana de Aviación'' kontre montaro [[Sierra Madre Oriental]] produktas 166 morti. * [[31ma di mayo]] til [[29ma di junio]] - Duesmafoye en la yarcento eventas [[Mondala Kupo di Futbalo]] en [[Mexikia]]. * [[28ma di oktobro]] - [[Statuo di la Libereso]] che [[New-York]] riapertesas pos kompleta restauro, dum lua cent-yara aniversario. * [[11ma di novembro]] - Libanana revuo ''Ash-Shiraa'' revelas ke [[Usa]] vendis armi ad [[Iran]] kambie liberigo di sep kaptiti Usana en [[Libano]].<ref name="Iran-Contra"/> * [[25ma di novembro]] - [[Usa]]na ministro pri Judicial Aferi Edwin Meese revelas ke pekunio obetenita kun vendo di armi ad [[Iran]] sendesis a ''Contra''-partizani en [[Nikaragua]]. ===[[Central Amerika]] === * [[14ma di januaro]] - [[Marco Vinicio Cerezo Arévalo]] divenas prezidanto di [[Guatemala]]. * [[7ma di februaro]] - Diktatoro di [[Haiti]], [[Jean-Claude Duvalier]], fugas. * [[11ma di oktobro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.5 che [[skalo di Richter]] frapas [[Salvador]] e mortigas 1.500 homi. ===[[Sud-Amerika]] === * [[1ma di januaro]] - [[Aruba]] separesas de [[Nederlandan Antili]], ganante granda autonomeso. * [[1ma di marto]] - En [[Brazilia]], [[José Sarney]] anuncas ''plano Cruzado'', ekonomiala programo por kontrolar [[inflaciono]]. ===[[Oceania]] === * [[21ma di oktobro]] - [[Insuli Marshall]] divenas nedependanta de [[Usa]]. * [[3ma di novembro]] - [[Federita Stati Mikronezia]] nedependanteskas de [[Usa]]. * 3ma di novembro - [[Norda Mariani]] unionas politikale kun [[Usa]], qua grantas Usana civitaneso a Norda-Marianani. ===[[Sporto]]=== * [[31ma di mayo]] til la [[29ma di junio]] - Duesmafoye en la historio eventas la [[Mondala Kupo di Futbalo]] en [[México]], [[Mexikia]]. [[Arjentinia]] divenas championo. ==Naski == * [[3ma di januaro]] - [[Zdeněk Bahenský]], Cheka hokeisto [[Arkivo:Deepika Padukone - SLAMtheTour 20Sep2014 (468) (15138734689).jpg|thumb|130px|[[Deepika Padukone]]]] * [[5ma di januaro]] - [[Deepika Padukone]], Indian aktorino * [[14ma di januaro]] - [[Yohan Cabaye]], Franca futbalisto * [[15ma di januaro]] - [[Maria Vasilyevna Abakumova|Maria Abakumova]], Rusa atletino pri javelino-jetado * [[16ma di januaro]] - [[Paula Pareto]], Arjentiniana judoistino * [[22ma di januaro]] - [[Kenia Carcaces]], Kubana volebalistino [[Arkivo:Thiago_Pereira_PanAm_2015.jpg|thumb|130px|[[Thiago Pereira]]]] * [[26ma di januaro]] - [[Thiago Pereira]], Braziliana natisto * [[30ma di januaro]] - [[Stanislav Balán]], Cheka hokeisto * [[5ma di februaro]] - [[Alina Artts]], Rusa kantistino, aktorino e televiziono-prizentistino * [[8ma di februaro]] - [[Natasha Farinéa]], Braziliana volebalistino * [[16ma di februaro]] - [[Diego Godín]], Uruguayana futbalisto * 16ma di februaro - [[Jessica von Bredow-Werndl]], Germana kavalo-dresisto * [[19ma di februaro]] - [[Marta Vieira da Silva]], ''Marta'', Braziliana futbalistino * [[23ma di februaro]] - [[Dmitri Nikolayevich Barkalov|Dmitri Barkalov]], Rusa gimnastikistulo * [[2ma di marto]] - [[Michal Birner]], Cheka hokeisto * [[3ma di marto]] - [[Daniel Tagoe]], Ghanana e Kirgiziana futbalistulo * [[18ma di marto]] - [[Bia Figueiredo]], Brazilian automobilistino * [[23ma di marto]] - [[Denis Sergeyevich Dmitriyev|Denis Dmitriyev]], Rusa ciklisto * [[24ma di marto]] - [[Nathalia Dill]], Brazilian aktorino * [[27ma di marto]] - [[Manuel Neuer]], Germana futbalisto [[Arkivo:Lady Gaga interview 2016.jpg|thumb|130px|[[Lady Gaga]]]] * [[28ma di marto]] - [[Lady Gaga]], Usana kantistino, kompozistino ed aktorino * 28ma di marto - [[Barbora Strýcová]], Cheka tenisistino * [[29ma di marto]] - [[Yuri Alvear]], Kolumbiana judoistino * [[8ma di aprilo]] - [[Antonín Dušek (hokeisto)|Antonín Dušek]], Cheka hokeisto * [[11ma di aprilo]] - [[Tatyana Anatolyevna Kosinceva|Tatyana Kosinceva]], Rusa shakoludistino * [[20ma di aprilo]] - [[Renat Maratovich Davletgildeyev|Renat Davletgildeyev]], Rusa jurnalisto e HBTI-aktivisto * [[23ma di aprilo]] - [[Aida Vladimirovna Shanayeva|Aida Shanayeva]], Rusa skermistino * [[27ma di aprilo]] - [[Dinara Mubinovna Safina|Dinara Safina]], Rusa tenisistino * [[1ma di mayo]] - [[Jesse Klaver]], Nederlandana politikisto * [[2ma di mayo]] - [[Mateusz Krautwurst]], Polona kantistulo * [[11ma di mayo]] - [[Ganzorigiyn Mandahnaran]], Mongoliana luktisto * [[12ma di mayo]] - [[Im Dong-hyun]], Sud-Korean arkisto * 12ma di mayo - [[Ivan Anatolyevich Nedelko|Ivan Nedelko]], Rusa tenisistulo * [[13ma di mayo]] - [[Alexander Rybak]], Norvegiana kantisto, muzikisto ed aktoro * [[16ma di mayo]] - [[Megan Fox]], Usan aktorino * [[25ma di mayo]] - [[Geraint Thomas]], Walsana biciklisto [[Arkivo:Rafael Nadal (17968726664).jpg|thumb|130px|[[Rafael Nadal]]]] * [[3ma di junio]] - [[Rafael Nadal]], Hispana tenisistulo * 3ma di junio - [[Vozinha]], Kaboverdana futbalisto * [[11ma di junio]] - [[Shia LaBeouf]], Usan aktoro * [[11ma di junio]] - [[Sébastien Lecornu]], Franciana politikisto, chefministro * [[13ma di junio]] - [[Måns Zelmerlöw]], Sueda kantisto * [[19ma di junio]] - [[Diego Hypólito]], Braziliana gimnastikisto * [[20ma di junio]] - [[Mat Robinson]], Kanadana hokeisto * [[25ma di junio]] - [[Megan Burns]], Britaniana muzikistino ed aktorino * [[1ma di julio]] - [[Agnez Mo]], Indoneziana kantistino * [[2ma di julio]] - [[Lindsay Lohan]], Usan aktorino * [[3ma di julio]] - [[Yulia Igorevna Stepanova|Yulia Stepanova]], Rusa atletino pri 800-metra kurado * 3ma di julio - [[Ola Toivonen]], Sueda futbalisto * [[5ma di julio]] - [[Piermario Morosini]], Italiana futbalisto (m. 2012) * 5ma di julio - [[Alexandr Valeryevich Radulov|Alexandr Radulov]], Rusa hokeisto * [[6ma di julio]] - [[Luigi Di Maio]], Italiana politikisto * [[20ma di julio]] - [[Volha Bahatirevich]], Bielorusa manekinino * 20ma di julio - [[Sainjargalin Nyam-Ochir]], Mongoliana judoisto * [[27ma di julio]] - [[Jure Borišek]], Sloveniana shakoludistulo * [[29ma di julio]] - [[Anahita Afshar]], Iranan aktorino * 29ma di julio - [[Anton Sergeyevich Belov|Anton Belov]], Rusa hokeisto * [[1ma di agosto]] - [[Yelena Sergeyevna Vesnina|Yelena Vesnina]], Rusa tenisistino * [[5ma di agosto]] - [[Marina Yevgenyevna Guseva|Marina Guseva]], Rusa shakoludistino * [[8ma di agosto]] - [[Mihail Sergeyevich Ledovskih|Mihail Ledovskih]], Rusa tenisistulo * [[10ma di agosto]] - [[Andrea Sestini Hlaváčková|Andrea Hlaváčková]], Cheka tenisistino [[Arkivo:Usain Bolt 16082009 Berlin.JPG|thumb|130px|[[Usain Bolt]]]] * [[21ma di agosto]] - [[Usain Bolt]], Jamaikan atleto * [[26ma di agosto]] - [[Kerstin Thiele]], Germana judoistino * [[27ma di agosto]] - [[Sebastian Kurz]], kancelero di Austria * [[5ma di septembro]] - [[Kamelia]], Rumana kantistino * [[6ma di septembro]] - [[Andreea D]], Rumana kantistino * [[12ma di septembro]] - [[Emmy Rossum]], Usana aktorino * [[23ma di septembro]] - [[Mansur Mustafayevich Isayev|Mansur Isayev]], Rusa judoisto * [[12ma di oktobro]] - [[Tanner Cohen]], Usan aktoro e kantisto [[Arkivo:Inna-mtv4.jpg|thumb|130px|[[Inna]]]] * [[16ma di oktobro]] - [[Inna]], Rumana kantistino e dansistino * 16ma di oktobro - [[Nikolai Yuryevich Kavkazski|Nikolai Kavkazski]], Rusa politikisto ed aktivisto pri HBTI e reformo di drogala politiko * [[28ma di oktobro]] - [[Nikolai Anatolyevich Kovalyov|Nikolai Kovalyov]], Rusa skermistulo * [[5ma di novembro]] - [[Kasper Schmeichel]], Dana futbalisto * [[10ma di novembro]] - [[Samuel Wanjiru]], Kenian atleto (m. 2011) * [[15ma di novembro]] - [[Miloslav Čermák]], Cheka hokeisto * [[21ma di novembro]] - [[Xavi Torres]], Hispana futbalisto * [[8ma di decembro]] - [[Lukáš Endál]], Cheka hokeisto * [[13ma di decembro]] - [[Mikael Lustig]], Sueda futbalisto * [[18ma di decembro]] - [[Adenízia da Silva]], Braziliana volebalistino * [[27ma di decembro]] - [[Shelly-Ann Fraser-Pryce]], Jamaikan atletino * [[Mehdi Fard Ghaderi]], Iranana cinematografisto, cenaristo e filmo-produktisto * [[Grzegorz Musiatowicz]], Polona serial ocidero ==Morti == [[Arkivo:Rulfo por Lyon.jpg|thumb|130px|[[Juan Rulfo]]]] * [[7ma di januaro]] - [[Juan Rulfo]], Mexikiana skriptisto e fotografo (n. 1917) * [[10ma di januaro]] - [[Jaroslav Seifert]], Cheka poeto, Nobel-laureato en 1984 (n. 1901) * [[24ma di januaro]] - [[Lafayette Ronald Hubbard]], skriptisto pri [[ciencala fiktivajo]], fondinto dil religio [[cientologio]] (n. 1911) * [[28ma di januaro]] - La kruo di [[spaco-paromo]] ''Challenger'': Greg Jarvis, [[Christa McAuliffe]], Ronald McNair, Ellison Onizuka, Judit Resnick, Francis R. Scobee, Michael J. Smith. * [[1ma di februaro]] - [[Alva Myrdal]], Sueda politikisto, diplomacisto ed skriptisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1902) * [[25ma di februaro]] - [[Valto Pernu]], Finlandana fotografisto (n. 1909) * [[28ma di februaro]] - [[Olof Palme]], chefministro di Suedia (n. 1927)<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.imdb.com/name/nm0658072/bio|titulo=Olof Palme - Biography - IMDb|vidita ye=14ma di oktobro 2018|idiomo={{en}}}}</ref> * [[10ma di marto]] - [[Magnus Colcord Heurlin]], Sueda-Usana piktisto (n. 1895) * [[30ma di marto]] - [[James Cagney]], Usan aktoro (n. 1899) * [[7ma di aprilo]] - [[Leonid Vitalyevich Kantorovich|Leonid Kantorovich]], Rusa ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1912) [[Arkivo:Simone de Beauvoir2.png|thumb|130px|[[Simone de Beauvoir]]]] * [[14ma di aprilo]] - [[Simone de Beauvoir]], Franca skriptistino (n. 1908) * [[15ma di aprilo]] - [[Jean Genet]], Franca skriptisto (n. 1910) * [[29ma di aprilo]] - [[Raúl Prebisch]], Arjentinian ekonomikisto (n. 1901) * [[9ma di mayo]] - [[Tenzing Norgay]], Nepalana ''sherpa'' (n. 1914) * [[31ma di mayo]] - [[James Rainwater]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1917) * [[13ma di junio]] - [[Benny Goodman]], Usana jazo-muzikisto, klarinetisto (n. 1909) * [[14ma di junio]] - [[Jorge Luis Borges]], Arjentiniana skriptisto (n. 1899) * [[16ma di junio]] - [[Maurice Duruflé]], Franciana kompozisto ed orgenisto (n. 1902) * [[15ma di julio]] - [[Alice Morris Sturges]], Usana linguisto (n. 1911) * [[24ma di julio]] - [[Fritz Albert Lipmann]], Usana biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1899) * [[25ma di julio]] - [[Vincente Minnelli]], Usana filmifisto (n. 1903) * [[26ma di julio]] - [[Dominique Mbonyumutwa]], prezidanto di Ruanda (n. 1921) * [[28ma di julio]] - [[Edmund Kolanowski]], Polona serial ocidero (n. 1947) * [[2ma di agosto]] - [[Roy Cohn]], Usana yuristo (n. 1927) * [[31ma di agosto]] - [[Urho Kekkonen]], prezidanto di Finlando (n. 1900) * 31ma di agosto - [[Henry Moore]], Britaniana skultisto (n. 1898) * 31ma di agosto - [[Jorge Alessandri Rodríguez]], prezidanto di Chili (n. 1896) * [[7ma di septembro]] - [[Omar Ali Saifuddin la 3ma]], sultano di Brunei (n. 1914) * [[11ma di septembro]] - [[Panagiotis Kanellopulos]], chefministro di Grekia (n. 1902) * [[25ma di septembro]] - [[Nikolai Nikolayevich Semyonov]], Sovietiana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1896) [[Arkivo:Samora Moises Machel detail DF-SC-88-01383.jpg|thumb|130px|[[Samora Machel]]]] * [[19ma di oktobro]] - [[Samora Machel]], prezidanto di Mozambik (n. 1933) * [[22ma di oktobro]] - [[Albert Szent-Györgyi]], Hungara fiziologiisto, Nobel-laureato (n. 1893) * [[23ma di oktobro]] - [[Edward Adelbert Doisy]], Usana biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1893) * [[25ma di oktobro]] - [[Forrest Tucker]], Usan aktoro (n. 1919) * [[31ma di oktobro]] - [[Robert Sanderson Mulliken]], Usana fizikisto e kemiisto, Nobel-laureato pri kemio (n. 1896) * [[8ma di novembro]] - [[Vyacheslav Mihailovich Molotov|Vyacheslav Molotov]], ministro dil exterlandal aferi di [[Soviet-Uniono]] dum [[duesma mondomilito]] (n. 1890) [[Arkivo:Cary Grant in Every Girl Should Be Married trailer.jpg|thumb|130px|[[Cary Grant]]]] * [[29ma di novembro]] - [[Cary Grant]], Britanian-Usan aktoro (n. 1904) * [[2ma di decembro]] - [[Desi Arnaz]], Kubana-Usan aktoro (n. 1917) * [[9ma di decembro]] - [[Antonio Cardile]], Italiana piktisto (n. 1914) * [[11ma di novembro]] - [[Ángel Botello]], Hispana piktisto (n. 1913) * [[15ma di decembro]] - [[Serge Lifar]], Franciana dansisto e dans-artisto pri baleto (n. 1905) * [[27ma di decembro]] - [[Snorri Hjartarson]], Islandana skriptisto (n. 1906) * [[28ma di decembro]] - [[Andrei Tarkovski]], Sovietiana filmifisto (n. 1932) * [[29ma di decembro]] - [[Harold Macmillan]], chefministro di Unionita Rejio (n. 1894)<ref>{{Extera ligilo|titulo=1986: Harold Macmillan dies|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/29/newsid_2547000/2547307.stm|editero=BBC| vidita ye=19ma di oktobro 2016}}</ref> * [[Dattathreya Ramachandra Kaprekar|Dattathreya Kaprekar]], Indiana matematikisto (n. 1905) * [[Franck Lavaud]], prezidanto di Haiti (n. 1903) ==Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Ernst Ruska]], [[Gerd Binnig]], [[Heinrich Rohrer]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Dudley R. Herschbach]], [[Yuan T. Lee]], [[John C. Polanyi]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Stanley Cohen]], [[Rita Levi-Montalcini]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Wole Soyinka]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Elie Wiesel]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[James M. Buchanan|James Buchanan Jr]] ==Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1980a]] 88ugwnyn6tfh7kpj3atlritcvejm0ds 0 23054 1124574 868458 2026-06-25T01:34:17Z Joao Xavier 110 +imajo 1124574 wikitext text/x-wiki {{Politikisto |Nomo= Spiridion "Spiros" Markezinis |Imajo= [[Arkivo:1973 Greece Prime Minister Spiridon Markezinis Press Photo.png|180px]] |Politikala_titulo= chefministro |Shablono_lando= {{GRC}} |Guvernisteso= de la 8ma di oktobro til la 25ma di novembro 1973 |Precedanto1= [[Georgios Papadopulos]] |Sucedanto1= [[Adamantios Andrutsopulos]] |Guvernisteso2= |Naskodio= [[22 di aprilo]] [[1909]] |Nask-urbo= [[Athina]], [[Grekia]] |Mort-dio= [[3 di januaro]] [[2000]] |Mort-urbo= [[Athina]], [[Grekia]] |Spozo= |Profesiono= politikistulo |Partiso= ''Neoteristikon Komma'' }} '''Spiridion "Spiros" Markezinis''' ([[1909]] til [[2000]]) politikistulo, esis chefministro di [[Grekia]] de la 8ma di oktobro til la 25ma di novembro]] 1973. {{Tabelo di sucedo |Precedanto= [[Georgios Papadopulos]] |Nomo di listo= Listo pri chefministri di Grekia |Titulo di listo= chefministro di Grekia |Komenco= oktobro |Fino= novembro 1973 |Sucedanto=[[Adamantios Andrutsopulos]] }} {{DEFAULTSORT: Markezinis, Spiros}} [[Kategorio:Chefministri di Grekia]] c11gmt2qcj2s8qhfflzejujtllmj4n4 0 24165 1124560 1124533 2026-06-24T21:36:24Z Forstbirdo 3024 1124560 wikitext text/x-wiki {{Wikivortaro}} [[File:Abies amerika.png|thumb|250px|upright=2|Loki ube naturale existas speci di abieti en [[Amerika]]]] [[File:Abies eurasien.png|thumb|250px|upright=2|Loki ube naturale existas speci di abieti en [[Eurazia]]]] '''Abieto''' ([[Latina|Latine]] : ''Abies''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latine: ''Pinaceae''). ''Abieti'' esas konifera [[arboro|arbori]] [[rezino|rezinifera]], di qui la [[folio|folii]] nula-sezone divenas flavatra e sika. Esas 49 di [[speco|speci]] di abieti: * ''Abies alba'', ''A. nebrodensis'', ''A. borisii-regis'', ''A. cephalonica'', ''A. nordmanniana'' (''A. nordmanniana'' subsp. ''equi-trojani''), ''A. pinsapo'' (''A. pinsapo'' var. ''marocana''), ''A. numidica'', ''A. cilicica'' * ''A. fraseri'', ''A. balsamea'' (''A. balsamea'' var. ''phanerolepis''), ''A. lasiocarpa'' (''A. lasiocarpa'' var. ''arizonica'', ''A. lasiocarpa'' var. ''bifolia''), ''A. sibirica'' (''A. sibirica'' var. ''semenovii''), ''A. sachalinensis'', ''A. koreana'', ''A. nephrolepis'', ''A. veitchii'' (''A. veitchii'' var. ''sikokiana'') * ''A. grandis'' (''A. grandis'' var. ''grandis'', ''A. grandis'' var. ''idahoensis''), ''A. concolor'' (''A. concolor'' subsp. ''concolor'', ''A. concolor'' subsp. ''lowiana''), ''A. durangensis'' (''A. durangensis'' var. ''coahuilensis''), ''A. flinckii'', ''A. guatemalensis'' (''A. guatemalensis'' var. ''guatemalensis'', ''A. guatemalensis'' var. ''jaliscana''), ''A. vejarii'' * ''A. kawakamii'', ''A. homolepis'', ''A. recurvata'' (''Abies recurvata'' var. ''ernestii''), ''A. firma'', ''A. beshanzuensis'', ''A. holophylla'', ''A. chensiensis'' (''A. chensiensis'' subsp. ''salouenensis''), ''A. pindrow'', ''A. ziyuanensis'' * ''A. amabilis'', ''A. mariesii'' * ''A. delavayi'' (''A. delavayi'' var. ''nukiangensis'', ''A. delavayi'' var. ''motuoensis'', ''A. delavayi'' subsp. ''fansipanensis''), ''A. fabri'' (''A. fabri'' subsp. ''minensis''), ''A. forrestii'', ''A. densa'', ''A. spectabilis'', ''A. fargesii'', ''A. fanjingshanensis'', ''A. yuanbaoshanensis'', ''A. squamata'' * ''A. religiosa'', ''A. hickelii'' (''A. hickelii'' var. ''oaxacana'') * ''A. procera'', ''A. magnifica'' (''A. magnifica'' var. ''shastensis'') * ''A. bracteata'' [[Kategorio:Abieto]] [[Kategorio:Generi]] d3fbkboun6ch0arxxwvdna8l4n4g812 0 24932 1124561 1124473 2026-06-24T21:38:56Z Forstbirdo 3024 1124561 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[File:Cedrus map.png|thumb|upright=2|Loki ube naturale existas cedri]] '''Cedro''' ([[Latina]] : ''Cedrus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). ''Cedri'' esas granda koniferi di qui la [[ligno]] odoras ed esas poke putriva. Esas tri [[Speco|speci]] di cedri : ''Cedrus atlantica'', ''Cedrus libani'' e ''Cedrus deodara''. [[Kategorio:Cedro]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] bkkffs22ks4iplb5wremslf9yytanzi 1124592 1124561 2026-06-25T09:39:17Z Forstbirdo 3024 1124592 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[File:Cedrus map.png|thumb|upright=2|Loki ube naturale existas cedri]] '''Cedro''' ([[Latina]] : ''Cedrus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). ''Cedri'' esas granda koniferi di qui la [[ligno]] odoras ed esas poke putriva. Esas tri [[Speco|speci]] di cedri : ''Cedrus atlantica'' (o Atlas-cedro), ''Cedrus libani'' (o Libano-cedro) e ''Cedrus deodara''. [[Kategorio:Cedro]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] hopnvlcpt28ycp8on4e9ey6tlf0co6a 1124593 1124592 2026-06-25T09:40:21Z Forstbirdo 3024 1124593 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[File:Cedrus map.png|thumb|upright=2|Loki ube naturale existas cedri]] '''Cedro''' ([[Latina]] : ''Cedrus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). ''Cedri'' esas granda koniferi di qui la [[ligno]] odoras ed esas poke putriva. Esas tri [[Speco|speci]] di cedri : ''Cedrus atlantica'' (o Atlas-cedro), ''Cedrus libani'' (o Libano-cedro) e ''Cedrus deodara'' (o Himalaya-cdro). [[Kategorio:Cedro]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] jatm5j8yiedo8wy4vfuguk2bigjvbfi 1124594 1124593 2026-06-25T09:40:40Z Forstbirdo 3024 1124594 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} [[File:Cedrus map.png|thumb|upright=2|Loki ube naturale existas cedri]] '''Cedro''' ([[Latina]] : ''Cedrus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). ''Cedri'' esas granda koniferi di qui la [[ligno]] odoras ed esas poke putriva. Esas tri [[Speco|speci]] di cedri : ''Cedrus atlantica'' (o Atlas-cedro), ''Cedrus libani'' (o Libano-cedro) e ''Cedrus deodara'' (o Himalaya-cedro). [[Kategorio:Cedro]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Generi]] ny7lhczkz5qitiyys86mm03hg0jqoo8 0 36490 1124588 1094774 2026-06-25T08:11:40Z InternetArchiveBot 30866 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1124588 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo= Félix María Serafín Sánchez de Samaniego Zabala | Imajo= [[Arkivo:Samaniego.jpg|180px]] | Profesiono= [[Literaturo|skriptisto]] | Shablono_lando= {{ESP}} | Naskodio= [[12 di oktobro]] [[1745]] | Nask-urbo= Laguardia, Álava, [[Baskia]] | Mort-dio= [[11 di agosto]] [[1801]] | Mort-urbo= mem urbo }} '''Félix María Serafín Sánchez de Samaniego Zabala''' ( [[1745]] til [[1801]]) esis Hispana skriptisto konocata da lua fabli. == Extera ligili == * [http://www.cervantesvirtual.com/bib_autor/samaniego/ Portalo pri Samaniego en Virtuala Biblioteko Miguel de Cervantes] * [https://web.archive.org/web/20101209182732/http://www.cervantesvirtual.com/fichaautor.html?Ref=879 Verki da Samaniego en Virtuala Biblioteko Miguel de Cervantes] * [https://web.archive.org/web/20090619114812/http://www.perfildemujer.com/samaniego.htm Altra kolektajo di fabli da Samaniego] {{DEFAULTSORT:Samaniego, Felix Maria De}} [[Kategorio:Hispaniana skriptisti]] iik5ftsimu67vhuxa34xu5wpe22l67f 0 45950 1124587 1074308 2026-06-25T06:40:27Z Forstbirdo 3024 1124587 wikitext text/x-wiki [[File:MAN Atlante fronte 1040572.JPG|thumb|250px|upright=2|Atlas]] '''Atlas''' en Greka [[mitologio]] esis un ek [[titani]], filiulo di [[Yapetos]] e [[Okeanidi|okeanido]] [[Klimene (spozino di Yapetos)|Klimene]]. Il partoprenis en [[titanomakio]], en quo la alta deaji probis vinkar la [[Monto Olimpo|Olimpani]]. Pos sua desvinko Atlas punisesis da Olimpanestro [[Zeus]]. Il devis portar la [[cielo]] por evitar nova (sexuala) uniono inter [[Gaya (mitologio)|Gaya]] (la tero) ed [[Uranos (mitologio)|Uranos]] (la cielo), la genitori di la titani. [[Kategorio:Titani]] {{revizo}} dqrkahkq7pigoysczg5d2kbwaf4j3z0 0 48034 1124578 936672 2026-06-25T02:00:36Z Joao Xavier 110 aktualigo di informi 1124578 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Romelu Lukaku | Imajo = [[Arkivo:Romelu Lukaku vs Dinamo Kyiv (16869431132).jpg|180px]] | Profesiono= [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando= {{BEL}} | Naskodio = [[13ma di mayo]] [[1993]] | Nask-urbo = [[Antwerpen]], [[Belgia]] | Mort-dio = | Mort-urbo = }} '''Romelu Menama Lukaku Bolingoli''' (n. ye la [[13ma di mayo]] [[1993]]) esas [[Belgia|Belga]] [[Futbalo|futbalisto]]. Il ludis por Angla esquado ''Manchester United'' de 2017 til 2019, por ''Inter Milan'' de 2019 til 2021, por ''Chelsea F.C.'' de 2021 til 2024, e nun ludas por ''SSC Napoli''. Il anke ludas por la nacionala futbalo-esquado di Belgia. {{DEFAULTSORT:Lukaku, Romelu}} [[Kategorio:Belgiana futbalisti]] cfxvgy5jepgjczc7wsmssv5y38ozxnb 1124579 1124578 2026-06-25T02:01:53Z Joao Xavier 110 nova imajo 1124579 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Romelu Lukaku | Imajo = [[Arkivo:Romelu_Lukaku_2021.jpg|180px]] | Profesiono= [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando= {{BEL}} | Naskodio = [[13ma di mayo]] [[1993]] | Nask-urbo = [[Antwerpen]], [[Belgia]] | Mort-dio = | Mort-urbo = }} '''Romelu Menama Lukaku Bolingoli''' (n. ye la [[13ma di mayo]] [[1993]]) esas [[Belgia|Belga]] [[Futbalo|futbalisto]]. Il ludis por Angla esquado ''Manchester United'' de 2017 til 2019, por ''Inter Milan'' de 2019 til 2021, por ''Chelsea F.C.'' de 2021 til 2024, e nun ludas por ''SSC Napoli''. Il anke ludas por la nacionala futbalo-esquado di Belgia. {{DEFAULTSORT:Lukaku, Romelu}} [[Kategorio:Belgiana futbalisti]] ncsr2ocpaa1tzcm19wy1zh2y4nal58d 0 48170 1124580 973861 2026-06-25T02:03:24Z Joao Xavier 110 aktualigo di informi 1124580 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Simon Luc Hildebert Mignolet | Imajo = [[Arkivo:Simon_Mignolet_2018.jpg|180px]] | Profesiono= [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando= {{BEL}} | Naskodio = [[6ma di marto]] [[1988]] | Nask-urbo = Sint-Truiden, [[Belgia]] | Mort-dio = | Mort-urbo = }} '''Simon Luc Hildebert Mignolet''' (n. ye la [[6ma di marto]] [[1988]]) esis [[Belgia|Belga]] [[Futbalo|futbalisto]]. De 2013 til 2019 ilu ludis por Angla futbalo-klubo ''Liverpool F.C.''. De 2019 til 2026 ilu ludis por Belga futbalo-esquado ''Club Brugge KV''. De 2011 til 2026 il anke ludis por la nacionala futbalo-esquado di Belgia. {{DEFAULTSORT:Mignolet, Simon}} [[Kategorio:Belgiana futbalisti]] ab163o7t3ls97aim4c4b6qbekvetprl 0 48272 1124577 937951 2026-06-25T01:57:20Z Joao Xavier 110 aktualigo di informi 1124577 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Eden Hazard | Imajo = [[Arkivo:DK-Chel15_(8).jpg|180px]] | Profesiono= [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando= {{BEL}} | Naskodio = [[7ma di januaro]] [[1991]] | Nask-urbo = [[La Louvière]], [[Belgia]] | Mort-dio = | Mort-urbo = }} '''Eden Hazar''' (n. ye la [[7ma di januaro]] [[1991]]) esis [[Belgia|Belga]] [[Futbalo|futbalisto]], qua ludis por Angla esquado ''[[Chelsea F.C.]]'' de 2019 til 2019, por [[Real Madrid CF]] de 2019 til 2023, ed anke por la nacionala futbalo-esquado di Belgia. {{DEFAULTSORT:Hazard, Eden}} [[Kategorio:Belgiana futbalisti]] tpdg88vcv8y53xn6g5x15w36tykmcbl 0 116781 1124589 2026-06-25T09:04:54Z ~2026-36591-80 46912 akbay 1124589 wikitext text/x-wiki '''Straiton Capital''' is a financial research and advisory firm focused on cross-border opportunities between the United States and Singapore markets.<ref>[https://adviserinfo.sec.gov/firm/summary/342661 Straiton Capital Ltd | Family Office]</ref> ==History== Straiton Capital was founded by a team with experience across global financial markets. The firm was established to provide research-driven insights in increasingly complex market conditions, initially operating as a research-focused initiative before evolving into a structured advisory platform. ==Approach== The firm specializes in dual-market analysis, examining both the US market (as a core global risk asset market) and the Singapore market (as a regional capital hub and defensive market). Its framework integrates macro factors—including interest rates, inflation, and policy—with institutional capital flow patterns to assess sector rotation and risk positioning. Straiton Capital incorporates AI-assisted quantitative analysis into its research processes to enhance data processing, pattern recognition, and risk identification. ==Rujukan== {{Reflist}} 4o3jthc5y0xbees0q0rd4dizrsoolx1 1124590 1124589 2026-06-25T09:11:14Z NDG 43159 Requesting deletion 1124590 wikitext text/x-wiki {{delete|No useful content}}'''Straiton Capital''' is a financial research and advisory firm focused on cross-border opportunities between the United States and Singapore markets.<ref>[https://adviserinfo.sec.gov/firm/summary/342661 Straiton Capital Ltd | Family Office]</ref> ==History== Straiton Capital was founded by a team with experience across global financial markets. The firm was established to provide research-driven insights in increasingly complex market conditions, initially operating as a research-focused initiative before evolving into a structured advisory platform. ==Approach== The firm specializes in dual-market analysis, examining both the US market (as a core global risk asset market) and the Singapore market (as a regional capital hub and defensive market). Its framework integrates macro factors—including interest rates, inflation, and policy—with institutional capital flow patterns to assess sector rotation and risk positioning. Straiton Capital incorporates AI-assisted quantitative analysis into its research processes to enhance data processing, pattern recognition, and risk identification. ==Rujukan== {{Reflist}} 712aa7w2owg26gnmshnmlt33ywvf4f7 1124591 1124590 2026-06-25T09:11:32Z NDG 43159 1124591 wikitext text/x-wiki {{delete|No useful content, wrong language}}'''Straiton Capital''' is a financial research and advisory firm focused on cross-border opportunities between the United States and Singapore markets.<ref>[https://adviserinfo.sec.gov/firm/summary/342661 Straiton Capital Ltd | Family Office]</ref> ==History== Straiton Capital was founded by a team with experience across global financial markets. The firm was established to provide research-driven insights in increasingly complex market conditions, initially operating as a research-focused initiative before evolving into a structured advisory platform. ==Approach== The firm specializes in dual-market analysis, examining both the US market (as a core global risk asset market) and the Singapore market (as a regional capital hub and defensive market). Its framework integrates macro factors—including interest rates, inflation, and policy—with institutional capital flow patterns to assess sector rotation and risk positioning. Straiton Capital incorporates AI-assisted quantitative analysis into its research processes to enhance data processing, pattern recognition, and risk identification. ==Rujukan== {{Reflist}} a0ujmegjhwbux2sl35tq3v8qw9jbhu6 1124595 1124591 2026-06-25T10:02:41Z ~2026-36594-16 46913 1124595 wikitext text/x-wiki '''Straiton Capital''' is a financial research and advisory firm focused on cross-border opportunities between the United States and Singapore markets.<ref name="adviserinfo">[https://adviserinfo.sec.gov/firm/summary/342661 Straiton Capital Ltd | Family Office]</ref> ==History== Straiton Capital was founded by a team with experience across global financial markets. The firm was established to provide research-driven insights in increasingly complex market conditions, initially operating as a research-focused initiative before evolving into a structured advisory platform. ==Approach== The firm specializes in dual-market analysis, examining both the US market (as a core global risk asset market) and the Singapore market (as a regional capital hub and defensive market). Its framework integrates macro factors—including interest rates, inflation, and policy—with institutional capital flow patterns to assess sector rotation and risk positioning.<ref name="adviserinfo"/> Straiton Capital incorporates AI-assisted quantitative analysis into its research processes to enhance data processing, pattern recognition, and risk identification. ==Rujukan== {{Reflist}} szgzyq1bgs09y4uytw3a62r0xh0z9vw