Wikipedio iowiki https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Specala Debato Uzanto Uzanto Debato Wikipedio Wikipedio Debato Arkivo Arkivo Debato MediaWiki MediaWiki Debato Shablono Shablono Debato Helpo Helpo Debato Kategorio Kategorio Debato TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 4128 1130794 1073784 2026-08-27T15:36:45Z Forstbirdo 3024 1130794 wikitext text/x-wiki {{Provinci stati kantoni | OficalaNomo = Ontario | Flago = Flag of Ontario.svg | Blazono = Coat of arms of Ontario.svg | Imajo = Niagara Falls- Horseshoe Falls (3).jpg | TextodilImajo = Aquofalo Niagara, en Ontario. | TipoSubdividuro = [[Provinci e teritorii di Kanada|Provinco]] | Lando = {{CAN}} | Chefurbo = [[Toronto]] | MaximGrandaUrbo = [[Toronto]] | Datostato = 1ma di julio 1867 | Oficalalinguo = nula. [[Angla linguo|Angla]], ''de facto''. | TituloGuvernisto = Lietnanto-guvernisto<br>Chefa ministro | Guvernisto = Edith Dumont<br>Doug Ford | Surfaco = {{formatnum:892411.76}} | Habitanti = {{formatnum:15608309}} | Yaro = 2023 | Denseso di habitantaro= 17,49 | Abreviuro = ON | Horo = -6 (weste de meridiano 90°W); UTC-5 (este)<br>UTC-5 ed UTC-4, rispektive | Internet = https://www.ontario.ca/ | TNP = CA${{formatnum:1178.1}} miliardi (2024) | Mapo = Ontario in Canada 2.svg }} '''Ontario''' esas un ek la 10 provinci di [[Kanada]], esanta la maxim populoza e la 2ma maxim vasta. Segun statistiki por 2023, ol havis {{formatnum:15608309}} habitanti. Lua tota [[surfaco]] esas {{formatnum:892411.76}} km². Lua chef-urbo, [[Toronto]], esas la maxim populoza urbo di Kanada. En la provinco jacas la chef-urbo di la lando, [[Ottawa]]. == Historio == [[Arkivo:Upper_Mazinaw_Lake,_Mazinaw_Rock.jpg|thumb|320px|left|Pikturi en roki de populo Anishinaabe, che parko provincala Bon Echo.]] Paleoindijeni* esis l'unesma koloniigeri di Ontario, cirkume 11 mil yari ante nun, pos ke lua ancestri trairis [[stretajo di Bering]] inter 25 mil e 50 mil yari ante nun. Dum tale nomizita "arkaika periodo", inter 8 mil aK e 1000 aK, la habitantaro kreskis lente, e la habitantaro esis precipue chaseri e kolekteri. Inter cirkume yari 500 e 1100 komencis agrokultivo en la regiono. Cirkume yaro 1400 existis vilaji en la sudo di la regiono kun mili di habitanti. La regiono esis habitita, ante l'arivo da Europani, da populi Anishinaabe (Ojibwe, Cree, Algonquini) norde ed weste, ed Iroquois e Huron sude e weste. Franca explorero Étienne Brûlé exploris la regiono inter 1610 e 1612. En 1611, Anglo [[Henry Hudson]] navigis interne bayo [[bayo Hudson|qua pose recevis lua nomo]], ma Franco [[Samuel de Champlain]] atingis [[lago Huron]] en 1615. En lia esforci por dominacar la komerco di peli en [[Nord-Amerika]], Angli e Franci establisis diversa fuorti komercala en la regiono: Angli establisis fuorti precipue an la rivi di bayo Hudson, kontre ke Franci establisis li en regiono konocita France kom ''Pays d'en Haut'', la nuna [[Kebekia]]. Dum la 18ma yarcento, pos la [[milito di sep yari]], signatesis tale nomizita [[Kontrato di Paris (1763)|Kontrato di Paris]], qua transferis preske la tota posedaji Franca en Nord-Amerika ([[Nova-Francia]]) a Britania. Du regioni, ''Canada'' e ''Pays d'en Haut'' juntesis e rinomizesis "provinco Quebec" pro urbo [[Quebec (urbo)|Quebec]]. L'unesma Angla kolonieti en la regiono kreesis inter 1782 e 1784, kande cirkume 5.000 de tale nomizita "loyalisti" (Usani suportinti di Britaniana dominaco en la [[dek-e-tri kolonii]]) instalis su ibe. De 1783 til 1796 Britania grantis 0,8 km² (200 ''acre'') kom teritoriala kompenso a loyalisti, qui perdis sua tereni pos la nedependo di Usa. En 1791, tale nomizita "konstitucal akto" agnoskis ta situaciono, e dividis la teritorio en du parti: "Infra Kanada" e "Supra Kanada". John Graves Simcoe divenis l'unesma lietnanto-guvernisto di Supra Kanada, en 1793. == Geografio == La provinco povas subdividesar en tri regioni: * sude, l'aereo inter [[Granda Lagi]] kovras de 14% til 15% de la provinco, ed esas la regiono maxim dense habitata, havanta cirkume 12,7 milion habitanti, qui esas cirkume 1/3 de Kanadana habitantaro. * la basa tereni proxim [[bayo Hudson]] (Angle: ''Hudson Bay Lowlands'') esas la maxim granda [[marsholando]] di Kanada, ed un ek la maxim vasta marsholandi de la mondo. Ca regiono esas tre poke habitata. * la regiono nomata "Kanadana shildo" esas vasta regiono kovrata da pra-Kambriana roki, multe erodata da [[glacio]] dum mili di yari, havanta tenua strato di sulo. Ca regiono ank esas tre poke habitata. == Ekonomio == == Referi == {{Reflist}} {{Kanada}} [[Kategorio:Ontario| ]] 0i1g9hedgh3lwze2l7ryww78ijra6h3 0 17747 1130783 1130725 2026-08-27T14:03:35Z Idisto 28999 1130783 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Dolly Parton | Imajo = [[Arkivo:Dolly Parton (6330904460).jpg|180px]] | Profesiono = [[aktoro]], [[Kansono|kantisto]], [[kansonifisto]], [[Kompozo|kompozisto]], [[Muziko|muzikisto]] | Shablono_lando = {{USA}} | Naskodio = [[19ma di januaro]] [[1946]] | Nask-urbo = [[Pittman Center, Tennessee|Pittman Center]], [[Tennessee|stato Tennessee]], [[Usa]] | Mort-dio = [[25ma di agosto]] [[2026]] | Mort-urbo = [[Nashville, Tennessee|Nashville]] }} '''Dolly Rebecca Parton''' (n. ye la [[19ma di januaro]] [[1946]]) esis [[Usa]]na [[Cinematografo|cinem]]-[[Aktoro|aktoro]], [[Kansono|kantisto]], [[Kansonifisto|kansonifisto]], [[Kompozo|kompozisto]] e [[Muziko|muzikisto]] pri muzik-stili [[country]], gospel e [[rock]]. El esis la quaresma filio en familio de 12 filii di povra familio, qui vivis sur tabako-kultiverio en [[Montaro Great Smokey]] en Tennessee. Dolly Parton esas [[bapto-parento|bapto-matro]] di kantisto [[Miley Cyrus]]. El recevis 2 [[premio Grammy|premii ''Grammy'']] pri maxim-bona kantisto, en 1999 ed en 2001. La muziko ''9 to 5'' (1980) anke recevis 2 premii ''Grammy''. La maxim granda sucesi di Dolly Parton esas "Jolene" (1973), "Nine to Five" (1981), "I will always love you" (1983), "Islands in the Stream" (1983, dueto kun [[Kenny Rogers]]). '''Aktoro''' En 1980 el debutis en la filmo "Nine to Five", apud [[Jane Jonda]] e [[Lily Tomlin]], di qua la titulo-kansono nominesis por [[premio Oskar]]; "The Beste Little Whorehouse in Texas" (1982); "Rhinestone" (1984); "Steel Magnolias" (1989). Parton esis la fondinto e proprietanto di amuzo-parko Dollywood, la maxim granda turistal atrakto di Tennessee. {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Kategorio:Usan aktorini]] [[Kategorio:Usan aktori dil 20ma yarcento]] [[Kategorio:Usan aktori dil 21ma yarcento]] [[Kategorio:Usana muzikisti]] [[Kategorio:Usana kompozisti]] [[Kategorio:Usana kantisti]] [[Kategorio:Usana kansonifisti]] ot0e195aj5g32ugamxnyqsc44ym3w22 1130784 1130783 2026-08-27T14:04:40Z Idisto 28999 1130784 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Dolly Parton | Imajo = [[Arkivo:Dolly Parton (6330904460).jpg|180px]] | Profesiono = [[aktoro]], [[Kansono|kantisto]], [[kansonifisto]], [[Kompozo|kompozisto]], [[Muziko|muzikisto]] | Shablono_lando = {{USA}} | Naskodio = [[19ma di januaro]] [[1946]] | Nask-urbo = [[Pittman Center, Tennessee|Pittman Center]], [[Tennessee|stato Tennessee]], [[Usa]] | Mort-dio = [[25ma di agosto]] [[2026]] | Mort-urbo = [[Nashville, Tennessee|Nashville]] }} '''Dolly Rebecca Parton''' (n. ye la [[19ma di januaro]] [[1946]]) esis [[Usa]]na [[Cinematografo|cinem]]-[[Aktoro|aktoro]], [[Kansono|kantisto]], [[Kansonifisto|kansonifisto]], [[Kompozo|kompozisto]] e [[Muziko|muzikisto]] pri muzik-stili [[country]], gospel e [[rock]]. El esis la quaresma filio en familio de 12 filii di povra familio, qui vivis sur tabako-kultiverio en [[Montaro Great Smokey]] en Tennessee. Dolly Parton esas [[bapto-parento|bapto-matro]] di kantisto [[Miley Cyrus]]. '''Muziko''' El recevis 2 [[premio Grammy|premii ''Grammy'']] pri maxim-bona kantisto, en 1999 ed en 2001. La muziko ''9 to 5'' (1980) anke recevis 2 premii ''Grammy''. La maxim granda sucesi di Dolly Parton esas "Jolene" (1973), "Nine to Five" (1981), "I will always love you" (1983), "Islands in the Stream" (1983, dueto kun [[Kenny Rogers]]). '''Aktoro''' En 1980 el debutis en la filmo "Nine to Five", apud [[Jane Jonda]] e [[Lily Tomlin]], di qua la titulo-kansono nominesis por [[premio Oskar]]; "The Beste Little Whorehouse in Texas" (1982); "Rhinestone" (1984); "Steel Magnolias" (1989). Parton esis la fondinto e proprietanto di amuzo-parko Dollywood, la maxim granda turistal atrakto di Tennessee. {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Kategorio:Usan aktorini]] [[Kategorio:Usan aktori dil 20ma yarcento]] [[Kategorio:Usan aktori dil 21ma yarcento]] [[Kategorio:Usana muzikisti]] [[Kategorio:Usana kompozisti]] [[Kategorio:Usana kantisti]] [[Kategorio:Usana kansonifisti]] 3u6kffm67zx56gry3zofvswpe1iwq2j 1130785 1130784 2026-08-27T14:05:32Z Idisto 28999 1130785 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Dolly Parton | Imajo = [[Arkivo:Dolly Parton (6330904460).jpg|180px]] | Profesiono = [[aktoro]], [[Kansono|kantisto]], [[kansonifisto]], [[Kompozo|kompozisto]], [[Muziko|muzikisto]] | Shablono_lando = {{USA}} | Naskodio = [[19ma di januaro]] [[1946]] | Nask-urbo = [[Pittman Center, Tennessee|Pittman Center]], [[Tennessee|stato Tennessee]], [[Usa]] | Mort-dio = [[25ma di agosto]] [[2026]] | Mort-urbo = [[Nashville, Tennessee|Nashville]] }} '''Dolly Rebecca Parton''' (n. ye la [[19ma di januaro]] [[1946]]) esis [[Usa]]na [[Cinematografo|cinem]]-[[Aktoro|aktoro]], [[Kansono|kantisto]], [[Kansonifisto|kansonifisto]], [[Kompozo|kompozisto]] e [[Muziko|muzikisto]] pri muzik-stili [[country]], gospel e [[rock]]. El esis la quaresma filio en familio de 12 filii di povra familio, qui vivis sur tabako-kultiverio en [[Montaro Great Smokey]] en Tennessee. Dolly Parton esas [[bapto-parento|bapto-matro]] di kantisto [[Miley Cyrus]]. '''Kantisto''' El recevis 2 [[premio Grammy|premii ''Grammy'']] pri maxim-bona kantisto, en 1999 ed en 2001. La muziko ''9 to 5'' (1980) anke recevis 2 premii ''Grammy''. La maxim granda sucesi di Dolly Parton esas "Jolene" (1973), "Nine to Five" (1981), "I will always love you" (1983), "Islands in the Stream" (1983, dueto kun [[Kenny Rogers]]). '''Aktoro''' En 1980 el debutis en la filmo "Nine to Five", apud [[Jane Jonda]] e [[Lily Tomlin]], di qua la titulo-kansono nominesis por [[premio Oskar]]; "The Beste Little Whorehouse in Texas" (1982); "Rhinestone" (1984); "Steel Magnolias" (1989). Parton esis la fondinto e proprietanto di amuzo-parko Dollywood, la maxim granda turistal atrakto di Tennessee. {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Kategorio:Usan aktorini]] [[Kategorio:Usan aktori dil 20ma yarcento]] [[Kategorio:Usan aktori dil 21ma yarcento]] [[Kategorio:Usana muzikisti]] [[Kategorio:Usana kompozisti]] [[Kategorio:Usana kantisti]] [[Kategorio:Usana kansonifisti]] im6k4fvlkwo5ef074ctn1rfn1dq1w3y 1130786 1130785 2026-08-27T14:06:28Z Idisto 28999 1130786 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Dolly Parton | Imajo = [[Arkivo:Dolly Parton (6330904460).jpg|180px]] | Profesiono = [[aktoro]], [[Kansono|kantisto]], [[kansonifisto]], [[Kompozo|kompozisto]], [[Muziko|muzikisto]] | Shablono_lando = {{USA}} | Naskodio = [[19ma di januaro]] [[1946]] | Nask-urbo = [[Pittman Center, Tennessee|Pittman Center]], [[Tennessee|stato Tennessee]], [[Usa]] | Mort-dio = [[25ma di agosto]] [[2026]] | Mort-urbo = [[Nashville, Tennessee|Nashville]] }} '''Dolly Rebecca Parton''' (n. ye la [[19ma di januaro]] [[1946]]) esis [[Usa]]na [[Cinematografo|cinem]]-[[Aktoro|aktoro]], [[Kansono|kantisto]], [[Kansonifisto|kansonifisto]], [[Kompozo|kompozisto]] e [[Muziko|muzikisto]] pri muzik-stili [[country]], gospel e [[rock]]. El esis la quaresma filio en familio de 12 filii di povra familio, qui vivis sur tabako-kultiverio en [[Montaro Great Smokey]] en Tennessee. Dolly Parton esas [[bapto-parento|bapto-matro]] di kantisto [[Miley Cyrus]]. '''Kantisto''' El recevis 2 [[premio Grammy|premii ''Grammy'']] pri maxim-bona kantisto, en 1999 ed en 2001. La muziko ''9 to 5'' (1980) anke recevis 2 premii ''Grammy''. La maxim granda sucesi di Dolly Parton esas "Jolene" (1973), "Nine to Five" (1981), "I will always love you" (1983), "Islands in the Stream" (1983, dueto kun [[Kenny Rogers]]). '''Aktoro''' En 1980 el debutis en la filmo "Nine to Five", apud [[Jane Fonda]] e [[Lily Tomlin]], di qua la titulo-kansono nominesis por [[premio Oskar]]; "The Beste Little Whorehouse in Texas" (1982); "Rhinestone" (1984); "Steel Magnolias" (1989). Parton esis la fondinto e proprietanto di amuzo-parko Dollywood, la maxim granda turistal atrakto di Tennessee. {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Kategorio:Usan aktorini]] [[Kategorio:Usan aktori dil 20ma yarcento]] [[Kategorio:Usan aktori dil 21ma yarcento]] [[Kategorio:Usana muzikisti]] [[Kategorio:Usana kompozisti]] [[Kategorio:Usana kantisti]] [[Kategorio:Usana kansonifisti]] d33gzj1oxqaqm2wj697yqyusaaebr3y 0 30629 1130787 1130782 2026-08-27T14:15:00Z Forstbirdo 3024 1130787 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus rigida range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas pichpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus rigida''''' o '''pichpino''' esas [[koniferi|koniferala]] [[speco]] apartenanta al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. Ica [[arboro|arbori]] di [[Nord-Amerika]] produktas bela [[ligno]] qua esas rede-flava, riche veinoza, plu harda e plu densa kam la pino-ligno ordinara, ma qua esas ruptebla e fendebla plu facile. == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_rigida Pichpino che "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_rigida.php Pichpino che "The Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263270-1 Pichpino che "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481833 Pichpino che "The World Flora Online"] {{wikivortaro|pichpino}} [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] ccm16rbrzoe5m7xl1a0p20cgmf1wvbp 1130788 1130787 2026-08-27T15:18:07Z Forstbirdo 3024 1130788 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus rigida range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas pichpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus rigida''''' o '''pichpino''' esas [[koniferi|koniferala]] [[speco]] apartenanta al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. Ol naturale existas en [[Kanada]] e [[Usa]], nome en [[Ontario]], [[Québec]], [[Maine]], [[Nova-Hampshire]], [[Vermont]], [[Massachusetts]], [[Rhode Island]], [[Connecticut]], [[Nova-York]], [[Nova-Jersey]], [[Delaware]], [[Pensilvania]], [[Maryland]], [[Ohio]], [[Virginia]], [[Westal Virginia]], [[Kentucky]], [[Tennessee]], [[Norda-Karolina]], [[Suda-Karolina]] e [[Georgia]]. La koncernata [[arboro|arbori]] di [[Nord-Amerika]] produktas bela [[ligno]] qua esas rede-flava, riche veinoza, plu harda e plu densa kam la pino-ligno ordinara, ma qua esas ruptebla e fendebla plu facile. == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_rigida Pichpino che "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_rigida.php Pichpino che "The Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263270-1 Pichpino che "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481833 Pichpino che "The World Flora Online"] {{wikivortaro|pichpino}} [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] by8amo4hkv1or8fm7evynegv8le1tnw 1130789 1130788 2026-08-27T15:20:14Z Forstbirdo 3024 1130789 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus rigida range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas pichpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus rigida''''' o '''pichpino''' esas [[koniferi|koniferala]] [[speco]] apartenanta al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. Ol naturale existas en [[Kanada]] e [[Usa]], nome en [[Ontario]], [[Kebekia]], [[Maine]], [[Nova-Hampshire]], [[Vermont]], [[Massachusetts]], [[Rhode Island]], [[Connecticut]], [[Nova-York]], [[Nova-Jersey]], [[Delaware]], [[Pensilvania]], [[Maryland]], [[Ohio]], [[Virginia]], [[Westal Virginia]], [[Kentucky]], [[Tennessee]], [[Norda-Karolina]], [[Suda-Karolina]] e [[Georgia]]. La koncernata [[arboro|arbori]] di [[Nord-Amerika]] produktas bela [[ligno]] qua esas rede-flava, riche veinoza, plu harda e plu densa kam la pino-ligno ordinara, ma qua esas ruptebla e fendebla plu facile. == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_rigida Pichpino che "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_rigida.php Pichpino che "The Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263270-1 Pichpino che "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481833 Pichpino che "The World Flora Online"] {{wikivortaro|pichpino}} [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] avcfstbz7enqioanrbnbrsjxg5um9xz 1130792 1130789 2026-08-27T15:29:07Z Forstbirdo 3024 1130792 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus rigida range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas pichpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus rigida''''' o '''pichpino''' esas [[koniferi|koniferala]] [[speco]] apartenanta al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. Ol naturale existas en [[Kanada]] e [[Usa]], nome en [[Ontario]], [[Kebekia]], [[Maine]], [[Nova-Hampshire]], [[Vermont]], [[Massachusetts]], [[Rhode Island]], [[Connecticut]], [[Nova-York]], [[Nova-Jersey]], [[Delaware]], [[Pensilvania]], [[Maryland]], [[Ohio]], [[Virginia]], [[Westal Virginia]], [[Kentucky]], [[Tennessee]], [[Norda-Karolina]], [[Suda-Karolina]] e [[Georgia]]<ref>{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_rigida.php|titulo=Pichpino che "The Gymnosperm Database"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref>. La koncernata [[arboro|arbori]] di [[Nord-Amerika]] produktas bela [[ligno]] qua esas rede-flava, riche veinoza, plu harda e plu densa kam la pino-ligno ordinara, ma qua esas ruptebla e fendebla plu facile. ==Referi== {{reflist}} == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_rigida Pichpino che "Wikispecies"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263270-1 Pichpino che "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481833 Pichpino che "The World Flora Online"] {{wikivortaro|pichpino}} [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] tvamc6yw0lmsh2sgihls639whbkjrgl 1130793 1130792 2026-08-27T15:35:24Z Forstbirdo 3024 1130793 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus rigida range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas pichpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus rigida''''' o '''pichpino''' esas [[koniferi|koniferala]] [[speco]] apartenanta al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. Ol naturale existas en [[Kanada]] e [[Usa]], nome en [[Ontario]], [[Kebekia]], [[Maine]], [[Nova-Hampshire]], [[Vermont]], [[Massachusetts]], [[Rhode Island]], [[Connecticut]], [[Nova-York]], [[Nova-Jersey]], [[Delaware]], [[Pensilvania]], [[Maryland]], [[Ohio]], [[Virginia]], [[Westal Virginia]], [[Kentucky]], [[Tennessee]], [[Norda-Karolina]], [[Suda-Karolina]] e [[Georgia]]<ref>{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_rigida.php|titulo=Pichpino che "The Gymnosperm Database"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref><ref>{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263270-1|titulo=Pichpino che "Plants of the World Online"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref>. La koncernata [[arboro|arbori]] di [[Nord-Amerika]] produktas bela [[ligno]] qua esas rede-flava, riche veinoza, plu harda e plu densa kam la pino-ligno ordinara, ma qua esas ruptebla e fendebla plu facile. ==Referi== {{reflist}} == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_rigida Pichpino che "Wikispecies"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481833 Pichpino che "The World Flora Online"] {{wikivortaro|pichpino}} [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] 6oyadhu1iony8btokldansrp7b0k0t1 1130795 1130793 2026-08-27T15:42:55Z Forstbirdo 3024 1130795 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus rigida range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas pichpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus rigida''''' o '''pichpino''' esas [[koniferi|koniferala]] [[speco]] apartenanta al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. Ol naturale existas en [[Kanada]] e [[Usa]], nome en [[Ontario]], [[Kebekia]], [[Maine]], [[Nova-Hampshire]], [[Vermont]], [[Massachusetts]], [[Rhode Island]], [[Connecticut]], [[Nova-York]], [[Nova-Jersey]], [[Delaware]], [[Pensilvania]], [[Maryland]], [[Ohio]], [[Virginia]], [[Westal Virginia]], [[Kentucky]], [[Tennessee]], [[Norda-Karolina]], [[Suda-Karolina]] e [[Georgia]]<ref>{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_rigida.php|titulo=Pichpino che "The Gymnosperm Database"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref><ref>{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263270-1|titulo=Pichpino che "Plants of the World Online"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref>. La koncernata [[arboro|arbori]] di [[Nord-Amerika]] produktas bela [[ligno]] qua esas rede-flava, riche veinoza, plu harda e plu densa kam la pino-ligno ordinara, ma qua esas ruptebla e fendebla plu facile. ==Referi== {{reflist}} == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_rigida Pichpino che "Wikispecies"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481833 Pichpino che "The World Flora Online"] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200005353 Pichpino che "Flora of China"] {{wikivortaro|pichpino}} [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] 3pognztxsjoaxktfmleu7rdfk4a2pjm 1130798 1130795 2026-08-27T19:52:51Z Forstbirdo 3024 1130798 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus rigida range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas pichpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus rigida''''' o '''pichpino''' esas [[koniferi|koniferala]] [[speco]] apartenanta al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. Ol naturale existas en [[Kanada]] e [[Usa]], nome en [[Ontario]], [[Kebekia]], [[Maine]], [[Nova-Hampshire]], [[Vermont]], [[Massachusetts]], [[Rhode Island]], [[Connecticut]], [[Nova-York]], [[Nova-Jersey]], [[Delaware]], [[Pensilvania]], [[Maryland]], [[Ohio]], [[Virginia]], [[Westal Virginia]], [[Kentucky]], [[Tennessee]], [[Norda-Karolina]], [[Suda-Karolina]] e [[Georgia]]<ref>{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_rigida.php|titulo=Pichpino che "The Gymnosperm Database"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref><ref>{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263270-1|titulo=Pichpino che "Plants of the World Online"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref>. La koncernata [[arboro|arbori]] di [[Nord-Amerika]] produktas bela [[ligno]] qua esas rede-flava, riche veinoza, plu harda e plu densa kam la pino-ligno ordinara, ma qua esas ruptebla e fendebla plu facile. ==Referi== {{reflist}} == Imaji == <gallery style="text-align:center;" mode="packed" heights="150"> Pinus rigida.JPG|Strobili. Image:2013-05-10 09 02 57 Pitch Pine new growth and pollen cones along the Batona Trail in Brendan T. Byrne State Forest, New Jersey.jpg|[[Sproso]] e strobili. Image:Pinus rigida cone Poland.jpg|[[Strobilo]] e pingli. File:2013-05-12 11 23 41 Pitch Pine trees and view west from the Hoeferlin Trail in Ramapo Mountain State Forest in New Jersey.jpg|Pichpino en Nova-Jersey. </gallery> == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_rigida Pichpino che "Wikispecies"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481833 Pichpino che "The World Flora Online"] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200005353 Pichpino che "Flora of China"] {{wikivortaro|pichpino}} [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] mfm4hobblsepe0hrkkhidm1q0wkct9n 1130799 1130798 2026-08-27T20:03:15Z Forstbirdo 3024 1130799 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus rigida range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas pichpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus rigida''''' o '''pichpino''' esas [[koniferi|koniferala]] [[speco]] apartenanta al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. Ol naturale existas en [[Kanada]] e [[Usa]], nome en [[Ontario]], [[Kebekia]], [[Maine]], [[Nova-Hampshire]], [[Vermont]], [[Massachusetts]], [[Rhode Island]], [[Connecticut]], [[Nova-York]], [[Nova-Jersey]], [[Delaware]], [[Pensilvania]], [[Maryland]], [[Ohio]], [[Virginia]], [[Westal Virginia]], [[Kentucky]], [[Tennessee]], [[Norda-Karolina]], [[Suda-Karolina]] e [[Georgia]]<ref>{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_rigida.php|titulo=Pichpino che "The Gymnosperm Database"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref><ref>{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263270-1|titulo=Pichpino che "Plants of the World Online"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref>. La koncernata [[arboro|arbori]] di [[Nord-Amerika]] produktas bela [[ligno]] qua esas rede-flava, riche veinoza, plu harda e plu densa kam la pino-ligno ordinara, ma qua esas ruptebla e fendebla plu facile. ==Referi== {{reflist}} == Imaji == <gallery style="text-align:center;" mode="packed" heights="150"> Pinus rigida.JPG|[[maskulo|Maskula]] [[strobilo|strobili]]. Image:2013-05-10 09 02 57 Pitch Pine new growth and pollen cones along the Batona Trail in Brendan T. Byrne State Forest, New Jersey.jpg|[[Sproso]] e maskula strobili. Image:Pinus rigida cone Poland.jpg|Strobilo e [[folio|pingli]]. File:2013-05-12 11 23 41 Pitch Pine trees and view west from the Hoeferlin Trail in Ramapo Mountain State Forest in New Jersey.jpg|Pichpino en Nova-Jersey. </gallery> == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_rigida Pichpino che "Wikispecies"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481833 Pichpino che "The World Flora Online"] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200005353 Pichpino che "Flora of China"] {{wikivortaro|pichpino}} [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] f2ed2dn8huybs43nvxrv9scc38zom8f 0 30662 1130800 1130655 2026-08-27T20:06:24Z Forstbirdo 3024 1130800 wikitext text/x-wiki [[File:Pinus range.png|thumb|320px|upright=2|Loki ube naturale povas existar speci di pini]] '''Pino''' ([[Latina]] : ''Pinus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] [[koniferi|konifera]] ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[pinacei]] (Latine: ''Pinaceae''). Pini esas granda [[arboro|arbori]] [[rezino]]za, sempre verda. Existas multa deki di agnoskita pino-speci, nome 128<ref>{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328247-2|titulo=Genero Pino en "Plants of the World Online"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di junio 2026}}</ref>. La maxim konocata esas: ;ek [[Europa]]/[[Nord-Afrika]]: ''Pinus brutia'', ''P. canariensis'', ''[[cembro|P. cembra]]'', ''P. halepensis'', ''P. heldreichii'', ''P. mugo'', ''P. nigra'', ''P. nigra'' subsp. ''nigra'', ''P. nigra'' subsp. ''laricio'', ''P. peuce'', ''[[Pinus pinaster|P. pinaster]]'' (o pinastro), ''[[Pinus pinea|P. pinea]]'' (o pinio) e ''P. silvestris'' ;ek [[Nord-Amerika]]: ''P. albicaulis'', ''P. aristata'', ''P. attenuata'', ''P. ayacahuite'', ''P. balfouriana'', ''P. banksiana'', ''P. californiarum'', ''P. contorta'', ''P. coulteri'', ''P. edulis'', ''P. flexilis''), ''P. jeffreyi'', ''P. lambertiana'', ''P. longaeva'', ''[[Pinus monophylla|P. monophylla]]'' (o un-foliala pino), ''[[Pinus montezumae|P. montezumae]]'' (o Montezuma-pino), ''P. monticola'', ''P. muricata'', ''P. palustris'', ''P. patula'', ''P. ponderosa'', ''P. radiata'', ''P. resinosa'', ''[[Pinus rigida|P. rigida]]'' (o pichpino) e ''P. strobus''. ;ek [[Azia]]: ''P. amamiana'', ''P. armandii'', ''P. bhutanica'', ''P. bungeana'', ''P. dalatensis'', ''P. densata'', ''P. densiflora'', , ''P. eremitana'', ''P. fenzeliana'', ''P. fragilissima'', ''P. gerardiana'', ''P. henryi'', ''P. hwangshanensis'', ''P. kesiya'', ''P. koraiensis'', ''P. krempfii'', ''P. latteri'', ''P. luchuensis'', ''P. massoniana'', ''P. merkusii'', ''P. morrisonicola'', ''P. orthophylla'', ''P. parviflora'', ''P. persica'', ''P. pumila'', ''P. roxburghii'', ''P. sibirica'', ''P. squamata'', ''P. tabuliformis'', ''P. taiwanensis'', ''P. thunbergii'', ''P. uyematsui'', ''P. wallichiana'', ''P. wangii'' e ''P. yunnanensis''. ==Referi== {{reflist}} == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus ''Pinus'' en "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/pi/Pinus.php ''Pinus'' en "The Gymnopsperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/results?q=pinus ''Pinus'' en "'Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000029794 ''Pinus'' en "World Flora Online"] {{wikivortaro}} * [https://www.gbif.org/taxon/C84WJ ''Pinus'' en "GBIF"] * [https://www.treesandshrubsonline.org/articles/pinus/ ''Pinus'' en "Trees and Shrubs Online"] [[Kategorio:Pino| *]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Gardenokultivado]] [[Kategorio:Koniferala generi]] [[Kategorio:Pinacei]] qfxo6up4zbqbyntv7kytfj0e26txs4y 0 31443 1130796 846904 2026-08-27T15:46:56Z Forstbirdo 3024 1130796 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} '''Sproso''' esas kresko komencala di [[burjono]]. [[Kategorio:Plantala morfologio]] jb0uen6x53xtdmqp1lfiwprxg3w0j9y 0 32678 1130808 1102769 2026-08-28T05:44:35Z CommonsDelinker 352 Removing [[:c:File:Noemi-25.jpg|Noemi-25.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 20 August 2026. 1130808 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo= Noemi | Imajo= | Profesiono =[[Muziko|kantistino]] | Shablono_lando= {{ITA}} | Naskodio= [[25ma di januaro]] [[1982]] | Nask-urbo= [[Roma]], [[Italia]] }} '''Veronica Scopelliti''' konocata com '''Noemi''' (naskis en est-[[Roma]] ye [[25 di januaro]] [[1982]]) esas [[italia]]na kantisto. == Albumi == * 2009 - ''Sulla mia pelle'' * 2010 - ''Sulla mia pelle (Deluxe Edition)'' * 2011 - ''RossoNoemi'' == EP == * 2009 - ''Noemi'' == Singli == [[Arkivo:Noemimannoia.jpg|300px|right|thumb|Noemi kun Fiorella Mannoia]] * 2009 - ''Briciole'' * 2009 - ''L'amore si odia'' kun Fiorella Mannoia * 2010 - ''Per tutta la vita'' * 2010 - ''Vertigini'' * 2011 - ''Vuoto a perdere'' * 2011 - ''Odio tutti i cantanti'' * 2011 - ''Poi inventi il modo'' == Extera ligili == {{commons|Noemi (singer)|Noemi}} * [http://www.noemiofficial.it/ Noemiofficial.it] * [http://www.youtube.com/noemiofficial Oficial Youtube] * [https://web.archive.org/web/20100724051735/http://www.arcadinoemi.it/ Arcadinoemi.it] * [http://www.youtube.com/arcadinoemi1 Arca di Noemi Youtube] * [https://archive.is/20121212172432/www.facebook.com/arcadinoemi%23!/noemiofficial?ref=ts Facebook noemiofficial] * [https://archive.is/20121212172256/www.facebook.com/arcadinoemi Facebook arcadinoemi] [[Kategorio:Italiana kantisti]] dkt3olqj3vg2wn7v8g60omk0jbgfhd3 0 41008 1130812 1130780 2026-08-28T08:32:09Z Idisto 28999 /* Klimato ed ambiento */ 1130812 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La yaro '''2026''' (MMXXVI per Romala algarismi) esas ordinara yaro komencinta ye [[jovdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esas la 26ma yaro di la triesma yarmilo, la 26ma yaro di la 21ma yarcento, e la 7ma yaro di la [[yari 2020a]]. Che [[Chiniana horoskopo]], 2026 esas la Yaro di la [[Kavalo]]. == Klimato ed ambiento == L'unesma trimestro dil yaro komencis kun alta temperaturi: segun klimatal organizuro ''Copernicus Climate Change Service (C3S)'', januaro 2026 esis la 5ma maxim varma januaro de la historio,<ref name=WMO>{{extera ligilo|url=https://wmo.int/media/news/extreme-heat-cold-precipitation-and-fires-mark-start-of-2026|titulo=Extreme heat, cold, precipitation and fires mark the start of 2026|editero=World Meteorological Organization |idiomo={{en}}|publikigita ye=10ma di februaro 2026}}</ref>, kun mezavalora temperaturo di 12,95 °C, 0,51°C plu alta kam la mezavalora temperaturo kalkulita inter 1991 e 2020. En sudala misfero, temperaturi atingis 49.5°C en Ceduna, [[Australia]], nova rekordo por ta loko<ref name=WMO/>. Samatempe, eventis forta ondi di koldeso en norda misfero, violentoza pluvegi en sudal [[Afrika]] e forta kaloro ed incendii asociita a li en Australia, Chili e Patagonia. Ye la 4ma di januaro, rara [[tornado]] frapis Frattocchie, regiono [[Lazio]], [[Italia]]. Ye la 6ma di januaro, tempestovento ''Goretti'' formacesis, ed ye la 8ma di januaro ol frapis insuli Scilly per venti qui atingis 160 km/h, e [[Kornwal]] per venti qui atingis 198 km/h. Mili di personi restis sen elektro. De la 22ma di januaro til la 8ma di februaro, serio di forta tempesti (Harry, Ingrid, Joseph, Kristin, Leonardo, Marta) frapis [[Iberia]], [[Italia]] ed [[Unionita Rejio]], per venti qui atingis 200 km/horo, ed efektigis inundadi e domaji en substrukturi. Entote 16 personi mortis e plua kam 500 vundesis. Ye la fino di januaro, tempesto ''Kristin'' frapis [[Portugal]] per venti qui atingis 202 km/h, qui renversis arbori, domi ed altra strukturi, e blokusis chosei. Inter 800 mil e 1 milion personi restis tempale sen elektro<ref>{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/articles/c205yl3kvzmo|titulo=At least five killed after Storm Kristin hits Portugal |editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=28ma di januaro 2026}}</ref>. En la lando, domaji atingis 5,33 miliard Euri<ref>{{extera ligilo |url=https://eco.sapo.pt/2026/04/28/estado-assume-31-mil-milhoes-de-euros-do-prejuizo-total-de-533-mil-milhoes-provocado-pelas-tempestades/ |titulo=Estado assume 3,1 mil milhões de euros do prejuízo total de 5,33 mil milhões provocado pelas tempestades|editero=Sapo |idiomo={{pt}} |publikigita ye=28ma di aprilo 2026}}</ref>. Ank en januaro, Europa frapesis per forta koldeso-ondi, la maxim forta depos 2010. Samatempe, temperaturi en [[Arktiko]] superiris historiala averajo. En parti de central Azia, Japonia ed estala Rusia, januaro 2026 esis plu humida kam historiala mezavaloro. En februaro, tempesti ''Leonardo'' e ''Marta'' efektigis plusa inundadi e teroglitadi en Portugal e Hispania. Adminime 19 personi mortis e 35 mil habiteyi domajesis. En januaro e februaro, [[Indonezia]] frapesis per pluvegi qui efektigis inundadi e teroglitadi. Ye la 24ma di januaro, tempesti efektigis granda teroglitado en West-Bandung, qua produktis plua kam 80 morti<ref>{{extera ligilo|titulo=Longsor Cisarua, 80 jenazah berhasil diidentifikasi|url=https://kalteng.antaranews.com/berita/807986/longsor-cisarua-80-jenazah-berhasil-diidentifikasi|editero=Antara Kalteng |idiomo={{id}}|publikigita ye=10ma di februaro 2026}}</ref>. En februaro, inundadi anke frapis Nord-Kalimantan. Indonezia e Filipini anke frapesis da ciklono ''Penha''. De la 3ma til la 7ma di februaro, tempesti asociita ad ol frapis Norda Mindanao e Visayas, e produktis 12 morti e 25,5 milion dolari en domaji. Dum l'unesma trimestro di 2026, nenormala pluvegi qui komencabis en decembro afektis cirkume 1,9 milion personi en sudal Afrika, de qui cirkume 723 mil nur en [[Mozambik]]<ref>{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/mozambique/southern-africa-floods-and-cyclones-impact-snapshot-february-2026 |titulo=Southern Africa: Floods and Cyclones Impact Snapshot (February 2026)|editero=Reliefweb|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di februaro 2026}}</ref>. Cirkume 440 mil hektari di kultivita tereni afektesis, bestii mortis e domeyi destruktesis. En [[Malawi]], pluvegi superiris 285 mm en singla dio, ed efektigis inundadi e destrukto di kultivi. En [[Madagaskar]], du tropikala cikloni frapis la lando: ''Fytia'' ye la 31ma di januaro, e ''Gezani'' ye la 10ma di februaro. Le du afektis plua kam 681 mil personi e produktis 71 morti<ref>{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/madagascar/madagascar-humanitarian-snapshot-january-march-2026|titulo=Madagascar: Humanitarian Snapshot (January to March 2026)|editero=Reliefweb|idiomo={{en}}|publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}</ref>. Altralatere, en [[Angola]] eventis forta [[sikeso]] qua afektis kultivi e pastureyi. En [[Kanada]] ed en [[Usa]] eventis forta glacio-tempesto inter la 22ma e la 30ma di januaro, qua interuptis transporti e la furniso di elektro. Ye komenco di februaro, Freeport, en [[Bahama]], enrejistris la maxim basa temperaturo de sua historio. Altralatere, forta kaloro-ondi e basa humideso atmosferala favoris incendiegi che regioni Biobío e Ñuble, en [[Chili]], [[Sud-Amerika]]. Til la komenco di februaro, 21 personi mortabis e plua kam 330 vundabis pro incendii qui brulis plua kam 34 mil hektari e destruktis plua kam 4100 domi en la lando. Ank en [[Arjentinia]], nome en [[Patagonia]], incendii afektis forestala e kultivala regioni. En [[Brazilia]], pluvegi frapis stato [[Minas Gerais]], nome municipi [[Juiz de Fora]] ed [[Ubá]] ye la fino di februaro e komenco di marto. Lokala autoritatozi informis 70 morti, 5 desaparinti e granda destrukto en imobli e vehili, en chosei, e riski pri teroglitadi. En [[Peru]], efekti di ''[[El Ninyo]]'' en la rivo produktis inundadi e teroglitadi, 58 morti e destrukto di chosei e plantacerii. Ank enrejistresis pluvegi en [[Kolumbia]]. De la 10ma til la 24ma di marto enrejistresis serio di tempesti en [[Havayi]]. Dum ta periodo, [[Maui]] recevis entote {{formatnum:1395}} mm di pluvi, preske rekordo historiala. Ye la sudo di [[Oceania]], [[Australia]] enrejistris du kaloro-ondi en januaro. Serio di incendii qui komencis en [[stato Victoria]] ye la 7ma di januaro brulis plua kam 300 mil hektari, destruktis plua kam 300 strukturi ed efektigis 1 morto. Ye la 17ma di marto, tropikala ciklono ''Narelle'' formacesis sur [[Koralia maro]] e translojis su adnorde, kun forta venti, pluvegi, inundadi ed interupto di transporti e furniso di elektro. En [[Antarktika]], l'extenso di glacio-kovrajo sur l'oceano esis cirkume 5 milion km² dum l'unesma trimestro dil yaro. To signifikis diminutado per 8% di la kovrajo kompare la mezavaloro kalkulita inter 1991 e 2020. En februaro, glacio-kovrajo esis cirkume 2,58 milion km², cirkume 260 mil km² min granda kam la mezavaloro kalkulita inter 1991 e 2020. Aprilo 2026 esis la 4ma maxim varma aprilo de la historio, kontre ke mayo e junio 2026 esis la 2ma maxim varma mayo e junio de la historio. Komencinta ye la fino di aprilo, kaloro-ondo atingis la nordo e centro di [[India]], [[Pakistan]], [[Bangladesh]] e vicina arei. En India, che stati [[Telangana]] ed [[Uttar Pradesh]], forta kaloro-ondo en mayo atingis 48°C, e produktis plua kam 100 morti en 3 dii<ref>{{extera ligilo|titulo=Onda de calor na Índia mata mais de 100 pessoas em três dias|url=https://climainfo.org.br/2026/05/27/onda-de-calor-na-india-mata-mais-de-100-pessoas-em-tres-dias/|editero=Clima Info|idiomo={{pt}}|publikigita ye=27ma di mayo 2026}}</ref>. De la 15ma til la 29ma di aprilo, [[tifono]] ''Sinlaku'' frapis [[Norda Mariani]], [[Guam]], [[Saipan]] e [[Tinian]], per venti qui atingis 150 [[milio|milii]] po horo. Ank en aprilo, violentoza pluvegi efektigis inundadi, nome en [[Luanda]], [[Benguela]] ed altra regioni rivala, qui efektigis inundadi e teroglitadi. Adminime 45 personi mortis en la lando<ref>{{extera ligilo|titulo=Mortes causadas pelas chuvas expõem fragilidades em Angola|url=https://www.dw.com/pt-002/mortes-causadas-pelas-chuvas-exp%C3%B5em-fragilidades-em-angola/a-76722401 |editero=DW|idiomo={{pt}}|publikigita ye=9ma di aprilo 2026}}</ref>. En Central Amerika, pluvegi efektigis inundadi e teroglitadi en [[Haiti]], qui produktis adminime 12 morti. En Sud-Amerika eventis samatempe inundadi en [[Equador]] inter la 15ma e la 16ma di aprilo qui produktis adminime 15 morti e domajis cirkume 28 mil domi e, samatempe, parti de [[Kolumbia]] e [[Venezuela]] subisis sikeso. En [[Usa]], serio di severa tempesti frapis la lando de la fino di aprilo til la komenco di mayo. De la 23ma til la 28ma di aprilo, Nacionala Servado pri Meteorologio (''National Weather Service'') enrejistris plua kam 1100 severa tempesti en la lando, de qui plua kam 500 kun forta venti, plua kam 500 kun [[greluno]], e plua kam 80 tornadi<ref>{{extera ligilo|url=https://weather.com/storms/tornado/news/2026-04-27-severe-weather-midwest-mississippi-valley-south-tornadoes-hail|titulo=Severe Weather Outbreak Spawns Damaging Tornadoes, Hail, Winds In Plains, Midwest, South|editero=The Weather Channel |idiomo={{en}}|publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}</ref>. Tempesti frapis precipue Oklahoma, Texas, Kansas, Missouri, Arkansas, Tennessee, Kentucky, Mississippi, Alabama, [[Georgia]], ed altra stati de la centro e la sudo di Usa. Ank en aprilo, [[sikeso]] frapis parto di la sudo, la Granda Plataji e la westo di Usa. Ye la 21ma di aprilo 62,78% de Usana teritorio subisis kelka nivelo di sikeso. Arei di [[Oklahoma]], [[Kolorado]], la nordo di [[Texas]] e [[Nova-Mexikia]], [[Utah]], [[Nevada]], [[Idaho]] ed [[Oregon]] subisis severa sikeso, ma anke arei de [[Florida]] til [[Virginia]] anke subisis severa sikeso<ref>{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/2026/04/23/weather/us-drought-worst-in-decades-wildfires-climate|titulo=Worst spring drought on record grips US, fueling wildfires and water worries|editero=CNN Weather|idiomo={{en}}|publikigita ye=23ma di aprilo 2026}}</ref>. En mayo, forta venti dissemis fairegi tra la Granda Plataji. Inter aprilo e junio eventis forta tempesti en Italia, Grekia, Turkia, [[Israel]] ed altra arei che estala Mediteraneo. En Israel, violentoza inundado frapis Bat Yam e produktis 1 morto. En aprilo ank eventis tornadi en Italia, Grekia e Turkia. Anke dum aprilo e mayo, [[sikeso]] frapis diversa regioni di Afrika, nome la sudo di [[Madagaskar]], [[Somalia]], la sudo di [[Etiopia]] e [[Kenia]], la sudo e la westo di Angola, [[Sud-Sudan]], [[Centrafrika]] e parto di [[Demokratial Republiko Kongo]]. En Madagaskar eventis granda perdaji en agrokultivo e [[famino]]. Che [[Oceania]], tropikala [[ciklono]] ''Maila'' frapis [[Insuli Salomon]] e [[Papua-Nova-Guinea]] ye la komenco di aprilo, ed efektigis inundadi, teroglitadi, destrukto di chosei, ponti e domi, afektis plua kam 83 mil personi, e produktis 34 morti<ref>{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/papua-new-guinea/papua-new-guinea-cyclone-maila-2026-dref-operation-mdrpg013|titulo=Papua New Guinea: Cyclone Maila 2026 - DREF Operation (MDRPG013)|editero=Reliefweb|idiomo={{en}}|publikigita ye=10ma di aprilo 2026}}</ref>. Ye la 22ma di mayo komencis forta kaloro-ondo qua krevis rekordi di temperaturi en [[Austria]], [[Belgia]], [[Chekia]], [[Dania]], [[Francia]], [[Germania]], [[Hispania]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Nederlando]], [[Polonia]], [[Rumania]], [[Slovakia]], [[Slovenia]] ed [[Unionita Rejio]]. Dun kelka dii en westala Francia, [[Anglia]] e [[Wals]], la mezavalora diala temperaturi superiris per 10°C la lokala historiala averajo. En aprilo e mayo, pluvegi e granda defrosto efektigis inundadi en [[Kazakstan]], [[Kirgizistan]], [[Uzbekistan]] e [[Tajikistan]]. Ye la 13ma di mayo, forta tempesti frapis [[Uttar Pradesh]], portanta forta venti, fulmini e tornadi. Segun oficala statistiki, 96 personi mortis e plusa 72 homi vundesis. Domi, arbori e linei por transmisar elektro destruktesis. Junio 2026 esis la maxim varma enrejisrita en la historio di westal Europa: la mezavalora temperaturo atingis 20,74 °C, esanta 3,05 °C plu alta kam la mezavaloro di temperaturi inter 1991 e 2020<ref>{{extera ligilo|url=https://wmo.int/media/news/western-europe-has-hottest-june-record|titulo=Western Europe has hottest June on record|editero=World Meteorological Organization|idiomo={{en}}|publikigita ye=9ma di julio 2026}}</ref>. De la 17ma til la 21ma di junio, forta kaloro-ondo atingis Francia, Hispania, Portugal, Italia, Germania, Belgia, Nederlando, Unionita Rejio, Austria, Suisia, Grekia ed altra landi de [[Balkani]]. Kaloro, atmosferala sikeso, basa humideso di la sulo e forta venti anticipis la sezono di fairegi. Samatempe en Afrika, pluvegi efektigis granda inundadi en landi vicina a [[gulfo di Guinea]] 20ma til la 22ma di junio, nome en [[Ivora Rivo]], [[Ghana]], [[Togo]] e [[Nigeria]]<ref name=prev>{{extera ligilo|url=https://www.preventionweb.net/news/climate-change-and-urban-pressures-intensify-flood-risk-gulf-guinea-coast|titulo=Climate change and urban pressures intensify flood risk on the Gulf of Guinea coast|editero=UNDRR|idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di julio 2026}}</ref>. En Ghana, la pluvo-quanto esis la maxim granda depos 1995, ed adminime 34 personi mortis<ref name=prev/>. [[Uragano|Uraganala]] sezono komencis oficale ye la 1ma di junio en [[Atlantiko]]. L'unesma tempesto, ''Arthur'', formacesis ye la 17ma di junio. Che [[Pacifiko]], l'unesma tropikala sturmo, ''Amanda'', formacesis ye la 2ma di junio. Che Pacifiko, tempesto ''Boris'' efektigis 100 milion dolari en domaji e produktis 4 morti. Julio 2026 ank esis multe varma monato: la temperaturi di la tero superiris per 1,18 °C la mezavalora temperaturi enrejistrita dum la 20ma yarcento por ta monato, simile a temperaturi enrejistrita en julio 2024. Nova kaloro-ondo frapis granda parto di westala, centrala e sudala Europa. En Iberia, Italia ed altra regioni apud Mediteraneo, ofte temperaturi superiris 40 °C. La maxim alta temperaturo enrejistresis en Noto, [[Sicilia]]: 46,5 °C ye la 22ma di julio. De la 3ma til la 9ma di julio diversa fairegi frapis [[provinco Almería]], en Hispania. Un ek l'incendii produktis adminime 13 morti. De la 22ma til la 30ma di julio, forestala incendii en [[Hispania]], [[Portugal]] e [[Francia]] koaktas plua kam 300 mil personi abandonar lia domi. Franca e Hispana autoritatozi deklaras ke to esas la maxim dizastroza incendii depos multa yardeki<ref>{{extera ligilo|titulo=Europe is burning: How bad could this wildfire crisis get?|editero=Euro News|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/28/europe-is-burning-how-bad-could-this-wildfire-crisis-get|idiomo={{en}}|publikigita ye=28ma di julio 2026}}</ref>. Ye la fino di julio, cirkume 98 mil hektari destruktabis en Francia pro fairegi, e plua kam 40 mil hektari destruktabis en Italia de la komenco dil yaro. On kalkulis ke agrokultivala perdaji atingis 2 miliard Euri en Europa, inkluzite la morto di bestii. Ye la komenco di julio, tropikala tempesto ''Maysak'' frapis la sudo di Popul-Republiko Chinia, nome provinco Nanning. La rupto di aquobarilo plumaleskis la situaciono, e 39 morti enrejistresis. Pluvegi ed inundadi anke frapis [[Vietnam]], la sudo ed esto di Popul-Republiko Chinia e Sud-Korea. Alonge julio, extrema kaloro-ondo frapis Japonia, Sud-Korea, Chinia, India e Pakistan. [[Seoul]] enrejistris rekordo di temperaturo por monato julio. La 27ma di agosto 2026 grandega slam-ondo mortigis 469 homi en [[Nepal]]. == Eventi == * [[1ma di januaro]] - [[Bulgaria]] adoptas [[Euro]] kom monetaro, divenanta la 21ma stato che [[Eurozono]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/|editero=Europana Konsilistaro|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di julio 2025}}</ref> * 1ma di januaro - Explozo ed incendio en drinkerio che urbo Crans-Montana, kantono [[Valais]], [[Suisia]], produktas plua kam 40 morti e plua kam 100 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say|titulo=About 40 killed and 100 injured in fire at bar in Swiss ski resort of Crans-Montana|editero=The Guardian|idiomo={{en}}|publikigita ye=1ma di januaro 2026}}</ref>. * [[2ma di januaro]] - [[Sud-Korea]]na korto lansas komiso por aresto di ex-prezidanto [[Yoon Suk Yeol]] pos akuzaji pri abuzi dum lua dekreto di militala judicio en 2024. * [[3ma di januaro]] - [[Usa]] lansas diversa aeral ataki kontre [[Venezuela]] e forkaptas prezidanto [[Nicolás Maduro]]<ref>{{extera ligilo |titulo=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes|url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=3ma di januaro 2026}}</ref>. * 3ma di januaro - La chef-urbo di [[Equatorala Guinea]] transferesas de [[Malabo]] a [[Ciudad de la Paz]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html|editero=Le Monde|idiomo={{en}}|publikigita ye=4ma di januaro 2026}}</ref> * [[5ma di januaro]] - Adminime 14 personi mortas dum rapida inundadi che insuli Siau Tagulandang Biaro, Nordala Sulawesi, [[Indonezia]]. * [[7ma di januaro]] - En [[Minneapolis]], [[Minnesota]], 37-yar-evanta Renée Good mortigesas da policisto del Agenterio pri Kontrolo di Enmigro e Dogani (Angle: ''Immigration and Customs Enforcement'', abreviita ICE). La mortigo efektigos revolto e protesti en Minneapolis ed altra Usana urbi<ref>{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/us/live-news/minnesota-fraud-state-reps-testify-01-07-26|titulo=ICE shooting in Minneapolis|editero=CNN|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di januaro 2026}}</ref>. * [[8ma di januaro]] - [[Iran]]ana guvernerio blokusas aceso ad [[Interreto]] en tota la lando, por impedar l'organizo di protesti. * [[9ma di januaro]] - Kontrato pri [[libera komerco]] inter [[Europana Uniono]] e [[Mercosur]] signatesas, pos 25-yara diskuto. La kontrato, signatita da 21 ek la 27 membri de EU, kreos la maxim granda areo di libera komerco de la mondo. * [[12ma di januaro]] - [[Irakli Garibashvili]], ex-chefministro di [[Gruzia]], deklaras su kulpinta pri pekunio-lavado e kondamnesas a 5-yara enkarcerigo. * [[13ma di januaro]] - Teroglitado pos hori di pluvego en [[Norda Kivu]], [[Demokratial Republiko Kongo]], produktas 13 morti e 30 plusa homi desaparinta. * [[22ma di januaro]] - [[Usa]] oficale abandonas [[Mondal Organizuro pri Saneso]]. * [[24ma di januaro]] - Adminime 70 personi mortas e 10 plusa homi desaparas pro teroglitadi en West Java, [[Indonezia]].<ref>{{extera ligilo |titulo=Update Longsor Cisarua: 70 Kantong Jenazah Dievakuasi, 10 Masih Dicari|url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20260131192802-20-1323204/update-longsor-cisarua-70-kantong-jenazah-dievakuasi-10-masih-dicari/|editero=CNN Indonezia|idiomo={{id}}|publikigita ye=31ma di januaro 2026}}</ref> * [[30ma di januaro]] - Plua kam 3 milion pagini kun informi pri sexuala deliktanto [[Jeffrey Epstein]] liberigesas por publika konoco. * [[8ma di februaro]] - En [[Portugal]], socialisto [[António José Seguro]] vinkas prezidantal elekto kontre dextrano André Ventura. * [[17ma di februaro]] - En [[Peru]], prezidanto [[José Enrique Jerí Oré]] censuresas da Peruana kongreso e revokesas de la povo. Kongresano [[José María Balcázar]] indikesas kom prezidanto di la lando. * [[26ma di februaro]] - Guvernerio di [[Pakistan]] deklaras milito kontre [[talibano|talibani]] en [[Afganistan]]. * [[28ma di februaro]] - Israel ed Usa aer-atakas Iran, komenco di [[Milito di Iran 2026|milito di Iran]]. * [[1ma di marto]] - En [[Sud-Sudan]], adminime 169 personi mortigesas e 50 plusa homi vundesas kande membri de Uneso-Stato atakas komtio Abiemnom. * [[6ma di marto|6ma]] til la [[15ma di marto]] - [[Vintrala Olimpiala Ludi]] eventas en [[Cortina D'Ampezzo]], [[Italia]]. * [[10ma di marto]] - En [[Sudan]], atako per [[senpilotist aviacilo]] kontre kamiono transportanta personi a funeralo produktas 40 morti. * [[15ma di marto]] - Nova [[konstituco]] di [[Kazakstan]] aprobesas per referovoto, kande 90% de la votanti votas yes. * [[1ma di aprilo]] - [[NASA]] lansas misiono [[Artemis II]], qua eniras [[Luno|Lunal]] orbito unesmafoye pos 53 yari. * [[7ma di aprilo]] - [[Usa]] ed [[Iran]] konkordas pri du-semana [[pafo-ceso]] dum la [[Milito di Iran 2026|milito di Iran]]. * [[8ma di aprilo]] - [[Israel]] lansas serio di aeral ataki en sudal [[Libano]], kun skopo destruktar substrukturi de [[Hezbollah]]. Plua kam 300 personi mortas e plua kam 1100 plusa homi vundesas. * [[10ma di aprilo]] - La kruo di [[Artemis II]] sucese retrovenas a [[Tero]]. * [[12ma di aprilo]] - Eventas parlamental elekti en [[Hungaria]], e partiso ''Fidesz'' de chefministro [[Viktor Orbán]] perdas la majoritato pos 16 yari. [[Péter Magyar]], de partiso ''Tisza'' asumos la povo ye la 9ma di mayo. * [[13ma di aprilo]] - [[Papo Leo la 14ma]] komencas vizito a [[Aljeria]]. * [[15ma di aprilo]] - En Onikişubat, [[Turkia]], studianto evanta 14 yari eniras skolo pafante, e mortigas 10 personi<ref>{{extera ligilo|titulo=Ataque em escola na Turquia chega a 10 mortos após menina de 11 anos não resistir|url=https://oglobo.globo.com/mundo/noticia/2026/05/04/ataque-em-escola-na-turquia-chega-a-10-mortos-apos-menina-de-11-anos-nao-resistir.ghtml|editero=O Globo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=4ma di mayo 2026}}</ref>. * [[18ma di aprilo]] - [[Papo Leo la 14ma]] komencas vizito a [[Angola]]. * [[19ma di aprilo]] - Eventas parlamental elekti en [[Bulgaria]], e koalisuro ''Progresivna Bŭlgariya'' obtenas majoritato. Ex-prezidanto [[Rumen Radev]] divenos chefministro di la lando. * [[20ma di aprilo]] - En [[Mexikia]], pafado che piramidi di Teotihuacán produktas du morti e 13 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|titulo=Tiroteio nas pirâmides de Teotihuacán resulta em morte de turista e 13 feridos|url=https://portalmie.com/atualidade/2026/04/tiroteio-nas-piramides-de-teotihuacan-resulta-em-morte-de-turista-e-13-feridos/ |editero=Portal Mie Notícias|idiomo={{pt}}|publikigita ye=22ma di aprilo 2026}}</ref>. * [[25ma di aprilo]] - Bombal atako kontre autobuso en [[Cauca]], [[Kolumbia]] produktas 20 morti e 36 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|titulo=Death toll in Colombia highway bus bomb attack rises to 20|url=https://www.bbc.com/news/articles/ckgx5kyyj8do|editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di aprilo 2026}}</ref>. * [[30ma di aprilo]] - [[Nigeria]]na trupi mortigas adminime 18 membri de [[Boko Haram]] che stato Borno. * [[1ma di mayo]] - [[Unionita Araba Emirii]] abandonas [[ONEP]]. * [[2ma di mayo]] - Adminime 11 personi mortas pos inundadi e terglitadi en diversa regioni di [[Kenia]]. * [[8ma di mayo]] - Dextrana politikistino [[Laura Fernández Delgado]] divenas prezidantino di [[Kosta Rika]]. * [[12ma di mayo]] - En [[Bahama]], partiso ''Progressive Liberal Party'' de chefministro [[Philip Edward Davis]] vinkas l'elekti. * [[22ma di mayo]] - Explozo en mineyo di karbono che provinco Shanxi, [[Popul-Republiko Chinia]] produktas adminime 82 morti<ref>{{extera ligilo|url= https://www.bbc.com/news/articles/c5y0ve18qlko|titulo=At least 82 killed in Chinese coal mine explosion|editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=24ma di mayo 2026}}</ref>. * [[7ma di junio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.8 che [[skalo di Richter]] frapas [[Filipini]], produktanta 107 morti e 1319 plusa homi vundita. * [[10ma di junio]] - En [[Barcelona]], eventas ceremonio en qua [[papo Leo la 14ma]] sakrigas la Turmo di Iesu Kristo, la maxim alta de la [[kirko Sagrada Família]] exakte 100 yari pos la morto di [[Antoni Gaudí]], l'arkiteto qua projetis ol<ref>{{extera ligilo|url=https://mundoincrivelbr.com.br/es-ES/blog/sagrada-familia-torre-jesus-centenario-gaudi|titulo="La Sagrada Familia Bendecida: La Consagración de la Torre de Jesús en el Centenario de Gaudí" |editero=Mundo Increíble|idiomo={{es}}|publikigita ye=10ma di junio 2026}}</ref>. * [[12ma di junio]] - La richeso di [[Elon Musk]] superiras 1 bilion [[Dolaro di Usa|Usana dolari]]. * [[21ma di junio]] - En duesma balotado, dextrano [[Abelardo de la Espriella]] vinkas prezidantal elekto en [[Kolumbia]]. * [[24ma di junio]] - Du [[Ter-tremo|ter-tremi]] kun forteso 7.2 e 7.5 che [[skalo di Richter]] frapas [[Caracas]], [[Venezuela]], produktanta plua kam 920 morti, 3360 vunditi e mili di desaparinti<ref>{{extera ligilo|url=https://www.dw.com/es/cifra-de-muertos-por-terremotos-en-venezuela-aumenta-a-920/live-77719281|titulo=Cifra de muertos por terremotos en Venezuela aumenta a 920|editero=DW|idiomo={{es}}|publikigita ye=26ma di junio 2026}}</ref>. * [[1ma di julio]] - [[Papo Leo la 14ma]] exkomunikas la tota membri de Sacerdotala Kunfrataro di Santa Pius la 10ma, tradicionalista grupo fondita da [[Marcel Lefebvre]]. * [[12ma di julio]] - Fairo che drinkerio ''Rong Beer Na Lat Phrao'', en [[Bangkok]], [[Tailando]], produktas 39 morti e plua kam 70 plusa homi vundita. * [[20ma di julio]] - [[Andy Burnham]] asumas kom chefministro di [[Unionita Rejio]], pos renunco da [[Keir Starmer]]. * [[28ma di julio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.1 che [[skalo di Richter]] frapas prefektio Kumamoto, produktanta adminime 30 morti e plua kam 60 plusa homi vundita. * 28ma di julio - [[Keiko Fujimori]] asumas kom prezidanto di [[Peru]]. * [[30ma di julio]] - 60.000 Migranti de [[Maroko]] traruptas la frontiero di [[Hispania]] che urbo [[Ceuta]]<ref>https://www.lemonde.fr/afrique/article/2026/08/07/ceuta-bastion-multiculturel-fragile-a-l-epreuve-d-une-crise-migratoire-sans-precedent_6740461_3212.html?lmd_medium=al&lmd_campaign=envoye-par-appli&lmd_creation=android&lmd_source=default</ref>. * [[10ma di agosto]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.4 che [[skalo di Richter]] frapas provinco Chocó, en [[Kolumbia]], produktanta adminime 265 morti e cirkume 500 plusa homi desaparinta<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2026/08/12/numero-de-mortos-por-terremoto-na-colombia-chega-a-265-diz-presidente.ghtml|titulo=Número de mortos por terremoto na Colômbia chega a 265, diz presidente; quase 500 estão desaparecidos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=12ma di agosto 2026}}</ref>. * [[15ma di agosto]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.7 che [[skalo di Richter]] frapas [[insulo Flores]] en [[Indonezia]], produktanta adminime 38 morti.<ref>{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2026/08/15/terremoto-indonesia-mortos.ghtm|titulo=Terremoto de magnitude 7,7 atinge a costa da Indonésia e deixa 38 mortos|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=15ma di agosto 2026}}</ref> * [[18ma di agosto]] - En [[Centrafrika]], adminime 100 personi mortas pos teroglitado che nelegala [[oro|ora]] mineyo Zamboye<ref>{{extera ligilo |url=https://www.rte.ie/news/world/2026/0819/1588552-gold-mine-collapse/|titulo=Gold mine collapse kills at least 100 people in Central African Republic |editero=RTÉ|idiomo={{en}}|publikigita ye=19ma di agosto 2026}}</ref>. * [[19ma di agosto]] - Adminime 52 personi mortas pos kulbuto di batelo transportanta laboristi en Goronyo, stato Sokoto, [[Nigeria]].<ref>{{extera ligilo |url=https://lagostelevision.com/52-bodies-buried-after-sokoto-boat-accident/|titulo=52 bodies buried after Sokoto boat accident|editero=Lagos Television |idiomo={{en}}|publikigita ye=20ma di agosto 2026}}</ref> * [[26ma di agosto]] - Rapida inundado en [[Nepal]] e [[Tibet]] produktas adminime 110 morti e 650 desaparinti<ref>{{extera ligilo|titulo=Flash flood on Nepal-Tibet border kills more than 150, with hundreds of tourists missing|url=https://www.bbc.com/news/live/c6y8mjmnpxv0t|editero=BBC News|idiomo={{en}} |publikigita ye=26ma di agosto 2026}}</ref>. Raporti informas ke la posibla kauzo por l'inundado esus krulo di [[glaciero]], qua tranis rokegi qui obstruktis komplete rivero Bhote Koshi, formacanta barilo. La rupto di la barilo divenis la kauzo dil inundadego<ref>{{extera ligilo|titulo=Colapso de geleira pode ser causa de inundação no Nepal, dizem cientistas|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2026/08/26/cientistas-apontam-avalanche-de-gelo-como-gatilho-de-enchente-no-nepal.ghtm|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=26ma di agosto 2026}}</ref>. ==[[Sporto]]== * [[11ma di junio]] til la [[19ma di julio]] - Unesmafoye en la historio, [[Mondala Kupo di Futbalo]] eventas en 3 landi de [[Nord-Amerika]]: [[Usa]], [[Kanada]] e [[Mexikia]]. [[Hispania]] divenas championo duesmafoye en sua historio. == Naski == == Morti == * [[3ma di januaro]] - [[Eva Schloss]], Austrian-Britaniana skriptisto (n. 1929) [[Arkivo:Astrid_Roemer_(1988).png|thumb|130px|[[Astrid Roemer]]]] * [[8ma di januaro]] - [[Astrid Roemer]], Nederlandana/Surinamana skriptisto e poeto (n. 1947) * [[10ma di januaro]] - [[Erich von Däniken]], Suisa skriptisto (n. 1935)<ref>{{citez jurnalo od edituro|titulo=Schweizer Autor und Publizist Erich von Däniken ist gestorben |url=https://www.tagesanzeiger.ch/erich-von-daeniken-ist-gestorben-440874260050 |editero=Tages Anzeiger |idiomo={{de}}|publikigita ye=11ma di januaro 2026}}</ref> * [[13ma di januaro]] - [[Claudette Colvin]], Usana homala yuri-aktivisto (n. 1939) * [[13ma di januaro]] - [[George Vasiliou]], prezidanto di Chipro (n. 1931)<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.naftemporiki.gr/kosmos/2058409/pethane-o-proin-proedros-tis-kyproy-giorgos-vasileioy/|titulo=Πέθανε ο πρώην πρόεδρος της Κύπρου, Γιώργος Βασιλείου|idiomo={{el}}|vidita ye= 2026-01-14 |publikigita ye=14ma di januaro 2026|editero=www.naftemporiki.gr}}</ref> * [[16ma di januaro]] - [[Luísa Dias Diogo]], chefa ministro di Mozambik (n. 1958)<ref>{{Extera ligilo|url=https://savana.co.mz/?p=9373|titulo=Morreu Luísa Diogo, antiga Primeira-Ministra de Moçambique - SAVANA|idiomo={{pt}}|editero=Savana|publikigita ye=16ma di januaro 2026|vidita ye=16ma di januaro 2026}}</ref> * [[19ma di januaro]] - [[Heidi Neussner]], Germana Idistino (n. 1929) * [[30ma di januaro]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadan-Usan aktoro (n. 1954) * [[11ma di februaro]] - [[Cees Nooteboom]], Nederlandana skriptisto (n. 1933) * [[11ma di februaro]] - [[James Van Der Beek]], Usan aktoro (n. 1977) [[Arkivo:Flickr - Josh Jensen - Robert Duvall (cropped).jpg|thumb|130px|[[Robert Duvall]]]] * [[15ma di februaro]] - [[Robert Duvall]], Usan aktoro (n. 1931) * [[17ma di februaro]] - [[Jesse Jackson]], Usana predikanto e politikisto (n. 1941) * [[18ma di februaro]] - [[Jan Timman]], Nederlandana shakoludisto (n. 1951) * [[18ma di februaro]] - [[Leyla Shahid]], Palestinana diplomacisto (1949) * [[19ma di februaro]] - [[Eric Dane]], Usana aktoro (n. 1972) * [[21ma di februaro]] - [[Koos Postema]], Nederlandana televizion-prizentisto e jurnalisto (n. 1932) * [[23ma di februaro]] - [[Éliane Radigue]], Franca kompozisto (n. 1932) * [[25ma di februaro]] - [[Ludwig Scotty]], prezidanto di Nauru (n. 1948)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/587990/former-nauru-president-ludwig-scotty-dies-aged-77|titulo=Former Nauru President Ludwig Scotty dies aged 77|editero=RNZ|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di februaro 2026}}</ref> [[Arkivo:Neil Sedaka - TopPop 1974 3 (cropped).png|thumb|130px|[[Neil Sedaka]]]] * [[27ma di februaro]] - [[Neil Sedaka]], Usana kantisto e kompozisto (n. 1939)<ref>{{extera ligilo|url=https://variety.com/2026/music/news/neil-sedaka-dead-singer-songwriter-breaking-up-is-hard-to-do-1236675098/|titulo=Neil Sedaka, Legendary Singer-Songwriter Behind ‘Breaking Up Is Hard to Do,’ ‘Bad Blood’ and ‘Love Will Keep Us Together,’ Dies at 86|editero=Variety|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di februaro 2026}}</ref> * [[28ma di februaro]] - [[Ali Khamenei]], Iranana religioza duktisto (m. 1939) * [[1ma di marto]] - [[Davíð Oddsson]], chefministro di Islando (n. 1948)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-02-david-oddsson-er-latinn-468372|titulo=Davíð Oddsson er látinn|idiomo={{is}}|publikigita ye=2ma di marto 2026|editero=RÚV}}</ref> * 1ma di marto - [[Clément Oubrerie]], Franca desegnisto di desegnita rakonti (n. 1966) * [[6ma di marto]] - [[Jan Lenferink]], Nederlandana televizion-prizentisto (n. 1945) * [[8ma di marto]] - [[Anthony James Leggett]], Britaniana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1938) * [[10ma di marto]] - [[IJf Blokker]], Nederlandan aktoro e komediisto (n. 1930) * [[10ma di marto]] - [[Alfredo Bryce Echenique]], Peruana skriptisto (n. 1939) * [[11ma di marto]] - [[Michel Hulin]], Franciana filozofo e sociologo (n. 1936) * [[13ma di marto]] - [[Paul Ralph Ehrlich]], Usana biologo (n. 1932) [[Arkivo:Juergen Habermas 2011 3-Bildausschnitt.jpg|thumb|130px|[[Jürgen Habermas]]]] * [[14ma di marto]] - [[Jürgen Habermas]], Germana filozofo (n. 1929)<ref>{{extera ligilo|titulo=Jürgen Habermas, influential German philosopher, dies at 96|url=https://apnews.com/article/juergen-habermas-dead-germany-2b541721af6cb19abfaa923359d091b5|editero=AP|idiomo={{en}}|publikigita ye=14ma di marto 2026}}</ref> * 14ma di marto - [[Christopher Albert Sims]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1942) * [[19ma di marto]] - [[Umberto Bossi]], Italiana politikisto (n. 1941) * [[19ma di marto]] - [[Chuck Norris]], Usana aktoro (n. 1940)<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/pop-arte/tv-e-series/noticia/2026/03/20/chuck-norris-morre.ghtml |titulo=Chuck Norris, lenda dos filmes de ação e das artes marciais, morre aos 86 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=20ma di marto 2026}}</ref> * [[20ma di marto]] - [[Isabelle Mergault]], Franciana komediisto e cinematografisto (n. 1958) * [[20ma di marto]] - [[Robert Mueller]], Usan advokato ed ex-direktisto di FBI (n. 1944) * [[22ma di marto]] - [[Hermann Huppen]], Belga desegnisto (n. 1938) [[Arkivo:Delanoe_Zenith_2008_02_27_n19.jpg|thumb|130px|[[Lionel Jospin]]]] * [[22ma di marto]] - [[Lionel Jospin]], Franciana politikisto (n. 1937) * [[26ma di marto]] - [[Epeli Nailatikau]], prezidanto di Fidji (n. 1941)<ref>{{Extera ligilo |url=https://www.fijivillage.com/news/former-president-ratu-epeli-nailatikau-passes-away-e15a3d/ |titulo=Former President Ratu Epeli Nailatikau passes away |editero= Fiji Village|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di marto 2026 |vidita ye= 27ma di marto 2026}}</ref> * [[28ma di marto]] - [[Liamine Zéroual]], prezidanto di Aljeria (n. 1941)<ref>{{Extera ligilo|url=https://algerianewsgate.com/politics/zeroual-death-algeria/|titulo= El-Yamine Zeroual Death Algeria at 85|vidita ye= 28ma di marto 2026|publikigita ye=28ma di marto 2026|editero=algerianewsgate.com|idiomo={{en}}}}</ref> * [[30ma di marto]] - [[Chan Santokhi]], Surinamana prezidanto (n. 1959) * [[30ma di marto]] - [[Carlos Westendorp]], Hispaniana diplomacisto, politikisto (n. 1937) * [[9ma di aprilo]] - [[Afrika Bambaataa]], Usana muzikisto (n. 1957) * [[11ma di aprilo]] - [[Sonja Barend]], Nederlandana televizion-prizentisto (n. 1940) [[Arkivo:Moyalive.jpg|thumb|130px|[[Moya Brennan]]]] * [[13ma di aprilo]] - [[Moya Brennan]], Irlandana kantisto e harpisto (n. 1952) * [[13ma di aprilo]] - [[Cees Dam]], Nederlandan arkitekto (n. 1932) * [[17ma di aprilo]] - [[Nathalie Baye]], Francian aktoro (n. 1948) * 17ma di aprilo - [[Oscar Schmidt]], Braziliana basketbalisto (n. 1958)<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/sp/sao-paulo/noticia/2026/04/17/oscar-schmidt-maior-idolo-do-basquete-brasileiro-morre-em-sp-aos-68-anos.ghtml|titulo=Oscar Schmidt, maior ídolo do basquete brasileiro, morre em SP aos 68 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye= 17ma di aprilo 2026}}</ref> * [[19ma di aprilo]] - [[Desmond Morris]], Britaniana zoologo, skriptisto, piktisto, tv-prizentisto (n.1928) * [[29ma di aprilo]] - [[Craig Venter]], Usana molekulala biologo (n. 1946) * [[30ma di aprilo]] - [[Georg Baselitz]], Germaniana piktisto e skultisto (n. 1938)<ref>{{extera ligilo|titulo=Maler und Bildhauer Georg Baselitz ist tot|url=https://www.welt.de/kultur/article69f364ce70b8657fbe528126/maler-und-bildhauer-georg-baselitz-ist-tot.html|editero=Die Welt|idiomo={{de}} |publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}</ref> * [[1ma di mayo]] - [[Alex Zanardi]], Italian automobilisto (n. 1966)<ref>{{extera ligilo|url=https://elpais.com/deportes/formula-1/2026-05-02/muere-alex-zanardi-expiloto-de-formula-1-y-medallista-paralimpico.html|titulo=Muere Alex Zanardi, expiloto de Fórmula 1 y medallista paralímpico|editero=El País|idiomo={{es}}|publikigita ye=2ma di mayo 2026}}</ref> [[Arkivo:Ted Turner (headshot).jpg|thumb|130px|[[Ted Turner]]]] * [[6ma di mayo]] - [[Ted Turner]], Usana komunikilar-entraprezisto (n. 1938) * [[12ma di mayo]] - [[Nina Litvinova]], Rusiana zoologo, disidento ed aktivisto por homala yuri (n. 1945)<ref>https://nos.nl/artikel/2614460-russische-dissident-litvinova-80-pleegt-zelfmoord-in-moskou</ref> * [[15ma di mayo]] - [[Edmund Strother Phelps]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1933) * [[18ma di mayo]] - [[Ofer Bronchtein]], Francian-Israelana pac-aktivisto (n. 1957) * [[29ma di mayo]] - [[Edgar Morin]], Franciana sociologo e filozofo (n. 1921) * [[4ma di junio]] - [[Marjane Satrapi]], Iranana desegnisto, cinematografisto (n. 1969) * [[30ma di junio]] - [[Victor Willis]] kunfondinto e kantisto di [[Village People]] (n. 1951) [[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8487.jpg|thumb|130px|[[Bonnie Tyler]]]] * [[8ma di julio]] - [[Bonnie Tyler]], Walsana kantistino (n. 1951)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cn8km15lm83o|titulo=Muere a los 75 años Bonnie Tyler, la voz que cautivó al mundo con el éxito "Total Eclipse of the Heart" en los 80|editero=BBC|idiomo={{es}}|publikigita ye=3ma di agosto 2026}}</ref> * [[11ma di julio]] - [[Peppino Di Capri]], Italiana kantisto (n. 1939)<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/07/11/cantor-italiano-peppino-di-capri-morre-aos-86-anos.ghtml|titulo=Cantor italiano Peppino di Capri morre aos 86 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=11ma di julio 2026}}</ref> * 11ma di julio - [[Susumu Tonegawa]], Japoniana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1939) * [[26ma di julio]] - [[Betye Saar]], Usan artistino (n. 1926) * [[31ma di julio]] - [[Franco Baresi]], Italiana futbalisto (n. 1960) * 31ma di julio - [[Jerney Kaagman]], Nederlandana kantisto (n. 1947) * [[6ma di agosto]] - [[Peter Faber]], Nederlandan aktoro (n. 1943) * [[16ma di agosto]] - [[Hayden Panettiere]], Usan aktorino (n. 1989) * [[17ma di agosto]] - [[Laura Cardoso]], Brazilian aktorino (n. 1927)<ref>{{extera ligilo|titulo=Morre a atriz Laura Cardoso, aos 98 anos: 'Nossa grande estrela se despediu'|url=https://oglobo.globo.com/cultura/televisao/noticia/2026/08/18/morre-a-atriz-laura-cardoso-nossa-grande-estrela-se-despediu.ghtml|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=18ma di agosto 2026}}</ref> * [[18ma di agosto]] -[[Yvette Roudy]], Franca politikisto (n. 1929) * 18ma di agosto - [[Glória Menezes]], Brazilian aktorino (n. 1934)<ref>{{extera ligilo|titulo=Morre Glória Menezes, atriz que mudou a interpretação televisiva, aos 91 anos|url=https://www1.folha.uol.com.br/ilustrada/2026/08/morre-gloria-menezes-uma-das-grandes-atrizes-do-teatro-e-da-tv-aos-91-anos.shtml|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=18ma di agosto 2026}}</ref> * [[22ma di agosto]] - [[Siim Kallas]], chefministro di Estonia (n. 1948)<ref>{{extera ligilo|url=https://rus.delfi.ee/statja/120605316/skonchalsya-siym-kallas|titulo=Скончался политик Сийм Каллас|publikigita da=Delfi.ru|idiomo={{ru}}|publikigita ye=22ma di agosto 2026}}</ref><ref>{{extera ligilo |titulo=Suri Siim Kallas|url=https://www.err.ee/1610116660/suri-siim-kallas|editero=ERR|idiomo={{et}}|publikigita ye=22ma di agosto 2026}}</ref> * [[25ma di agosto]] - [[Dolly Parton]], Usana kantisto (n. 1946)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/dolly-parton-dead-country-music-1236680877/|titulo=Dolly Parton, Effervescent Queen of Country Music and Just About Everything Else, Dies at 80|editero=The Hollywood Reporter|idiomo={{en}}|publikigita ye=25ma di agosto 2026}}</ref> == Nobel-premiiziti == *[[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[ {{referi}} [[Kategorio:Yari 2020a]] ho8fcbtyfthagpoe0jyliga9cdjtx4x 1130813 1130812 2026-08-28T08:33:25Z Idisto 28999 /* Klimato ed ambiento */ Inform-adjunto 1130813 wikitext text/x-wiki {{21ma yarcento}} La yaro '''2026''' (MMXXVI per Romala algarismi) esas ordinara yaro komencinta ye [[jovdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esas la 26ma yaro di la triesma yarmilo, la 26ma yaro di la 21ma yarcento, e la 7ma yaro di la [[yari 2020a]]. Che [[Chiniana horoskopo]], 2026 esas la Yaro di la [[Kavalo]]. == Klimato ed ambiento == L'unesma trimestro dil yaro komencis kun alta temperaturi: segun klimatal organizuro ''Copernicus Climate Change Service (C3S)'', januaro 2026 esis la 5ma maxim varma januaro de la historio,<ref name=WMO>{{extera ligilo|url=https://wmo.int/media/news/extreme-heat-cold-precipitation-and-fires-mark-start-of-2026|titulo=Extreme heat, cold, precipitation and fires mark the start of 2026|editero=World Meteorological Organization |idiomo={{en}}|publikigita ye=10ma di februaro 2026}}</ref>, kun mezavalora temperaturo di 12,95 °C, 0,51°C plu alta kam la mezavalora temperaturo kalkulita inter 1991 e 2020. En sudala misfero, temperaturi atingis 49.5°C en Ceduna, [[Australia]], nova rekordo por ta loko<ref name=WMO/>. Samatempe, eventis forta ondi di koldeso en norda misfero, violentoza pluvegi en sudal [[Afrika]] e forta kaloro ed incendii asociita a li en Australia, Chili e Patagonia. Ye la 4ma di januaro, rara [[tornado]] frapis Frattocchie, regiono [[Lazio]], [[Italia]]. Ye la 6ma di januaro, tempestovento ''Goretti'' formacesis, ed ye la 8ma di januaro ol frapis insuli Scilly per venti qui atingis 160 km/h, e [[Kornwal]] per venti qui atingis 198 km/h. Mili di personi restis sen elektro. De la 22ma di januaro til la 8ma di februaro, serio di forta tempesti (Harry, Ingrid, Joseph, Kristin, Leonardo, Marta) frapis [[Iberia]], [[Italia]] ed [[Unionita Rejio]], per venti qui atingis 200 km/horo, ed efektigis inundadi e domaji en substrukturi. Entote 16 personi mortis e plua kam 500 vundesis. Ye la fino di januaro, tempesto ''Kristin'' frapis [[Portugal]] per venti qui atingis 202 km/h, qui renversis arbori, domi ed altra strukturi, e blokusis chosei. Inter 800 mil e 1 milion personi restis tempale sen elektro<ref>{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/articles/c205yl3kvzmo|titulo=At least five killed after Storm Kristin hits Portugal |editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=28ma di januaro 2026}}</ref>. En la lando, domaji atingis 5,33 miliard Euri<ref>{{extera ligilo |url=https://eco.sapo.pt/2026/04/28/estado-assume-31-mil-milhoes-de-euros-do-prejuizo-total-de-533-mil-milhoes-provocado-pelas-tempestades/ |titulo=Estado assume 3,1 mil milhões de euros do prejuízo total de 5,33 mil milhões provocado pelas tempestades|editero=Sapo |idiomo={{pt}} |publikigita ye=28ma di aprilo 2026}}</ref>. Ank en januaro, Europa frapesis per forta koldeso-ondi, la maxim forta depos 2010. Samatempe, temperaturi en [[Arktiko]] superiris historiala averajo. En parti de central Azia, Japonia ed estala Rusia, januaro 2026 esis plu humida kam historiala mezavaloro. En februaro, tempesti ''Leonardo'' e ''Marta'' efektigis plusa inundadi e teroglitadi en Portugal e Hispania. Adminime 19 personi mortis e 35 mil habiteyi domajesis. En januaro e februaro, [[Indonezia]] frapesis per pluvegi qui efektigis inundadi e teroglitadi. Ye la 24ma di januaro, tempesti efektigis granda teroglitado en West-Bandung, qua produktis plua kam 80 morti<ref>{{extera ligilo|titulo=Longsor Cisarua, 80 jenazah berhasil diidentifikasi|url=https://kalteng.antaranews.com/berita/807986/longsor-cisarua-80-jenazah-berhasil-diidentifikasi|editero=Antara Kalteng |idiomo={{id}}|publikigita ye=10ma di februaro 2026}}</ref>. En februaro, inundadi anke frapis Nord-Kalimantan. Indonezia e Filipini anke frapesis da ciklono ''Penha''. De la 3ma til la 7ma di februaro, tempesti asociita ad ol frapis Norda Mindanao e Visayas, e produktis 12 morti e 25,5 milion dolari en domaji. Dum l'unesma trimestro di 2026, nenormala pluvegi qui komencabis en decembro afektis cirkume 1,9 milion personi en sudal Afrika, de qui cirkume 723 mil nur en [[Mozambik]]<ref>{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/mozambique/southern-africa-floods-and-cyclones-impact-snapshot-february-2026 |titulo=Southern Africa: Floods and Cyclones Impact Snapshot (February 2026)|editero=Reliefweb|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di februaro 2026}}</ref>. Cirkume 440 mil hektari di kultivita tereni afektesis, bestii mortis e domeyi destruktesis. En [[Malawi]], pluvegi superiris 285 mm en singla dio, ed efektigis inundadi e destrukto di kultivi. En [[Madagaskar]], du tropikala cikloni frapis la lando: ''Fytia'' ye la 31ma di januaro, e ''Gezani'' ye la 10ma di februaro. Le du afektis plua kam 681 mil personi e produktis 71 morti<ref>{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/madagascar/madagascar-humanitarian-snapshot-january-march-2026|titulo=Madagascar: Humanitarian Snapshot (January to March 2026)|editero=Reliefweb|idiomo={{en}}|publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}</ref>. Altralatere, en [[Angola]] eventis forta [[sikeso]] qua afektis kultivi e pastureyi. En [[Kanada]] ed en [[Usa]] eventis forta glacio-tempesto inter la 22ma e la 30ma di januaro, qua interuptis transporti e la furniso di elektro. Ye komenco di februaro, Freeport, en [[Bahama]], enrejistris la maxim basa temperaturo de sua historio. Altralatere, forta kaloro-ondi e basa humideso atmosferala favoris incendiegi che regioni Biobío e Ñuble, en [[Chili]], [[Sud-Amerika]]. Til la komenco di februaro, 21 personi mortabis e plua kam 330 vundabis pro incendii qui brulis plua kam 34 mil hektari e destruktis plua kam 4100 domi en la lando. Ank en [[Arjentinia]], nome en [[Patagonia]], incendii afektis forestala e kultivala regioni. En [[Brazilia]], pluvegi frapis stato [[Minas Gerais]], nome municipi [[Juiz de Fora]] ed [[Ubá]] ye la fino di februaro e komenco di marto. Lokala autoritatozi informis 70 morti, 5 desaparinti e granda destrukto en imobli e vehili, en chosei, e riski pri teroglitadi. En [[Peru]], efekti di ''[[El Ninyo]]'' en la rivo produktis inundadi e teroglitadi, 58 morti e destrukto di chosei e plantacerii. Ank enrejistresis pluvegi en [[Kolumbia]]. De la 10ma til la 24ma di marto enrejistresis serio di tempesti en [[Havayi]]. Dum ta periodo, [[Maui]] recevis entote {{formatnum:1395}} mm di pluvi, preske rekordo historiala. Ye la sudo di [[Oceania]], [[Australia]] enrejistris du kaloro-ondi en januaro. Serio di incendii qui komencis en [[stato Victoria]] ye la 7ma di januaro brulis plua kam 300 mil hektari, destruktis plua kam 300 strukturi ed efektigis 1 morto. Ye la 17ma di marto, tropikala ciklono ''Narelle'' formacesis sur [[Koralia maro]] e translojis su adnorde, kun forta venti, pluvegi, inundadi ed interupto di transporti e furniso di elektro. En [[Antarktika]], l'extenso di glacio-kovrajo sur l'oceano esis cirkume 5 milion km² dum l'unesma trimestro dil yaro. To signifikis diminutado per 8% di la kovrajo kompare la mezavaloro kalkulita inter 1991 e 2020. En februaro, glacio-kovrajo esis cirkume 2,58 milion km², cirkume 260 mil km² min granda kam la mezavaloro kalkulita inter 1991 e 2020. Aprilo 2026 esis la 4ma maxim varma aprilo de la historio, kontre ke mayo e junio 2026 esis la 2ma maxim varma mayo e junio de la historio. Komencinta ye la fino di aprilo, kaloro-ondo atingis la nordo e centro di [[India]], [[Pakistan]], [[Bangladesh]] e vicina arei. En India, che stati [[Telangana]] ed [[Uttar Pradesh]], forta kaloro-ondo en mayo atingis 48°C, e produktis plua kam 100 morti en 3 dii<ref>{{extera ligilo|titulo=Onda de calor na Índia mata mais de 100 pessoas em três dias|url=https://climainfo.org.br/2026/05/27/onda-de-calor-na-india-mata-mais-de-100-pessoas-em-tres-dias/|editero=Clima Info|idiomo={{pt}}|publikigita ye=27ma di mayo 2026}}</ref>. De la 15ma til la 29ma di aprilo, [[tifono]] ''Sinlaku'' frapis [[Norda Mariani]], [[Guam]], [[Saipan]] e [[Tinian]], per venti qui atingis 150 [[milio|milii]] po horo. Ank en aprilo, violentoza pluvegi efektigis inundadi, nome en [[Luanda]], [[Benguela]] ed altra regioni rivala, qui efektigis inundadi e teroglitadi. Adminime 45 personi mortis en la lando<ref>{{extera ligilo|titulo=Mortes causadas pelas chuvas expõem fragilidades em Angola|url=https://www.dw.com/pt-002/mortes-causadas-pelas-chuvas-exp%C3%B5em-fragilidades-em-angola/a-76722401 |editero=DW|idiomo={{pt}}|publikigita ye=9ma di aprilo 2026}}</ref>. En Central Amerika, pluvegi efektigis inundadi e teroglitadi en [[Haiti]], qui produktis adminime 12 morti. En Sud-Amerika eventis samatempe inundadi en [[Equador]] inter la 15ma e la 16ma di aprilo qui produktis adminime 15 morti e domajis cirkume 28 mil domi e, samatempe, parti de [[Kolumbia]] e [[Venezuela]] subisis sikeso. En [[Usa]], serio di severa tempesti frapis la lando de la fino di aprilo til la komenco di mayo. De la 23ma til la 28ma di aprilo, Nacionala Servado pri Meteorologio (''National Weather Service'') enrejistris plua kam 1100 severa tempesti en la lando, de qui plua kam 500 kun forta venti, plua kam 500 kun [[greluno]], e plua kam 80 tornadi<ref>{{extera ligilo|url=https://weather.com/storms/tornado/news/2026-04-27-severe-weather-midwest-mississippi-valley-south-tornadoes-hail|titulo=Severe Weather Outbreak Spawns Damaging Tornadoes, Hail, Winds In Plains, Midwest, South|editero=The Weather Channel |idiomo={{en}}|publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}</ref>. Tempesti frapis precipue Oklahoma, Texas, Kansas, Missouri, Arkansas, Tennessee, Kentucky, Mississippi, Alabama, [[Georgia]], ed altra stati de la centro e la sudo di Usa. Ank en aprilo, [[sikeso]] frapis parto di la sudo, la Granda Plataji e la westo di Usa. Ye la 21ma di aprilo 62,78% de Usana teritorio subisis kelka nivelo di sikeso. Arei di [[Oklahoma]], [[Kolorado]], la nordo di [[Texas]] e [[Nova-Mexikia]], [[Utah]], [[Nevada]], [[Idaho]] ed [[Oregon]] subisis severa sikeso, ma anke arei de [[Florida]] til [[Virginia]] anke subisis severa sikeso<ref>{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/2026/04/23/weather/us-drought-worst-in-decades-wildfires-climate|titulo=Worst spring drought on record grips US, fueling wildfires and water worries|editero=CNN Weather|idiomo={{en}}|publikigita ye=23ma di aprilo 2026}}</ref>. En mayo, forta venti dissemis fairegi tra la Granda Plataji. Inter aprilo e junio eventis forta tempesti en Italia, Grekia, Turkia, [[Israel]] ed altra arei che estala Mediteraneo. En Israel, violentoza inundado frapis Bat Yam e produktis 1 morto. En aprilo ank eventis tornadi en Italia, Grekia e Turkia. Anke dum aprilo e mayo, [[sikeso]] frapis diversa regioni di Afrika, nome la sudo di [[Madagaskar]], [[Somalia]], la sudo di [[Etiopia]] e [[Kenia]], la sudo e la westo di Angola, [[Sud-Sudan]], [[Centrafrika]] e parto di [[Demokratial Republiko Kongo]]. En Madagaskar eventis granda perdaji en agrokultivo e [[famino]]. Che [[Oceania]], tropikala [[ciklono]] ''Maila'' frapis [[Insuli Salomon]] e [[Papua-Nova-Guinea]] ye la komenco di aprilo, ed efektigis inundadi, teroglitadi, destrukto di chosei, ponti e domi, afektis plua kam 83 mil personi, e produktis 34 morti<ref>{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/papua-new-guinea/papua-new-guinea-cyclone-maila-2026-dref-operation-mdrpg013|titulo=Papua New Guinea: Cyclone Maila 2026 - DREF Operation (MDRPG013)|editero=Reliefweb|idiomo={{en}}|publikigita ye=10ma di aprilo 2026}}</ref>. Ye la 22ma di mayo komencis forta kaloro-ondo qua krevis rekordi di temperaturi en [[Austria]], [[Belgia]], [[Chekia]], [[Dania]], [[Francia]], [[Germania]], [[Hispania]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Nederlando]], [[Polonia]], [[Rumania]], [[Slovakia]], [[Slovenia]] ed [[Unionita Rejio]]. Dun kelka dii en westala Francia, [[Anglia]] e [[Wals]], la mezavalora diala temperaturi superiris per 10°C la lokala historiala averajo. En aprilo e mayo, pluvegi e granda defrosto efektigis inundadi en [[Kazakstan]], [[Kirgizistan]], [[Uzbekistan]] e [[Tajikistan]]. Ye la 13ma di mayo, forta tempesti frapis [[Uttar Pradesh]], portanta forta venti, fulmini e tornadi. Segun oficala statistiki, 96 personi mortis e plusa 72 homi vundesis. Domi, arbori e linei por transmisar elektro destruktesis. Junio 2026 esis la maxim varma enrejisrita en la historio di westal Europa: la mezavalora temperaturo atingis 20,74 °C, esanta 3,05 °C plu alta kam la mezavaloro di temperaturi inter 1991 e 2020<ref>{{extera ligilo|url=https://wmo.int/media/news/western-europe-has-hottest-june-record|titulo=Western Europe has hottest June on record|editero=World Meteorological Organization|idiomo={{en}}|publikigita ye=9ma di julio 2026}}</ref>. De la 17ma til la 21ma di junio, forta kaloro-ondo atingis Francia, Hispania, Portugal, Italia, Germania, Belgia, Nederlando, Unionita Rejio, Austria, Suisia, Grekia ed altra landi de [[Balkani]]. Kaloro, atmosferala sikeso, basa humideso di la sulo e forta venti anticipis la sezono di fairegi. Samatempe en Afrika, pluvegi efektigis granda inundadi en landi vicina a [[gulfo di Guinea]] 20ma til la 22ma di junio, nome en [[Ivora Rivo]], [[Ghana]], [[Togo]] e [[Nigeria]]<ref name=prev>{{extera ligilo|url=https://www.preventionweb.net/news/climate-change-and-urban-pressures-intensify-flood-risk-gulf-guinea-coast|titulo=Climate change and urban pressures intensify flood risk on the Gulf of Guinea coast|editero=UNDRR|idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di julio 2026}}</ref>. En Ghana, la pluvo-quanto esis la maxim granda depos 1995, ed adminime 34 personi mortis<ref name=prev/>. [[Uragano|Uraganala]] sezono komencis oficale ye la 1ma di junio en [[Atlantiko]]. L'unesma tempesto, ''Arthur'', formacesis ye la 17ma di junio. Che [[Pacifiko]], l'unesma tropikala sturmo, ''Amanda'', formacesis ye la 2ma di junio. Che Pacifiko, tempesto ''Boris'' efektigis 100 milion dolari en domaji e produktis 4 morti. Julio 2026 ank esis multe varma monato: la temperaturi di la tero superiris per 1,18 °C la mezavalora temperaturi enrejistrita dum la 20ma yarcento por ta monato, simile a temperaturi enrejistrita en julio 2024. Nova kaloro-ondo frapis granda parto di westala, centrala e sudala Europa. En Iberia, Italia ed altra regioni apud Mediteraneo, ofte temperaturi superiris 40 °C. La maxim alta temperaturo enrejistresis en Noto, [[Sicilia]]: 46,5 °C ye la 22ma di julio. De la 3ma til la 9ma di julio diversa fairegi frapis [[provinco Almería]], en Hispania. Un ek l'incendii produktis adminime 13 morti. De la 22ma til la 30ma di julio, forestala incendii en [[Hispania]], [[Portugal]] e [[Francia]] koaktas plua kam 300 mil personi abandonar lia domi. Franca e Hispana autoritatozi deklaras ke to esas la maxim dizastroza incendii depos multa yardeki<ref>{{extera ligilo|titulo=Europe is burning: How bad could this wildfire crisis get?|editero=Euro News|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/28/europe-is-burning-how-bad-could-this-wildfire-crisis-get|idiomo={{en}}|publikigita ye=28ma di julio 2026}}</ref>. Ye la fino di julio, cirkume 98 mil hektari destruktabis en Francia pro fairegi, e plua kam 40 mil hektari destruktabis en Italia de la komenco dil yaro. On kalkulis ke agrokultivala perdaji atingis 2 miliard Euri en Europa, inkluzite la morto di bestii. Ye la komenco di julio, tropikala tempesto ''Maysak'' frapis la sudo di Popul-Republiko Chinia, nome provinco Nanning. La rupto di aquobarilo plumaleskis la situaciono, e 39 morti enrejistresis. Pluvegi ed inundadi anke frapis [[Vietnam]], la sudo ed esto di Popul-Republiko Chinia e Sud-Korea. Alonge julio, extrema kaloro-ondo frapis Japonia, Sud-Korea, Chinia, India e Pakistan. [[Seoul]] enrejistris rekordo di temperaturo por monato julio. La 27ma di agosto 2026 grandega slam-ondo mortigis 469 homi en [[Nepal]]<ref>https://www.lemonde.fr/planete/article/2026/08/28/inondations-au-nepal-et-au-tibet-apres-la-vague-meurtriere-des-habitants-sideres-par-la-violence-de-la-catastrophe_6758842_3244.html?lmd_medium=al&lmd_campaign=envoye-par-appli&lmd_creation=android&lmd_source=default</ref>. == Eventi == * [[1ma di januaro]] - [[Bulgaria]] adoptas [[Euro]] kom monetaro, divenanta la 21ma stato che [[Eurozono]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/|editero=Europana Konsilistaro|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di julio 2025}}</ref> * 1ma di januaro - Explozo ed incendio en drinkerio che urbo Crans-Montana, kantono [[Valais]], [[Suisia]], produktas plua kam 40 morti e plua kam 100 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say|titulo=About 40 killed and 100 injured in fire at bar in Swiss ski resort of Crans-Montana|editero=The Guardian|idiomo={{en}}|publikigita ye=1ma di januaro 2026}}</ref>. * [[2ma di januaro]] - [[Sud-Korea]]na korto lansas komiso por aresto di ex-prezidanto [[Yoon Suk Yeol]] pos akuzaji pri abuzi dum lua dekreto di militala judicio en 2024. * [[3ma di januaro]] - [[Usa]] lansas diversa aeral ataki kontre [[Venezuela]] e forkaptas prezidanto [[Nicolás Maduro]]<ref>{{extera ligilo |titulo=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes|url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=3ma di januaro 2026}}</ref>. * 3ma di januaro - La chef-urbo di [[Equatorala Guinea]] transferesas de [[Malabo]] a [[Ciudad de la Paz]].<ref>{{extera ligilo|titulo=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html|editero=Le Monde|idiomo={{en}}|publikigita ye=4ma di januaro 2026}}</ref> * [[5ma di januaro]] - Adminime 14 personi mortas dum rapida inundadi che insuli Siau Tagulandang Biaro, Nordala Sulawesi, [[Indonezia]]. * [[7ma di januaro]] - En [[Minneapolis]], [[Minnesota]], 37-yar-evanta Renée Good mortigesas da policisto del Agenterio pri Kontrolo di Enmigro e Dogani (Angle: ''Immigration and Customs Enforcement'', abreviita ICE). La mortigo efektigos revolto e protesti en Minneapolis ed altra Usana urbi<ref>{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/us/live-news/minnesota-fraud-state-reps-testify-01-07-26|titulo=ICE shooting in Minneapolis|editero=CNN|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di januaro 2026}}</ref>. * [[8ma di januaro]] - [[Iran]]ana guvernerio blokusas aceso ad [[Interreto]] en tota la lando, por impedar l'organizo di protesti. * [[9ma di januaro]] - Kontrato pri [[libera komerco]] inter [[Europana Uniono]] e [[Mercosur]] signatesas, pos 25-yara diskuto. La kontrato, signatita da 21 ek la 27 membri de EU, kreos la maxim granda areo di libera komerco de la mondo. * [[12ma di januaro]] - [[Irakli Garibashvili]], ex-chefministro di [[Gruzia]], deklaras su kulpinta pri pekunio-lavado e kondamnesas a 5-yara enkarcerigo. * [[13ma di januaro]] - Teroglitado pos hori di pluvego en [[Norda Kivu]], [[Demokratial Republiko Kongo]], produktas 13 morti e 30 plusa homi desaparinta. * [[22ma di januaro]] - [[Usa]] oficale abandonas [[Mondal Organizuro pri Saneso]]. * [[24ma di januaro]] - Adminime 70 personi mortas e 10 plusa homi desaparas pro teroglitadi en West Java, [[Indonezia]].<ref>{{extera ligilo |titulo=Update Longsor Cisarua: 70 Kantong Jenazah Dievakuasi, 10 Masih Dicari|url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20260131192802-20-1323204/update-longsor-cisarua-70-kantong-jenazah-dievakuasi-10-masih-dicari/|editero=CNN Indonezia|idiomo={{id}}|publikigita ye=31ma di januaro 2026}}</ref> * [[30ma di januaro]] - Plua kam 3 milion pagini kun informi pri sexuala deliktanto [[Jeffrey Epstein]] liberigesas por publika konoco. * [[8ma di februaro]] - En [[Portugal]], socialisto [[António José Seguro]] vinkas prezidantal elekto kontre dextrano André Ventura. * [[17ma di februaro]] - En [[Peru]], prezidanto [[José Enrique Jerí Oré]] censuresas da Peruana kongreso e revokesas de la povo. Kongresano [[José María Balcázar]] indikesas kom prezidanto di la lando. * [[26ma di februaro]] - Guvernerio di [[Pakistan]] deklaras milito kontre [[talibano|talibani]] en [[Afganistan]]. * [[28ma di februaro]] - Israel ed Usa aer-atakas Iran, komenco di [[Milito di Iran 2026|milito di Iran]]. * [[1ma di marto]] - En [[Sud-Sudan]], adminime 169 personi mortigesas e 50 plusa homi vundesas kande membri de Uneso-Stato atakas komtio Abiemnom. * [[6ma di marto|6ma]] til la [[15ma di marto]] - [[Vintrala Olimpiala Ludi]] eventas en [[Cortina D'Ampezzo]], [[Italia]]. * [[10ma di marto]] - En [[Sudan]], atako per [[senpilotist aviacilo]] kontre kamiono transportanta personi a funeralo produktas 40 morti. * [[15ma di marto]] - Nova [[konstituco]] di [[Kazakstan]] aprobesas per referovoto, kande 90% de la votanti votas yes. * [[1ma di aprilo]] - [[NASA]] lansas misiono [[Artemis II]], qua eniras [[Luno|Lunal]] orbito unesmafoye pos 53 yari. * [[7ma di aprilo]] - [[Usa]] ed [[Iran]] konkordas pri du-semana [[pafo-ceso]] dum la [[Milito di Iran 2026|milito di Iran]]. * [[8ma di aprilo]] - [[Israel]] lansas serio di aeral ataki en sudal [[Libano]], kun skopo destruktar substrukturi de [[Hezbollah]]. Plua kam 300 personi mortas e plua kam 1100 plusa homi vundesas. * [[10ma di aprilo]] - La kruo di [[Artemis II]] sucese retrovenas a [[Tero]]. * [[12ma di aprilo]] - Eventas parlamental elekti en [[Hungaria]], e partiso ''Fidesz'' de chefministro [[Viktor Orbán]] perdas la majoritato pos 16 yari. [[Péter Magyar]], de partiso ''Tisza'' asumos la povo ye la 9ma di mayo. * [[13ma di aprilo]] - [[Papo Leo la 14ma]] komencas vizito a [[Aljeria]]. * [[15ma di aprilo]] - En Onikişubat, [[Turkia]], studianto evanta 14 yari eniras skolo pafante, e mortigas 10 personi<ref>{{extera ligilo|titulo=Ataque em escola na Turquia chega a 10 mortos após menina de 11 anos não resistir|url=https://oglobo.globo.com/mundo/noticia/2026/05/04/ataque-em-escola-na-turquia-chega-a-10-mortos-apos-menina-de-11-anos-nao-resistir.ghtml|editero=O Globo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=4ma di mayo 2026}}</ref>. * [[18ma di aprilo]] - [[Papo Leo la 14ma]] komencas vizito a [[Angola]]. * [[19ma di aprilo]] - Eventas parlamental elekti en [[Bulgaria]], e koalisuro ''Progresivna Bŭlgariya'' obtenas majoritato. Ex-prezidanto [[Rumen Radev]] divenos chefministro di la lando. * [[20ma di aprilo]] - En [[Mexikia]], pafado che piramidi di Teotihuacán produktas du morti e 13 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|titulo=Tiroteio nas pirâmides de Teotihuacán resulta em morte de turista e 13 feridos|url=https://portalmie.com/atualidade/2026/04/tiroteio-nas-piramides-de-teotihuacan-resulta-em-morte-de-turista-e-13-feridos/ |editero=Portal Mie Notícias|idiomo={{pt}}|publikigita ye=22ma di aprilo 2026}}</ref>. * [[25ma di aprilo]] - Bombal atako kontre autobuso en [[Cauca]], [[Kolumbia]] produktas 20 morti e 36 plusa homi vundita<ref>{{extera ligilo|titulo=Death toll in Colombia highway bus bomb attack rises to 20|url=https://www.bbc.com/news/articles/ckgx5kyyj8do|editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di aprilo 2026}}</ref>. * [[30ma di aprilo]] - [[Nigeria]]na trupi mortigas adminime 18 membri de [[Boko Haram]] che stato Borno. * [[1ma di mayo]] - [[Unionita Araba Emirii]] abandonas [[ONEP]]. * [[2ma di mayo]] - Adminime 11 personi mortas pos inundadi e terglitadi en diversa regioni di [[Kenia]]. * [[8ma di mayo]] - Dextrana politikistino [[Laura Fernández Delgado]] divenas prezidantino di [[Kosta Rika]]. * [[12ma di mayo]] - En [[Bahama]], partiso ''Progressive Liberal Party'' de chefministro [[Philip Edward Davis]] vinkas l'elekti. * [[22ma di mayo]] - Explozo en mineyo di karbono che provinco Shanxi, [[Popul-Republiko Chinia]] produktas adminime 82 morti<ref>{{extera ligilo|url= https://www.bbc.com/news/articles/c5y0ve18qlko|titulo=At least 82 killed in Chinese coal mine explosion|editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=24ma di mayo 2026}}</ref>. * [[7ma di junio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.8 che [[skalo di Richter]] frapas [[Filipini]], produktanta 107 morti e 1319 plusa homi vundita. * [[10ma di junio]] - En [[Barcelona]], eventas ceremonio en qua [[papo Leo la 14ma]] sakrigas la Turmo di Iesu Kristo, la maxim alta de la [[kirko Sagrada Família]] exakte 100 yari pos la morto di [[Antoni Gaudí]], l'arkiteto qua projetis ol<ref>{{extera ligilo|url=https://mundoincrivelbr.com.br/es-ES/blog/sagrada-familia-torre-jesus-centenario-gaudi|titulo="La Sagrada Familia Bendecida: La Consagración de la Torre de Jesús en el Centenario de Gaudí" |editero=Mundo Increíble|idiomo={{es}}|publikigita ye=10ma di junio 2026}}</ref>. * [[12ma di junio]] - La richeso di [[Elon Musk]] superiras 1 bilion [[Dolaro di Usa|Usana dolari]]. * [[21ma di junio]] - En duesma balotado, dextrano [[Abelardo de la Espriella]] vinkas prezidantal elekto en [[Kolumbia]]. * [[24ma di junio]] - Du [[Ter-tremo|ter-tremi]] kun forteso 7.2 e 7.5 che [[skalo di Richter]] frapas [[Caracas]], [[Venezuela]], produktanta plua kam 920 morti, 3360 vunditi e mili di desaparinti<ref>{{extera ligilo|url=https://www.dw.com/es/cifra-de-muertos-por-terremotos-en-venezuela-aumenta-a-920/live-77719281|titulo=Cifra de muertos por terremotos en Venezuela aumenta a 920|editero=DW|idiomo={{es}}|publikigita ye=26ma di junio 2026}}</ref>. * [[1ma di julio]] - [[Papo Leo la 14ma]] exkomunikas la tota membri de Sacerdotala Kunfrataro di Santa Pius la 10ma, tradicionalista grupo fondita da [[Marcel Lefebvre]]. * [[12ma di julio]] - Fairo che drinkerio ''Rong Beer Na Lat Phrao'', en [[Bangkok]], [[Tailando]], produktas 39 morti e plua kam 70 plusa homi vundita. * [[20ma di julio]] - [[Andy Burnham]] asumas kom chefministro di [[Unionita Rejio]], pos renunco da [[Keir Starmer]]. * [[28ma di julio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.1 che [[skalo di Richter]] frapas prefektio Kumamoto, produktanta adminime 30 morti e plua kam 60 plusa homi vundita. * 28ma di julio - [[Keiko Fujimori]] asumas kom prezidanto di [[Peru]]. * [[30ma di julio]] - 60.000 Migranti de [[Maroko]] traruptas la frontiero di [[Hispania]] che urbo [[Ceuta]]<ref>https://www.lemonde.fr/afrique/article/2026/08/07/ceuta-bastion-multiculturel-fragile-a-l-epreuve-d-une-crise-migratoire-sans-precedent_6740461_3212.html?lmd_medium=al&lmd_campaign=envoye-par-appli&lmd_creation=android&lmd_source=default</ref>. * [[10ma di agosto]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.4 che [[skalo di Richter]] frapas provinco Chocó, en [[Kolumbia]], produktanta adminime 265 morti e cirkume 500 plusa homi desaparinta<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2026/08/12/numero-de-mortos-por-terremoto-na-colombia-chega-a-265-diz-presidente.ghtml|titulo=Número de mortos por terremoto na Colômbia chega a 265, diz presidente; quase 500 estão desaparecidos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=12ma di agosto 2026}}</ref>. * [[15ma di agosto]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.7 che [[skalo di Richter]] frapas [[insulo Flores]] en [[Indonezia]], produktanta adminime 38 morti.<ref>{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2026/08/15/terremoto-indonesia-mortos.ghtm|titulo=Terremoto de magnitude 7,7 atinge a costa da Indonésia e deixa 38 mortos|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=15ma di agosto 2026}}</ref> * [[18ma di agosto]] - En [[Centrafrika]], adminime 100 personi mortas pos teroglitado che nelegala [[oro|ora]] mineyo Zamboye<ref>{{extera ligilo |url=https://www.rte.ie/news/world/2026/0819/1588552-gold-mine-collapse/|titulo=Gold mine collapse kills at least 100 people in Central African Republic |editero=RTÉ|idiomo={{en}}|publikigita ye=19ma di agosto 2026}}</ref>. * [[19ma di agosto]] - Adminime 52 personi mortas pos kulbuto di batelo transportanta laboristi en Goronyo, stato Sokoto, [[Nigeria]].<ref>{{extera ligilo |url=https://lagostelevision.com/52-bodies-buried-after-sokoto-boat-accident/|titulo=52 bodies buried after Sokoto boat accident|editero=Lagos Television |idiomo={{en}}|publikigita ye=20ma di agosto 2026}}</ref> * [[26ma di agosto]] - Rapida inundado en [[Nepal]] e [[Tibet]] produktas adminime 110 morti e 650 desaparinti<ref>{{extera ligilo|titulo=Flash flood on Nepal-Tibet border kills more than 150, with hundreds of tourists missing|url=https://www.bbc.com/news/live/c6y8mjmnpxv0t|editero=BBC News|idiomo={{en}} |publikigita ye=26ma di agosto 2026}}</ref>. Raporti informas ke la posibla kauzo por l'inundado esus krulo di [[glaciero]], qua tranis rokegi qui obstruktis komplete rivero Bhote Koshi, formacanta barilo. La rupto di la barilo divenis la kauzo dil inundadego<ref>{{extera ligilo|titulo=Colapso de geleira pode ser causa de inundação no Nepal, dizem cientistas|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2026/08/26/cientistas-apontam-avalanche-de-gelo-como-gatilho-de-enchente-no-nepal.ghtm|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=26ma di agosto 2026}}</ref>. ==[[Sporto]]== * [[11ma di junio]] til la [[19ma di julio]] - Unesmafoye en la historio, [[Mondala Kupo di Futbalo]] eventas en 3 landi de [[Nord-Amerika]]: [[Usa]], [[Kanada]] e [[Mexikia]]. [[Hispania]] divenas championo duesmafoye en sua historio. == Naski == == Morti == * [[3ma di januaro]] - [[Eva Schloss]], Austrian-Britaniana skriptisto (n. 1929) [[Arkivo:Astrid_Roemer_(1988).png|thumb|130px|[[Astrid Roemer]]]] * [[8ma di januaro]] - [[Astrid Roemer]], Nederlandana/Surinamana skriptisto e poeto (n. 1947) * [[10ma di januaro]] - [[Erich von Däniken]], Suisa skriptisto (n. 1935)<ref>{{citez jurnalo od edituro|titulo=Schweizer Autor und Publizist Erich von Däniken ist gestorben |url=https://www.tagesanzeiger.ch/erich-von-daeniken-ist-gestorben-440874260050 |editero=Tages Anzeiger |idiomo={{de}}|publikigita ye=11ma di januaro 2026}}</ref> * [[13ma di januaro]] - [[Claudette Colvin]], Usana homala yuri-aktivisto (n. 1939) * [[13ma di januaro]] - [[George Vasiliou]], prezidanto di Chipro (n. 1931)<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.naftemporiki.gr/kosmos/2058409/pethane-o-proin-proedros-tis-kyproy-giorgos-vasileioy/|titulo=Πέθανε ο πρώην πρόεδρος της Κύπρου, Γιώργος Βασιλείου|idiomo={{el}}|vidita ye= 2026-01-14 |publikigita ye=14ma di januaro 2026|editero=www.naftemporiki.gr}}</ref> * [[16ma di januaro]] - [[Luísa Dias Diogo]], chefa ministro di Mozambik (n. 1958)<ref>{{Extera ligilo|url=https://savana.co.mz/?p=9373|titulo=Morreu Luísa Diogo, antiga Primeira-Ministra de Moçambique - SAVANA|idiomo={{pt}}|editero=Savana|publikigita ye=16ma di januaro 2026|vidita ye=16ma di januaro 2026}}</ref> * [[19ma di januaro]] - [[Heidi Neussner]], Germana Idistino (n. 1929) * [[30ma di januaro]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadan-Usan aktoro (n. 1954) * [[11ma di februaro]] - [[Cees Nooteboom]], Nederlandana skriptisto (n. 1933) * [[11ma di februaro]] - [[James Van Der Beek]], Usan aktoro (n. 1977) [[Arkivo:Flickr - Josh Jensen - Robert Duvall (cropped).jpg|thumb|130px|[[Robert Duvall]]]] * [[15ma di februaro]] - [[Robert Duvall]], Usan aktoro (n. 1931) * [[17ma di februaro]] - [[Jesse Jackson]], Usana predikanto e politikisto (n. 1941) * [[18ma di februaro]] - [[Jan Timman]], Nederlandana shakoludisto (n. 1951) * [[18ma di februaro]] - [[Leyla Shahid]], Palestinana diplomacisto (1949) * [[19ma di februaro]] - [[Eric Dane]], Usana aktoro (n. 1972) * [[21ma di februaro]] - [[Koos Postema]], Nederlandana televizion-prizentisto e jurnalisto (n. 1932) * [[23ma di februaro]] - [[Éliane Radigue]], Franca kompozisto (n. 1932) * [[25ma di februaro]] - [[Ludwig Scotty]], prezidanto di Nauru (n. 1948)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/587990/former-nauru-president-ludwig-scotty-dies-aged-77|titulo=Former Nauru President Ludwig Scotty dies aged 77|editero=RNZ|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di februaro 2026}}</ref> [[Arkivo:Neil Sedaka - TopPop 1974 3 (cropped).png|thumb|130px|[[Neil Sedaka]]]] * [[27ma di februaro]] - [[Neil Sedaka]], Usana kantisto e kompozisto (n. 1939)<ref>{{extera ligilo|url=https://variety.com/2026/music/news/neil-sedaka-dead-singer-songwriter-breaking-up-is-hard-to-do-1236675098/|titulo=Neil Sedaka, Legendary Singer-Songwriter Behind ‘Breaking Up Is Hard to Do,’ ‘Bad Blood’ and ‘Love Will Keep Us Together,’ Dies at 86|editero=Variety|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di februaro 2026}}</ref> * [[28ma di februaro]] - [[Ali Khamenei]], Iranana religioza duktisto (m. 1939) * [[1ma di marto]] - [[Davíð Oddsson]], chefministro di Islando (n. 1948)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-02-david-oddsson-er-latinn-468372|titulo=Davíð Oddsson er látinn|idiomo={{is}}|publikigita ye=2ma di marto 2026|editero=RÚV}}</ref> * 1ma di marto - [[Clément Oubrerie]], Franca desegnisto di desegnita rakonti (n. 1966) * [[6ma di marto]] - [[Jan Lenferink]], Nederlandana televizion-prizentisto (n. 1945) * [[8ma di marto]] - [[Anthony James Leggett]], Britaniana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1938) * [[10ma di marto]] - [[IJf Blokker]], Nederlandan aktoro e komediisto (n. 1930) * [[10ma di marto]] - [[Alfredo Bryce Echenique]], Peruana skriptisto (n. 1939) * [[11ma di marto]] - [[Michel Hulin]], Franciana filozofo e sociologo (n. 1936) * [[13ma di marto]] - [[Paul Ralph Ehrlich]], Usana biologo (n. 1932) [[Arkivo:Juergen Habermas 2011 3-Bildausschnitt.jpg|thumb|130px|[[Jürgen Habermas]]]] * [[14ma di marto]] - [[Jürgen Habermas]], Germana filozofo (n. 1929)<ref>{{extera ligilo|titulo=Jürgen Habermas, influential German philosopher, dies at 96|url=https://apnews.com/article/juergen-habermas-dead-germany-2b541721af6cb19abfaa923359d091b5|editero=AP|idiomo={{en}}|publikigita ye=14ma di marto 2026}}</ref> * 14ma di marto - [[Christopher Albert Sims]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1942) * [[19ma di marto]] - [[Umberto Bossi]], Italiana politikisto (n. 1941) * [[19ma di marto]] - [[Chuck Norris]], Usana aktoro (n. 1940)<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/pop-arte/tv-e-series/noticia/2026/03/20/chuck-norris-morre.ghtml |titulo=Chuck Norris, lenda dos filmes de ação e das artes marciais, morre aos 86 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=20ma di marto 2026}}</ref> * [[20ma di marto]] - [[Isabelle Mergault]], Franciana komediisto e cinematografisto (n. 1958) * [[20ma di marto]] - [[Robert Mueller]], Usan advokato ed ex-direktisto di FBI (n. 1944) * [[22ma di marto]] - [[Hermann Huppen]], Belga desegnisto (n. 1938) [[Arkivo:Delanoe_Zenith_2008_02_27_n19.jpg|thumb|130px|[[Lionel Jospin]]]] * [[22ma di marto]] - [[Lionel Jospin]], Franciana politikisto (n. 1937) * [[26ma di marto]] - [[Epeli Nailatikau]], prezidanto di Fidji (n. 1941)<ref>{{Extera ligilo |url=https://www.fijivillage.com/news/former-president-ratu-epeli-nailatikau-passes-away-e15a3d/ |titulo=Former President Ratu Epeli Nailatikau passes away |editero= Fiji Village|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di marto 2026 |vidita ye= 27ma di marto 2026}}</ref> * [[28ma di marto]] - [[Liamine Zéroual]], prezidanto di Aljeria (n. 1941)<ref>{{Extera ligilo|url=https://algerianewsgate.com/politics/zeroual-death-algeria/|titulo= El-Yamine Zeroual Death Algeria at 85|vidita ye= 28ma di marto 2026|publikigita ye=28ma di marto 2026|editero=algerianewsgate.com|idiomo={{en}}}}</ref> * [[30ma di marto]] - [[Chan Santokhi]], Surinamana prezidanto (n. 1959) * [[30ma di marto]] - [[Carlos Westendorp]], Hispaniana diplomacisto, politikisto (n. 1937) * [[9ma di aprilo]] - [[Afrika Bambaataa]], Usana muzikisto (n. 1957) * [[11ma di aprilo]] - [[Sonja Barend]], Nederlandana televizion-prizentisto (n. 1940) [[Arkivo:Moyalive.jpg|thumb|130px|[[Moya Brennan]]]] * [[13ma di aprilo]] - [[Moya Brennan]], Irlandana kantisto e harpisto (n. 1952) * [[13ma di aprilo]] - [[Cees Dam]], Nederlandan arkitekto (n. 1932) * [[17ma di aprilo]] - [[Nathalie Baye]], Francian aktoro (n. 1948) * 17ma di aprilo - [[Oscar Schmidt]], Braziliana basketbalisto (n. 1958)<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/sp/sao-paulo/noticia/2026/04/17/oscar-schmidt-maior-idolo-do-basquete-brasileiro-morre-em-sp-aos-68-anos.ghtml|titulo=Oscar Schmidt, maior ídolo do basquete brasileiro, morre em SP aos 68 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye= 17ma di aprilo 2026}}</ref> * [[19ma di aprilo]] - [[Desmond Morris]], Britaniana zoologo, skriptisto, piktisto, tv-prizentisto (n.1928) * [[29ma di aprilo]] - [[Craig Venter]], Usana molekulala biologo (n. 1946) * [[30ma di aprilo]] - [[Georg Baselitz]], Germaniana piktisto e skultisto (n. 1938)<ref>{{extera ligilo|titulo=Maler und Bildhauer Georg Baselitz ist tot|url=https://www.welt.de/kultur/article69f364ce70b8657fbe528126/maler-und-bildhauer-georg-baselitz-ist-tot.html|editero=Die Welt|idiomo={{de}} |publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}</ref> * [[1ma di mayo]] - [[Alex Zanardi]], Italian automobilisto (n. 1966)<ref>{{extera ligilo|url=https://elpais.com/deportes/formula-1/2026-05-02/muere-alex-zanardi-expiloto-de-formula-1-y-medallista-paralimpico.html|titulo=Muere Alex Zanardi, expiloto de Fórmula 1 y medallista paralímpico|editero=El País|idiomo={{es}}|publikigita ye=2ma di mayo 2026}}</ref> [[Arkivo:Ted Turner (headshot).jpg|thumb|130px|[[Ted Turner]]]] * [[6ma di mayo]] - [[Ted Turner]], Usana komunikilar-entraprezisto (n. 1938) * [[12ma di mayo]] - [[Nina Litvinova]], Rusiana zoologo, disidento ed aktivisto por homala yuri (n. 1945)<ref>https://nos.nl/artikel/2614460-russische-dissident-litvinova-80-pleegt-zelfmoord-in-moskou</ref> * [[15ma di mayo]] - [[Edmund Strother Phelps]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1933) * [[18ma di mayo]] - [[Ofer Bronchtein]], Francian-Israelana pac-aktivisto (n. 1957) * [[29ma di mayo]] - [[Edgar Morin]], Franciana sociologo e filozofo (n. 1921) * [[4ma di junio]] - [[Marjane Satrapi]], Iranana desegnisto, cinematografisto (n. 1969) * [[30ma di junio]] - [[Victor Willis]] kunfondinto e kantisto di [[Village People]] (n. 1951) [[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8487.jpg|thumb|130px|[[Bonnie Tyler]]]] * [[8ma di julio]] - [[Bonnie Tyler]], Walsana kantistino (n. 1951)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cn8km15lm83o|titulo=Muere a los 75 años Bonnie Tyler, la voz que cautivó al mundo con el éxito "Total Eclipse of the Heart" en los 80|editero=BBC|idiomo={{es}}|publikigita ye=3ma di agosto 2026}}</ref> * [[11ma di julio]] - [[Peppino Di Capri]], Italiana kantisto (n. 1939)<ref>{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/07/11/cantor-italiano-peppino-di-capri-morre-aos-86-anos.ghtml|titulo=Cantor italiano Peppino di Capri morre aos 86 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=11ma di julio 2026}}</ref> * 11ma di julio - [[Susumu Tonegawa]], Japoniana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1939) * [[26ma di julio]] - [[Betye Saar]], Usan artistino (n. 1926) * [[31ma di julio]] - [[Franco Baresi]], Italiana futbalisto (n. 1960) * 31ma di julio - [[Jerney Kaagman]], Nederlandana kantisto (n. 1947) * [[6ma di agosto]] - [[Peter Faber]], Nederlandan aktoro (n. 1943) * [[16ma di agosto]] - [[Hayden Panettiere]], Usan aktorino (n. 1989) * [[17ma di agosto]] - [[Laura Cardoso]], Brazilian aktorino (n. 1927)<ref>{{extera ligilo|titulo=Morre a atriz Laura Cardoso, aos 98 anos: 'Nossa grande estrela se despediu'|url=https://oglobo.globo.com/cultura/televisao/noticia/2026/08/18/morre-a-atriz-laura-cardoso-nossa-grande-estrela-se-despediu.ghtml|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=18ma di agosto 2026}}</ref> * [[18ma di agosto]] -[[Yvette Roudy]], Franca politikisto (n. 1929) * 18ma di agosto - [[Glória Menezes]], Brazilian aktorino (n. 1934)<ref>{{extera ligilo|titulo=Morre Glória Menezes, atriz que mudou a interpretação televisiva, aos 91 anos|url=https://www1.folha.uol.com.br/ilustrada/2026/08/morre-gloria-menezes-uma-das-grandes-atrizes-do-teatro-e-da-tv-aos-91-anos.shtml|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=18ma di agosto 2026}}</ref> * [[22ma di agosto]] - [[Siim Kallas]], chefministro di Estonia (n. 1948)<ref>{{extera ligilo|url=https://rus.delfi.ee/statja/120605316/skonchalsya-siym-kallas|titulo=Скончался политик Сийм Каллас|publikigita da=Delfi.ru|idiomo={{ru}}|publikigita ye=22ma di agosto 2026}}</ref><ref>{{extera ligilo |titulo=Suri Siim Kallas|url=https://www.err.ee/1610116660/suri-siim-kallas|editero=ERR|idiomo={{et}}|publikigita ye=22ma di agosto 2026}}</ref> * [[25ma di agosto]] - [[Dolly Parton]], Usana kantisto (n. 1946)<ref>{{extera ligilo|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/dolly-parton-dead-country-music-1236680877/|titulo=Dolly Parton, Effervescent Queen of Country Music and Just About Everything Else, Dies at 80|editero=The Hollywood Reporter|idiomo={{en}}|publikigita ye=25ma di agosto 2026}}</ref> == Nobel-premiiziti == *[[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[ *[[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[ {{referi}} [[Kategorio:Yari 2020a]] rro7h710h65axz7a7ft2ypomdr083bk 0 54651 1130797 1127637 2026-08-27T16:38:48Z Valodnieks 563 /* Verki */ 1130797 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Günter Schlemminger.jpg|eta|Günter Schlemminger]] '''Günter Schlemminger''' (n. ye la [[28ma di agosto]] [[1931]]) esas [[Germania|germana]] [[idisto]]. Il laboris en la [[GDR]] kom docisto por [[kemio]] e [[biologio]]. Günter Schlemminger konoceskis [[Ido]] en la yaro 2002 per artiklo da [[Alfred Neussner]]<ref>Ido-Saluto! 2/2020, Mea Ido-biografio da Günter Schlemminger, en: Ido-Saluto! 2/2020, p. 17.</ref> Il divenis aktiva en la grupo [[Ido-Amiki Berlin]] e balde komencis instruktar [[Ido]] en [[Berlin]]. Ye la yaro 2005 Günter Schlemminger divenis redaktero di la revuo [[Ido-Saluto!]]. Günter Schlemminger skribis e tradukis multa artikli por la [[Ido-Saluto!]], ma anke publikigis artikli en [[Progreso]] ed [[Adavane]]. Günter Schlemminger partoprenis plura [[Ido-Konferi]] en [[Europa]]. Günter Schlemminger esas mariajata e habitas en Berlin. Il havas un filiulo, qua nomesas Martin Schlemminger. ==Verki== Günter Schlemminger tradukis Germana libri e kolekti da Germana jurnal-artikli en Ido e publikigis li kom libri. La literaturala tradukuri kontenas e la Germana originalo-texto e la tradukita texto en [[Ido]]. * 2010: Franca kalidoskopo. Ido-lektajo, kayero 1. Berlin. * 2011: Mea solitara amikini ed altra naraci da Est-Germana autorini. Ido-lektajo, kayero 2. Berlin. * 2014: Exploristi ed inventisti prizentata da Martina Koch. Ido-lektajo, kayero 3. Berlin. * 2016: La trairo-chambro da [[Renate Holland-Moritz]]. Ido-lektajo, kayero 4. Berlin. * 2017: La lumo venas del esto. Ido-lektajo, kayero 5. Berlin. * 2019: Graffunda ordinas da [[Renate Holland-Moritz]], Ido-lektajo, kayero 6. Berlin. * 2022: Me pensas ofte a Piroska da [[Hugo Hartung]], Ido-lektajo, kayero 8. Berlin. * 2023: Voyo-gardisto Thiel da [[Gerhart Hauptmann]], Ido-lektajo, kayero 9. Berlin. * 2024: La rakonto pri la mikra Muck e la kolda kordio da [[Wilhelm Hauff]], Ido-lektajo, kayero 10. Berlin. * 2024: Ek la vivo di nul-valoranto da [[Joseph von Eichendorff]], Ido-lektajo, kayaro 11. Berlin. * 2025: Michael Kohlhass da [[Heinrich von Kleist]], Ido-lektajo, kayaro 12. Berlin. * 2025: La nova Melusine da [[Johann Wolfgang von Goethe]], Ido-lektajo, kayero 13. Berlin. * 2026: Germania. Vintrala Rakonto da [[Heinrich Heine]], Ido-lektajo, kayero 14. Berlin. * 2026: La Harz-voyajo da [[Heinrich Heine]], Ido-lektajo, kayero 15. Berlin. * 2026: Baladi e poemi da [[Friedrich Schiller]], Ido-lektajo, kayero 16. Berlin. ==Referi== {{DEFAULTSORT:Schlemminger, Günter}} [[Kategorio:Idisti]] [[Kategorio:Tradukisti ad Ido]] a62tgfjdkk823ttibdicbgl65azupan 0 59142 1130806 1102033 2026-08-27T22:52:30Z Dostojewskij 16047 Arkivo:Mordovian ASSR in the Soviet Union (European part).svg 1130806 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Flag of the Mordovian ASSR.svg|thumb|right|200px|Standardo di ARSS Mordovia.]] [[Arkivo:Emblem of the Mordovian ASSR.svg|thumb|right|200px|Blazono dil republiko.]] [[Arkivo:Mordovian ASSR in the Soviet Union (European part).svg|thumb|🔴 Autonoma Republiko Socialista Sovietiana Mordovia]] '''Autonoma Republiko Socialista Sovietiana Mordovia''' esis autonoma regiono di westala [[Soviet-Uniono]], existinta en yari 1934-1993. Chef-urbo dil republiko esis [[Saransk]]. Kreado dil republiko koncernis Sovietiana projeto etniala [[korenizo]], qua prenis autonomeso por regioni plu frue opresita da [[Rusa imperio]]. En 1993 sucedanto di ARSS Mordovia divenis [[republiko Mordovia]]. [[Kategorio:Soviet-Uniono]] 4klj30r3tetxfvi7oc6x8214ch7oux6 0 116147 1130801 1129788 2026-08-27T20:27:01Z Forstbirdo 3024 1130801 wikitext text/x-wiki [[Arkivo: 2024-02-26 13 21 00 View up into the canopy of a Pitch Pine along Interstate 295 in Ewing Township, Mercer County, New Jersey.jpg|eta|''[[Pinus rigida]]'', [[Nova-Jersey]]]] '''Pinacei''' ([[Latina]] : ''Pinaceae'') esas [[familio (biologio)|familio]] di [[koniferi]] apartenanta al [[ordo (biologio)|ordo]] [[pinali]]. Ica familio konsistas ek 11 agnoskita [[genero|generi]]<ref>{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000468-2|titulo=Familio Pinacei en "Plants of the World Online" (Kew Gardens)|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di junio 2026}}</ref><ref>{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinaceae.php|titulo=Familio Pinacei en "The Gymnopsperm Database"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di junio 2026}}</ref><ref>{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000470;jsessionid=BFE86A765F8F36089343A467A2613E25|titulo=''Pinaceae'' en "World Flora Online"|idiomo={{en}}|vidita ye=12ma di julio 2026}}</ref>: ''Abies'' (o [[abieto]]), ''Cathaya'' (o [[katayo]]), ''Cedrus'' (o [[cedro]]), ''Keteleeria'', ''Larix'' (o [[larico]]), ''Nothotsuga'' (o [[notocugo]]), ''Picea'' (o [[piceo]]), ''Pinus'' (o [[pino]]), ''Pseudolarix'' (o [[pseudolarico]]), ''Pseudotsuga'' (o [[pseudocugo]]) e ''Tsuga'' (o [[cugo]]). ==Referi== {{reflist}} == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinaceae ''Pinaceae'' en "Wikispecies"] * [https://powo.science.kew.org/results?q=Pinaceae ''Pinaceae'' en "Plants of the World Online" (Kew Gardens)] [[Kategorio:Pinali]] [[Kategorio:Koniferi]] cjstlv5m9tmjmvd7j2x60s5v9rl1124 0 120250 1130802 2026-08-27T20:51:35Z Forstbirdo 3024 Pagino kreesis kun ''''''Pinus sylvestris''''' o '''redpino''' esas [[koniferi|konifero]] originala ek granda parto di [[Eurazia]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]]' 1130802 wikitext text/x-wiki '''''Pinus sylvestris''''' o '''redpino''' esas [[koniferi|konifero]] originala ek granda parto di [[Eurazia]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] kr95z6lf4gk4na9h7q3k6qk3xgh5huk 1130803 1130802 2026-08-27T20:59:37Z Forstbirdo 3024 1130803 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus sylvestris range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas redpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus sylvestris''''' o '''redpino''' esas [[koniferi|konifero]] originala ek granda parto di [[Eurazia]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] 89gwoqnbbfhm9qsqhesyp5nj4gp75nf 1130804 1130803 2026-08-27T21:10:57Z Forstbirdo 3024 1130804 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus sylvestris range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas redpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus sylvestris''''' o '''redpino''' esas [[koniferi|konifero]] originala ek granda parto di [[Eurazia]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. == Extera ligili = * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_sylvestris Redpino che "Wikispecies"] [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] he1pyejid3k7yv232vemmtgb8lswrwo 1130805 1130804 2026-08-27T21:20:24Z Forstbirdo 3024 1130805 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus sylvestris range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas redpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus sylvestris''''' o '''redpino''' esas [[koniferi|konifero]] originala ek granda parto di [[Eurazia]]. Ica [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_sylvestris Redpino che "Wikispecies"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481648 Redpino che "The Worldflora Online"] [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] 7vt4g5v6nr08qg7e5z1sw3v6q2ioqf3 1130807 1130805 2026-08-28T05:43:46Z Forstbirdo 3024 1130807 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus sylvestris range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas redpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus sylvestris''''' o '''redpino''' esas [[koniferi|konifero]] originala ek granda parto di [[Eurazia]]. Ica [[arboro|arborala]] [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_sylvestris Redpino che "Wikispecies"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481648 Redpino che "The Worldflora Online"] [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] kkzaqox7zdrx64hbdoe6mf9eoo63a7s 1130809 1130807 2026-08-28T05:59:16Z Forstbirdo 3024 1130809 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus sylvestris range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas redpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus sylvestris''''' o '''redpino''' esas [[koniferi|konifero]] originala ek granda parto di [[Eurazia]]. Ica [[arboro|arborala]] [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_sylvestris Redpino che "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_sylvestris.php Redpino che "The Gymnosperm Database"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481648 Redpino che "The Worldflora Online"] [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] 0aqsmba9i6uxiywoz3cgdl1q0v2gj7w 1130810 1130809 2026-08-28T06:05:45Z Forstbirdo 3024 1130810 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus sylvestris range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas redpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus sylvestris''''' o '''redpino''' esas [[koniferi|konifero]] originala ek granda parto di [[Eurazia]]. Ica [[arboro|arborala]] [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_sylvestris Redpino che "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_sylvestris.php Redpino che "The Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263353-1 Redpino che "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481648 Redpino che "The World Flora Online"] [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] jjm15sv4xk1lwp7x5wbv1ipjvzlsbvu 1130811 1130810 2026-08-28T06:10:56Z Forstbirdo 3024 1130811 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus sylvestris range-01.png|eta|320px|Loki ube naturale existas redpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus sylvestris''''' o '''redpino''' esas [[koniferi|konifero]] originala ek granda parto di [[Eurazia]]. Ica [[arboro|arborala]] [[speco]] apartenas al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_sylvestris Redpino che "Wikispecies"] * [https://www.conifers.org/pi/Pinus_sylvestris.php Redpino che "The Gymnosperm Database"] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263353-1 Redpino che "Plants of the World Online"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481648 Redpino che "The World Flora Online"] [[Kategorio:Pino]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] ndn4gebrlps9dnjrmtqsv6szk86625l