Wikipedio iowiki https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Specala Debato Uzanto Uzanto Debato Wikipedio Wikipedio Debato Arkivo Arkivo Debato MediaWiki MediaWiki Debato Shablono Shablono Debato Helpo Helpo Debato Kategorio Kategorio Debato TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 836 1128914 1127813 2026-08-07T16:13:12Z CommonsDelinker 352 Replacing Lamine_Camara_France_v_Senegal_16_June_2026-239_(cropped).jpg with [[File:Bara_Ndiaye_France_v_Senegal_16_June_2026-239_(cropped).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterio 1128914 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La [[yaro]] '''2004''' (MMIV per Romala algarismi) esis [[bisextila yaro]] komencinta ye [[jovdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 4ma [[yaro]] di la triesma yarmilo, la 4ma yaro di la [[21ma yarcento]], e la 5ma yaro di la [[yari 2000a]]. == Eventi == === [[Kosmo]] === * [[4ma di januaro]] - Kosmosondilo ''[[Spirit]]'' decendas adsur [[Marso]]. * [[8ma di junio]] - [[Venuso]] preteriras inter [[Tero]] e [[Suno]]. * [[26ma di oktobro]] - [[Cassini-Huygens]] pasas cirkume 1.200 km di altitudo sur la surfaco di [[Titano]], la luno di [[Saturno]]. === [[Mondo]] === * [[januaro]] - En norda misfero esas kolda: en [[Hong Kong]] atingesas koldeso-rekordo, cirkum [[Mediteraneo]] e [[Balkani]] falas nivo, en [[Nord-Amerika]] burasko mortigas homi, en [[Unionita Rejio]] esas "Arktika vetero". === [[Europa]] === * [[11ma di marto]] - En [[Madrid]], [[Hispania]], extremisti islamana relatanta ad al-Kaida explozas lokala treni, mortigas 191 personi e vundas cirkume 2.000 plusa homi. * [[1ma di mayo]] - [[Europana Uniono]] expansas su e recevas 10 nova membri: [[Chekia]], [[Chipro]], [[Estonia]], [[Hungaria]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Malta]], [[Polonia]], [[Slovakia]] e [[Slovenia]]. * [[9ma di mayo]] - Prezidanto di [[Chechenia]], [[Ahmed Kadirov]] mortas en bombo-explozo. * de [[22ma di mayo]] til [[24ma di mayo]] - Sucesoza internaciona Ido-renkontro en Bagnoles de l'Orne, [[Francia]]. La raporto esas lektebla che [[Kuriero Internaciona]] n°2/2004. * de [[16ma di julio]] til [[23ma di julio]] - Eventas Ido-konfero 2004, en [[Kiiv]], [[Ukraina]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.europa.idolinguo.com/Ukraina/Idorenkontro2004/|titulo=Raporto pri l'internaciona Ido-konfero 2004 dum la tempo inter la 16esma e 23esma di julio 2004 en l' Ukrainana chefurbo Kiiv |idiomo={{io}}|vidita ye=16ma di aprilo 2016}}</ref> * [[22ma di agosto]] - Verko da [[Edvard Munch]] ''La Krio'' furtesas de arto-muzeo, en [[Oslo]], [[Norvegia]]. * [[24ma di agosto]] - En [[Rusia]] du avioni kolizionegas poka minuti pos flugeskar del [[aeroportuo]] Domodedovo. On suspektas ke la kauzo esis suocid ataki da Checheniana teroristi. * [[2ma di novembro]] - Nederlandana filmifisto [[Theo van Gogh]] mortigesas en [[Amsterdam]]. * [[21ma di novembro]] - Duesma fazo di prezidantal elekto en [[Ukraina]]. Segun rezulto, [[Viktor Fyodorovich Yanukovich|Viktor Yanukovich]] vinkis, tamen suportanti dil opozanto [[Viktor Andriyovich Yushchenko|Viktor Yushchenko]] kontredicas ke l'elekti esis fraudoza. Yushchenkisti kunvenas en vasta demonstri. * [[22ma di novembro]] - En [[Ukraina]] komencas la nomizita ''[[Oranjea revoluciono]]'', kun protesti en [[Kiiv]] kontre [[elektala fraudo]]. * [[27ma di novembro]] - Parlamento di Ukraina anulas la rezulto di prezidantal elekto. * [[5ma di decembro]] - [[Ter-tremo]] dum la nokto de la 4ma til la 5ma decembro, en estal [[Francia]] e sudwestal [[Germania]] kun forteso 5.4 che la [[skalo di Richter]]. Nula viktimo e nula konstatita destrukturo. * [[14ma di decembro]] - [[Viadukto di Millau]], en [[Francia]], la maxim alta ponto del mondo, inauguresas. * [[26ma di decembro]] - En [[Ukraina]], prezidanto [[Viktor Andriyovich Yushchenko|Viktor Yushchenko]] (pro Ocidento) rielektesas, per 52 % de la voti, kontre ke [[Viktor Fyodorovich Yanukovich|Viktor Yanukovich]] (pro Rusia) recevas 44%. === [[Azia]] === * [[3ma di januaro]] - [[Aviono]] [[Boeing 737]] de ''Flash Airlines'' falas en [[Reda maro]] poka minuti pos flugeskar de [[Sharm el-Sheik]], [[Egiptia]]na urbo en [[Sinai|Sinai peninsulo]]. Tota 148 personi ennave mortas. * [[10ma di februaro]] - [[Terorismo|Terorist-atako]] per bombo en [[automobilo]] produktas 50 morti en [[Baghdad]], [[Irak]]. * [[5ma di julio]] - En [[Indonezia]], eventas l'unesma elekto por prezidanto. * [[1ma di septembro]] - [[Chechenia|Chechena]] teroristi prenas 1.000 o 1.500 gajo-homi, la maxim multa pueri, en skolo en [[Beslan]]. La teroristi demandas libereso por Checheniana rebeli en [[Ingushetia]] e la nedependo di Chechenia de [[Rusia]]. La kidnapo en skolo finos per explozi e kombato inter la teroristi e la specala korpi. Entote 335 personi mortos, di qui la duimo esos pueri.<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/3/newsid_4652000/4652213.stm |titulo= 2004: Russian school siege ends in violence|vidita ye=9ma di agosto 2016|editero=BBC|idiomo= {{en}}}}</ref> * [[7ma di decembro]] - Unesma prezidanto di [[Afganistan]] pos [[Talibano|Talibana]] rejimo, [[Hamid Karzai]], juras. * [[26ma di decembro]] - Eventas [[ter-tremo]] en [[Indiana oceano]] kun forteso 9.0 segun [[skalo di Richter]], e hipocentro (centro di la ter-tremo) en profundeso di 10 km nordweste de [[Sumatra]]. En cirkuma arei rivala, plu kam {{formatnum:200000}} homi mortos (en [[Indonezia]] {{formatnum:160000}}) pro [[ondego|ondegi]] ([[cunamio|cunamii]]). * [[31ma di decembro]] - [[Taipei 101]], lor la maxim alta [[cieloskrapero]] de la mondo til [[2010]], inaugureskas en [[Taipei]], [[Taiwan]]. === [[Afrika]] === * [[3ma di januaro]] - [[Aviono]] [[Boeing 737]] de kompanio ''Flash Airlines'' falas en [[Reda maro]] poka minuti pos flugeskar de [[Sharm el-Sheik]], [[Egiptia]]. Omna 148 personi ennave mortas. * [[8ma di aprilo]] - [[Konflikto di Darfur]] : [[Sudan]]ana guvernerio e du rebela grupi signatas humanala pakto. * [[16ma di mayo]] - Falias [[stato-stroko]] en [[Chad]] kontre prezidanto [[Idriss Déby Itno]]. === [[Nord-Amerika]] === * [[12ma di februaro]] - [[San Francisco]], [[Kalifornia]], permisas mariaji inter samasexua individui. * [[17ma di mayo]] - [[Usa]]na stato [[Massachusetts]] permisas mariaji inter samasexua individui. * [[3ma di septembro]] - [[Uragano]] ''Frances'' frapas [[Florida]] e produktas 10 morti. === [[Central Amerika]] === * [[29ma di februaro]] - [[Stato-stroko]] en [[Haiti]] revokas prezidanto [[Jean-Bertrand Aristide]], qua departas ad exilo. * [[13ma di agosto]] - [[Uragano]] ''Charley'' produktas 4 morti en [[Kuba]], 1 en [[Jamaika]] e 27 en [[Florida]]. * [[7ma di septembro]] - Uragano ''Ivan'' produktas 37 morti en [[Grenada]], 5 en [[Venezuela]] e 4 en [[Dominikana Republiko]]. * [[21ma di novembro]] - Eventas la maxim forta [[ter-tremo]] en la historio di [[Dominikia]], kun forteso 6,3 che [[skalo di Richter]]. Ol produktas 1 morto, 2 vunditi ed ondego.<ref>{{extera ligilo|http://dpsninc.org/index.php/stories/31-earthquake-tsunami-of-november-21-2004 |titulo=Earthquake & Tsunami of November 21, 2004|vidita ye=1ma di junio 2022|idiomo={{en}}}}</ref> === [[Sud-Amerika]] === * [[27ma di marto]] - Forta [[ciklono]], qua nomizesos ''Catarina'', frapas la litoro di [[Santa Catarina]], [[Brazilia]]. * [[11ma di januaro]] - En [[Chili]], 4.000 pari kisas l'unu l'altru pro la rekordo inkluzonta en la [[Guinness Mondala Rekordi|Libro dil rekordi di Guinness]]. * [[31ma di oktobro]] - Unesmafoye prezidanto de sinistra, [[Tabaré Vázquez]] vinkas prezidantal elekto en [[Uruguay]]. ==[[Sporto]]== * [[10ma di aprilo]] - Mongoliana boxisto [[Dugarbaatarin Lhagva]] divenas mondala championo dil [[World Boxing Council|WBA]]. * [[15ma di mayo]] - [[FIFA]] anuncas ke [[Sudafrika]] gastigos la [[Mondala Kupo di Futbalo 2010]]. * [[13ma di agosto|13ma]] til la [[29ma di agosto]] - [[Olimpiala Ludi en Athina, 2004|Olimpiala Ludi]] eventas en [[Athina]], [[Grekia]]. == Naski == [[Arkivo:Bara Ndiaye France v Senegal 16 June 2026-239 (cropped).jpg|thumb|130px|[[Lamine Camara]]]] * [[1ma di januaro]] - [[Lamine Camara]], Senegalana futbalisto * [[3ma di januaro]] - [[Habib Diarra]], Senegalana-Franciana futbalisto * [[19ma di januaro]] - [[Sofia Raffaeli]], Itala gimnastikisto * [[23ma di januaro]] - [[Julio César Enciso Espínola]], Paraguayana futbalisto * [[7ma di februaro]] - [[Nathan Saliba]], Kanadana futbalisto * [[16ma di februaro]] - [[Samuel Akere]], Nigeriana futbalisto * [[26ma di februaro]] - [[Bïbisara Erxanqızı Asawbayeva|Bïbisara Asawbayeva]], Kazakstanana shakoludistino * [[3ma di marto]] - [[Christopher Keith Brady]], Usana futbalisto * [[11ma di marto]] - [[Barbora Palicová]], Cheka tenisistino * [[13ma di marto]] - [[Coco Gauff]], Usana tenisistino [[Arkivo:Denil Castillo Cote D'Ivoire v Ecuador 14 June 2026-92.jpg|thumb|130px|[[Denil Castillo]]]] * [[24ma di marto]] - [[Denil Castillo]], Equadorana futbalisto * [[30ma di marto]] - [[Joëlle Steur]], Germana tenisistino * [[21ma di aprilo]] - [[Joel Ordóñez]], Equadorana futbalisto * [[23ma di aprilo]] - [[Nahia Berecoechea]], Franca tenisistino * [[7ma di mayo]] - [[Ashlyn Krueger]], Usana tenisistino * [[12ma di mayo]] - [[Mateo Chávez]], Mexikiana futbalisto * [[27ma di mayo]] - [[Antoine Alpha Mendy]], Senegalana futbalisto * [[1ma di junio]] - [[Andreas Schjelderup]], Norvegiana futbalisto * [[11ma di junio]] - [[Katrina Scott]], Usana tenisistino * [[18ma di junio]] - [[Linda Klimovičová]], Cheka tenisistino * [[21ma di junio]] - [[Yelena Anatolyevna Gerasimova|Yelena Gerasimova]], Rusa gimnastikistino [[Arkivo:Transylvania Open 2024 - Ana Bogdan vs Erika Andreeva vs (6-4, 6-4) (53516512698) (cropped).jpg|thumb|130px|[[Erika Alexandrovna Andreyeva|Erika Andreyeva]]]] * [[24ma di junio]] - [[Erika Alexandrovna Andreyeva|Erika Andreyeva]], Rusa tenisistino * [[28ma di junio]] - [[Dominika Šalková]], Cheka tenisistino * [[30ma di julio]] - [[Rudik Yurikovich Makaryan|Rudik Makaryan]], Rusa shakoludistulo * [[5ma di agosto]] - [[Pablo Martín Páez Gavira]], Hispana futbalisto * [[6ma di agosto]] - [[Diego Moreira]], Belga futbalisto * [[9ma di agosto]] - [[Alex Freeman]], Usana futbalisto * [[14ma di agosto]] - [[Yana Gennadyevna Vorona|Yana Vorona]], Rusa gimnastikistino * [[17ma di agosto]] - [[Alexis Blokhina]], Usana tenisistino * [[30ma di agosto]] - [[Rachel Gailis]], Usana tenisistino * [[5ma di septembro]] - [[Robin Montgomery]], Usana tenisistino [[Arkivo:João_Neves_USMNT_v_Portugal_Mar_31_2026-18_(cropped).jpg|thumb|130px|[[João Pedro Gonçalves Neves|João Neves]]]] * [[27ma di septembro]] - [[João Pedro Gonçalves Neves]], Portugalana futbalisto * [[5ma di oktobro]] - [[Reese Brantmeier]], Usana tenisistino * [[16ma di oktobro]] - [[Mia Mack]], Germana tenisistino * [[5ma di novembro]] - [[Yaimar Medina]], Equadorana futbalisto * 5ma di novembro - [[Leya Rafisovna Garifullina|Leya Garifullina]], Rusa shakoludistino * [[8ma di novembro]] - [[Eleana Yu]], Usana tenisistino * [[16ma di novembro]] - [[Julie Štruplová]], Cheka tenisistino * [[17ma di novembro]] - [[Linda Nosková]], Cheka tenisistino * [[2ma di decembro]] - [[Robin Risser]], Franca futbalisto * [[22ma di decembro]] - [[Dion Gallapeni]], Kosovana futbalisto * [[29ma di decembro]] - [[El Hadji Malick Diouf]], Senegalana futbalisto == Morti == [[Arkivo:Voorzitter_Juva,_Bestanddeelnr_928-1087.jpg|thumb|130px|[[Mikko Juva]]]] * [[1ma di januaro]] - [[Mikko Juva]], Finlandana politikisto ed arkiepiskopo (n. 1918) * [[6ma di januaro]] - [[Pierre Charles]], chefministro di Dominika (n. 1954) * [[9ma di januaro]] - [[Norberto Bobbio]], Italiana filozofo<ref>{{Extera ligilo|url=https://www1.folha.uol.com.br/folha/mundo/ult94u67732.shtml |titulo= Filósofo Norberto Bobbio morre na Itália aos 94 anos|publikigita ye=9ma di januaro 2004 |editero=Folha de S.Paulo|vidita ye=25ma di agosto 2019|idiomo= {{pt}}}}</ref> (n. 1909) * [[16ma di januaro]] - [[Kalevi Sorsa]], Finlandana politikisto (n. 1930) * [[28ma di januaro]] - [[Eeva Joenpelto]], Finlandana skriptisto (n. 1921) * [[14ma di februaro]] - [[Marco Pantani]], Italiana konkurso-biciklisto (n. 1970) * [[17ma di februaro]] - [[José López Portillo]], prezidanto di Mexikia (n. 1920)<ref>{{Extera ligilo|url=https://historia-biografia.com/jose-lopez-portillo/|titulo= Historia y biografía de José López Portillo|vidita ye= 12ma di aprilo 2020|idiomo={{es}}}}</ref> * [[26ma di februaro]] - [[Boris Trajkovski]], prezidanto di Norda Macedonia (n. 1956) * [[29ma di februaro]] - [[Harold Bernard St. John]], chefministro di Barbados (n. 1931) * [[4ma di marto]] - [[Claude Nougaro]], Franca kantisto (n. 1929) * [[15ma di marto]] - [[John Pople]], Angla kemiisto, Nobel-laureato (n. 1925) [[Arkivo:Queen_Juliana_of_the_Netherlands,_1961_studio_portrait_(by_Max_Koot)_–_Nationaal_Archief.jpg|thumb|130px|[[Juliana de Nederlando|Rejino Juliana]]]] * [[20ma di marto]] - Rejino [[Juliana de Nederlando]] (n. 1909) * [[28ma di marto]] - [[Peter Ustinov]], Angla aktoro (n. 1921) * [[18ma di aprilo]] - [[Kamisese Mara]], ex-prezidanto e ex-chefministro di Fidji (n. 1920) * [[5ma di mayo]] - [[Thea Beckman]], Nederlandana skriptisto (n. 1923) * [[9ma di mayo]] - [[Brenda Fassie]], Sudafrikana kantistino (n. 1964) * 9ma di mayo - [[Jan Hanzl]], Chekoslovakiana hokeisto (n. 1920) * 9ma di mayo - [[Ahmat Abdulhamidovich Kadirov|Ahmat Kadirov]], prezidanto di Chechenia (n. 1951) * [[26ma di mayo]] - [[Nikolai Stepanovich Chernih|Nikolai Chernih]], Rusa astronomo (n. 1931) * [[27ma di mayo]] - [[Werner Tübke]], Germana piktisto (n. 1929) [[Arkivo:Ronald_Reagan_1981_presidential_portrait.jpg|thumb|130px|[[Ronald Reagan]]]] * [[5ma di junio]] - [[Ronald Reagan]], ex-aktoro e prezidanto di Usa (n. 1911) * [[10ma di junio]] - [[Ray Charles]], Usana muzikisto (n. 1930)<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Ray-Charles |titulo= Ray Charles{{!}}Biography & Songs |editero=Encyclopaedia Britannica|vidita ye=1ma di aprilo 2020|idiomo={{en}}}}</ref> * 10ma di junio - [[Xenofon Zolotas]], chefministro di Grekia (n. 1904) * [[16ma di junio]] - [[Thanom Kittikachorn]], chefministro di Tailando (n. 1911) * [[17ma di junio]] - [[Sara Lidman]], Sueda skriptisto (n. 1923) * [[19ma di junio]] - [[Oscar Bento Ribas]], Angolana skriptisto (n. 1909) * [[21ma di junio]] - [[Leonel Brizola]], Braziliana politikisto (n. 1922)<ref>{{Extera ligilo|titulo=Biografia de Leonel Brizola - eBiografia |url=https://www.ebiografia.com/leonel_brizola/|vidita ye=11ma di aprilo 2020|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[25ma di junio]] - [[Carlos Alberto Lacoste]], prezidanto di Arjentinia (n. 1929) * 25ma di junio - [[Fred Ramdat Misier]], prezidanto di Surinam (n. 1926) [[Arkivo:Marlon_Brando_publicity_for_One-Eyed_Jacks.png|130px|thumb|[[Marlon Brando]]]] * [[1ma di julio]] - [[Marlon Brando]], Usan aktoro (n. 1924) * [[2ma di julio]] - [[Sophia de Mello Breyner Andresen]], Portugalana skriptisto (n. 1919) * [[5ma di julio]] - [[Hugh Shearer]], chefministro di Jamaika (n. 1923) * [[6ma di julio]] - [[Thomas Klestil]], prezidanto di Austria (n. 1932) * [[10ma di julio]] - [[Maria de Lourdes Pintasilgo]], chefministro di Portugal (n. 1930) * [[19ma di julio]] - [[Zenko Suzuki]], chefministro di Japonia (n. 1911) * [[21ma di julio]] - [[Edward B. Lewis]], Usana genetikisto, Nobel-laureato (n. 1918) * [[28ma di julio]] - [[Francis Crick]], Usana ciencisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino<ref>{{Extera ligilo|titulo=Francis Crick, DNA pioneer and English gentleman, dies|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/francis-crick-dna-pioneer-and-english-gentleman-dies-7907236.html|vidita ye=25ma di agosto 2019|editero=The Independent|idiomo={{en}}}}</ref> (n. 1916) * [[1ma di agosto]] - [[Philip Abelson]], Usana fizikisto (n. 1913) * [[2ma di agosto]] - [[Henri Cartier-Bresson]], Franca fotografisto (n. 1908)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Henri-Cartier-Bresson|titulo=Henri Cartier-Bresson{{!}}French photographer|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}</ref> * 2ma di agosto - [[Heinrich Mark]], chefministro di Estonia en exilo (n. 1911) * [[3ma di agosto]] - [[Henri Cartier-Bresson]], Franca fotografisto (n. 1908) [[Arkivo:Rick James in Lifestyles of the Rich 1984.JPG|thumb|130px|[[Rick James]]]] * [[6ma di agosto]] - [[Rick James]], Usana kantisto e kompozisto (n. 1948)<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.biography.com/musician/rick-james |titulo=Rick James - Singer - Biography|vidita ye=25ma di agosto 2019|idiomo={{en}}}}</ref> * [[12ma di agosto]] - [[Godfrey Newbold Hounsfield]], Britanian injenioro, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (n. 1912) * [[14ma di agosto]] - [[Czesław Miłosz]], Polona skriptisto, Nobel-laureato (n. 1911) * [[15ma di agosto]] - [[Sune Bergström]], Sueda biokemiisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (n. 1910) * [[16ma di agosto]] - [[Ivan Hlinka]], Chekoslovakiana hokeisto (n. 1950) * [[17ma di agosto]] - [[Kain Tapper]], Finlandana skultisto ed akademiano (n. 1930) * [[21ma di agosto]] - [[Viktor Vasilyevich Avilov|Viktor Avilov]], Rusa aktoro (n. 1953) * [[26ma di agosto]] - [[Laura Branigan]], Usana kantistino (n. 1952) * [[8ma di septembro]] - [[Frank Thomas (animisto)|Frank Thomas]], Usan animisto e muzikisto (n. 1912) * [[15ma di septembro]] - [[Johnny Ramone]], Usana gitaristo ([[The Ramones]]) (n. 1948) * 15ma di septembro - [[Daouda Malam Wanké]], prezidanto di Nijer (n. 1946 ?) * [[5ma di oktobro]] - [[Maurice Wilkins]], Britaniana ciencisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (n. 1916) * [[8ma di oktobro]] - [[Jacques Derrida]], Franca filozofo (n. 1930) * [[10ma di oktobro]] - [[Christopher Reeve]], Usan aktoro (n. 1952) * [[29ma di oktobro]] - [[Edward Oliver LeBlanc]], chefministro di Dominika (n. 1923) [[Arkivo:Yasser-arafat-1999-2.jpg|thumb|130px|[[Yasser Arafat]]]] * [[11ma di novembro]] - [[Yasser Arafat]], prezidanto di [[Palestinana stato]] (n. 1929) * [[13ma di novembro]] - [[Ol' Dirty Bastard]], Usana kantisto di ''rap'' e muzikala produktisto (n. 1968) * [[19ma di novembro]] - [[John Robert Vane]], Britaniana biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1927) * [[11ma di decembro]] - [[Jozef Lenárt]], chefministro di Chekoslovakiana politikisto (n. 1923) * [[19ma di decembro]] - [[Herbert C. Brown]], Usana kemiisto, Nobel-laureato pri kemio (n. 1912) [[Arkivo:P. V. Narasimha Rao.JPG|thumb|130px|[[Pamulaparti Venkata Narasimha Rao|Narasimha Rao]]]] * [[23ma di decembro]] - [[Pamulaparti Venkata Narasimha Rao]], chefministro di India (n. 1921) * [[28ma di decembro]] - [[Susan Sontag]], Usana skriptisto (n. 1933) * [[29ma di decembro]] - [[Julius Axelrod]], Usana biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1912) * [[30ma di decembro]] - [[Artie Shaw]], Usana jazo-muzikisto (n. 1910) * [[31ma di decembro]] - [[Gerard Debreu]], Franca ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1921) == Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[David J. Gross]], [[Hugh David Politzer]], [[Frank Wilczek]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Aaron Ciechanover]], [[Avram Hershko]], [[Irwin Rose]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Linda B. Buck]], [[Richard Axel]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Elfriede Jelinek]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Wangari Maathai]] * [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Finn E. Kydland]], [[Edward C. Prescott]] == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:yari 2000a]] 9ec3dx7i1dym0nnych9yqq77hshy0lg 0 26829 1128931 896160 2026-08-07T21:32:46Z Forstbirdo 3024 1128931 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} '''Terpentino''' esas [[rezino]] liquida quan donas l'[[arboro|arbori]] ek la familio "terebintecei", e di qua un elemento esas C₁₀ H₁₆. [[Kategorio:Kemio]] lo5wspxybl5svleqo39r7ow24ik7y02 0 26830 1128933 843936 2026-08-07T21:49:47Z Forstbirdo 3024 1128933 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} '''Rezino''' esas [[materio]] inflamebla qua defluas, naturale o por incizo, de la [[koniferi]]. [[Kategorio:Rezini| ]] 6yo039x95w163l6z2iqwq10w6gxg6q9 0 30629 1128920 846349 2026-08-07T20:27:22Z Forstbirdo 3024 1128920 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} '''Pichpino''' esas [[arboro]] di nord-Amerika di qua la bela [[ligno]] esas rede-flava, riche veinoza, plu harda e plu densa kam la pino-ligno ordinara, ma esas ruptebla e fendebla plu facile. [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Pino]] fsoz2rl5hxeu9bdqlyzj2y5g70ce23h 0 30656 1128919 846370 2026-08-07T20:25:40Z Forstbirdo 3024 1128919 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} '''Pinastro''' (''Pinus pinaster'') esas [[pino]] sovaja, (marolitorala) de qua onu extraktas [[terpentino]]. [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Pino]] n50ms71iyjbqaivm615are4zrsr6d7o 1128921 1128919 2026-08-07T20:42:04Z Forstbirdo 3024 Forstbirdo movis la pagino [[Pinastro]] a [[Pinus pinaster]]: sciencala nomo 1128919 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} '''Pinastro''' (''Pinus pinaster'') esas [[pino]] sovaja, (marolitorala) de qua onu extraktas [[terpentino]]. [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Pino]] n50ms71iyjbqaivm615are4zrsr6d7o 1128924 1128921 2026-08-07T20:58:26Z Forstbirdo 3024 1128924 wikitext text/x-wiki '''''Pinus pinaster ''''', o '''pinastro''', esas [[koniferi|konifero]] originala ek sudala [[Europa]] e [[Nord-Afrika]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. De la arbo onu extraktas [[terpentino]]. [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] lg7it9my7mgzfx5xu8f4ldrjdnpzu88 1128925 1128924 2026-08-07T21:06:31Z Forstbirdo 3024 1128925 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus pinaster range.svg|eta|Loki ube naturale povas existar pinastri (videz [[verda koloro]])]] '''''Pinus pinaster ''''', o '''pinastro''', esas [[koniferi|konifero]] originala ek sudala [[Europa]] e [[Nord-Afrika]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. De la arbo onu extraktas [[terpentino]]. [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] qhelb1qndvz8itylgarc72hu31i4v2x 1128926 1128925 2026-08-07T21:10:35Z Forstbirdo 3024 1128926 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus pinaster range.svg|eta|Loki ube naturale povas existar pinastri (videz [[verda koloro]])]] '''''Pinus pinaster ''''', o '''pinastro''', esas [[koniferi|konifero]] originala ek sudala [[Europa]] e [[Nord-Afrika]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. De la arbo onu extraktas [[terpentino]]. == Extera ligili == * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_pinaster.php ''Pinus pinaster'' en "Gymnosperm Database"] [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] b76ove121gb7egmrngfformeb4rtd78 1128927 1128926 2026-08-07T21:15:11Z Forstbirdo 3024 1128927 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus pinaster range.svg|eta|Loki ube naturale povas existar pinastri (videz [[verda koloro]])]] '''''Pinus pinaster ''''', o '''pinastro''', esas [[koniferi|konifero]] originala ek west-sudala [[Europa]] e [[Nord-Afrika]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. De la arbo onu extraktas [[terpentino]]. == Extera ligili == * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_pinaster.php ''Pinus pinaster'' en "Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263216-1 ''Pinus pinaster'' en "Plants of the World Online]] [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] qkq131ytm8xb0hx8yzmk122r7ur0gph 1128929 1128927 2026-08-07T21:26:57Z Forstbirdo 3024 1128929 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus pinaster range.svg|eta|Loki ube naturale povas existar pinastri (videz [[verda koloro]])]] '''''Pinus pinaster ''''', o '''pinastro''', esas [[koniferi|konifero]] originala ek west-sudala [[Europa]] e [[Nord-Afrika]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. De la arbo onu extraktas [[terpentino]]. == Extera ligili == * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_pinaster.php ''Pinus pinaster'' en "Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263216-1 ''Pinus pinaster'' en "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481910 ''Pinus pinaster'' en "Plants of the World Online"] [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] 6qrq8gzeu1kvjjsadrbbhoiznebpelv 1128930 1128929 2026-08-07T21:29:51Z Forstbirdo 3024 1128930 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus pinaster range.svg|eta|Loki ube naturale povas existar pinastri (videz [[verda koloro]])]] '''''Pinus pinaster ''''', o '''pinastro''', esas [[koniferi|konifero]] originala ek west-sudala [[Europa]] e [[Nord-Afrika]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. De la arbo onu extraktas [[terpentino]]. == Extera ligili == * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_pinaster.php ''Pinus pinaster'' en "Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263216-1 ''Pinus pinaster'' en "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481910 ''Pinus pinaster'' en "The World Flora Online"] [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] 8fajcfepx6pzhtn3smo2hime1b2p41h 1128932 1128930 2026-08-07T21:38:13Z Forstbirdo 3024 1128932 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus pinaster range.svg|eta|Loki ube naturale povas existar pinastri (videz [[verda koloro]])]] '''''Pinus pinaster ''''', o '''pinastro''', esas [[koniferi|konifero]] originala ek west-sudala [[Europa]] e [[Nord-Afrika]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. De la arbo onu extraktas [[terpentino]]. == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_pinaster ''Pinus pinaster'' en "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_pinaster.php ''Pinus pinaster'' en "Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263216-1 ''Pinus pinaster'' en "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481910 ''Pinus pinaster'' en "The World Flora Online"] [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] rccrv9ufrwu3zb6wi4py2xdjkvbv970 1128935 1128932 2026-08-07T21:56:37Z Forstbirdo 3024 1128935 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus pinaster range.svg|eta|Loki ube naturale povas existar pinastri (videz [[verda koloro]])]] '''''Pinus pinaster ''''', o '''pinastro''', esas [[koniferi|konifero]] originala ek west-sudala [[Europa]] e [[Nord-Afrika]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. De la arbo onu extraktas [[rezino]]. == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_pinaster ''Pinus pinaster'' en "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_pinaster.php ''Pinus pinaster'' en "Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263216-1 ''Pinus pinaster'' en "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481910 ''Pinus pinaster'' en "The World Flora Online"] [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] eq8euro4kudhnp61beb1fzcct7rhrnx 0 30662 1128928 1128481 2026-08-07T21:21:40Z Forstbirdo 3024 1128928 wikitext text/x-wiki [[File:Pinus range.png|thumb|320px|upright=2|Loki ube naturale povas existar speci di pini]] '''Pino''' ([[Latina]] : ''Pinus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] [[koniferi|konifera]] ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[pinacei]] (Latine: ''Pinaceae''). Pini esas granda [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, sempre verda. Existas multa deki di agnoskita pino-speci, nome 128<ref>{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328247-2|titulo=Genero Pino en "Plants of the World Online"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di junio 2026}}</ref>. La maxim konocata esas: ;ek [[Europa]]/[[Nord-Afrika]]: ''Pinus brutia'', ''P. canariensis'', ''[[cembro|P. cembra]]'', ''P. halepensis'', ''P. heldreichii'', ''P. mugo'', ''P. nigra'', ''P. nigra'' subsp. ''nigra'', ''P. nigra'' subsp. ''laricio'', ''P. peuce'', ''[[Pinus pinaster|P. pinaster]]'' (o pinastro), ''P. pinea'' e ''P. silvestris'' ;ek [[Nord-Amerika]]: ''P. albicaulis'', ''P. aristata'', ''P. attenuata'', ''P. ayacahuite'', ''P. balfouriana'', ''P. banksiana'', ''P. californiarum'', ''P. contorta'', ''P. coulteri'', ''P. edulis'', ''P. flexilis''), ''P. jeffreyi'', ''P. lambertiana'', ''P. longaeva'', ''[[Pinus monophylla|P. monophylla]]'' (o un-foliala pino), ''[[Pinus montezumae|P. montezumae]]'' (o Montezuma-pino), ''P. monticola'', ''P. muricata'', ''P. palustris'', ''P. patula'', ''P. ponderosa'', ''P. radiata'', ''P. resinosa'', ''P. rigida'' e ''P. strobus''. ;ek [[Azia]]: ''P. amamiana'', ''P. armandii'', ''P. bhutanica'', ''P. bungeana'', ''P. dalatensis'', ''P. densata'', ''P. densiflora'', , ''P. eremitana'', ''P. fenzeliana'', ''P. fragilissima'', ''P. gerardiana'', ''P. henryi'', ''P. hwangshanensis'', ''P. kesiya'', ''P. koraiensis'', ''P. krempfii'', ''P. latteri'', ''P. luchuensis'', ''P. massoniana'', ''P. merkusii'', ''P. morrisonicola'', ''P. orthophylla'', ''P. parviflora'', ''P. persica'', ''P. pumila'', ''P. roxburghii'', ''P. sibirica'', ''P. squamata'', ''P. tabuliformis'', ''P. taiwanensis'', ''P. thunbergii'', ''P. uyematsui'', ''P. wallichiana'', ''P. wangii'' e ''P. yunnanensis''. ==Referi== {{reflist}} == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus ''Pinus'' en "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/pi/Pinus.php ''Pinus'' en "The Gymnopsperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/results?q=pinus ''Pinus'' en "'Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000029794 ''Pinus'' en "World Flora Online"] {{wikivortaro}} * [https://www.gbif.org/taxon/C84WJ ''Pinus'' en "GBIF"] [[Kategorio:Pino| *]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Gardenokultivado]] [[Kategorio:Koniferala generi]] [[Kategorio:Pinacei]] cyb21cmu5abea3697gst8a4j6cm9ntu 0 41008 1128916 1128824 2026-08-07T19:16:58Z Idisto 28999 /* Eventi */ Inform-adjunto 1128916 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La yaro '''2026''' (MMXXVI per Romala algarismi) esas ordinara yaro komencinta ye [[jovdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esas la 26ma yaro di la triesma yarmilo, la 26ma yaro di la 21ma yarcento, e la 7ma yaro di la [[yari 2020a]]. Che [[Chiniana horoskopo]], 2026 esas la Yaro di la [[Kavalo]]. == Klimato ed ambiento == Ye la 4ma di januaro, rara [[tornado]] frapis Frattocchie, regiono [[Lazio]], [[Italia]]. Ye la 6ma di januaro, tempestovento ''Goretti'' formacesis, ed ye la 8ma di januaro ol frapis insuli Scilly per venti qui atingis 160 km/h, e [[Kornwal]] per venti qui atingis 198 km/h. Mili di personi restis sen elektro. De la 22ma di januaro til la 8ma di februaro, serio di forta tempesti (Harry, Ingrid, Joseph, Kristin, Leonardo, Marta) frapis [[Iberia]], [[Italia]] ed [[Unionita Rejio]], per venti qui atingis 200 km/horo, ed efektigis inundadi e domaji en substrukturi. Entote 16 personi mortis e plua kam 500 vundesis. Nur en [[Portugal]] la domaji atingis 5,33 miliard Euri<ref>{{extera ligilo|url=https://eco.sapo.pt/2026/04/28/estado-assume-31-mil-milhoes-de-euros-do-prejuizo-total-de-533-mil-milhoes-provocado-pelas-tempestades/|titulo=Estado assume 3,1 mil milhões de euros do prejuízo total de 5,33 mil milhões provocado pelas tempestades|editero=Sapo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=28ma di aprilo 2026}}</ref>. Ye la 22ma di mayo komencis forta kaloro-ondi qui krevis rekordi di temperaturi en [[Austria]], [[Belgia]], [[Chekia]], [[Dania]], [[Francia]], [[Germania]], [[Hispania]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Nederlando]], [[Polonia]], [[Rumania]], [[Slovakia]], [[Slovenia]] ed [[Unionita Rejio]]. La maxim alta temperaturo enrejistresis en Noto, [[Sicilia]]: 46,5 °C ye la 22ma di julio. De la 22ma til la 30ma di julio, forestala incendii en [[Hispania]], [[Portugal]] e [[Francia]] koaktas plua kam 300 mil personi abandonar lia domi. Franca e Hispana autoritatozi deklaras ke to esas la maxim dizastroza incendii depos multa yardeki<ref>{{extera ligilo|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/28/europe-is-burning-how-bad-could-this-wildfire-crisis-get|titulo=Europe is burning: How bad could this wildfire crisis get?|editero=Euro News|idiomo={{en}}|publikigita ye=28ma di julio 2026}}</ref>. == Eventi == * [[1ma di januaro]] - [[Bulgaria]] adoptas [[Euro]] kom monetaro, divenanta la 21ma stato che [[Eurozono]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/|editero=Europana Konsilistaro|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di julio 2025}}</ref> * 1ma di januaro - Explozo ed incendio en drinkerio che urbo Crans-Montana, kantono [[Valais]], [[Suisia]], produktas plua kam 40 morti e plua kam 100 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say|titulo=About 40 killed and 100 injured in fire at bar in Swiss ski resort of Crans-Montana|editero=The Guardian|idiomo={{en}}|publikigita ye=1ma di januaro 2026}}</ref>. * [[2ma di januaro]] - [[Sud-Korea]]na korto lansas komiso por aresto di ex-prezidanto [[Yoon Suk Yeol]] pos akuzaji pri abuzi dum lua dekreto di militala judicio en 2024. * [[3ma di januaro]] - [[Usa]] lansas diversa aeral ataki kontre [[Venezuela]] e forkaptas prezidanto [[Nicolás Maduro]]<ref>{{extera ligilo |titulo=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes|url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=3ma di januaro 2026}}</ref>. * 3ma di januaro - La chef-urbo di [[Equatorala Guinea]] transferesas de [[Malabo]] a [[Ciudad de la Paz]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html|editero=Le Monde|idiomo={{en}}|publikigita ye=4ma di januaro 2026}}</ref> * [[5ma di januaro]] - Adminime 14 personi mortas dum rapida inundadi che insuli Siau Tagulandang Biaro, Nordala Sulawesi, [[Indonezia]]. * [[7ma di januaro]] - En [[Minneapolis]], [[Minnesota]], 37-yar-evanta Renée Good mortigesas da policisto del Agenterio pri Kontrolo di Enmigro e Dogani (Angle: ''Immigration and Customs Enforcement'', abreviita ICE). La mortigo efektigos revolto e protesti en Minneapolis ed altra Usana urbi<ref>{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/us/live-news/minnesota-fraud-state-reps-testify-01-07-26|titulo=ICE shooting in Minneapolis|editero=CNN|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di januaro 2026}}</ref>. * [[8ma di januaro]] - [[Iran]]ana guvernerio blokusas aceso ad [[Interreto]] en tota la lando, por impedar l'organizo di protesti. * [[9ma di januaro]] - Kontrato pri [[libera komerco]] inter [[Europana Uniono]] e [[Mercosur]] signatesas, pos 25-yara diskuto. La kontrato, signatita da 21 ek la 27 membri de EU, kreos la maxim granda areo di libera komerco de la mondo. * [[12ma di januaro]] - [[Irakli Garibashvili]], ex-chefministro di [[Gruzia]], deklaras su kulpinta pri pekunio-lavado e kondamnesas a 5-yara enkarcerigo. * [[13ma di januaro]] - Teroglitado pos hori di pluvego en [[Norda Kivu]], [[Demokratial Republiko Kongo]], produktas 13 morti e 30 plusa homi desaparinta. * [[22ma di januaro]] - [[Usa]] oficale abandonas [[Mondal Organizuro pri Saneso]]. * [[24ma di januaro]] - Adminime 70 personi mortas e 10 plusa homi desaparas pro teroglitadi en West Java, [[Indonezia]].<ref>{{extera ligilo |titulo=Update Longsor Cisarua: 70 Kantong Jenazah Dievakuasi, 10 Masih Dicari|url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20260131192802-20-1323204/update-longsor-cisarua-70-kantong-jenazah-dievakuasi-10-masih-dicari/|editero=CNN Indonezia|idiomo={{id}}|publikigita ye=31ma di januaro 2026}}</ref> * [[30ma di januaro]] - Plua kam 3 milion pagini kun informi pri sexuala deliktanto [[Jeffrey Epstein]] liberigesas por publika konoco. * [[8ma di februaro]] - En [[Portugal]], socialisto [[António José Seguro]] vinkas prezidantal elekto kontre dextrano André Ventura. * [[17ma di februaro]] - En [[Peru]], prezidanto [[José Enrique Jerí Oré]] censuresas da Peruana kongreso e revokesas de la povo. Kongresano [[José María Balcázar]] indikesas kom prezidanto di la lando. * [[26ma di februaro]] - Guvernerio di [[Pakistan]] deklaras milito kontre [[talibano|talibani]] en [[Afganistan]]. * [[28ma di februaro]] - Israel ed Usa aer-atakas Iran, komenco di [[Milito di Iran 2026|milito di Iran]]. * [[1ma di marto]] - En [[Sud-Sudan]], adminime 169 personi mortigesas e 50 plusa homi vundesas kande membri de Uneso-Stato atakas komtio Abiemnom. * [[6ma di marto|6ma]] til la [[15ma di marto]] - [[Vintrala Olimpiala Ludi]] eventas en [[Cortina D'Ampezzo]], [[Italia]]. * [[10ma di marto]] - En [[Sudan]], atako per [[senpilotist aviacilo]] kontre kamiono transportanta personi a funeralo produktas 40 morti. * [[15ma di marto]] - Nova [[konstituco]] di [[Kazakstan]] aprobesas per referovoto, kande 90% de la votanti votas yes. * [[1ma di aprilo]] - [[NASA]] lansas misiono [[Artemis II]], qua eniras [[Luno|Lunal]] orbito unesmafoye pos 53 yari. * [[7ma di aprilo]] - [[Usa]] ed [[Iran]] konkordas pri du-semana [[pafo-ceso]] dum la [[Milito di Iran 2026|milito di Iran]]. * [[8ma di aprilo]] - [[Israel]] lansas serio di aeral ataki en sudal [[Libano]], kun skopo destruktar substrukturi de [[Hezbollah]]. Plua kam 300 personi mortas e plua kam 1100 plusa homi vundesas. * [[10ma di aprilo]] - La kruo di [[Artemis II]] sucese retrovenas a [[Tero]]. * [[12ma di aprilo]] - Eventas parlamental elekti en [[Hungaria]], e partiso ''Fidesz'' de chefministro [[Viktor Orbán]] perdas la majoritato pos 16 yari. [[Péter Magyar]], de partiso ''Tisza'' asumos la povo ye la 9ma di mayo. * [[13ma di aprilo]] - [[Papo Leo la 14ma]] komencas vizito a [[Aljeria]]. * [[15ma di aprilo]] - En Onikişubat, [[Turkia]], studianto evanta 14 yari eniras skolo pafante, e mortigas 10 personi<ref>{{extera ligilo|titulo=Ataque em escola na Turquia chega a 10 mortos após menina de 11 anos não resistir|url=https://oglobo.globo.com/mundo/noticia/2026/05/04/ataque-em-escola-na-turquia-chega-a-10-mortos-apos-menina-de-11-anos-nao-resistir.ghtml|editero=O Globo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=4ma di mayo 2026}}</ref>. * [[18ma di aprilo]] - [[Papo Leo la 14ma]] komencas vizito a [[Angola]]. * [[19ma di aprilo]] - Eventas parlamental elekti en [[Bulgaria]], e koalisuro ''Progresivna Bŭlgariya'' obtenas majoritato. Ex-prezidanto [[Rumen Radev]] divenos chefministro di la lando. * [[20ma di aprilo]] - En [[Mexikia]], pafado che piramidi di Teotihuacán produktas du morti e 13 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|titulo=Tiroteio nas pirâmides de Teotihuacán resulta em morte de turista e 13 feridos|url=https://portalmie.com/atualidade/2026/04/tiroteio-nas-piramides-de-teotihuacan-resulta-em-morte-de-turista-e-13-feridos/ |editero=Portal Mie Notícias|idiomo={{pt}}|publikigita ye=22ma di aprilo 2026}}</ref>. * [[25ma di aprilo]] - Bombal atako kontre autobuso en [[Cauca]], [[Kolumbia]] produktas 20 morti e 36 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|titulo=Death toll in Colombia highway bus bomb attack rises to 20|url=https://www.bbc.com/news/articles/ckgx5kyyj8do|editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di aprilo 2026}}</ref>. * [[30ma di aprilo]] - [[Nigeria]]na trupi mortigas adminime 18 membri de [[Boko Haram]] che stato Borno. * [[1ma di mayo]] - [[Unionita Araba Emirii]] abandonas [[ONEP]]. * [[2ma di mayo]] - Adminime 11 personi mortas pos inundadi e terglitadi en diversa regioni di [[Kenia]]. * [[8ma di mayo]] - Dextrana politikistino [[Laura Fernández Delgado]] divenas prezidantino di [[Kosta Rika]]. * [[12ma di mayo]] - En [[Bahama]], partiso ''Progressive Liberal Party'' de chefministro [[Philip Edward Davis]] vinkas l'elekti. * [[7ma di junio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.8 che [[skalo di Richter]] frapas [[Filipini]], produktanta 107 morti e 1319 plusa homi vundita. * [[10ma di junio]] - En [[Barcelona]], eventas ceremonio en qua [[papo Leo la 14ma]] sakrigas la Turmo di Iesu Kristo, la maxim alta de la [[kirko Sagrada Família]] exakte 100 yari pos la morto di [[Antoni Gaudí]], l'arkiteto qua projetis ol<ref>{{extera ligilo|url=https://mundoincrivelbr.com.br/es-ES/blog/sagrada-familia-torre-jesus-centenario-gaudi|titulo="La Sagrada Familia Bendecida: La Consagración de la Torre de Jesús en el Centenario de Gaudí" |editero=Mundo Increíble|idiomo={{es}}|publikigita ye=10ma di junio 2026}}</ref>. * [[21ma di junio]] - En duesma balotado, dextrano [[Abelardo de la Espriella]] vinkas prezidantal elekto en [[Kolumbia]]. * [[24ma di junio]] - Du [[Ter-tremo|ter-tremi]] kun forteso 7.2 e 7.5 che [[skalo di Richter]] frapas [[Caracas]], [[Venezuela]], produktanta plua kam 920 morti, 3360 vunditi e mili di desaparinti<ref>{{extera ligilo|url=https://www.dw.com/es/cifra-de-muertos-por-terremotos-en-venezuela-aumenta-a-920/live-77719281|titulo=Cifra de muertos por terremotos en Venezuela aumenta a 920|editero=DW|idiomo={{es}}|publikigita ye=26ma di junio 2026}}</ref>. * [[1ma di julio]] - [[Papo Leo la 14ma]] exkomunikas la tota membri de Sacerdotala Kunfrataro di Santa Pius la 10ma, tradicionalista grupo fondita da [[Marcel Lefebvre]]. * [[20ma di julio]] - [[Andy Burnham]] asumas kom chefministro di [[Unionita Rejio]], pos renunco da [[Keir Starmer]]. * [[28ma di julio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.1 che [[skalo di Richter]] frapas prefektio Kumamoto, produktanta adminime 30 morti e plua kam 60 plusa homi vundita. * 28ma di julio - [[Keiko Fujimori]] asumas kom prezidantino di [[Peru]]. * [[30ma di julio]] - 60.000 Migranti de [[Maroko]] traruptas la frontiero di [[Hispania]] che l'urbo [[Ceuta]] ==[[Sporto]]== * [[11ma di junio]] til la [[19ma di julio]] - Eventas la [[Mondala Kupo di Futbalo]] unesmafoye en 3 landi de [[Nord-Amerika]]: [[Usa]], [[Kanada]] e [[Mexikia]]. [[Hispania]] divenas championo duesmafoye en sua historio. == Naski == == Morti == * [[3ma di januaro]] - [[Eva Schloss]], Austrian-Britaniana skriptisto (n. 1929) [[Arkivo:Astrid_Roemer_(1988).png|thumb|130px|[[Astrid Roemer]]]] * [[8ma di januaro]] - [[Astrid Roemer]], Nederlandana/Surinamana skriptisto e poeto (n. 1947) * [[10ma di januaro]] - [[Erich von Däniken]], Suisa skriptisto (n. 1935)<ref>{{citez jurnalo od edituro|titulo=Schweizer Autor und Publizist Erich von Däniken ist gestorben |url=https://www.tagesanzeiger.ch/erich-von-daeniken-ist-gestorben-440874260050 |editero=Tages Anzeiger |idiomo={{de}}|publikigita ye=11ma di januaro 2026}}</ref> * [[13ma di januaro]] - [[Claudette Colvin]], Usana homala yuri-aktivisto (n. 1939) * [[13ma di januaro]] - [[George Vasiliou]], prezidanto di Chipro (n. 1931)<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.naftemporiki.gr/kosmos/2058409/pethane-o-proin-proedros-tis-kyproy-giorgos-vasileioy/|titulo=Πέθανε ο πρώην πρόεδρος της Κύπρου, Γιώργος Βασιλείου|idiomo={{el}}|vidita ye= 2026-01-14 |publikigita ye=14ma di januaro 2026|editero=www.naftemporiki.gr}}</ref> * [[16ma di januaro]] - [[Luísa Dias Diogo]], chefa ministro di Mozambik (n. 1958)<ref>{{Extera ligilo|url=https://savana.co.mz/?p=9373|titulo=Morreu Luísa Diogo, antiga Primeira-Ministra de Moçambique - SAVANA|idiomo={{pt}}|editero=Savana|publikigita ye=16ma di januaro 2026|vidita ye=16ma di januaro 2026}}</ref> * [[19ma di januaro]] - [[Heidi Neussner]], Germana Idistino (n. 1929) * [[30ma di januaro]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadan-Usan aktoro (n. 1954) * [[11ma di februaro]] - [[Cees Nooteboom]], Nederlandana skriptisto (n. 1933) * [[11ma di februaro]] - [[James Van Der Beek]], Usan aktoro (n. 1977) [[Arkivo:Flickr - Josh Jensen - Robert Duvall (cropped).jpg|thumb|130px|[[Robert Duvall]]]] * [[15ma di februaro]] - [[Robert Duvall]], Usan aktoro (n. 1931) * [[17ma di februaro]] - [[Jesse Jackson]], Usana predikanto e politikisto (n. 1941) * [[18ma di februaro]] - [[Jan Timman]], Nederlandana shakoludisto (n. 1951) * [[18ma di februaro]] - [[Leyla Shahid]], Palestinana diplomacisto (1949) * [[19ma di februaro]] - [[Eric Dane]], Usana aktoro (n. 1972) * [[21ma di februaro]] - [[Koos Postema]], Nederlandana televizion-prizentisto e jurnalisto (n. 1932) * [[23ma di februaro]] - [[Éliane Radigue]], Franca kompozisto (n. 1932) * [[25ma di februaro]] - [[Ludwig Scotty]], prezidanto di Nauru (n. 1948)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/587990/former-nauru-president-ludwig-scotty-dies-aged-77|titulo=Former Nauru President Ludwig Scotty dies aged 77|editero=RNZ|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di februaro 2026}}</ref> [[Arkivo:Neil Sedaka - TopPop 1974 3 (cropped).png|thumb|130px|[[Neil Sedaka]]]] * [[27ma di februaro]] - [[Neil Sedaka]], Usana kantisto e kompozisto (n. 1939)<ref>{{extera ligilo|url=https://variety.com/2026/music/news/neil-sedaka-dead-singer-songwriter-breaking-up-is-hard-to-do-1236675098/|titulo=Neil Sedaka, Legendary Singer-Songwriter Behind ‘Breaking Up Is Hard to Do,’ ‘Bad Blood’ and ‘Love Will Keep Us Together,’ Dies at 86|editero=Variety|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di februaro 2026}}</ref> * [[28ma di februaro]] - [[Ali Khamenei]], Iranana religioza duktisto (m. 1939) * [[1ma di marto]] - [[Davíð Oddsson]], chefministro di Islando (n. 1948)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-02-david-oddsson-er-latinn-468372|titulo=Davíð Oddsson er látinn|idiomo={{is}}|publikigita ye=2ma di marto 2026|editero=RÚV}}</ref> * 1ma di marto - [[Clément Oubrerie]], Franca desegnisto di desegnita rakonti (n. 1966) * [[6ma di marto]] - [[Jan Lenferink]], Nederlandana televizion-prizentisto (n. 1945) * [[8ma di marto]] - [[Anthony James Leggett]], Britaniana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1938) * [[10ma di marto]] - [[IJf Blokker]], Nederlandan aktoro e komediisto (n. 1930) * [[10ma di marto]] - [[Alfredo Bryce Echenique]], Peruana skriptisto (n. 1939) * [[11ma di marto]] - [[Michel Hulin]], Franciana filozofo (n. 1936) * [[13ma di marto]] - [[Paul Ralph Ehrlich]], Usana biologo (n. 1932) [[Arkivo:Juergen Habermas 2011 3-Bildausschnitt.jpg|thumb|130px|[[Jürgen Habermas]]]] * [[14ma di marto]] - [[Jürgen Habermas]], Germaniana filozofo (n. 1929) * 14ma di marto - [[Christopher Albert Sims]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1942) * [[19ma di marto]] - [[Umberto Bossi]], Italiana politikisto (n. 1941) * [[19ma di marto]] - [[Chuck Norris]], Usana aktoro (n. 1940)<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/pop-arte/tv-e-series/noticia/2026/03/20/chuck-norris-morre.ghtml |titulo=Chuck Norris, lenda dos filmes de ação e das artes marciais, morre aos 86 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=20ma di marto 2026}}</ref> * [[20ma di marto]] - [[Isabelle Mergault]], Franciana komediisto e cinematografisto (n. 1958) * [[20ma di marto]] - [[Robert Mueller]], Usan advokato ed ex-direktisto di FBI (n. 1944) * [[22ma di marto]] - [[Hermann Huppen]], Belguana desegnisto (n. 1938) [[Arkivo:Delanoe_Zenith_2008_02_27_n19.jpg|thumb|130px|[[Lionel Jospin]]]] * [[22ma di marto]] - [[Lionel Jospin]], Franciana politikisto (n. 1937) * [[26ma di marto]] - [[Epeli Nailatikau]], prezidanto di Fidji (n. 1941)<ref>{{Extera ligilo |url=https://www.fijivillage.com/news/former-president-ratu-epeli-nailatikau-passes-away-e15a3d/ |titulo=Former President Ratu Epeli Nailatikau passes away |editero= Fiji Village|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di marto 2026 |vidita ye= 27ma di marto 2026}}</ref> * [[28ma di marto]] - [[Liamine Zéroual]], prezidanto di Aljeria (n. 1941)<ref>{{Extera ligilo|url=https://algerianewsgate.com/politics/zeroual-death-algeria/|titulo= El-Yamine Zeroual Death Algeria at 85|vidita ye= 28ma di marto 2026|publikigita ye=28ma di marto 2026|editero=algerianewsgate.com|idiomo={{en}}}}</ref> * [[30ma di marto]] - [[Chan Santokhi]], Surinamana prezidanto (n. 1959) * [[30ma di marto]] - [[Carlos Westendorp]], Hispaniana diplomacisto, politikisto (n. 1937) * [[9ma di aprilo]] - [[Afrika Bambaataa]], Usana muzikisto (n. 1957) * [[11ma di aprilo]] - [[Sonja Barend]], Nederlandana televizion-prizentisto (n. 1940) [[Arkivo:Moyalive.jpg|thumb|130px|[[Moya Brennan]]]] * [[13ma di aprilo]] - [[Moya Brennan]], Irlandana kantisto e harpisto (n. 1952) * [[13ma di aprilo]] - [[Cees Dam]], Nederlandan arkitekto (n. 1932) * [[17ma di aprilo]] - [[Nathalie Baye]], Francian aktoro (n. 1948) * 17ma di aprilo - [[Oscar Schmidt]], Braziliana basketbalisto (n. 1958)<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/sp/sao-paulo/noticia/2026/04/17/oscar-schmidt-maior-idolo-do-basquete-brasileiro-morre-em-sp-aos-68-anos.ghtml|titulo=Oscar Schmidt, maior ídolo do basquete brasileiro, morre em SP aos 68 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye= 17ma di aprilo 2026}}</ref> * [[19ma di aprilo]] - [[Desmond Morris]], Britaniana zoologo, skriptisto, piktisto, tv-prizentisto (n.1928) * [[29ma di aprilo]] - [[Craig Venter]], Usana molekulala biologo (n. 1946) * [[30ma di aprilo]] - [[Georg Baselitz]], Germaniana piktisto e skultisto (n. 1938)<ref>{{extera ligilo|titulo=Maler und Bildhauer Georg Baselitz ist tot|url=https://www.welt.de/kultur/article69f364ce70b8657fbe528126/maler-und-bildhauer-georg-baselitz-ist-tot.html|editero=Die Welt|idiomo={{de}} |publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}</ref> * [[1ma di mayo]] - [[Alex Zanardi]], Italian automobilisto (n. 1966)<ref>{{extera ligilo|url=https://elpais.com/deportes/formula-1/2026-05-02/muere-alex-zanardi-expiloto-de-formula-1-y-medallista-paralimpico.html|titulo=Muere Alex Zanardi, expiloto de Fórmula 1 y medallista paralímpico|editero=El País|idiomo={{es}}|publikigita ye=2ma di mayo 2026}}</ref> [[Arkivo:Ted Turner (headshot).jpg|thumb|130px|[[Ted Turner]]]] * [[6ma di mayo]] - [[Ted Turner]], Usana komunikilar-entraprezisto (n. 1938) * [[12ma di mayo]] - [[Nina Litvinova]], Rusiana zoologo, disidento ed aktivisto por homala yuri (n. 1945)<ref>https://nos.nl/artikel/2614460-russische-dissident-litvinova-80-pleegt-zelfmoord-in-moskou</ref> * [[15ma di mayo]] - [[Edmund Strother Phelps]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1933) * [[18ma di mayo]] - [[Ofer Bronchtein]], Francian-Israelana pac-aktivisto (n. 1957) * [[29ma di mayo]] - [[Edgar Morin]], Franciana sociologo e filozofo (n. 1921) * [[4ma di junio]] - [[Marjane Satrapi]], Iranana desegnisto, cinematografisto (n. 1969) * [[30ma di junio]] - [[Victor Willis]] kunfondinto e kantisto di [[Village People]] (n. 1951) [[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8487.jpg|thumb|130px|[[Bonnie Tyler]]]] * [[8ma di julio]] - [[Bonnie Tyler]], Walsana kantistino (n. 1951)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cn8km15lm83o|titulo=Muere a los 75 años Bonnie Tyler, la voz que cautivó al mundo con el éxito "Total Eclipse of the Heart" en los 80|editero=BBC|idiomo={{es}}|publikigita ye=3ma di agosto 2026}}</ref> * [[26ma di julio]] - [[Betye Saar]], Usan artistino (n. 1926) * [[31ma di julio]] - [[Franco Baresi]], Italiana futbalisto (n. 1960) * [[31ma di julio]] - [[Jerney Kaagman]], Nederlandana kantisto (n. 1947) * [[6ma di agosto]] - [[Peter Faber]], Nederlandan aktoro (n. 1943) == Nobel-premiiziti == *[[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[ {{referi}} [[Kategorio:Yari 2020a]] rj3hi0n5ycudebbfdvc389q0nmes001 1128917 1128916 2026-08-07T19:20:59Z Idisto 28999 /* Eventi */ Refero 1128917 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La yaro '''2026''' (MMXXVI per Romala algarismi) esas ordinara yaro komencinta ye [[jovdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esas la 26ma yaro di la triesma yarmilo, la 26ma yaro di la 21ma yarcento, e la 7ma yaro di la [[yari 2020a]]. Che [[Chiniana horoskopo]], 2026 esas la Yaro di la [[Kavalo]]. == Klimato ed ambiento == Ye la 4ma di januaro, rara [[tornado]] frapis Frattocchie, regiono [[Lazio]], [[Italia]]. Ye la 6ma di januaro, tempestovento ''Goretti'' formacesis, ed ye la 8ma di januaro ol frapis insuli Scilly per venti qui atingis 160 km/h, e [[Kornwal]] per venti qui atingis 198 km/h. Mili di personi restis sen elektro. De la 22ma di januaro til la 8ma di februaro, serio di forta tempesti (Harry, Ingrid, Joseph, Kristin, Leonardo, Marta) frapis [[Iberia]], [[Italia]] ed [[Unionita Rejio]], per venti qui atingis 200 km/horo, ed efektigis inundadi e domaji en substrukturi. Entote 16 personi mortis e plua kam 500 vundesis. Nur en [[Portugal]] la domaji atingis 5,33 miliard Euri<ref>{{extera ligilo|url=https://eco.sapo.pt/2026/04/28/estado-assume-31-mil-milhoes-de-euros-do-prejuizo-total-de-533-mil-milhoes-provocado-pelas-tempestades/|titulo=Estado assume 3,1 mil milhões de euros do prejuízo total de 5,33 mil milhões provocado pelas tempestades|editero=Sapo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=28ma di aprilo 2026}}</ref>. Ye la 22ma di mayo komencis forta kaloro-ondi qui krevis rekordi di temperaturi en [[Austria]], [[Belgia]], [[Chekia]], [[Dania]], [[Francia]], [[Germania]], [[Hispania]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Nederlando]], [[Polonia]], [[Rumania]], [[Slovakia]], [[Slovenia]] ed [[Unionita Rejio]]. La maxim alta temperaturo enrejistresis en Noto, [[Sicilia]]: 46,5 °C ye la 22ma di julio. De la 22ma til la 30ma di julio, forestala incendii en [[Hispania]], [[Portugal]] e [[Francia]] koaktas plua kam 300 mil personi abandonar lia domi. Franca e Hispana autoritatozi deklaras ke to esas la maxim dizastroza incendii depos multa yardeki<ref>{{extera ligilo|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/28/europe-is-burning-how-bad-could-this-wildfire-crisis-get|titulo=Europe is burning: How bad could this wildfire crisis get?|editero=Euro News|idiomo={{en}}|publikigita ye=28ma di julio 2026}}</ref>. == Eventi == * [[1ma di januaro]] - [[Bulgaria]] adoptas [[Euro]] kom monetaro, divenanta la 21ma stato che [[Eurozono]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/|editero=Europana Konsilistaro|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di julio 2025}}</ref> * 1ma di januaro - Explozo ed incendio en drinkerio che urbo Crans-Montana, kantono [[Valais]], [[Suisia]], produktas plua kam 40 morti e plua kam 100 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say|titulo=About 40 killed and 100 injured in fire at bar in Swiss ski resort of Crans-Montana|editero=The Guardian|idiomo={{en}}|publikigita ye=1ma di januaro 2026}}</ref>. * [[2ma di januaro]] - [[Sud-Korea]]na korto lansas komiso por aresto di ex-prezidanto [[Yoon Suk Yeol]] pos akuzaji pri abuzi dum lua dekreto di militala judicio en 2024. * [[3ma di januaro]] - [[Usa]] lansas diversa aeral ataki kontre [[Venezuela]] e forkaptas prezidanto [[Nicolás Maduro]]<ref>{{extera ligilo |titulo=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes|url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=3ma di januaro 2026}}</ref>. * 3ma di januaro - La chef-urbo di [[Equatorala Guinea]] transferesas de [[Malabo]] a [[Ciudad de la Paz]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html|editero=Le Monde|idiomo={{en}}|publikigita ye=4ma di januaro 2026}}</ref> * [[5ma di januaro]] - Adminime 14 personi mortas dum rapida inundadi che insuli Siau Tagulandang Biaro, Nordala Sulawesi, [[Indonezia]]. * [[7ma di januaro]] - En [[Minneapolis]], [[Minnesota]], 37-yar-evanta Renée Good mortigesas da policisto del Agenterio pri Kontrolo di Enmigro e Dogani (Angle: ''Immigration and Customs Enforcement'', abreviita ICE). La mortigo efektigos revolto e protesti en Minneapolis ed altra Usana urbi<ref>{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/us/live-news/minnesota-fraud-state-reps-testify-01-07-26|titulo=ICE shooting in Minneapolis|editero=CNN|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di januaro 2026}}</ref>. * [[8ma di januaro]] - [[Iran]]ana guvernerio blokusas aceso ad [[Interreto]] en tota la lando, por impedar l'organizo di protesti. * [[9ma di januaro]] - Kontrato pri [[libera komerco]] inter [[Europana Uniono]] e [[Mercosur]] signatesas, pos 25-yara diskuto. La kontrato, signatita da 21 ek la 27 membri de EU, kreos la maxim granda areo di libera komerco de la mondo. * [[12ma di januaro]] - [[Irakli Garibashvili]], ex-chefministro di [[Gruzia]], deklaras su kulpinta pri pekunio-lavado e kondamnesas a 5-yara enkarcerigo. * [[13ma di januaro]] - Teroglitado pos hori di pluvego en [[Norda Kivu]], [[Demokratial Republiko Kongo]], produktas 13 morti e 30 plusa homi desaparinta. * [[22ma di januaro]] - [[Usa]] oficale abandonas [[Mondal Organizuro pri Saneso]]. * [[24ma di januaro]] - Adminime 70 personi mortas e 10 plusa homi desaparas pro teroglitadi en West Java, [[Indonezia]].<ref>{{extera ligilo |titulo=Update Longsor Cisarua: 70 Kantong Jenazah Dievakuasi, 10 Masih Dicari|url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20260131192802-20-1323204/update-longsor-cisarua-70-kantong-jenazah-dievakuasi-10-masih-dicari/|editero=CNN Indonezia|idiomo={{id}}|publikigita ye=31ma di januaro 2026}}</ref> * [[30ma di januaro]] - Plua kam 3 milion pagini kun informi pri sexuala deliktanto [[Jeffrey Epstein]] liberigesas por publika konoco. * [[8ma di februaro]] - En [[Portugal]], socialisto [[António José Seguro]] vinkas prezidantal elekto kontre dextrano André Ventura. * [[17ma di februaro]] - En [[Peru]], prezidanto [[José Enrique Jerí Oré]] censuresas da Peruana kongreso e revokesas de la povo. Kongresano [[José María Balcázar]] indikesas kom prezidanto di la lando. * [[26ma di februaro]] - Guvernerio di [[Pakistan]] deklaras milito kontre [[talibano|talibani]] en [[Afganistan]]. * [[28ma di februaro]] - Israel ed Usa aer-atakas Iran, komenco di [[Milito di Iran 2026|milito di Iran]]. * [[1ma di marto]] - En [[Sud-Sudan]], adminime 169 personi mortigesas e 50 plusa homi vundesas kande membri de Uneso-Stato atakas komtio Abiemnom. * [[6ma di marto|6ma]] til la [[15ma di marto]] - [[Vintrala Olimpiala Ludi]] eventas en [[Cortina D'Ampezzo]], [[Italia]]. * [[10ma di marto]] - En [[Sudan]], atako per [[senpilotist aviacilo]] kontre kamiono transportanta personi a funeralo produktas 40 morti. * [[15ma di marto]] - Nova [[konstituco]] di [[Kazakstan]] aprobesas per referovoto, kande 90% de la votanti votas yes. * [[1ma di aprilo]] - [[NASA]] lansas misiono [[Artemis II]], qua eniras [[Luno|Lunal]] orbito unesmafoye pos 53 yari. * [[7ma di aprilo]] - [[Usa]] ed [[Iran]] konkordas pri du-semana [[pafo-ceso]] dum la [[Milito di Iran 2026|milito di Iran]]. * [[8ma di aprilo]] - [[Israel]] lansas serio di aeral ataki en sudal [[Libano]], kun skopo destruktar substrukturi de [[Hezbollah]]. Plua kam 300 personi mortas e plua kam 1100 plusa homi vundesas. * [[10ma di aprilo]] - La kruo di [[Artemis II]] sucese retrovenas a [[Tero]]. * [[12ma di aprilo]] - Eventas parlamental elekti en [[Hungaria]], e partiso ''Fidesz'' de chefministro [[Viktor Orbán]] perdas la majoritato pos 16 yari. [[Péter Magyar]], de partiso ''Tisza'' asumos la povo ye la 9ma di mayo. * [[13ma di aprilo]] - [[Papo Leo la 14ma]] komencas vizito a [[Aljeria]]. * [[15ma di aprilo]] - En Onikişubat, [[Turkia]], studianto evanta 14 yari eniras skolo pafante, e mortigas 10 personi<ref>{{extera ligilo|titulo=Ataque em escola na Turquia chega a 10 mortos após menina de 11 anos não resistir|url=https://oglobo.globo.com/mundo/noticia/2026/05/04/ataque-em-escola-na-turquia-chega-a-10-mortos-apos-menina-de-11-anos-nao-resistir.ghtml|editero=O Globo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=4ma di mayo 2026}}</ref>. * [[18ma di aprilo]] - [[Papo Leo la 14ma]] komencas vizito a [[Angola]]. * [[19ma di aprilo]] - Eventas parlamental elekti en [[Bulgaria]], e koalisuro ''Progresivna Bŭlgariya'' obtenas majoritato. Ex-prezidanto [[Rumen Radev]] divenos chefministro di la lando. * [[20ma di aprilo]] - En [[Mexikia]], pafado che piramidi di Teotihuacán produktas du morti e 13 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|titulo=Tiroteio nas pirâmides de Teotihuacán resulta em morte de turista e 13 feridos|url=https://portalmie.com/atualidade/2026/04/tiroteio-nas-piramides-de-teotihuacan-resulta-em-morte-de-turista-e-13-feridos/ |editero=Portal Mie Notícias|idiomo={{pt}}|publikigita ye=22ma di aprilo 2026}}</ref>. * [[25ma di aprilo]] - Bombal atako kontre autobuso en [[Cauca]], [[Kolumbia]] produktas 20 morti e 36 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|titulo=Death toll in Colombia highway bus bomb attack rises to 20|url=https://www.bbc.com/news/articles/ckgx5kyyj8do|editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di aprilo 2026}}</ref>. * [[30ma di aprilo]] - [[Nigeria]]na trupi mortigas adminime 18 membri de [[Boko Haram]] che stato Borno. * [[1ma di mayo]] - [[Unionita Araba Emirii]] abandonas [[ONEP]]. * [[2ma di mayo]] - Adminime 11 personi mortas pos inundadi e terglitadi en diversa regioni di [[Kenia]]. * [[8ma di mayo]] - Dextrana politikistino [[Laura Fernández Delgado]] divenas prezidantino di [[Kosta Rika]]. * [[12ma di mayo]] - En [[Bahama]], partiso ''Progressive Liberal Party'' de chefministro [[Philip Edward Davis]] vinkas l'elekti. * [[7ma di junio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.8 che [[skalo di Richter]] frapas [[Filipini]], produktanta 107 morti e 1319 plusa homi vundita. * [[10ma di junio]] - En [[Barcelona]], eventas ceremonio en qua [[papo Leo la 14ma]] sakrigas la Turmo di Iesu Kristo, la maxim alta de la [[kirko Sagrada Família]] exakte 100 yari pos la morto di [[Antoni Gaudí]], l'arkiteto qua projetis ol<ref>{{extera ligilo|url=https://mundoincrivelbr.com.br/es-ES/blog/sagrada-familia-torre-jesus-centenario-gaudi|titulo="La Sagrada Familia Bendecida: La Consagración de la Torre de Jesús en el Centenario de Gaudí" |editero=Mundo Increíble|idiomo={{es}}|publikigita ye=10ma di junio 2026}}</ref>. * [[21ma di junio]] - En duesma balotado, dextrano [[Abelardo de la Espriella]] vinkas prezidantal elekto en [[Kolumbia]]. * [[24ma di junio]] - Du [[Ter-tremo|ter-tremi]] kun forteso 7.2 e 7.5 che [[skalo di Richter]] frapas [[Caracas]], [[Venezuela]], produktanta plua kam 920 morti, 3360 vunditi e mili di desaparinti<ref>{{extera ligilo|url=https://www.dw.com/es/cifra-de-muertos-por-terremotos-en-venezuela-aumenta-a-920/live-77719281|titulo=Cifra de muertos por terremotos en Venezuela aumenta a 920|editero=DW|idiomo={{es}}|publikigita ye=26ma di junio 2026}}</ref>. * [[1ma di julio]] - [[Papo Leo la 14ma]] exkomunikas la tota membri de Sacerdotala Kunfrataro di Santa Pius la 10ma, tradicionalista grupo fondita da [[Marcel Lefebvre]]. * [[20ma di julio]] - [[Andy Burnham]] asumas kom chefministro di [[Unionita Rejio]], pos renunco da [[Keir Starmer]]. * [[28ma di julio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.1 che [[skalo di Richter]] frapas prefektio Kumamoto, produktanta adminime 30 morti e plua kam 60 plusa homi vundita. * 28ma di julio - [[Keiko Fujimori]] asumas kom prezidanto di [[Peru]]. * [[30ma di julio]] - 60.000 Migranti de [[Maroko]] traruptas la frontiero di [[Hispania]] che l'urbo [[Ceuta]]<ref>https://www.lemonde.fr/afrique/article/2026/08/07/ceuta-bastion-multiculturel-fragile-a-l-epreuve-d-une-crise-migratoire-sans-precedent_6740461_3212.html?lmd_medium=al&lmd_campaign=envoye-par-appli&lmd_creation=android&lmd_source=default</ref>. ==[[Sporto]]== * [[11ma di junio]] til la [[19ma di julio]] - Eventas la [[Mondala Kupo di Futbalo]] unesmafoye en 3 landi de [[Nord-Amerika]]: [[Usa]], [[Kanada]] e [[Mexikia]]. [[Hispania]] divenas championo duesmafoye en sua historio. == Naski == == Morti == * [[3ma di januaro]] - [[Eva Schloss]], Austrian-Britaniana skriptisto (n. 1929) [[Arkivo:Astrid_Roemer_(1988).png|thumb|130px|[[Astrid Roemer]]]] * [[8ma di januaro]] - [[Astrid Roemer]], Nederlandana/Surinamana skriptisto e poeto (n. 1947) * [[10ma di januaro]] - [[Erich von Däniken]], Suisa skriptisto (n. 1935)<ref>{{citez jurnalo od edituro|titulo=Schweizer Autor und Publizist Erich von Däniken ist gestorben |url=https://www.tagesanzeiger.ch/erich-von-daeniken-ist-gestorben-440874260050 |editero=Tages Anzeiger |idiomo={{de}}|publikigita ye=11ma di januaro 2026}}</ref> * [[13ma di januaro]] - [[Claudette Colvin]], Usana homala yuri-aktivisto (n. 1939) * [[13ma di januaro]] - [[George Vasiliou]], prezidanto di Chipro (n. 1931)<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.naftemporiki.gr/kosmos/2058409/pethane-o-proin-proedros-tis-kyproy-giorgos-vasileioy/|titulo=Πέθανε ο πρώην πρόεδρος της Κύπρου, Γιώργος Βασιλείου|idiomo={{el}}|vidita ye= 2026-01-14 |publikigita ye=14ma di januaro 2026|editero=www.naftemporiki.gr}}</ref> * [[16ma di januaro]] - [[Luísa Dias Diogo]], chefa ministro di Mozambik (n. 1958)<ref>{{Extera ligilo|url=https://savana.co.mz/?p=9373|titulo=Morreu Luísa Diogo, antiga Primeira-Ministra de Moçambique - SAVANA|idiomo={{pt}}|editero=Savana|publikigita ye=16ma di januaro 2026|vidita ye=16ma di januaro 2026}}</ref> * [[19ma di januaro]] - [[Heidi Neussner]], Germana Idistino (n. 1929) * [[30ma di januaro]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadan-Usan aktoro (n. 1954) * [[11ma di februaro]] - [[Cees Nooteboom]], Nederlandana skriptisto (n. 1933) * [[11ma di februaro]] - [[James Van Der Beek]], Usan aktoro (n. 1977) [[Arkivo:Flickr - Josh Jensen - Robert Duvall (cropped).jpg|thumb|130px|[[Robert Duvall]]]] * [[15ma di februaro]] - [[Robert Duvall]], Usan aktoro (n. 1931) * [[17ma di februaro]] - [[Jesse Jackson]], Usana predikanto e politikisto (n. 1941) * [[18ma di februaro]] - [[Jan Timman]], Nederlandana shakoludisto (n. 1951) * [[18ma di februaro]] - [[Leyla Shahid]], Palestinana diplomacisto (1949) * [[19ma di februaro]] - [[Eric Dane]], Usana aktoro (n. 1972) * [[21ma di februaro]] - [[Koos Postema]], Nederlandana televizion-prizentisto e jurnalisto (n. 1932) * [[23ma di februaro]] - [[Éliane Radigue]], Franca kompozisto (n. 1932) * [[25ma di februaro]] - [[Ludwig Scotty]], prezidanto di Nauru (n. 1948)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/587990/former-nauru-president-ludwig-scotty-dies-aged-77|titulo=Former Nauru President Ludwig Scotty dies aged 77|editero=RNZ|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di februaro 2026}}</ref> [[Arkivo:Neil Sedaka - TopPop 1974 3 (cropped).png|thumb|130px|[[Neil Sedaka]]]] * [[27ma di februaro]] - [[Neil Sedaka]], Usana kantisto e kompozisto (n. 1939)<ref>{{extera ligilo|url=https://variety.com/2026/music/news/neil-sedaka-dead-singer-songwriter-breaking-up-is-hard-to-do-1236675098/|titulo=Neil Sedaka, Legendary Singer-Songwriter Behind ‘Breaking Up Is Hard to Do,’ ‘Bad Blood’ and ‘Love Will Keep Us Together,’ Dies at 86|editero=Variety|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di februaro 2026}}</ref> * [[28ma di februaro]] - [[Ali Khamenei]], Iranana religioza duktisto (m. 1939) * [[1ma di marto]] - [[Davíð Oddsson]], chefministro di Islando (n. 1948)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-02-david-oddsson-er-latinn-468372|titulo=Davíð Oddsson er látinn|idiomo={{is}}|publikigita ye=2ma di marto 2026|editero=RÚV}}</ref> * 1ma di marto - [[Clément Oubrerie]], Franca desegnisto di desegnita rakonti (n. 1966) * [[6ma di marto]] - [[Jan Lenferink]], Nederlandana televizion-prizentisto (n. 1945) * [[8ma di marto]] - [[Anthony James Leggett]], Britaniana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1938) * [[10ma di marto]] - [[IJf Blokker]], Nederlandan aktoro e komediisto (n. 1930) * [[10ma di marto]] - [[Alfredo Bryce Echenique]], Peruana skriptisto (n. 1939) * [[11ma di marto]] - [[Michel Hulin]], Franciana filozofo (n. 1936) * [[13ma di marto]] - [[Paul Ralph Ehrlich]], Usana biologo (n. 1932) [[Arkivo:Juergen Habermas 2011 3-Bildausschnitt.jpg|thumb|130px|[[Jürgen Habermas]]]] * [[14ma di marto]] - [[Jürgen Habermas]], Germaniana filozofo (n. 1929) * 14ma di marto - [[Christopher Albert Sims]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1942) * [[19ma di marto]] - [[Umberto Bossi]], Italiana politikisto (n. 1941) * [[19ma di marto]] - [[Chuck Norris]], Usana aktoro (n. 1940)<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/pop-arte/tv-e-series/noticia/2026/03/20/chuck-norris-morre.ghtml |titulo=Chuck Norris, lenda dos filmes de ação e das artes marciais, morre aos 86 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=20ma di marto 2026}}</ref> * [[20ma di marto]] - [[Isabelle Mergault]], Franciana komediisto e cinematografisto (n. 1958) * [[20ma di marto]] - [[Robert Mueller]], Usan advokato ed ex-direktisto di FBI (n. 1944) * [[22ma di marto]] - [[Hermann Huppen]], Belguana desegnisto (n. 1938) [[Arkivo:Delanoe_Zenith_2008_02_27_n19.jpg|thumb|130px|[[Lionel Jospin]]]] * [[22ma di marto]] - [[Lionel Jospin]], Franciana politikisto (n. 1937) * [[26ma di marto]] - [[Epeli Nailatikau]], prezidanto di Fidji (n. 1941)<ref>{{Extera ligilo |url=https://www.fijivillage.com/news/former-president-ratu-epeli-nailatikau-passes-away-e15a3d/ |titulo=Former President Ratu Epeli Nailatikau passes away |editero= Fiji Village|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di marto 2026 |vidita ye= 27ma di marto 2026}}</ref> * [[28ma di marto]] - [[Liamine Zéroual]], prezidanto di Aljeria (n. 1941)<ref>{{Extera ligilo|url=https://algerianewsgate.com/politics/zeroual-death-algeria/|titulo= El-Yamine Zeroual Death Algeria at 85|vidita ye= 28ma di marto 2026|publikigita ye=28ma di marto 2026|editero=algerianewsgate.com|idiomo={{en}}}}</ref> * [[30ma di marto]] - [[Chan Santokhi]], Surinamana prezidanto (n. 1959) * [[30ma di marto]] - [[Carlos Westendorp]], Hispaniana diplomacisto, politikisto (n. 1937) * [[9ma di aprilo]] - [[Afrika Bambaataa]], Usana muzikisto (n. 1957) * [[11ma di aprilo]] - [[Sonja Barend]], Nederlandana televizion-prizentisto (n. 1940) [[Arkivo:Moyalive.jpg|thumb|130px|[[Moya Brennan]]]] * [[13ma di aprilo]] - [[Moya Brennan]], Irlandana kantisto e harpisto (n. 1952) * [[13ma di aprilo]] - [[Cees Dam]], Nederlandan arkitekto (n. 1932) * [[17ma di aprilo]] - [[Nathalie Baye]], Francian aktoro (n. 1948) * 17ma di aprilo - [[Oscar Schmidt]], Braziliana basketbalisto (n. 1958)<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/sp/sao-paulo/noticia/2026/04/17/oscar-schmidt-maior-idolo-do-basquete-brasileiro-morre-em-sp-aos-68-anos.ghtml|titulo=Oscar Schmidt, maior ídolo do basquete brasileiro, morre em SP aos 68 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye= 17ma di aprilo 2026}}</ref> * [[19ma di aprilo]] - [[Desmond Morris]], Britaniana zoologo, skriptisto, piktisto, tv-prizentisto (n.1928) * [[29ma di aprilo]] - [[Craig Venter]], Usana molekulala biologo (n. 1946) * [[30ma di aprilo]] - [[Georg Baselitz]], Germaniana piktisto e skultisto (n. 1938)<ref>{{extera ligilo|titulo=Maler und Bildhauer Georg Baselitz ist tot|url=https://www.welt.de/kultur/article69f364ce70b8657fbe528126/maler-und-bildhauer-georg-baselitz-ist-tot.html|editero=Die Welt|idiomo={{de}} |publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}</ref> * [[1ma di mayo]] - [[Alex Zanardi]], Italian automobilisto (n. 1966)<ref>{{extera ligilo|url=https://elpais.com/deportes/formula-1/2026-05-02/muere-alex-zanardi-expiloto-de-formula-1-y-medallista-paralimpico.html|titulo=Muere Alex Zanardi, expiloto de Fórmula 1 y medallista paralímpico|editero=El País|idiomo={{es}}|publikigita ye=2ma di mayo 2026}}</ref> [[Arkivo:Ted Turner (headshot).jpg|thumb|130px|[[Ted Turner]]]] * [[6ma di mayo]] - [[Ted Turner]], Usana komunikilar-entraprezisto (n. 1938) * [[12ma di mayo]] - [[Nina Litvinova]], Rusiana zoologo, disidento ed aktivisto por homala yuri (n. 1945)<ref>https://nos.nl/artikel/2614460-russische-dissident-litvinova-80-pleegt-zelfmoord-in-moskou</ref> * [[15ma di mayo]] - [[Edmund Strother Phelps]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1933) * [[18ma di mayo]] - [[Ofer Bronchtein]], Francian-Israelana pac-aktivisto (n. 1957) * [[29ma di mayo]] - [[Edgar Morin]], Franciana sociologo e filozofo (n. 1921) * [[4ma di junio]] - [[Marjane Satrapi]], Iranana desegnisto, cinematografisto (n. 1969) * [[30ma di junio]] - [[Victor Willis]] kunfondinto e kantisto di [[Village People]] (n. 1951) [[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8487.jpg|thumb|130px|[[Bonnie Tyler]]]] * [[8ma di julio]] - [[Bonnie Tyler]], Walsana kantistino (n. 1951)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cn8km15lm83o|titulo=Muere a los 75 años Bonnie Tyler, la voz que cautivó al mundo con el éxito "Total Eclipse of the Heart" en los 80|editero=BBC|idiomo={{es}}|publikigita ye=3ma di agosto 2026}}</ref> * [[26ma di julio]] - [[Betye Saar]], Usan artistino (n. 1926) * [[31ma di julio]] - [[Franco Baresi]], Italiana futbalisto (n. 1960) * [[31ma di julio]] - [[Jerney Kaagman]], Nederlandana kantisto (n. 1947) * [[6ma di agosto]] - [[Peter Faber]], Nederlandan aktoro (n. 1943) == Nobel-premiiziti == *[[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[ {{referi}} [[Kategorio:Yari 2020a]] ooas1wuu030cxwupyihx8kov5byu3u2 0 88587 1128910 1128830 2026-08-07T15:29:52Z Unnotigkeit 47057 1128910 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Francesco Filippini - Verso sera.jpg|thumb|300px|''Verso sera'', Francesco Filippini, cirkume 1888.]] '''Verso sera''' ([[Italiana linguo|It.]] ''Verso sera'', «Vers vespero») esas oleo-pikturo sur kanvaso da la Italiana piktisto [[Francesco Filippini]] (1853–1895), kreita cirkume 1888. Ol esas konsiderata un ek la maxim lirika verki de lua matura periodo. Recente ol recevis nova kritikal atento pro lua evidenta kompozala simileso kun ''[[Seara (Boccioni)|Seara]]'' da [[Umberto Boccioni]] (1906), di qua la strukturo e vizuala organizo semblas derivita de ca plu frua verko da Filippini. == Deskripto == La pikto montras yuna ruranino sidanta sub arbori, kaptita en silencoza kontemplo-momento. Vertikala trunko kadrigas la vidala feldo, dum ke la fundo apertesas adsur kolinoza peizajo kun pala lumo e nebuloza atmosfero. La muliero portas reda tuko e simpla ma digna robo; elua manui esas sur elua gremio, e lua regardo direktesas adsinistre. La generala efekto esas emocala suspenso inter la figuro e la peizajo. == Komparo kun ''Seara'' da Umberto Boccioni == ''Verso sera'' partigas plura strukturala, ikonografiala e lumala similesi kun ''[[Seara (Boccioni)|Seara]]'' (1906), quo sugestas direta o mediacita derivado. === Komuna kompozala elementi === * Femina figuro sidanta en la sinistra basa angulo, en kontempliva pozeso * Hararo plektita e kolektita; manui kunigita sur la gremio * Vertikala arboro-trunko qua kadrigas la ceno * Nebuloza kolinoza peizajo e cielo partale obskura * Lumo qua acentizas la manui, la tuko o la dekoriva detali * Diagonala e ne-simetra strukturo (vakua supra-dextra areo) * Mola konturi, sen neta linei === Semantikala e kulturala diferi === * [[Francesco Filippini]] piktas digna ruranino en festala robo, sen refero a laboro; la kompozuro esas solena. * [[Umberto Boccioni]] reinterpretas la sama skemo, transformante la figuro aden borgeza-simbolo: nigra robo, orniva brocho, statuala pozeso, psikologia fono. * La ruranino di Filippini restas en idealigita sociala dimensiono; la muliero di Boccioni esas despacale lokizita, suspendita en tempo e spaco. == Kritikal interpreto == La komparo inter la du verki posibligas identifikar en ''Verso sera'' ikonografiala modelo quan Boccioni reformulacas simbole en lua pre-futurista produktado. La ruranino transfiguresas a borgeza muzo, e la lirika peizajo transformesas aden interna ceno. La hipotezo pri direta influo suportesas da la prezenteso di ''Verso sera'' en Lombardiana expozala cirkuiti dum la fino dil 19ma e la komenco dil 20ma yarcenti, e per la Milana formaco di Boccioni, qua kontaktis kun la post-Macchiaioli medio (exemple [[Giuseppe Mentessi]], [[Filippo Carcano]], [[Eugenio Gignous]]). == Simbolala lektado == ''Verso sera'' prizentas femina figuro suspendita en tempo, pozita en centro di silencoza dialogo inter lumo, naturo e memoro. La muliero esas fatigita, ma ne humiligita; kompozita, ma ne izolita. Elua prizento transmisas etika e lirika vido di rurala mondo, karakteriziva di la «sekura sakrala pikto» qua distingas la matura fazo di Filippini. == Komparativa tezo == En amba verki la femina figuro transfiguresas: * Che [[Francesco Filippini]], el esas idealigita ruranino, kaptita en nobla silencoza repozo. * Che [[Umberto Boccioni]], el esas simboloza muliero, suspendita en tempo, mentala reprezenturo di vespero. La transito esas de poetala realismo a lirika interiorigo, perfekte konkordanta kun la kulturala klimato dil komenco dil 20ma yarcento. == Bibliografio == * Vincenzo Terraroli (red.), ''Francesco Filippini. Catalogo generale delle opere'', Skira, Milano, 1999 * Gustavo Frizzoni, ''Arte italiana del XIX secolo'', Hoepli, Milano, 1910 * Gian Alberto Dell'Acqua, ''Francesco Filippini e la pittura lombarda dell’Ottocento'', Milano, 1933 * Elena Pontiggia, ''Pittura italiana 1880–1915. Dal vero al simbolo'', Silvana Editoriale, Milano, 2006 * Ikonografiala arkivo Filippini, Milano [[Kategorio:Pikti da Francesco Filippini]] [[Kategorio:Oleo-pikturi sur kanvaso]] [[Kategorio:Peizajo-pikturi]] [[Kategorio:Pikti de la 19ma yarcento]] kak2nzvmvpxxlkd3ofwuwb7oa29w148 1128911 1128910 2026-08-07T15:30:23Z Unnotigkeit 47057 Unnotigkeit movis la pagino [[Al Abend (Boccioni)]] a [[Verso sera (pikto)]]: Titulo skribita nekorekte 1128910 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Francesco Filippini - Verso sera.jpg|thumb|300px|''Verso sera'', Francesco Filippini, cirkume 1888.]] '''Verso sera''' ([[Italiana linguo|It.]] ''Verso sera'', «Vers vespero») esas oleo-pikturo sur kanvaso da la Italiana piktisto [[Francesco Filippini]] (1853–1895), kreita cirkume 1888. Ol esas konsiderata un ek la maxim lirika verki de lua matura periodo. Recente ol recevis nova kritikal atento pro lua evidenta kompozala simileso kun ''[[Seara (Boccioni)|Seara]]'' da [[Umberto Boccioni]] (1906), di qua la strukturo e vizuala organizo semblas derivita de ca plu frua verko da Filippini. == Deskripto == La pikto montras yuna ruranino sidanta sub arbori, kaptita en silencoza kontemplo-momento. Vertikala trunko kadrigas la vidala feldo, dum ke la fundo apertesas adsur kolinoza peizajo kun pala lumo e nebuloza atmosfero. La muliero portas reda tuko e simpla ma digna robo; elua manui esas sur elua gremio, e lua regardo direktesas adsinistre. La generala efekto esas emocala suspenso inter la figuro e la peizajo. == Komparo kun ''Seara'' da Umberto Boccioni == ''Verso sera'' partigas plura strukturala, ikonografiala e lumala similesi kun ''[[Seara (Boccioni)|Seara]]'' (1906), quo sugestas direta o mediacita derivado. === Komuna kompozala elementi === * Femina figuro sidanta en la sinistra basa angulo, en kontempliva pozeso * Hararo plektita e kolektita; manui kunigita sur la gremio * Vertikala arboro-trunko qua kadrigas la ceno * Nebuloza kolinoza peizajo e cielo partale obskura * Lumo qua acentizas la manui, la tuko o la dekoriva detali * Diagonala e ne-simetra strukturo (vakua supra-dextra areo) * Mola konturi, sen neta linei === Semantikala e kulturala diferi === * [[Francesco Filippini]] piktas digna ruranino en festala robo, sen refero a laboro; la kompozuro esas solena. * [[Umberto Boccioni]] reinterpretas la sama skemo, transformante la figuro aden borgeza-simbolo: nigra robo, orniva brocho, statuala pozeso, psikologia fono. * La ruranino di Filippini restas en idealigita sociala dimensiono; la muliero di Boccioni esas despacale lokizita, suspendita en tempo e spaco. == Kritikal interpreto == La komparo inter la du verki posibligas identifikar en ''Verso sera'' ikonografiala modelo quan Boccioni reformulacas simbole en lua pre-futurista produktado. La ruranino transfiguresas a borgeza muzo, e la lirika peizajo transformesas aden interna ceno. La hipotezo pri direta influo suportesas da la prezenteso di ''Verso sera'' en Lombardiana expozala cirkuiti dum la fino dil 19ma e la komenco dil 20ma yarcenti, e per la Milana formaco di Boccioni, qua kontaktis kun la post-Macchiaioli medio (exemple [[Giuseppe Mentessi]], [[Filippo Carcano]], [[Eugenio Gignous]]). == Simbolala lektado == ''Verso sera'' prizentas femina figuro suspendita en tempo, pozita en centro di silencoza dialogo inter lumo, naturo e memoro. La muliero esas fatigita, ma ne humiligita; kompozita, ma ne izolita. Elua prizento transmisas etika e lirika vido di rurala mondo, karakteriziva di la «sekura sakrala pikto» qua distingas la matura fazo di Filippini. == Komparativa tezo == En amba verki la femina figuro transfiguresas: * Che [[Francesco Filippini]], el esas idealigita ruranino, kaptita en nobla silencoza repozo. * Che [[Umberto Boccioni]], el esas simboloza muliero, suspendita en tempo, mentala reprezenturo di vespero. La transito esas de poetala realismo a lirika interiorigo, perfekte konkordanta kun la kulturala klimato dil komenco dil 20ma yarcento. == Bibliografio == * Vincenzo Terraroli (red.), ''Francesco Filippini. Catalogo generale delle opere'', Skira, Milano, 1999 * Gustavo Frizzoni, ''Arte italiana del XIX secolo'', Hoepli, Milano, 1910 * Gian Alberto Dell'Acqua, ''Francesco Filippini e la pittura lombarda dell’Ottocento'', Milano, 1933 * Elena Pontiggia, ''Pittura italiana 1880–1915. Dal vero al simbolo'', Silvana Editoriale, Milano, 2006 * Ikonografiala arkivo Filippini, Milano [[Kategorio:Pikti da Francesco Filippini]] [[Kategorio:Oleo-pikturi sur kanvaso]] [[Kategorio:Peizajo-pikturi]] [[Kategorio:Pikti de la 19ma yarcento]] kak2nzvmvpxxlkd3ofwuwb7oa29w148 0 105604 1128913 1106428 2026-08-07T15:36:04Z CommonsDelinker 352 Replacing TVP3_Gdańsk_(od_2_stycznia_2016).svg with [[File:TVP3_Gdańsk_(2016).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)). 1128913 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:TVP3 Gdańsk (2016).svg|right|400px]] '''TVP3 Gdańsk''' esas [[televiziono-kanalo]] di [[Polonia]]na [[televizionala reto]] [[Telewizja Polska]] (TVP), [[Stato|statala]] [[Terala televiziono|terala]]-, [[Kablala televiziono|kablala]]- e [[flu-brodkastala televiziono]] dedikita por [[provinco Pomeria|Pomeria]] (chefurbo [[Gdańsk]]). Ol existas depos [[10ma di agosto]] [[1959]] kom lokala programo di [[TVP2]], e depos [[2ma di oktobro]] [[1992]] kom separata kanalo. [[Kategorio:Telewizja Polska]] [[Kategorio:Televiziono-kanali en Polonia]] [[Kategorio:Kablala televiziono]] [[Kategorio:Flu-brodkastala televiziono]] r4j6rozyh4l9jzlp29d4erj3n0esk5e 0 116853 1128923 1125337 2026-08-07T20:50:36Z ~2026-43397-40 47365 1128923 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Weverton Pereira da Silva | Imajo = | Profesiono = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{BRA}} | Naskodio = | Nask-urbo = [[Rio Branco, Acre]], [[Brazilia]] | Mort-dio = | Mort-urbo = }} '''Weverton Pereira da Silva''', n. ye la [[13ma di decembro]] [[1987]] esas Braziliana [[futbalo|futbalisto]], qua nun ludas por ''Grêmio FBPA'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Brazilia]]. Ilu komencis sua profesionala kariero en futbalo-klubo [[SC Corinthians Paulista|Corinthians]], de 2006 til 2009. De 2018 til 2026 ilu ludi por [[Sociedade Esportiva Palmeiras]]. {{DEFAULTSORT:Silva, Weverton}} [[Kategorio:Braziliana futbalisti]] ibwusbqbtkgsyi9xn2q57slkeuwgmrf 0 116885 1128934 1125405 2026-08-07T21:52:02Z ~2026-43397-40 47365 1128934 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Danilo Luiz da Silva | Imajo = | Profesiono = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{BRA}} | Naskodio = | Nask-urbo = Bicas, [[Minas Gerais]], [[Brazilia]] | Mort-dio = | Mort-urbo = }} '''Danilo Luiz da Silva''', n. ye la [[15ma di julio]] [[1991]] esas Braziliana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''CR Flamengo'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Brazilia]]. {{DEFAULTSORT:Silva, Danilo Luiz da}} [[Kategorio:Braziliana futbalisti]] ii049qp9x6tink252zsd4g8kndpjv16 0 118512 1128918 1128823 2026-08-07T20:24:07Z Forstbirdo 3024 1128918 wikitext text/x-wiki [[Arkivo: Flore des serres v14 249a.jpg|eta|''Sciadopitys verticillata'', ilustrajo]] '''''Sciadopitys verticillata''''', o '''koyamako''', esas [[koniferi|konifero]] originala ek sudala e sud-centrala [[Japonia]], ube ol nomesas "kōyamaki". La [[speco]] apartenas al [[genro]] [[sciadopitiso]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[sciadopitiacei]]. == Extera ligili == * [https://www.britannica.com/plant/umbrella-pine ''Sciadopitys verticillata'' en "Britannica"] * [https://species.wikimedia.org/wiki/Sciadopitys_verticillata ''Sciadopitys verticillata'' en "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/sc/Sciadopityaceae.php ''Sciadopitys verticillata'' en "The Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263735-1 ''Sciadopitys verticillata'' en "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000496714;jsessionid=020BC289EF9CC3A5B14E1237DB4F9271 ''Sciadopitys verticillata'' en "World Flora Online"] [[Kategorio:Ornamental arbori]] 53hr23n41l01gzg22x7ganxae98cn5g 0 118527 1128915 1127828 2026-08-07T16:13:14Z CommonsDelinker 352 Replacing Lamine_Camara_France_v_Senegal_16_June_2026-239_(cropped).jpg with [[File:Bara_Ndiaye_France_v_Senegal_16_June_2026-239_(cropped).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterio 1128915 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Lamine Camara | Imajo = [[Arkivo:Bara Ndiaye France v Senegal 16 June 2026-239 (cropped).jpg|180px]] | Profesiono = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{SEN}} | Naskodio = | Nask-urbo = Diouloulou, [[Senegal]] | Mort-dio = | Mort-urbo = }} '''Lamine Camara''', n. ye la [[1ma di januaro]] [[2004]], esas Senegalana [[futbalo|futbalisto]]. Nun, ilu ludas por ''AS Monaco'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Senegal]]. {{DEFAULTSORT:Camara, Lamine}} [[Kategorio:Senegalana futbalisti]] glrt68wpgsl10xhe3g8fut5duayzm1h 0 119259 1128831 2026-08-07T12:32:55Z Unnotigkeit 47057 Pagino kreesis kun '{{Biografio |Nomo = John Hopfield |Imajo = [[Arkivo:John Hopfield 2016.jpg|180px]] |Profesiono = [[fizikisto]], [[molekulala biologo]], [[neurobiologo]] |Shablono_lando = {{USA}} |Naskodato = [[15ma di julio]] [[1933]] |Nask-urbo = [[Chicago]], [[Illinois]], [[Usa]] |Mortodato = |Mort-urbo = }} '''John Joseph Hopfield''' (naskinta ye la [[15ma di julio]] [[1933]] en [[Chicago]], [[Illinois]]) esas [[Usa]]na [[fizikisto]], [[molekulala biologo]] e [[neurobiologo]]. Il es...' 1128831 wikitext text/x-wiki {{Biografio |Nomo = John Hopfield |Imajo = [[Arkivo:John Hopfield 2016.jpg|180px]] |Profesiono = [[fizikisto]], [[molekulala biologo]], [[neurobiologo]] |Shablono_lando = {{USA}} |Naskodato = [[15ma di julio]] [[1933]] |Nask-urbo = [[Chicago]], [[Illinois]], [[Usa]] |Mortodato = |Mort-urbo = }} '''John Joseph Hopfield''' (naskinta ye la [[15ma di julio]] [[1933]] en [[Chicago]], [[Illinois]]) esas [[Usa]]na [[fizikisto]], [[molekulala biologo]] e [[neurobiologo]]. Il esas precipue konocata kom l'inventinto dil asociiva [[neurona reto|neurona reto]] en 1982, nomizita [[reto di Hopfield]]. Il ganis la [[Nobel-premio pri fiziko]] en 2024.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/54422.html|title=John Hopfield|publisher=nasonline.org|lang=en|access-date=2019-04-18|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324140236/http://www.nasonline.org/member-directory/members/54422.html|url-status=live}}</ref> Hopfield esas membro di la [[Nacional Akademio di Cienci di Usa]] (1973) e dil [[Amerikana Filozofiala Societo]] (1988). == Biografio == Il naskis en familio di fizikisti: lua patro, John Joseph Hopfield (1891–1953), naskinta en [[Polonia]], specaligis pri spektroskopio; lua matro esis Hellen Hopfield (naskinta Staff, 1899–1989).<ref>{{Cite web |url=https://secwww.jhuapl.edu/techdigest/Content/techdigest/pdf/V10-N03/10-03-Black.pdf |title=Hellen S. Hopfield (obituary) |archive-date=2026-01-06 |access-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106054503/https://secwww.jhuapl.edu/techdigest/content/techdigest/pdf/V10-N03/10-03-Black.pdf |url-status=live }}</ref> Il obtenis doktoreso pri fiziko che la [[Universitato Cornell]] en 1958. Dum du yari il laboris en la teoria grupo di [[Bell Laboratories]], e pose il docis che la [[Universitato di Kalifornia en Berkeley]], [[Universitato Princeton]] e [[Kalifornian Instituto di Teknologio]]. En 2001 il recevis la [[Medalio Dirac]] pro sua kontributo a la kompreno di biologio kom fizikala proceso. En 2006 il esis prezidanto dil [[Amerikana Fizikala Societo]]. Lua studenti inkluzis [[Terry Sejnowski]] e [[David J. C. MacKay|David MacKay]]. == Premii e distingi == * 1968 – [[Guggenheim-stipendio]]<ref>{{Cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/john-j-hopfield-2/|title=John J. Hopfield|website=John Simon Guggenheim Foundation|publisher=gf.org|lang=en|access-date=2019-04-18|archive-date=2019-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418091327/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/john-j-hopfield-2/|url-status=live}}</ref> * 1969 – [[Premio Oliver Buckley]] * 1983 – [[MacArthur-stipendio]]<ref>{{Cite web |url=https://www.macfound.org/fellows/189/ |title=John J. Hopfield — MacArthur Foundation |archive-date=2015-07-21 |access-date=2015-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721225438/https://www.macfound.org/fellows/189/ |url-status=live }}</ref> * 1983 – [[Premio Max Delbrück]]<ref>{{Cite web |url=http://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Hopfield&first_nm=John&year=1985 |title=John Hopfield sur l'oficala reto-pagino dil Amerikana Fizikala Societo |access-date=2017-05-16 |archive-date=2017-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170617221318/http://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Hopfield&first_nm=John&year=1985 |url-status=live }}</ref> * 1997 – Premio Neural Networks Pioneer<ref>{{Cite web |url=http://cis.ieee.org/award-recipients.html |title=Arkivita kopiuro |access-date=2015-07-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/6EjWbGXlI?url=http://cis.ieee.org/award-recipients.html |archive-date=2013-02-27 |url-status=dead }}</ref> * 2001 – [[Medalio Dirac]] * 2002 – [[Premio Harold Pender]] * 2005 – [[Premio Albert Einstein]] * 2012 – [[Premio Swartz]] * 2019 – [[Medalio Benjamin Franklin]] dil Instituto B. Franklin * 2022 – [[Medalio Boltzmann]] * 2024 – [[Nobel-premio pri fiziko]] == Chefa publikaji == * ''The Contribution of Excitons to the Complex Dielectric Constant of Crystals'' (1958) * ''Electron transfer between biological molecules by thermally activated tunneling'' (1974) * ''Kinetic Proofreading: a New Mechanism for Reducing Errors in Biosynthetic Processes Requiring High Specificity'' (1974) * ''Neural networks and physical systems with emergent collective computational abilities'' (1982) * ''Neural computation of decisions in optimization problems'' (1985) == Referi == {{Referi}} == Extera ligili == * [http://genomics.princeton.edu/hopfield/Index.html Pagino che la reto-pagino dil Universitato Princeton] {{Biblioteki}} {{Vivtempo|Hopfield, John}} [[Kategorio:Usana fizikisti]] [[Kategorio:Specialisti pri artifical inteligenteso]] [[Kategorio:Diplomiziti dil Universitato Cornell]] [[Kategorio:Profesori dil Universitato Princeton]] [[Kategorio:Profesori dil Universitato di Kalifornia en Berkeley]] [[Kategorio:Stipendiisti MacArthur]] [[Kategorio:Honoriziti per la Medalio Dirac]] [[Kategorio:Honoriziti per la Medalio Benjamin Franklin]] [[Kategorio:Honoriziti per la Premio Harold Pender]] [[Kategorio:Honoriziti per la Premio Albert Einstein]] [[Kategorio:Membri dil Nacional Akademio di Cienci di Usa]] [[Kategorio:Membri dil Amerikana Filozofiala Societo]] [[Kategorio:Prezidanti dil Amerikana Fizikala Societo]] [[Kategorio:Stipendiisti Guggenheim]] [[Kategorio:Nobel-laureati pri fiziko]] [[Kategorio:Nobel-laureati de Usa]] [[Kategorio:Naskinti en 1933]] [[Kategorio:Naskinti en Chicago]] mlzn1er246go0726swj57hle2fmzw7r 1128848 1128831 2026-08-07T13:39:32Z Unnotigkeit 47057 1128848 wikitext text/x-wiki {{Biografio |Nomo = John Hopfield |Imajo = [[Arkivo:John Hopfield 2016.jpg|180px]] |Profesiono = [[fizikisto]], [[molekulala biologo]], [[neurobiologo]] |Shablono_lando = {{USA}} |Naskodato = [[15ma di julio]] [[1933]] |Nask-urbo = [[Chicago]], [[Illinois]], [[Usa]] |Mortodato = |Mort-urbo = }} '''John Joseph Hopfield''' (naskinta ye la [[15ma di julio]] [[1933]] en [[Chicago]], [[Illinois]]) esas [[Usa]]na [[fizikisto]], [[molekulala biologo]] e [[neurobiologo]]. Il esas precipue konocata kom l'inventinto dil asociiva [[neurona reto|neurona reto]] en 1982, nomizita [[reto di Hopfield]]. Il ganis la [[Nobel-premio pri fiziko]] en 2024.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/54422.html|title=John Hopfield|publisher=nasonline.org|lang=en|access-date=2019-04-18|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324140236/http://www.nasonline.org/member-directory/members/54422.html|url-status=live}}</ref> Hopfield esas membro di la [[Nacional Akademio di Cienci di Usa]] (1973) e dil [[Amerikana Filozofiala Societo]] (1988). == Biografio == Il naskis en familio di fizikisti: lua patro, John Joseph Hopfield (1891–1953), naskinta en [[Polonia]], specaligis pri spektroskopio; lua matro esis Hellen Hopfield (naskinta Staff, 1899–1989).<ref>{{Cite web |url=https://secwww.jhuapl.edu/techdigest/Content/techdigest/pdf/V10-N03/10-03-Black.pdf |title=Hellen S. Hopfield (obituary) |archive-date=2026-01-06 |access-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106054503/https://secwww.jhuapl.edu/techdigest/content/techdigest/pdf/V10-N03/10-03-Black.pdf |url-status=live }}</ref> Il obtenis doktoreso pri fiziko che la [[Universitato Cornell]] en 1958. Dum du yari il laboris en la teoria grupo di [[Bell Laboratories]], e pose il docis che la [[Universitato di Kalifornia en Berkeley]], [[Universitato Princeton]] e [[Kalifornian Instituto di Teknologio]]. En 2001 il recevis la [[Medalio Dirac]] pro sua kontributo a la kompreno di biologio kom fizikala proceso. En 2006 il esis prezidanto dil [[Amerikana Fizikala Societo]]. Lua studenti inkluzis [[Terry Sejnowski]] e [[David J. C. MacKay|David MacKay]]. == Premii e distingi == * 1968 – [[Guggenheim-stipendio]]<ref>{{Cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/john-j-hopfield-2/|title=John J. Hopfield|website=John Simon Guggenheim Foundation|publisher=gf.org|lang=en|access-date=2019-04-18|archive-date=2019-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418091327/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/john-j-hopfield-2/|url-status=live}}</ref> * 1969 – [[Premio Oliver Buckley]] * 1983 – [[MacArthur-stipendio]]<ref>{{Cite web |url=https://www.macfound.org/fellows/189/ |title=John J. Hopfield — MacArthur Foundation |archive-date=2015-07-21 |access-date=2015-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721225438/https://www.macfound.org/fellows/189/ |url-status=live }}</ref> * 1983 – [[Premio Max Delbrück]]<ref>{{Cite web |url=http://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Hopfield&first_nm=John&year=1985 |title=John Hopfield sur l'oficala reto-pagino dil Amerikana Fizikala Societo |access-date=2017-05-16 |archive-date=2017-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170617221318/http://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Hopfield&first_nm=John&year=1985 |url-status=live }}</ref> * 1997 – Premio Neural Networks Pioneer<ref>{{Cite web |url=http://cis.ieee.org/award-recipients.html |title=Arkivita kopiuro |access-date=2015-07-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/6EjWbGXlI?url=http://cis.ieee.org/award-recipients.html |archive-date=2013-02-27 |url-status=dead }}</ref> * 2001 – [[Medalio Dirac]] * 2002 – [[Premio Harold Pender]] * 2005 – [[Premio Albert Einstein]] * 2012 – [[Premio Swartz]] * 2019 – [[Medalio Benjamin Franklin]] dil Instituto B. Franklin * 2022 – [[Medalio Boltzmann]] * 2024 – [[Nobel-premio pri fiziko]] == Chefa publikaji == * ''The Contribution of Excitons to the Complex Dielectric Constant of Crystals'' (1958) * ''Electron transfer between biological molecules by thermally activated tunneling'' (1974) * ''Kinetic Proofreading: a New Mechanism for Reducing Errors in Biosynthetic Processes Requiring High Specificity'' (1974) * ''Neural networks and physical systems with emergent collective computational abilities'' (1982) * ''Neural computation of decisions in optimization problems'' (1985) == Referi == {{Referi}} == Extera ligili == * [http://genomics.princeton.edu/hopfield/Index.html Pagino che la reto-pagino dil Universitato Princeton] {{Biblioteki}} {{Vivtempo|Hopfield, John}} {{Nobel-laureati pri fiziko}} [[Kategorio:Usana fizikisti]] bp7oks7fgr6uchjtcxb1iu7u45vs0xj 0 119260 1128832 2026-08-07T12:48:07Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun ''''Cork Bohemians FC''' od oficale '''Cork Bohemians Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta de le 1900 til le 1940. [[Kategorio:Cork Bohemians FC|*]]' 1128832 wikitext text/x-wiki '''Cork Bohemians FC''' od oficale '''Cork Bohemians Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta de le 1900 til le 1940. [[Kategorio:Cork Bohemians FC|*]] 9mhvfn7clwr80wmlvswca3zgbk154b0 1128836 1128832 2026-08-07T12:51:14Z ThWiki1910 31363 1128836 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Páirc Uí Chaoimh.jpg|right|400px]] '''Cork Bohemians FC''' od oficale '''Cork Bohemians Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta de le 1900 til le 1940. [[Kategorio:Cork Bohemians FC|*]] jvtfgqgn6vdbi7eth8kd3283pbes2ju 14 119261 1128833 2026-08-07T12:48:51Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Bohemians FC]]' 1128833 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Bohemians FC]] e4i7r4hl68rjw51w6j2uuctui5tx6wx 14 119262 1128834 2026-08-07T12:49:15Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Bohemians FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Bohemians FC]]' 1128834 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Bohemians FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Bohemians FC]] jjkdkuc5hxojejj2fmhyff90mbzfhye 14 119263 1128835 2026-08-07T12:49:37Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Bohemians FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Bohemians FC]]' 1128835 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Bohemians FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Bohemians FC]] 5k49rm6k5gb57x1qzxc8ryb139t9ash 0 119264 1128837 2026-08-07T13:26:31Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork Athletic FC''' od oficale '''Cork Athletic Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta en yari 1948-1957. [[Kategorio:Cork Athletic FC|*]]' 1128837 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork Athletic FC''' od oficale '''Cork Athletic Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta en yari 1948-1957. [[Kategorio:Cork Athletic FC|*]] 3nqdclnb7yh1i2mzy1x12ey5bcbmqiy 14 119265 1128838 2026-08-07T13:27:06Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Athletic FC]]' 1128838 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Athletic FC]] m8kk5cscu2ocznqf7s5hn5mqftqrs3c 14 119266 1128839 2026-08-07T13:27:48Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Athletic FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Athletic FC]]' 1128839 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Athletic FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Athletic FC]] nigcigy97sod9tkm4zyjfgb3zb1l9um 14 119267 1128840 2026-08-07T13:28:44Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Athletic FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Athletic FC]]' 1128840 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Athletic FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Athletic FC]] f4bjbrocfjm4mqx55kmot9p0upact4p 0 119268 1128841 2026-08-07T13:32:45Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Turners.cross.jpg|right|400px]] '''Cork Celtic FC''' od oficale '''Cork Celtic Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta en yari 1936-1980. [[Kategorio:Cork Celtic FC|*]]' 1128841 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Turners.cross.jpg|right|400px]] '''Cork Celtic FC''' od oficale '''Cork Celtic Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta en yari 1936-1980. [[Kategorio:Cork Celtic FC|*]] k5p0ue9oxsf6bdvoqvjce8etnwuv15v 14 119269 1128842 2026-08-07T13:33:20Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Celtic FC]]' 1128842 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Celtic FC]] laqas63aonnb1im8l6eu9sfo8624n69 14 119270 1128843 2026-08-07T13:34:12Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Celtic FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Celtic FC]]' 1128843 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Celtic FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Celtic FC]] h8tkwbsgf5d6j35c10ub3ux0hhx72ov 14 119271 1128844 2026-08-07T13:34:52Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Celtic FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Celtic FC]]' 1128844 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Celtic FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Celtic FC]] 157m4xi1keokr8up4f6gzy92fl6dxig 0 119272 1128845 2026-08-07T13:35:37Z Unnotigkeit 47057 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Meissner effect p1390048.jpg|thumb|300px|Efekto Meissner: imano levitacanta super superkonduktiva materialo.]] '''Superkonduktiveso''' esas fenomeno fizikala qua eventas en ula materiali kande li koldeskas infre '''kritikala temperaturo''' (''T_c''). Ye ta stando, la [[elektra rezistivo]] di la materialo divenas abrupte nula, e [[magnetala feldo|magnetala feldi]] esas ekpulsata ek lua interna strukturo ([[Meissner-efekto]]). La deskovro di superkond...' 1128845 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Meissner effect p1390048.jpg|thumb|300px|Efekto Meissner: imano levitacanta super superkonduktiva materialo.]] '''Superkonduktiveso''' esas fenomeno fizikala qua eventas en ula materiali kande li koldeskas infre '''kritikala temperaturo''' (''T_c''). Ye ta stando, la [[elektra rezistivo]] di la materialo divenas abrupte nula, e [[magnetala feldo|magnetala feldi]] esas ekpulsata ek lua interna strukturo ([[Meissner-efekto]]). La deskovro di superkonduktiveso esas atribuita a [[Heike Kamerlingh Onnes]], qua en [[1911]] observis ke la rezistivo di [[merkurio]] desaparis kande ol koldeskesis per liquida [[helio]] a temperaturi proxime a 4,2 [[kelvin|K]] (−268,95 °C). Pos ta epoko, multa altra metali ed aloyuri montris la sama proprajo, ma nur ye extreme basa temperaturi. == Propraji fundamentala == Ultre la nula rezistivo, la duesma esencala traito di superkonduktiveso esas la '''Meissner-efekto''' (deskovrita da [[Walther Meissner]] e [[Robert Ochsenfeld]] en 1933): kande materialo transiras al superkonduktiva stando, ol ekpulsas omna magnetala feldo de sua interno, kondutante quale perfekta [[diamagnetismo|diamagnetajo]]. Ta du propraji definas la superkonduktiva stando. == Teorio BCS == La mikroskopala expliko di superkonduktiveso en konvencionala materiali venas de la [[BCS-teorio]] (propozita da [[John Bardeen]], [[Leon Cooper]] e [[John Robert Schrieffer]] en 1957, qui recevis la [[Nobel-premio pri fiziko]] en 1972). Segun ta teorio, [[elektrono|elektroni]] en la materialo formacas ''[[Cooper-pari]]'' per interago kun la [[fonono|fononi]] di la kristala strukturo. Ta pari kondutas quale bosoni e povas fluar sen disipo di energio. == Tipi di superkondukteri == On distingas du precipua tipi di superkondukteri: * '''Tipo I''': konsistas ek pura metali (ex. Hg, Pb, Sn). Li subite transiras a superkonduktiva stando e komplete ekpulsas magnetala feldi nur til basa ''kritikala feldo'' (''H_c''). Transirante ca limito, superkonduktiveso destruktesas. * '''Tipo II''': ofte aloyuri o komplexa ceramikaji (ex. NbTi, Nb₃Sn). Li permis la partala penetro di magnetala feldo en formo di ''vortici'' (mikra normala regioni) inter du kritikala feldi (''H_c1'' e ''H_c2''). Li povas suportar plu forta magnetala feldi, esante esencala por aplikaji qui bezonas alta magneti. == Alta-temperatura superkonduktiveso == Dum multa yardeki, la maxima ''T_c'' restis tre basa. En [[1986]], [[Georg Bednorz]] ed [[Alex Müller]] deskovris ke kupro-oxala ceramikajo ([[YBCO]]) divenis superkonduktiva ye ~35 K, quo inauguris l'epoko di ''alta-temperatura superkondukteri'' (ATSK). Nuntempe existas materiali qui superkonduktas ye temperaturi super 130 K, kelkafoye mem atingante temperaturo di liquida [[nitrogeno]] (77 K), multe plu chipa kam helio. == Aplikaji == La nula rezistivo e la kapableso krear extreme forta magnetala feldi igas superkonduktiveso nemalhavebla en multa teknologii: * [[Magneto-rezonancala imajo]] (MRI): uzesas en medicino por produktar detaloza imaji dil interna organi. * [[Particle-rapidigilo|Particle-rapidigili]] (ex. [[Granda Kolizionilo di Hadroni]]): superkonduktiva magneti guidas la partiklo-radii. * [[SQUID]] (Superkonduktiva Quantumala Interfero-Aparato): extreme sentiva magnetometri por mezurar febla magnetala feldi, uzata en geofiziko e medicino. * [[Maglev-traino|Maglev-traini]]: treni qui levetacas super la reli per magnetala repulso, eliminante friciono. * [[Fuzo-reaktoro|Fuzo-reaktori]] (ex. [[ITER]]): uzas superkonduktiva magneti por konfinar la plasmo. La serchado di materialo superkonduktiva ye ambientala temperaturo esas un ek la "santa grii" di la nuntempa fiziko e cienco di materiali. == Videz anke == * [[Elektra konduktiveso]] * [[Magnetismo]] * [[BCS-teorio]] * [[Helio]] [[Kategorio:Elektromagnetismo]] c0g7n534on0e6nillr3ysyy5gdx9z1c 0 119273 1128846 2026-08-07T13:38:31Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork Hibernians FC''' od oficale '''Cork Hibernians Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1952-1977. [[Kategorio:Cork Hibernians FC|*]]' 1128846 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork Hibernians FC''' od oficale '''Cork Hibernians Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1952-1977. [[Kategorio:Cork Hibernians FC|*]] op7e2tkev7tky5gyaslmiwwmx0krci6 1128847 1128846 2026-08-07T13:39:15Z ThWiki1910 31363 1128847 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork Hibernians FC''' od oficale '''Cork Hibernians Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta en yari 1952-1977. [[Kategorio:Cork Hibernians FC|*]] etsx58149tynsmv48g9ag4zkivydrwo 14 119274 1128849 2026-08-07T13:39:50Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Hibernians FC]]' 1128849 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Hibernians FC]] 6ytc2s9sq1znuox7u92n9axvs68pfco 14 119275 1128850 2026-08-07T13:40:33Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Hibernians FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Hibernians FC]]' 1128850 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Hibernians FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Hibernians FC]] afo59l4bntm4jb97q2fssytevvywsxh 14 119276 1128851 2026-08-07T13:41:10Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Hibernians FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Hibernians FC]]' 1128851 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Hibernians FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Hibernians FC]] ie3131bmb662o2rnmon1hgjfi3e7dym 0 119277 1128852 2026-08-07T13:46:06Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork United FC''' od oficale '''Cork United Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta en yari 1940-1948. [[Kategorio:Cork United FC (1940-1948)|*]]' 1128852 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork United FC''' od oficale '''Cork United Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta en yari 1940-1948. [[Kategorio:Cork United FC (1940-1948)|*]] 7n8k7wmozgvs55qa5v7vs8j6flb82fu 14 119278 1128853 2026-08-07T13:46:52Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork United FC (1940-1948)]]' 1128853 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork United FC (1940-1948)]] km9ur1ro9xf6sxh1y3rkplfq692yjkw 14 119279 1128854 2026-08-07T13:47:47Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork United FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork United FC]]' 1128854 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork United FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork United FC]] gteeeig7ghj805zu4910ax952th59xk 1128855 1128854 2026-08-07T13:48:04Z ThWiki1910 31363 1128855 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork United FC (1940-1948)]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork United FC (1940-1948)]] qth4shf05yx6sfxroajzos9jjv3soim 14 119280 1128856 2026-08-07T13:49:06Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork United FC (1940-1948)]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork United FC (1940-1948)]]' 1128856 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork United FC (1940-1948)]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork United FC (1940-1948)]] hm5oyw0b27rhxrip9ld7zsaboi28wdg 0 119281 1128857 2026-08-07T13:51:32Z Unnotigkeit 47057 Pagino kreesis kun '{{Biografio |Nomo = John Clarke |Imajo = [[Arkivo:John Clarke (physicist) 2025 (4x5).png|180px]] |Profesiono = [[fizikisto]] |Shablono_lando = {{GBR}} |Naskodato = [[10ma di februaro]] [[1942]] |Nask-urbo = [[Cambridge]], [[Anglia]] |Mortodato = |Mort-urbo = }} '''John Clarke''' (naskinta ye la [[10ma di februaro]] [[1942]] en [[Cambridge]], [[Anglia]]) esas [[Britania]]na experimenta [[fizikisto]] ed emerita profesoro che la [[Universitato di Kalifornia en Berkeley]].<...' 1128857 wikitext text/x-wiki {{Biografio |Nomo = John Clarke |Imajo = [[Arkivo:John Clarke (physicist) 2025 (4x5).png|180px]] |Profesiono = [[fizikisto]] |Shablono_lando = {{GBR}} |Naskodato = [[10ma di februaro]] [[1942]] |Nask-urbo = [[Cambridge]], [[Anglia]] |Mortodato = |Mort-urbo = }} '''John Clarke''' (naskinta ye la [[10ma di februaro]] [[1942]] en [[Cambridge]], [[Anglia]]) esas [[Britania]]na experimenta [[fizikisto]] ed emerita profesoro che la [[Universitato di Kalifornia en Berkeley]].<ref>{{Cite web |title=John Clarke, Professor Emeritus of the Graduate School {{!}} Physics |url=https://physics.berkeley.edu/people/faculty/john-clarke |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008043838/https://physics.berkeley.edu/people/faculty/john-clarke |archive-date=8 October 2025 |access-date=7 October 2025 |website=physics.berkeley.edu}}</ref> Il esas konocata pro lua diversa labori pri mezur-aparati fondita sur [[superkonduktiveso]]. [[Steven Girvin]] nomizis Clarke «la baptopatro di superkonduktiva elektroniko».<ref>{{Cite news |date=7 October 2025 |title=Nobel Prize in Physics Is Awarded for Work in Quantum Mechanics |url=https://www.nytimes.com/2025/10/07/science/nobel-prize-physics.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007113232/https://www.nytimes.com/2025/10/07/science/nobel-prize-physics.html |archive-date=7 October 2025 |access-date=9 October 2025 |language=en}}</ref> Dum la yari 1980a, Clarke duktis resercho-grupo qua inkluzis [[John M. Martinis]] e [[Michel Devoret]].<ref name=":1" /> Lia deskovraji pri [[makroskopala quantumala fenomeni]] uzanta la [[Josephson-efekto]] ganigis a li la [[Nobel-premio pri fiziko]] en 2025.<ref name=":1">{{Cite web |date=7 October 2025 |title=AIP Congratulates 2025 Nobel Prize Winners in Physics - AIP.ORG |url=https://www.aip.org/aip/aip-congratulates-2025-nobel-prize-winners-in-physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007132009/https://www.aip.org/aip/aip-congratulates-2025-nobel-prize-winners-in-physics |archive-date=7 October 2025 |access-date=7 October 2025 |website=AIP |language=en}}</ref> == Eduko e kariero == John Clarke naskis ye la 10ma di februaro 1942 en [[Cambridge]], [[Anglia]].<ref name=Nobel>{{cite web |date=7 October 2025 |title=John Clarke |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007130839/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/facts/ |archive-date=7 October 2025 |access-date=7 October 2025 |website=nobelprize.org}}</ref><ref>{{cite web |title=Clarke, John, 1942– |url=https://history.aip.org/phn/11504003.html |website=AIP |access-date=7 October 2025}}</ref> Il frequensis [[The Perse School]], ante komencar studii pri [[Naturala Cienci]] che [[Christ's College, Cambridge]].<ref name=timesnownews/> Ilu obtenis [[B.A.]] pri Fiziko en 1964, e pose studiis por [[Ph.D.]] pri Fiziko en la [[Royal Society Mond Laboratory]] che la [[Universitato di Cambridge]].<ref name=berkeley/> En 1965, Clarke divenis un ek la unesma studenti qui eniris la nove fondita [[Darwin College, Cambridge]], ed esis l'unesma prezidanto dil asociuro di studenti di Darwin College.<ref>{{cite web|url=https://www.darwin.cam.ac.uk/60th/anniversary/article/john-clarke-dcsa-president-1966-67/|title=John Clarke: DCSA President 1966–67|website=darwin.cam.ac.uk|date=July 2024 |access-date=7 October 2025}}</ref> Dum sua doktorala laboro sub [[Brian Pippard]], Clarke developis tre sentiva [[voltmetro]], quan il pose nomizis «SLUG» (Superkonduktiva Galvanometro kun Basa Induktanco ed Undulanta).<ref name="timesnownews">{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/education/cambridge-celebrates-its-126th-nobel-laureate-as-alumnus-john-clarke-wins-2025-physics-prize-article-152957573|title=Cambridge Celebrates Its 126th Nobel Laureate as Alumnus John Clarke Wins 2025 Physics Prize|website=Times Now|date=7 October 2025}}</ref><ref name=berkeley>{{Cite web |title=John Clarke (E) &#124; UC Berkeley Physics |url=http://physics.berkeley.edu/people/faculty/John-Clarke |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007131525/https://physics.berkeley.edu/people/faculty/John-Clarke |archive-date=7 October 2025}}</ref> Il obtenis sua doktoreso en 1968.<ref name="berkeley" /> Clarke dicis plurfoye ke lua verko influesis da Nobel-laureato [[Brian Josephson]], qua predicis la [[Josephson-efekto]] en 1962 e qua esis anke antea studento di Pippard.<ref>{{Cite book |last1=Rogalla |first1=Horst |url=https://books.google.com/books?id=fnbRBQAAQBAJ&dq=pippard+clarke+brian+josephson&pg=PA321 |title=100 Years of Superconductivity |last2=Kes |first2=Peter H. |date=11 November 2011 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-4398-4948-4 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nobel Prize in Physics 2025 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/interview/ |access-date=9 October 2025 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> Pos kompletigar sua doktoreso, Clarke obtenis postdoktorala resercho-posto che la [[Universitato di Kalifornia en Berkeley]], e pose laboris en Berkeley dum sua tota akademiala kariero, kom helpanta profesoro (1969), asociita profesoro (1971), e profesoro di fiziko (1973–2010).<ref name="Christs">{{cite web|url=https://www.christs.cam.ac.uk/college/people/fellows/professor-john-clarke|title=Professor John Clarke FRS|access-date=7 October 2025|website=christs.cam.ac.uk}}</ref> En 1969, Clarke ank adheris al [[Lawrence Berkeley National Laboratory]], fine retretante kom fakultatala seniora ciencisto en la Diviziono di Cienco di Materiali en 2010.<ref name="LBNL">{{cite web|url=https://newscenter.lbl.gov/2025/10/07/former-berkeley-lab-scientist-john-clarke-wins-2025-nobel-prize-in-physics/ |title=Former Berkeley Lab Scientist John Clarke Wins 2025 Nobel Prize in Physics |date=24 October 2025 |website=LBL.gov |language=en-US}}</ref> L'asociuro di Clarke kun la Universitato di Cambridge duris, pos ke il translojis ad Usa.<ref name=Christs/> En 1972, il elektesis kom Fellow di Christ's College; en 1989, il esis vizitanta fellow che [[Clare Hall, Cambridge]], ed en 1998 elektesis kom by-fellow di [[Churchill College, Cambridge]].<ref name=Christs/> Clarke recevis [[D.Sc.]] de la Universitato di Cambridge en 2003.<ref name=Christs/> Il elektesis kom Honorala Fellow di Christ's College en 1997, e di Darwin College en 2023.<ref name=Christs/> == Resercho == La resercho di Clarke fokigis a [[superkonduktiveso]] e superkonduktiva elektroniko, partikulare pri la developado ed apliko di [[SQUID|Superkonduktiva Quantumala Interfero-Aparati]] (SQUID-i), qui esas ultrasentiva detekteri di [[magnetala fluxo]].<ref name="RS" /><ref name=Ford2005>{{cite book |last1=Ford |first1=P. J. |last2=Saunders |first2=G. A. |title=The Rise of the Superconductors |date=2005 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-64631-1 |page=169 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9JDgxu6BtrcC&pg=PA169 |language=en |chapter=9. Electron applications of high temperature super conductors}}</ref><ref name=Lakhani2025>{{cite book |last1=Lakhani |first1=Nikhil |title=Solid-State Physics: Core Principles |date=2025 |publisher=Educohack Press |isbn=978-93-6152-073-0 |page=138 |url=https://books.google.com/books?id=DZlIEQAAQBAJ&pg=PT138}}</ref> En 1985, Clarke, [[John M. Martinis]] (lua Ph.D.-studento), e [[Michel Devoret]] (postdoktorala reserchisto en ta tempo) demonstris la quantumala konduto di [[Josephson-efekto|Josephson-junturo]].<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite book |last=Hassinger |first=Sebastian |url=https://books.google.com/books?id=cE8hEQAAQBAJ&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113 |title=The New Quantum Era |date=11 September 2024 |publisher=O'Reilly Media, Inc. |isbn=978-1-0981-4938-3 |language=en}}</ref> Li montris ke, ye basa temperaturo, makroskopala elektronikala stando asociita kun superkondukteri subisis [[quantumala tunelo]] ye nula tenso.<ref>{{Cite web |date=8 October 2025 |title=What was the key experiment conducted by Michel H. Devoret, John Clarke, and John M. Martinis at Berkeley? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-was-the-key-experiment-conducted-by-Michel-H-Devoret-John-Clarke-and-John-M-Martinis-at-Berkeley |access-date=9 October 2025 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Samayare, per sendar [[mikro-ondo|mikro-ondala]] pulsi al sistemo, la [[fazo-qubit#Quantigita energioniveli|rezonanco montris quantigita energioniveli]].<ref>{{Cite web |title=Quantum effects in electrical circuits honored with Physics Nobel |url=https://www.science.org/content/article/physics-nobel-awarded-macro-demonstration-quantum-effects |access-date=9 October 2025 |website=www.science.org |language=en}}</ref> Ica experimento esis l'unesma pruvo di [[cirkuito quantumala elektrodinamiko]], qua pose divenis la bazo por [[superkonduktiva quantumala komputado]].<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Blais |first1=Alexandre |last2=Grimsmo |first2=Arne L. |last3=Girvin |first3=S. M. |last4=Wallraff |first4=Andreas |date=19 May 2021 |title=Circuit quantum electrodynamics |url=https://link.aps.org/doi/10.1103/RevModPhys.93.025005 |journal=Reviews of Modern Physics |volume=93 |issue=2 |article-number=025005 |doi=10.1103/RevModPhys.93.025005 |arxiv=2005.12667 |bibcode=2021RvMP...93b5005B }}</ref><ref>{{Cite journal |date=2020 |title=The ABC of cQED |url=https://www.nature.com/articles/s41567-020-0847-3 |journal=Nature Physics |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=233 |doi=10.1038/s41567-020-0847-3 |bibcode=2020NatPh..16..233. |issn=1745-2481}}</ref> La verko, qua agnoskesis per la [[Nobel-premio pri fiziko]] en 2025, esis grandaparte financizita dal Oficeyo di Bazala Energio-Cienci en la [[Departmento pri Energio di Usa]].<ref name="APS">{{cite web|url=https://www.aps.org/apsnews/2025/10/quiet-winner-nobel-prizes-science|title=The quiet winner of the Nobel Prizes in science|date=24 October 2025 |website=APS.org |language=en-US}}</ref> Clarke anke laboris pri la apliko di SQUID-i, konfigurita kom quantumala-bruise limitizita ampligili, por serchar l'[[axiono]], posibla kompozanto di [[obskura materio]].<ref name="RS">{{Cite web|title=Professor John Clarke FRS|url=https://royalsociety.org/people/john-clarke-11230/|url-status=live|website=royalsociety.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007130334/https://royalsociety.org/people/john-clarke-11230/|archive-date=2025-10-07|access-date=2017-06-15}}</ref> == Agnosko == Clarke obtenis [[Alfred P. Sloan]]-stipendio (1970)<ref>{{Cite web |title=Fellows Database {{!}} Alfred P. Sloan Foundation |url=https://sloan.org/fellows-database |access-date=7 October 2025 |website=sloan.org |language=en}}</ref> e [[Guggenheim-stipendio]] (1977).<ref>{{Cite web |title=Guggenheim Fellowships: Supporting Artists, Scholars, & Scientists |url=https://www.gf.org/fellows/john-clarke |access-date=7 October 2025 |website=www.gf.org}}</ref> === Membresi === {| class="wikitable" ! Yaro ! Organizuro ! Tipo ! {{Refero-kolumno-titulo}} |- | 1986 | {{Flagicon|UK}} [[Rejala Societo]] | [[Fellow of the Royal Society|Fellow]] | <ref name="RS"/> |- | 2012 | {{Flagicon|US}} [[Nacional Akademio di Cienci]] | Internaciona Membro | <ref>{{Cite web|title=John Clarke|url=https://www.nasonline.org/directory-entry/john-clarke-b7due4/|url-status=live|website=www.nasonline.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20260316093954/https://www.nasonline.org/directory-entry/john-clarke-b7due4/|archive-date=2026-03-16|access-date=2026-06-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=National Academy of Sciences Members and Foreign Associates Elected|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2012_05_01_NAS_Election.html|url-status=dead|website=www.nasonline.org|date=2012-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504002407/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2012_05_01_NAS_Election.html|archive-date=2012-05-04}}</ref> |- | 2017 | {{Flagicon|US}} [[Amerikana Filozofiala Societo]] | Membro | <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Dr.+John+Clarke&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|website=search.amphilsoc.org|access-date=2026-06-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Newly Elected - April 2017|url=https://amphilsoc.org/members/electedApril2017|url-status=dead|website=amphilsoc.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915195158/https://amphilsoc.org/members/electedApril2017|archive-date=2017-09-15|access-date=2017-06-13}}</ref> |} === Premii === {| class="wikitable" ! Yaro ! Organizuro ! Premio ! Cito ! {{Refero-kolumno-titulo}} |- | 1998 | {{Flagicon|US}} [[Amerikana Fizikala Societo]] | [[Joseph F. Keithley-Premio]] | "Pro lua experimentala e teoriala studii di Superkonduktiva Quantumala Interfero-Aparati (SQUID-i), avanciganta la stando dil arto di mezuro-cienco per aplikar SQUID-i a multa arei di ambe fundamentala ed aplikata fiziko, exemple analizi di alta-Tc superkondukteri, NMR-ampligili, e kriogena komparatori." | <ref>{{Cite web|title= Joseph F. Keithley Award For Advances in Measurement Science|url=https://www.aps.org/programs/honors/awards/keithley.cfm|website=www.aps.org|access-date=2021-02-16}}</ref> |- | 1999 | {{Flagicon|US}} [[Nacional Akademio di Cienci]] | [[Comstock-Premio pri Fiziko]] | "Pro lua granda kontributi al developado di superkonduktiva quantumala interfero-aparati (SQUID-i) e lia uzo por ciencala mezuri, specale pri elektro, magnetismo, ed elektromagnetala ondi." | <ref>{{Cite web|title=Comstock Prize in Physics|url=http://www.nasonline.org/site/PageServer?pagename=AWARDS_comstock|url-status=dead|website=www.nasonline.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229195326/http://www.nasonline.org/site/PageServer?pagename=AWARDS_comstock|archive-date=2010-12-29|access-date=2011-02-13}}</ref> |- | 2004 | {{Flagicon|UK}} [[Rejala Societo]] | [[Hughes-Medalio]] | "Pro lua ecelanta resercho, duktanta la mondo en l'invento, konstruktado e developado di noviganta nova Superkonduktiva QUantumala Interfero-Aparati (SQUID), en lia teorio ed en lia apliko a multa fundamental problemi e lia explorala utensili." | <ref name="RS"/> |- | 2021 | {{Flagicon|China}} Micius Quantum-Fonduro | [[Micius Quantum-Premio]]{{Efn|Kundividita kun [[Michel Devoret]] e [[Yasunobu Nakamura]].}} | "Pro lia duktanta roli en la pioniro di superkonduktiva quantumala cirkuiti e qubiti." | <ref>{{Cite web|title=Laureates|url=http://www.miciusprize.org/index/lists/003004|url-status=dead|website=www.miciusprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20260314171737/http://www.miciusprize.org/index/lists/003004|archive-date=2026-03-14|access-date=2022-06-26}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=John Clarke Is A Co-Recipient Of The Micius Quantum Prize|url=https://physics.berkeley.edu/news-events/news/john-clarke-co-recipient-of-micius-quantum-prize|access-date=7 October 2025|website=physics.berkeley.edu}}</ref> |- | 2025 | {{Flagicon|Sweden}} [[Rejala Sueda Akademio di Cienci]] | [[Nobel-premio pri fiziko]]{{Efn|Kundividita kun [[Michel Devoret]] e [[John M. Martinis]].}} | "Pro la deskovro di makroskopala quantumala mekanikala tunelo e quantigo di energio en elektrala cirkuito." | <ref name="Nobel Prize">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=m9FUkAis62s |title=Announcement of the 2025 Nobel Prize in Physics |date=15 September 2025 |last=Nobel Prize |access-date=7 October 2025 |via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite Q|https://www.wikidata.org/wiki/Q140042378}}</ref> |} == Verki == === Selektita publikaji === *{{cite journal |last1=Tesche |first1=Claudia D. |last2=Clarke |first2=John |title=dc SQUID: Noise and optimization |journal=Journal of Low Temperature Physics |date=1 November 1977 |volume=29 |issue=3 |pages=301–331 |doi=10.1007/BF00655097 |bibcode=1977JLTP...29..301T |url=https://link.springer.com/article/10.1007/bf00655097 |language=en |issn=1573-7357|url-access=subscription }} *{{cite journal |last1=Clarke |first1=John |last2=Cleland |first2=Andrew N. |last3=Devoret |first3=Michel H. |last4=Esteve |first4=Daniel |last5=Martinis |first5=John M. |title=Quantum Mechanics of a Macroscopic Variable: The Phase Difference of a Josephson Junction |journal=Science |date=26 February 1988 |volume=239 |issue=4843 |pages=992–997 |doi=10.1126/science.239.4843.992 |pmid=17815701 |bibcode=1988Sci...239..992C |url=https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.239.4843.992|url-access=subscription }} *{{cite journal |last1=Clarke |first1=J. |title=Principles and applications of SQUIDs |journal=Proceedings of the IEEE |date=August 1989 |volume=77 |issue=8 |pages=1208–1223 |doi=10.1109/5.34120 |bibcode=1989IEEEP..77.1208C |issn=1558-2256}} *{{cite journal |last1=McDermott |first1=Robert |last2=Trabesinger |first2=Andreas H. |last3=Muck |first3=Michael |last4=Hahn |first4=Erwin L. |last5=Pines |first5=Alexander |last6=Clarke |first6=John |title=Liquid-state NMR and scalar couplings in microtesla magnetic fields |journal=Science |date=22 March 2002 |volume=295 |issue=5563 |pages=2247–2249 |doi=10.1126/science.1069280 |pmid=11910105 |bibcode=2002Sci...295.2247M |issn=1095-9203}} *{{cite journal |last1=Clarke |first1=John |last2=Hatridge |first2=Michael |last3=Mössle |first3=Michael |title=SQUID-detected magnetic resonance imaging in microtesla fields |journal=Annual Review of Biomedical Engineering |date=2007 |volume=9 |pages=389–413 |doi=10.1146/annurev.bioeng.9.060906.152010 |pmid=17328671 |issn=1523-9829}} === Libri === * {{cite journal |last1=Srinath |first1=S. |date=1 August 2006 |editor-last=Clarke |editor-first=John |title=A Review of: "The SQUID Handbook: Fundamentals and Technology of SQUIDS and SQUID Systems": John Clarke and Alex I. Braginski (editors), Vol. 1. |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10426910500503706 |journal=Materials and Manufacturing Processes |volume=21 |issue=5 |page=583 |doi=10.1080/10426910500503706 |issn=1042-6914|url-access=subscription }} == Noti == {{Noti}} == Referi == {{Referi}} == Extera ligili == * {{Nobel-premio}} == Plu lektado == *{{cite book |last1=Clarke |first1=John |last2=Silver |first2=Arnold |last3=Braginski |first3=A.I. |editor1-last=Rogalla |editor1-first=Horst |editor2-last=Kes |editor2-first=Peter H. |title=100 Years of Superconductivity |date=2012 |publisher=Taylor & Francis |location=Boco Raton |isbn=978-1-4398-4948-4 |pages=311–327 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=fnbRBQAAQBAJ&pg=PA311 |language=en |chapter=5. SQUIDS and Detectors}} {{FRS 1986}} {{Nobel-premio pri fiziko}} {{2025 Nobel-laureati}} {{Autoritato-kontrolo}} [[Kategorio:Naskinti en 1942]] [[Kategorio:Vivanta personi]] [[Kategorio:Britaniana fizikisti]] [[Kategorio:Profesori dil Universitato di Kalifornia en Berkeley]] [[Kategorio:Alumni di Christ's College, Cambridge]] [[Kategorio:Alumni di Darwin College, Cambridge]] [[Kategorio:Nobel-laureati pri fiziko]] [[Kategorio:Britaniana Nobel-laureati]] [[Kategorio:Fellows di la Rejala Societo]] 4zjww00a185obzw5fiawyx1gijqoe6g 1128858 1128857 2026-08-07T13:53:45Z Unnotigkeit 47057 1128858 wikitext text/x-wiki {{Biografio |Nomo = John Clarke |Imajo = [[Arkivo:John Clarke (physicist) 2025 (4x5).png|180px]] |Profesiono = [[fizikisto]] |Shablono_lando = {{GBR}} |Naskodato = [[10ma di februaro]] [[1942]] |Nask-urbo = [[Cambridge]], [[Anglia]] |Mortodato = |Mort-urbo = }} '''John Clarke''' (naskinta ye la [[10ma di februaro]] [[1942]] en [[Cambridge]], [[Anglia]]) esas [[Britania]]na experimenta [[fizikisto]] ed emerita profesoro che la [[Universitato di Kalifornia en Berkeley]].<ref>{{Cite web |title=John Clarke, Professor Emeritus of the Graduate School {{!}} Physics |url=https://physics.berkeley.edu/people/faculty/john-clarke |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008043838/https://physics.berkeley.edu/people/faculty/john-clarke |archive-date=8 October 2025 |access-date=7 October 2025 |website=physics.berkeley.edu}}</ref> Il esas konocata pro lua diversa labori pri mezur-aparati fondita sur [[superkonduktiveso]]. [[Steven Girvin]] nomizis Clarke «la baptopatro di superkonduktiva elektroniko».<ref>{{Cite news |date=7 October 2025 |title=Nobel Prize in Physics Is Awarded for Work in Quantum Mechanics |url=https://www.nytimes.com/2025/10/07/science/nobel-prize-physics.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007113232/https://www.nytimes.com/2025/10/07/science/nobel-prize-physics.html |archive-date=7 October 2025 |access-date=9 October 2025 |language=en}}</ref> Dum la yari 1980a, Clarke duktis resercho-grupo qua inkluzis [[John M. Martinis]] e [[Michel Devoret]].<ref name=":1" /> Lia deskovraji pri [[makroskopala quantumala fenomeni]] uzanta la [[Josephson-efekto]] ganigis a li la [[Nobel-premio pri fiziko]] en 2025.<ref name=":1">{{Cite web |date=7 October 2025 |title=AIP Congratulates 2025 Nobel Prize Winners in Physics - AIP.ORG |url=https://www.aip.org/aip/aip-congratulates-2025-nobel-prize-winners-in-physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007132009/https://www.aip.org/aip/aip-congratulates-2025-nobel-prize-winners-in-physics |archive-date=7 October 2025 |access-date=7 October 2025 |website=AIP |language=en}}</ref> == Eduko e kariero == John Clarke naskis ye la 10ma di februaro 1942 en [[Cambridge]], [[Anglia]].<ref name=Nobel>{{cite web |date=7 October 2025 |title=John Clarke |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007130839/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/facts/ |archive-date=7 October 2025 |access-date=7 October 2025 |website=nobelprize.org}}</ref><ref>{{cite web |title=Clarke, John, 1942– |url=https://history.aip.org/phn/11504003.html |website=AIP |access-date=7 October 2025}}</ref> Il frequensis [[The Perse School]], ante komencar studii pri [[Naturala Cienci]] che [[Christ's College, Cambridge]].<ref name=timesnownews/> Ilu obtenis [[B.A.]] pri Fiziko en 1964, e pose studiis por [[Ph.D.]] pri Fiziko en la [[Royal Society Mond Laboratory]] che la [[Universitato di Cambridge]].<ref name=berkeley/> En 1965, Clarke divenis un ek la unesma studenti qui eniris la nove fondita [[Darwin College, Cambridge]], ed esis l'unesma prezidanto dil asociuro di studenti di Darwin College.<ref>{{cite web|url=https://www.darwin.cam.ac.uk/60th/anniversary/article/john-clarke-dcsa-president-1966-67/|title=John Clarke: DCSA President 1966–67|website=darwin.cam.ac.uk|date=July 2024 |access-date=7 October 2025}}</ref> Dum sua doktorala laboro sub [[Brian Pippard]], Clarke developis tre sentiva [[voltmetro]], quan il pose nomizis «SLUG» (Superkonduktiva Galvanometro kun Basa Induktanco ed Undulanta).<ref name="timesnownews">{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/education/cambridge-celebrates-its-126th-nobel-laureate-as-alumnus-john-clarke-wins-2025-physics-prize-article-152957573|title=Cambridge Celebrates Its 126th Nobel Laureate as Alumnus John Clarke Wins 2025 Physics Prize|website=Times Now|date=7 October 2025}}</ref><ref name=berkeley>{{Cite web |title=John Clarke (E) &#124; UC Berkeley Physics |url=http://physics.berkeley.edu/people/faculty/John-Clarke |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007131525/https://physics.berkeley.edu/people/faculty/John-Clarke |archive-date=7 October 2025}}</ref> Il obtenis sua doktoreso en 1968.<ref name="berkeley" /> Clarke dicis plurfoye ke lua verko influesis da Nobel-laureato [[Brian Josephson]], qua predicis la [[Josephson-efekto]] en 1962 e qua esis anke antea studento di Pippard.<ref>{{Cite book |last1=Rogalla |first1=Horst |url=https://books.google.com/books?id=fnbRBQAAQBAJ&dq=pippard+clarke+brian+josephson&pg=PA321 |title=100 Years of Superconductivity |last2=Kes |first2=Peter H. |date=11 November 2011 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-4398-4948-4 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nobel Prize in Physics 2025 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/interview/ |access-date=9 October 2025 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> Pos kompletigar sua doktoreso, Clarke obtenis postdoktorala resercho-posto che la [[Universitato di Kalifornia en Berkeley]], e pose laboris en Berkeley dum sua tota akademiala kariero, kom helpanta profesoro (1969), asociita profesoro (1971), e profesoro di fiziko (1973–2010).<ref name="Christs">{{cite web|url=https://www.christs.cam.ac.uk/college/people/fellows/professor-john-clarke|title=Professor John Clarke FRS|access-date=7 October 2025|website=christs.cam.ac.uk}}</ref> En 1969, Clarke ank adheris al [[Lawrence Berkeley National Laboratory]], fine retretante kom fakultatala seniora ciencisto en la Diviziono di Cienco di Materiali en 2010.<ref name="LBNL">{{cite web|url=https://newscenter.lbl.gov/2025/10/07/former-berkeley-lab-scientist-john-clarke-wins-2025-nobel-prize-in-physics/ |title=Former Berkeley Lab Scientist John Clarke Wins 2025 Nobel Prize in Physics |date=24 October 2025 |website=LBL.gov |language=en-US}}</ref> L'asociuro di Clarke kun la Universitato di Cambridge duris, pos ke il translojis ad Usa.<ref name=Christs/> En 1972, il elektesis kom Fellow di Christ's College; en 1989, il esis vizitanta fellow che [[Clare Hall, Cambridge]], ed en 1998 elektesis kom by-fellow di [[Churchill College, Cambridge]].<ref name=Christs/> Clarke recevis [[D.Sc.]] de la Universitato di Cambridge en 2003.<ref name=Christs/> Il elektesis kom Honorala Fellow di Christ's College en 1997, e di Darwin College en 2023.<ref name=Christs/> == Resercho == La resercho di Clarke fokigis a [[superkonduktiveso]] e superkonduktiva elektroniko, partikulare pri la developado ed apliko di [[SQUID|Superkonduktiva Quantumala Interfero-Aparati]] (SQUID-i), qui esas ultrasentiva detekteri di [[magnetala fluxo]].<ref name="RS" /><ref name=Ford2005>{{cite book |last1=Ford |first1=P. J. |last2=Saunders |first2=G. A. |title=The Rise of the Superconductors |date=2005 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-64631-1 |page=169 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9JDgxu6BtrcC&pg=PA169 |language=en |chapter=9. Electron applications of high temperature super conductors}}</ref><ref name=Lakhani2025>{{cite book |last1=Lakhani |first1=Nikhil |title=Solid-State Physics: Core Principles |date=2025 |publisher=Educohack Press |isbn=978-93-6152-073-0 |page=138 |url=https://books.google.com/books?id=DZlIEQAAQBAJ&pg=PT138}}</ref> En 1985, Clarke, [[John M. Martinis]] (lua Ph.D.-studento), e [[Michel Devoret]] (postdoktorala reserchisto en ta tempo) demonstris la quantumala konduto di [[Josephson-efekto|Josephson-junturo]].<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite book |last=Hassinger |first=Sebastian |url=https://books.google.com/books?id=cE8hEQAAQBAJ&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113 |title=The New Quantum Era |date=11 September 2024 |publisher=O'Reilly Media, Inc. |isbn=978-1-0981-4938-3 |language=en}}</ref> Li montris ke, ye basa temperaturo, makroskopala elektronikala stando asociita kun superkondukteri subisis [[quantumala tunelo]] ye nula tenso.<ref>{{Cite web |date=8 October 2025 |title=What was the key experiment conducted by Michel H. Devoret, John Clarke, and John M. Martinis at Berkeley? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-was-the-key-experiment-conducted-by-Michel-H-Devoret-John-Clarke-and-John-M-Martinis-at-Berkeley |access-date=9 October 2025 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Samayare, per sendar [[mikro-ondo|mikro-ondala]] pulsi al sistemo, la [[fazo-qubit#Quantigita energioniveli|rezonanco montris quantigita energioniveli]].<ref>{{Cite web |title=Quantum effects in electrical circuits honored with Physics Nobel |url=https://www.science.org/content/article/physics-nobel-awarded-macro-demonstration-quantum-effects |access-date=9 October 2025 |website=www.science.org |language=en}}</ref> Ica experimento esis l'unesma pruvo di [[cirkuito quantumala elektrodinamiko]], qua pose divenis la bazo por [[superkonduktiva quantumala komputado]].<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Blais |first1=Alexandre |last2=Grimsmo |first2=Arne L. |last3=Girvin |first3=S. M. |last4=Wallraff |first4=Andreas |date=19 May 2021 |title=Circuit quantum electrodynamics |url=https://link.aps.org/doi/10.1103/RevModPhys.93.025005 |journal=Reviews of Modern Physics |volume=93 |issue=2 |article-number=025005 |doi=10.1103/RevModPhys.93.025005 |arxiv=2005.12667 |bibcode=2021RvMP...93b5005B }}</ref><ref>{{Cite journal |date=2020 |title=The ABC of cQED |url=https://www.nature.com/articles/s41567-020-0847-3 |journal=Nature Physics |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=233 |doi=10.1038/s41567-020-0847-3 |bibcode=2020NatPh..16..233. |issn=1745-2481}}</ref> La verko, qua agnoskesis per la [[Nobel-premio pri fiziko]] en 2025, esis grandaparte financizita dal Oficeyo di Bazala Energio-Cienci en la [[Departmento pri Energio di Usa]].<ref name="APS">{{cite web|url=https://www.aps.org/apsnews/2025/10/quiet-winner-nobel-prizes-science|title=The quiet winner of the Nobel Prizes in science|date=24 October 2025 |website=APS.org |language=en-US}}</ref> Clarke anke laboris pri la apliko di SQUID-i, konfigurita kom quantumala-bruise limitizita ampligili, por serchar l'[[axiono]], posibla kompozanto di [[obskura materio]].<ref name="RS">{{Cite web|title=Professor John Clarke FRS|url=https://royalsociety.org/people/john-clarke-11230/|url-status=live|website=royalsociety.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007130334/https://royalsociety.org/people/john-clarke-11230/|archive-date=2025-10-07|access-date=2017-06-15}}</ref> == Agnosko == Clarke obtenis [[Alfred P. Sloan]]-stipendio (1970)<ref>{{Cite web |title=Fellows Database {{!}} Alfred P. Sloan Foundation |url=https://sloan.org/fellows-database |access-date=7 October 2025 |website=sloan.org |language=en}}</ref> e [[Guggenheim-stipendio]] (1977).<ref>{{Cite web |title=Guggenheim Fellowships: Supporting Artists, Scholars, & Scientists |url=https://www.gf.org/fellows/john-clarke |access-date=7 October 2025 |website=www.gf.org}}</ref> === Membresi === {| class="wikitable" ! Yaro ! Organizuro ! Tipo ! {{Refero-kolumno-titulo}} |- | 1986 | {{Flagicon|UK}} [[Rejala Societo]] | [[Fellow of the Royal Society|Fellow]] | <ref name="RS"/> |- | 2012 | {{Flagicon|US}} [[Nacional Akademio di Cienci]] | Internaciona Membro | <ref>{{Cite web|title=John Clarke|url=https://www.nasonline.org/directory-entry/john-clarke-b7due4/|url-status=live|website=www.nasonline.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20260316093954/https://www.nasonline.org/directory-entry/john-clarke-b7due4/|archive-date=2026-03-16|access-date=2026-06-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=National Academy of Sciences Members and Foreign Associates Elected|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2012_05_01_NAS_Election.html|url-status=dead|website=www.nasonline.org|date=2012-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504002407/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2012_05_01_NAS_Election.html|archive-date=2012-05-04}}</ref> |- | 2017 | {{Flagicon|US}} [[Amerikana Filozofiala Societo]] | Membro | <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Dr.+John+Clarke&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|website=search.amphilsoc.org|access-date=2026-06-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Newly Elected - April 2017|url=https://amphilsoc.org/members/electedApril2017|url-status=dead|website=amphilsoc.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915195158/https://amphilsoc.org/members/electedApril2017|archive-date=2017-09-15|access-date=2017-06-13}}</ref> |} === Premii === {| class="wikitable" ! Yaro ! Organizuro ! Premio ! Cito ! {{Refero-kolumno-titulo}} |- | 1998 | {{Flagicon|US}} [[Amerikana Fizikala Societo]] | [[Joseph F. Keithley-Premio]] | "Pro lua experimentala e teoriala studii di Superkonduktiva Quantumala Interfero-Aparati (SQUID-i), avanciganta la stando dil arto di mezuro-cienco per aplikar SQUID-i a multa arei di ambe fundamentala ed aplikata fiziko, exemple analizi di alta-Tc superkondukteri, NMR-ampligili, e kriogena komparatori." | <ref>{{Cite web|title= Joseph F. Keithley Award For Advances in Measurement Science|url=https://www.aps.org/programs/honors/awards/keithley.cfm|website=www.aps.org|access-date=2021-02-16}}</ref> |- | 1999 | {{Flagicon|US}} [[Nacional Akademio di Cienci]] | [[Comstock-Premio pri Fiziko]] | "Pro lua granda kontributi al developado di superkonduktiva quantumala interfero-aparati (SQUID-i) e lia uzo por ciencala mezuri, specale pri elektro, magnetismo, ed elektromagnetala ondi." | <ref>{{Cite web|title=Comstock Prize in Physics|url=http://www.nasonline.org/site/PageServer?pagename=AWARDS_comstock|url-status=dead|website=www.nasonline.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229195326/http://www.nasonline.org/site/PageServer?pagename=AWARDS_comstock|archive-date=2010-12-29|access-date=2011-02-13}}</ref> |- | 2004 | {{Flagicon|UK}} [[Rejala Societo]] | [[Hughes-Medalio]] | "Pro lua ecelanta resercho, duktanta la mondo en l'invento, konstruktado e developado di noviganta nova Superkonduktiva QUantumala Interfero-Aparati (SQUID), en lia teorio ed en lia apliko a multa fundamental problemi e lia explorala utensili." | <ref name="RS"/> |- | 2021 | {{Flagicon|China}} Micius Quantum-Fonduro | [[Micius Quantum-Premio]]{{Efn|Kundividita kun [[Michel Devoret]] e [[Yasunobu Nakamura]].}} | "Pro lia duktanta roli en la pioniro di superkonduktiva quantumala cirkuiti e qubiti." | <ref>{{Cite web|title=Laureates|url=http://www.miciusprize.org/index/lists/003004|url-status=dead|website=www.miciusprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20260314171737/http://www.miciusprize.org/index/lists/003004|archive-date=2026-03-14|access-date=2022-06-26}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=John Clarke Is A Co-Recipient Of The Micius Quantum Prize|url=https://physics.berkeley.edu/news-events/news/john-clarke-co-recipient-of-micius-quantum-prize|access-date=7 October 2025|website=physics.berkeley.edu}}</ref> |- | 2025 | {{Flagicon|Sweden}} [[Rejala Sueda Akademio di Cienci]] | [[Nobel-premio pri fiziko]]{{Efn|Kundividita kun [[Michel Devoret]] e [[John M. Martinis]].}} | "Pro la deskovro di makroskopala quantumala mekanikala tunelo e quantigo di energio en elektrala cirkuito." | <ref name="Nobel Prize">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=m9FUkAis62s |title=Announcement of the 2025 Nobel Prize in Physics |date=15 September 2025 |last=Nobel Prize |access-date=7 October 2025 |via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite Q|https://www.wikidata.org/wiki/Q140042378}}</ref> |} == Verki == === Selektita publikaji === *{{cite journal |last1=Tesche |first1=Claudia D. |last2=Clarke |first2=John |title=dc SQUID: Noise and optimization |journal=Journal of Low Temperature Physics |date=1 November 1977 |volume=29 |issue=3 |pages=301–331 |doi=10.1007/BF00655097 |bibcode=1977JLTP...29..301T |url=https://link.springer.com/article/10.1007/bf00655097 |language=en |issn=1573-7357|url-access=subscription }} *{{cite journal |last1=Clarke |first1=John |last2=Cleland |first2=Andrew N. |last3=Devoret |first3=Michel H. |last4=Esteve |first4=Daniel |last5=Martinis |first5=John M. |title=Quantum Mechanics of a Macroscopic Variable: The Phase Difference of a Josephson Junction |journal=Science |date=26 February 1988 |volume=239 |issue=4843 |pages=992–997 |doi=10.1126/science.239.4843.992 |pmid=17815701 |bibcode=1988Sci...239..992C |url=https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.239.4843.992|url-access=subscription }} *{{cite journal |last1=Clarke |first1=J. |title=Principles and applications of SQUIDs |journal=Proceedings of the IEEE |date=August 1989 |volume=77 |issue=8 |pages=1208–1223 |doi=10.1109/5.34120 |bibcode=1989IEEEP..77.1208C |issn=1558-2256}} *{{cite journal |last1=McDermott |first1=Robert |last2=Trabesinger |first2=Andreas H. |last3=Muck |first3=Michael |last4=Hahn |first4=Erwin L. |last5=Pines |first5=Alexander |last6=Clarke |first6=John |title=Liquid-state NMR and scalar couplings in microtesla magnetic fields |journal=Science |date=22 March 2002 |volume=295 |issue=5563 |pages=2247–2249 |doi=10.1126/science.1069280 |pmid=11910105 |bibcode=2002Sci...295.2247M |issn=1095-9203}} *{{cite journal |last1=Clarke |first1=John |last2=Hatridge |first2=Michael |last3=Mössle |first3=Michael |title=SQUID-detected magnetic resonance imaging in microtesla fields |journal=Annual Review of Biomedical Engineering |date=2007 |volume=9 |pages=389–413 |doi=10.1146/annurev.bioeng.9.060906.152010 |pmid=17328671 |issn=1523-9829}} === Libri === * {{cite journal |last1=Srinath |first1=S. |date=1 August 2006 |editor-last=Clarke |editor-first=John |title=A Review of: "The SQUID Handbook: Fundamentals and Technology of SQUIDS and SQUID Systems": John Clarke and Alex I. Braginski (editors), Vol. 1. |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10426910500503706 |journal=Materials and Manufacturing Processes |volume=21 |issue=5 |page=583 |doi=10.1080/10426910500503706 |issn=1042-6914|url-access=subscription }} == Noti == {{Noti}} == Referi == {{Referi}} == Extera ligili == * {{Nobel-premio}} == Plu lektado == *{{cite book |last1=Clarke |first1=John |last2=Silver |first2=Arnold |last3=Braginski |first3=A.I. |editor1-last=Rogalla |editor1-first=Horst |editor2-last=Kes |editor2-first=Peter H. |title=100 Years of Superconductivity |date=2012 |publisher=Taylor & Francis |location=Boco Raton |isbn=978-1-4398-4948-4 |pages=311–327 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=fnbRBQAAQBAJ&pg=PA311 |language=en |chapter=5. SQUIDS and Detectors}} {{FRS 1986}} {{2025 Nobel-laureati}} {{Autoritato-kontrolo}} {{Nobel-laureati pri fiziko}} [[Kategorio:Naskinti en 1942]] [[Kategorio:Vivanta personi]] [[Kategorio:Britaniana fizikisti]] [[Kategorio:Profesori dil Universitato di Kalifornia en Berkeley]] [[Kategorio:Alumni di Christ's College, Cambridge]] [[Kategorio:Alumni di Darwin College, Cambridge]] [[Kategorio:Nobel-laureati pri fiziko]] [[Kategorio:Britaniana Nobel-laureati]] [[Kategorio:Fellows di la Rejala Societo]] 479jgjc32er1xod6shy5qpkfyjuyvck 14 119282 1128859 2026-08-07T13:55:08Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork United FC (1979-1982)]]' 1128859 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork United FC (1979-1982)]] aco2eoruabpmwmgbcqv17qi9bs3m97c 14 119283 1128860 2026-08-07T13:55:56Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork United FC (1979-1982)]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork United FC (1979-1982)]]' 1128860 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork United FC (1979-1982)]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork United FC (1979-1982)]] 12bkx23uggcph4e40st6i3212wgc3nq 14 119284 1128861 2026-08-07T13:56:56Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork United FC (1979-1982)]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork United FC (1979-1982)]]' 1128861 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork United FC (1979-1982)]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork United FC (1979-1982)]] kadyduuzfiyzepuszhue3y6vnrdo2k9 14 119285 1128862 2026-08-07T13:57:59Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Albert FC]]' 1128862 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Albert FC]] osin34mgdt3kqq7vgydm2blallzpfyf 14 119286 1128863 2026-08-07T13:58:36Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Albert FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Albert FC]]' 1128863 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Albert FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Albert FC]] bjjyhpx2wavevkn21sag2d4ovauihts 14 119287 1128864 2026-08-07T13:59:21Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Albert FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Albert FC]]' 1128864 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Albert FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Albert FC]] tef4whgg16uqinzc95c0gxltb23729e 0 119288 1128865 2026-08-07T13:59:31Z Unnotigkeit 47057 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Nobel Prize.png|thumb|200px|Medalio di Nobel-premio.]] '''Nobel-premio pri paco''' esas premio, quan omnayare disdonas [[Nobel-komitato|Norvegiana Nobel-komitato]] en [[Oslo]] a personi od organizuri qui, segun la komitato, facis la maxim granda o maxim bona laboro por la frateso inter nacioni, por la aboliso o redukto di armei, e por l'aranjo e promoco di paco-kongresi.<ref>{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nomination/peace/|title=Nomination and Selecti...' 1128865 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Nobel Prize.png|thumb|200px|Medalio di Nobel-premio.]] '''Nobel-premio pri paco''' esas premio, quan omnayare disdonas [[Nobel-komitato|Norvegiana Nobel-komitato]] en [[Oslo]] a personi od organizuri qui, segun la komitato, facis la maxim granda o maxim bona laboro por la frateso inter nacioni, por la aboliso o redukto di armei, e por l'aranjo e promoco di paco-kongresi.<ref>{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nomination/peace/|title=Nomination and Selection of Peace Prize Laureates|author=|date=|work=Oficala reto-pagino dil Nobel-premio|publisher=|access-date=2014-10-12|lang=en|archive-date=2016-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118223557/http://www.nobelprize.org/nomination/peace/|url-status=live}}</ref> == Historio == [[Arkivo:Letter from Alfred Nobel to Bertha von Suttner, Creating the Nobel Peace Prize WDL11563.png|thumb|Letro da Alfred Nobel pri la kreo di la premio.]] La premio fondesis da [[Alfred Nobel]] (1833–1896). Segun [[Stefan Zweig]], la decido di Nobel fondar ica premio influesis da l'Austriana skriptistino e pacifistino [[Bertha von Suttner]].<ref>Nauka i jizn, № 3 (2002), p. 38</ref> La Nobel-premio pri paco atribuesas depos 1901. == Nomino di kandidati ed elekto di laureati == [[Arkivo:Norske nobelinstiutt 1.jpg|thumb|Norvegiana Nobel-instituto.]] Segun la statuto di la [[Nobel-fonduro]], la yuro nomizar kandidati havas:<ref>{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nomination/peace/|title=Nomination and Selection of Peace Prize Laureates|author=|date=|work=Oficala reto-pagino dil Nobel-premio|publisher=|access-date=2014-10-12|lang=en|archive-date=2016-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118223557/http://www.nobelprize.org/nomination/peace/|url-status=live}}</ref> # Membri di nacionala parlamenti e guvernerii di diversa landi. # Membri di internaciona korti. # Rektori di universitati; profesori pri sociala cienci, historio, filozofio, yuro e teologio; direktisti di ciencala explor-instituti pri paco ed extera politiko. # Personi qui ja recevis la Nobel-premio pri paco. # Membri di konsilistari di organizuri qui recevis la Nobel-premio pri paco. # Aktuala ed ex-membri dil Norvegiana Nobel-komitato. # Aktuala ed ex-konsilanti dil Norvegiana Nobel-komitato. Diferanta de altra Nobel-premii, por propozar kandidato ne esas bezonata demando del Nobel-komitato. Segun la statuto, la laureati elektesas da la [[Norvegiana Nobel-komitato]], quan nominas la [[Parlamento di Norvegia]]. == Laureati == {{Precipua artiklo|Listo di Nobel-laureati pri paco}} La Nobel-premio pri paco atribuesas omnayare depos 1901. Tamen, 19 foyi la premio ne esis disdonata: en 1914–1916, 1918, 1923, 1924, 1928, 1932, 1939–1943, 1948, 1955–1956, 1966–1967 e 1972. To esas permisata segun la statuto, se nula agado dil kandidati esas sufiĉe signifikanta.<ref name="nobelpeacefacts">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/facts/peace/ |title=Facts on the Nobel Peace Prize |publisher=Nobel Foundation |access-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161124162742/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/facts/peace/ |archive-date=2016-11-24 }}</ref> L'unesma laureati esis [[Jean Henri Dunant]] (Suisia) e [[Frédéric Passy]] (Francia) en 1901. De la 97 premii, 67-foye ol esis donata a un laureato, 22-foye a du, 2-foye a tri, e 6-foye ol dividesis inter un persono ed un organizuro. La statuto dicas ke la premio «nule povas esar dividita inter plu kam tri laureati».<ref name="nobelpeacefacts" /> Inter 1901 e 2021, la premio atribuesis a 109 personi e 25 organizuri. La [[Internaciona Komitato dil Reda Kruco]] recevis ol trifoye (1917, 1944, 1963); l'[[Oficeyo dil Alta Komisario dil Unionita Nacioni por Refujanti]] dufoye (1954, 1981). Dek-e-ok mulieri recevis la premio: l'unesma esis Bertha von Suttner en 1905. La mez-evo dil laureati-personi esas 61 yari. La maxim yuna laureato esas [[Malala Yousafzai]] (17 yari en 2014); la maxim olda esas [[Joseph Rotblat]] (87 yari en 1995).<ref name="nobelpeacefacts" /> Unfoye la premio atribuesis postmortume – a [[Dag Hammarskjöld]] en 1961. Depos 1974 la statuto interdiktas postmortumal atribuo, ecepte se la laureato mortis pos l'anunco.<ref name="nobelpeacefacts" /> Dum la premio-ceremonio, nur la nomi dil laureati anuncesas. Omna altra nominaji ed opinioni dil komitatani restas sekreta dum 50 yari.<ref name="nobelpeacefacts" /> Kelka premii donesis kontumace, nam la laureati esis enkarcerigita o sub domala aresto: * 1935 – [[Carl von Ossietzky]] «pro lua lukto kontre [[militismo]] en [[Nazista Germania|Germania]]»; * 1975 – [[Andrei Saharov]] «pro senpavora suporto dil fundamentala principi di paco inter homi e kurajoza lukto kontre misuzo di povo e omna formi di supreso di homala digneso»; * 1983 – [[Lech Wałęsa]] «kom kombatero por [[homala yuri]]»; * 1991 – [[Aung San Suu Kyi]] «kom defensero di homala yuri»; * 2010 – [[Liu Xiaobo]] «pro longa neviolenta lukto por fundamentala homala yuri en Chinia»; * 2022 – [[Ales Bialiatski]] «pro ecelanta esforci dokumentigar milito-krimini, violaci di homala yuri e misuzo di povo»; * 2023 – [[Narges Mohammadi]] «pro lukto kontre opreso di mulieri en Iran e lukto por avancigar homala yuri e libereso por omni». == Kritiko == La premio-motive ofte provokas akra polemiko.<ref>{{Cite web|url=https://www.tvc.ru/news/show/id/51999|title=Самые громкие скандалы в истории Нобелевской премии|publisher=ТВ Центр - Официальный сайт телекомпании|lang=ru|access-date=2019-03-15|archive-date=2019-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318022633/http://www.tvc.ru/news/show/id/51999|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mir24.tv/news/13355338/skandalnyi-nobel|title=Скандальный Нобель|publisher=Mir24|lang=ru|access-date=2019-03-15|archive-date=2021-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417130431/https://mir24.tv/news/13355338/skandalnyi-nobel|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://inosmi.ru/politic/20171006/240455810.html|title=Это были пять самых плохих лауреатов Нобелевской премии мира|author=Sven Felix Kellerhoff|date=2017-10-06|publisher=ИноСМИ.Ru|lang=ru|access-date=2019-03-15|archive-date=2018-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131224320/http://inosmi.ru/politic/20171006/240455810.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://provereno.media/blog/2022/10/01/pravda-li-chto-gitler-chut-ne-poluchil-nobelevskuyu-premiyu-mira/|title=Правда ли, что Гитлер чуть не получил Нобелевскую премию мира?|author=Ilya Ber|publisher=Проверено.Медиа|date=2022-10-01|access-date=2023-01-03|archive-date=2023-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104060139/https://provereno.media/blog/2022/10/01/pravda-li-chto-gitler-chut-ne-poluchil-nobelevskuyu-premiyu-mira/|url-status=live}}</ref> Un ek la maxim polemikiganta exempli esas la premio donita a [[Yasser Arafat]] en 1994 «pro esforci atingar paco en [[Mez-Oriento]]» – precize kande nova krizo eskaladis.<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/937638|title=Нобелевские премии мира Арафата и Переса под вопросом|date=2002-04-05|publisher=Коммерсантъ|lang=ru|access-date=2019-03-15|archive-date=2021-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411195642/https://www.kommersant.ru/doc/937638|url-status=live}}</ref> Simile, la premio di 2009 a [[Barack Obama]], lor nove elektita prezidanto di Usa, provokis suprizo, pro ke lu ankore havis nula objektala merito.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2333750|title=Режиссер Оливер Стоун назвал ошибкой присуждение Бараку Обаме Нобелевской премии мира|publisher=ТАСС|access-date=2019-03-15|archive-date=2020-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810104447/https://tass.ru/kultura/2333750|url-status=live}}</ref> La Nobel-premio pri paco por 2012 donesis a l'[[Europana Uniono]] meze di financala krizo e kreskanta desfacilaji en la ideologio di unionita Europa.<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/nobel_es_react_12102012/|title=Присуждение Нобелевской премии мира Евросоюзу. Реакции, комментарии|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2019-03-15|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022104012/https://ria.ru/nobel_es_react_12102012/|url-status=live}}</ref> == Referi == {{Referi}} == Extera ligili == {{Commons|Nobel Peace Prize}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/ Nobel-premio pri paco] {{en}} sur l'oficala reto-pagino dil Nobel-premio * [http://nobelpeaceprize.org/ Nobel-premio pri paco] {{en}} sur l'oficala reto-pagino dil Norvegiana Nobel-komitato * [http://n-t.ru/nl/mr/ Cienco e tekniko: Nobel-laureati: Premio pri paco] {{ru}} {{Nobel-premio}} {{Nobel-premio pri paco}} [[Kategorio:Nobel-premio|Paco]] gxq2p7ecvsybf8f4s7fwvwnsfksev0b 14 119289 1128866 2026-08-07T14:00:28Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Alberts FC]]' 1128866 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork Alberts FC]] 5w4oe9bajn6mfwj2zjfbms24puyvc9o 14 119290 1128867 2026-08-07T14:01:01Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Alberts FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Alberts FC]]' 1128867 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Alberts FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork Alberts FC]] dlrb0qhylw83888m8dt3yo12kqij0yn 14 119291 1128868 2026-08-07T14:01:49Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork Alberts FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Alberts FC]]' 1128868 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork Alberts FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork Alberts FC]] mfvqb6tkd7iph62p37tljkcdjkc6buz 0 119292 1128869 2026-08-07T14:02:34Z Unnotigkeit 47057 Pagino kreesis kun ''''Listo di lingui segun la nombro di parolanti''' prezentas la precipua [[linguo|lingui]] di la mondo segun la quanto di personi qui parolas oli kom [[matrala linguo]] (L1) e, ube disponebla, la totala nombro inkluzite duesma-linguo-parolanti (L2). La datumi bazesas sur la raporto ''Ethnologue'' 2024 e la kontinua aktualigo dil ''World Factbook'' (CIA). == Listo == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ Lingui segun la nombro di parolanti (en milion...' 1128869 wikitext text/x-wiki '''Listo di lingui segun la nombro di parolanti''' prezentas la precipua [[linguo|lingui]] di la mondo segun la quanto di personi qui parolas oli kom [[matrala linguo]] (L1) e, ube disponebla, la totala nombro inkluzite duesma-linguo-parolanti (L2). La datumi bazesas sur la raporto ''Ethnologue'' 2024 e la kontinua aktualigo dil ''World Factbook'' (CIA). == Listo == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ Lingui segun la nombro di parolanti (en milioni) |- ! Rango (L1) !! Linguo !! Familio !! Matrala parolanti (L1) !! Totala parolanti (L1+L2) |- | 1 || [[Chiniana linguo|Mandarina Chiniana]] || Chiniana-Tibetana || 940 || 1 140 |- | 2 || [[Hispaniana linguo|Hispaniana]] || Indo-Europana (Romana) || 485 || 560 |- | 3 || [[Angla linguo|Angla]] || Indo-Europana (Germana) || 380 || 1 500 |- | 4 || [[Hindi-linguo|Hindi]] || Indo-Europana (Indo-Aryana) || 345 || 610 |- | 5 || [[Araba linguo|Araba]] || Afro-Aziana (Semida) || 310 || 420 |- | 6 || [[Portugalana linguo|Portugalana]] || Indo-Europana (Romana) || 240 || 270 |- | 7 || [[Bengala linguo|Bengala]] || Indo-Europana (Indo-Aryana) || 235 || 280 |- | 8 || [[Rusa linguo|Rusa]] || Indo-Europana (Slava) || 150 || 260 |- | 9 || [[Japoniana linguo|Japoniana]] || Japonik || 125 || 130 |- | 10 || [[Punjabi-linguo|Punjabi]] (Lahnda) || Indo-Europana (Indo-Aryana) || 120 || 160 |- | 11 || [[Germana linguo|Germana]] || Indo-Europana (Germana) || 95 || 135 |- | 12 || [[Javana linguo|Javana]] || Austroneziana || 90 || 95 |- | 13 || [[Wu-linguo]] (inkl. Shanghaiana) || Chiniana-Tibetana || 85 || 90 |- | 14 || [[Korea linguo|Koreana]] || Koreanik (izolita) || 81 || 85 |- | 15 || [[Turka linguo|Turka]] || Turkana || 80 || 95 |- | 16 || [[Vietnama linguo|Vietnama]] || Austro-Aziana || 76 || 80 |- | 17 || [[Franca linguo|Franca]] || Indo-Europana (Romana) || 74 || 320 |- | 18 || [[Telugu-linguo|Telugu]] || Dravidiana || 74 || 82 |- | 19 || [[Marathi-linguo|Marathi]] || Indo-Europana (Indo-Aryana) || 73 || 83 |- | 20 || [[Tamila linguo|Tamila]] || Dravidiana || 69 || 77 |} La nombri esas aproximata e povas variar segun fonto. La maxim parolata linguo kom matrala esas la Mandarina Chiniana. Se on konsideras la totala nombro di parolanti (inkluzite ne-matrala), l'Angla superiras omna altra lingui, kun plu kam 1,5 miliardi parolanti. == Referi == * Eberhard, David M., Gary F. Simons, e Charles D. Fennig (red.). ''Ethnologue: Languages of the World.'' 27ma ed. Dallas, Texas: SIL International, 2024. Reto-situo: [http://www.ethnologue.com ethnologue.com]. * Central Intelligence Agency. ''The World Factbook.'' [https://www.cia.gov/the-world-factbook/ cia.gov]. [[Kategorio:Lingui]] [[Kategorio:Listi]] brx4gj5s62s7sgzxjotk0ez8ajr33qj 0 119293 1128870 2026-08-07T14:06:45Z Unnotigkeit 47057 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Biological classification L Pengo v34.svg|thumb|300px|La precipua rejii segun moderna klasifiko (ilustro).]] En [[biologio]], '''rejio''' esas la maxim alta [[taxonomio|taxonomiala]] rango pos la [[domeno (biologio)|domeno]]. La koncepto di rejio uzesis historiale por grupigar vivanta organismi segun fundamentala traiti, exemple la tipo di celuli, la maniero di nutrado, e la komplekeso di strukturo. == Historio == La triesma klasifiko di organismi en rejii cha...' 1128870 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Biological classification L Pengo v34.svg|thumb|300px|La precipua rejii segun moderna klasifiko (ilustro).]] En [[biologio]], '''rejio''' esas la maxim alta [[taxonomio|taxonomiala]] rango pos la [[domeno (biologio)|domeno]]. La koncepto di rejio uzesis historiale por grupigar vivanta organismi segun fundamentala traiti, exemple la tipo di celuli, la maniero di nutrado, e la komplekeso di strukturo. == Historio == La triesma klasifiko di organismi en rejii chanjis kun la progreso di [[mikrobiologio]] e [[molekulala biologio]]. La precipua etapi esas: * [[Carolus Linnaeus]] (1735) – distingis nur du rejii: '''[[Animalia]]''' ed '''[[Plantae]]''' (inkluzinte [[fungo|fungi]]). * [[Ernst Haeckel]] (1866) – adjuntis triesma rejio: '''[[Protista]]''' por un-celulala organismi. * [[Herbert Copeland]] (1938) – kreis quaresma rejio: '''[[Monera]]''' por [[prokarioto|prokarioti]] (bakterii e cianobakterii). * [[Robert Whittaker]] (1969) – propozis la sistemo di '''kin rejii''', qua esas ankore multe docata: ** '''Monera''' (prokarioti) ** '''Protista''' (un-celulala eukarioti) ** '''Fungi''' (fungi) ** '''Plantae''' (planti) ** '''Animalia''' (animali) * [[Carl Woese]] (1977) – propozis sistemo di '''tri domeni''' ([[Archaea]], [[Bacteria]], [[Eukaryota]]), qua ofte remplasas la rejio-sistemo en ciencala literaturo. Tamen, multa skolalibri ankore uzas la kin rejii. == Moderna sistemo (kin rejii) == {| class="wikitable" |+ ! Rejio !! Tipi di celuli !! Nutrado !! Exempli |- | '''Monera''' || [[Prokariota]] (sen nukleo) || Autotrofa o heterotrofa || [[Bakterio]] (ex. ''Escherichia coli''), [[cianobakterio]] |- | '''Protista''' || [[Eukariota]] (kun nukleo), ofte un-celulala || Autotrofa (fotosintezo) o heterotrofa || [[Amebo]], [[paramecio]], [[algo]] |- | '''Fungi''' || Eukariota, multa-celulala (ecepte [[gisto|gisti]]) || Heterotrofa per absorbo || [[Champinioni]], [[moldo]], [[gisto]] |- | '''Plantae''' || Eukariota, multa-celulala, kun [[celuloso]]-parieto || Autotrofa (fotosintezo) || [[Arboro|Arbori]], [[floro|flori]], [[musko]] |- | '''Animalia''' || Eukariota, multa-celulala, sen rigida parieto || Heterotrofa per ingesto || [[Spongio|Spongii]], [[insekto]]j, [[mamifero]]j |} == Domeno-sistemo == Segun la moderna kladistiko, la vivo organizesas en '''tri domeni''', qui superiras la rejii: * '''Archaea''' – prokarioti kun unika membrano-lipidi, ofte extremofili. * '''Bacteria''' – la veri prokarioti (ex. la maxim multa bakterii). * '''Eukaryota''' – omna organismi kun eukariota celuli, inkluzite la quar rejii ''Protista'', ''Fungi'', ''Plantae'', ed ''Animalia''. En ica skemo, ''Monera'' ne plus egardesas kom valida rejio, pro ke ol esas polifiletika grupo. == Importo == La rejio-klasifiko helpas komprenar la [[evoluciono|evolucionala]] relati inter vivanta enti e faciligas la studio di lia propraji. Ol restas utila pedagogiala utensilo, malgre ke la [[kladistiko]] e la molekulala filogenetiko ofras plu preciza grupigi. == Videz anke == * [[Domeno (biologio)]] * [[Binomiala nomenklaturo]] * [[Taxonomio]] * [[Specio]] [[Kategorio:Biologiala klasifiko]] [[Kategorio:Taxonomio]] 1s3qkpz9e8z7y9cd64d69abtwxp67t9 0 119294 1128871 2026-08-07T14:19:14Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Turners.cross.jpg|right|400px]] '''Albert Rovers FC''' od oficale '''Albert Rovers Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta depos 1946 til c. 2000. En sezono 1977/78 ol ludis sub nomo [[Cork Albert FC|Cork Albert]], en sezono 1978/79 kom [[Cork Alberts FC|Cork Alberts]], ed en sezoni 1979/80, 1980/81 e 1981/82 kom [[Cork United FC (1979-1982)|Cork United]]. [[Kategorio:Albert Rovers FC|*]]' 1128871 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Turners.cross.jpg|right|400px]] '''Albert Rovers FC''' od oficale '''Albert Rovers Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta depos 1946 til c. 2000. En sezono 1977/78 ol ludis sub nomo [[Cork Albert FC|Cork Albert]], en sezono 1978/79 kom [[Cork Alberts FC|Cork Alberts]], ed en sezoni 1979/80, 1980/81 e 1981/82 kom [[Cork United FC (1979-1982)|Cork United]]. [[Kategorio:Albert Rovers FC|*]] hlmb3de4x7j3w7f4r5ti01esze2i5il 14 119295 1128872 2026-08-07T14:21:11Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Albert Rovers FC]]' 1128872 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Albert Rovers FC]] itkymdvrco6sk2b32pm8ghm2zo32xog 14 119296 1128873 2026-08-07T14:21:52Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Albert Rovers FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Albert Rovers FC]]' 1128873 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Albert Rovers FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Albert Rovers FC]] hc3d7p0ihklt5hxtl9aydxmucxqcm36 14 119297 1128874 2026-08-07T14:22:37Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Albert Rovers FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Albert Rovers FC]]' 1128874 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Albert Rovers FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Albert Rovers FC]] c5b8mwkzbnfycqqf8qt26220oxc1zzk 0 119298 1128875 2026-08-07T14:23:15Z ThWiki1910 31363 Ridirektas a [[Albert Rovers FC]] 1128875 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Albert Rovers FC]] [[Kategorio:Albert Rovers FC|*]] [[Kategorio:Cork Albert FC|*]] i1w2vd12d3ykfl1vruei3xal5ik0c4i 0 119299 1128876 2026-08-07T14:23:43Z ThWiki1910 31363 Ridirektas a [[Albert Rovers FC]] 1128876 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Albert Rovers FC]] [[Kategorio:Albert Rovers FC|*]] [[Kategorio:Cork Alberts FC|*]] ewv3iqn9aedg0nbgv6ua7p74othq90u 0 119300 1128877 2026-08-07T14:24:18Z ThWiki1910 31363 Ridirektas a [[Albert Rovers FC]] 1128877 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Albert Rovers FC]] [[Kategorio:Albert Rovers FC|*]] [[Kategorio:Cork United FC (1979-1982)|*]] cf6komxflj32zyeaz2j9x7jvihtp42y 0 119301 1128878 2026-08-07T14:35:22Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork City FC''' od oficale '''Cork City Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta en yari 1938-1940. [[Kategorio:Cork City FC (1938-1940)|*]]' 1128878 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork City FC''' od oficale '''Cork City Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta en yari 1938-1940. [[Kategorio:Cork City FC (1938-1940)|*]] rnc9143vr4iolumun8ckj13ol9u9pg0 14 119302 1128879 2026-08-07T14:36:43Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork City FC (1938-1940)]]' 1128879 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork City FC (1938-1940)]] ga6qk6dtp7rtoebaw1t23nd1vi1b9ip 14 119303 1128880 2026-08-07T14:38:53Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork City FC (1938-1940)]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork City FC (1938-1940)]]' 1128880 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork City FC (1938-1940)]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork City FC (1938-1940)]] rpn531udz509mmn0dczxdxdi8hwkyb9 14 119304 1128881 2026-08-07T14:39:46Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork City FC (1938-1940)]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork City FC (1938-1940)]]' 1128881 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork City FC (1938-1940)]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork City FC (1938-1940)]] 5sh4eesrms7euj4ytxdgtbxw6j6z00a 0 119305 1128882 2026-08-07T14:45:52Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun ''''College Corinthians AFC''' od oficale '''College Corinthians AssociationFootball Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1971. [[Kategorio:College Corinthians AFC|*]]' 1128882 wikitext text/x-wiki '''College Corinthians AFC''' od oficale '''College Corinthians AssociationFootball Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1971. [[Kategorio:College Corinthians AFC|*]] osbkmnl6if966q20ax34kw4a8c46jvx 1128883 1128882 2026-08-07T14:46:38Z ThWiki1910 31363 1128883 wikitext text/x-wiki '''College Corinthians AFC''' od oficale '''College Corinthians Association Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1971. [[Kategorio:College Corinthians AFC|*]] m9eeyf5aei6b0qvm181qqz3j8udd6h8 14 119306 1128884 2026-08-07T14:46:53Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|College Corinthians AFC]]' 1128884 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|College Corinthians AFC]] bsv65gxdk2lk20formnuoxzuw3tv6wh 14 119307 1128885 2026-08-07T14:47:26Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:College Corinthians AFC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|College Corinthians AFC]]' 1128885 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:College Corinthians AFC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|College Corinthians AFC]] nojxl239nfvq3s91ce7qbpxx8uuomfd 14 119308 1128886 2026-08-07T14:48:20Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:College Corinthians AFC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|College Corinthians AFC]]' 1128886 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:College Corinthians AFC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|College Corinthians AFC]] 3besev6861gan4v2oocrl0jetrrzs8d 0 119309 1128887 2026-08-07T14:51:19Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''University College Cork AFC''' od oficale '''University College Cork Association Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1952. [[Kategorio:University College Cork AFC|*]]' 1128887 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''University College Cork AFC''' od oficale '''University College Cork Association Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1952. [[Kategorio:University College Cork AFC|*]] an5s7r9yzqcu2jnthkd6kz00q3ioajr 14 119310 1128888 2026-08-07T14:51:58Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|University College Cork AFC]]' 1128888 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|University College Cork AFC]] 3h9p0fpwv29m4f4jf9iwqhmhhv9hcfn 14 119311 1128889 2026-08-07T14:52:30Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:University College Cork AFC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|University College Cork AFC]]' 1128889 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:University College Cork AFC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|University College Cork AFC]] f6q4v7r4kkbeq9rkdxtn3qln487i9bk 14 119312 1128890 2026-08-07T14:53:13Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:University College Cork AFC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|University College Cork AFC]]' 1128890 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:University College Cork AFC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|University College Cork AFC]] qmsxilqegy0qhjraryuqtqekp3gn6h1 0 119313 1128891 2026-08-07T14:56:55Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun ''''St. Mary's AFC''' od oficale '''St. Mary's Association Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1948. [[Kategorio:St. Mary's AFC|*]]' 1128891 wikitext text/x-wiki '''St. Mary's AFC''' od oficale '''St. Mary's Association Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1948. [[Kategorio:St. Mary's AFC|*]] th21uvaawv72119ibi0x8abvdj6oi0p 14 119314 1128892 2026-08-07T14:57:28Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|St. Mary's AFC]]' 1128892 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|St. Mary's AFC]] 19cdr86v0haiaxkid84nf5l7v9zy49u 14 119315 1128893 2026-08-07T14:58:01Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:St. Mary's AFC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|St. Mary's AFC]]' 1128893 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:St. Mary's AFC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|St. Mary's AFC]] 7q13bsje5isazk5tk9hms0mojjlapmi 14 119316 1128894 2026-08-07T14:58:17Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:St. Mary's AFC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|St. Mary's AFC]]' 1128894 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:St. Mary's AFC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|St. Mary's AFC]] h8h1f9yk3xe0g31ork2pun4o98iiyh8 0 119317 1128895 2026-08-07T15:00:40Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun ''''Tramore Athletic FC''' od oficale '''Tramore Athletic Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1948. [[Kategorio:Tramore Athletic FC|*]]' 1128895 wikitext text/x-wiki '''Tramore Athletic FC''' od oficale '''Tramore Athletic Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1948. [[Kategorio:Tramore Athletic FC|*]] epw23hok0jlo7o05y1221ji0xuieuxi 14 119318 1128896 2026-08-07T15:01:06Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Tramore Athletic FC]]' 1128896 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Tramore Athletic FC]] fbik4g49iti8aiobds4umvuypl3v2c8 14 119319 1128897 2026-08-07T15:01:35Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Tramore Athletic FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Tramore Athletic FC]]' 1128897 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Tramore Athletic FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Tramore Athletic FC]] oe8vmlm8ulxlo5on0fstvnimg6k6qhj 14 119320 1128898 2026-08-07T15:03:23Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Tramore Athletic FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Tramore Athletic FC]]' 1128898 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Tramore Athletic FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Tramore Athletic FC]] lufkae37pq4v8bxld429atb6vwkwkq2 0 119321 1128899 2026-08-07T15:06:24Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun ''''Avondale United FC''' od oficale '''Avondale United Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1972. [[Kategorio:Avondale United FC|*]]' 1128899 wikitext text/x-wiki '''Avondale United FC''' od oficale '''Avondale United Football Club''' esas [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], fondita en 1972. [[Kategorio:Avondale United FC|*]] nz0f3b26tfwgu6ejcomx1cijltn7byv 14 119322 1128900 2026-08-07T15:06:53Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Avondale United FC]]' 1128900 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Avondale United FC]] e8tsy31dft1sweryi4iqn49ofkflpoz 14 119323 1128901 2026-08-07T15:08:13Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Avondale United FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Avondale United FC]]' 1128901 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Avondale United FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Avondale United FC]] p1hwpsufmsq8xebifkttxidjmmstf27 14 119324 1128902 2026-08-07T15:08:32Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Avondale United FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Avondale United FC]]' 1128902 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Avondale United FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Avondale United FC]] fcw60fuondc90voarjhont4vbln7ez8 0 119325 1128903 2026-08-07T15:14:59Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork FC''' od oficale '''Cork Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta de 1921 (kom ''Ford FC'', a en yari 1922-1930 kom ''Fordsons FC'') til 1938. [[Kategorio:Cork FC|*]]' 1128903 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Mardyke Sport Complex, Cork City.jpg|right|400px]] '''Cork FC''' od oficale '''Cork Football Club''' esis [[Republiko Irlando|Irlandana]] [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Cork]], existinta de 1921 (kom ''Ford FC'', a en yari 1922-1930 kom ''Fordsons FC'') til 1938. [[Kategorio:Cork FC|*]] r7z4cdhhszp5uxkq13eczxzq5ahq72n 14 119326 1128904 2026-08-07T15:15:31Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork FC]]' 1128904 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Irlandana klubi futbalala|Cork FC]] ampob38xhiorveoz139vkamk6fwxdtp 14 119327 1128905 2026-08-07T15:16:15Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork FC]]' 1128905 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Cork FC]] li82kxkblc3dl4z0ou7rmm0lqia9cv9 14 119328 1128906 2026-08-07T15:16:53Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Cork FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork FC]]' 1128906 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Cork FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Cork FC]] lsv0we47gbtc3kd09c8ncmomekn1tkg 0 119329 1128907 2026-08-07T15:18:17Z ThWiki1910 31363 Ridirektas a [[Cork FC]] 1128907 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Cork FC]] [[Kategorio:Cork FC|*]] 9o02nvbyjegl69beh05etldoc74k4vr 0 119330 1128908 2026-08-07T15:18:41Z ThWiki1910 31363 Ridirektas a [[Cork FC]] 1128908 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Cork FC]] [[Kategorio:Cork FC|*]] 9o02nvbyjegl69beh05etldoc74k4vr 0 119331 1128909 2026-08-07T15:22:02Z Unnotigkeit 47057 Pagino kreesis kun '[[Arkivo:Status iucn3.1.svg|thumb|300px|La kategorii di konservo-stando segun la Reda Listo di IUCN.]] '''Konservo-stando''' (o '''konservo-statuso''') esas indikilo qua reflektas la probableso ke [[biologiala speco]] duras existar en la nuna tempo ed en la previdebla futuro. La konservo-stando konsideras diversa faktori, quala la nombro di individui, la tendenco dil [[populuro]], la domeno di distributo, e la minaci qui afektas la speco. La maxim uzata sistemo por eva...' 1128909 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Status iucn3.1.svg|thumb|300px|La kategorii di konservo-stando segun la Reda Listo di IUCN.]] '''Konservo-stando''' (o '''konservo-statuso''') esas indikilo qua reflektas la probableso ke [[biologiala speco]] duras existar en la nuna tempo ed en la previdebla futuro. La konservo-stando konsideras diversa faktori, quala la nombro di individui, la tendenco dil [[populuro]], la domeno di distributo, e la minaci qui afektas la speco. La maxim uzata sistemo por evaluar la konservo-stando esas la [[Reda Listo di IUCN|Reda Listo dil Internaciona Uniono por la Konservo di Naturo]] (IUCN). Ol klasifikas speci en ok kategorii, qui iras de "minim sucioza" til "extingita". Ca sistemo esas internacione agnoskata ed uzesas por guidar politiki pri [[protekto di la naturo]]. == Kategorii di IUCN == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Kategorii di konservo-stando (IUCN 3.1) ! Abreviuro !! Kategorio (Ido) !! Kategorio (Angla) !! Deskripto |- | EX || Extingita || Extinct || Nula vivanta individuo restas. |- | EW || Extingita en la naturo || Extinct in the Wild || Nur transvivas en kaptiveso o kom naturaligita populo. |- | CR || Krude minacata || Critically Endangered || Extreme alta risko pri extingo en la naturo. |- | EN || Minacata || Endangered || Alta risko pri extingo en la naturo. |- | VU || Vundebla || Vulnerable || Alta risko pri divenar minacata en la proxime futuro. |- | NT || Preske minacata || Near Threatened || Proxim atingar la kategorii di minaco. |- | LC || Minim sucioza || Least Concern || Nula nemediata risko; la maxim multa speci esas hike. |- | DD || Datum-mankoza || Data Deficient || Nesuficanta informo por evaluar la risko. |- | NE || Ne evaluata || Not Evaluated || Ankore ne evaluata segun la kriterii. |} La kategorii EX, EW, CR, EN e VU egardesas kom "minacata". La ceteri esas "ne minacata" o "manko di datumi". == Altra sistemi == Ultre la Reda Listo di IUCN, existas altra sistemi qui evaluas la konservo-stando: * La [[CITES]]-konvenciono (Konvenciono pri Internaciona Komerco di Minacata Speci di Sovaja Fauno e Floro) regulas la komerco di speci en sua Apendici I, II e III. * Nacionala e regionala Reda Listi, qui aplikas la sama kategorii ma nur por specifika regiono. * La ''NatureServe''-sistemo en [[Usa]] e [[Kanada]] uzas skalo de G1 (krude minacata) til G5 (sekura). == Importo == La konservo-stando esas esencala por la [[biologio di konservo]] e por la decidi pri [[protekto di la naturo]]. Speci qui esas minacata recevas oficala protekto legala, e li divenas la foko di rikuper-programi. Sen ca sistemo, esus desfacila savar qua speci bezonas urjanta agado. == Videz anke == * [[Reda Listo di IUCN]] * [[Extingo (biologio)]] * [[Biologio di konservo]] * [[Biodiverseso]] [[Kategorio:Biologio]] 2s7iq05ayi4f3exl0nd6dyb4w180yzy 0 119332 1128912 2026-08-07T15:30:23Z Unnotigkeit 47057 Unnotigkeit movis la pagino [[Al Abend (Boccioni)]] a [[Verso sera (pikto)]]: Titulo skribita nekorekte 1128912 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Verso sera (pikto)]] qdpbs44n1p6g82kh21wkr52ulm16t53 0 119333 1128922 2026-08-07T20:42:04Z Forstbirdo 3024 Forstbirdo movis la pagino [[Pinastro]] a [[Pinus pinaster]]: sciencala nomo 1128922 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Pinus pinaster]] of4quo9xwmqc09iaqh5iarimi9oobmr 0 119334 1128936 2026-08-08T00:07:21Z Unnotigkeit 47057 Pagino kreesis kun '{{Biografio |Nomo = Oliver Tree |Imajo = [[Arkivo:5 Facts To Get To Know Oliver Tree -gettoknow -music -olivertree 0-0 screenshot (cropped).jpg|200px]] |Profesiono = [[muzikisto]], [[kantisto]], [[reperisto]], [[filmifisto]] |Shablono_lando = {{USA}} |Naskodato = [[29ma di junio]] [[1993]] |Nask-urbo = [[Santa Cruz, Kalifornia]], [[Usa]] |Mortodato = [[14ma di junio]] [[2026]] |Mort-urbo = [[Rio de Janeiro]], [[Brazilia]] }} '''Oliver Tree Nickell''' (naskinta ye la 2...' 1128936 wikitext text/x-wiki {{Biografio |Nomo = Oliver Tree |Imajo = [[Arkivo:5 Facts To Get To Know Oliver Tree -gettoknow -music -olivertree 0-0 screenshot (cropped).jpg|200px]] |Profesiono = [[muzikisto]], [[kantisto]], [[reperisto]], [[filmifisto]] |Shablono_lando = {{USA}} |Naskodato = [[29ma di junio]] [[1993]] |Nask-urbo = [[Santa Cruz, Kalifornia]], [[Usa]] |Mortodato = [[14ma di junio]] [[2026]] |Mort-urbo = [[Rio de Janeiro]], [[Brazilia]] }} '''Oliver Tree Nickell''' (naskinta ye la [[29ma di junio]] [[1993]] en [[Santa Cruz, Kalifornia]], [[Usa]]; mortinta ye la [[14ma di junio]] [[2026]] en [[Rio de Janeiro]], [[Brazilia]]) esis Usana [[muzikisto]], [[kantisto]], [[reperisto]] e [[filmifisto]]. Ilu konocesis pro sua unika stilo, qua mixis [[alternativa roko]], [[repo]], [[indie-roko]], [[indie-elektroniko]], [[elektropop]], [[hip-hop]] e [[danso-muziko]]. Ilua kariero developesis pos ke ilua kanto «When I'm Down» divenis viral en 2016. Ilu signatis kontrato kun [[Atlantic Records]] en 2017. Ilua verki esas ofte humuroza e provokanta, ilu esis konocata pro sua «poto-kupo» har-tondado, trolling ed interreto-memi. Ilu mortis pro helikopter-acidento en Brazilia ye la 14ma di junio 2026. == Biografio == === Komenco === Oliver Tree Nickell naskis ye la 29ma di junio 1993 en [[Santa Cruz, Kalifornia]], filio di Jesse Louis Nickell III, entraprezisto pri imobli, e Christine Marie. Lua genitori ank esis artisti en ambulanta cirko. Pro lia laboro, Oliver pasis sua frua infanteso en movanta veturo, voyajante tra Usa, til ke la familio retrovenis definitive a Santa Cruz kande il evis 12 yari. Ilu habitis cirkondata da muzikala instrumenti pendanta sur la muro di la veturo, quo stimulis lua frua intereso pri arto. Tree komencis lecioni pri [[piano]] evante 3 yari, kompozis originala verki evante 4 yari, e segun ilu, evante 6 yari il ja skribis kompleta albumo. Dum la skolo, ilu lernis ludar [[gitaro]] e kantis en loka [[ska]]-grupo «Irony», ilua unesma experienco pri pleado sur ceneyo. Pose ilu forlasis ska e turnis ad elektronika muziko e hip-hop, partoprenante lokala repo-projeti e psikodelala jamo-bando. Ilu divenis [[disk-jokeo]] sub la pseudonimo «Kryph» en Santa Cruz, specaligante pri [[dubstep]]. Dum ta periodo ilu ofte kunlaboris kun elektronika produktisto [[Getter]] e kun lokala artisto «Minnesota», kun qua ilu facis la kanto «Next Level Shit». Ilu ank adheris a lokala repo-kolektivo «Mindfuck». Evante 17 yari, ilu esis invitata a plear en elektronika festivali, inkluzite Wobbleland 2011 en [[San Francisco]]. Pose ilu pleis kom supporto por artisti quala [[Skrillex]], [[Zeds Dead]], [[Tyler, the Creator]], [[Nero (bando)|Nero]] e [[Frank Ocean]]. Dum sua yuneso, Tree entrenis su pri [[trotineto]] e mem konkursis amatorale. Pos grava acidento, ilu finis sua sportala kariero, ma duris demonstrar sua habilesi en sua muzikala video e sur ceneyo. Pos finir la skolo, Tree translojis a San Francisco por studiar komerco, ma pos du yari ilu transferis a [[Kalifornian Instituto di Arto]] (CalArts), ube ilu specaligis pri muzikala teknologio. Ilu diplomizesis en 2016. === Kariero === En 2016, Tree partoprenis la kanto «Forget It» da Getter, e pose ilu signatis kontrato kun [[Atlantic Records]] pos ke sua kanto «When I'm Down» kun la duo [[Whethan]] divenis viral. Ilu lansis sua debuto-EP ''Alien Boy'' en februaro 2018, quan sequis serio di kansoni e muzik-videi. Ilua unesma studio-albumo, ''[[Ugly Is Beautiful]]'', editesis ye la 17ma di julio 2020, pos multa fristi pro la [[COVID-19-pandemio]]. L'albumo atingis la 14ma plaso en la Billboard 200 e la 1ma plaso en la listo Top Alternative Albums. La kansono «Life Goes On» divenis mondvasta suceso pos uzesar en [[TikTok]]. En 2022 ilu lansis la duesma albumo ''[[Cowboy Tears]]'', kun influi de [[country]] e [[pop]]. La kansoni «Cowboys Don't Cry» e «Freaks & Geeks» esis la precipua promocaji. En 2023 ilu editis la triesma albumo ''[[Alone in a Crowd]]'', e komencis turneo tra Australia, Europa e Usa. En 2025 ilu lansis la kansono «Superhero» e anuncis sua quaresma albumo ''[[Love You Madly Hate You Badly]]'', qua aparis ye la 24ma di aprilo 2026 sub sua propra firmo Alien Boy Records. Ilu komencis sua lasta turneo, "The World's First World Tour", ye la 30ma di mayo 2026, qua finis ye la 6ma di junio en [[São Paulo]]. === Morto === Ye la 14ma di junio 2026, Oliver Tree perdis la vivo en [[koliziono di helikopteri]] super [[Rio de Janeiro]], Brazilia, kune altra kin personi, inkluzite Arjentiniana YouTubero Gaspi. Ilua korpo esis ripatriata a Usa e sepultita en la [[tombejo Evergreen]] en Santa Cruz ye la 24ma di julio 2026. == Muzikala stilo ed influo == La muziko di Oliver Tree kombinas [[alternativa roko]], [[repo]], [[indie-elektroniko]], [[elektropop]], [[hip-hop]] e [[danso-muziko]]. Ilua texti ofte traktas temi quala amorala desapunto, depreso e personaji de ilua imaginita universo. Ilua publika imajo esis markizita da ironio, memi e trolling, ed ilu ofte portis enorma «poto-kupo» hararanjo e pseudo-militistala vesti. == Diskografio == === Albumi === * 2020: ''[[Ugly Is Beautiful]]'' * 2022: ''[[Cowboy Tears]]'' * 2023: ''[[Alone in a Crowd]]'' * 2026: ''[[Love You Madly Hate You Badly]]'' === EP-i === * 2013: ''Demons'' (kom «Tree») * 2018: ''Alien Boy'' * 2019: ''Do You Feel Me?'' === Kansoni (selekto) === * «When I'm Down» (kun Whethan) * «Hurt» * «Fuck» * «Cash Machine» * «Life Goes On» * «Cowboys Don't Cry» * «Freaks & Geeks» * «Bounce» * «Superhero» == Premii e nomini == * Guinness World Record – «Maxim granda kick-scooter» (2020) * Kids' Choice Awards – nominesis en 2022 e 2023 kom «Favorata sociala reto- e muzikala stelo» * Berlin Music Video Awards – nominesis dufoye (2022, 2023) en kategorio «Maxim trash» == Referi == {{Referi}} == Extera ligili == * [https://olivertreemusic.com Oficala reto-pagino] * {{IMDb nomo|id=nm9850804|nomo=Oliver Tree}} {{Vivtempo|Tree, Oliver}} [[Kategorio:Usana muzikisti]] [[Kategorio:Usana kantisti]] [[Kategorio:Usana filmifisti]] mzbsd3xmfgifio3dxumvr5kvxq2o49w