Wikipedio iowiki https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Specala Debato Uzanto Uzanto Debato Wikipedio Wikipedio Debato Arkivo Arkivo Debato MediaWiki MediaWiki Debato Shablono Shablono Debato Helpo Helpo Debato Kategorio Kategorio Debato TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 787 1131141 1087515 2026-08-31T20:48:48Z Asorev 36466 /* Imaji */ 1131141 wikitext text/x-wiki {{specala revizo}} '''Biologio''' esas cienco generala pri vivo, lua kondicioni e lua formi diversa (organizo di enti vivanta, ambienti ube li vivas, funcioni di vivo, e.c.) '''planti''' ed '''animali''', inkluzante [[Homo|homi]]. Esence existas du faki di la biologio, la studio di [[Animalo|animali]] ([[zoologio]]) e la studio di [[Planto|planti]] ([[botaniko]]). Singla fako subdividesas en plura tradicionala faki qui koncernas la strukturo ([[anatomio]], [[citologio]]), la developo e la funcioni ([[fiziologio]], [[embriologio]]), heredala [[genetiko]] ([[evoluciono]]), klasfiko ([[taxonomio]]) ed interrelati di organismi l'unu kun l'altru, e kun l'[[ambiento]] ([[ekologio]]). Ca faki anke subdividesas en plura specaligata faki, exemple mikologio, [[entomologio]] e [[herpetologio]]. Tamen, la tradicionala divido inter zoologio e [[botaniko]] ne plus esas valida, nam kelka biocienci qui ruptis l'antea "frontieri" inter la du, exemple [[mikrobiologio]], [[bakteriologio]], virologio, [[oceanografio]] e [[marala biologio]], evolucionis. Altra cienci "ruptis" la limito inter biologio e tale nomizita "fizikala cienci" - [[kemio]], [[fiziko]] e [[geologio]] -, exemple [[biokemio]], [[biofiziko]] e [[paleontologio]]. Simile esas ti qui relatas homala konduto, ex. [[psikologio]] e [[sociologio]]. ===Biologiisti=== * [[Alain Bombard|Bombard, Alain]] * [[Henri Laborit|Laborit, Henri]] * [[Louis Pasteur|Pasteur, Louis]] == Imaji == {{wikivortaro}} <gallery mode=packed> File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus File:Zboże.jpg|Planta - Triticum File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (= 1 mikrometro) File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage </gallery> {{Cienci}} [[Kategorio:Biologio| ]] pm3rjyhu406m35ra2z9sozscy1qcl86 0 926 1131143 974867 2026-08-31T20:49:39Z Asorev 36466 1131143 wikitext text/x-wiki {{wikivortaro}} '''Zoologio''' esas [[biologio]] pri [[animalo]] dividas en: * Klaso di speci, * Evoluciono-teorio, * [[paleontologio]], * [[etologio]], * [[morfologio]], * [[anatomio]], * [[ekologio]], * [[embriologio]], * [[filogenio]]. <gallery mode=packed> Zoological Illustrations Achatinella livida.jpg| Museum of Zoology SPb 000000139 1 m.jpg| A Silesian Zoological Garden jac 05.JPG| </gallery> === Zoologisti === * [[Desmond Morris|Morris, Desmond]] (etologio) {{Cienci}} [[Kategorio:Zoologio| ]] fmsgifu82x5glbvht2i6ul97g20293y 0 1327 1131140 1082654 2026-08-31T20:48:18Z Asorev 36466 1131140 wikitext text/x-wiki {{Ex-Stato |Lokala_nomo = Československo |Nomo = Chekoslovakia |Yari_komenco_til_fino = [[1918]] til [[1992]] |Flago = Flag of Czechoslovakia.svg |Blazono = Lesser coat of arms of Czechoslovakia (1918-1938 and 1945-1961).svg |Imajo_mapo = LocationCzechoslovakia.png |Chefurbo = [[Praha]] |Oficala_lingui = [[Chekiana linguo|Chekiana]] e [[Slovakiana linguo|Slovakiana]] |Guvernerio = [[Republiko]] |Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Chekoslovakia |Titulo_chefo_stato = Prezidanto |Unesma_chefo_di_stato = [[Tomáš Masaryk]] ([[1918]]) |Lasta_chefo_di_stato = [[Václav Havel]] ([[1992]]) |Nomo_listo_chefo_guverno = Listo pri chefministri di Chekoslovakia |Titulo_chefo_guverno= Chefministro |Unesma_chefo_guverno = [[Karel Kramář]] ([[1918]]) |Lasta_chefo_guverno = [[Jan Stráský]] ([[1992]]) |Surfaco_komenco = {{formatnum:140446}} |Surfaco_fino = {{formatnum:127900}} |Habitanti1 = {{formatnum:13607385}} |Yaro1 = 1921 |Habitanti2 = {{formatnum:15600000}} |Yaro2 = 1992 |Himno = ''Kde domov můj<br />Nad Tatrou sa blýska'' |Pekunio = koronia di Chekoslovakia |Religii = [[kristanismo]] (precipua) |Razono_dil_fino = separo di [[Chekia]] e [[Slovakia]] }} '''Chekoslovakia''' esis suverena stato qua kreabis en central [[Europa]] en oktobro [[1918]], pos l'[[unesma mondomilito]]. Ante la milito, l'areo esis parto di granda [[Austria-Hungaria]]. Pos la nedependo, [[Tomáš Masaryk]] esis l'unesma chefo di stato di la lando.<ref>PRECLÍK, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha, 219 str., vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, ISBN 978-80-87173-47-3, pp. 8 - 52, 57 - 120, 124 - 128, 140 - 148, 184 - 210</ref> De [[1939]] til [[1945]] la lando dividesis ed okupesis partale da la [[Nacional-Socialista Germania]] (e mikra Zaolzie kun [[Polonia]]). Germani kreis la [[Protektorato di Bohemia e Moravia]] dum ke la [[Republiko Slovaka]] kreesis, duktita dal fashisto [[Jozef Tiso]]. Tamen, duris existar la guverno en exilo di Chekoslovakia. Pos duesma mondomilito Chekoslovakia falis aden la cirklo dil [[Estala bloko]] konduktita da [[Soviet-Uniono]]. En [[1955]] ol divenis parto di la [[Pakto di Warszawa]]. Tamen l'ideo pri plu granda libereso ardoris. En [[1968]] en Chekoslovakia libere pensanta rejimo ganis povo, ma la libereso finis kande Soviet-Uniono invadis la lando. La povo donesis a rejimo quo esis vasalo di Soviet-Uniono. En [[1992]] ol dividesis pacoze inter la nuna landi [[Chekia]] e [[Slovakia]]. La chef-urbo di Chekoslovakia, [[Praha]], divenis Chekiana chef-urbo. <gallery mode=packed> Arkivo:Czechoslovakia01.png Arkivo:Czechoslovakia.png </gallery> {{PA|Listo pri prezidanti di Chekoslovakia}} {{PA|Listo pri chefministri di Chekoslovakia}} Nacionala konteno di Chekoslovakia 1921-1980 (fonto: Hungariana revuo História 2-3, 1991) {| class="wikitable" !naciono ![[1921]] ![[1930]] ![[1950]] ![[1961]] ![[1970]] ![[1980]] |- |Cheko |6.831.120 <br />51,1 % |7.406.493<br />55,4 % |8.383.923<br />67,9 % |9.069.222<br />67, % |9.318.019<br />64,9 % |9.791.122<br />64,1 % |- |Slovako |1.967.870<br />14,7 % |2.282.277<br />17,1 % |3.240.549<br />26,3 % |3.836.213<br />26,3 % |4.199.902<br />29,3 & |4.676.378<br />30,6 % |- |Ukrainano |461.849<br />3,5 % |549.169<br />4,1 % |67.615<br />0,6 % |54.984<br />0,4 % |48.754<br />0,3 % |47.121<br />0,3 % |- |Ruso |kune<br />Ukrainani |kune<br />Ukrainani |kune<br />Ukrainani |kune<br />Ukrainani |9.897<br />0,1 % |7.461<br />0,1 % |- |Polono |75.853<br />0,6 % |81.737<br />0,6 % |72.624<br />0,6 % |67.552<br />0,5 % |65.132<br />0,5 % |68.176<br />0,4 % |- |Hungariano |745.431<br />5,6 % |691.923<br />5,2 % |367.733<br />3,9 % |533.934<br />3,9 % |570.478<br />4,0 % |579.166<br />3,8 % |- |Germano |3.123.568<br />23,4 % |3.213.688<br />24,2 % |165.117<br />1,3 % |140.402<br />1,0 % |85.663<br />0,6 % |61.129<br />0,4 % |- |Judo |180.855<br />1,4 % |186.642<br />1,4 % | - | - | - | - |- |altri |25.871<br />0,2 % |49.636<br />0,4 % |40.889<br />0,3 % |43.270<br />0,3 % |47.142<br />0,3 % |52.542<br />0,3 % |- |'''entote''' |13.374.354 |14.479.565 |12.388.450 |13.745.577 |14.344.987 |15.293.095 |} == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Chekoslovakia|*]] n51ft5kgg3yyukx8ljkdbt0tnqawjb7 0 2975 1131146 1097450 2026-08-31T20:51:36Z Asorev 36466 1131146 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Guinea | Lokala_nomo = République de Guinée | Flago = Flag of Guinea.svg | Blazono = Guinea crest01.png | Imajo_mapo = LocationGuinea.svg | Chefurbo = [[Conakry]] | Habitanti_chefurbo = {{formatnum:1931184}} (2008) | Precipua_urbo = [[Conakry]] | Oficala_lingui = [[Franca linguo|Franca]] | Guvernerio = [[Republiko]] | Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Guinea | Titulo_chefo_stato = Provizora prezidanto | Chefo_di_stato = [[Mamady Doumbouya]] | Nomo_listo_chefo_guverno= Listo pri chefa ministri di Guinea | Titulo_chefo_guverno = Chefa ministro | chefo_guverno = [[Bah Oury]] | Surfaco = {{formatnum:245857}} | Rango_surfaco = 78 | Surfaco_aquo = neglijebla | Habitanti = {{formatnum:13986179}}<ref name=CIA>{{Extera ligilo|titulo=Guinea - The World Factbook|idiomo={{en}}|editero=CIA |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guinea/#people-and-society|vidita ye=17ma di novembro 2024}}</ref> | Rango_habitanti = 75 | Yaro = 2024 | Denseso di habitantaro = 40,9 | Reto_kodexo = .gn | Nomo_himno = ''Liberté'' | Pekunio = [[Franko di Guinea]] }} '''Guinea''' esas lando jacanta an westal [[Afrika]]. Ol havas kom vicini [[Guinea Bisau]] e [[Senegal]] norde, [[Mali]] nord-este, [[Ivora Rivo]] sud-este, [[Liberia]] sude, e [[Sierra Leone]] sud-weste. Weste jacas [[Oceano Atlantiko]]. La nomo ''Guinea'' forsan devenas de ora moneto-peci qui unesmafoye produktesis ibe en [[1663]]. == Historio == [[Arkivo:Mapa_shonghai.svg|thumb|left|320px|[[Imperio Songhai]], c. 1500.]] [[Arkivo:Fula jihad states map general c1830.png|thumb|left|320px|Fouta Djallon/Jallon c. 1830.]] {{PA|Historio di Guinea}} La teritorio di la nuna Guinea apartenis al [[imperio Mali]], qua existis depos la yari 1230a, e pose al [[imperio Songhai]], qua expansis su pos [[1460]] ed existis til [[1591]]. [[Portugal]]ani esis l'unesma [[Europa]]ni qui arivis a la regiono. Li komencis komercar [[slaveso|sklavi]] dum la [[16ma yarcento]], uzinta tale nomizita "[[triangulatra komerco]]": li kompris sklavi por uzar en plantacerii di [[Amerika]], e pagis kun texaro, [[rumo]] ed altra produkturi Europana. La sklavi en Amerika produktis [[sukro]], [[tabako]] ed altra produkturi qui vendesis en Europa. De [[1725]] til [[1896]] existis teokratiala stato nomizita [[Futa Jalon]] ([[Franca linguo|France]]: ''Fouta Djallon'') fondata sur l'[[islamo|islamana legaro]], e kun chefurbo en Timbo, urbeto proxim la nuna [[Mamou]], en Guinea. Ta stato subdividesis en 9 provinci kun kelk autonomio. Ta stato explotachis la profitoza komerco di [[sklaveso|sklavi]] kun [[Portugal]]ani e [[Francia|Franci]]. En [[1865]], Futa Jallon invadis vicina [[imperio Kaabu]], en la nuna [[Senegal]] e [[Gambia]], e konquestis ol komplete en [[1867]]. [[Francia]] komencis okupar la regiono dum la duesma duimo de la [[19ma yarcento]], ma pos [[1882]] ol konfrontis rezisto di lokala militarala chefo [[Samory Touré]]. Touré, kun 30 o 35 mil soldati e Britaniana pafili, konfrontis Franc armeo en kelka batalii. Francia vinkis Touré erste en [[1898]], e transformis Guinea en kolonio. Guinea nedependanteskis de Francia ye la [[2ma di oktobro]] [[1958]]. [[Ahmed Sékou Touré]] esis lua unesma prezidanto. Ilu guvernis la lando til lua morto, ye la [[26ma di marto]] [[1984]]. La chefa ministro [[Louis Lansana Beavogui]] asumis provizore e devis kunvokar elekti 45 dii pose, tamen, ye la [[3ma di aprilo]] la generalo [[Lansana Conté]] donis [[stato-stroko]] e asumis povo til lua morto, ye la [[22ma di decembro]] [[2008]]. == Politiko == [[Arkivo:Palais du peuple de la Guinée.jpg|thumb|320px|Legifala palaco (''Palais du Peuple'') en [[Conakry]].]] [[Arkivo:Diplomatic_relations_of_Guinea.svg|thumb|left|320px|Blue: landi qui mantenas diplomacala relati kun Guinea (rede en la mapo).]] Ye la [[5ma di septembro]] [[2021]] eventis [[stato-stroko]] qua revokis lora prezidanto [[Alpha Condé]], dissolvis la parlamento e revokis lora konstituco<ref>{{Extera ligilo|url=https://www.cbsnews.com/news/guinea-coup-alpha-conde-president-removed-from-power-by-military/ |editero=www.cbsnews.com|titulo=Guinea military commanders stage coup, remove President Alpha Conde from power|vidita ye=28ma di oktobro 2021|idiomo={{en}}}}</ref>. Ante la stato-stroko, Guinea esis prezidantala [[republiko]]. La [[prezidanto]] esis ambe [[chefo di stato]] e [[chefo di guvernerio]], ed ordinare elektesis direte dal populo por 5 yari. La [[chefa ministro]] nur esis la chefo dil ministraro. La [[parlamento]] (''Assemblée Nationale'', "nacional asemblitaro") esis singlachambra e havis 114 membri. La lasta elekto eventis ye la 28ma di septembro 2013. Lora [[konstituco]] di Guinea aprobesis per referovoto ye la 19ma di aprilo 2010, ed efikeskis ye la 7ma di mayo sam yaro.<ref>{{extera ligilo|url=http://www.track.unodc.org/LegalLibrary/LegalResources/Guinea%20Conakry/Laws/Guinea%20Conakry%20Decret%20068%20Promulgant%20Constitution%202010.pdf|titulo=Décret D/ 068/PRG/CNDD/SGPRG/2010 promulguant la Constitution adoptée par le Conseil National de la Transition le 19 avril 2010 |idiomo={{fr}}}}</ref> Segun ol, la [[judiciala korto]] konsistis ek lokala judiciisti e tribunali. Existis konstitucala korto por judiciar konstitucala ed elektala temi, e temi pri fundamentala yuri.<ref>{{extera ligilo|titulo=Guinea's Constitution of 2010|idiomo={{en}} |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Guinea_2010.pdf?lang=en|editero=constituteproject.org|vidita ye=9ma di julio 2019}}</ref> Guinea esas membro di [[Afrikana Uniono]], [[Unionita Nacioni]], Koopero-Agenterio Kulturala e Teknikala (France: ''Agence de coopération culturelle et technique''), [[Mondala Banko]], [[Internaciona Monetala Fonduro]] ed altra organizuri. La lando mantenas diplomacala relati kun 161 landi. == Geografio == [[Arkivo:Mount Nimba Strict Nature Reserve-108450.jpg|thumb|left|320px|Monto Nimba, e vicina peizajo.]] [[Arkivo:Guinea_Topography.png|thumb|320px|Topografiala mapo di Guinea.]] Havanta {{formatnum:245857}} km², surfaco equivalanta olta di [[Unionita Rejio]], Guinea havas 320 km di litoro e 3400 km di terala frontieri. Ol povas dividesar en 4 geografiala regioni: litoro, la montoza regiono Fouta Djallon centre ed este, [[Sahel]] norde, e forestoza regiono sud-este. La maxim alta punto di la lando esas monto Nimba, havanta 1752 metri di [[altitudo]]. La litoro (''La Guinée Maritime'') kovras 18% de la teritorio e habitesas dal populo Susu; centrala Guinea (''La Moyenne-Guinée'') kovras 20% de la teritorio e habitesas dal populo Fula; Sahel od alta Guinea (''La Haute-Guinée'') reprezentas 38% de la lando e habitesas dal populo Malinké; e la forestoza Guinea (''Guinée forestière'') reprezentas 23% de la teritorio e habitesas da diversa populi. Ca regiono esas ambe forestoza e montoza. La klimati esas [[tropikala klimato|tropikala]] influata da [[musono]] (''Am'', segun la [[klimatala klasifikuro da Köppen]]) an la litoro e sude de la lando, e tropikalo di [[savano]] (''Aw'') an la cetera lando. En [[Conakry]], la mezavalora yarala [[temperaturo|temperaturi]] esas 29°C (maxima) e 23°C (minima). La mezavalora yarala [[pluvo-quanto]] dil urbo esas 4.300 mm. La regiono ''[[Sahel]]'' havas kurta pluvoza sezono e la temperaturi varias multe. De decembro til mayo, la sika sezono, suflas vento ''harmattan''. La precipua fluvii di la lando esas [[fluvio Nijer|Nijer]], qua naskas en la frontiero kun [[Sierra Leone]], e la fluvii [[fluvio Gambia|Gambia]] e [[fluvio Senegal|Senegal]]. == Ekonomio == {{PA|Ekonomio di Guinea}} == Demografio == [[Arkivo:East - Fulbe.jpg|thumb|left|280px|Mulieri di [[etnio Fula]].]] [[Arkivo:Guinea_demography.png|320px|thumb|Habitantaro di Guinea, 1961 til 2013]] Segun statistiki de ''The World Factbook'' por 2024, Guinea havis {{formatnum:13986179}} habitanti<ref name=CIA/>. Segun etnio, 33,4% esis [[populo Fulani|Fulani]], 29,4% esas Malinke, 21,2% esas Susu, 7,8% esas Guerze, 6,2% esas Kissi, 1,6% esas Toma, e 0,4% esas stranjeri o de altra etnii<ref name=CIA/> La habitantaro di la lando augmentas rapide pro diminutado di mortado, sustenante alta fertileso. Malgre ke la viv-expektado augmentis dum recenta yari, [[genitala mutilado]] duras kontributar por granda morto-statistiko inter mulieri e puerini.<ref name=CIA/> La fertileso en Guinea duras esar alta - plu kam 5 filii po singla muliero en 2022 - nam duras la prefero por granda familii, la poka uzo di metodi kontre gravidesko, e la [[povreso]]<ref name=CIA/>. Cirkume 38,1% de la habitanti rezidas en urbi. La linguo oficala esas [[Franca linguo|Franca]]. Lokala lingui Pular, Maninka, Susu ed altri anke parolesas.<ref name=CIA/> Segun statistiki por 2021, nur 45,3% de la habitantaro savis lektar e skribar<ref name=CIA/>. La iliterateso esas plu granda inter mulieri (68,7% ne savis lektar o skribar) kam inter viri (38,8%). La manko di savado skolala e laboral aprentiseso limitizas l'expekti profesionala por la yunaro, e mem ti qui obtenas universitatala diplomi ofte ne sucesas laborar en formala sektori.<ref name=CIA/> [[Chomeso]] atingas cirkume 60% de la yunaro<ref name=CIA/>. La procento di habitanti segun [[religio]] en 2014 esis: Mohamedani 89,1%, Kristani 6,8%, Animisti 1,6%, altri 0,1%, e 2,4% praktikis nula religio.<ref name=CIA/> == Kulturo == La legaro di Guinea proskriptas [[poligamio]]. Tamen, on kalkulas ke 53.4% ek la mulieri evanta 15 til 49 yari vivas en poligamiala mariaji.<ref>{{extera ligilo|url=https://web.archive.org/web/20140828013412/http://www.unicef.org/publications/files/Early_Marriage_12.lo.pdf |titulo=Early Marriage A Harmful Traditional Practice - A Statistical Exploration|editero=UNICEF|publikigita ye=2005, p. 38.}}</ref> Existas adminime 24 etnii en Guinea, singla ek li kun sua propra tradicioni, tamen preske 90% praktikas la sama religio, [[Islamo]]. [[Arkivo:Jollof_rice.jpg|thumb|280px|''Wolof-rizo''.]] La [[koquarto]] di Guinea varias segun la regiono, ma [[rizo]] e [[manioko]] esas la precipua ingredienti. Disho ''Benachin'', od ''Wolof-rizo'', facesas de rizo, [[tomato]] e tomata-pasto, [[onyono]], manjebla oleo, e [[kapro]]-[[karno]], [[bovo]]-karno o hanokarno. [[Arkivo:Mory Kanté (cropped).jpg|thumb|left|280px|[[Mori Kanté]]]] Quale altra Afrikana landi, Guinea havas richa [[muziko|muzikala tradiciono]]. Le ''jeli'' o ''djeli'' esas kantisti e naracisti tipala de la populi Mandé, qui laudas lia patroni per kansoni. Moderna exempli pri perkut-muzikisti qui pleis ''balafon'' (lokala tipo di [[xilofono]]) esis El Hadj Djeli Sory Kouyaté e [[Mory Kanté]] (1950-2020). Pos la duesma mondomilito, lokala muzikisti komencis uzar [[gitaro]] ed adaptar propra pleado-stilo. La [[jazo]]-muzikala grupo Bembeya Jazz National divenis famoza pos la nedependo di la lando, en 1960. Plu recente, [[hip hop]] divenis populareskis meze yunaro. Prezidanto [[Sékou Touré]] esas la maxim konocata nomo de Guineana [[literaturo]]. Exempli pri altra skriptisti esas [[Fodéba Keïta]], autoro di la nacionala himno di Guinea, Tierno Monénembo, [[Williams Sassine]], [[Camara Laye]] e Koumanthio Zeinab Diallo. [[Arkivo:Stade anexe 28 septembre.jpg|thumb|320px|[[Futbalo]]-partio en [[Konakry]].]] [[Futbalo]] esas la maxim populara sporto en Guinea.<ref name=Encyclopedia>{{extera ligilo|titulo=Africa: An Encyclopedia of Culture and Society [3 tomi]|autoro=Toyin Falola e Daniel Jean-Jacques|url=https://books.google.com/books?id=YjoVCwAAQBAJ&pg=PA593|publikigita ye=14ma di decembro 2015|editero=ABC-CLIO|idiomo={{en}}}}</ref> La Federuro Guineana pri Futbalo fondesis en 1960, e membreskis FIFA en 1962. La maxim populara futbalo-klubi di la lando esas ''Horoya AC'', ''Hafia FC'' e ''AS Kaloum Star''. == Galerie == <gallery mode=packed> File:Guinea sat.png|atlas Guinea File:Dame de Mali Guinée.jpg|[[w:fr:Mont Loura|Dame de Mali]] File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|[[w:fr:Chute de Tabouna|Chute de Tabouna]] à [[w:fr:Kindia|Kindia]] File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|[[w:fr:Chute de Saala|Chute de Saala]] [[w:fr:Labé|Labé]] File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les [[w:fr:Îles de Loos|Ile de Loos]] </gallery> == Referi == {{reflist}} {{Landi en Afrika}} [[Kategorio:Guinea|*]] 604yyzcvrrew5djbf6zwyciqvqs17ma 0 3105 1131155 1059496 2026-09-01T02:48:31Z Joao Xavier 110 +nasko 1131155 wikitext text/x-wiki {{19ma yarcento}} La yaro '''1807''' (MDCCCVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[jovdio]] segun [[Gregoriala kalendario]], ed ordinara yaro komencinta ye [[mardio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 807ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 7ma yaro di la [[19ma yarcento]], e la 8ma yaro di la [[yari 1800a]]. Kande 1807 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923. == Eventi== ===[[Mondo]]=== * [[Britania]] interdiktas sklavo-komerco. ===[[Europa]]=== * [[28ma di januaro]] - L'unesma strado-iluminajo per [[gaso]] konstruktesas en la strato Pall-Mall, en [[London]], [[Anglia]]. * [[7ma di julio|7ma]] til la [[9ma di julio]] - [[Prusia]] e [[Rusa imperio]] ligas paco kun [[unesma Franca imperio]] en [[Tilsit]]. * [[8ma di julio]] - [[Jérôme Bonaparte]], divenas rejulo di [[Vestfalia]]. * [[9ma di julio]] - Napoléon la 1ma riestablisas [[Polonia|Polona]] stato, e kreas la [[Dukio di Warszawa]]. * [[2ma di septembro|2ma]] til [[7ma di septembro]] - Por preventar kapitulaco di [[Dania|Dana]] floto a [[Napoléon la 1ma]], Britaniani bombardas [[Kobehavn]] per incendiala [[fosfo|fosfa]]-[[fuzeo|fuzei]], qui atingis domi di civila habitanti: 30% dil urbo destruktesas e 2.000 civili perisas. Ye la 7ma di septembro, Dana komandanto Ernst Peymann kapitulacas la cetera navi a Britaniani. * [[29ma di novembro]] - [[Napoleonala militi]]: [[João 6ma di Portugal|Princo João]], rejino [[Maria la 1ma di Portugal|Maria la 1ma]] e cirkume 10.000 altra personi departas de [[Lisboa]], [[Portugal]] vers [[Brazilia]] por eskapar de [[Napoléon la 1ma|Napoleonala]] trupi. Ili arivis en [[Bahia]] ye la [[22ma di januaro]] [[1808]]. ===[[Afrika]]=== * Britaniani sendas liberigita sklavi a la nuna [[Sierra Leone]]. * Le [[populo Ashanti|Ashanti]] atakas uniono-stato di le [[populo Fante|Fante]]. ===[[Central Amerika]]=== * [[Sklaveso]] abolisesas en [[Jamaika]]. ===[[Sud-Amerika]]=== * [[3ma di februaro]] - [[Anglia]]ni invadas [[Montevideo]]. * [[5ma di julio]] - Britaniani probas itere invadar [[Buenos Aires]]. Li perdas 70 soldati ma prenas kontrolo di Retiro ed altra quarteri. La habitantaro rezistis e, pos perdar 311 soldati, Britaniana komandero Whitelock signatas pakto kun [[Santiago de Liniers]]. == Naski == * [[1ma di marto]] - [[Wilford Woodruff]], prezidanto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi (m. 1898) * [[8ma di marto]] - [[António José de Ávila, 1ma Duko de Ávila e Bolama]], chefa ministro di Portugal (m. 1881) * [[28ma di mayo]] - [[Louis Agassiz]], Suisa biologiisto e geologiisto (m. 1873) [[Arkivo:Garibaldi (1866).jpg|thumb|130px|[[Giuseppe Garibaldi]]]] * [[4ma di julio]] - [[Giuseppe Garibaldi]], heroo di [[Italia]] (m. 1882) * [[18ma di julio]] - [[Manuel Hornos]], Arjentiniana militisto (m. 1871) * [[15ma di agosto]] - [[Jules Grévy]], prezidanto di Francia (m. 1891) * [[2ma di septembro]] - [[Fredrika Runeberg]], Finlandana skriptistino (m. 1879) * [[10ma di septembro]] - [[Friedrich Gauermann]], Austriana piktisto (m. 1862) * [[7ma di novembro]] - [[Barbu Catargiu]], chefministro di Rumania (m. 1862) * [[23ma di decembro]] - [[Antoni Maria Claret]], santo di [[Katolik eklezio]] (m. 1870) == Morti == [[Arkivo:John_Opie,_1789.png|thumb|130px|[[John Opie]]]] * [[9ma di aprilo]] - [[John Opie]], Angla piktisto (n. 1761) * [[18ma di septembro]] - [[Franciszek Smuglewicz]], Polona-Lituana piktisto (n. 1745) * [[5ma di novembro]] - [[Angelica Kauffman]], Austriana piktistino (n. 1741) [[Kategorio:Yari 1800a]] 3wbiz8k0whc5vrdb62t3nb5ev8geps8 0 3153 1131156 1036584 2026-09-01T02:49:24Z Joao Xavier 110 +morto 1131156 wikitext text/x-wiki {{19ma yarcento}} La yaro '''1871''' (MDCCCLXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[sundio]] segun [[Gregoriala kalendario]], ed ordinara yaro komencinta ye [[venerdio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 871ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 71ma yaro di la [[19ma yarcento]], e la 2ma yaro di la [[yari 1870a]]. Kande 1871 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923. == Eventi == === [[Europa]] === * [[18ma di januaro]] - Stati de suda Germania unionas su a [[Prusia]]. Ye la [[18ma di januaro]] [[Wilhelm la 1ma di Prusia]] divenas imperiestro di [[Germana imperio]], ed [[Otto von Bismarck]] divenas lua chefministro. * [[21ma di januaro]] - Grupo di Franci ed Italiani suportanta la [[Triesma Republiko]] e komandita da [[Giuseppe Garibaldi]] vinkas [[Prusia]]ni en [[Dijon]]. * [[28ma di januaro]] - [[Milito Franca-Prusiana]] finas. * [[18ma di marto]] til la [[28ma di mayo]] - [[Paris-komono]]: rebeli okupas e guvernas [[Paris]]. * [[21ma di marto]] - [[Otto von Bismarck]] divenas chefministro di [[Germana imperio]]. * [[28ma di marto]] - [[Paris-komono]] formale establisesas. * [[10ma di mayo]] - [[Germana imperio]] e [[Francia]] signatas pakto pri lia frontieri en [[Frankfurt]]. === [[Afrika]] === * [[marto]] - Angla jurnalisto [[Henry Morton Stanley]] departas ad Afrika por renkontrar [[deskovristo]] [[David Livingstone]]. * [[10ma di novembro]] - [[Henry Morton Stanley]] renkontras [[David Livingstone]] en Ujiji, proxim la [[Lago Tanganyika]]. === [[Nord-Amerika]] === * [[20ma di julio]] - [[Britaniana Kolumbia]] eniras la [[Kanada|Kanadana Federuro]]. * [[8ma di oktobro]] - Komencas granda incendio en [[Chicago]], [[Usa]], qua mortigos 200 til 300 personi e destruktos 17,450 edifici.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Great Chicago Fire begins|url=http://www.history.com/this-day-in-history/great-chicago-fire-begins#|editero=History.com|idiomo={{en}}|vidita ye=29ma di julio 2016}}</ref> === [[Oceania]] === * Chefo [[Cakobau]] fondas propra dinastio en l'arkipelago [[Fidji]]. == Naski == [[Arkivo:Manuel Gondra 1920.jpg|thumb|130px|[[Manuel Gondra]]]] * [[1ma di januaro]] - [[Manuel Gondra]], prezidanto di Paraguay (m. 1927) * [[7ma di januaro]] - [[Émile Borel]], Franca matematikisto e politikisto (m. 1956) * [[17ma di januaro]] - [[Nicolae Iorga]], skriptisto e chefministro di Rumania (m. 1940) * [[4ma di februaro]] - [[Friedrich Ebert]], kancelero di Germania (m. 1925) * [[28ma di februaro]] - [[Manuel Díaz Rodríguez]], Venezuelana skriptisto (m. 1927) * [[3ma di marto]] - [[Maurice Garin]], Franca biciklisto (m. 1957) * [[5ma di marto]] - [[Rosa Luxemburg]], Germana revolucionero (m. 1919) * [[6ma di marto]] - [[Afonso Augusto da Costa]], chefministro di Portugal (m. 1937) * [[27ma di marto]] - [[Heinrich Mann]], Germana skriptisto (m. 1950)<ref>{{extera ligilo|url=https://wortwuchs.net/lebenslauf/heinrich-mann/|titulo=Heinrich Mann (Autor)|idiomo={{de}}|vidita ye=9ma di oktobro 2022}}</ref> * [[12ma di aprilo]] - [[Ioannis Metaxas]], chefministro e diktatoro di Grekia (m. 1941) [[Arkivo:Victor Grignard.jpg|thumb|130px|[[Victor Grignard]]]] * [[6ma di mayo]] - [[Victor Grignard]], Franca kemiisto, Nobel-laureato pri kemio (m. 1935) * [[7ma di mayo]] - [[Gyula Károlyi]], chefministro di Hungaria (m. 1947) * [[11ma di mayo]] - [[Emiliano Chamorro Vargas]], prezidanto di Nikaragua (m. 1966) * [[21ma di mayo]] - [[Georges Rouault]], Franca piktisto (m. 1958) * [[26ma di mayo]] - [[Camille Huysmans]], chefministro di Belgia (m. 1968) * [[9ma di junio]] - [[Manuel Franco]], prezidanto di Paraguay (m. 1919) * [[10ma di julio]] - [[Marcel Proust]], Franca skriptisto (m. 1922) * [[15ma di julio]] - [[José Enrique Rodó]], Uruguayana skriptisto (m. 1917) * 15ma di julio - [[Manuel Hornos]], Arjentiniana militisto (n. 1807) * [[17ma di julio]] - [[Lyonel Feininger]], German-Usana piktisto (m. 1956) * [[18ma di julio]] - [[Giacomo Balla]], Italiana piktisto (m. 1958) * [[12ma di agosto]] - [[Gustavs Zemgals]], prezidanto di Latvia (m. 1939) * [[13ma di agosto]] - [[Karl Liebknecht]], Germana revolucionero (m. 1919) [[Arkivo:Orville_Wright_1905-crop.jpg|thumb|130px|[[Orville Wright]]]] * [[19ma di agosto]] - [[Orville Wright]], Usana pioniro en aviacado (m. 1948) * [[29ma di agosto]] - [[Jack Butler Yeats]], Irlandana piktisto (m. 1957) * [[30ma di agosto]] - [[Ernest Rutherford]], Nova-Zelandana fizikisto, Nobel-laureato pri kemio (m. 1937) * [[5ma di septembro]] - [[Gilbert H. Richardson]], Britaniana Idisto (m. ?) * [[11ma di septembro]] - [[Hermenegildo Anglada Camarasa]], Hispana piktisto (m. 1959) * [[23ma di septembro]] - [[František Kupka]], Cheka piktisto (m. 1957) * [[27ma di septembro]] - [[Grazia Deledda]], Italiana skriptisto, Nobel-laureato pri literaturo (m. 1936) * [[28ma di septembro]] - [[Pietro Badoglio]], Italiana militisto e chefministro di Italia (m. 1956) * [[2ma di oktobro]] - [[Cordell Hull]], Usana politikisto, Nobel-laureato pri paco (m. 1955) * [[17ma di oktobro]] - [[Dénes Berinkey]], Hungara politikisto ed Idisto (m. 1944) * [[30ma di oktobro]] - [[Paul Valéry]], Franca poeto (m. 1945) * [[1ma di novembro]] - [[Stephen Crane]], Usana skriptisto (m. 1900) * [[3ma di novembro]] - [[Hanns Heinz Ewers]], German aktoro, filozofo, poeto e skriptisto (m. 1943) * [[13ma di decembro]] - [[Emily Carr]], Kanadana piktisto e skriptisto (m. 1945) == Morti == [[Arkivo:CabanasTrinidad.JPG|thumb|130px|<small>[[José Trinidad Cabañas]]</small>]] * [[8ma di januaro]] - [[José Trinidad Cabañas]], prezidanto di Honduras (n. 1805) * [[2ma di februaro]] - [[József Eötvös]], Hungara skriptisto e politikisto (n. 1813) * [[7ma di februaro]] - [[Henry Steinway]], Germana-Usana piano-fabrikisto (n. 1797) * [[20ma di februaro]] - [[Paul Kane]], Irlandana-Kanadana piktisto (n. 1810) * [[2ma di aprilo]] - [[Francisco Javier de Istúriz]], chefministro di Hispania (n. 1790) * [[6ma di julio]] - [[Castro Alves]], Braziliana poeto (n. 1847) * [[18ma di oktobro]] - [[Charles Babbage]], Angla matematikisto, inventinto di mekanikala komputatoro* (n. 1791) == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1870a]] 5ccbaejsku8qlagtkk7qqqztlb6m7kq 1131157 1131156 2026-09-01T02:50:19Z Joao Xavier 110 1131157 wikitext text/x-wiki {{19ma yarcento}} La yaro '''1871''' (MDCCCLXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[sundio]] segun [[Gregoriala kalendario]], ed ordinara yaro komencinta ye [[venerdio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 871ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 71ma yaro di la [[19ma yarcento]], e la 2ma yaro di la [[yari 1870a]]. Kande 1871 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923. == Eventi == === [[Europa]] === * [[18ma di januaro]] - Stati de suda Germania unionas su a [[Prusia]]. Ye la [[18ma di januaro]] [[Wilhelm la 1ma di Prusia]] divenas imperiestro di [[Germana imperio]], ed [[Otto von Bismarck]] divenas lua chefministro. * [[21ma di januaro]] - Grupo di Franci ed Italiani suportanta la [[Triesma Republiko]] e komandita da [[Giuseppe Garibaldi]] vinkas [[Prusia]]ni en [[Dijon]]. * [[28ma di januaro]] - [[Milito Franca-Prusiana]] finas. * [[18ma di marto]] til la [[28ma di mayo]] - [[Paris-komono]]: rebeli okupas e guvernas [[Paris]]. * [[21ma di marto]] - [[Otto von Bismarck]] divenas chefministro di [[Germana imperio]]. * [[28ma di marto]] - [[Paris-komono]] formale establisesas. * [[10ma di mayo]] - [[Germana imperio]] e [[Francia]] signatas pakto pri lia frontieri en [[Frankfurt]]. === [[Afrika]] === * [[marto]] - Angla jurnalisto [[Henry Morton Stanley]] departas ad Afrika por renkontrar [[deskovristo]] [[David Livingstone]]. * [[10ma di novembro]] - [[Henry Morton Stanley]] renkontras [[David Livingstone]] en Ujiji, proxim la [[Lago Tanganyika]]. === [[Nord-Amerika]] === * [[20ma di julio]] - [[Britaniana Kolumbia]] eniras la [[Kanada|Kanadana Federuro]]. * [[8ma di oktobro]] - Komencas granda incendio en [[Chicago]], [[Usa]], qua mortigos 200 til 300 personi e destruktos 17,450 edifici.<ref>{{Extera ligilo|titulo=Great Chicago Fire begins|url=http://www.history.com/this-day-in-history/great-chicago-fire-begins#|editero=History.com|idiomo={{en}}|vidita ye=29ma di julio 2016}}</ref> === [[Oceania]] === * Chefo [[Cakobau]] fondas propra dinastio en l'arkipelago [[Fidji]]. == Naski == [[Arkivo:Manuel Gondra 1920.jpg|thumb|130px|[[Manuel Gondra]]]] * [[1ma di januaro]] - [[Manuel Gondra]], prezidanto di Paraguay (m. 1927) * [[7ma di januaro]] - [[Émile Borel]], Franca matematikisto e politikisto (m. 1956) * [[17ma di januaro]] - [[Nicolae Iorga]], skriptisto e chefministro di Rumania (m. 1940) * [[4ma di februaro]] - [[Friedrich Ebert]], kancelero di Germania (m. 1925) * [[28ma di februaro]] - [[Manuel Díaz Rodríguez]], Venezuelana skriptisto (m. 1927) * [[3ma di marto]] - [[Maurice Garin]], Franca biciklisto (m. 1957) * [[5ma di marto]] - [[Rosa Luxemburg]], Germana revolucionero (m. 1919) * [[6ma di marto]] - [[Afonso Augusto da Costa]], chefministro di Portugal (m. 1937) * [[27ma di marto]] - [[Heinrich Mann]], Germana skriptisto (m. 1950)<ref>{{extera ligilo|url=https://wortwuchs.net/lebenslauf/heinrich-mann/|titulo=Heinrich Mann (Autor)|idiomo={{de}}|vidita ye=9ma di oktobro 2022}}</ref> * [[12ma di aprilo]] - [[Ioannis Metaxas]], chefministro e diktatoro di Grekia (m. 1941) [[Arkivo:Victor Grignard.jpg|thumb|130px|[[Victor Grignard]]]] * [[6ma di mayo]] - [[Victor Grignard]], Franca kemiisto, Nobel-laureato pri kemio (m. 1935) * [[7ma di mayo]] - [[Gyula Károlyi]], chefministro di Hungaria (m. 1947) * [[11ma di mayo]] - [[Emiliano Chamorro Vargas]], prezidanto di Nikaragua (m. 1966) * [[21ma di mayo]] - [[Georges Rouault]], Franca piktisto (m. 1958) * [[26ma di mayo]] - [[Camille Huysmans]], chefministro di Belgia (m. 1968) * [[9ma di junio]] - [[Manuel Franco]], prezidanto di Paraguay (m. 1919) * [[10ma di julio]] - [[Marcel Proust]], Franca skriptisto (m. 1922) * [[15ma di julio]] - [[José Enrique Rodó]], Uruguayana skriptisto (m. 1917) * [[17ma di julio]] - [[Lyonel Feininger]], German-Usana piktisto (m. 1956) * [[18ma di julio]] - [[Giacomo Balla]], Italiana piktisto (m. 1958) * [[12ma di agosto]] - [[Gustavs Zemgals]], prezidanto di Latvia (m. 1939) * [[13ma di agosto]] - [[Karl Liebknecht]], Germana revolucionero (m. 1919) [[Arkivo:Orville_Wright_1905-crop.jpg|thumb|130px|[[Orville Wright]]]] * [[19ma di agosto]] - [[Orville Wright]], Usana pioniro en aviacado (m. 1948) * [[29ma di agosto]] - [[Jack Butler Yeats]], Irlandana piktisto (m. 1957) * [[30ma di agosto]] - [[Ernest Rutherford]], Nova-Zelandana fizikisto, Nobel-laureato pri kemio (m. 1937) * [[5ma di septembro]] - [[Gilbert H. Richardson]], Britaniana Idisto (m. ?) * [[11ma di septembro]] - [[Hermenegildo Anglada Camarasa]], Hispana piktisto (m. 1959) * [[23ma di septembro]] - [[František Kupka]], Cheka piktisto (m. 1957) * [[27ma di septembro]] - [[Grazia Deledda]], Italiana skriptisto, Nobel-laureato pri literaturo (m. 1936) * [[28ma di septembro]] - [[Pietro Badoglio]], Italiana militisto e chefministro di Italia (m. 1956) * [[2ma di oktobro]] - [[Cordell Hull]], Usana politikisto, Nobel-laureato pri paco (m. 1955) * [[17ma di oktobro]] - [[Dénes Berinkey]], Hungara politikisto ed Idisto (m. 1944) * [[30ma di oktobro]] - [[Paul Valéry]], Franca poeto (m. 1945) * [[1ma di novembro]] - [[Stephen Crane]], Usana skriptisto (m. 1900) * [[3ma di novembro]] - [[Hanns Heinz Ewers]], German aktoro, filozofo, poeto e skriptisto (m. 1943) * [[13ma di decembro]] - [[Emily Carr]], Kanadana piktisto e skriptisto (m. 1945) == Morti == [[Arkivo:CabanasTrinidad.JPG|thumb|130px|<small>[[José Trinidad Cabañas]]</small>]] * [[8ma di januaro]] - [[José Trinidad Cabañas]], prezidanto di Honduras (n. 1805) * [[2ma di februaro]] - [[József Eötvös]], Hungara skriptisto e politikisto (n. 1813) * [[7ma di februaro]] - [[Henry Steinway]], Germana-Usana piano-fabrikisto (n. 1797) * [[20ma di februaro]] - [[Paul Kane]], Irlandana-Kanadana piktisto (n. 1810) * [[2ma di aprilo]] - [[Francisco Javier de Istúriz]], chefministro di Hispania (n. 1790) * [[6ma di julio]] - [[Castro Alves]], Braziliana poeto (n. 1847) * [[15ma di julio]] - [[Manuel Hornos]], Arjentiniana militisto (n. 1807) * [[18ma di oktobro]] - [[Charles Babbage]], Angla matematikisto, inventinto di mekanikala komputatoro* (n. 1791) == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Yari 1870a]] r8xyq17iy5rf28rf9igvzkuh1ea5u1q 0 6082 1131139 1023605 2026-08-31T20:47:51Z Asorev 36466 1131139 wikitext text/x-wiki {{specala revizo}} {| border="1" cellspacing="0" align="right" cellpadding="2" |----- ! bgcolor="lightgreen" | vejetanti |----- ! bgcolor="lightgreen" | [[kin regni di vivo|klasika klaso]] |----- | {| align="center" |----- | [[Regno (biologio)|Regno]]: || Plantae |} |----- ! bgcolor="lightgreen" | Referi |----- | [https://web.archive.org/web/20060928195759/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=202422 ITIS 202422] |} '''Planti''' o '''vejetanti''' esas multicelula esti pri la [[nutriva kateno]]. Planti esas un ek la subdividuri di [[eukarioto|eukarioti]]. Lia studio nominesas [[botaniko]]. == La granda karakteriziva di planti == * La vejetanti esas [[autotrofa]] organismi. Li povas sintezar la organala kompozanti de [[minerala salo|minerala sali]] cherpita en la tera e di sunala energio per ulo klorofila funciono. Ul devas da [[klorofilo]] kontenita en la kloroplasti sua verda koloro. * La vejetanti esas omno quo fixigesar en sulo per radiki, to qua rendas li tre dependanta di kondicioni di sua proxime; ta esto esas ligita al natura celuloza di celula parieti, qua rendas la texaji rigide. * la vejetanti esas organismi poka diferita. On distingas poke tipi di [[biologika texajo]] o diferita organi, ta qua implikas di partikulara propraji: kresko potenciala ne-finita, kapacito di importanta rigenero (ibe la posibleso [[vejetativa genito]]). == Vejeta organismo == On distingas, segun sua diferencio-grado, tri granda tipi di organizeso : * La [[talofito|talofiti]]; plani viva en humida medii, karakter-izita per [[talo]], vejitiva poka diferita en formo di lamo: [[algo|algi]], certa [[fungo|fungi]], [[likeno|likeni]] ; * La [[briofito|briofiti]]; to esas la [[musko|muski]], kelka-foye klasita en la kormofiti, intermedia tipo qua realigas la pasajo di la aquala vivo pri terala vivo; * La [[cormofito|cormofiti]]; adapta planti pri terala medii, per ulo erekta suteno ed al prezenteso di kondukta veini di [[sapto]]; to es la vaskulata planti o [[rizofito|rizofiti]], qua komprisas la [[pteridofito|pteridofiti]] (filiki) e la [[spermafito|spermafiti]] (grani-planti). La vaskulata planti komposas su di tri precipua organi: * La [[radiko]] * La [[stipito]] * La [[folio]] == La klasifikuro di planti == L'unesma klasifikuro konocita esis la verko da [[Théophraste]] (370-285 aK) qua klasifikis 480 planti segun sua suteno (arboro, arboreto o herbo) e certa florala karakterizivi. Dum la [[16ma yarcento]] du botanikisti, la frati [[Jean Bauhin|Jean]] e [[Gaspard Bauhin]], entamigis reflekto sur la planti-klaso. Li probis establisar di naturala grupi di planti de sua simileso. Nam la deskovrajo di nova planti rendis nova klaso necesa. Oportas savar ke til lore, la planti esis klasita pri funciono di staturo, di loko ube ul kreskis o di sua simileso. [[John Ray]] ([[1628]]-[[1705]]), Angla naturisto, propozis krear nova klasifiko-sistemo, konsideranta la plu multa posibla nombri di karakteri di la flora, di frukto o di folio. Pos, [[Pierre Magnol]] ([[1638]]-[[1715]]), inventero di termo familio, deskriptis 76 familii di planti. [[Joseph Pitton de Tournefort]] ([[1656]]-[[1708]]) establisis klasifikuro por vejetanti segun floro-strukturo ed introduktis la nocioni di speco e genero. Fine, [[Carl von Linné]] ([[1707]]-[[1771]]), botanikisto di rejo de [[Suedia]], kodexigis la binomala nomenklaturo di vejetanti e di animali. Ca sistemo uzas du vorti en [[latina linguo|latina]]: l'unesma indikas la genero e la duesma la speco di planto od animalo. Altralatere, sua « sexuala sistemo » fondas sur la nombro di stamini ne facas progresar la klaso di planti. == Imaji == <center><gallery widths="180px" heights="120px" perrow="3" mode=packed> Arkivo:Borassus flabellifer.jpg|[[Borassus flabellifer]] Arkivo:Chestnut in Guntur.jpg|Frukti de Palmyra-palmiero, [[Borassus flabellifer]] (lokale nomesata ''Thaati Munjelu'') por vendar en merkato en l'urbo di Guntur, India. Arkivo:Turmericroot.jpg|kurkuma rizomo Arkivo:Starr 050407-6233 Ipomoea batatas.jpg|Sweet potato, ''Ipomoea batatas'', Maui Nui Botanical Garden Arkivo:Pandan wangi.JPG|''Pandanus amaryllifolius'' Arkivo:California Papaya ID.jpg|Kaliforniana Papayo Arkivo:Papaya sunset.jpg|''Carica papaya'', papayo varietato 'Sunset' Arkivo:Prepared lemon grass.JPG|''Cymbopogon citratus'', lemon grass, oil grass Arkivo:Bangkuang 070612-056 stgd.jpg|''Pachyrhizus erosus'' bulb-root. Situgede, Bogor, West Java, Indonesia. Arkivo:KIKU brak-ontree.JPG|[[pomo]] de la varietato ''Fuji'' Arkivo:SauropusAndrogynus.jpg|Sprouting shoots of ''Sauropus androgynus'' Arkivo:Ilaneer.jpg|''Cocos nucifera'' [...] </gallery></center> [[Kategorio:Planti| ]] b5k44hw6la72b16s1vnnjq7ttynrc5o 0 6280 1131138 1096948 2026-08-31T20:47:26Z Asorev 36466 1131138 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Turkia | Lokala_nomo = Türkiye Cumhuriyeti | Flago = Flag of Turkey.svg | Blazono = Emblem of Turkey.svg | Imajo_mapo = Turkey (orthographic projection).svg | Chefurbo = [[Ankara]] | Habitanti_chefurbo = {{formatnum:3428420}} (2003) | Precipua_urbo = [[Istanbul]] | Oficala_lingui = [[Turka linguo|Turka]] | Guvernerio = [[Republiko]] | Nomo_listo_chefo_stato= Listo pri prezidanti di Turkia | Titulo_chefo_stato = Prezidanto | Chefo_di_stato = [[Recep Tayyip Erdoğan]] | Surfaco = {{formatnum:779452}} | Rango_surfaco = 37 | Surfaco_aquo = 1,3 | Habitanti = {{formatnum:83593483}}<ref name=CIA/> | Rango_habitanti = 19 | Yaro = 2023 | Denseso di habitantaro= 107 | Reto_kodexo = .tr | Nomo_himno = ''Istiklâl Marşı'' | Pekunio = [[Liro Turka]] }} '''Turkia''' esas lando inter [[Azia]] ed [[Europa]]. Ol havas kom vicini la [[Nigra maro]] norde, [[Gruzia]] nord-este, [[Armenia]], [[Azerbaijan]] ed [[Iran]] este, [[Irak]] sud-weste, [[Siria]] e [[Mediteraneo]] sude, [[Egea maro]] weste, e [[Grekia]] e [[Bulgaria]] nord-weste. == Historio == [[Arkivo:Çatalhöyük_with_surroundings..jpg|thumb|280px|left|Exkavadi en [[Çatalhöyük]].]] {{PA|Historio di Turkia}} Peninsulo [[Anatolia]], qua formacas granda parto di la moderna Turkia, esis un ek la maxim anciena kontinue habitata regioni en la mondo. [[Neolitiko|Neolitika]] kolonieti, exemple [[Çatalhöyük]], [[Çayönü]] e Nevalı Çori, esas un ek la maxim anciena homala kolonieti de la mondo. Cirkum la yaro [[1200 aK]] [[Anciena Grekia|Greki]] koloniigis la litoro di [[Anatolia]], e fondis urbi [[Miletus]], Efesus, Smyrna (nune [[İzmir]]) e Bizanco (pose [[Konstantinoplo]] e nun [[Istanbul]]). En [[324]], Roman imperiestro [[Konstantinus la 1ma]] selektis [[Konstantinoplo|Bizanco]] kom chef-urbo di [[Roman imperio]]. Pos la falio di l'[[Ocidentala Roman imperio]], Bizanco divenis la chef-urbo di l'Orientala Roman imperio ([[Bizancana Imperio]]). [[Arkivo:Empèri Otoman - Expansion territòriala de 1307 a 1490-es.svg|thumb|280px|left|Otoman imperio de 1307 til 1490.]] En [[1037]] aparis l'[[imperio Seljuk]], establisita da [[islamo|Islamana]] turka e persa populi. L'imperio kreskis, e til la yaro [[1092]] konquestis granda parto di la nuna [[Azia]]na Turkia. En [[1243]] [[Mongolia|Mongoli]] vinkis la Seljuki, e Seljuk-imperio komencis disintegrigar en mikra princii. Un ek ta mikra princii, guvernita da [[Osman la 1ma Gazi]] evolucionis, dum la sequanta 200 yari, til divenir l'[[Otoman imperio]]. Otomani finis la konquesto di [[Bizancana Imperio]] en [[1453]], kande li kaptis Bizancana chefurbo, [[Konstantinoplo]]. Pose, li duris expansar tra la [[Balkani]], la nordo di Afrika e la [[Proxim-Oriento]]. {{PA|Otoman imperio}} Pos la duimo dil [[18ma yarcento]], Otoman imperio komencis pokope dekadar, e la dekado augmentis dum la sequanta yarcento. De 1877 til 1878 eventis [[Rusa-Turka milito (1877-1878)|milito kontre Rusa imperio]] qua rezultis la nedependo di [[Serbia]], [[Rumania]] e [[Montenegro]], e l'autonomio dil [[princio Bulgaria]]. Ye la [[24ma di julio]] [[1923]] la [[kontrato di Lausanne]] signatesis. Segun ol, la nuna frontiero inter Turkia, [[Grekia]] e [[Bulgaria]] agnoskesis, e la postulo di Turkia pri la kontrolo di [[Chipro]] finis. Turkia ratifikis la kontrato ye la [[23ma di agosto]] sam yaro. [[Arkivo:Atatürk Tokat'ta bir vatandaşı dinliyor (1930).jpg|thumb|280px|left|[[Mustafa Kemal Atatürk]]]] Ye la [[23ma di oktobro]] [[1923]] [[Mustafa Kemal Atatürk]] proklamis la [[republiko]] di Turkia, qua sucedis Otoman imperio. Atatürk divenis lua unesma prezidanto, adoptis radikala reformi e transformis lando en laika stato. Dum la [[duesma mondomilito]] Turkia restis neutra, ma ye la [[23ma di februaro]] [[1945]] ol deklaris milito kontre [[nacional-socialista Germania]], kom simbolala gesto. Anke en [[1945]] ol signatis la charto di fondeso di [[Unionita Nacioni]]<ref>[http://www.un.org/Overview/growth.htm Growth in United Nations' membership (1945-2005)]</ref>. Desfacilesi afrontita da [[Grekia]] pos milito kontre [[komunismo|komunista]] revolto, e [[Sovietia|Sovietiana]] demandi por instalar militala bazi en Turka stretaji instigis Usana prezidanto [[Harry Truman]] por furnisar ekonomiala e militarala helpo a Turkia e Grekia<ref>Houston, James A (1988)[http://books.google.com/?id=ID4E3Lm8TsgC&pg=PA198&lpg=PA198&dq=turkey+cold+war ''Outposts and Allies:US Army Logistics in the Cold War (1945-1953)'']</ref>. Pos partoprenar en la [[milito di Korea]], Turkia eniris [[NATO]] en [[1952]]. En [[1974]] lando invadis [[Chipro]], e non yari pose ol helpis la kreado di [[Turka republiko di Norda Chipro]]. Dum lua recenta historio, Turkia subisis militarala [[stato-stroko|stato-stroki]] en [[1960]], [[1971]], [[1980]] e [[1997]]<ref>Hale, William Mathew (1994). ''Turkish Politics and the Military''. Routledge, UK</ref>. En [[1984]] [[Kurdi|Kurda]] grupo PKK komencis revolto kontre Turka guvernerio pri la nedependo di [[Kurdistan]]. Til nun cirkume {{formatnum:40000}} personi mortis konseque de la konflikto. == Politiko == [[Arkivo:Ak_Saray_-_Presidential_Palace_Ankara_2014_002.jpg|thumb|280px|Prezidantala palaco en [[Ankara]].]] [[Arkivo:Grand National Assembly of Turkey MPs in June 2015.jpg|left|thumb|280px|Granda Nacional Asemblitaro di Turkia]] De 1923 til 2018 Turkia esis parlamentala reprezentala [[republiko]]. Pos plebicito en 2017, adoptesis prezidantala sistemo, qua efikeskis kun la prezidantala elekto di 2018. Nun, la prezidanto elektesas dal populo por 5 yari, e povas ediktar dekreti, indikar la ministraro, esbosar la budjeto nacionala e dissolvar la parlamento e kunvokar nova elekti. La parlamento (''Türkiye Büyük Millet Meclisi'', Granda Nacional Asemblitaro) havas unika chambro kun 550 membri qui elektesas dal populo por 5 yari. La nuna [[konstituco]] adoptesis ye la [[7ma di novembro]] [[1982]], e remplasis la konstituco di [[1961]]. La nedependo di la [[judiciala povo]] protektesas en la [[konstituco]]. La korti en Turkia ne havas [[jurio]], e judiciisti decidas segun la pruvi prizentita dal advokati e dal demandanti. Por min kazi grava, existas "judiceyi di paco" kun singla judiciisto. Korti kun tri judiciisti havas resortiso pri importanta civila o kriminala kazi. Omna kondamni povas povas itere judiciesar en la Korti di Apelo. Turkia aceptas la decidi de l'Europana Korto pri Homala Yuri kom la maxim korta decidi. == Geografio == [[Arkivo:Tu-map.png|thumb|right|320px|Mapo di Turkia kun lua precipua urbi.]] [[Arkivo:Pamukkale_30.jpg|thumb|320px|left|[[Pamukkale]].]] [[Arkivo:Goreme_banner2.jpg|thumb|320px|Peizajo di [[Kapadocia]].]] Turkia esas transkontinentala lando. Preske 97% de lua teritorio jacas en [[Azia]]. L'[[Europa]]na teritorio di Turkia, konocata kom [[Trakia]], reprezentas nur 3% de lua surfaco, ma havas plu kam 10% de lua habitantaro. [[Istanbul]], la maxim granda urbo di la lando, jacas parte en Europa e parte en Azia. [[Bosforo]], [[Maro di Marmara]] e [[Dardaneli]] separas Europana Turkia de Aziana Turkia. La lando povas subdividesar en 7 regioni: Marmara (inkluzanta l'Europana Turkia), Egea, Nigra Maro, Central Anatolia, Estal Anatolia, Sudwestal Anatolia e Mediteranea. La nordala porciono di Anatolia esas montoza regiono kun streta areo plana apud litoro di [[Nigra maro]]. Estal Anatolia konsistas ek la westala porciono di montaro Armeniana. Ibe jacas [[monto Ararat]], la maxim alta di Turkia, kun {{formatnum:5137}} metri super la [[marala nivelo]], e [[lago Van]], la maxim vata lago di Turkia. La fonti di [[fluvio Tigris]] e [[fluvio Eufrati]] jacas an ca regiono. La regioni proxim [[Mediteraneo]] havas [[mediteranea klimato]]. En regioni doplanda, la klimato esas kontinentala. La [[Temperaturo|temperaturi]] dum somero povas superirar 30&nbsp;°C. La regiono vicina a [[Nigra maro]] recevas la maxim granda [[pluvo-quanto]] di la lando, qua povas atingar{{formatnum:2200}} mm, la maxim granda di la lando. Centre de la lando la limato esas arida (''Bsh'' segun la [[klimatala klasifikuro da Köppen-Geiger]]). == Ekonomio == {{PA|Ekonomio di Turkia}} Turkia havas la 15ma maxim granda [[ekonomio]] del mondo. Ol esas membro di [[G-20]]. == Demografio == [[Arkivo:Peaceful_daytime_demonstrations_heading_towards_Taksim_park._Events_of_June_3,_2013-2.jpg|thumb|280px|Turki en [[Istanbul]].]] [[Arkivo:Aya sofya.jpg|280px|left|thumb|Blua Moskeo (anciena [[Hagia Sofia (Konstantinoplo)|Hagia Sofia]])]] Segun statistiki de The World Factbook por 2023, Turkia havis {{formatnum:83593483}} habitanti<ref name=CIA/>. La maxim multa (70 til 75%) esas Turki.<ref name=CIA>{{extera ligilo |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/ |titulo=Turkey|publikigo=The World Factbook |editero=Central Intelligence Agency|vidita ye=13ma di oktobro 2016}}</ref> [[Kurdistan|Kurdi]] esas 18% til 25% de la habitantaro.<ref name=CIA/> Existas minoritati di [[Armenia|Armeni]], [[Grekia|Greki]], [[Judo|Judi]] ed altra etnii. Existas cirkume {{formatnum:300000}} [[Islamana Bulgari]] en Turkia. Pos la [[duesma mondomilito]] multa Turki ekmigris vers [[Germania]]. La habitantaro kreskas mezvalore 1.45% omnayare. Plua kam 75% de la habitantaro vivas en urbi, e 96% de la viri e plu kam 80% de la [[muliero|mulieri]] savas lektar e skribar. L'oficala linguo di la lando esas [[Turka linguo|Turka]], parolata da 85,54% de la habitantaro kom unesma linguo. Altra lingui parolata esas Norda Kurda, [[Araba linguo|Araba]], Zaza, Kabardiana ed altri. La [[religio]] kun maxim granda nombro di adepti esas [[Islamo]], por 82% ek la habitantaro. Cirkume 13% ek la habitanti deklaris ne havar religio. {{10 maxim grand urbi | regiono= Turkia | dato= 2017 | nomo1 = Istanbul | hab1 = 14744519 | nomo2 = Ankara | hab2 = 4871844 | nomo3 = İzmir | hab3 = 2938546 | nomo4 = Bursa | hab4 = 2074799 | nomo5 = Adana | hab5 = 1753337 | nomo6 = Gaziantep | hab6 = 1663273 | nomo7 = Antalya | hab7 = 1311471 | nomo8 = Konya | hab8 = 1130222 | nomo9 = Kayseri | hab9 = 1123611 | nomo10 = Diyarbakır | hab10= 1047286 | imajo1 = Istanbul2010.jpg | imajo2 = Istanbul2010.jpg | fonto= <ref name="Kontado">{{extera ligilo|url=http://www.citypopulation.de/Turkey-C20.html |titulo=Turkey: Provinces and Major Cities|editero= Citypopulation.de|vidita ye=31ma di decembro 2018}}</ref> }} == Kulturo == Turka kulturo mixas elementi de [[Anatolia]]na, [[Bizancana Imperio|Bizancana]], [[Otoman imperio|Otomana]] e westala kulturi. Cirkume 98% de lua habitantaro profesas [[islamo|Mohamedana]] religio. Turkia esas exemplo pri sucesoza separo inter laika stato e religio. [[Kristanismo|Kristani]] esas nur {{formatnum:120000}} personi. [[Futbalo]] esas la maxim populara [[sporto]] di la lando<ref>Burak Sansal (2006) [http://www.allaboutturkey.com/sports.htm ''Sports in Turkey'']</ref>. Lua precipua klubi esas Galatasaray, Fenerbahçe e Beşiktaş. En [[2000]] Galatasaray ganis la championkonkurso di futbalo di UEFA. Nuna maxim notora Turka skriptisto esas [[Nobel-premio|Nobel-laureato]] [[Orhan Pamuk]]. == Fotografuri == <center><gallery mode=packed> Arkivo:Anit Kabir (6526103103).jpg| Arkivo:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| Arkivo:067 Etnografya.05.2006 resize.JPG| Arkivo:DolmabahceMainGate.JPG| Arkivo:İzmir clock tower.jpg| Arkivo:Pamukkale00.JPG| Arkivo:Eskişehir-Aycan.jpg| Arkivo:Antalya falezler.jpg| Arkivo:Alanya.jpg| Arkivo:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| </gallery></center> == Referi == {{reflist}} {{EU-stati}} {{Landi en Azia}} [[Kategorio:Turkia|*]] [[Kategorio:Proxim Oriento]] re9wyom70pfwiqx6994n7rxwyuwr9qp 0 11871 1131145 971541 2026-08-31T20:51:13Z Asorev 36466 1131145 wikitext text/x-wiki {{Taxonomio |Koloro = pink |Nomo = Gibono |Imajo = Gibbon_collage.png |Expliko_di_foto = Kelk speci di giboni. |Bifurkeyo = Chordata |Klaso = [[Mamifero]] |Rango = ''Primates'' |Familio = Hylobatidae |Genero = Hylobates, Hoolock, Nomascus, Symphalangus<br>Extingita generi:<br>Bunopithecus, Junzi, Kapi |Speco = }} [[Arkivo:Distribución_hylobatidae.png|thumb|left|330px|Distributo di generi di giboni en sud-estal Azia.]] '''Gibono''' esas mikra [[simio|simii]] qui habitas [[foresto|foresti]] di sud-estal [[Azia]], subdividita en 4 generi, havanta entote 18 speci. == Gibonedi (''Hylobatidae'') == * Gibona genro (''Hylobates'') ** Hilobata subgenro *** [[blankamanua gibono]] ''Hylobates lar'' *** ''Hylobates pileatus'' *** ''Hylobates agilis'' *** [[blankbrova gibono]] ''Hylobates hoolock'' *** ''Hylobates moloch'' *** ''Hylobates mueleri'' ** Nomaska subgenro *** [[nigra gibono]] ''Hylobates concolor'' ** Siamanga subgenro (''Symphalangus'') *** ''Hylobates (Symphalangus) syndactylus'' *** ''Hylobates (Symphalangus) klossi'' {{wikivortaro}} {{Commons|Kategorio:Hylobatidae}} <gallery mode=packed> Imajo:Weisshandgibbon tierpark berlin.jpg| Imajo:Gibbon 147.jpg| Imajo:Henry Vilas Zoo IMG 2393.jpg|Giboni </gallery> <br clear=all> {{Mamiferi}} [[Kategorio:Simii]] kztysnn2u98mo9xzlwne39j94isxk93 0 17950 1131144 1104739 2026-08-31T20:50:43Z Asorev 36466 1131144 wikitext text/x-wiki {{Provinci stati kantoni | OficalaNomo = Connecticut | Flago = Flag of Connecticut.svg | Blazono = Seal of Connecticut.svg | Imajo = Connecticut State Capitol, Hartford CT.jpg | TextodilImajo = Parlamento di Connecticut. | TipoSubdividuro = [[Stati di Usa|Stato]] | Lando = {{USA}} | Chefurbo = [[Hartford, Connecticut|Hartford]] | MaximGrandaUrbo = [[Bridgeport, Connecticut|Bridgeport]] | TituloGuvernisto = Guvernisto | Guvernisto = Ned Lamont (D) | Surfaco = {{formatnum:14356}} | Habitanti = {{formatnum:3605944}} | Yaro = 2020 | Denseso di habitantaro= 250 | Abreviuro = CT | Horo = -5<br><small>(UTC-4 dum somero)</small> | Datostato = 9ma di januaro 1788 | Internet = www.ct.gov | TNP = USD$ {{formatnum:285644}} milioni (2019) | Mapo = Connecticut in United States.svg }} '''Connecticut''' (pron.: ''konetikat'') esas [[Usa]]na [[stati di Usa|stato]]. Lu havas kom vicini [[Nova-York]] weste, [[Massachusetts]] norde, e [[Rhode Island]] este. Sude jacas [[Atlantiko]]. Segun la [[demografiala kontado]] di 2020, ol havis {{formatnum:3605944}} habitanti. Lua tota [[surfaco]] esas {{formatnum:14356}} km². == Historio == L'unesma Europano qua exploris la regiono esis la [[Nederlando|Nederlandano]] Adriaen Block, en 1614. Nederlandana komercisti di peli navigis tra la fluvio Connecticut, quan li nomizis ''Versche Rivier'' ("pura fluvio"), e konstruktis a fuorto en la nuna Dutch Point, en [[Hartford, Connecticut|Hartford]]. L'unesma Angla kolonieri arivis en 1633 e koloniigis Windsor. En 1636 venis granda grupo di [[Puritanismo|puritana]] kolonieri de la kolonio ''Massachusetts Bay''. Li kreis kolonio en Hartford. La sama yaro eventis konflikto, la nomizita "milito Pequot" kontre lokala indijeni. En 1701 fondesis Fakultato Yale, qua edukis multa religiani e civila chefi. Pro la longa litoro di la kolonio, dum la 18ma yarcento developesis la konstrukto di navi, marala transporto, marala pesko e furniso di vari konsumita en navi. Connecticut sendis 4 delegiti a tale nomizita Kontinentala Kongreso, en qua signatesis la deklaro di nedependo Usana: Samuel Huntington, Roger Sherman, William Williams, ed Oliver Wolcott. Dum la batalio di Bunker Hill, en junio 1775, esis 1200 soldati de Connecticut. Ye la [[9ma di januaro]] [[1788]] Connecticut ratifikis la [[konstituco]] di Usa, e divenis la 5ma stato. == Geografio == [[Arkivo:Barndoor_Hills_original.JPG|thumb|left|280px|Autunala peizajo di Barndoor Hills.]] La chef-urbo dil stato esas [[Hartford, Connecticut|Hartford]], kun {{formatnum:124775}} habitanti segun la [[demografiala kontado]] en [[2010]].<ref>{{extera ligilo|url=http://www.census.gov/prod/cen2010/cph-2-8.pdf |titulo=''Connecticut: 2010 Population and Housing Unit Counts,'' table 8 |editero=U.S. Census Bureau |publikigita ye=junio 2012|pagini= 11|vidita ye= 17ma di mayo 2014}}</ref> Ol esas la 3ma maxim populoza urbo di Connecticut, dop [[Bridgeport, Connecticut|Bridgeport]] e [[New Haven]]. [[Fluvio Connecticut]] trairas la centro dil stato, ed debushas an mareal estuario ''Long Island Sound''. La maxim alta monto di Connecticut esas ''Bear Mountain'', kun 726 metri di [[altitudo]]. <br clear=both/> == Ekonomio == == Imaji == <gallery perrow="5" mode=packed> Arkivo:Yale University Old Campus.JPG Arkivo:LighthousePoint NewHavenCT.JPG </gallery> == Referi == {{reflist}} {{Stati di Usa}} [[Kategorio:Connecticut| ]] rza7u0h8h1liqqll352r0q415pe9wev 0 22188 1131142 1070738 2026-08-31T20:49:16Z Asorev 36466 1131142 wikitext text/x-wiki {{Politikisto |Nomo= Napoléon la 1ma |Imajo= [[Arkivo:Napoleonbonaparte coloured drawing.png|180px]] |Politikala_titulo= Imperiestro |Shablono_lando= {{FRA}} |Guvernisteso= de la [[18ma di mayo]] [[1804]] til la [[6ma di aprilo]] [[1814]] |Precedanto1= [[Unesma Franca republiko]] |Sucedanto1= [[Napoléon la 2ma]] |Politikala_titulo2 = Imperiestro di {{FRA}} |Guvernisteso2= de la [[1ma di marto]] til la [[22ma di junio]] 1815 |Naskodio= [[15ma di agosto]] [[1769]] |Nask-urbo= [[Ajaccio]], [[Korsika]] |Mort-dio= [[5ma di mayo]] [[1821]] |Mort-urbo= [[St Helena]], [[Atlantiko]] |Spozo= Joséphine de Beauharnais<br />Marie Louise di Austria |Profesiono= militestro |Partiso= }} '''Napoléon la 1ma''' (de [[1769]] til [[1821]]) esis Franca militisto e statestro. Ilu duktis [[Francia]] kom chefkonsulo depos [[1799]], kom imperiestro de [[1804]] til [[1814]], ed itere de la [[20ma di marto]] til la [[22ma di junio]] [[1815]]. Il komencis sua kariero kom [[artilrio]]-oficiro dum la [[siejo di Toulon]] sucese ma vundesis en [[kruro]]. Napoléon konsideresas militala genio, qua komandis e vinkis multa batalii. Ilu kontrolis granda parto del kontinentala [[Europa]] per sua frati e marshali qui guvernis multa landi sur sua troni. Anke lua nevo esis imperiestro, [[Napoléon la 3ma]], de [[1852]] til [[1870]]. Napoléon konsumis [[tabako]] de multa tabakuyi dum dio. Ultre sua militala rezulti, Napoléon esas anke memorinda pro la civila kodexo, di qua granda parto esas la fundamento di aktuala legi di multa landi. '''Citajo''' {{frazo|On guvernas plu bone homi per lua vicii kam per lua vertui.}} ==Frua vivo== Il naskis en [[1769]] en [[Ajaccio]], [[Korsika]], kom Napoleone di Buonaparte. Korsika esis parto di la Republiko di [[Genova]] til 1769, e lua patro, legisto Carlo Buonaparte, esis decendinto di minora Italiana nobeli. De la evo non yari, Napoléon esis edukata en Francia, en [[1784]] enirante la ''École Militaire'' (Militala Skolo) en [[Paris]]; en [[1785]] il esis la unesma Korsikana gradizito di la skolo. == La fino di lua povo == Ye la [[4ma di mayo]] [[1814]] Napoleon Bonaparte arivis en [[Portoferraio]], la chefurbo dil [[insulo Elba]], ube il esis exilita segun la kontrato di Fontainebleau. Ca kontrato, signatita da plenipotencieri di diversa Europana stati e ratifikita da Napoléon ye la [[11ma di aprilo]], detaligis ke Napoléon ne plus esas imperiestro di Francia; e ke Elba, insulo proxim [[Toskania]], esus separita princio di qua Napoléon esos la regnanto. Dum la monati pos sua arivo, Napoléon adoptis ekonomiala reformi en la insulo ed en la sociala standi di olua habitanti. Ye la [[26ma di februaro]] [[1815]] il eskapis ek la insulo, e ye la [[20ma di marto]] il rieniris Paris. == Exilo en Sant-Helena == Ye la [[15ma di oktobro]] [[1815]], la navo portanta Napoléon, pos ilua vinkeso ye la [[batalio di Waterloo]] en junio tayare, arivis an la insulo [[Sant-Helena]], en suda Atlantiko. Napoléon desembarkis ye la sequanta dio, e komencis exilo, ibe tenita da la Britana guvernerio. Dum sua exilo il skribis memorialo, e skribis libro pri [[Iulius Caesar]]. Ilu lamentis pri la humideso di sua rezideyo; esis sugestata ke la humideso hastigis lua morto. Il mortis en Sant-Helena ye la [[5ma di mayo]] [[1821]]. == Imajaro == <gallery mode=packed> Arkivo:David - Napoleon crossing the Alps - Malmaison1.jpg|Napoléon tra la Alpi (pikturo da David) Arkivo:Jacques-Louis David - The Coronation of Napoleon (1805-1807) Cropped.jpg|Kronizo di Napoléon la 1ma (pikturo da David) Arkivo:Joseph Karl Stieler - Portrait of Madame Mère de l'Empereur (Maria Laetitia Ramolino Bonaparte, 1750 - 1836).jpg|Madame Mère de l'Empereur, 1811 (picturo da Joseph Karl Stieler) </gallery>{{Tabelo di sucedo |Precedanto= [[Unesma Franca republiko]] |Nomo di listo= Listo pri monarki di Francia |Titulo di listo= Imperiestro di Francia |Komenco=[[1804]] |Fino=[[1814]] |Sucedanto=[[Napoléon la 2ma]] }} {{DEFAULTSORT:Napoleon}} [[Kategorio:Monarki di Francia]] [[Kategorio:Napoleonala militi]] [[Kategorio:Korsikani]] oably184yq7k6dxdmjsa0i1w5wcqloy 0 22337 1131137 1097058 2026-08-31T20:46:42Z Asorev 36466 1131137 wikitext text/x-wiki {{Landi | Nomo = Polonia | Lokala_nomo = Rzeczpospolita Polska | Flago = Flag_of_Poland.svg | Blazono = Herb_Polski.svg | Nomo_himno = "Mazurek Dąbrowskiego" ([[Poloniana]])<br>"Polonia ankore ne esas departata" | Audio_ligilo = Mazurek_Dabrowskiego.ogg | Imajo_mapo = EUR location POL.PNG | Chefurbo = [[Warszawa]] | Habitanti_Chefurbo = {{formatnum:1729119}} (2014) | Precipua_urbo = [[Warszawa]] | Oficala_lingui = [[Poloniana linguo|Poloniana]] | Regionala_linguo = [[Kashubana linguo|Kashubana]] | Guvernerio = [[Republiko|Parlamentala republiko]] | Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Polonia | Titulo_chefo_stato = Prezidanto | Chefo_di_stato = [[Karol Nawrocki]] | Nomo_listo_chefo_guverno = Listo pri chefministri di Polonia | Titulo_chefo_guverno = Chefministro | chefo_guverno = [[Donald Tusk]] | Surfaco = {{formatnum:312696}}<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> | Rango_surfaco = 70 | Surfaco_aquo = 3,07 | Habitanti = {{formatnum:37991766}}<ref name=CIA/> | Rango_habitanti = 39 | Yaro = 2023 | Denseso di habitantaro = 121,5 | Reto_kodexo = .pl | Pekunio = [[Złoty]] | Abreviuro = PLN | Simbolo = zł | Tempo_zono = [[CET]] ([[UTC]]+1) | Somero_tempo = CEST (UTC+2) | Dato_formato = | Veho_latero = dextra | Telefono_kodexo = +48 | ISO = 616 | ISO2 = POL | ISO3 = PL | Religii = [[katolikismo]], 92,2% }} '''Polonia''' esas lando jacanta en central [[Europa]]. Lu havas kom vicini [[Rusia]] ([[Kaliningrad]]) e [[Lituania]] nord-este, [[Bielorusia]] ed [[Ukraina]] este, [[Chekia]] e [[Slovakia]] sude, e [[Germania]] weste. Norde jacas [[Baltiko]] e, dop maro, jacas l'insulo [[Bornholm]] (qua apartenas a [[Dania]]), e [[Suedia]]. == Historio == {{PA|Historio di Polonia}} Slava tribui koloniigis Polonia dum l'[[1ma yarcento]]. En [[966]], slava rejo [[Miezko la 1ma]] impozis [[katolikismo]] en la regiono. [[Arkivo:Polish-Lithuanian_Commonwealth_in_1635.svg|thumb|320px|left|[[Polonia-Lituania]] en [[1635]].]] Dum la [[16ma yarcento]] [[Polonia-Lituania|Polonia e Lituania]] formacis unika stato. La Parlamento (Sejm) esis simbolo di la uniono. Ol esis un ek la maxim granda e povoza stati en la nordo di Europa, vasta de cirkume 1.2 milion km² en lua kulmino, ma diversa militi kontre [[Rusa imperio|Rusia]], [[Otoman imperio]] e [[Suedia]] febligis la stato. Dum la [[18ma yarcento]], [[Rusa imperio]], [[Prusia]] ed [[Austrian imperio]] gradope dividis ed okupis Poloniana teritorio. L'estala regiono okupesis da Rusa imperio. Polonia nur divenis nedepedendanta de Rusia ye la [[11ma di novembro]] [[1918]] kun la fino di [[Unesma mondomilito]], e divenis [[republiko]] inspirita en la 3ma republiko di Francia. En mayo [[1926]], marshalo [[Józef Piłsudski]] kaptis povo per [[stato-stroko]]. Piłsudski guvernis til [[1935]] kande il mortis. Ye la [[1ma di septembro]] [[1939]] [[Germania]] invadis westo di Polonia. [[Sovietia]] invadis esto di la lando ye la [[17ma di septembro]] sam yaro. [[Warszawa]] kapitulacis ye la [[26ma di septembro]]. Ica lando perdis granda parto di lua habitantaro dum la [[duesma mondomilito]]. Dum la [[konfero di Yalta]] Westala Federiti aceptis la ideo di [[Iosif Vissarionovich Stalin|Stalin]] pri la formaco di provizora [[komunismo|komunista]] guvernerio en [[Moskva]], qua ignoris la guvernerio-en-exilo formacita en [[London]]. Multa Poloni judikesas kom to trahizo da Westala Federiti kontre Polonia. Pos la milito [[Sovietia]] impozis komunista rejimo a Polonia. Quankam difuzita objecioni, la nova guvernerio di Polonia aceptis l'anexado dil esto di Polonia a Sovietia, quale l'urbi [[Wilno]] (nune [[Vilnius]], chef-urbo di [[Lituania]]) e [[Lwów]] (nune [[Lviv]], en [[Ukraina]]). Kompense, Polonia recevis parto di l'estala teritorii de [[Germania]]. [[Arkivo:Lech Walesa George H Bush.PNG|thumb|left|320px|[[Lech Wałęsa]] kun [[George H. W. Bush|George]] e Barbara Bush, 1989.]] Polonia restis komunista stato de [[1945]] til la [[31ma di decembro]] [[1989]], kande [[Tadeusz Mazowiecki]] divenis unesma ne-komunista [[chefministro]] pos 1945. En novembro [[1990]] la habitanti elektis [[Lech Wałęsa]], ex-sindikatano, kom prezidanto di la lando por 5-yara periodo. Unesma parlamental elekti eventis en [[1991]]. En novembro [[1995]] eventis la 2ma libera prezidantal elekto di la lando. [[Aleksander Kwaśniewski]] vinkis Lech Wałęsa per kurta majoritato: 51,7% kontre 48,3%. En [[1997]] nuna Poloniana [[konstituco]] adoptesis. Polonia unionis ad [[NATO]] en [[1999]] ed ad [[Europana Uniono]] ye la [[1ma di mayo]] [[2004]]. En [[1995]] ica lando atingis la sama ekonomiala kresko de la periodo ante la fino di [[komunismo]]. == Politiko == [[Arkivo:Zgromadzenie_Narodowe_4_czerwca_2014_Kancelaria_Senatu_03.JPG|thumb|320px|La plena halo dil ''Sejm''.]] [[Arkivo:Trybunał Konstytucyjny (12009449535).jpg|thumb|320px|left|Konstitucala tribunalo di Polonia.]] Polonia esas [[demokratio|demokratiala]] [[parlamento|parlamentala]] [[republiko]]. La [[prezidanto]] esas la [[chefo di stato]] di Polonia, ed elektesas dal populo por 5-yara periodo. La nuna prezidanto esas [[Andrzej Duda]]. La [[chefo di guvernerio]] e chefo dil ministraro esas la [[chefministro]], qua indikesas dal prezidanto. La nuna chefministro esas [[Mateusz Morawiecki]]. La nuna [[konstituco]] adoptesis en [[1997]]. La Parlamento havas 2 chambri. La basa chambro esas la Chambro di Deputati (''Sejm''), qua havas 460 membri qui elektesas dal populo por 4-yara mandato. La Senato (''Senat'') havas 100 membri, qui elektesas dal populo anke por 4 yari. En [[2011]] Poloniani elektis Anna Grodzka, l'unesma transsexuala deputatino en [[Europa]]na historio. [[Judiciala povo]] konsistas ek 4 rangi. La Supra Korto surveyas l'adjudiko en la generala korti ed en militala korti. Ol esas la lasta apelo-korto kontre lokala judicii. La korti komuna dividesas en apelo-korti, distriktala korti e regionala korti, e havas kompetenteso por judiciar aferi kriminala, civila, ekonomiala, laborala e familiala. Anke existas la Konstitucala Tribunalo, qua judicias la valideso dil agadi di publika institucuri segun la [[konstituco]] e la valideso o nevalideso di legi segun la konstituco. == Geografio == [[Arkivo:Polen topo.jpg|thumb|320px|Topografio di Polonia.]] [[Arkivo:Morskie_Oko_o_poranku.jpg|thumb|left|320px|[[Montaro Tatra]].]] Granda parto di Polona teritorio jacas infre 200 m. Sudweste, an la frontiero kun [[Chekia]], jacas la montoza regiono [[Sudeti]], ube la maxim alta punto esas Monto Snizieka (1603 m). La montoza [[Karpati]] jacas anke sude. La maxim alta monto di la lando esas ''Rysy'', kun 2499 metri di [[altitudo]]. [[Foresto|Foresti]] kovras 30.5% de lua teritorio. Cirkume 3145 km², plu kam 1% de Polona teritorio, protektesas en 23 nacionala parki. Ultre to, arei marshoza proxim riveri e lagi an la centro di la lando, ed anke rivala arei protektesas. Che Polona boski, transvivas multa speci ja extingita en altra regioni Europana, exemple [[Europana bizono]]. La maxim importanta fluvii di la lando esas: [[fluvio Vistula|Vistula]], longa de 1.047 km; [[fluvio Oder|Oder]] longa de 854 kilometri, e Warta, longa de 808 kilometri. Polonia havas plu kam 10.000 [[lago|lagi]] kun 1-[[hektaro|hektara]] surfaco o pluse. La maxim granda lagi esas ''Śniardwy'' kun 113,8 km², e Mamry, kun 104 km². La [[klimato]] di la lando ordinare esas [[temperema klimato|temperema]], kun mezavalora temperaturi di 17°C til 20°C dum la [[somero]]. {{Maxim granda urbi | lando = Polonia | dato = 2013 | nomo1 = Warszawa | provinco1 = Masovia | hab1 = 1715518 | nomo2 = Kraków | provinco2 = Mingranda Polania | hab2 = 760700 | nomo3 = Łódź | provinco3 = Łódź_(stato)|Łódź | hab3 = 718960 | nomo4 = Wrocław | provinco4 = Basa Silezia | hab4 = 631188 | nomo5 = Poznań | provinco5 = Plugranda Polonia | hab5 = 550742 | nomo6 = Gdańsk | provinco6 = Pomerania | hab6 = 460427 | nomo7 = Szczecin | provinco7 = Westa Pomerania | hab7 = 408913 | nomo8 = Bydgoszcz | provinco8 = Kuyavia-Pomerania | hab8 = 361254 | nomo9 = Lublin | provinco9 = Lublin_(stato){{!}}Lublin | hab9 = 347678 | nomo10 = Katowice | provinco10 = Silesia | hab10 = 307233 | nomo11 = Białystok | provinco11 = Podlaskie | hab11 = 294921 | nomo12 = Gdynia | provinco12 = Pomerania | hab12 = 248726 | nomo13 = Częstochowa | provinco13 = Silesia | hab13 = 234472 | nomo14 = Radom | provinco14 = Masovia | hab14 = 219703 | nomo15 = Sosnowiec | provinco15 = Silesia | hab15 = 213513 | nomo16 = Toruń | provinco16 = Kuyavia-Pomerania | hab16 = 204299 | nomo17 = Kielce | provinco17 = Świętokrzyskie | hab17 = 200938 | nomo18 = Gliwice | provinco18 = Silesian | hab18 = 186210 | nomo19 = Rzeszów | provinco19 = Subcarpathia | hab19 = 182028 | nomo20 = Zabrze | provinco20 = Silesia | hab20 = 179452 | imajo1 = 6_Warszawa_110.jpg | urbo1 = Warszawa | imajo2 = WawelZWIEZY.jpg | urbo2 = Kraków | imajo3 = Manufaktura18.jpg | urbo3 = Łódź | imajo4 = Wrocław_-_Rynek_1.JPG | urbo4 = Wrocław }} == Ekonomio == [[Arkivo:Poland Export Treemap (2011).png|left|320px|thumb|Precipua produkturi exportacata da Polonia.]] [[Arkivo:Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie ul. Książęca 2020.jpg|thumb|320px|[[Borso]] di [[Warszawa]].]] {{PA|Ekonomio di Polonia}} Segun la [[Mondala Banko]], Polona [[ekonomio]] havas alta [[Totala nacionala produkturo|TNP]] per persono<ref>{{Extera ligilo|url= http://data.worldbank.org/about/country-classifications/country-and-lending-groups#High_income |titulo="Country and Lending Groups - Data".|skriptisto= worldbank.org|vidita ye=9ma di novembro 2010}}</ref>, forta domestika merkato, basa privata debo, e ne dependas de unika produkto por exportaco. La lando havas multa privata [[farmeyo|farmeyi]] qui produktas [[betravo]], grani, [[pomo|pomi]] (la maxim granda produktanto di pomi dil mondo), [[porko|porki]] e [[bovo|bovi]]. L'agrokultivo employas 12.7% de la labor-povo, tamen reprezentas nur 3.8% de la TNP. To montras lua basa produktiveso. L'industrio Polona produktas [[automobilo|automobili]] ([[Fiat]] e [[Volkswagen]] havas fabrikerii en la lando), elektronikala produkturi, [[helikoptero|helikopteri]], [[vitro|vitri]], [[medikamento|medikamenti]], transporto-equipuri, edc. Lua [[banko|bankala sistemo]] esas la maxim granda de estal Europa. En [[2009]] la lando havis 51 domestika banki e branchi di 18 internaciona banki. === Turismo === Historiala [[arkitekturo]] e naturala peizaji esas importanta atraktivi por turisti en la lando. [[Turismo]] kreskis forte pos lando enirar l'[[Europana Uniono]] en [[2004]]<ref>[https://web.archive.org/web/20101207163209/http://www.euromonitor.com/Travel_And_Tourism_in_Poland Travel and Tourism in Poland] www.euromonitor.com</ref>. La maxim importanta destini por turisti esas l'urbi [[Warszawa]], [[Kraków]], [[Wrocław]], [[Poznań]], [[Lublin]], [[Toruń]], ed anke la ex-[[koncentreyo]] [[Auschwitz]], e la peizaji che la [[montaro Tatra]]. == Demografio == [[Arkivo:Population_of_Poland.svg|thumb|320px|Habitantaro di Polonia, 1900 til 2010]] [[Arkivo:St.peter_and_st._paul_cathedral_in_legnica.jpg|320px|left|thumb|Katolika katedralo en [[Legnica]].]] Segun statistiki de ''The World Factbook por 2023, Polonia havis {{formatnum:37991766}} habitanti<ref name=CIA>{{Extera ligilo|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/poland/#people-and-society|titulo=Poland - The World Factbook|editero=CIA|idiomo={{en}}|vidita ye=28ma di novembro 2023}}</ref>. Segun statistiki de [[2004]], 97% del habitanti di Polonia esis Poloni (di qui cirkum 0.8 % [[Kashubi]]), 1.3 % Germani, 0,6 % Ukraini, 0.5 % Bielorusi e 0.01 % [[Lemki]]. Cirkume 61,9% del habitantaro rezidas en urbi.<ref>[http://www.stat.gov.pl/gus/index_ENG_HTML.htm NATIONAL CENSUS OF PEOPLE AND DWELLINGS 2011] - Central Statistical Office of Poland</ref>. Til la [[Duesma mondomilito]] cirkume 30% de la habitantaro di Polonia konsistis ek minoritati. Germani koncentris su proxim la frontiero kun [[Germania]], dum ke Ukranani e Bielorusi koncentris su este de la lando. Importanta komunitati di [[judo|judi]] existis en Poloniana urbi. La lando subisis grava efekti de la milito, sive pri perdo di vivi, sive di extenso di lua teritorio. To efektigis la homogeneso dil habitantaro. La maxim granda urbo esas [[Warszawa]]. Altra granda importanta urbi esas [[Łódź]] e [[Kraków]]. == Kulturo == [[Arkivo:Andrzej_Wajda_1974.jpg|320px|thumb|[[Andrzej Wajda]]]] [[Arkivo:Frederic Chopin photo.jpeg|thumb|left|220px|[[Frédéric Chopin]].]] Poloniana kulturo esas reflexo di mondala tendenci. Pri [[cinemo]], la lando havas importanta filmifisti qui ganis [[Oscar-premio]], exemple [[Roman Polański]], [[Andrzej Wajda]], [[Zbigniew Rybczyński]], [[Janusz Kamiński]] e [[Krzysztof Kieślowski]]. Multa notora piktisti naskis en Polonia, exemple [[Jan Matejko]], [[Stanisław Witkiewicz]], [[Aleksander Gierymski]] ed [[Anna Bilińska-Bohdanowiczowa]], de movado [[Realismo]]. Pri klasika [[muziko]], la maxim konocata kompozisto esas [[Frédéric Chopin]]. Dum recenta yari, [[Krzysztof Penderecki]] judikesas kom la maxim importanta vivanta kompozisto de Polonia dal jurnalo ''The Guardian''. Pri moderna [[jazo]], [[Tomasz Stańko]] esas populala muzikisto. Exemple pri notora skriptisti Polona: [[Jan Kochanowski]], [[Adam Mickiewicz]], [[Bolesław Prus]], [[Juliusz Słowacki]], [[Witold Gombrowicz]], [[Stanisław Lem]] e [[Ryszard Kapuściński]], la [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Nobel-laureati]] [[Henryk Sienkiewicz]], [[Władysław Reymont]], [[Czesław Miłosz]] e [[Wisława Szymborska]], e l'Angla skriptisto kun Polona origino [[Joseph Conrad]]. == Referi == {{reflist}} == Fotografuri == <gallery mode=packed> Views from Palace of Culture and Science in Warsaw, Poland, 2019, 13.jpg|[[Warszawa]] Wilanów Palace.jpg|[[Warszawa]] Warszawa Pałac Prezydencki 2011.jpg|[[Warszawa]] Warszawa, ul. Nowy Świat 72-74 20170517 003.jpg|[[Warszawa]] Museum of the History of Polish Jews in Warsaw building 0010.jpg|[[Warszawa]] Katedra p.w. św. Jana.jpg|[[Warszawa]] Krakow - Cloth Hall from Basilica - 1.jpg|[[Kraków]] Krakow-_Kosciol_Mariacki.jpg|[[Kraków]] Wawel_castle.jpg|[[Kraków]] 2015 Kraków, Zamek Królewski na Wawelu 31.jpg|[[Kraków]] Poland-01779_-_Anna's_tomb_(31970703362).jpg|[[Kraków]] Kraków_-_Collegium_Novum_01.JPG|[[Kraków]] 2015 Kraków, Synagoga Tempel 03.jpg|[[Kraków]] 20110514 Krakow Teatr Slowackiego 9264.jpg|[[Kraków]] Wyspianski Pavilion Krakow IMG 1034- fot K Ingarden 01.jpg|[[Kraków]] AuschwitzBirkenau 21.jpg|[[Auschwitz]] Zamek, skrzydło zachodnie..jpg|[[Olsztyn]] Arkivo:5 Lublin 04.jpg|[[Lublin]] Arkivo:5 Lublin 34.jpg|[[Lublin]] Arkivo:Monumento Neptuno, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 05.jpg|[[Gdańsk]] Arkivo:Danzig Krantor Lange Brücke-20070402-RM-100451.jpg|[[Gdańsk]] Arkivo:Bazylika mariacka gdansk ubt.jpeg|[[Gdańsk]] Arkivo:Ayuntamiento Principal, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 10.jpg|[[Gdańsk]] Arkivo:Oliwa kathedraal.jpg|[[Gdańsk]] Arkivo:Wrocław - Rynek 2015-12-25 12-44-18.JPG|[[Wrocław]] Arkivo:Ratusz wroclaw.JPG|[[Wrocław]] Arkivo:Wrocław - Archikatedra św. Jana Chrzciciela (1).jpg|[[Wrocław]] Arkivo:Uniwersytet Wrocławski – Aula Leopoldina The University of Wroclaw – Aula Leopoldina (32006423730).jpg|[[Wrocław]] Arkivo:Bielsko-Biała Town Hall.jpg|[[Bielsko-Biała]] Arkivo:Teatr Polski w Bielsku-Białej 2.jpg|[[Bielsko-Biała]] Arkivo:Sułkowski Castle, Bielsko-Biała.jpg|[[Bielsko-Biała]] Arkivo:Torun-Rynek-ratusz-2.jpg|[[Toruń]] Arkivo:Torun-palac-dambskich.jpg|[[Toruń]] Ayuntamiento, Poznan, Polonia, 2014-09-18, DD 73-75 HDR.jpg|[[Poznań]] Castillo_Imperial,_Poznan,_Polonia,_2014-09-18,_DD_47.jpg|Poznań Arkivo:7-11 Grodzka Street in Bydgoszcz 01.jpg|[[Bydgoszcz]] Arkivo:Pałac w Rogalinie (4).jpg|[[Rogalin]] Szczecin Philharmonic Hall 3304 (cropped).jpg|[[Szczecin]] Arkivo:Ksiaz - zamek 01.jpg|[[Książ]] Arkivo:Zamek w Pszczynie003 kpjas.jpg|[[Pszczyna]] Arkivo:Jasna Góra 20050919.JPG|[[Częstochowa]] Arkivo:20130421 Kielce Palac Biskupow Krakowskich 3127.jpg|[[Kielce]] Arkivo:Zamojski ratusz 10.jpg|[[Zamość]] Arkivo:Kazimierz Dolny (kamienica pod sw Mikolajem i Krzysztofem) 01.jpg|[[Kazimierz Dolny]] Arkivo:Janowiec dziedziniec.jpg|[[Janowiec]] Arkivo:Nowy Wiśnicz.jpg|[[Nowy Wiśnicz]] Arkivo:Ogrodzieniec_gothic_castle_ruins.jpg|[[Ogrodzieniec]] Arkivo:Rzeszów zamek 2004b.jpg|[[Rzeszów]] File:Panorama of Malbork Castle, part 4.jpg|[[Malbork]] Arkivo:Frauenburg02.jpg|[[Frombork]] Arkivo:Golub-Dobrzyn2.jpg|[[Golub-Dobrzyń]] Arkivo:Kwidzyn zamek.JPG|[[Kwidzyn]] Arkivo:Moszna zamek4.jpg|[[Moszna (powiat krapkowicki)|Moszna]] Arkivo:Tatry Panorama01xxx.jpg|[[Tatra montaro]] </gallery> {{Commons|Kategorio:Poland|Polonia}} {{EU-stati}} [[Kategorio:Polonia|*]] mfuw5fvbdlu3nb1ja904eoatjtnz7cg 0 30629 1131134 1130799 2026-08-31T16:49:59Z Forstbirdo 3024 1131134 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Pinus rigida range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas pichpini (videz [[verda koloro]]).]] '''''Pinus rigida''''' o '''pichpino''' esas [[koniferi|koniferala]] [[speco]] apartenanta al la [[genero]] [[pino]] ek la [[familio (biologio)|familio]] [[pinacei]]. Ol naturale existas en [[Kanada]] e [[Usa]], nome en [[Ontario]], [[Kebekia]], [[Maine]], [[Nova-Hampshire]], [[Vermont]], [[Massachusetts]], [[Rhode Island]], [[Connecticut]], [[Nova-York]], [[Nova-Jersey]], [[Delaware]], [[Pensilvania]], [[Maryland]], [[Ohio]], [[Virginia]], [[Westal Virginia]], [[Kentucky]], [[Tennessee]], [[Norda-Karolina]], [[Suda-Karolina]] e [[Georgia]]<ref>{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_rigida.php|titulo=Pichpino che "The Gymnosperm Database"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref><ref>{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:263270-1|titulo=Pichpino che "Plants of the World Online"|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di agosto 2026}}</ref>. La koncernata [[arboro|arbori]] di [[Nord-Amerika]] produktas bela [[ligno]] qua esas rede-flava, riche veinoza, plu harda e plu densa kam la pino-ligno ordinara, ma qua esas ruptebla e fendebla plu facile. ==Referi== {{reflist}} == Imaji == <gallery style="text-align:center;" mode="packed" heights="150"> Pinus rigida.JPG|[[maskulo|Maskula]] [[strobilo|strobili]]. Image:2013-05-10 09 02 57 Pitch Pine new growth and pollen cones along the Batona Trail in Brendan T. Byrne State Forest, New Jersey.jpg|[[Sproso]] e maskula strobili. Image:Pinus rigida cone Poland.jpg|Strobilo e [[folio|pingli]]. File:2013-05-12 11 23 41 Pitch Pine trees and view west from the Hoeferlin Trail in Ramapo Mountain State Forest in New Jersey.jpg|Pichpino en Nova-Jersey. File:Pinus rigida - bark - Arboretum Kalmthout (2026-06-05).jpg|[[kortico]], Arboretum Kalmthout ([[Belgia]]) </gallery> == Extera ligili == * [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinus_rigida Pichpino che "Wikispecies"] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000481833 Pichpino che "The World Flora Online"] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200005353 Pichpino che "Flora of China"] {{wikivortaro|pichpino}} [[Kategorio:Ornamental arbori]] [[Kategorio:Forest-kultivado]] [[Kategorio:Pino]] 9u7rygtm1tbypkle6qnh10c4usibcoi 0 32003 1131151 964242 2026-08-31T21:35:55Z Idisto 28999 1131151 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Mustard_gas_burns.jpg|thumb|280px|Soldado afektita da [[mustard-gaso]], substanco vezikatorioza, dum l'[[unesma mondomilito]].]] '''Vezikatorio''' esas substanco, sive [[solido|solida]], [[liquido|liquida]] o [[gaso]]za, qua, produktas iriteso ed ampuli en l'[[epidermo]]. En granda quanti, li mem povas destruktar la [[pelo]]. Un ek ca substanci, inventita dal [[Germania|Germani]] ed uzita unesmafoye dum l'[[unesma mondomilito]] nominesas iperito, o [[mustard-gaso]]. Ol havas [[kemiala formulo]] (ClCH₂CH₂)₂S, e domajas la pelo e [[pulmono|pulmoni]]. {{wikivortaro}} [[Kategorio:Kemial armi]] c6lfc66mpscmddbe5iw07fhs4skklo3 10 36870 1131159 1075494 2026-09-01T02:55:50Z Joao Xavier 110 1131159 wikitext text/x-wiki {{Mesajo | tipo = kontenajo | texto = '''PLEASE DON'T USE AUTOMATIC TRANSLATIONS TO IDO FROM WIKIPEDIA'''. It has a lot of errors.<br>'''VOLUNTEZ NE UZAR AUTOMATALA TRADUKURI AD IDO, DE WIKIPEDIO'''. Ol facas ecesiva erori.<br><br>'''Ica seciono od artiklo havas un o plura problemi:'''<br>- erori pri sintaxo o gramatiko<br>- konfuza texto o mala tradukuro<br>- manko di importanta informi pri la temo<br>- violaco di autoroyuro.<br><br>Ol mustos revizesar komplete.<br><br>'''PLEASE DON'T USE AUTOMATIC TRANSLATIONS TO IDO FROM WIKIPEDIA'''. It has a lot of errors.<br>'''VOLUNTEZ NE UZAR AUTOMATALA TRADUKURI AD IDO, DE WIKIPEDIO'''. Ol facas ecesiva erori. }}<noinclude> [[Kategorio:Mesajo-shabloni]][[Kategorio:Wikipedio manteno]] </noinclude> rqcmtbf23ecs5zsdwtolvxsc9tspvaz 0 54734 1131152 982759 2026-09-01T01:19:04Z Joao Xavier 110 kelka korektigi 1131152 wikitext text/x-wiki '''Procedilo''', anke konocata kom '''CPU''' od en Ido '''centrala proced-uneso''', esas peco de [[hardvaro]] di [[komputero|komputeri]] qua garantias bazala procedi e - kontroli dum l'exekuto di program-kodexi. L'unesma procedili esis sam-aspektanta kam imprimita cirkuiti plena de nefixa kompozanti ed [[integrigita cirkuito|IC-i]], ma depos la yari 1970a existas l'unesma tale-nomizita mikroprocedili, ube la tota sistemo esis produktita sur singla [[mikrochipo]]. L'unesma mikroprocedilo esis i4004, de Intel. [[Kategorio:Informatiko]] r20fwfrtj3xwzq3r6t05ssvudic1gvt 1131153 1131152 2026-09-01T01:22:15Z Joao Xavier 110 +imajo 1131153 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:2023 Intel Core i7 12700KF (5).jpg|thumb|320px|Procedilo Intel Core i7 12700KF.]] '''Procedilo''', anke konocata kom '''CPU''' od en Ido '''centrala proced-uneso''', esas peco de [[hardvaro]] di [[komputero|komputeri]] qua garantias bazala procedi e - kontroli dum l'exekuto di program-kodexi. L'unesma procedili esis sam-aspektanta kam imprimita cirkuiti plena de nefixa kompozanti ed [[integrigita cirkuito|IC-i]], ma depos la yari 1970a existas l'unesma tale-nomizita mikroprocedili, ube la tota sistemo esis produktita sur singla [[mikrochipo]]. L'unesma mikroprocedilo esis i4004, de Intel. [[Kategorio:Informatiko]] jk00sxhhtoux6un52ur14abo86m6uk6 0 54767 1131135 1002652 2026-08-31T20:08:37Z Idisto 28999 1131135 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Iran-Iraq War Montage.png|thumb|280px|Kelk imaji pri la milito Iran-Irak.]] La '''milito inter Iran ed Irak''' — konocata en [[Iran]] kom '''la milito impozita''' ([[Farsi-linguo|Farsi]]: جنگ تحمیلی, transliterizita ''Llang-e Tahmilí'') e '''la Santa Defendo''' (دفاع مقدس, transliterizita ''Defâʿ-e moqaddás''), ed en [[Irak]] kom '''batalio di al-Qādisiyyah [[Saddam Hussein|Saddam]]''' ([[araba linguo|arabe]]: قادسيّة صدّام, transliterizita ''Qādisiyyat Ṣaddām'')—, esis [[milito]] inter [[Iran]] ed [[Irak]], qua komencis ye la [[Arkivo:Iran Iraq War Start Attack on Tehran Airport 1980-09-22.jpg|eta|Milito Iran-Irak, [[22ma di septembro]] [[1980]]]] kande Irak komencis invado di Iranana teritorio, e duris til la [[20ma di agosto]] [[1988]], fininta sen klara vinkinto. L'origino di la milito esis l'anciena e lokala rivaleso historiala Araba-Persa. Lor, Irak deziris modifikar frontierala limiti inter la du landi, establisita dum la pakti di [[Aljer]], signatita em 1975, ed anexar la regiono [[Shatt al-Arab]]. Dum tota durado dil konflikto, [[Irak]] sempre havis desavantajo demografiala kompare Iran, exemple en 1980, kande la milito komencis, [[Irak]] havis cirkume 14 milion habitanti, kontre ke [[Iran]] havis cirkume 38 milion habitanti. Kande la milito finis, la quanto di mortinti e la domaji en l'ekonomii di amba landi esis multe severa, e la [[chomeso]] en amba landi esis multe alta. Cirkume 1 milion soldati e civili en amba flanki jacis mortinta, e multa viri en laboriva evo havis irga deskapaceso fizikala. La konflikto nur solvesis pos forta exterlandala preso, sen modifiki en la frontieri inter la du landi, motivo di la milito. Ca milito ofte komparesas kun l'[[unesma mondomilito]] (1914-1918) pro uzo di la sama taktiki, exemple kombato uzanta granda [[trancheo|tranchei]], granda quanto di [[mitralioso|mitraliosi]], ataki per [[bayoneto|bayoneti]], uzo di dentoza fer-fili avan la tranchei, ataki tra tale nomizita "tereno di nulu", e la granda uzo di [[kemial armi]], exemple [[mustarda gaso]] e [[sarin-gaso]] da Irak, kontre trupi e civili Iranana, ed anke kontre [[Kurdistan|kurdi]]. [[Saddam Hussein]] decidis uzar kemial armi kun skopo diminutar o kompensar la granda desavantajo demografiala di sua lando, kompare la granda armei di [[Iran]]. Kelka tempo pose, la [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] anuncis ke ''kemial armi uzesis en la milito''. Tamen, l'[[Unionita Nacioni]] nulatempe dicis ke Irak esis la sola lando qua uzis kemial armi en la milito, e nulatempe dicis, til 1991, ke Irak esis l'unesma atakanto en la milito. [[Kategorio:Historio di Iran]] [[Kategorio:Historio di Irak]] [[Kategorio:yari 1980a]] [[Kategorio:Militi]] dwkpmes7ry17bgtf7lzwb5zpket7d0p 1131136 1131135 2026-08-31T20:12:11Z Idisto 28999 1131136 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Iran-Iraq War Montage.png|thumb|280px|Kelk imaji pri la milito Iran-Irak.]] La '''milito inter Iran ed Irak''' — konocata en [[Iran]] kom '''la milito impozita''' ([[Farsi-linguo|Farsi]]: جنگ تحمیلی, transliterizita ''Llang-e Tahmilí'') e '''la Santa Defendo''' (دفاع مقدس, transliterizita ''Defâʿ-e moqaddás''), ed en [[Irak]] kom '''batalio di al-Qādisiyyah [[Saddam Hussein|Saddam]]''' ([[araba linguo|arabe]]: قادسيّة صدّام, transliterizita ''Qādisiyyat Ṣaddām'')—, esis [[milito]] inter [[Iran]] ed [[Irak]], qua komencis ye la [[Arkivo:Iran Iraq War Start Attack on Tehran Airport 1980-09-22.jpg|eta|Milito Iran-Irak, [[22ma di septembro]] [[1980]]]] kande Irak komencis invado di Iranana teritorio, e duris til la [[20ma di agosto]] [[1988]], fininta sen klara vinkinto. L'origino di la milito esis l'anciena e lokala rivaleso historiala Araba-Persa. Lor, Irak deziris modifikar frontierala limiti inter la du landi, establisita dum la pakti di [[Aljer]], signatita em 1975, ed anexar la regiono [[Shatt al-Arab]]. Dum tota durado dil konflikto, [[Irak]] sempre havis desavantajo demografiala kompare Iran, exemple en 1980, kande la milito komencis, [[Irak]] havis cirkume 14 milion habitanti, kontre ke [[Iran]] havis cirkume 38 milion habitanti. Kande la milito finis, la quanto di mortinti e la domaji en l'ekonomii di amba landi esis multe severa, e la [[chomeso]] en amba landi esis multe alta. Cirkume 1 milion soldati e civili en amba flanki jacis mortinta, e multa viri en laboriva evo havis irga deskapaceso fizikala. La konflikto nur solvesis pos forta exterlandala preso, sen modifiki en la frontieri inter la du landi, motivo di la milito. Ca milito ofte komparesas kun l'[[unesma mondomilito]] (1914-1918) pro uzo di la sama taktiki, exemple kombato uzanta granda [[trancheo|tranchei]], granda quanto di [[mitralioso|mitraliosi]], ataki per [[bayoneto|bayoneti]], uzo di dentoza fer-fili avan la tranchei, ataki tra tale nomizita "tereno di nulu", e la granda uzo di [[kemial armi]], exemple [[mustard-gaso]] e [[sarin-gaso]] da Irak, kontre trupi e civili Iranana, ed anke kontre [[Kurdistan|kurdi]]. [[Saddam Hussein]] decidis uzar kemial armi kun skopo diminutar o kompensar la granda desavantajo demografiala di sua lando, kompare la granda armei di [[Iran]]. Kelka tempo pose, la [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] anuncis ke ''kemial armi uzesis en la milito''. Tamen, l'[[Unionita Nacioni]] nulatempe dicis ke Irak esis la sola lando qua uzis kemial armi en la milito, e nulatempe dicis, til 1991, ke Irak esis l'unesma atakanto en la milito. [[Kategorio:Historio di Iran]] [[Kategorio:Historio di Irak]] [[Kategorio:yari 1980a]] [[Kategorio:Militi]] 6q5y2jvovzk7ote1zu85wg4q46dojde 0 75478 1131169 1039849 2026-09-01T08:46:19Z CommonsDelinker 352 Replacing Fronton_kościoła_w_Gościeradowie.jpg with [[File:Fasada_kościoła_w_Gościeradowie.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 1131169 wikitext text/x-wiki {{Loko | nomo = Gościeradów Plebański | Lokala_nomo = | Lokala_pronunco = | Tipo_di_loko = vilajo | Standardo = | Blazono = | Imajo = Fasada kościoła w Gościeradowie.jpg | Texto_dil_Imajo = | DetalozaMapo = Poland adm location map.svg | DetalozaMapoX = 0.781 | DetalozaMapoY = 0.654 | DetalozaMapoEtiketo = &nbsp;← | Shablono_lando = {{POL}} | TipoRegiono0 = | Regiono_precipua = Provinco Lublin{{!}}Lublin | TipoRegiono1 = | Regiono2 = Distrikto Kraśnik{{!}}Kraśnik | TipoRegiono2 = | Regiono3 = Komono Gościeradów{{!}}Gościeradów | SIMC_PL = 0792024<ref>{{extera ligilo|idiomo={{pl}}|titulo = Rejestr TERYT - Główny Urząd Statystyczny|vidita ye = 28ma di marto 2024|editero=eteryt.stat.gov.pl|url = https://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/informacje_podstawowe/informacje_podstawowe.aspx?contrast=default}}</ref> | TERC_PL = | Fondita_ye = | Urbala_legi_ye = | TipoEstro = | Lokestro = | Latitudo = 50°51'23"N | Longitudo = 21°59'20"E | Altitudo = | Surfaco = | Habitanti = {{formatnum:348}} | Yaro = 2021 | Denseso_di_habitantaro = | Horala_zono = +1 <small>(+2 somere)</small> | Postkodexo = 23-275 | Telefonnumero = +48 15 | Registragilo = LKR | Reto = {{URL|http://goscieradow.pl}} }} '''Gościeradów Plebański'''<ref name="io">Propra nomi relatanta a [[Polonia]] e [[Polona linguo]] esas originala, do ne es rezulto di idala [[latinigado]] e li ne esas plene lektebla en [[Ido]].</ref> ([[IFA]]: ''ɡɔɕt͡ɕɛˈraduf plɛˈbaj̃skʲi'') esas vilajo en [[provinco Lublin]], [[distrikto Kraśnik]], vilajala [[komono Gościeradów]], [[Polonia]]. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis {{formatnum:348}} habitanti. Ol distas cirkume 2 kilometri sud-weste de komono-sideyo ([[Gościeradów Ukazowy]]), 18 kilometri sud-weste de chefurbo dil distrikto ([[Kraśnik]]), 60 kilometri sud-weste de chefurbo dil provinco ([[Lublin]]), e 167 kilometri sud-este de [[Warszawa]]. == Referi == {{reflist}} <!--{{Loki di komono Gościeradów}}--> [[Kategorio:Vilaji en provinco Lublin|Gościeradów Plebański]] betkdnpmv3mi6gmg5r2vfo5qsmj1lb3 0 104733 1131154 1105316 2026-09-01T02:47:14Z Joao Xavier 110 texto preske komplete riskribita. L'"automatala traduko" de Wikipedio ne rezultas bone por Ido linguo. 1131154 wikitext text/x-wiki {{Biografio |Nomo = Manuel Hornos |Imajo = [[Arkivo:Manuel Hornos.jpg|180px]] |Profesiono =[[militisto]] |Shablono_lando= {{ARG}} |Nask-urbo = [[provinco Entre Ríos|Entre Ríos]], [[Hispana imperio]] |Mort-urbo = [[Buenos Aires]], [[Arjentinia]] }} '''Manuel Hornos''', n. ye la [[18ma di julio]] [[1807]] til la [[15ma di julio]] [[1871]], esis [[Arjentinia]]na [[militisto]], qua kombatis dum la interna militi en Arjentinia e la [[milito di la Triopla Interkonsento]]. Lu fameskis por sua partopreno e granda kontributado por Arjentiniana vinko che [[batalio di Tuyuti]]. == Militala kariero == En 1836, dum la [[interna milito en Uruguay]], lu luktis alonge [[Fructuoso Rivera]] en la bataliii di Carpintería e Palmar. En 1840, lu kampaniis kun generalo [[Juan Lavalle]] kontre [[Juan Manuel de Rosas]], gubernisto di [[provinco Buenos Aires]], e Pascual Echagüe, guvernisto di [[provinco Entre Ríos]]. Il akompanis Lavalle en la kampanio e helps lu vinkar batalii en Quebracho Herrado, e Famaillá. Ante la morto di Lavalle, lu federis kun la grupo di Corrientes, qua trairis [[provinco Chaco]] irante a [[Corrientes, Arjentinia|Corrientes]], ed anke federis kun José María Paz. Ilu havis importanta rolo en la batalio di Caaguazú, kande Echagüe vinkesis definitive, e partoprenis l'invado di la provinco Entre Ríos. Lu retroiris a Corrientes kande Paz esis izolita en [[Paraná, Entre Ríos|Paraná]], e komandis parto di la kavalrio di Corrientes che batalio di Arroyo Grande. Pos ta vinkeso, lu trairis ad Uruguay kun Rivera, e pos kurta batalio lu vinkis generalo Eugenio Garzón. To rezultis lua promoco a [[kolonelo]]. Dum kurta tempo en 1846, lu komandis urbo [[Paysandú]], ma ekpulsesis da Servando Gómez. Dum longa tempo, Paysandú esus importanta bastiono dil partiso Blanco. [[Justo José de Urquiza]], lor guvernisto di Entre Ríos, konfiskis omna posedaji quin lu havis en la provinco. En 1848, Hornos fugis a Brazilia. Lu federis kun l'armeo di Urquiza e kombatis che batalio di Caseros, ye la 3ma di februaro 1852. Lu restis en Buenos Aires e partoprenis la revoluciono di la 11ma di septembro 1852. Em novembro dil sama yaro, lu duktis kavalrio, qua atakis provinco Entre Ríos. Kune Juan Madariaga, lu sucesis disruptar la konstitucala konvenciono di Santa Fe. Hornos sucesis atingar la suburbi di [[Concepción del Uruguay]], ma vinkesis da studenti di ta urbo. Lu retroiris a Corrientes, ube guberniestro Juan Gregorio Pujol, qua ante promisabis helpo dum l'invado, koaktis lu kapitulacar. Lu iris a Brazilia e riembarkis por irar a Buenos Aires. Lor la komenco di la [[milito di Paraguay]], lu esis komandinto di kavalrio, e partoprenis en preske omna importanta batalii. Lu havis importante partopreno dum la [[batalio di Tuyuti]] en novembro 1867, pro to lu promocesis kom generalo. {{DEFAULTSORT:Hornos, Manuel}} [[Kategorio:Arjentiniana militisti]] [[Kategorio:Historio di Arjentinia]] j6atv4cj2ej0agmq4aldhclj4rfjwa9 0 120440 1131147 2026-08-31T20:51:52Z Asorev 36466 Pagino kreesis kun '{| class="infobox" style="width:22em; text-align:left; font-size:88%; line-height:1.5em; float:right; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:0.2em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color:#cedff2;" | Boris Georgiyevich Perchatkin |- | colspan="2" style="text-align:center;" | Борис Георгиевич Перчаткин |- ! style="text-align:left;" | Dato di nasko: | 1 d...' 1131147 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em; text-align:left; font-size:88%; line-height:1.5em; float:right; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:0.2em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color:#cedff2;" | Boris Georgiyevich Perchatkin |- | colspan="2" style="text-align:center;" | Борис Георгиевич Перчаткин |- ! style="text-align:left;" | Dato di nasko: | [[1 di julio]] [[1946]] |- ! style="text-align:left;" | Loko di nasko: | [[Mirgorod]], Ukrainana SSR, Soviet-Uniono |- ! style="text-align:left;" | Nazioneso: | Sovietiana, Usana |- ! style="text-align:left;" | Okupado: | Yur-defensero, religioza duktero |- ! style="text-align:left;" | Religio: | [[Kristanismo]] ([[Pentekostalismo]]) |- ! style="text-align:left;" | Filii: | 6 |- ! style="text-align:left;" | Retositeo: | [https://bperchatkin.wordpress.com/ bperchatkin.wordpress.com] |} '''Boris Georgiyevich Perchatkin''' (en la Rusiana: ''Бори́с Гео́ргиевич Перча́ткин''; naskinta ye la [[1 di julio]] [[1946]]<ref name="nashaamerica">[http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/ Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?], www.nashaamerica.com ([https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/ arkivo])</ref>) es la maxim bone konocata partopreninto dil religioza emigro-movado en la urbo [[Nakhodka]] ye la fino di la yari 1970a e komenco di la yari 1980a<ref name="ostrovskaya">Островская О.П., [http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. // Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции. Материалы Второй международной научной конференции], Дальневосточный юридический институт Министерства внутренних дел Российской Федерации, [[Khabarovsk]], 2017, pp. 65–71, ISBN 978-5-9753-0229-8 ([https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 arkivo])</ref>, yur-defensero qua lobiis en Usa por la adopto en 1989 di la «Esfendo Lautenberg», pro qua cirkume 1 miliono di personi de la ex-Sovietiana republiki emigris ad Usa<ref name="romanovich">Михаил Романович, [https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен], spasenie.by</ref>. == Biografio == === Frua yari e ligilo kun la eklezio === Boris Perchatkin naskis en familio di militistala piloto qua mortis pro trafiko-acidento kurta tempo pos lua nasko. La matro di Boris, kelka tempo pos la morto di sua unesma spozulo, maritis altra militisto, qua en 1953 arestesis pro neobedio di impero dum tumulto e kondamnesis a 25 yari di exilo en la tabori di [[Vorkuta]]. Ye 16 yari di evo, Boris trovis pentekostala eklezio en Nakhodka e kreis ligilo kun ol. Plu tarde il komencis kolektar informi pri persekutado di kredanti e divizis oli aktive kun stranjera jurnalisti<ref name="semenova">Виктория Семёнова, [https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США], usa.one, 2020-01-03</ref>. === Integrigo en la emigro-movado e kontakto kun disidenti (1976–1980) === En 1976, Perchatkin, ensemble kun lua kolegi Vasili Patrushev, V. A. Burlachenko e Vladimir Stepanov, establisis kontakto kun [[disidento]]i en [[Moskva]] e recevis konsilo «direktar la ondo di emigro aden organizita alveo». En la sama yaro, la reprezentanto di la [[Moskva-Helsinki-grupo]] L. V. Voronina arivis en Nakhodka. De ta yaro, Perchatkin aktive sustenis la amasa foriro di pentekostali de [[Soviet-Uniono]]<ref name="ostrovskaya"/>. En ta sama yaro, Perchatkin sendis demandi ad [[Unionita Nacioni]], [[Mondala Konsilistaro di Eklezii]] e chefi di stati signatinta la [[Helsinki-akordi]], en qui il rakontis pri la konstanta persekutado di kredanti en Soviet-Uniono<ref name="nashaamerica"/>. En 1977, kune kun Nikolai Gorety, il defensis la arestita [[disidento]]i [[Aleksandr Ginzburg]], [[Yuri Orlov]] e [[Anatoly Shcharansky]], parolante a la kristani dil mondo en la nomo di la pentekostali<ref name="ostrovskaya"/>. En ta sama yaro, kune kun altra kristani de diversa konfesioni, il partoprenis en publika hungro-striko, kuyo skopo esis recevar yuro por forirar Soviet-Uniono por la persekutata kristani<ref>[https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf Dissidents fast across USSR], The Ukrainian Weekly, 1977-10-09 ([https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf arkivo])</ref>. Ye la 20 di decembro 1978, Perchatkin provis sendar per la posto-kontoro di Nakhodka nov-yara telegramo di gratulado al [[Prezidanto di Usa|prezidanto di Usa]] [[Jimmy Carter]] kon peto pri atenco a ti qui ne havas religioza libereso<ref name="ostrovskaya"/><ref name="nashaamerica"/><ref>Андрей Дементьев, [http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы], Русский остров, 2011, p. 213, ISBN 978-5-93577-054-2 ([https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf arkivo])</ref>. De 1979 il facis organizala laboro por krear en Soviet-Uniono Centro di kredanti orientizita ad emigro, pretendante la rolo di lua duktero. En 1980 il elektesis sekretario di la kreita Konsilistaro di Eklezii di Sovietiana pentekostali orientizita ad emigro<ref name="ostrovskaya"/>. Ye la fino di 1979, Perchatkin skribis deklaro «Al Kongreso e la guvernerio di Usa, a la guvernerii di Kanada, Australia, Anglia, West-Germania, Francia ed Italia», en qua il rakontis pri la Sovietiana realeso, la programala rektifikuri di KPSU pri religioza temi en Soviet-Uniono, e deskriptis la Sovietiana legaro pri religioza kulti<ref name="nashaamerica"/>. === Statala represo e karcero === Il esis la maxim aktiva membro di la komitato di kredanti qui submisis aplikado por emigro. La Sovietiana autoritato organizis kampanyo por desdisktar Perchatkin e lua familio per publikigo en la urbala jurnalo di artikli quin inkluzis «La hipokrito broadsale e detale», «Konvinki per kalkulo», «Apalte kam esos tro tarda» ed altra<ref name="ostrovskaya"/>. Ye la 21 di agosto 1980, Perchatkin arestesis en Nakhodka, e ye la fino di marto 1981<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982], Defense Technical Information Center ([https://web.archive.org/web/20231002220919/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf arkivo])</ref> il kondamnesis segun Artiklo 190.1 di la Kriminala Kodexo di RSFSR pro dissemar «intence falsa aserti qui kalumniis la Sovietiana statala e sociala sistemo» a 2 yari di liberigeso-priverso<ref name="dtic"/>. Segun raporto da la radiostacio «Voce di Amerika», dum la inquesto e la judicio usesis kemiala substanci (neuroleptiki) kontre Perchatkin, pro qui il perdabis la konscio<ref name="ostrovskaya"/>. En agosto 1982, Perchatkin liberigesis e pos to duris luktar por la yuro emigrar de Soviet-Uniono. En februaro 1983 il iterere arestesis, e plu tarde kondamnesis segun Artiklo 218, parto 2 di la Kriminala Kodexo di RSFSR a 1,5 yari pro nelegitima posedo di stelo-armi<ref name="ostrovskaya"/>. === Diplomacala laboro ed emigro ad Usa === En 1987, Perchatkin redaktis raporto por la Kongreso di Usa «Pri la stando di religio en Soviet-Uniono». Ica raporto lektesis en la Kongreso di Usa, e Perchatkin invitesis a kunveno kun la Usana Sekretario di Stato [[George Shultz]]<ref name="romanovich"/> por parolar pri religioza migrado, ed anke kun la Chefa Judiciisto di la [[Suprema Korto di Usa]] [[William Rehnquist]]<ref name="romanovich"/> e la Subsekretario di Stato pri Religioza Aferi. En mayo 1988, kande la Prezidanto di Usa [[Ronald Reagan]] venis a Soviet-Uniono por oficiala vizito e kunveno kun [[Mikhail Gorbachev]], Perchatkin invitesis a kunveno kun la spozino di Reagan — [[Nancy Reagan]] — kom parto di delegaciono de 40 personi por debatar pri religioza libereso en Soviet-Uniono. Ye la 30 di mayo 1988, Perchatkin reprezentis la Sovietiana protestanti en ca kunveno. Dum cirkume du hori il rakontis a Nancy Reagan pri la stando di religioza libereso en Soviet-Uniono, pos quo Nancy Reagan invitis Perchatkin lektar lua raporto pri la stando di religio en Soviet-Uniono en la Kongreso di Usa<ref name="gura">Гура В.О., [http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр.], Гілея: науковий вісник, Kyiv, 2018, № 135, pp. 171–175, ISSN 2076-1554</ref>. Ye la 26 di julio 1988, Perchatkin emigris ad Usa<ref name="gura"/> kune sua tota familio<ref name="ostrovskaya"/>. Ye la 4 di agosto 1988 il diskursis en la [[Kongreso di Usa]] kun raporto pri la genocido di kredanti en Soviet-Uniono<ref name="ostrovskaya"/><ref name="gura"/><ref>[https://russiainphoto.ru/photos/195013/ Фото], russiainphoto.ru ([https://web.archive.org/web/20230926063526/https://russiainphoto.ru/photos/195013/ arkivo])</ref>, quan il diskutis plu tarde kun kongresani, senatani e diplomacisti<ref name="gura"/>. La rezulto di ca diskutadi<ref>Виталий Футорный, [https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9 25-летие начала исхода], Диаспора. Славянская общественная газета, 2013-08-11 ([https://web.archive.org/web/20240508015913/https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9 arkivo])</ref> esis la adopto en 1989 di la «Esfendo Lautenberg», nomizita pro la demokrata senatano di la stato [[New Jersey]], [[Frank Lautenberg]]. En la unesma yardeko di vigeso di ca esfendo, cirkume 350 000 religioza migranti venis ad Usa<ref name="gura"/><ref name="semenova"/>, e dum la periodo til 2010 — cirkume 1 miliono<ref name="romanovich"/>. La amasa foriro di pentekostali de Nakhodka komencis en 1988, kande 152 plenkreskinti foriris (sen kontar la mikra filii). En 1989, 45 plenkreska pentekostali emigris de Nakhodka<ref name="ostrovskaya"/>. === Yur-defensala aktiveso en Usa === En Usa, Perchatkin kreis sua propra retositeo, ube il deskriptis la detali di sua aresto e karcero dum la lukto por emigro<ref name="ostrovskaya"/><ref>[https://bperchatkin.wordpress.com/ Personala retositeo di Boris Perchatkin] ([https://web.archive.org/web/20230926084710/https://bperchatkin.wordpress.com/ arkivo])</ref> ed organizis la kristana yur-defensala organizuro ARRC<ref name="romanovich"/> (American-Russian Relief Committee)<ref>[https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC&pg=PA21 Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe], U.S. Government Printing Office, 2007, ISBN 978-0-16-077910-7</ref>. Il anke publikigis sua autobiografiala libro «Fajroza treki» (''Огненные тропы''), qua multafoye re-imprimesis<ref name="ostrovskaya"/>. En la somero di 2025, Boris Perchatkin kune samideani en la [[Usana Departmento di Stato]] ed en la [[Usana Komisiono pri Internaciona Religioza Libereso]] rakontis pri la fakto ke pasifista kristani en Ukraina e Rusia persekutesas, recevas refuzo pri alternativa civila komiso, forse mobilizesas, suferas aresti, violento e minaci pro refuzar partoprenar en kombati, ed anke diskriminacesas e kriminale persekutesas. Pro to, Boris Perchatkin lobiis por krear separata migrada kvoto por Ukrainana pasifista kristani qui venis ad Usa per la programo [[Uniting for Ukraine|U4U]]<ref>[https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/ В США обсуждают защиту христиан из Украины и России], Slavic Sacramento, 2025-07-15 ([https://web.archive.org/web/20250815145842/https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/ arkivo])</ref>. == Mencioni == La fizikisto e Nobel-laureato [[Andrei Sakharov]] mencionis Boris Perchatkin inter la Sovietiana politikala kaptiti en lua artiklo di 1981 «La responso di ciencisti»<ref>[https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh Сахаров. Ответственность учёных] ([https://web.archive.org/web/20231002222415/https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh arkivo])</ref>. == Referi == <references /> == Extera ligili == * [https://bperchatkin.wordpress.com/ Personala retositeo di Boris Perchatkin] * Michael Rowe, [https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 The Soviet pentecostal emigration movement], Religion in Communist Lands, 2008-01-02, vol. 11, № 3, pp. 337–339, doi:10.1080/09637498308431098 * Catherine Wanner, [https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II], Canadian-American Slavic Studies, Brill Schöningh, 2010-01, vol. 44, № 1–2, pp. 44–66, doi:10.1163/221023910X512796 * Special To the New York Times, [https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html Soviet Pentecostals Meet Illegally and Form Council], The New York Times, 1979-09-05 ([https://web.archive.org/web/20180310060316/https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html arkivo]) 2seueyn53uy4ifiikqtgtjcphjzw0r9 1131158 1131147 2026-09-01T02:52:20Z Joao Xavier 110 1131158 wikitext text/x-wiki {{riskribota}} {| class="infobox" style="width:22em; text-align:left; font-size:88%; line-height:1.5em; float:right; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:0.2em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color:#cedff2;" | Boris Georgiyevich Perchatkin |- | colspan="2" style="text-align:center;" | Борис Георгиевич Перчаткин |- ! style="text-align:left;" | Dato di nasko: | [[1 di julio]] [[1946]] |- ! style="text-align:left;" | Loko di nasko: | [[Mirgorod]], Ukrainana SSR, Soviet-Uniono |- ! style="text-align:left;" | Nazioneso: | Sovietiana, Usana |- ! style="text-align:left;" | Okupado: | Yur-defensero, religioza duktero |- ! style="text-align:left;" | Religio: | [[Kristanismo]] ([[Pentekostalismo]]) |- ! style="text-align:left;" | Filii: | 6 |- ! style="text-align:left;" | Retositeo: | [https://bperchatkin.wordpress.com/ bperchatkin.wordpress.com] |} '''Boris Georgiyevich Perchatkin''' (en la Rusiana: ''Бори́с Гео́ргиевич Перча́ткин''; naskinta ye la [[1 di julio]] [[1946]]<ref name="nashaamerica">[http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/ Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?], www.nashaamerica.com ([https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/ arkivo])</ref>) es la maxim bone konocata partopreninto dil religioza emigro-movado en la urbo [[Nakhodka]] ye la fino di la yari 1970a e komenco di la yari 1980a<ref name="ostrovskaya">Островская О.П., [http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. // Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции. Материалы Второй международной научной конференции], Дальневосточный юридический институт Министерства внутренних дел Российской Федерации, [[Khabarovsk]], 2017, pp. 65–71, ISBN 978-5-9753-0229-8 ([https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 arkivo])</ref>, yur-defensero qua lobiis en Usa por la adopto en 1989 di la «Esfendo Lautenberg», pro qua cirkume 1 miliono di personi de la ex-Sovietiana republiki emigris ad Usa<ref name="romanovich">Михаил Романович, [https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен], spasenie.by</ref>. == Biografio == === Frua yari e ligilo kun la eklezio === Boris Perchatkin naskis en familio di militistala piloto qua mortis pro trafiko-acidento kurta tempo pos lua nasko. La matro di Boris, kelka tempo pos la morto di sua unesma spozulo, maritis altra militisto, qua en 1953 arestesis pro neobedio di impero dum tumulto e kondamnesis a 25 yari di exilo en la tabori di [[Vorkuta]]. Ye 16 yari di evo, Boris trovis pentekostala eklezio en Nakhodka e kreis ligilo kun ol. Plu tarde il komencis kolektar informi pri persekutado di kredanti e divizis oli aktive kun stranjera jurnalisti<ref name="semenova">Виктория Семёнова, [https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США], usa.one, 2020-01-03</ref>. === Integrigo en la emigro-movado e kontakto kun disidenti (1976–1980) === En 1976, Perchatkin, ensemble kun lua kolegi Vasili Patrushev, V. A. Burlachenko e Vladimir Stepanov, establisis kontakto kun [[disidento]]i en [[Moskva]] e recevis konsilo «direktar la ondo di emigro aden organizita alveo». En la sama yaro, la reprezentanto di la [[Moskva-Helsinki-grupo]] L. V. Voronina arivis en Nakhodka. De ta yaro, Perchatkin aktive sustenis la amasa foriro di pentekostali de [[Soviet-Uniono]]<ref name="ostrovskaya"/>. En ta sama yaro, Perchatkin sendis demandi ad [[Unionita Nacioni]], [[Mondala Konsilistaro di Eklezii]] e chefi di stati signatinta la [[Helsinki-akordi]], en qui il rakontis pri la konstanta persekutado di kredanti en Soviet-Uniono<ref name="nashaamerica"/>. En 1977, kune kun Nikolai Gorety, il defensis la arestita [[disidento]]i [[Aleksandr Ginzburg]], [[Yuri Orlov]] e [[Anatoly Shcharansky]], parolante a la kristani dil mondo en la nomo di la pentekostali<ref name="ostrovskaya"/>. En ta sama yaro, kune kun altra kristani de diversa konfesioni, il partoprenis en publika hungro-striko, kuyo skopo esis recevar yuro por forirar Soviet-Uniono por la persekutata kristani<ref>[https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf Dissidents fast across USSR], The Ukrainian Weekly, 1977-10-09 ([https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf arkivo])</ref>. Ye la 20 di decembro 1978, Perchatkin provis sendar per la posto-kontoro di Nakhodka nov-yara telegramo di gratulado al [[Prezidanto di Usa|prezidanto di Usa]] [[Jimmy Carter]] kon peto pri atenco a ti qui ne havas religioza libereso<ref name="ostrovskaya"/><ref name="nashaamerica"/><ref>Андрей Дементьев, [http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы], Русский остров, 2011, p. 213, ISBN 978-5-93577-054-2 ([https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf arkivo])</ref>. De 1979 il facis organizala laboro por krear en Soviet-Uniono Centro di kredanti orientizita ad emigro, pretendante la rolo di lua duktero. En 1980 il elektesis sekretario di la kreita Konsilistaro di Eklezii di Sovietiana pentekostali orientizita ad emigro<ref name="ostrovskaya"/>. Ye la fino di 1979, Perchatkin skribis deklaro «Al Kongreso e la guvernerio di Usa, a la guvernerii di Kanada, Australia, Anglia, West-Germania, Francia ed Italia», en qua il rakontis pri la Sovietiana realeso, la programala rektifikuri di KPSU pri religioza temi en Soviet-Uniono, e deskriptis la Sovietiana legaro pri religioza kulti<ref name="nashaamerica"/>. === Statala represo e karcero === Il esis la maxim aktiva membro di la komitato di kredanti qui submisis aplikado por emigro. La Sovietiana autoritato organizis kampanyo por desdisktar Perchatkin e lua familio per publikigo en la urbala jurnalo di artikli quin inkluzis «La hipokrito broadsale e detale», «Konvinki per kalkulo», «Apalte kam esos tro tarda» ed altra<ref name="ostrovskaya"/>. Ye la 21 di agosto 1980, Perchatkin arestesis en Nakhodka, e ye la fino di marto 1981<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982], Defense Technical Information Center ([https://web.archive.org/web/20231002220919/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf arkivo])</ref> il kondamnesis segun Artiklo 190.1 di la Kriminala Kodexo di RSFSR pro dissemar «intence falsa aserti qui kalumniis la Sovietiana statala e sociala sistemo» a 2 yari di liberigeso-priverso<ref name="dtic"/>. Segun raporto da la radiostacio «Voce di Amerika», dum la inquesto e la judicio usesis kemiala substanci (neuroleptiki) kontre Perchatkin, pro qui il perdabis la konscio<ref name="ostrovskaya"/>. En agosto 1982, Perchatkin liberigesis e pos to duris luktar por la yuro emigrar de Soviet-Uniono. En februaro 1983 il iterere arestesis, e plu tarde kondamnesis segun Artiklo 218, parto 2 di la Kriminala Kodexo di RSFSR a 1,5 yari pro nelegitima posedo di stelo-armi<ref name="ostrovskaya"/>. === Diplomacala laboro ed emigro ad Usa === En 1987, Perchatkin redaktis raporto por la Kongreso di Usa «Pri la stando di religio en Soviet-Uniono». Ica raporto lektesis en la Kongreso di Usa, e Perchatkin invitesis a kunveno kun la Usana Sekretario di Stato [[George Shultz]]<ref name="romanovich"/> por parolar pri religioza migrado, ed anke kun la Chefa Judiciisto di la [[Suprema Korto di Usa]] [[William Rehnquist]]<ref name="romanovich"/> e la Subsekretario di Stato pri Religioza Aferi. En mayo 1988, kande la Prezidanto di Usa [[Ronald Reagan]] venis a Soviet-Uniono por oficiala vizito e kunveno kun [[Mikhail Gorbachev]], Perchatkin invitesis a kunveno kun la spozino di Reagan — [[Nancy Reagan]] — kom parto di delegaciono de 40 personi por debatar pri religioza libereso en Soviet-Uniono. Ye la 30 di mayo 1988, Perchatkin reprezentis la Sovietiana protestanti en ca kunveno. Dum cirkume du hori il rakontis a Nancy Reagan pri la stando di religioza libereso en Soviet-Uniono, pos quo Nancy Reagan invitis Perchatkin lektar lua raporto pri la stando di religio en Soviet-Uniono en la Kongreso di Usa<ref name="gura">Гура В.О., [http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр.], Гілея: науковий вісник, Kyiv, 2018, № 135, pp. 171–175, ISSN 2076-1554</ref>. Ye la 26 di julio 1988, Perchatkin emigris ad Usa<ref name="gura"/> kune sua tota familio<ref name="ostrovskaya"/>. Ye la 4 di agosto 1988 il diskursis en la [[Kongreso di Usa]] kun raporto pri la genocido di kredanti en Soviet-Uniono<ref name="ostrovskaya"/><ref name="gura"/><ref>[https://russiainphoto.ru/photos/195013/ Фото], russiainphoto.ru ([https://web.archive.org/web/20230926063526/https://russiainphoto.ru/photos/195013/ arkivo])</ref>, quan il diskutis plu tarde kun kongresani, senatani e diplomacisti<ref name="gura"/>. La rezulto di ca diskutadi<ref>Виталий Футорный, [https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9 25-летие начала исхода], Диаспора. Славянская общественная газета, 2013-08-11 ([https://web.archive.org/web/20240508015913/https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9 arkivo])</ref> esis la adopto en 1989 di la «Esfendo Lautenberg», nomizita pro la demokrata senatano di la stato [[New Jersey]], [[Frank Lautenberg]]. En la unesma yardeko di vigeso di ca esfendo, cirkume 350 000 religioza migranti venis ad Usa<ref name="gura"/><ref name="semenova"/>, e dum la periodo til 2010 — cirkume 1 miliono<ref name="romanovich"/>. La amasa foriro di pentekostali de Nakhodka komencis en 1988, kande 152 plenkreskinti foriris (sen kontar la mikra filii). En 1989, 45 plenkreska pentekostali emigris de Nakhodka<ref name="ostrovskaya"/>. === Yur-defensala aktiveso en Usa === En Usa, Perchatkin kreis sua propra retositeo, ube il deskriptis la detali di sua aresto e karcero dum la lukto por emigro<ref name="ostrovskaya"/><ref>[https://bperchatkin.wordpress.com/ Personala retositeo di Boris Perchatkin] ([https://web.archive.org/web/20230926084710/https://bperchatkin.wordpress.com/ arkivo])</ref> ed organizis la kristana yur-defensala organizuro ARRC<ref name="romanovich"/> (American-Russian Relief Committee)<ref>[https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC&pg=PA21 Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe], U.S. Government Printing Office, 2007, ISBN 978-0-16-077910-7</ref>. Il anke publikigis sua autobiografiala libro «Fajroza treki» (''Огненные тропы''), qua multafoye re-imprimesis<ref name="ostrovskaya"/>. En la somero di 2025, Boris Perchatkin kune samideani en la [[Usana Departmento di Stato]] ed en la [[Usana Komisiono pri Internaciona Religioza Libereso]] rakontis pri la fakto ke pasifista kristani en Ukraina e Rusia persekutesas, recevas refuzo pri alternativa civila komiso, forse mobilizesas, suferas aresti, violento e minaci pro refuzar partoprenar en kombati, ed anke diskriminacesas e kriminale persekutesas. Pro to, Boris Perchatkin lobiis por krear separata migrada kvoto por Ukrainana pasifista kristani qui venis ad Usa per la programo [[Uniting for Ukraine|U4U]]<ref>[https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/ В США обсуждают защиту христиан из Украины и России], Slavic Sacramento, 2025-07-15 ([https://web.archive.org/web/20250815145842/https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/ arkivo])</ref>. == Mencioni == La fizikisto e Nobel-laureato [[Andrei Sakharov]] mencionis Boris Perchatkin inter la Sovietiana politikala kaptiti en lua artiklo di 1981 «La responso di ciencisti»<ref>[https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh Сахаров. Ответственность учёных] ([https://web.archive.org/web/20231002222415/https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh arkivo])</ref>. == Referi == <references /> == Extera ligili == * [https://bperchatkin.wordpress.com/ Personala retositeo di Boris Perchatkin] * Michael Rowe, [https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 The Soviet pentecostal emigration movement], Religion in Communist Lands, 2008-01-02, vol. 11, № 3, pp. 337–339, doi:10.1080/09637498308431098 * Catherine Wanner, [https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II], Canadian-American Slavic Studies, Brill Schöningh, 2010-01, vol. 44, № 1–2, pp. 44–66, doi:10.1163/221023910X512796 * Special To the New York Times, [https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html Soviet Pentecostals Meet Illegally and Form Council], The New York Times, 1979-09-05 ([https://web.archive.org/web/20180310060316/https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html arkivo]) nsrnuskperrza94lnrlvv5ki0i43n8a 0 120441 1131148 2026-08-31T21:22:04Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun 'Sarin-gaso, anke konocata kom sarin, esas nervo-gaso, di la klaso organo-fosfati, qua interferas kun la transiro de nervo a muskulala celulo. Per blokuso ol paralizas la viktimo. [[Kategorio:Kemial armo]]' 1131148 wikitext text/x-wiki Sarin-gaso, anke konocata kom sarin, esas nervo-gaso, di la klaso organo-fosfati, qua interferas kun la transiro de nervo a muskulala celulo. Per blokuso ol paralizas la viktimo. [[Kategorio:Kemial armo]] 5j7s4n1ux7ruzgn4cfh5fe0re568pyi 1131149 1131148 2026-08-31T21:22:53Z Idisto 28999 1131149 wikitext text/x-wiki Sarin-gaso, anke konocata kom sarin, esas nervo-gaso, di la klaso organo-fosfati, qua interferas kun la transiro de nervo a muskulala celulo. Per blokuso ol paralizas la viktimo. [[Kategorio:Kemial armi]] 8l3jmiheawyihln4jlhp03g67a7hhfg 1131150 1131149 2026-08-31T21:25:02Z Idisto 28999 1131150 wikitext text/x-wiki '''Sarin-gaso''', anke konocata kom '''sarin''', esas [[nervo-gaso]], di la klaso [[organo-fosfati]], qua interferas kun la transiro de nervo a muskulala celulo. Per blokusar la transiro ol paralizas la viktimo. [[Kategorio:Kemial armi]] fl5b64ohq3upel0t3rhf8o0nju092rq 0 120442 1131160 2026-09-01T03:17:02Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun ''''Royal Albert FC''' od oficale '''Royal Albert Football Club''' esas [[Skotia]]na [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Larkhall]], fondita en 1878. [[Kategorio:Royal Albert FC|*]]' 1131160 wikitext text/x-wiki '''Royal Albert FC''' od oficale '''Royal Albert Football Club''' esas [[Skotia]]na [[Futbalo|futbalala]] klubo de urbo [[Larkhall]], fondita en 1878. [[Kategorio:Royal Albert FC|*]] lv36lc30jndrp1jvjrji7cynib4ul17 14 120443 1131161 2026-09-01T03:17:33Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Skotiana klubi futbalala|Royal Albert FC]]' 1131161 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Skotiana klubi futbalala|Royal Albert FC]] da2wcwrhwkbtxkw5mrepht1hgpex30p 14 120444 1131162 2026-09-01T03:18:06Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Royal Albert FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Royal Albert FC]]' 1131162 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Royal Albert FC]] [[Kategorio:Futbalisti segun klubo|Royal Albert FC]] p9jbd2vyonbg2w3he8vutoo2u8f1sju 14 120445 1131163 2026-09-01T03:18:41Z ThWiki1910 31363 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Royal Albert FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Royal Albert FC]]' 1131163 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Royal Albert FC]] [[Kategorio:Futbal-exercisti segun klubo|Royal Albert FC]] 58bo8lodccx5uetzhzivhorsaafo88y 0 120446 1131164 2026-09-01T05:54:29Z Forstbirdo 3024 Pagino kreesis kun 'Pri [[biologio]], '''taxonomio''' (ek [[Antiqua Greka]] τάξις (taxis) "aranjuro" e -νομία (-nomia) "[[metodo]]"), esas la [[cienco|ciencala]] studio pri defino e klasifiko di grupi di biologiala [[organismo|organismi]], bazita sur partigita [[karakterizo|karakterizi]]. [[Kategorio:Speci]]' 1131164 wikitext text/x-wiki Pri [[biologio]], '''taxonomio''' (ek [[Antiqua Greka]] τάξις (taxis) "aranjuro" e -νομία (-nomia) "[[metodo]]"), esas la [[cienco|ciencala]] studio pri defino e klasifiko di grupi di biologiala [[organismo|organismi]], bazita sur partigita [[karakterizo|karakterizi]]. [[Kategorio:Speci]] 1tq37xkz577aa94mvy5cu5i2qqxdomc 1131165 1131164 2026-09-01T06:07:14Z Forstbirdo 3024 1131165 wikitext text/x-wiki Pri [[biologio]], '''taxonomio''' (ek [[Antiqua Greka]] τάξις (taxis) "aranjuro" e -νομία (-nomia) "[[metodo]]"), esas la [[cienco|ciencala]] studio pri defino e klasifiko di grupi di biologiala [[organismo|organismi]], bazita sur partigita [[karakterizo|karakterizi]]. [[Kategorio:Speci]] [[Kategorio:Ciencala klasifiko]] qkkc2lv5mw29fk61vkeks2s3hfhkpe0 1131166 1131165 2026-09-01T06:16:33Z Forstbirdo 3024 1131166 wikitext text/x-wiki Pri [[biologio]], '''taxonomio''' (ek [[Antiqua Greka]] τάξις (taxis) "aranjuro" e -νομία (-nomia) "[[metodo]]"), esas la [[cienco|ciencala]] studio pri defino e klasifiko di grupi di biologiala [[organismo|organismi]], bazita sur partigita [[karakterizo|karakterizi]]. La taxonomio-ciencisti deskriptas e klasifikas la vivanta enti. [[Kategorio:Speci]] [[Kategorio:Ciencala klasifiko]] o8qfmifa5rbc89bnie6u9a6wrckjwr4 1131167 1131166 2026-09-01T06:18:30Z Forstbirdo 3024 1131167 wikitext text/x-wiki Pri [[biologio]], '''taxonomio''' (ek [[Antiqua Greka]] τάξις (taxis) "aranjuro" e -νομία (-nomia) "[[metodo]]"), esas la [[cienco|ciencala]] studio pri defino e klasifiko di grupi di biologiala [[organismo|organismi]], bazita sur partigita [[karakterizo|karakterizi]]. La taxonomio-ciencisti deskriptas e klasifikas la vivanta enti. {{Wikivortaro}} [[Kategorio:Speci]] [[Kategorio:Ciencala klasifiko]] k2vff4r2q7gektqeg2b3lrllg4be6yp 1131168 1131167 2026-09-01T06:20:58Z Forstbirdo 3024 1131168 wikitext text/x-wiki Pri [[biologio]], '''taxonomio''' (ek [[Antiqua Greka]] τάξις (taxis) "aranjuro" e -νομία (-nomia) "[[metodo]]"), esas la [[cienco|ciencala]] studio pri defino e klasifiko di grupi di biologiala [[organismo|organismi]], bazita sur partigita [[karakterizo|karakterizi]]. La taxonomio-ciencisti deskriptas e klasifikas la vivanta [[ento|enti]]. {{Wikivortaro}} [[Kategorio:Speci]] [[Kategorio:Ciencala klasifiko]] l59rnuk2tzs00tie4q2aw4i3kvv43fx