1942

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="io">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedio</sitename>
    <dbname>iowiki</dbname>
    <base>https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specala</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Debato</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Uzanto</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Uzanto Debato</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedio</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedio Debato</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Arkivo</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Arkivo Debato</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki Debato</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Shablono</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Shablono Debato</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Helpo</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Helpo Debato</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorio</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorio Debato</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulo-Diskuto</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>1942</title>
    <ns>0</ns>
    <id>848</id>
    <revision>
      <id>1131843</id>
      <parentid>1113820</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T13:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1131843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25064" sha1="05q02c2inkp7p8t8glwmsfitsti72om" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1942''' (MCMXLII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[jovdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 942ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 42ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 3ma yaro di la [[yari 1940a]].

== Eventi ==
=== [[Mondo]] ===
* [[Duesma mondomilito#1942|Duesma mondomilito]] duras.

=== [[Europa]] ===
* [[7ma di januaro]] - Fino di la [[batalio di Moskva]]: [[Sovietia]] komencas kontre-atakar Germani.
* [[18ma di aprilo]] - [[Pierre Laval]] divenas chefministro di [[Francia di Vichy]].
* [[27ma di mayo]] - Parashuta trupi probas mortigar [[Reinhard Heydrich]] en [[Praha]]. Ilu mortos ye la [[4ma di junio]].
* [[30ma di mayo]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Unionita Rejio|Britaniani]] atakas unesmafoye per mil aeroplani a [[Köln]].
* [[2ma di junio]] - Duesma mondomilito: Germania konquestas [[Sevastopol]] en [[Krimea]].
* [[18ma di julio]] - Germana [[aviono]] [[Messerschmitt Me 262]] flugas unesmafoye kun [[Turbin-sprico-motoro|Turbin-sprico-motori]].
* [[22ma di julio]] - [[Holokausto]]: komencas la deporto di [[Judo|Judi]] de la [[ghetto di Warszawa]] vers [[Treblinka]].
* [[23ma di agosto]] - Duesma mondomilito: [[Batalio di Stalingrad]] komencas.
* [[30ma di agosto]] - Nacional-socialista Germania anexas [[Luxemburgia]].
* [[25ma di oktobro]] - [[Judaismo|Juda]] karcerani sendesas de [[Norvegia]] vers [[Auschwitz]].
* [[10ma di novembro]] - Duesma mondomilito: [[Italia]]na trupi okupas [[Azur-rivo]], lor parto di la [[Francia di Vichy]].
* 10ma di novembro - [[Naziista Germania]] invadas [[Francia di Vichy]]
* [[19ma di novembro]] - [[Batalio di Stalingrad]]: [[Sovietia|Sovietiani]] komencas kontre-atakar Germani. Ye la [[22ma di novembro]] [[Friedrich von Paulus]] informas [[Adolf Hitler]] ke la 6-ma Germana armeo encirkligesas.

=== [[Azia]] ===
* [[2ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Japonia]]ni kaptas [[Manila]], en [[Filipini]].
* [[7ma di januaro]] til [[9ma di aprilo]] - [[Duesma mondomilito]]: En la [[Batalio di Bataan]], Japoniani vinkas Usani.
* [[11ma di januaro]] - Japoniani okupas [[Kuala Lumpur]].
* [[15ma di januaro]] - [[Singapur]] kapitulacas a Japoniani.
* [[25ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Tailando]] deklaras milito kontre [[Unionita Rejio]] ed [[Usa]].
* [[31ma di januaro]] - [[Federiti de la duesma mondomilito|Westala federiti]] vinkesas da [[Japonia]]ni en Malaya peninsulo, e retretas vers [[Singapur]].
* [[6ma di februaro]] - Duesma mondomilito: Unionita Rejio deklaras milito kontre Tailando.
* [[8ma di februaro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Japonian imperio]] invadas [[Singapur]], qua konquestesas ye la [[15ma di februaro]] sam yaro.
* [[11ma di februaro]] - Duesma mondomilito: [[Japonia]] vinkas la [[batalio di Bukit Timah]], en [[Singapur]].
* [[12ma di marto]] - Generalo [[Douglas McArthur]] abandonas [[Filipini]].
* [[23ma di marto]] - Duesma mondomilito: [[Japonia]]ni kaptas [[Insuli Andaman]], en [[Indiana oceano]].
* [[5ma di aprilo]] - Duesma mondomilito: Japoniani atakas [[Colombo]], [[Sri-Lanka]].
* [[18ma di aprilo]] - Duesma mondomilito: Usan [[aviono|avioni]] modelo [[B-25 Mitchell]] bombardas [[Tokyo]], [[Yokohama]], [[Kobe]] e [[Nagoya]] unesmafoye.
* [[5ma di mayo|5ma]] til la [[6ma di mayo]] - [[Batalio di Corregidor]]: [[Japonian imperio]] vinkas [[Usa]]na trupi en Filipini.
* [[8ma di mayo]] - Lasta Usana trupi kapitulacas en Filipini.
* [[9ma di agosto]] - [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]] enkarcerigesas en [[India]] en [[Bombay]] (nune Mumbai) da Britaniani.

=== [[Afrika]] ===
* [[21ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Erwin Rommel]] itere lansas atako en [[Cyrenaika]].
* [[8ma di novembro]] - Duesma mondomilito, [[Operaco Torch]]: Britaniani ed Usani desembarkas en Franca Nord-Afrika.

=== [[Nord-Amerika]] ===
* [[21ma di mayo]] - [[Mexikia]] deklaras milito kontre [[Italia]], [[nacional-socialista Germania]] e [[Japonia]].

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[7ma di januaro]] - [[Brazilia]] ruptas diplomacala relati kun [[nacional-socialista Germania]], [[Italia]] e [[Japonian imperio]].
* [[20ma di aprilo]] - Radio-stacioni de [[nacional-socialismo|nacional-socialista]] spionisti en [[Rio de Janeiro (urbo)|Rio de Janeiro]] deskovresas. Lua misioni esis informar lokizo di [[navo|navi]] qui provizas trupi en [[Afrika]].
* [[22ma di agosto]] - [[Brazilia]] deklaras milito kontre [[Italia]] e [[Nacional-socialista Germania]].
* [[26ma di agosto]] - Braziliana [[aeroplano]] atakas Germana [[submara navo]] proxim [[Santa Catarina]].

=== [[Oceania]] ===
* [[23ma di januaro]] til februaro - [[Duesma mondomilit]]o: che [[Batalio di Rabaul]], [[Japonian imperio|Japoniani]] okupas [[Nova-Guinea]].
* [[10ma di februaro]] - Duesma mondomilito: Japoniana [[submara navo|submara navi]] atakas [[atolo Midway]].
* [[19ma di februaro]] - Japonian avioni atakas Darwin, [[Australia]], e bombardas navi de la Federiti en lua portuo.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=The Japanese bombing of Darwin, Broome and northern Australia|url=http://www.australia.gov.au/about-australia/australian-story/japanese-bombing-of-darwin|editero=Australian Government|vidita ye=24ma di septembro 2016|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[3ma di marto]] - Duesma mondomilito: Dek Japonian avioni bombardas urbo Broome, [[Australia]], e mortigas plu kam 100 personi.
* [[3ma di mayo]] - Duesma mondomilito: [[Japonia]]ni invadas Tulagi, en l'arkipelago [[Insuli Salomon]].
* [[4ma di mayo|4ma]] til la [[8ma di mayo]] - Eventas la [[batalio di Koralia maro]]. Amba lateri alegis vinko, tamen, ol preventis [[Japonian imperio|Japoniani]] invadar [[Port Moresby]].
* [[4ma di junio|4ma]] til [[7ma di junio]] - Duesma mondomilito: Eventas la [[batalio di Midway]]. Usana vinkas la batalio.
* [[3ma di julio]] - Duesma mondomilito: Japoniani okupas [[Guadalcanal]].
* [[7ma di agosto]] - [[Duesma mondomilito]]: Komencas la [[Batalio di Guadalcanal]]. Usana trupi desembarkas en insuli Guadalcanal, Florida e Tulagi, che [[Insuli Salomon]]. Ol esas l'unesma granda atako dal [[Federiti de la duesma mondomilito|Federiti]] kontre Japoniani, qua fine vinkesos ye la [[9ma di februaro]] [[1943]].
* [[10ma di oktobro]] - [[Australia]] e [[Sovietia]] ligas diplomacala relati.
* [[12ma di novembro|12ma]] til la [[15ma di novembro]] - [[Batalio di Guadalcanal]]: [[Usa]]ni vinkas Japoniani.

== Naski ==
* [[1ma di januaro]] - [[Alassane Ouattara]], Ivorana politikisto
* 1ma di januaro - [[Marich Man Singh Shrestha]], chefministro di Nepal (m. 2013)
[[Arkivo:Laszlo Solyom-1-cropped.jpg|thumb|130px|[[László Sólyom]]]]
* [[3ma di januaro]] - [[László Sólyom]], prezidanto di Hungaria
* [[8ma di januaro]] - [[Stephen Hawking]], Britaniana fizikisto (m. 2018)
* 8ma di januaro - [[Junichiro Koizumi]], chefministro di Japonia
* 8ma di januaro - [[Yvette Mimieux]], Usan aktorino (m. 2022)
* 8ma di januaro - [[George Passmore]], Britanian artisto, de duo [[Gilbert &amp; George]]
* [[12ma di januaro]] - [[Ramiro de León Carpio]], prezidanto di Guatemala (m. 2002)
* 12ma di januaro - [[Michel Mayor]], Suisa astrofizikisto, Nobel-laureato pri fiziko
[[Arkivo:500px photo (46543302).jpeg|thumb|130px|[[Muhammad Ali]]]]
* [[17ma di januaro]] - [[Cassius Clay]] (pose [[Muhammad Ali]]), Usana boxisto (m. 2016)
* [[21ma di januaro]] - [[Eugène Camara]], chefa ministro di Guinea (m. 2019)
* [[23ma di januaro]] - [[Sigrid Fronius]], Germana jurnalistino e feministino
* 23ma di januaro - [[Punsalmaagiin Ochirbat]], prezidanto di Mongolia
* [[25ma di januaro]] - [[Eusébio da Silva Ferreira]], Portugalana futbalisto (m. 2014)
* [[27ma di januaro]] - [[Tasuku Honjo]], Japoniana imunologiisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino
* [[1ma di februaro]] - [[Terry Jones]], Britanian aktoro e komediisto ([[Monty Python]]) (m. 2020)
[[Arkivo:CaroleKingHWOFDec2012.jpg|130px|thumb|[[Carole King]]]]
* [[9ma di februaro]] - [[Carole King]], Usana kantistino e kompozistino
* 9ma di februaro - [[Mahendra Chaudhry]], chefministro di Fidji
* 9ma di februaro - [[Manuel Castells]], Hispana sociologo
* 9ma di februaro - [[Kirsten Thorup]], Dana skriptistino
* [[10ma di februaro]] - [[Veselko Tenžera]], Kroata skriptisto (m. 1985)
* 10ma di februaro - [[Anatolijs Gorbunovs]], prezidanto di Latvia
* [[11ma di februaro]] - [[Otis Clay]], Usana kantisto (m. 2016)
[[Arkivo:Ehud_Barak_2016_-_Herzliya_Conference_2016_3015_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Ehud Barak]]]]
* [[12ma di februaro]] - [[Ehud Barak]], chefministro di Israel
* 12ma di februaro - [[Patricia Field]], Usana modisto
* [[16ma di februaro]] - [[Kim Jong-il]], statestro di Nord-Korea (m. 2011)
* [[17ma di februaro]] - [[Iolu Abil]], prezidanto di Vanuatu
* [[23ma di februaro]] - [[Dioncounda Traoré]], prezidanto di Mali
* [[23ma di februaro]] - [[Joop van den Ende]], Nederlandana medio-magnato
* [[25ma di februaro]] - [[Damdinjavin Bandi]], Mongoliana boxisto (m. 2018)
* [[27ma di februaro]] - [[Robert Howard Grubbs]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (m. 2021)
* [[28ma di februaro]] - [[Brian Jones]], Britaniana muzikisto ([[The Rolling Stones]]) (m. 1969)
* [[28ma di februaro]] - [[Oliviero Toscani]], Italiana fotografisto (m. [[2025]])
* [[2ma di marto]] - [[Lou Reed]], Usana muzikisto, kompozisto e kantisto ([[The Velvet Underground]]) (m. 2013)
[[Arkivo:05082012Global governance042.jpg|thumb|130px|[[Felipe González Márquez|Felipe González]]]]
* [[5ma di marto]] - [[Felipe González Márquez]], chefministro di Hispania
* [[9ma di marto]] - [[John Cale]], Walsana kompozisto e muzikisto ([[Velvet Underground]])
* [[16ma di marto]] - [[Robert Phillipson]], Angla linguisto
* [[19ma di marto]] - [[José Serra]], Braziliana politikisto
* [[21ma di marto]] - [[Fradique de Menezes]], prezidanto di San-Tome e Principe&lt;ref name=&quot;portu&quot;&gt;{{extera ligilo|titulo=Portugal Digital - Fradique de Menezes vence presidenciais em São Tomé e Príncipe|idiomo={{pt}}|vidita ye=24ma di julio 2009 |url=https://web.archive.org/web/20110706154115/http://www.portugaldigital.com.br/noticia.kmf?noticia=5007356&amp;canal=213}}&lt;/ref&gt;
* 21ma di marto - [[Françoise Dorléac]], Franc aktorino (m. 1967)
* 21ma di marto - [[Ali Abdullah Saleh]], prezidanto di Yemen (m. 2017)
* [[25ma di marto]] - [[Aretha Franklin]], Usana kantistino (m. 2018)
* 25ma di marto - [[Richard O'Brien]], Britanian aktoro
[[Arkivo:Ana_Blandianapoet.jpg|thumb|130px|[[Ana Blandiana]]]]
* 25ma di marto - [[Ana Blandiana]], Rumana poeto
* [[27ma di marto]] - [[John Edward Sulston]], Britaniana biologiisto, Nobel-laureato
* 27ma di marto - [[Michael York]], Angla aktoro
* [[28ma di marto]] - [[Neil Kinnock]], Britaniana politikisto
* [[30ma di marto]] - [[Ruben Kun]], prezidanto di Nauru
* [[2ma di aprilo]] - [[Gabriela Adameșteanu]], Rumana skriptisto, jurnalisto e tradukisto
[[Arkivo:Ademir da Guia - Evento-teste Allianz Parque.JPG|thumb|130px|[[Ademir da Guia]]]]
* [[3ma di aprilo]] - [[Ademir da Guia]], Braziliana futbalisto
* [[5ma di aprilo]] - [[Peter Greenaway]], Walsana filmifisto
* 5ma di aprilo - [[Pascal Couchepin]], prezidanto di Suisia
* [[12ma di aprilo]] - [[Jacob Zuma]], prezidanto di Sudafrika
* 12ma di aprilo - [[Carlos Reutemann]], Arjentinian automobilisto e politikisto (m. 2021)
* [[18ma di aprilo]] - [[Jochen Rindt]], Austrian automobilisto (m. 1970)
* [[20ma di aprilo]] - [[Casimir Oyé-Mba]], chefa ministro di Gabon (m. 2021)
* [[21ma di aprilo]] - [[Geoffrey Winston Palmer]], chefministro di Nova-Zelando
[[Arkivo:Barbra Streisand 2.jpg|thumb|130px|[[Barbra Streisand]]]]
* [[24ma di aprilo]] - [[Barbra Streisand]], Usan aktorino, kantisto e kompozisto
* 24ma di aprilo - [[George Vella]], prezidanto di Malta
* [[26ma di aprilo]] - [[Bobby Rydell]], Usana kantisto
* [[27ma di aprilo]] - [[Valeri Vladimirovich Polyakov|Valeri Polyakov]], Rusa-Sovietiana kosmonauto (m. 2022)
* [[2ma di mayo]] - [[Jacques Rogge]], Belga seglobatelisto, prezidanto dil [[Internaciona Olimpiala Komitato]] (m. 2021)
* [[3ma di mayo]] - [[Věra Čáslavská]], Chekoslovakiana gimnastikino (m. 2016)
* [[13ma di mayo]] - [[Pál Schmitt]], prezidanto di Hungaria
* [[15ma di mayo]] - [[Barnabas Sibusiso Dlamini]], chefministro di Eswatini (m. 2018)
* [[24ma di mayo]] - [[James Fraser Stoddart]], Skota-Usana kemiisto, Nobel-laureato
* [[28ma di mayo]] - [[Stanley B. Prusiner]], Usana ciencisto, [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino]]
[[Arkivo:Curtis Mayfield.png|thumb|130px|[[Curtis Mayfield]]]]
* [[3ma di junio]] - [[Curtis Mayfield]], Usana muzikisto (m. 1999)
* [[5ma di junio]] - [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]], diktatoro di Equatorala Guinea
* [[8ma di junio]] - [[Jacques Dubochet]], Suisa biofizikisto, Nobel-laureato pri kemio
* 8ma di junio - [[Jan Dobkowski]], Polona piktisto
* [[12ma di junio]] - [[Bert Sakmann]], Germana fiziologiisto, Nobel-laureato
* [[13ma di junio]] - [[Abdulsalami Abubakar]], prezidanto di Nigeria
* [[17ma di junio]] - [[Mohamed ElBaradei]], direktisto di [[IAEA]], Nobel-laureato pri paco
* [[18ma di junio]] - [[Paul McCartney]], Britaniana kantisto, kompozistulo e muzikistulo ([[The Beatles]])
* 18ma di junio - [[Thabo Mbeki]], prezidanto di Sudafrika
* 18ma di junio - [[Roger Ebert]], Usana cinemo-kritikisto (m. 2013)
* [[20ma di junio]] - [[Brian Wilson]], Usana kantisto ([[The Beach Boys]])
* [[24ma di junio]] - [[Eduardo Frei Ruiz-Tagle]], prezidanto di Chili
[[Arkivo:Gilberto Gil 1719MC198.jpg|thumb|130px|[[Gilberto Gil]]]]
* [[26ma di junio]] - [[Gilberto Gil]], Braziliana muzikisto, kompozisto e politikisto
* [[27ma di junio]] - [[Bruce Johnston]], Usana muzikisto ([[The Beach Boys]])
* [[30ma di junio]] - [[Jean-Baptiste Ouédraogo]], prezidanto di Burkina Faso
* [[2ma di julio]] - [[Vicente Fox Quesada]], prezidanto di Mexikia
* 2ma di julio - [[Muxtar Şaxanov]], Kazakstanana skriptisto
* [[9ma di julio]] - [[Richard Roundtree]], Usan aktoro (m. 2023)
* [[10ma di julio]] - [[Ronnie James Dio]], Usana muzikisto, kantisto e kompozisto ([[Black Sabbath]]) (m. 2010)
* [[13ma di julio]] - [[Harrison Ford]], Usan aktoro
* [[26ma di julio]] - [[Vladimír Mečiar]], chefministro di Slovakia
* [[28ma di julio]] - [[Valdis Birkavs]], chefministro di Latvia
* [[31ma di julio]] - [[Robert Tools]], viro en qua instalesis la unesma [[artificala kordio]] (m. 2001)
* 31ma di julio -  [[Modibo Keita (n. 1942)|Modibo Keita]], 8ma chefa ministro di Mali (m. 2021)
[[Arkivo:Grateful Dead - Jerry Garcia (cropped).jpg|thumb|130px|[[Jerry Garcia]]]]
* [[1ma di agosto]] - [[Jerry Garcia]], Usana muzikisto ([[Grateful Dead]]) (m. 1995)
* [[2ma di agosto]] - [[Leo Beenhakker]], Nederlandana futbalisto, futbal-exercisto (m. [[2025]])
* [[2ma di agosto]] - [[Isabel Allende]], Chiliana skriptisto
* [[3ma di agosto]] - [[Jaroslav Holík (hokeisto)|Jaroslav Holík]], Chekoslovakiana hokeisto (m. 2015)
* [[4ma di agosto]] - [[David Lange]], chefministro di Nova-Zelando (m. 2005)
* [[7ma di agosto]] - [[Caetano Veloso]], Braziliana kantisto
* [[12ma di agosto]] - [[Martin Seligman]], Usana psikologo
* [[20ma di agosto]] - [[Isaac Hayes]], Usana kantisto (m. 2008)
[[Arkivo:Жозе Эдуарду душ Сантуш.jpg|130px|thumb|[[José Eduardo dos Santos]]]]
* [[28ma di agosto]] - [[José Eduardo dos Santos]], prezidanto di Angola (m. 2022)
* 28ma di agosto - [[David Spiller]], Britaniana piktisto (m. 2018)
* [[29ma di agosto]] - [[Sterling Morrison]], Usana muzikisto e kompozisto ([[Velvet Underground]]) (m. 1995)
* [[30ma di agosto]] - [[Krzysztof Cwynar]], Polona kantisto e kompozisto
* [[1ma di septembro]] - [[António Lobo Antunes]], Portugalana skriptisto
* 1ma di septembro - [[C. J. Cherryh]], Usana skriptisto
* [[5ma di septembro]] - [[Werner Herzog]], Germana aktoro e filmifisto
* [[13ma di septembro]] - [[Hissène Habré‏‎]], prezidanto di Chad (m. 2021)
* [[19ma di septembro]] - [[Freda Payne]], Usana kantistino ed aktorino
* [[20ma di septembro]] - [[Sigurður Guðmundsson]], [[Islando|Islandana]] skultisto
* [[28ma di septembro]] - [[Tim Maia]], Braziliana kantisto (m. 1998)
* [[29ma di septembro]] - [[Jean-Luc Ponty]], Franca violinisto di jazo
* 29ma di septembro - [[Ian McShane]], Britanian aktoro
* [[1ma di oktobro]] - [[Günter Wallraff]], Germana jurnalisto e skriptisto
[[Arkivo:Islands statsminister Johanna Sigurdardottir talar vid Nordiska radets session 2010.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Jóhanna Sigurðardóttir]]&lt;/small&gt;]]
* [[3ma di oktobro]] - [[Alan Rachins]], Usan aktoro (m. [[2024]])
* [[4ma di oktobro]] - [[Jóhanna Sigurðardóttir]], chefministrino di Islando
* [[8ma di oktobro]] - [[Nguyễn Minh Triết]], prezidanto di Vietnam
* [[9ma di oktobro]] - [[Shukri Ghanem]], chefa ministro di Libia (m. 2012)
* [[10ma di oktobro]] - [[Choidorin Övgönhüü]], Mongoliana judoisto (m. 2019)
* 10ma di oktobro - [[Radu Vasile]], chefministro di Rumania (m. 2013)
* [[11ma di oktobro]] - [[Amitabh Bachchan]], Indian aktoro
[[Arkivo:Medgyessy Péter 2003.JPG|thumb|130px|[[Péter Medgyessy]]]]
* [[19ma di oktobro]] - [[Péter Medgyessy]], chefministro di Hungaria
* [[20ma di oktobro]] - [[Christiane Nüsslein-Volhard]], Germana biologiisto, Nobel-laureato
* [[21ma di oktobro]] - [[Elvin Bishop]], Usana muzikisto&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Elvin Bishop – Biography – AllMusic|autoro=Michael Erlewine|editero=AllMusic|url=http://www.allmusic.com/artist/elvin-bishop-mn0000796736/biography |vidita ye=6ma di januaro 2015}}&lt;/ref&gt;
* 21ma di oktobro - [[Christopher Albert Sims]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato
* [[22ma di oktobro]] - [[Evaristo Carvalho]], prezidanto di San-Tome e Principe
* [[26ma di oktobro]] - [[Bob Hoskins]], Britanian aktoro (m. 2014)
* 26ma di oktobro - [[Milton Nascimento]], Braziliana kantisto e kompozisto
* [[29ma di oktobro]] - [[Bob Ross]], Usana piktisto (m. 1995)
[[Arkivo:Marcia Wallace at 47th Emmy Awards.jpg|thumb|130px|[[Marcia Wallace]]]]
* [[1ma di novembro]] - [[Marcia Wallace]], Usana televizion-aktorino (m. 2013)
* [[2ma di novembro]] - [[Stefanie Powers]], Usan aktorino
* [[10ma di novembro]] - [[Robert F. Engle]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato
* 10ma di novembro - [[Jan Havel (hokeisto)|Jan Havel]], Chekoslovakiana hokeisto
* [[11ma di novembro]] - [[Charles Konan Banny]], chefa ministro di Ivora Rivo (m. 2021)
* [[17ma di novembro]] - [[Martin Scorsese]], Usana filmifisto
* [[24ma di novembro]] - [[Billy Connolly]], Skota kantisto, komediisto e cinem-aktoro
[[Arkivo:Jimi Hendrix 1967 uncropped.jpg|thumb|130px|[[Jimi Hendrix]]]]
* [[27ma di novembro]] - [[Jimi Hendrix]], Usana muzikisto (m. 1970)
* [[29ma di novembro]] - [[Kunio Lemari]], prezidanto di Insuli Marshall (m. 2008)
* [[1ma di decembro]] - [[John Clauser]], Usana fizikisto, Nobel-laureato
* [[3ma di decembro]] - [[Peter Mafany Musonge]], chefministro di Kamerun
* [[4ma di decembro]] - [[Lucien Lafour]], Surinamana-Nederlandana arkitekto (m. 2024)
* [[6ma di decembro]] - [[Peter Handke]], Austriana novelisto, Nobel-laureato
* 6ma di decembro - [[Herbjørg Wassmo]], Norvegiana skriptistino
* [[17ma di decembro]] - [[Muhammadu Buhari]], prezidanto di Nigeria
* [[20ma di decembro]] - [[Hugo Heyrman]], Belga piktisto e filmifisto
* [[21ma di decembro]] - [[Hu Jintao]], prezidanto di Popul-Republiko Chinia&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=历史上的今天 国家主席胡锦涛出生|url=http://www.xinhuanet.com/video/2015-12/21/c_128552046.htm|editero=Xinhua News Agency |idiomo={{zh}}|publikigita ye=21ma di decembro 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di decembro]] - [[Dick Parry]], Britaniana muzikistulo ([[Pink Floyd]])
* [[24ma di decembro]] - [[Jonathan Borofsky]], Usana skultisto
* [[26ma di decembro]] - [[Marco Vinicio Cerezo Arévalo]], prezidanto di Guatemala
* [[26ma di decembro]]- [[Rob de Nijs]], Nederlandan aktoro e kantisto (m. [[2025]])
[[Arkivo:Michael_Nesmith_2013.jpg|thumb|130px|[[Michael Nesmith]]]]
* [[30ma di decembro]] - [[Michael Nesmith]], Usana muzikisto ([[The Monkees]]) (m. 2021)
* [[31ma di decembro]] - [[Andy Summers]], Britaniana gitaristo ([[The Police]])
* [[Muammar al-Qaddafi]], chefo di Libia (m. 2011)
* [[Walter Lini]], chefministro di Vanuatu (m. 1999)
* [[Sylvia Snowden]], Usana piktistino
* [[Monique Ohsan Bellepeau]], prezidantino di Maurico

== Morti ==
* [[22ma di januaro]] - [[Walter Sickert]], Britaniana piktisto (n. 1860)
* 22ma di januaro - [[Racho Petrov]], chefministro di Bulgaria (n. 1861)
[[Arkivo:Kaarel Eenpalu.jpg|thumb|130px|[[Kaarel Eenpalu]]]]
* 27ma o [[28ma di januaro]] - [[Kaarel Eenpalu]], chefministro di Estonia (n. 1888)
* [[7ma di februaro]] - [[Ivan Bilibin]], Rusa piktisto (n. 1876)
* [[12ma di februaro]] - [[Grant Wood]], Usana piktisto (n. 1891)
* [[13ma di februaro]] - [[Epitácio Pessoa]], prezidanto di Brazilia (n. 1865)
* [[9ma di februaro]] - [[Lauri Kristian Relander]], prezidanto di Finlando (n. 1883)
* [[22ma di februaro]] - [[Stefan Zweig]], Austriana skriptisto (su-ocido) (n. 1881)
* [[8ma di marto]] - [[José Raúl Capablanca]], Kubana [[shakoludo|shakoludisto]] (n. 1888)
* [[12ma di marto]] - [[William Henry Bragg]], Britaniana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1862)
* [[23ma di marto]] - [[Marcelo Torcuato de Alvear]], prezidanto di Arjentinia (n. 1868)
* [[27ma di marto]] - [[Julio González i Pellicer]], Hispana skultisto e piktisto (n. 1876)
* [[28ma di marto]] - [[Miguel Hernández Gilabert]], Hispana poeto (n. 1910)
* [[15ma di aprilo]] - [[Robert Musil]], Austriana skriptisto (n. 1881)
* [[17ma di aprilo]] - [[Jean Baptiste Perrin]], Franca fizikisto, Nobel-laureato (n. 1870)
* [[23ma di aprilo]] - [[Carlos Freile Larrea]], prezidanto di Equador (n. 1876)
[[Arkivo:Th. Stauning.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Thorvald Stauning]]&lt;/small&gt;]]
* [[3ma di mayo]] - [[Thorvald Stauning]], chefministro di Dania (n. 1873)
* [[5ma di mayo]] - [[Habib Pacha Es-Saad]], Libanana politikisto (n. 1867)
* [[16ma di mayo]] - [[Augustinas Voldemaras]], chefministro di Lituania (n. 1883)
* [[26ma di mayo]] - [[Yelena Konstantinovna Ubiyvovk|Yelena Ubiyvovk]], Ukrainana aktivistino e partisanino (n. 1918)
* [[27ma di mayo]] - [[Chen Duxiu]], Generala Sekretario di Komunista Partiso di Chinia (n. 1879)
* [[4ma di junio]] - [[Reinhard Heydrich]], Nacional-socialista politikisto (n. 1904)
* 4ma di junio - [[Eusebio Ayala]], prezidanto di Paraguay (n. 1875)
* [[28ma di junio]] - [[Janka Kupala]], Bielorusa poeto (n. 1882)
* [[30ma di junio]] - [[Léon Daudet]], Franca jurnalisto (n. 1867)
[[Arkivo:Прушковский,_Тадеуш.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Tadeusz Pruszkowski]]&lt;/small&gt;]]
* 30ma di junio - [[Tadeusz Pruszkowski]], Polona piktisto (n. 1888)
* [[8ma di julio]] - [[Refik Saydam]], chefministro di Turkia (n. 1881)
* [[29ma di julio]] - [[Wojciech Kossak]], Polona piktisto (n. 1856)
* [[31ma di julio]] - [[Francis Younghusband]], Britanian explorero e militisto (n. 1863)
* [[3ma di agosto]] - [[Richard Willstätter]], Germana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1872)
* [[10ma di agosto]] - [[Albert Guillaume]], Franca piktisto e karikaturisto (n. 1873)
* [[28ma di agosto]] - [[Belisario Porras Barahona]], prezidanto di Panama (n. 1856)
* [[29ma di agosto]] - [[Alfred Wallis]], Kornwalana piktisto e peskisto (n. 1855)
* [[30ma di agosto]] - [[Sava Šumanović]], Serba-Yugoslaviana piktisto (n. 1896)
* [[15ma di septembro]] - [[Gabriel Terra]], prezidanto di Uruguay (n. 1873)
* [[17ma di septembro]] - [[Cecilia Beaux]], Usana piktistino (n. 1855)
[[Arkivo:Karlis_Ulmanis.jpg|thumb|130px|[[Kārlis Ulmanis]]]]
* [[20ma di septembro]] - [[Kārlis Ulmanis]], chefministro di Estonia (n. 1877)
* [[1ma di oktobro]] - [[Ants Piip]], chefministro di Estonia (n. 1864)
* 1ma di oktobro - [[Hinko Smrekar]], Sloveniana-Yugoslaviana piktisto (n. 1883)
* [[6ma di oktobro]] - [[Wacław Wąsowicz]], Polona piktisto (n. 1891)
* [[18ma di oktobro]] - [[Mihail Vasilyevich Nesterov|Mihail Nesterov]], Rusa piktisto (n. 1862)
* [[1ma di novembro]] – [[Gusztáv Rados]], Hungara matematikisto (n. 1862)
* [[4ma di novembro]] - [[Pranas Dovydaitis]], chefministro di Lituania (n. 1886)
* [[5ma di novembro]] - [[Kiyoura Keigo]], chefministro di Japonia (n. 1850)
* [[6ma di novembro]] - [[Kazimierz Sichulski]], Polona piktisto (n. 1879)
* [[23ma di novembro]] - [[Hernando Siles Reyes]], prezidanto di Bolivia (n. 1882)
* [[4ma di decembro]] - [[Juhan Kukk]], chefministro di Estonia (n. 1885)
* [[9ma di decembro]] - [[Oskari Mantere]], chefministro di Finlando (n. 1874)
* [[11ma di decembro]] - [[Thure P. Lesch]], Finlandana matematikisto, fizikisto, kemiisto ed Idisto (n. 1886)
* [[21ma di decembro]] - [[Franz Boas]], Usan antropologo (n. 1858)
* [[Julius Klinger]], Austriana piktisto (n. 1876)

== Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: ne havis
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: ne havis
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: ne havis
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: ne havis
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: ne havis

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1940a]]</text>
      <sha1>05q02c2inkp7p8t8glwmsfitsti72om</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1991</title>
    <ns>0</ns>
    <id>855</id>
    <revision>
      <id>1131874</id>
      <parentid>1125400</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T23:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>elimino di eroro</comment>
      <origin>1131874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20888" sha1="1338p5i1uva36uuhsudob1isllvpa7k" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1991''' (MCMXCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[mardio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 991ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 91ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 2ma yaro di la [[yari 1990a]].

== Eventi ==
=== [[Kosmo]] ===
* [[29ma di novembro]] - Galileo-probilo trovas ''951 Gaspra'' [[asteroido]].

=== [[Mondo]] ===
* [[15ma di marto]] - Okupo-trupi de [[Soviet-Uniono]], [[Usa]], [[Unionita Rejio]] e [[Francia]] oficale remisas de omna yuri en [[Germania]].
* [[17ma di septembro]] - Unesma oficala versiono di [[Linux]]-kerno aparas.
* [[3ma di decembro]] - [[Egiptia]]no [[Boutros Boutros-Ghali]] elektesas chefo dil [[Unionita Nacioni]].

=== [[Europa]] ===
* [[11ma di januaro]] - Sovietiana trupi invadas [[Vilnius]] pro preventor la separesko di [[Lituania]] de [[Soviet-Uniono]].
* [[13ma di januaro]] - Sovietiana trupi okupas televiziono-domo en [[Vilnius]], Lituania.
* [[4ma di februaro]] - [[Islando]] agnoskas [[Lituania]]na nedependo, l'unesma lando qua facis lo, pos 1990.
* [[9ma di februaro]] - [[Lituania|Lituani]] votas por nedependo.
* [[15ma di februaro]] - [[Chekoslovakia]], [[Hungaria]] e [[Polonia]] kontratas en Visegrad pri kunlaboro dum lia transiri al [[ekonomio di merkato]].
* [[9ma di marto]] - Eventas demonstri kontre [[Slobodan Milosevic]] en la stradi di [[Beograd]]. Du homi mortas kande militala tanki represas la demonstro.
* [[14ma di marto]] - En [[Unionita Rejio]] liberigesas sis membridi [[IRA]] pos 16-yara enkarcerigo, kande on perceptis ke la pruvili esis falsa.
* [[15ma di marto]] - Okupo-trupi de [[Soviet-Uniono]], [[Usa]], [[Unionita Rejio]] e [[Francia]] oficale remisas de omna yuri en [[Germania]].
* [[9ma di aprilo]] - [[Gruzia]] nedependanteskas de [[Soviet-Uniono]].
* [[19ma di mayo]] - [[Kroatia]]ni votas por divenar nedependanta de [[Yugoslavia]].
* [[26ma di mayo]] - [[Zviad Gamsakhurdia]] elektesas prezidanto di [[Gruzia]].
* [[12ma di junio]] - [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] elektesas per direta elekto prezidanto di federala [[Rusia]].
* [[25ma di junio]] - [[Kroatia]] e [[Slovenia]] deklaras su nedependanta de [[Yugoslavia]].
* [[1ma di julio]] - [[Pakto di Warszawa]] dissolvesas oficale.
* [[7ma di julio]] - Pakto en Brion finas dekdia milito inter [[Slovenia]] e [[Yugoslavia]] e plutardigas la nedependo di Slovenia e [[Kroatia]] tri monati.
* [[12ma di julio]] - [[Bulgaria]] adoptas lua nuna [[konstituco]].
* [[18ma di agosto]] - On anuncas ke prezidanto di [[Soviet-Uniono]] [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] maladeskis, quo komencis [[agostala stato-stroko]]. La prezidanto arestesas en [[Krimea]] ed ok rebeli nomizas viceprezidanto [[Gennadi Ivanovich Yanayev|Gennadi Yanayev]] kom chefo di la lando.
* [[19ma di agosto]] - En [[Soviet-Uniono]], konservemi probas kaptar la povo, ma stato-stroko falias.
* [[20ma di agosto]] - [[Estonia]] deklaras su itere nedependanta.
* 20ma di agosto - En [[Moskva]], {{formatnum:100000}} homi demonstras pro [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]].
* [[21ma di agosto]] - [[Latvia]] deklaras su itere nedependanta.
* 21ma di agosto - [[Stato-stroko]] falias en [[Moskva]], kande l'armeo montras suporto a [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]].
* [[24ma di agosto]] - [[Rusia]] ed [[Ukraina]] deklaras su nedependanta. [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] agnoskas nedependo di [[Estonia]] e [[Latvia]].
* [[27ma di agosto]] - Suvereneso di [[Republiko Socialista Sovietiana Moldova|RSS Moldova]] deklaresas da lua parlamento, signifikanta ke lokala legi esos plu efikiva kam olta di Soviet-Uniono.
* 27ma di agosto - [[EU]] agnoskas la nedependo di Baltika landi.
* [[29ma di agosto]] - [[Komunista Partiso di Soviet-Uniono]] dissolvesas.
* [[6ma di septembro]] - [[Soviet-Uniono]] agnoskas la nedependo di Baltika landi.
* 6ma di septembro - Leningrad itere nomesas [[Sankt-Peterburg]].
* [[8ma di septembro]] - [[Norda Makedonia]], lor nomizita &quot;Republiko Macedonia&quot;, nedependanteskas.
* [[8ma di oktobro]] - [[Kroatia]] votas por abandonar [[Yugoslavia]] e divenar nedependanta.
* [[8ma di novembro]] - [[Kroatia]] ruptas diplomacala relati kun [[Yugoslavia]].
* [[18ma di novembro]] - En [[Kroatia]], [[Serbia|Serba]] trupi okupas [[Vukovar]] e masakras lua habitantaro.
* [[27ma di novembro]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] decidas sendar soldati por sekurigar paco en [[Yugoslavia]].
* [[1ma di decembro]] - [[Ukraina]]ni votas pri divenar nedependanta de [[Soviet-Uniono]].
* [[8ma di decembro]] - [[Rumania]] adoptas nova [[konstituco]].
* [[21ma di decembro]] - Dekeun ex-Sovietiana republiki formacas uniono konocata kom [[Komunitato di Nedependanta Stati]].
* [[25ma di decembro]] - [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] renuncas de prezidanteso di [[Soviet-Uniono]].
* [[26ma di decembro]] - [[Supra Konsilistaro di Soviet-Uniono]] renkontras e decidas dissolvor Sovietia.
* [[31ma di decembro]] - [[Soviet-Uniono]] finas existar.

=== [[Azia]] ===
* [[4ma di januaro]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] kondamnas [[Israel]] por violentoza agi kontra la [[Palestina]]ni.
* [[15ma di januaro]] - La lasta dio por [[Irak]] retretar ek [[Kuwait]]. Irak ne retretas.
* [[16ma di januaro]] - Milito kontre [[Irak]] komencas.
* [[23ma di februaro]] - Landala milito komencas dum la [[milito di Irak]], kande Usani transiras la limito de [[Saudi-Arabia]] a [[Kuwait]].
* 23ma di februaro - Sangoza [[stato-stroko]] revokas chefministro di [[Tailando]] [[Chatichai Choonhavan]] de la povo.
* [[26ma di februaro]] - [[Saddam Hussein]] anuncas ke Irakana korpi retretos ek [[Kuwait]].
* [[27ma di februaro]] - [[Milito di Persiana Gulfo]] finas per armistico.
* [[3ma di aprilo]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] imperas ke Irak desmuntos omna destruktego-armi e fuzei.
* [[29ma di aprilo]] - [[Ciklono]] frapas litoro di [[Bangladesh]] e produktas {{formatnum:138866}} morti&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;&gt;{{extera ligilo |titulo=The Worst Natural Disasters by Death Toll|publikigita ye=2008|url=https://web.archive.org/web/20200712092601/ftp://ftp.library.noaa.gov/noaa_documents.lib/NOAA_related_docs/death_toll_natural_disasters.pdf|publikigo=NOAA Backgrounder|vidita ye=3ma di oktobro 2018}}&lt;/ref&gt;. Ol desaparas ye la sequanta dio.
* [[21ma di mayo]] - Suocidanta teroristo Thenmuli Rajaratnam, alias [[Dhanu]], mortigas [[Rajiv Gandhi]], chefministro di [[India]], dum lua elekto-kampaniala voyo. Adminime 14 plusa homi mortigesas dum l'atako.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1991: Bomb kills India's former leader Rajiv Gandhi |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/21/newsid_2504000/2504739.stm |vidita ye=19ma di julio 2016|idiomo={{en}}|editero=BBC}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di junio]] - [[Volkano]] [[Monto Pinatubo|Pinatubo]] explozas en [[Filipini]] e genitas nubo di cindro alta di 7 kilometri.
* [[30ma di agosto]] - [[Azerbaijan]] nedependanteskas de [[Soviet-Uniono]].
* [[31ma di agosto]] - [[Kirgizistan]] nedependanteskas de [[Soviet-Uniono]].
* [[9ma di septembro]] - [[Tajikistan]] deklaras nedependo de Soviet-Uniono.
* [[23ma di septembro]] - [[Armenia]] nedependanteskas de Soviet-Uniono.
* [[18ma di oktobro]] - [[Azerbaijan]] deklaras nedependo de Soviet-Uniono.
* [[23ma di oktobro]] - [[Kambodja]] e [[Vietnam]] signatas pakto pri paco en [[Paris]]. La [[milito di Kambodja kontre Vietnam|milito inter la du landi]] finas.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/Cambodia-20yearsonfromtheParisPeace.aspx |titulo=Cambodia - 20 years on from the Paris Peace Agreements|editero=OHCHR|publikigita ye=21ma di oktobro 2011|vidita ye=15ma di junio 2017|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[14ma di novembro]] - Princo di [[Kambodja]] [[Norodom Sihanouk]] retrovenas a [[Phnom Penh]] pos 13-yara exilo.
* [[16ma di decembro]] - [[Kazakstan]] divenas nedependanta de Soviet-Uniono.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://anydayguide.com/calendar/2745|titulo=Independence Day in Kazakhstan|vidita ye=3ma di novembro 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[21ma di decembro]] - [[Sud-Osetia]] deklaras nedependo de [[Gruzia]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.geopolitics.ru/2014/01/nepriznannye-gosudarstva-yuzhnaya-osetiya/ |titulo=Непризнанные государства — Южная Осетия (Ne agnosktata stati - Sud-Osetia) |idiomo={{ru}}|vidita ye=19ma di julio 2016}}&lt;/ref&gt;

=== [[Afrika]] ===
* [[27ma di januaro]] - Prezidanto [[Siad Barre]] fugas de [[Mogadishu]], [[Somalia]].
* [[17ma di junio]] - [[Sudafrika]] finas registragar homi segun raso en nasko-momento.
* [[6ma di julio]] - [[Nelson Mandela]] divenas prezidanto di [[ANC]].
* [[12ma di decembro]] - La chef-urbo di [[Nigeria]] oficale transferesas de [[Lagos]] ad [[Abuja]].

=== [[Nord-Amerika]] ===
* [[3ma di marto]] - [[Videokaseto]] konservas en rubando kande policisti en [[Los Angeles]], [[Usa]], sevicias negra viro Rodney King.

=== [[Central Amerika]] ===
* [[7ma di februaro]] - [[Jean-Bertrand Aristide]] asumas kom l'unesma demokratial elektita prezidanto di [[Haiti]].
* [[29ma di septembro]] - [[Stato-stroko]] en [[Haiti]] revokas prezidanto [[Jean-Bertrand Aristide]].
* [[1ma di decembro]] - [[Kanalo di Panama]] divenas parto di [[Panama]].

=== [[Oceania]] ===
* [[12ma di novembro]] - Masakro di Santa Cruz: [[Indonezia]]na soldati pafas kontre [[Estal Timor]]ana studenti en [[Dili]], ocidanta 74 personi.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.dn.pt/mundo/interior/familiares-choram-massacre-de-santa-cruz-ainda-sem-corpos-para-enterrar-5493208.html|titulo=Timor Leste - Famíliares choram massacre de Santa Cruz ainda sem corpos para enterrar |editero=Diário de Notícias|vidita ye=12ma di novembro 2016}}&lt;/ref&gt;

==[[Sporto]]==
* [[2ma di agosto|2ma]] til la [[18ma di agosto]] - Eventas la [[Tot-Amerika Ludi]] en [[Havana]], [[Kuba]].

== Naski ==
* [[1ma di januaro]] - [[Andrei Andreyevich Cherkasov|Andrei Cherkasov]], Rusa gimnastikistulo
[[Arkivo:Eden Hazard 2017.jpg|thumb|130px|[[Eden Hazard]]]]
* [[7ma di januaro]]- [[Eden Hazard]], Belga futbalisto
* [[15ma di januaro]] - [[Darya Igorevna Klishina|Darya Klishina]], Rusa atletino
* [[26ma di januaro]] - [[Alex Sandro Lobo Silva]], Braziliana futbalisto
* [[28ma di januaro]] - [[Darya Sergeyevna Yelizarova|Darya Yelizarova]], Rusa gimnastikistino
* [[10ma di februaro]] - [[Emma Roberts]], Usan aktorino e manekinino
* [[11ma di februaro]] - [[Matthew Arias]], Usana cinematografisto, filmo-muntisto e muzikisto
* [[14ma di februaro]] - [[Erkin Adilbek uulu]], Kirgiziana boxisto
[[Arkivo:2022-08-17_European_Championships_2022_–_Road_Cycling_Women's_Time_Trial_by_Sandro_Halank–055.jpg|130px|thumb|[[Anna Kiesenhofer]]]]
* 14ma di februaro - [[Anna Kiesenhofer]], Austriana biciklistino
* [[19ma di februaro]] - [[Stanislav Olegovich Vovk|Stanislav Vovk]], Rusa tenisistulo
* [[20ma di februaro]] - [[Valeria Dmitriyevna Savinih|Valeria Savinih]], Rusa tenisistino
* [[22ma di februaro]] - [[Andrei Alexandrovich Kuznecov (tenisisto)|Andrei Kuznecov]], Rusa tenisistulo
* [[1ma di marto]] - [[Marat Adjiniyazov]], Kirgiziana futbalistulo
* [[2ma di marto]] - [[Jacob Josefson]], Sueda hokeisto
* [[5ma di marto]] - [[Maxim Sergeyevich Matlakov|Maxim Matlakov]], Rusa shakoludistulo
* [[11ma di marto]] - [[Dorjsürengiyn Sumyaa]], Mongoliana judoistino
* [[19ma di marto]] - [[Garrett Clayton]], Usan aktoro e kantisto
* [[21ma di marto]] - [[Antoine Griezmann]], Franca futbalisto
* [[29ma di marto]] - [[N'Golo Kanté]], Franca futbalisto
* [[4ma di aprilo]] - [[Asia Muhammad]], Usana tenisistino
[[Arkivo:UEFA EURO qualifiers Sweden vs Spain 20191015 Thiago Alcantara 13.jpg|thumb|130px|[[Thiago Alcântara]]]]
* [[11ma di aprilo]] - [[Thiago Alcântara]], Hispana futbalisto
* [[14ma di aprilo]] - [[Constance Jablonski]], Franca manekinino
* [[15ma di aprilo]] - [[Anastasiya Iharauna Vinnikava|Anastasiya Vinnikava]], Bielorusa kantistino
* [[17ma di aprilo]] - [[Gustavo Velázquez]], Paraguayana futbalisto
* [[20ma di aprilo]] - [[Lucas Rijneveld]], Nederlandana skriptisto
* [[22ma di aprilo]] - [[Yekaterina Alexandrovna Kramarenko|Yekaterina Kramarenko]], Rusa gimnastikistino
* [[5ma di mayo]] - [[Raúl Alonso Jiménez]], Mexikiana futbalisto
* [[13ma di mayo]] - [[Jake Borelli]], Usan aktoro
[[Arkivo:MJK_67923_Lena_Meyer-Landrut_(Berlinale_2020).jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Lena Meyer-Landrut]]&lt;/small&gt;]]
* [[23ma di mayo]] - [[Lena Meyer-Landrut]], Germana kantistino
* [[28ma di mayo]] - [[Danielle Lao]], Usana tenisistino
* 28ma di mayo - [[Andrei Aliaxandravich Vasiliewski|Andrei Vasiliewski]], Bielorusa tenisistulo
* [[4ma di junio]] - [[Olga Alexandrovna Girya|Olga Girya]], Rusa shakoludistino
* 4ma di junio - [[Lorenzo Insigne]], Italiana futbalisto
* [[14ma di junio]] - [[Erick Barrondo]], Guatemalan atleto
* [[18ma di junio]] - [[Ondřej Havlíček]], Cheka hokeisto
* [[20ma di junio]] - [[Kalidou Koulibaly]], Franca-Senegalana futbalisto
* [[28ma di junio]] - [[Kevin De Bruyne]], Belga futbalisto
* [[3ma di julio]] - [[Anastasia Sergeyevna Pavlyuchenkova|Anastasia Pavlyuchenkova]], Rusa tenisistino, olimpiala championino de Tokyo 2020
* [[9ma di julio]] - [[Mitchel Musso]], Usan aktoro e kantisto
* 9ma di julio - [[Gabriel Ávalos]], Paraguayana futbalisto
[[Arkivo:James al natural 01.jpg|thumb|130px|[[James Rodríguez]]]]
* [[12ma di julio]] - [[James Rodríguez]], Kolumbiana futbalisto
* [[15ma di julio]] - [[Danilo Luiz da Silva]], Braziliana futbalisto
* [[16ma di julio]] - [[Andros Townsend]], Angla futbalisto
* [[27ma di julio]] - [[Violetta Vitalyevna Kolobova|Violetta Kolobova]], Rusa skermistino
* [[28ma di julio]] - [[Batmönhiyn Erhembayar]], Mongoliana futbalisto
* [[29ma di julio]] - [[Baranovski]], Polona muzikisto, kantisto, kompozisto e kansonifisto
* [[12ma di agosto]] - [[Michal Bulíř]], Cheka hokeisto
[[Arkivo:Leandro Bacuna Back to your roots Groningen.jpg|thumb|130px|[[Leandro Bacuna]]]]
* [[21ma di agosto]] - [[Leandro Bacuna]], Kuracaoana futbalisto
* 21ma di agosto - [[Anna Alexandrovna Morgina|Anna Morgina]], Rusa tenisistino
* [[23ma di agosto]] - [[Fabián Balbuena]], Paraguayana futbalisto
* [[7ma di septembro]] - [[Irina Fedotova (HBTI-aktivisto)|Irina Fedotova]], Rusa HBTI-aktivistino pri homeosexuala mariajo
* [[12ma di septembro]] - [[Thomas Meunier]], Belga futbalisto
* [[13ma di septembro]] - [[Xenia Dmitriyevna Afanasyeva|Xenia Afanasyeva]], Rusa gimnastikistino
* [[21ma di septembro]] - [[Baatarsühiyn Chinzorig]], Mongoliana boxisto
[[Arkivo:Simona Halep (19134002992).jpg|130px|thumb|[[Simona Halep]]]]
* [[27ma di septembro]] - [[Simona Halep]], Rumana tenisistino
* [[30ma di septembro]] - [[Mona Lizak]], Polona kantistulo
* [[2ma di oktobro]] - [[Roberto Firmino]], Braziliana futbalisto
* [[10ma di oktobro]] - [[Xherdan Shaqiri]], Suisa futbalisto
* [[20ma di oktobro]] - [[Debinha]], Braziliana futbalistino
* [[1ma di novembro]] - [[Jiang Yuyuan]], Chiniana gimnastikistino
* [[5ma di novembro]] - [[Urmat Abdukaimov]], Kirgiziana futbalistulo
[[Arkivo:Almaz_Ayana_Beijing_2015.jpg|thumb|130px|[[Almaz Ayana]]]]
* [[21ma di novembro]] - [[Almaz Ayana]], Etiopian atletino
* [[23ma di novembro]] - [[Christian Cueva]], Peruana futbalisto
* [[1ma di decembro]] - [[Sun Yang]], Chiniana natisto
* [[6ma di decembro]] - [[CoCo Vandeweghe]], Usana tenisistino
* [[12ma di decembro]] - [[Yelena Vladimirovna Kokareva|Yelena Kokareva]], Rusa gimnastikistino
* [[13ma di decembro]] - [[Dave Leduc]], Burmana boxisto

== Morti ==
* [[3ma di januaro]] - [[Reuben Tam]], Usana piktisto (n. 1916)
* [[8ma di januaro]] - [[Steve Clark]], Britaniana gitaristo ([[Def Leppard]]) (n. 1960)
* [[11ma di januaro]] - [[Carl David Anderson]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1905)
* [[13ma di januaro]] - [[Tage Carlberg]], Sueda Idisto (n. 1902)
[[Arkivo:Olav_V_of_Norway.jpg|thumb|130px|[[Olav la 5ma di Norvegia|Olav la 5ma]]]]
* [[17ma di januaro]] - [[Olav la 5ma di Norvegia|Olav la 5ma]], rejulo di Norvegia (n. 1903)
* [[30ma di januaro]] - [[John Bardeen]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* [[4ma di februaro]] - [[Juozas Baltušis]], Lituana-Sovietiana skriptisto (n. 1909)
* [[6ma di februaro]] - [[Salvador Luria]], Italiana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1912)
* [[21ma di februaro]] - [[Margot Fonteyn]], Britaniana dansisto (n. 1919)
* [[2ma di marto]] - [[Serge Gainsbourg]], Franca kantisto (n. 1928)
* [[12ma di marto]] - [[Ragnar Granit]], Finlandana neurociencisto, Nobel-laureato (n. 1900)
* 12ma di marto - [[William Heinesen]], Faerana skriptisto (n. 1900)
* [[24ma di marto]] - [[Albert Järvinen]], Finlandana ''rock''-gitaristo (n. 1950)
* [[3ma di aprilo]] - [[Graham Greene]], Britaniana skriptisto (n. 1904)
* [[20ma di aprilo]] - [[Yumjaagiyn Cedenbal‏‎]], prezidanto di Mongolia (n. 1916)
* [[1ma di mayo]] - [[Cesare Merzagora]], Italiana politikisto, provizora prezidanto (n. 1898)
* [[16ma di mayo]] - [[Willem Jacob Visser]], membro di Nederlandana societo por [[Interlingua]] (n. 1915)
* [[13ma di mayo]] - [[Abderrahmane Farès]], chefo di stato di Aljeria (n. 1911)
* [[21ma di mayo]] - [[Rajiv Gandhi]], chefministro di India (n. 1944)
* [[23ma di mayo]] - [[Jean Van Houtte]], chefministro di Belgia (n. 1907)
* [[6ma di junio]] - [[Stan Getz]], Usana jazo-saxofonisto (n. 1927)
* [[15ma di junio]] - [[William Arthur Lewis]], Santalucian ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1915)
* [[24ma di junio]] - [[Rufino Tamayo]], Mexikiana piktisto (n. 1899)
[[Arkivo:Anton Yugov in 1947.jpg|thumb|130px|[[Anton Yugov]]]]
* [[6ma di julio]] - [[Anton Yugov]], chefministro di Bulgaria (n. 1904)
* [[16ma di julio]] - [[Robert Motherwell]], Usana piktisto (n. 1915)
* [[24ma di julio]] - [[Isaac Bashevis Singer]], Polona-Usana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1902)
* 24ma di julio - [[Tadeusz Kwaśniak]], Polona serial-ocidero (n. 1951)
* [[3ma di agosto]] - [[Ali Sabri]], chefministro di Egiptia (n. 1920)
* [[5ma di agosto]] - [[Soichiro Honda]], Japoniana entraprezisto (n. 1906)
* [[6ma di agosto]] - [[Shapur Bakhtiar]], chefministro di Iran (n. 1914)
* [[12ma di agosto]] - [[Andrzej Łuczeńczyk]], Polona skriptisto (n. 1945)
* [[30ma di agosto]] - [[Jean Tinguely]], Suisa piktisto (n. 1925)
[[Arkivo:Alfonso_Garcia_Robles_1981.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Alfonso García Robles]]&lt;/small&gt;]]
* [[2ma di septembro]] - [[Alfonso García Robles]], Mexikiana diplomacisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* [[3ma di septembro]] - [[Frank Capra]], Usana filmifisto (n. 1897)
* [[5ma di septembro]] - [[Louis-Marie Pouka]], Kamerunana poeto (n. 1910)
* [[7ma di septembro]] - [[Edwin Mattison McMillan]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1907)
* [[25ma di septembro]] - [[Klaus Barbie]], Germana naziisto (n. 1913)
* [[26ma di septembro]] - [[Billy Vaughn]], Usana orkestrestro (n. 1919)
* [[28ma di septembro]] - [[Miles Davis]], Usana jazo-muzikisto e kompozisto (n. 1926)
* [[7ma di oktobro]] - [[Natalia Ginzburg]], Italiana skriptisto (n. 1916)
* [[13ma di oktobro]] - [[Daniel Oduber Quirós]], prezidanto di Kosta Rika (n. 1921)
[[Arkivo:Gene Roddenberry (square crop).jpg|130px|thumb|[[Gene Roddenberry]]]]
* [[24ma di oktobro]] - [[Gene Roddenberry]], Usana skriptisto por televiziono, kreinto di ''[[Star Trek]]'' (n. 1921)
* [[29ma di oktobro]] - [[Mario Scelba]], chefministro di Italia (n. 1901)
* [[5ma di novembro]] - [[Fred MacMurray]], Usan aktoro (n. 1908)
* [[6ma di novembro]] - [[Gene Tierney]], Usan aktorino (n. 1920)
* [[9ma di novembro]] - [[Yves Montand]], Franca cinem-aktoro e kantisto (n. 1921)
* [[18ma di novembro]] - [[Gustáv Husák]], prezidanto di Chekoslovakia (n. 1913)
* [[23ma di novembro]] - [[Klaus Kinski]], German aktoro (n. 1926)
[[Arkivo:Freddie_Mercury_performing_in_New_Haven,_CT,_November_1977_cropped.jpg|thumb|130px|[[Freddie Mercury]]]]
* [[24ma di novembro]] - [[Freddie Mercury]], Britaniana kantisto ([[Queen]]) (n. 1946)
* 24ma di novembro - [[Eric Carr]], Usana muzikisto ([[Kiss]]) (n. 1950)
* [[1ma di decembro]] - [[George Joseph Stigler]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* [[6ma di decembro]] - [[John Richard Nicholas Stone]], Britanian ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1913)
* [[9ma di decembro]] - [[Berenice Abbott]], Usana fotografistino (n. 1898)
* [[26ma di decembro]] - [[Roland Bierge]], Franca piktisto (n. 1922)

== Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Pierre-Gilles de Gennes]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Richard R. Ernst]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Erwin Neher]], [[Bert Sakmann]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Nadine Gordimer]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Aung San Suu Kyi]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Ronald Coase]]

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1990a]]</text>
      <sha1>1338p5i1uva36uuhsudob1isllvpa7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1939</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1322</id>
    <revision>
      <id>1131849</id>
      <parentid>1121737</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+nasko</comment>
      <origin>1131849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13691" sha1="1v0iojk908ahm12jtcl4dwv0gxlk5rx" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1939''' (MCMXXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[sundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 939ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 39ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 10ma yaro di la [[yari 1930a]].

== Eventi ==
=== [[Europa]] ===
* [[20ma di januaro]] - [[Akademio di Finlando]] fondesas.
* [[2ma di marto]] - Kardinalo Eugenio Pacelli divenas [[papo Pius la 12ma]].
* [[10ma di marto]] - [[Adolf Hitler]] imperas l'invado di [[Praha]].
* [[15ma di marto]] - [[Nacional-socialista Germania]] okupas [[Chekoslovakia]] komplete.
* [[23ma di marto]] - [[Germania]] okupas l'urbo [[Memel]], en [[Lituania]].
* [[28ma di marto]] - [[Hispana interna milito]]: [[Francisco Franco|Franco]] konquestas [[Madrid]].
* [[1ma di aprilo]] - [[Hispana interna milito]] finas. [[Francisco Franco|Frankoisti]] vinkas.
* [[7ma di aprilo]] - [[Italia]]na trupi invadas [[Albania]].
* [[23ma di agosto]] - [[Germania]] e [[Sovietia]] subskribas tale nomizita [[Pakto Ribbentrop-Molotov]] pri ne-atakado. En sekreta komplementala pakto li dividas Europa.
* [[1ma di septembro]] - [[duesma mondomilito#1939|duesma mondomilito]] komencas kande nacional-socialista Germania atakas [[Polonia]].
* [[3ma di septembro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Unionita Rejio]] e [[Francia]] deklaras [[duesma mondomilito|milito]] kontre [[Germania]].
* [[17ma di septembro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Sovietia]] e [[Nacional-Socialista Germania]] dividas la teritorio di [[Polonia]].
* [[18ma di septembro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Polonia]]na prezidanto [[Ignacy Mościcki]] fugas vers [[Rumania]].
* [[27ma di septembro]] - [[Warszawa]] cedas pos [[Germania]]na atako.
* [[8ma di oktobro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[nacional-socialista Germania]] anexas westal [[Polonia]].
* [[28ma di oktobro]] - En la [[Protektorato di Bohemia e Moravia]], [[Chekia|, Cheki]] protestas, ye la 21ma aniversario di la nedependo di [[Chekoslovakia]], kontre l'invado da [[Nacional-socialista Germania]].
* [[8ma di novembro]] - Falias atento kontre la vivo di [[Adolf Hitler]] en [[München]].
* [[30ma di novembro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Sovietia]] atakas [[Finlando]], e [[Vintro-milito]] komencas. Sovietia formacas marioneto-rejimo di [[Otto Wille Kuusinen]] por Finlando, ma Finlandani unionas ad ol.

=== [[Afrika]] ===
* [[6ma di septembro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Sudafrika]] deklaras milito kontre [[Naziista Germania]].

=== [[Nord-Amerika]] ===
* [[5ma di septembro]] - Prezidanto [[Franklin Delano Roosevelt]] deklaras [[neutreso]] pri [[Duesma mondomilito]] ma vendas materio a la federiti.
* [[10ma di septembro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Kanada]] deklaras milito kontre [[nacional-Socialista Germania]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.mta.ca/library/courage/canadasroleinwwii.html|titulo= Canada's Role in WWII|vidita ye= 7ma di septembro 2017}}&lt;/ref&gt;

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[24ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 8.3 che [[skalo di Richter]] frapas [[Chillán]], en [[Chili]], e produktas {{formatnum:30000}} morti.
* [[22ma di februaro]] - [[Petrolo]] deskovresas en [[Brazilia]] unesmafoye.

=== [[Oceania]] ===
* [[26ma di aprilo]] - [[Robert Menzies]] nominesas unesmafoye chefministro di [[Australia]].

== Naski ==
[[Arkivo:Sal_mineo_Allan_Warren.jpg|thumb|130px|[[Sal Mineo]]]]
* [[10ma di januaro]] - [[Sal Mineo]], Usan aktoro (m. 1976)
* [[12ma di januaro]] - [[Joachim Yhombi-Opango]], prezidanto e chefministro di Republiko Kongo (m. 2020)
* [[19ma di januaro]] - [[Phil Everly]], Usana kantisto ([[The Everly Brothers]]) (m. 2014)
* [[20ma di januaro]] - [[Abdullah Ensour]], chefministro di Jordania
* [[22ma di januaro]] - [[Alfredo Palacio]], prezidanto di Equador
* [[23ma di januaro]] - [[Theo-Ben Gurirab]], chefministro di Namibia (m. 2018)
* [[1ma di februaro]] - [[Fritjof Capra]], Belga-Usana fizikisto, filozofo e skriptisto
* [[2ma di februaro]] - [[Dale Thomas Mortensen]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (m. 2014)
* [[14ma di februaro]] - [[Eugene Fama]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato
* [[18ma di februaro]] - [[Abdelraouf al-Rawabdeh]], chefministro di Jordania
* [[19ma di februaro]] - [[Alfredo Bryce Echenique]], Peruana skriptisto  ((m. 2026)
* [[28ma di februaro]] - [[Daniel C. Tsui]], Chiniana fizikisto, Nobel-laureato
* [[8ma di marto]] - [[Aleksandër Meksi]], chefministro di Albania
[[Arkivo:WIKI_NEIL_SEDAKA.jpg|thumb|130px|[[Neil Sedaka]]]]
* [[13ma di marto]] - [[Neil Sedaka]], Usana kantisto&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |url=https://www.youtube.com/watch?v=e72tG80LmsU|titulo= Saturday Night Beech-Nut Show (December 5, 1959) Neil Sedaka &quot;Oh Carol&quot;|publikigita ye=5ma di decembro 1959 |editero=NRRArchives |vidita ye=7ma di septembro 2020}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di marto]] - [[Brian Mulroney]], chefministro di Kanada
* [[29ma di marto]] - [[Terence Hill]], Italian aktoro e filmifisto
* [[31ma di marto]] - [[Zviad Gamsakhurdia]], prezidanto di Gruzia (m. 1993)
* [[31ma di marto]] - [[Volker Schlöndorff]] Germaniana cinematografisto
* [[2ma di aprilo]] - [[Marvin Gaye]], Usana kantisto (m. 1984)
* [[7ma di aprilo]] - [[Francis Ford Coppola]], Usana filmifisto&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Francis-Ford-Coppola|titulo=Francis Ford Coppola{{!}}Biography|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di aprilo]] - [[Seamus Heaney]], Irlandana skriptisto, Nobel-laureato (m. 2013)
* [[16ma di aprilo]] - [[Dusty Springfield]], Britaniana kantistino (m. 1999)
* [[20ma di aprilo]] - [[Gro Harlem Brundtland]], chefministrino di Norvegia
[[Arkivo:Lee_Majors_1972.JPG|thumb|130px|[[Lee Majors]]]]
* [[23ma di aprilo]] - [[Lee Majors]], Usan aktoro
* [[27ma di aprilo]] - [[João Bernardo Vieira]], prezidanto di Guinea-Bisau (m. 2009)
* 27ma di aprilo - [[Victor Saúde Maria]], chefministro di Guinea-Bissau (m. 1999)
* [[4ma di mayo]] - [[Amos Oz]], Israelana skriptisto (m. 2018)
* [[7ma di mayo]] - [[Sidney Altman]], Kanadana kemiisto, Nobel-laureato
* 7ma di mayo - [[Ruud Lubbers]], chefministro di Nederlando (m. 2018)
* [[18ma di mayo]] - [[Peter Andreas Grünberg]], Germana fizikisto, Nobel-laureato
* 18ma di mayo - [[Giovanni Falcone]], Italiana judiciisto (m. 1992)
* [[25ma di mayo]] - [[Dixie Carter]], Usan aktorino (m. 2010)
[[Arkivo:JoeClark.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Charles Joseph Clark]]&lt;/small&gt;]]
* [[5ma di junio]] - [[Charles Joseph Clark]], chefministro di Kanada
* [[11ma di junio]] - [[Jackie Stewart]], Skota automobilisto
* [[13ma di junio]] - [[Siegfried Fischbacher]], Usana magiisto ([[Siegfried &amp; Roy]])
* [[15ma di junio]] - [[Lol Mahamat Choua]], prezidanto di Chad (m. 2019)
* [[22ma di junio]] - [[Ada Yonath]], Israelana kemiisto, Nobel-laureato
* [[25ma di junio]] - [[Harold Melvin]], Usana kantisto ([[Harold Melvin &amp; the Blue Notes]]) (m. 1997)
* [[26ma di junio]] - [[Osvaldo Hurtado Larrea]], prezidanto di Equador
* [[8ma di julio]] - [[Karel Heim]], Chekoslovakiana hokeisto (m. 2018)
* 8ma di julio - [[Abdelhamid Sharaf]], chefministro di Jordania (m. 1980)
* [[15ma di julio]] - [[Aníbal Cavaco Silva]], prezidanto e chefministro di Portugal
* 15ma di julio - [[Boris Kolker]], Rusa-Usana tradukisto ed Esperantisto
* [[17ma di julio]] - [[Ali Khamenei]], religiala chefo di Iran
* [[26ma di julio]] - [[John Winston Howard]], chefministro di Australia
* [[30ma di julio]] - [[Peter Bogdanovich]], Usana filmifisto (m. 2022)
[[Arkivo:Prodi27032007.jpg|130px|thumb|[[Romano Prodi]]]]
* [[9ma di agosto]] - [[Romano Prodi]], chefministro di Italia
* [[11ma di agosto]] - [[James Mancham]], prezidanto di Seycheli (m. 2017)
* [[12ma di agosto]] - [[George Hamilton]], Usan aktoro
* 12ma di agosto - [[Sushil Koirala]], chefministro di Nepal (m. 2016)
* [[19ma di agosto]] - [[Ginger Baker]], perkut-instrumentisto de rock-bando [[Cream]] (m. 2019)
* [[21ma di agosto]] - [[Festus Gontebanye Mogae]], prezidanto di Botswana
* [[29ma di agosto]] - [[Julius Chan]], chefministro di Papua-Nova-Guinea
* [[5ma di septembro]] - [[Clay Regazzoni]], Suisa automobilisto (m. 2006)
* 5ma di septembro - [[Claudette Colvin]], Usan aktivisto pri homala yuri (m. 2026)
* [[6ma di septembro]] - [[Susumu Tonegawa]], Japoniana biologiisto, Nobel-laureato
* [[9ma di septembro]] - [[Friedrich Porzenheim]], Ido-poeto de Germania
* 9ma di septembro - [[Reuven Rivlin]], prezidanto di Israel
* [[13ma di septembro]] - [[Guntis Ulmanis]], prezidanto di Latvia
* [[16ma di septembro]] - [[Breyten Breytenbach]], Sudafrikana skriptisto e piktisto
* [[18ma di septembro]] - [[Jorge Sampaio]], prezidanto di Portugal (m. 2021)
[[Arkivo:Bundesarchiv B 145 Bild-F088117-0003, Jean-Marie Lehn.jpg|thumb|130px|[[Jean-Marie Lehn]]]]
* [[30ma di septembro]] - [[Jean-Marie Lehn]], Franca kemiisto, Nobel-laureato
* [[3ma di oktobro]] - [[Göran Sonnevi]], Sueda skriptisto
* [[5ma di oktobro]] - [[A. R. Penck]], Germana piktisto e skultisto (m. 2017)
* [[7ma di oktobro]] - [[Harold Walter Kroto]], Angla kemiisto, Nobel-laureato (m. 2016)
* [[8ma di oktobro]] - [[Paul Hogan]], Australiana aktoro
* [[11ma di oktobro]] - [[Maria Esther Bueno]], Braziliana tenisistino (m. 2018)
* [[12ma di oktobro]] - [[Franjo Gregurić]], chefministro di Kroatia
* 12ma di oktobro - [[Sushil Koirala]], chefministro di Nepal (m. 2016)
* [[14ma di oktobro]] - [[Ralph Lauren]], Usana modisto
* 14ma di oktobro - [[Litokwa Tomeing]], prezidanto dil Insuli Marshall (m. 2020)
* [[22ma di oktobro]] - [[Joaquim Chissano]], prezidanto di Mozambik
* [[27ma di oktobro]] - [[John Cleese]], Britanian aktoro
* [[30ma di oktobro]] - [[Leland H. Hartwell]], Usana ciencisto, Nobel-laureato
* [[4ma di novembro]] - [[Moustapha Niasse]], chefministro di Senegal
[[Arkivo:John_O'Keefe_(neuroscientist)_2014.jpg|thumb|130px|[[John O'Keefe]]]]
* [[18ma di novembro]] - [[John O'Keefe]], Britaniana neurociencisto, Nobel-laureato
* [[19ma di novembro]] - [[Emil Constantinescu]], prezidanto di Rumania
* [[26ma di novembro]] - [[Tina Turner]], Usana kantistino
* 26ma di novembro - [[Abdullah Ahmad Badawi]], chefministro di Malaizia
* [[27ma di novembro]] - [[Laurent-Désiré Kabila]], prezidanto di [[Demokratial Republiko Kongo]] (m. 2001)
* [[8ma di decembro]] - [[Dariush Mehrjui]], Iranana filmifisto (m. 2023)
* 8ma di decembro - [[Jerry Butler]], Usana muzikisto, kantisto e kompozisto
* [[17ma di decembro]] - [[Eddie Kendricks]], Usana kantisto ([[The Temptations]]) (m. 1992)
* [[18ma di decembro]] - [[Harold E. Varmus]], Usana ciencisto, Nobel-laureato
* [[25ma di decembro]] - [[Bob James (muzikisto)|Bob James]], usana muzikisto
* [[26ma di decembro]] - [[Phil Spector]], Usana muzikal entraprezisto e kondamnito por [[hom-ocido]] (m. 2021)

== Morti ==
* [[6ma di januaro]] - [[Gustavs Zemgals]], prezidanto di Latvia (n. 1871)
[[Arkivo:William_Butler_Yeats_by_George_Charles_Beresford.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[William Butler Yeats]]&lt;/small&gt;]]
* [[28ma di januaro]] - [[William Butler Yeats]], Irlandana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1865)
* [[4ma di februaro]] - [[Edward Sapir]], Usan antropologo e linguisto (n. 1884)
* [[10ma di februaro]] - [[Papo Pius la 11ma]] (n. 1857)
* [[22ma di februaro]] - [[Antonio Machado]], Hispana poeto (n. 1875)
* [[3ma di marto]] - [[Howard Carter]], Britanian arkeologiisto (n. 1874)
* [[3ma di aprilo]] - [[Walery Sławek]], chefministro di Polonia (n. 1879)
* 3ma di aprilo - [[Into Konrad Inha]], pioniro di fotografado en Finlando (n. 1865)
* [[7ma di aprilo]] - [[Joseph Aloysius Lyons|Joseph Lyons]], chefministro di Australia (n. 1879)
* [[1ma di mayo]] - [[Bautista Saavedra Mallea]], prezidanto di Bolivia (n. 1870)
* [[6ma di mayo]] - [[Konstantin Andreyevich Somov|Konstantin Somov]], Rusa piktistulo e grafikistulo (n. 1869)
* [[14ma di julio]] - [[Alfons Mucha]], Cheka piktisto (n. 1860)
* [[2ma di agosto]] - [[Harvey Spencer Lewis]], Usana skriptisto, fondinto di [[AMORC]] (n. 1883)
* [[12ma di agosto]] - [[Eulalio Gutiérrez Ortiz]], prezidanto di Mexikia (n. 1881)
* [[24ma di agosto]] - [[Frederick Carl Frieseke]], Usana piktisto (n. 1874)
[[Arkivo:Jens_Bratlie.jpg|thumb|130px|[[Jens Bratlie]]]]
* [[15ma di septembro]] - [[Jens Bratlie]], chefministro di Norvegia (n. 1856)
* [[3ma di septembro]] - [[Edvard Westermarck]], Finlandana sociologo (n. 1862)
* [[18ma di septembro]] - [[Stanisław Ignacy Witkiewicz]], Polona piktisto (n. 1885)
* 18ma di septembro - [[Gwen John]], Walsana piktistino (n. 1876)
* [[23ma di septembro]] - [[Sigmund Freud]], Germana psikiatriisto (n. 1856)
* 23ma di septembro - [[Francisco León de la Barra]], prezidanto di Mexikia (n. 1863)
* [[22ma di oktobro]] - [[Sybren de Boer]], Nederlandana docisto ed Idisto (n. 1869)
* [[1ma di novembro]] - [[Kálmán Darányi]], chefministro di Hungaria (n. 1886)
* [[29ma di novembro]] - [[Philipp Scheidemann]], kancelero di Germania (n. 1865)
* [[16ma di decembro]] - [[Juan Demóstenes Arosemena]], prezidanto di Panama (n. 1879)
* [[23ma di decembro]] - [[Anthony Fokker]], Nederlandan aviono-konstruktisto (n. 1890)
* [[30ma di decembro]] - [[Charles Mintz]], Usana produktisto e distributanto pri animi (n. 1889)
* [[decembro]] - [[Karol Hiller]], Polona piktisto (n. 1891)

== Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Ernest Orlando Lawrence]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Adolf Friedrich Johann Butenandt]], [[Lavoslav Ružička]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Gerhard Domagk]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Frans Eemil Sillanpää]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: ne premiizita

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1930a]]</text>
      <sha1>1v0iojk908ahm12jtcl4dwv0gxlk5rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1953</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1356</id>
    <revision>
      <id>1131864</id>
      <parentid>1121853</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+nasko</comment>
      <origin>1131864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16778" sha1="p08nd92fxkwbu4ye58l4kc33mnrhtee" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1953''' (MCMLIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[jovdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 953ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 53ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 4ma yaro di la [[yari 1950a]].

==Eventi ==
===[[Mondo]] ===
* [[7ma di aprilo]] - Generala kunveno di [[Unionita Nacioni]] kooptas [[Dag Hammarskjöld]] kom chefo di UN.

===[[Europa]] ===
* [[13ma di januaro]] - En [[Yugoslavia]], establisesas ke la lego pri kooperativ administrado (''samoupravljanje'') esus la bazo di tota social ordino.
* [[14ma di januaro]] - [[Josip Broz Tito]] divenas prezidanto di [[Republiko Socialista Federala Yugoslavia]].
* [[31ma di januaro]] - [[Inundado di la Norda Maro ye 1953|Norda Maro inundas]] en Nederlando ed sudal Anglia, e produktas {{formatnum:2100}} morti.
* [[6ma di marto]] - [[Georgi Maximilianovich Malenkov|Georgi Malenkov]] sucedas [[Iosif Vissarionovich Stalin|Stalin]] kom chefo di [[Sovietia]].
* [[14ma di marto]] - [[Nikita Sergeyevich Hrushchyov|Nikita Hrushchyov]] divenas chefa-sekretario di Komunista Partiso di [[Sovietia]].
* [[21ma di marto]] - [[Antonín Zápotocký]] divenas prezidanto di [[Chekoslovakia]].
* [[2ma di junio]] - En [[Unionita Rejio]] Elizabeth Alexandra Mary kronizesas rejino [[Elizabeth la 2ma di Unionita Rejio]] che l'[[abadeyo di Westminster]], [[London]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/2/newsid_2654000/2654501.stm|titulo=1953: Queen Elizabeth takes coronation oath|editero=BBC|vidita ye=30ma di septembro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[17ma di junio]] - [[Revolto en GDR 1953]] kontre produkto-quoti
* [[4ma di julio]] - [[Imre Nagy]] asumas kom chefministro di [[Hungaria]].

===[[Azia]] ===
* [[3ma di marto]] - Aviono [[De Havilland Comet]] de ''Canadian Pacific Airlines'' kolizionas en [[Karachi]], [[Pakistan]], e produktas 11 morti.
* [[18ma di marto]] - [[Ter-tremo]] en [[Turkia]] produktas 250 morti.
* [[29ma di mayo]] - Sir [[Edmund Hillary]] e [[Tenzing Norgay]] kom unesma homi rajuntas la somito di [[Monto Everest]] en [[Tibet]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_2492000/2492683.stm|titulo=1953: Hillary and Tenzing conquer Everest|editero=BBC|vidita ye=30ma di septembro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[3ma di julio]] - Hermann Buhl rajuntas la somito di [[Nanga Parbat]], en [[Himalaya]].
* [[27ma di julio]] - [[Milito di Korea]] finas per armistico inter [[Usa]], [[Popul-Republiko Chinia]], [[Nord-Korea]] e [[Sud-Korea]].
* [[20ma di agosto]] - [[Sovietia]] explozas sua unesma [[hidrogena bombo]].
* [[9ma di novembro]] - Rejulo [[Norodom Sihanouk]] obtenas la nedependo di [[Kambodja]].

===[[Afrika]] ===
* [[8ma di aprilo]] - [[Jomo Kenyatta]] esas kondamnita a 7-yara enkarcerigo por partopreno en la revolto di le [[Mau Mau]].
* [[18ma di junio]] - [[Egiptia]] divenas [[republiko]].
* [[4ma di decembro|4ma]] til la [[6ma di decembro]] - [[Kwame Nkrumah]] organizas la 4ma Pan-Afrikana Kongreso en [[Kumasi]], [[Ghana]].

===[[Nord-Amerika]] ===
* [[7ma di januaro]] - En [[Usa]], [[Harry S. Truman]] konfesas ke on developas [[hidrogena bombo]].
* [[20ma di januaro]] - [[Dwight D. Eisenhower]] komencas lua ofico kom prezidanto di Usa.
* [[17ma di septembro]] - En [[Usa]], unionita jemeli Carolyn Anne e Catherine Anne Mouton sucese separesas kirurgiale unesmafoye.
* [[decembro]] - Unesma ''Playboy''-revuo publikigesas.

===[[Central Amerika]] ===
* [[26ma di julio]] - Komenco di [[Kubana revoluciono]]: rebeli atakas kazerni en Moncada e [[Santiago de Cuba]].

===[[Sud-Amerika]] ===
* [[13ma di junio]] - Generalo [[Gustavo Rojas Pinilla]] kaptas povo en [[Kolumbia]].
* [[3ma di oktobro]] - [[Petrobras]], publika kompanio [[Brazilia]]na por explotar [[petrolo]], kreesas dal prezidanto [[Getúlio Vargas]].

==Naski ==
* [[3ma di januaro]] - [[Mohammed Waheed Hassan]], prezidanto di Maldivi
[[Arkivo:PAT_BENATAR_2007-09-07.jpg|130px|thumb|[[Pat Benatar]]]]
* [[10ma di januaro]] - [[Pat Benatar]], Usana kantistino&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.biography.com/people/pat-benatar-213028|titulo=Pat Benatar - Singer - Biography|vidita ye=30ma di septembro 2018|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di januaro]] - [[Bobby Rahal]], Usan automobilisto
* [[14ma di januaro]] - [[Denzil Douglas]], chefministro di Santa Kitts e Nevis
* [[20ma di januaro]] - [[Jeffrey Epstein]], Usana kolokisto e sexuala kriminero (m. 2019)
* [[21ma di januaro]] - [[Paul Allen]], Usan entraprezisto, un ek la fondinti di ''Microsoft'' (m. 2018)
* [[23ma di januaro]] - [[Pavlo Ivanovich Lazarenko|Pavlo Lazarenko]], chefministro di Ukraina
* [[26ma di januaro]] - [[Anders Fogh Rasmussen]], chefministro di Dania
* [[30ma di januaro]] - [[Laurentino Cortizo]], prezidanto di Panama
* [[31ma di januaro]] - [[Sergei Ivanov]], ministro pri defenso di Rusia
* [[1ma di februaro]] - [[Jocelerme Privert]], provizora prezidanto di Haiti
* [[6ma di februaro]] - [[Charles Thomson (artisto)|Charles Thomson]], Angla piktisto
* [[13ma di februaro]] - [[Ljupčo Jordanovski]], prezidanto di Norda Makedonia (m. 2010)
* [[19ma di februaro]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]], prezidantino di Arjentinia
[[Arkivo:Jose Maria Aznar001.jpg|thumb|130px|[[José María Aznar]]]]
* [[25ma di februaro]] - [[José María Aznar]], chefministro di [[Hispania]]&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://biografieonline.it/biografia-jose-maria-aznar|titulo=Biografia di José María Aznar|editero=Biografieonline.it|vidita ye=1ma di novembro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di februaro]] - [[Michael Bolton]], Usana kantisto
* [[27ma di februaro]] - [[Ian Khama]], prezidanto di Botswana
* [[28ma di februaro]] - [[Ingo Hoffmann]], Brazilian automobilisto
* 28ma di februaro - [[Paul Krugman]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato&lt;ref name=EB&gt;{{Extera ligilo|titulo=Paul Krugman |editero=Encyclopædia Britannica |publikigita ye=8ma di junio 2017|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1474708/Paul-Krugman}}&lt;/ref&gt;
* [[3ma di marto]] - [[Zico]], Braziliana futbalisto
* [[4ma di marto]] - [[Emilio Estefan]], Kubana muzikisto
* [[5ma di marto]] - [[Katarina Frostenson]], Sueda skriptistino e poetino
* [[6ma di marto]] - [[Jan Kjærstad]], Norvegiana skriptisto
* 6ma di marto - [[Madhav Kumar Nepal]], chefministro di Nepal
* [[7ma di marto]] - [[Anthony Carmona]], prezidanto di Trinidad-e-Tobago
* [[15ma di marto]] - [[Kumba Ialá]], prezidanto di Guinea-Bisau (m. 2014)
* 15ma di marto - [[Olga Leopoldovna Krauze|Olga Krauze]], Rusa poetino, kantistino ed aktivistino pri HBTI
* [[16ma di marto]] - [[Richard Stallman]], kreinto di GNU-projeto
* 16ma di marto - [[Isabelle Huppert]], Franc aktorino
* [[19ma di marto]] - [[Lenín Moreno]], prezidanto di Equador
[[Arkivo:ChakaKhanDec10.jpg|thumb|130px|[[Chaka Khan]]]]
* [[23ma di marto]] - [[Chaka Khan]], Usana kantistino
* [[28ma di marto]] - [[Melchior Ndadaye]], prezidanto di Burundi (m. 1993)
* [[4ma di aprilo]] - [[Oleg Orlov]], Rusa politikal aktivisto
* [[7ma di aprilo]] - [[Brigi Rafini]], chefa ministro di Nijer
* [[11ma di aprilo]] - [[Guy Verhofstadt]], chefministro di Belgia
* 11ma di aprilo - [[Andrew Wiles]], matematikisto quo atestis la [[sentenco di Fermat]]
* [[13ma di aprilo]] - [[Ahlam Mosteghanemi]], Aljeriana skriptistino
* 13ma di aprilo - [[Abdoul Mbaye]], chefministro di Senegal
* [[18ma di aprilo]] - [[Rick Moranis]], Kanadan aktoro
[[Arkivo:Tony_Blair_2010_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Tony Blair]]]]
* [[6ma di mayo]] - [[Tony Blair]], chefministro di Unionita Rejio
* [[11ma di mayo]] - [[Gordana Siljanovska-Davkova]], prezidanto di Norda Makedonia
* [[14ma di mayo]] - [[Norodom Sihamoni]], rejulo di Kambodja
* [[15ma di mayo]] - [[Mike Oldfield]], Angla kompozisto
* [[16ma di mayo]] - [[Pierce Brosnan]], Irlandan aktoro
* [[17ma di mayo]] - [[Qasım-Jomart Kemelulı Toqayev|Qasım-Jomart Toqayev]], chefministro di Kazakstan
* [[24ma di mayo]] - [[Alfred Molina]], Angla aktoro
* [[25ma di mayo]] - [[Daniel Passarella]], ex-futbalisto ed entrenisto Arjentiniana
* [[3ma di junio]] - [[František Černík]], Chekoslovakiana hokeisto
* [[7ma di junio]] - [[Johnny Clegg]], Sudafrikana kompozisto, kantisto ed antropologo (m. 2019)
[[Arkivo:Ivo Sanader table crop.jpg|thumb|130px|[[Ivo Sanader]]]]
* [[8ma di junio]] - [[Ivo Sanader]], chefministro di Kroatia
* [[10ma di junio]] - [[Yevgenia Yevgenyevna Debryanskaya|Yevgenia Debryanskaya]], Rusa skriptistino e HBTI-aktivistino
* 10ma di junio - [[John Edwards]], Usana senatano
* [[13ma di junio]] - [[Tim Allen]], Usan aktoro
* [[21ma di junio]] - [[Benazir Bhutto]], chefministro di Pakistan (m. 2007)
* [[22ma di junio]] - [[Cyndi Lauper]], Usana kantistino ed aktorino
* [[23ma di junio]] - [[Armen Sargsyan]], chefministro di Armenia
* [[24ma di junio]] - [[William Esco Moerner]], Usana fiziko-kemiisto, Nobel-laureato
* [[1ma di julio]] - [[Lawrence Gonzi]], chefministro di Malta&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.culturaldiplomacy.org/index.php?lawrence-gonzi|titulo=Lawrence Gonzi - Institute for Cultural Diplomacy|vidita ye=1ma di novembro 2018|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di julio - [[Jadranka Kosor]], chefministrino di Kroatia
* [[4ma di julio]] - [[Pavel Bakus]], Chekoslovakiana hokeisto
* [[15ma di julio]] - [[Jean-Bertrand Aristide]], ex-prezidanto di Haiti
[[Arkivo:Robert Cray, Rhythm &amp; Blues Festival, 6 Mei 2006.jpg|thumb|130px|[[Robert Cray]]]]
* [[1ma di agosto]] - [[Robert Cray]], Usana kantisto
* 1ma di agosto - [[Bill Lewis]], Angla piktisto e poeto
* [[8ma di agosto]] - [[Viktor Vasilyevich Avilov|Viktor Avilov]], Rusa aktoro (m. 2004)
* 8ma di agosto - [[Nigel Mansell]], Angla automobilisto di [[Formulo 1]]
* [[9ma di agosto]] - [[Jean Tirole]], Franca ekonomikisto, Nobel-laureato
* [[11ma di agosto]] - [[Chen Danqing]], Chiniana piktisto
* [[14ma di agosto]] - [[James Horner]], kompozisto por cinemo (m. 2015)
* [[17ma di agosto]] - [[Herta Müller]], Rumana skriptisto, Nobel-laureato
* [[23ma di agosto]] - [[Artūras Paulauskas]], prezidanto di Lituania
* [[25ma di agosto]] - [[Teburoro Tito]], prezidanto di Kiribiati
* [[26ma di agosto]] - [[Edward Lowassa]], chefa ministro di Tanzania (m. 2024)
* [[1ma di septembro]] - [[Witold Paszt]], Polona kantistulo (m. 2022)
* [[3ma di septembro]] - [[Jean-Pierre Jeunet]], Franca filmifisto
* [[5ma di septembro]] - [[Jennifer Geerlings-Simons]], prezidanto di Surinam
* [[21ma di septembro]] - [[Lars Saabye Christensen]], Dana skriptisto
[[Arkivo:Ségolène Royal - Cohen's rallye, Toulouse town election, 2008 - 2041.jpg|thumb|130px|[[Ségolène Royal]]]]
* [[22ma di septembro]] - [[Ségolène Royal]], Franca politikistino
* [[26ma di septembro]] - [[Bill Skate]], chefministro di Papua-Nova-Guinea (m. 2006)
* [[27ma di septembro]] - [[Robbie Shakespeare]], Jamaikana muzikisto (m. 2021)
* [[28ma di septembro]] - [[Otmar Hasler]], chefministro di Liechtenstein
* [[2ma di oktobro]] - [[Ernest Bai Koroma]], prezidanto di Sierra Leone
* [[4ma di oktobro]] - [[Tchéky Karyo]], Turka-Francian aktoro e muzikisto (m. 2025)
* [[9ma di oktobro]] - [[Tony Shalhoub]], Usan aktoro
* [[10ma di oktobro]] - [[Mieczysław Zub]], Polona serial-ocidero (m. 1985)
* [[15ma di oktobro]] - [[Tito Jackson]], Usana kantisto ([[The Jacksons]]) (m. 2024)
* [[16ma di oktobro]] - [[Paulo Roberto Falcão]], Braziliana futbalisto
* [[13ma di novembro]] - [[Golab Adineh]], Iranan aktorino
* 13ma di novembro - [[Andrés Manuel López Obrador]], prezidanto di Mexikia
[[Arkivo:Dominique de Villepin 20100330 Salon du livre de Paris 5.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Dominique de Villepin]]&lt;/small&gt;]]
* [[14ma di novembro]] - [[Dominique de Villepin]], chefministro di Francia
* [[16ma di novembro]] - [[Zigmantas Balčytis]], chefministro di Lituania
* [[30ma di novembro]] - [[June Pointer]], Usana kantistino ([[The Pointer Sisters]]) (m. 2006)
* [[1ma di decembro]] - [[Victor Ambros]], Usana Nobel-laureato pri fiziologio o medicino en 2024
* [[8ma di decembro]] - [[Kim Basinger]], Usan aktorino
* [[9ma di decembro]] - [[John Malkovich]], Usan aktoro e filmifisto
* [[17ma di decembro]] - [[Olexandr Henrihovich Beliavski|Olexandr Beliavski]], Ukrainana shakoludisto
* [[26ma di decembro]] - [[Toomas Hendrik Ilves]], prezidanto di Estonia
* 26ma di decembro - [[Leonel Fernández Reyna]], prezidanto di Dominikana Republiko
* [[28ma di decembro]] - [[Richard Clayderman]], Franca pianisto
* [[31ma di decembro]] - [[Kadré Désiré Ouédraogo]], chefa ministro di Burkina Faso
* [[Ely Ould Mohamed Vall]], prezidanto di Mauritania (m. 2017)
* [[Hussein Arnous]], chefministro di Siria
* [[Krzysztof Bartnicki (jurnalisto)|Krzysztof Bartnicki]], Polona jurnalisto e prizentisto televizionala
* [[Thierry Bisch]], Franca piktisto
* [[Christiane Erlemann]], Germana urbal aranjistino e feministino

==Morti ==
[[Arkivo:Artur Śliwiński1.jpg|thumb|130px|[[Artur Śliwiński]]]]
* [[16ma di januaro]] - [[Artur Śliwiński]], chefministro di Polonia (n. 1877)
* [[28ma di januaro]] - [[James Scullin]], chefministro di Australia (n. 1876)
* [[20ma di februaro]] - [[Francesco Saverio Nitti]], chefministro di Italia (n. 1868)
* [[24ma di februaro]] - [[Gerd von Rundstedt]], Germana marshalo (n. 1875)
* [[5ma di marto]] - [[Iosif Vissarionovich Stalin|Stalin]], diktatoro di Sovietia (n. 1879)
* 5ma di marto - [[Sergei Sergeyevich Prokofyev|Sergei Prokofyev]], Rusa pianisto e kompozisto (n. 1891)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Prokofiev - Coleção Folha de Música Clássica|url=https://musicaclassica.folha.com.br/cds/23/biografia.html|editero=Folha de São Paulo|vidita ye=8ma di aprilo 2020|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[14ma di marto]] - [[Klement Gottwald]], chefministro di Chekoslovakia (n. 1896)
* [[20ma di marto]] - [[Graciliano Ramos]], Braziliana skriptisto (n. 1892)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|editero=InfoEscola|titulo=Graciliano Ramos - biografia |url=https://www.infoescola.com/literatura/graciliano-ramos/|vidita ye=1ma di novembro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[23ma di marto]] - [[Raoul Dufy]], Franca piktisto (n. 1877)
* [[4ma di aprilo]] - Rejulo [[Carol la 2ma di Rumania]] (n. 1893)
* [[9ma di aprilo]] - [[Stanisław Wojciechowski]], prezidanto di Polonia (n. 1869)
* [[29ma di aprilo]] - [[Alice Prin]], Franca manekinino, kantistino e piktistino (n. 1901)
* 29ma di aprilo - [[Moïse Kisling]], Polona-Franciana piktisto (n. 1891)
* [[14ma di mayo]] - [[Yasuo Kuniyoshi]], Japoniana piktisto (n. 1889)
[[Arkivo:(Portrait of Django Reinhardt, Aquarium, New York, N.Y., ca. Nov. 1946) (LOC) (4843142229).jpg|130px|thumb|[[Django Reinhardt]]]]
* [[16ma di mayo]] - [[Django Reinhardt]], Belga jazo-gitaristo (n. 1910)
* [[31ma di mayo]] - [[Vladimir Yevgrafovich Tatlin|Vladimir Tatlin]], Rusa piktisto (n. 1885)
* [[15ma di junio]] - [[Muhammad Loutfi Goumah]], Egiptiana skriptisto (n. 1886)
* [[19ma di junio]] - [[Norman Ross]], Usana natisto (n. 1895)
* [[30ma di junio]] - [[Elsa Beskow]], Sueda skriptistino (n. 1874)
* [[20ma di julio]] - [[Dumarsais Estimé]], prezidanto di Haiti (n. 1900)
* [[26ma di julio]] - [[Nikolaos Plastiras]], chefministro di Grekia (n. 1883)
* [[15ma di septembro]] - [[Isaías Medina Angarita]], prezidanto di Venezuela (n. 1897)
* [[27ma di septembro]] - [[Hans Fritzsche]], Germana naziisto (n. 1900)
* [[28ma di septembro]] - [[Edwin Hubble]], Usan astronomo (n. 1889)
* [[1ma di oktobro]] - [[Luis Alberto Riart]], prezidanto di Paraguay (n. 1880)
* [[2ma di oktobro]] - [[John Marin]], Usana piktisto (n. 1870)
* [[12ma di oktobro]] - [[Hjalmar Hammarskjöld]], chefministro di Suedia (n. 1862)
* [[5ma di novembro]] - [[Vladimir Romanovich Bakaleinikov|Vladimir Bakaleinikov]], Rusa kompozisto (n. 1885)
* [[8ma di novembro]] - [[Ivan Alexeyevich Bunin|Ivan Bunin]], Rusa skriptisto, Nobel-laureato (n. 1870)
* [[27ma di novembro]] - [[Eugene O'Neill]], Usana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1888)
* [[30ma di novembro]] - [[Francis Picabia]], Franca poeto e piktisto (n. 1879)
* [[19ma di decembro]] - [[Robert Andrews Millikan]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1868)
* [[23ma di decembro]] – [[Lavrenti Beria]], Gruziana e Sovietiana politikisto (n. 1899)
* [[27ma di decembro]] - [[Şükrü Saracoğlu]], chefministro di Turkia (m. 1887)
* [[Mihail Arnoldovich Milner|Mihail Milner]], Rusa pianisto e kompozisto (n. 1886)

==Nobel-premiiziti ==
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Frits Zernike]]
*[[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Hermann Staudinger]]
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Hans Adolf Krebs]], [[Fritz Albert Lipmann]]
*[[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Winston Churchill]]
*[[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[George Catlett Marshall]]

==Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1950a]]</text>
      <sha1>p08nd92fxkwbu4ye58l4kc33mnrhtee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>12ma di februaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1764</id>
    <revision>
      <id>1131844</id>
      <parentid>1121805</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T13:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+eventi, naski, morti, referi (kompleta revizo til nun)</comment>
      <origin>1131844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10041" sha1="2jgompxn3gq4t4bmwpy9zei0mxxdcen" xml:space="preserve">{{Februaro}}
Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di [[yaro]].

La '''12ma di februaro''' esas 43ma [[dio]] di la yaro, segun [[Gregoriala kalendario]]. Restas 322 dii til la fino di la yaro (323 en [[bisextila yaro|bisextila yari]]).
----
== Dio ==
* Dio di Santa Damianus de Alexandria, por katolik-eklezio.
* Naskodio di [[Abraham Lincoln]], en [[Usa]].

== Eventi ==
* [[881]] - [[Papo Ioannes la 8ma]] kronizas [[Charles la Grosa]] kom imperiestro di [[Frankia]].
* [[929]] - [[Papo Leo la 6ma|Leo la 6ma]] divenas [[papo]].
* [[1021]] - [[Al-Hakim bi-Amr Allah]] desaparas che [[Kairo]]. Dum la sequanta yari la [[dinastio Fatimid]] febleskos.
* [[1049]] - [[Papo Leo la 9ma|Leo la 9ma]] divenas papo.
* [[1473]] - L'unesma kopiuro di ''Liber canonis medicinae'', tradukuro a la [[Latina linguo|Latina]] di ''al-Qānūn fī-l-ṭibb'' skribita da [[Avicenna]] dum la 11ma yarcento, publikigesas en [[Milano]].
* [[1593]] - [[Korea]]ni vinkas Japoniani che batalio di Haengju.
* [[1541]] - [[Pedro de Valdivia]] fondas [[Santiago, Chili|Santiago]], la nuna chef-urbo di [[Chili]].
* [[1700]] - [[Granda Nordala Milito]] komencas, kande [[Dania]], [[Rusia]] e [[Polonia]] atakas [[Suedia]].
* [[1733]] - James Oglethorpe fondas urbo [[Savannah, Georgia]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.historyorb.com/events/date/1733 |titulo=Historical Events for Year 1733 &amp;#124; OnThisDay.com |editero=Historyorb.com}}&lt;/ref&gt;
* [[1771]] - [[Gustaf la 3ma di Suedia|Gustaf la 3ma]] divenas rejo di [[Suedia]]. Il augmentos la povo di la monarko.
* [[1772]] - [[Bretonia|Bretono]] [[Yves-Joseph de Kerguelen-Trémarec]] deskovras [[Insuli Kerguelen]], jacanta an la duimo di la disto inter [[Afrika]] ed [[Antarktika]].
* [[1817]] - [[Batalio di Chacabuco]]: trupi sub komando da [[José de San Martín]] vinkas [[Hispania|Hispana]] trupi proxim [[Santiago (Chili)|Santiago]].
* [[1818]] - [[Chili]] nedependanteskas de [[Hispania]].
* [[1825]] - [[Populo Creek]] cedas lua lasta landi en [[Georgia]] a la guvernerio di [[Usa]] e migras weste.
* [[1832]] - [[Equador]] anexas [[Galapagos]].
* [[1837]] - [[Thomas Moran]], Usana piktisto (m. 1926)
* [[1899]] - [[Germana imperio]] kompras [[insuli Mariani]], [[insuli Karolini]] e [[Palau]] de [[Hispania]], po 25 milion ''peseta''.
* [[1950]] - [[EBU]], ''European Broadcasting Union'', fondesas.
* [[1961]] - [[Sovietia]] lansas kosmoprobilo ''Venera 1'' vers [[Venuso]].
* [[1974]] - [[Alexandr Isayevich Soljenicin|Alexandr Soljenicin]] arestesas en [[Sovietia]], e deportesas ye la sequanta dio.
* [[1994]] - “La Krio” da [[Edvard Munch]] furtesas en Nacionala Galerio, en [[Oslo]]. La pikturo obtenesas retroe en [[mayo]].
* [[1999]] - [[Usa]]na parlamento refuzas omna des-oficiganta akuzi a prezidanto [[Bill Clinton]].
* [[2001]] - ''NEAR Shoemaker''-probilo decensas adsur ''433 Eros''-asteroido.
* [[2002]] - Litijo kontre ex-prezidanto di [[Yugoslavia]] [[Slobodan Milošević]] komencas en [[Den Haag]], en la tribunalo dil [[UN]] pri militala krimini.
* [[2004]] - [[San Francisco]], [[Kalifornia]] permisas samasexua mariaji.
* [[2013]] - [[Nord-Korea]] probas atomal armi 3ma-foye.
* [[2016]] - [[Papo Franciskus]] e patriarko Kirill la 1ma de Rusa ortodoxa eklezio renkontras en [[Kuba]], en l'unesma renkontro di chefi di la du eklezii depos la yaro [[1054]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/efe/2016/02/12/papa-francisco-e-patriarca-ortodoxo-se-abracam-em-encontro-historico.htm |titulo=Papa Francisco e patriarca ortodoxo se abraçam em encontro histórico |editero= UOL|vidita ye=12ma di februaro 2016|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* 2016 - Adminime 5 soldati mortigesas ed altra 30 vundesas dum atako kontre bazo di [[Unionita Nacioni]] en Kidal, [[Mali]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/02/deadly-mali-attack-peacekeepers-160212095440611.html |titulo=UN peacekeepers killed in Mali base attack|editero=Aljazeera idiomo={{en}}|vidita ye=12ma di februaro 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[2017]] - En [[Rumania]], mili di personi protestas en urbi [[București]], [[Cluj-Napoca]], [[Sibiu]], [[Iași]] e [[Timișoara]] kontre la [[korupto]] e demandas la renunco di la guvernerio.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.foxnews.com/world/2017/02/12/romania-13th-day-govt-protests-draw-tens-thousands.html|titulo=Romania: 13th day of govt protests draw tens of thousands|editero=Fox News|vidita ye=12ma di februaro 2017|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2019]] - Republiko Macedonia chanjas lua nomo a [[Norda-Macedonia]], por finar disputo kun [[Grekia]] e posibligar lua eniro en [[NATO]] ed en l'[[Europana Uniono]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |titulo=Macedonia officially changes name to North Macedonia, drawing line under bitter dispute|url=https://edition.cnn.com/2019/02/13/europe/north-macedonia-name-change-intl/index.html|publikigita ye=13ma di februaro 2019|vidita ye=16ma di februaro 2019|editero=CNN|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2025]] - Pos quar votadi, [[Konstantinos Tasoulas]] elektesas prezidanto da la parlamento di [[Grekia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://www.ekathimerini.com/politics/1261471/konstantinos-tasoulas-elected-new-president-of-greece/|titulo=Konstantinos Tasoulas elected new president of Greece|editero=ekhatimerini.com|idiomo={{en}}|publikigita ye=12ma di februaro 2025}}&lt;/ref&gt;.

== Naski ==
* [[1788]] - [[Carl Reichenbach]], Germana kemiisto ed industriisto (m. 1869)
* [[1809]] - [[Charles Darwin]], Angla zoologiisto (m. 1882)
* 1809 - [[Abraham Lincoln]], Usana prezidanto (m. 1865)
* [[1841]] - [[Gijsbert van Tienhoven]], chefministro di Nederlando (m. 1914)
* [[1876]] - [[Thubten Gyatso]] la 13ma [[dalai-lamao]] (m. 1933)
* [[1884]] - [[Max Beckmann]], Germana piktisto (m. 1950)
* 1884 - [[Marie Vassilieff]], Rusa piktistino e skultistino (m. 1957)
* [[1887]] - [[Edelmiro Julián Farrell]], prezidanto di Arjentinia (m. 1980)
* [[1909]] - [[Zoran Mušič]], Sloveniana piktisto (m. 2005)
* [[1911]] - [[Cearbhall Ó Dálaigh]], prezidanto di Republiko Irlando (m. 1978)
* 1911 - [[Silvestre Antonio Guzmán Fernández]], prezidanto di Dominikana Republiko (m. 1982)
* [[1918]] - [[Julian Schwinger]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (m. 1994)
* [[1919]] - [[Forrest Tucker]], Usana cinem- e televizion-aktoro (m. 1986)
* [[1920]] - [[Pran]], Indiana cinem-aktoro (m. 2013)
* [[1922]] - [[Hussein bin Dato' Onn]], chefministro di Malaizia (m. 1990)
* [[1923]] - [[Franco Zeffirelli]], Italiana filmifisto (m. 2019)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Franco-Zeffirelli|titulo=Franco Zeffirelli|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[1933]] - [[Costa-Gavras]], Greka filmifisto&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Costa-Gavras|titulo=Costa-Gavras |editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[1941]] - [[Dominguinhos]], Braziliana muzikisto, kantisto e kompozisto (m. 2013)
* [[1942]] - [[Ehud Barak]], chefministro di Israel&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Ehud-Barak|titulo=Ehud Barak |editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[1946]] - [[Jean Eyeghe Ndong]], chefministro di Gabon
* [[1949]] - [[Ashraf Ghani]], prezidanto di Afganistan
* [[1954]] - [[Abdelaziz Djerad]], chefministro di Aljeria
* [[1959]] - [[Surat Huseynov]], chefministro di Azerbaijan
* [[1961]] - [[Michel Martelly]], prezidanto di Haiti
* 1961 - [[James R. M. Harris]], Kanadana skriptisto e politikisto
* [[1965]] - [[Brett Kavanaugh]], Usana judiciisto e politikisto
* [[1980]] - [[Christina Ricci]], Usan aktorino
* 1980 - [[Juan Carlos Ferrero]], Hispana tenisistulo
* [[1984]] - [[Caterine Ibargüen]], Kolumbian atletino
* [[1988]] - [[Nicolás Otamendi]], Arjentiniana futbalisto

== Morti ==
* [[1538]] - [[Albrecht Altdorfer]], Germana piktisto (n. c. 1480)
* [[1554]] - [[Jane Grey]], rejino di Anglia (n. c. 1537)
* [[1690]] - [[Charles Le Brun]], Franca piktisto (n. 1619)
* [[1763]] - [[Pierre de Marivaux]], Franca skriptisto por teatro (n. 1688)
* [[1771]] - rejulo [[Adolf Fredrik di Suedia]] (n. 1710)
* [[1804]] - [[Immanuel Kant]], Germana filozofo (n. 1724)
* [[1942]] - [[Grant Wood]], Usana piktisto (n. 1891)
* 1942 - [[Patricia Field]], Usana modisto
* [[1948]] - [[Józef Świeżyński]], chefministro di Polonia (n. 1868)
* [[1950]] - [[Boris Yeremeyevich Vladimirski|Boris Vladimirski]], Rusa piktistulo (n. 1878)
* [[1960]] - [[Jean-Michel Atlan]], Franca piktisto (n. 1913)
* [[1976]] - [[Sal Mineo]], Usan aktoro (n. 1939)
* [[1979]] - [[Jean Renoir]], Franca filmifisto (n. 1894)
* [[1984]] - [[Julio Cortázar]], Arjentiniana skriptisto (n. 1914)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Julio-Cortazar|titulo=Julio Cortazar|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[1994]] - [[Donald Judd]], Usan artisto, minimalisto en piktado (n. 1928)
* [[2000]] - [[Charles M. Schultz]], Usana desegnisto di &quot;Peanuts&quot; (n. 1922)
* [[2015]] - [[Tomie Ohtake]], Japoniana-Brazilian artistino (n. 1913)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Tomie Ohtake, grande dama da arte nacional, morre aos 101 anos em SP|url= http://www1.folha.uol.com.br/ilustrada/2015/02/1588480-tomie-ohtake-grande-dama-da-arte-nacional-morre-aos-101-anos-em-sp.shtml |editero=UOL|vidita ye=12ma di februaro 2015|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2017]] - [[Al Jarreau]], Usana kantisto (n. 1940)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Cantor Al Jarreau morre aos 76 anos|editero=UOL |url=https://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/reuters/2017/02/12/cantor-al-jarreau-morre-aos-76-anos.htm|vidita ye=12ma di februaro 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[2018]] - [[Leo Falcam]], prezidanto di Federita Stati Mikronezia (n. 1935)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.mvariety.com/regional-news/102531-fsm-mourns-death-of-fifth-president-leo-falcam|titulo=FSM mourns death of fifth president, Leo Falcam|editero=Marianas Variety |publikigita ye=27ma di februaro 2018|vidita ye=5ma di marto 2018}}&lt;/ref&gt;

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Dio di yaro]]
[[Kategorio:Februaro]]</text>
      <sha1>2jgompxn3gq4t4bmwpy9zei0mxxdcen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2ma di marto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1779</id>
    <revision>
      <id>1131852</id>
      <parentid>1121696</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+naski, morti, referi (kompleta revizo til nun)</comment>
      <origin>1131852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9724" sha1="47iowj6f4y9olvfki72k99nu24xyh4c" xml:space="preserve">{{Marto}}
Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di [[yaro]].

La '''2ma di marto''' esas la 61ma dio di la yaro (62ma en [[bisextila yaro|bisextila yari]]) segun [[Gregoriala kalendario]]. Restas 304 dii til la fino di la yaro.
----
== Dio ==

== Eventi ==
* [[1561]] - Hispano Pedro del Castillo fondas urbo [[Mendoza, Arjentinia|Mendoza]], en la nuna [[Arjentinia]].
* [[1836]] - [[Texas]] deklaras su nedependanta de [[Mexikia]].
* [[1917]] - Caro [[Nikolai la 2ma di Rusia]] abdikas.
* [[1939]] - Kardinalo Eugenio Pacelli divenas [[papo Pius la 12ma]].
* [[1946]] - [[Ho Chi Minh]] elektesas prezidanto di [[Nord-Vietnam]].
* [[1955]] - En [[Kambodja]], rejulo [[Norodom Sihanouk]] renuncas favore lua patro, rejulo [[Norodom Suramarit]].
* [[1956]] - [[Francia]] signatas pakto qua grantas la nedependo di [[Maroko]].
* [[1965]] - [[Milito di Vietnam]]: [[Usa]] komencas ''Operaco Rolling Thunder'', kun intensa bombardo en [[Nord-Vietnam]]. L'operaco duros til la 2ma di novembro 1968, e rezultos fiasko por Usani.
* [[1969]] - [[Aviono]] ''[[Concorde]]'' flugas unesmafoye.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1969: Concorde flies for the first time|editero=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/2/newsid_2514000/2514535.stm|vidita ye=6ma di oktobro 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[1970]] - [[Rhodezia]] deklaras su [[republiko]], e ruptas kun [[Commonwealth|Britaniana]] [[monarkio]].
* [[1972]] - [[Usa]] lansas [[Pioneer 10]] aden kosmo.
* [[1989]] - Che [[Europana Komunitato]], 12 landi interdiktas la produkto di [[freono|freoni]].
* [[1992]] - [[Armenia]], [[Azerbaijan]], [[Kazakstan]], [[Kirgizistan]], [[Moldova]], [[San Marino]], [[Tajikistan]], [[Turkmenistan]] ed [[Uzbekistan]] membreskas l'[[Unionita Nacioni]].
* [[1998]] - Galileo-probilo trovas maro sub glaciala surfaco di [[Europa (satelito)|Europa]], satelito di [[Jupitero]].
* [[2016]] - Pos rekordo di permano en la [[Staciono Kosmala Internaciona]] - 340 dii - astronauti [[Usa]]na Scott Kelly e [[Rusia|Rusa]] Mikhail Kornienko tervenas en [[Kazakstan]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/ciencia/ultimas-noticias/afp/2016/03/02/astronautas-retornam-a-terra-apos-recorde-de-340-dias-na-iss.htm |editero= UOL |titulo=Astronautas retornam à Terra após recorde de 340 dias na ISS |idiomo= {{pt}}|vidita ye=2ma di marto 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[2018]] - Ataki kontre kazerno e kontre Franca ambasadeyo en [[Ouagadougou]], [[Burkina Faso]], produktas adminime 30 morti e 85 plusa homi vundita. Inter la mortinti, adminime 6 esis atakeri, e la maxim multa de la cetera esis militisti de Burkina Faso.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=At least 30 dead as French embassy comes under attack in Burkina Faso |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/03/02/least-30-dead-french-embassy-comes-attack-burkina-faso/|editero=The Telegraph|publikigita ye=2ma di marto 2018 |vidita ye=3ma di marto 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[2022]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: [[Rusia|Rusa]] trupi komencas siejar [[Zaporijjia]], ube jacas la maxim granda nukleara reaktoro di Europa.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|editero=El Mundo|titulo=Los rusos sitian la central nuclear de Zaporiyia|url=https://www.elmundo.es/internacional/2022/03/01/621e660ae4d4d8b7128b45b6.html|publikigita ye=2ma di marto 2022|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2023]] - Ciencala Usana jurnalo ''Science'' publikigas artiklo montranta ke incendii en boreala foresti - qui ordinare reprezentas 10% del emiso globala di [[karbobioxo|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] - reprezentis 23% de globala emisi di ca polutanto en 2021. To esis la maxim alta chifro depos la yaro 2000.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.ade0805|titulo=Record-high CO2 emissions from boreal fires in 2021 |editero=Science |publikigita ye=2 March 2023 |volumo=379|idiomo={{en}}|pagini=912-917 |doi=10.1126/science.ade0805|autoro=Bo Zheng, Philippe Cials, ed altri}}&lt;/ref&gt;
* 2023 - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: che [[oblast Briansk]], [[Rusia]], eventas ataki kontre du frontierala vilaji, en qua du civili mortigesas, e 10-yar evanta puero vundesas serioze. Pose, nacionalisti Rusa de extrema dextra asumas l'autoreso dil ataki.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Rusia denuncia la muerte de dos personas en un ataque de &quot;saboteadores ucranianos&quot; en la región de Briansk|url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-rusia-denuncia-muerte-persona-ataque-saboteadores-ucranianos-region-briansk-20230302102308.html|vidita ye=6ma di marto 2023|publikigita ye=2ma di marto 2023|editero=www.europapress.es|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2024]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: 3 personi mortas e plusa 8 homi vundesas kande [[senpilotist aviacilo]] Rusa atakas apartamento en [[Odesa]], [[Ukraina]].
* [[2025]] - Diversa incendii en vejetantaro komencas en [[Sudal Karolina]] e [[Nordal Karolina]], e multa urbeti mustas evakuesar.

== Naski ==
* [[1459]] - [[Papo Adrianus la 6ma]] (m. 1523)
* [[1603]] - [[Pietro Novelli]], Italiana piktisto (m. 1647)
* [[1707]] - [[Louis-Michel van Loo]], Franca piktisto (m. 1771)
* [[1793]] - [[Sam Houston]], prezidanto di Republiko Texas (m. 1863)
* [[1810]] - [[Papo Leo la 13ma]] (m. 1903)
* [[1824]] - [[Bedrich Smetana]], Cheka kompozisto (m. 1884)
* [[1874]] - [[Carl Schlechter]], Hungara shakoludisto (m. 1918)
* [[1876]] - [[Papo Pius la 12ma]] (m. 1958)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Biografia di Sua Santità Pio XII|url=https://www.vatican.va/content/pius-xii/it/biography/documents/hf_p-xii_bio_20070302_biography.html|editero=La Santa Sede|idiomo={{it}}|vidita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[1880]] - [[Mitsumasa Yonai]], chefministro di Japonia (m. 1948)
* [[1883]] - [[Nikos Kazantzakis]], Greka poeto (m. 1957)
* [[1900]] - [[Kurt Weill]], Germana kompozisto (m. 1950)
* [[1905]] - [[Roberto Francisco Chiari Remón]], prezidanto di Panama (m. 1981)
* [[1930]] - [[Tom Wolfe]], Usana skriptisto e jurnalisto (m. 2018)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Tom Wolfe|url=https://www.britannica.com/biography/Tom-Wolfe|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=1ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[1931]] - [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]], prezidanto di Sovietia (m. 2022)
* [[1937]] - [[Abdelaziz Bouteflika]], prezidanto di Aljeria (m. 2021)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Abdelaziz-Bouteflika|titulo=Abdelaziz Bouteflika|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=1ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;
* [[1938]] - [[Ricardo Lagos Escobar]], prezidanto di Chili&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.latercera.com/politica/noticia/lagos-celebra-80-anos-evento-autoridades-ex-colaboradores/85850/|titulo=Lagos celebra sus 80 años en evento con autoridades y ex colaboradores|publikigita ye=3ma di marto 2018|editero=La Tercera}}&lt;/ref&gt;
* [[1940]] - [[Mamnoon Hussain]], prezidanto di Bangladesh (m. 2021)
* [[1942]] - [[Lou Reed]], Usana muzikisto, kantisto e kompozisto ([[The Velvet Underground]]) (m. 2013)
* [[1945]] - [[Jorge Ben Jor]], Braziliana kantisto e kompozisto
* [[1950]] - [[Karen Carpenter]], Usana kantistino ([[The Carpenters]]) (m. 1983)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.ebiografia.com/karen_carpenter/|titulo=biografia de Karen Carpenter|editero=eBiografia|idiomo={{pt}}|vidita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[1951]] - [[Dean Barrow]], chefministro di Belize
* 1951 - [[Jean-Pierre Galland]], Franca skriptistulo ed aktivistulo
* [[1952]] - [[Sergei Vadimovich Stepashin|Sergei Stepashin]], chefministro di Rusia
* [[1956]] - [[Eduardo Rodríguez Veltzé]], prezidanto di Bolivia
* [[1962]] - [[Jon Bon Jovi]], Usana muzikisto, kompozisto ed aktoro ([[Bon Jovi]])
* [[1963]] - [[Anthony Albanese]], chefministro di Australia
* [[1968]] - [[Daniel Craig]], Angla cinem-aktoro
* [[1975]] - [[Li Sun-kyun]], Sud-Korean aktoro (m. 2023)
* [[1977]] - [[Chris Martin]], Britaniana kantisto, kompozisto e muzikisto ([[Coldplay]])
* [[1981]] - [[Mirna Funk]], Germana jurnalistino e feministino
* 1981 - [[Ruslan Rafikovich Nasibulin|Ruslan Nasibulin]], Rusa skermistulo
* [[1986]] - [[Michal Birner]], Cheka hokeisto
* [[1991]] - [[Jacob Josefson]], Sueda hokeisto
* [[2001]] - [[Hurricane Tyra Black|Hurricane Black]], Usana tenisistino

== Morti ==
* [[986]] - Rejulo [[Lothaire de Francia]] (n. 941)
* [[1572]] - [[Mem de Sá]], Portugalana guberniestro di Brazilia (n. c. 1500)
* [[1835]] - Imperiestro [[Franz la 1ma di Austria]] (n. 1768)
* [[1855]] - Caro [[Nikolai la 1ma di Rusia]] (n. 1796)
* [[1895]] - [[Berthe Morisot]], Franca piktistino (n. 1814)
* [[1903]] - [[Rafael Zaldívar]], prezidanto di Salvador (n. 1834)
* [[1928]] - [[Jorge Holguín Mallarino]], prezidanto di Kolumbia (n. 1848)
* [[1930]] - [[D. H. Lawrence]], Angla skriptisto (n. 1885)
* [[1940]] - [[Ricardo Miró]], Panamana skriptisto e poeto (n. 1883)
* [[1982]] - [[Philip K. Dick]], Usana skriptisto pri ciencala fiktivajo (n. 1928)
* [[1987]] - [[Randolph Scott]], Usan aktoro (n. 1898)
* [[1991]] - [[Serge Gainsbourg]], Franca kantisto (n. 1928)
* [[1999]] - [[Dusty Springfield]], Britaniana kantisto (n. 1939)
* [[2009]] - [[João Bernardo Vieira]], prezidanto di Guinea-Bisau (n. 1939)
* [[2011]] - [[Allan Louisy]], chefministro di Santa Lucia (n. 1916)
* 2011 - [[Thor Vilhjálmsson]], Islandana skriptisto (n. 1925)
* 2017 - [[Benjamin Jack Benoliel]], Usan-Nederlandana kompozisto (n. 1943)
* [[2023]] - [[Wayne Shorter]], Usana saxofonisto (n. 1933)&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/music/2023/mar/02/wayne-shorter-icon-of-jazz-saxophone-dies-aged-89 Wayne Shorter, icon of jazz saxophone, dies aged 89]&lt;/ref&gt;

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Dio di yaro]]
[[Kategorio:Marto]]</text>
      <sha1>47iowj6f4y9olvfki72k99nu24xyh4c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131853</id>
      <parentid>1131852</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1131853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9718" sha1="87fjmd7mbt4j95p3wiemy86d185nlfc" xml:space="preserve">{{Marto}}
Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di [[yaro]].

La '''2ma di marto''' esas la 61ma dio di la yaro (62ma en [[bisextila yaro|bisextila yari]]) segun [[Gregoriala kalendario]]. Restas 304 dii til la fino di la yaro.
----
== Dio ==

== Eventi ==
* [[1561]] - Hispano Pedro del Castillo fondas urbo [[Mendoza, Arjentinia|Mendoza]], en la nuna [[Arjentinia]].
* [[1836]] - [[Texas]] deklaras su nedependanta de [[Mexikia]].
* [[1917]] - Caro [[Nikolai la 2ma di Rusia]] abdikas.
* [[1939]] - Kardinalo Eugenio Pacelli divenas [[papo Pius la 12ma]].
* [[1946]] - [[Ho Chi Minh]] elektesas prezidanto di [[Nord-Vietnam]].
* [[1955]] - En [[Kambodja]], rejulo [[Norodom Sihanouk]] renuncas favore lua patro, rejulo [[Norodom Suramarit]].
* [[1956]] - [[Francia]] signatas pakto qua grantas la nedependo di [[Maroko]].
* [[1965]] - [[Milito di Vietnam]]: [[Usa]] komencas ''Operaco Rolling Thunder'', kun intensa bombardo en [[Nord-Vietnam]]. L'operaco duros til la 2ma di novembro 1968, e rezultos fiasko por Usani.
* [[1969]] - [[Aviono]] ''[[Concorde]]'' flugas unesmafoye.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1969: Concorde flies for the first time|editero=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/2/newsid_2514000/2514535.stm|vidita ye=6ma di oktobro 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[1970]] - [[Rhodezia]] deklaras su [[republiko]], e ruptas kun [[Commonwealth|Britaniana]] [[monarkio]].
* [[1972]] - [[Usa]] lansas [[Pioneer 10]] aden kosmo.
* [[1989]] - Che [[Europana Komunitato]], 12 landi interdiktas la produkto di [[freono|freoni]].
* [[1992]] - [[Armenia]], [[Azerbaijan]], [[Kazakstan]], [[Kirgizistan]], [[Moldova]], [[San Marino]], [[Tajikistan]], [[Turkmenistan]] ed [[Uzbekistan]] membreskas l'[[Unionita Nacioni]].
* [[1998]] - Galileo-probilo trovas maro sub glaciala surfaco di [[Europa (satelito)|Europa]], satelito di [[Jupitero]].
* [[2016]] - Pos rekordo di permano en la [[Staciono Kosmala Internaciona]] - 340 dii - astronauti [[Usa]]na Scott Kelly e [[Rusia|Rusa]] Mikhail Kornienko tervenas en [[Kazakstan]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/ciencia/ultimas-noticias/afp/2016/03/02/astronautas-retornam-a-terra-apos-recorde-de-340-dias-na-iss.htm |editero= UOL |titulo=Astronautas retornam à Terra após recorde de 340 dias na ISS |idiomo= {{pt}}|vidita ye=2ma di marto 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[2018]] - Ataki kontre kazerno e kontre Franca ambasadeyo en [[Ouagadougou]], [[Burkina Faso]], produktas adminime 30 morti e 85 plusa homi vundita. Inter la mortinti, adminime 6 esis atakeri, e la maxim multa de la cetera esis militisti de Burkina Faso.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=At least 30 dead as French embassy comes under attack in Burkina Faso |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/03/02/least-30-dead-french-embassy-comes-attack-burkina-faso/|editero=The Telegraph|publikigita ye=2ma di marto 2018 |vidita ye=3ma di marto 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[2022]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: [[Rusia|Rusa]] trupi komencas siejar [[Zaporijjia]], ube jacas la maxim granda nukleara reaktoro di Europa.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|editero=El Mundo|titulo=Los rusos sitian la central nuclear de Zaporiyia|url=https://www.elmundo.es/internacional/2022/03/01/621e660ae4d4d8b7128b45b6.html|publikigita ye=2ma di marto 2022|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2023]] - Ciencala Usana jurnalo ''Science'' publikigas artiklo montranta ke incendii en boreala foresti - qui ordinare reprezentas 10% del emiso globala di [[karbobioxo|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] - reprezentis 23% de globala emisi di ca polutanto en 2021. To esis la maxim alta chifro depos la yaro 2000.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.ade0805|titulo=Record-high CO2 emissions from boreal fires in 2021 |editero=Science |publikigita ye=2 March 2023 |volumo=379|idiomo={{en}}|pagini=912-917 |doi=10.1126/science.ade0805|autoro=Bo Zheng, Philippe Cials, ed altri}}&lt;/ref&gt;
* 2023 - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: che [[oblast Briansk]], [[Rusia]], eventas ataki kontre du frontierala vilaji, en qua du civili mortigesas, e 10-yar evanta puero vundesas serioze. Pose, nacionalisti Rusa de extrema dextra asumas l'autoreso dil ataki.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Rusia denuncia la muerte de dos personas en un ataque de &quot;saboteadores ucranianos&quot; en la región de Briansk|url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-rusia-denuncia-muerte-persona-ataque-saboteadores-ucranianos-region-briansk-20230302102308.html|vidita ye=6ma di marto 2023|publikigita ye=2ma di marto 2023|editero=www.europapress.es|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2024]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: 3 personi mortas e plusa 8 homi vundesas kande [[senpilotist aviacilo]] Rusa atakas apartamento en [[Odesa]], [[Ukraina]].
* [[2025]] - Diversa incendii en vejetantaro komencas en [[Sudal Karolina]] e [[Nordal Karolina]], e multa urbeti mustas evakuesar.

== Naski ==
* [[1459]] - [[Papo Adrianus la 6ma]] (m. 1523)
* [[1603]] - [[Pietro Novelli]], Italiana piktisto (m. 1647)
* [[1707]] - [[Louis-Michel van Loo]], Franca piktisto (m. 1771)
* [[1793]] - [[Sam Houston]], prezidanto di Republiko Texas (m. 1863)
* [[1810]] - [[Papo Leo la 13ma]] (m. 1903)
* [[1824]] - [[Bedrich Smetana]], Cheka kompozisto (m. 1884)
* [[1874]] - [[Carl Schlechter]], Hungara shakoludisto (m. 1918)
* [[1876]] - [[Papo Pius la 12ma]] (m. 1958)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Biografia di Sua Santità Pio XII|url=https://www.vatican.va/content/pius-xii/it/biography/documents/hf_p-xii_bio_20070302_biography.html|editero=La Santa Sede|idiomo={{it}}|vidita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[1880]] - [[Mitsumasa Yonai]], chefministro di Japonia (m. 1948)
* [[1883]] - [[Nikos Kazantzakis]], Greka poeto (m. 1957)
* [[1900]] - [[Kurt Weill]], Germana kompozisto (m. 1950)
* [[1905]] - [[Roberto Francisco Chiari Remón]], prezidanto di Panama (m. 1981)
* [[1930]] - [[Tom Wolfe]], Usana skriptisto e jurnalisto (m. 2018)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Tom Wolfe|url=https://www.britannica.com/biography/Tom-Wolfe|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=1ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[1931]] - [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]], prezidanto di Sovietia (m. 2022)
* [[1937]] - [[Abdelaziz Bouteflika]], prezidanto di Aljeria (m. 2021)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Abdelaziz-Bouteflika|titulo=Abdelaziz Bouteflika|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=1ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[1938]] - [[Ricardo Lagos Escobar]], prezidanto di Chili&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.latercera.com/politica/noticia/lagos-celebra-80-anos-evento-autoridades-ex-colaboradores/85850/|titulo=Lagos celebra sus 80 años en evento con autoridades y ex colaboradores|publikigita ye=3ma di marto 2018|editero=La Tercera}}&lt;/ref&gt;
* [[1940]] - [[Mamnoon Hussain]], prezidanto di Bangladesh (m. 2021)
* [[1942]] - [[Lou Reed]], Usana muzikisto, kantisto e kompozisto ([[The Velvet Underground]]) (m. 2013)
* [[1945]] - [[Jorge Ben Jor]], Braziliana kantisto e kompozisto
* [[1950]] - [[Karen Carpenter]], Usana kantistino ([[The Carpenters]]) (m. 1983)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.ebiografia.com/karen_carpenter/|titulo=biografia de Karen Carpenter|editero=eBiografia|idiomo={{pt}}|vidita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[1951]] - [[Dean Barrow]], chefministro di Belize
* 1951 - [[Jean-Pierre Galland]], Franca skriptistulo ed aktivistulo
* [[1952]] - [[Sergei Vadimovich Stepashin|Sergei Stepashin]], chefministro di Rusia
* [[1956]] - [[Eduardo Rodríguez Veltzé]], prezidanto di Bolivia
* [[1962]] - [[Jon Bon Jovi]], Usana muzikisto, kompozisto ed aktoro ([[Bon Jovi]])
* [[1963]] - [[Anthony Albanese]], chefministro di Australia
* [[1968]] - [[Daniel Craig]], Angla cinem-aktoro
* [[1975]] - [[Li Sun-kyun]], Sud-Korean aktoro (m. 2023)
* [[1977]] - [[Chris Martin]], Britaniana kantisto, kompozisto e muzikisto ([[Coldplay]])
* [[1981]] - [[Mirna Funk]], Germana jurnalistino e feministino
* 1981 - [[Ruslan Rafikovich Nasibulin|Ruslan Nasibulin]], Rusa skermistulo
* [[1986]] - [[Michal Birner]], Cheka hokeisto
* [[1991]] - [[Jacob Josefson]], Sueda hokeisto
* [[2001]] - [[Hurricane Tyra Black|Hurricane Black]], Usana tenisistino

== Morti ==
* [[986]] - Rejulo [[Lothaire de Francia]] (n. 941)
* [[1572]] - [[Mem de Sá]], Portugalana guberniestro di Brazilia (n. c. 1500)
* [[1835]] - Imperiestro [[Franz la 1ma di Austria]] (n. 1768)
* [[1855]] - Caro [[Nikolai la 1ma di Rusia]] (n. 1796)
* [[1895]] - [[Berthe Morisot]], Franca piktistino (n. 1814)
* [[1903]] - [[Rafael Zaldívar]], prezidanto di Salvador (n. 1834)
* [[1928]] - [[Jorge Holguín Mallarino]], prezidanto di Kolumbia (n. 1848)
* [[1930]] - [[D. H. Lawrence]], Angla skriptisto (n. 1885)
* [[1940]] - [[Ricardo Miró]], Panamana skriptisto e poeto (n. 1883)
* [[1982]] - [[Philip K. Dick]], Usana skriptisto pri ciencala fiktivajo (n. 1928)
* [[1987]] - [[Randolph Scott]], Usan aktoro (n. 1898)
* [[1991]] - [[Serge Gainsbourg]], Franca kantisto (n. 1928)
* [[1999]] - [[Dusty Springfield]], Britaniana kantisto (n. 1939)
* [[2009]] - [[João Bernardo Vieira]], prezidanto di Guinea-Bisau (n. 1939)
* [[2011]] - [[Allan Louisy]], chefministro di Santa Lucia (n. 1916)
* 2011 - [[Thor Vilhjálmsson]], Islandana skriptisto (n. 1925)
* 2017 - [[Benjamin Jack Benoliel]], Usan-Nederlandana kompozisto (n. 1943)
* [[2023]] - [[Wayne Shorter]], Usana saxofonisto (n. 1933)&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/music/2023/mar/02/wayne-shorter-icon-of-jazz-saxophone-dies-aged-89 Wayne Shorter, icon of jazz saxophone, dies aged 89]&lt;/ref&gt;

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Dio di yaro]]
[[Kategorio:Marto]]</text>
      <sha1>87fjmd7mbt4j95p3wiemy86d185nlfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>19ma di marto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1790</id>
    <revision>
      <id>1131837</id>
      <parentid>1121964</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+naski, morti, referi (kompleta revizo til nun)</comment>
      <origin>1131837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10204" sha1="daz2x5kf8hcnjhcx99uucjebh9553yv" xml:space="preserve">{{Marto}}
Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di [[yaro]].

La '''19ma di marto''' esas la 78ma [[dio]] di la yaro (79ma en [[bisextila yaro|bisextila yari]]) segun [[Gregoriala kalendario]]. Restas 287 dii til la fino di la yaro.
----
==Dio ==

==Eventi ==
* [[1227]] - [[Papo Gregorius la 9ma|Gregorius la 9ma]] divenas papo.
* [[1279]] - [[Kublai Khan]] vinkas [[dinastio Song]] che batalio di Yamen, e konquestas komplete lua teritorio. Komencas la [[dinastio Yuan]] en [[Chinia]].
* [[1644]] - En [[Chinia]], [[Chongzhen]], lasta imperiestro de [[dinastio Ming]], linchesas kande Li Zicheng kun ruran-armeo konquestas [[Beijing]].
* [[1707]] - Parlamento di [[Anglia]] ratifikas uniono kun [[Skotia]].
* [[1812]] - ''Cortes'' (parlamento) di [[Cádiz]] promulgas [[Hispana konstituco di 1812]], qua establisas [[konstitucala monarkio]] por [[Hispania]].
* [[1814]] - [[Hispana imperio|Hispana]] trupi vinkas [[José de San Martín]] en tale nomizita [[dizastro di Cancha Rayada]], proxim [[Santiago (Chili)|Santiago]].
* [[1823]] - Imperiestro [[Agustín de Iturbide]] abdikas en [[Mexikia]]. L'unesma imperio Mexikiana finas.
* [[1853]] - [[Nanjing]] kaptesas da rebeli dum la [[revolto di Taiping]].
* [[1881]] - Unesma [[telefonilo]]-kontakterio en [[Finlando]] inauguresas en [[Turku]].
* [[1937]] - [[Papo Pius la 11ma]] lansas encikliko ''Divini Redemptoris'' en qua kritikas [[komunismo]].
* [[1962]] - Fronto por la Libereso di [[Aljeria]] signatas paco-pakto kun [[Francia]] por finar la [[milito di Aljeria]]. Tamen, kelka kombati duros til septembro.
* [[1982]] - [[Arjentinia]]na soldati rivovenas [[insulo Sud-Georgia]] en [[Falklandi]], anticipante [[milito di Falklandi]].
* [[2017]] - Ca dio, la guvernerio di [[Peru]] publikigas statistiki pri la konsequi di granda inundadi en multa regioni di la lando pro pluvegi, komencinta ye fino di decembro 2016 e fininta ca dio. L'inudadi efektigis granda destrukto en plantacerii e domi, mortigis multa brutaro e domestik animali, produktis 72 morti, e plua kam 72.000 plusa homi perdis lia domi.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Perú: Ya son más de 70 muertos por lluvias e inundaciones|url=http://cnnespanol.cnn.com/2017/03/19/peru-ya-son-mas-de-70-muertos-por-inundaciones/|editero=CNN en Español|vidita ye=19ma di marto 2017|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2018]] - La lasta maskula [[rinocero blanka dil nordo]] mortas en [[Kenia]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-43468066|titulo=Rhino dies: Sudan was the last male northern white|editero=BBC News|publikigita ye=20ma di marto 2018|vidita ye=20ma di marto 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/2018/03/20/africa/last-male-white-rhino-dies-intl/index.html|titulo=World's last male northern white rhino dies|editero=CNN|publikigita ye=20ma di marto 2018|vidita ye=20ma di marto 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[2019]] - Pluvego qua komencis ye la 17ma di marto efektigas rapida inundadi en provinci Golestan, Fars, Mazandaran, Khuzestan, Lorestan e Ilam, en [[Iran]]. Til la 5ma di aprilo trovesos 70 morti e 791 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Iran calls emergency in flood-threatened southwest province|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-floods/iran-calls-emergency-in-flood-threatened-southwest-province-idUSKCN1RB0F3 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://au.news.yahoo.com/iran-floods-death-toll-reaches-70-204719221--spt.html|titulo=Iran floods death toll reaches 70|website=au.news.yahoo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|publikigita ye=5ma di aprilo 2019|website=France 24|url=https://www.france24.com/en/20190405-iran-floods-death-toll-reaches-70|titulo=Iran floods death toll reaches 70}}&lt;/ref&gt; Segun statistiki, Golestan recevis dum un dio 70% de la pluvo-quanto expektata por omna yaro.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.nytimes.com/2019/04/06/world/middleeast/iran-floods-evacuations.html|titulo=Flooding Displaces Tens of Thousands in Iran. And More Rain Is Forecast.|editero=The New York Times|vidita ye=7ma di aprilo 2019|publikigita ye=6ma di aprilo 2019|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2023]] - [[Suisia|Suisa]] koloko-banko ''UBS Group AG'' aceptas komprar banko ''Credit Suisse'' po 3 miliard [[Suisa franko|Suisa franki]], pos konkordo negociita kun Suisa guvernerio e la Nacionala Banko Suisa, por preventar plugravigo di krizo.

== Naski ==
* [[1534]] - [[José de Anchieta]], Hispana jezuito qua laboris en Brazilia (m. 1597)
* [[1604]] - rejulo [[João la 4ma di Portugal]] (m. 1656)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo= O Portal da História - D.João IV de Portugal |url=https://www.arqnet.pt/portal/portugal/temashistoria/joao4.html |vidita ye=24ma di agosto 2021|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[1792]] - [[José María Carreño]], prezidanto di Venezuela (m. 1849)
* [[1809]] - [[Fredrik Pacius]] (nask. Friedrich Pacius), kompozisto di la nacionala himno di Finlando (m. 1891)
* [[1813]] - [[David Livingstone]], Angla misionero ed explorero (m. 1873)
* [[1815]] - [[José María Montealegre Fernández]], prezidanto di Kosta Rika (m. 1887)
* [[1824]] - [[Heinrich Hofmann (piktisto)|Heinrich Hofmann]], Germana piktisto (m. 1911)
* [[1844]] - [[Minna Canth]] (nask. Ulrika Wilhelmina Johnson), Finlandana skriptisto (m. 1897)
* [[1847]] - [[Eduardo López de Romaña]], prezidanto di Peru (m. 1912)
* [[1851]] - [[Roque Sáenz Peña]], prezidanto di Arjentinia (m. 1914)
* [[1862]] - [[Arthur Merric Boyd]], Australiana piktisto (m. 1940)
* [[1864]] - [[Charles Marion Russell]], Usana piktisto (m. 1926)
* [[1869]] - [[Józef Mehoffer]], Polona piktisto (m. 1946)
* [[1882]] - [[Aleksander Skrzyński]], chefministro di Polonia (m. 1931)
* 1882 - [[Serge Sudeikin]], Rusa piktisto (m. 1946)
* [[1883]] - [[Walter Norman Haworth]], Britaniana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1950)&lt;ref name=ODNB/&gt;
* [[1888]] - [[Josef Albers]], German-Usana piktisto (m. 1976)
* [[1900]] - [[Frédéric Joliot-Curie]], Franca fizikisto, Nobel-laureato pri kemio (m. 1958)
* [[1905]] - [[Albert Speer]], Germana militisto (m. 1981)
* [[1906]] - [[Adolf Eichmann]], Germana Nacional-socialista militisto (m. 1962)
* [[1910]] - [[Grizelda Kristina]], Latviana linguisto, lasta parolintino di Livoniana linguo (m. 2013)
* [[1912]] - [[Hugh Watt]], provizora chefministro di Nova-Zelando (m. 1980)
* [[1928]] - [[Hans Küng]], Suisa teologiisto (m. 2021)
* [[1936]] - [[Ursula Andress]], Suisa aktorino
* [[1937]] - [[Egon Krenz]], prezidanto di Est-Germania
* [[1938]] - [[Chung Mong-koo]], chefo di [[Hyundai Motor Co.]]
* [[1942]] - [[José Serra]], Braziliana politikisto
* [[1943]] - [[Mario José Molina]], Mexikiana fizikisto, Nobel-laureato
* 1943 - [[Mario Monti]], chefministro di Italia&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Mario-Monti |titulo=Mario Monti{{!}}Biography|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=15ma di februaro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[1944]] - [[Said Musa]], chefministro di Belize
* [[1947]] - [[Glenn Close]], Usan aktorino
* [[1949]] - [[Valeri Yakovlevich Leontyev|Valeri Leontyev]], Rusa kantisto
* [[1953]] - [[Lenín Moreno]], prezidanto di Equador
* [[1955]] - [[Bruce Willis]], Usan aktoro
* [[1956]] - [[Yegor Timurovich Gaidar|Yegor Gaidar]], chefministro di Rusia (m. 2009)
* [[1959]] - [[Terry Hall]], Britaniana kantisto (m. [[2022]])
* [[1962]] - [[Nergüin Enhbat]], Mongoliana boxisto (m. 2022)
* [[1971]] - [[Ceyen-Oidovin Davaaceren]], Mongoliana boxisto
* [[1975]] - [[Luděk Brož (hokeisto)|Luděk Brož]], Chekoslovakiana e Cheka hokeisto
* [[1979]] - [[Emil Dimitriev]], chefministro di Norda Macedonia
* [[1984]] - [[Hashbaatarin Cagaanbaatar]], Mongoliana judoisto
* [[1991]] - [[Garrett Clayton]], Usan aktoro e kantisto
* [[1996]] - [[Barbara Haas (tenisistino)|Barbara Haas]], Austriana tenisistino
* [[1997]] - [[Rūta Meilutytė]], Lituaniana natistino
* [[2001]] - [[David Leopold Affengruber]], Austriana futbalisto
* [[2005]] - [[Jeremy Arévalo]], Equadorana futbalisto

== Morti ==
* [[235]] - [[Marcus Aurelius Severus Alexander]], imperiestro di Romana imperio (n. c. 208)
* [[1721]] - [[papo Klemens la 11ma]] (n. 1649)
* [[1855]] - [[Thomas Bock]], Angla-Australiana fotografisto (n. 1790)
* [[1884]] - [[Elias Lönnrot]], Finlandana mediko e kolektinto di Kalevala (n. 1802)
* [[1898]] - [[Cruz e Sousa]], Braziliana poeto (n. 1861)
* [[1902]] - [[Manuel Antonio Sanclemente]], prezidanto di Kolumbia (n. 1813)
* [[1907]] - [[Mariano Baptista Caserta]], prezidanto di Bolivia (n. 1832)
* [[1916]] - [[Vasili Ivanovich Surikov|Vasili Surikov]], Rusa piktisto (n. 1848)
* [[1930]] - [[Arthur Balfour]], chefministro di Unionita Rejio (n. 1848)
* [[1950]] - [[Edgar Rice Burroughs]], Usana skriptisto, kreinto di ''[[Tarzan]]'' (n. 1875)
* 1950 - [[Walter Norman Haworth]], Britaniana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1883)&lt;ref name=ODNB&gt;{{citez jurnalo od edituro|autoro= L. L. Bircumshaw|titulo= Haworth, Sir (Walter) Norman (1883–1950)| doi = 10.1093/ref:odnb/33772 |publikigita ye= 2004}}&lt;/ref&gt;
* 1950 - [[Alexandru Vaida-Voevod]], chefministro di Rumania (n. 1872)
* [[1955]] - [[Mihály Károlyi]], chefministro di Hungaria (n. 1875)
* [[1965]] - [[Gheorghe Gheorghiu-Dej]], prezidanto di Rumania (n. 1901)
* [[1974]] - [[Hertta Kuusinen]], Finlandana komunista politikistino (n. 1904)
* [[1978]] - [[Gaston Julia]], Franca matematikisto (n. 1893)
* [[1987]] - [[Louis de Broglie]], Franca fizikisto, Nobel-laureato (n. 1892)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Biografía de Louis-Victor de Broglie|url=https://www.buscabiografias.com/biografia/verDetalle/4268/Louis-Victor%20de%20Broglie|idiomo={{es}}|editero=BuscaBiografías|vidita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[2005]] - [[John DeLorean]], Usan entraprezisto (n. 1925)
* [[2008]] - [[Arthur C. Clarke]], Britaniana skriptisto pri ciencala fiktivajo (n. 1917)
* [[2022]] - [[Shahabuddin Ahmed]], prezidanto di Bangladesh (n. 1930)&lt;ref&gt;[https://www.tbsnews.net/bangladesh/obituary/former-president-shahabuddin-passes-away-387382 Former president Shahabuddin passes away]&lt;/ref&gt;
* [[2026]] - [[Umberto Bossi]], Italiana politikisto (n. 1941)
* 2026 - [[Chuck Norris]], Usan aktoro (n. 1940)

==Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Dio di yaro]]
[[Kategorio:Marto]]</text>
      <sha1>daz2x5kf8hcnjhcx99uucjebh9553yv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2ma di aprilo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1803</id>
    <revision>
      <id>1131876</id>
      <parentid>1126028</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T23:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+eventi, referi</comment>
      <origin>1131876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8511" sha1="p75o8kpzrnlxh8vboofh9zdyptt6be8" xml:space="preserve">{{Aprilo}}
Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di [[yaro]].

La '''2ma di aprilo''' esas la 92ma [[dio]] di la yaro (93ma en [[bisextila yaro|bisextila yari]]) segun la [[Gregoriala kalendario]]. Restas 273 dii til la fino di la yaro.

----
== Dio ==
* En [[Peru]], dio dil [[Advokato]].

== Eventi ==
* [[999]] - [[Papo Silvester la 2ma|Silvester la 2ma]] divenas papo.
* [[1285]] - [[Papo Honorius la 4ma|Honorius la 4ma]] divenas [[papo]].
* [[1513]] - [[Juan Ponce de León]] arivas a [[Florida]].
* [[1582]] - Eventas [[ter-tremo]] en Ancuancu, an la nuna departmento La Paz, [[Bolivia]]. La vilajo Ancuancu enterigesas komplete da la ter-tremo.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://web.archive.org/web/20111126103032/http://www.eldeber.com.bo/2011/2011-11-23/vernotaahora.php?id=111123012412 |titulo=EL DEBER, Noticias de Bolivia y el Mundo |idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[1801]] - [[Unionita Rejio|Britaniana]] floto komandita da [[Horatio Nelson]] atakas [[Dania-Norvegia|Dana-Norvegiana]] floto ankragita proxim [[København]] e destruktas granda nombro di Dana-Norvegiana navi.
* [[1851]] - [[Mongkut]] ([[Rama la 4ma]]) kronizesas rejo di [[Tailando]].
* [[1865]] - [[Interna milito di Usa]]: vinkita dum la triesma batalio di Petersburg, l'armeo di Norda Virginia e [[Kunfederita Stati di Amerika|Kunfederita]] guvernerio abandonas [[Richmond, Virginia]]&lt;ref&gt;{{citez jurnalo od edituro|titulo=The Richmond-Petersburg Campaign, 1864-65 |editero=Praeger|nomo=Charles R.|surnomo=Bowery|loko=Santa Barbara, Kalifornia|publikigita ye=2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[1930]] - [[Haile Selassie]] divenas Imperiestro di [[Etiopia]].
* [[1964]] - Pos [[stato-stroko]] en [[Brazilia]], prezidanto [[João Goulart]] exilas su en [[Uruguay]].
* [[1976]] - [[Portugal]] aprobas lua nuna [[konstituco]].
* [[1982]] - [[Arjentinia]] invadas [[Falklandi]] ed anuncas ke 149-yara regno dal Angli finas.
* [[2015]] - En Garissa, [[Kenia]], grupo di [[Somalia]]na Islamana teroristi atakas domo por studenti e mortigas 147.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/afp/2015/04/02/ataque-em-universidade-do-quenia-deixa-147-estudantes-mortos.htm |titulo= Ataque em universidade do Quênia deixa 147 estudantes mortos|idiomo={{pt}}|vidita ye=2ma di aprilo 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[2016]] - Trupi de [[Armenia]] ed [[Azerbaijan]] kombatas en [[Nagorno-Karabakh]]. Adminime 30 soldati - di qui 12 Azerbaijanani - ed un puero mortas pos intensa kombato.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/armenia-heavy-fighting-nagorno-karabakh-helicopter-hit-38102214 |titulo=Azerbaijan Says 12 of Its Soldiers Killed in Fighting|idiomo={{en}}|editero=ABC News|vidita ye=2ma di aprilo 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[2017]] - [[Lenín Moreno]] elektesas prezidanto di [[Equador]].
* [[2019]] - [[Abdelaziz Bouteflika]] renuncas la prezidanteso di [[Aljeria]], pos intensa populala protesti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/02/algeria-latest-news-president-abdelaziz-bouteflika-resigns|idiomo={{en}} |titulo=Algerian president Abdelaziz Bouteflika resigns after 20 years|publikigita ye=2ma di aprilo 2019|editero=The Guardian}}&lt;/ref&gt;
* [[2020]] - [[Mondal Organizuro pri Saneso]] anuncas ke la quanto di personi infektata da [[COVID-19]] superirabis 1 miliono en tota mondo.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-52144390 |titulo=Coronavirus: Confirmed global cases pass one million| work=BBC News| publikigita ye=3ma di aprilo 2020| vidita ye=3ma di aprilo 2020|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2024]] - Fairo dum labori por rinovigo di noktoklubo en [[Istanbul]], [[Turkia]], produktas 29 morti ed 8 plusa homi vundita.

== Naski ==
* [[1725]] - [[Giacomo Casanova]], Italiana skriptisto (m. 1798)
* [[1770]] - [[Alexandre Pétion]], prezidanto di Haiti (m. 1818)
* [[1792]] - [[Francisco de Paula Santander]], prezidanto di Nova Granada, nun Kolumbia (m. 1840)
* [[1800]] - [[Juan Francisco de Vidal]], prezidanto di Peru (m. 1863)
* [[1805]] - [[Hans Christian Andersen]], Dana skriptisto (m. 1875)
* [[1822]] - [[Luis Sáenz Peña]], prezidanto di Arjentinia (m. 1907)
* [[1834]] - [[Francisco García Calderón]], prezidanto di Peru (m. 1905)
* [[1838]] - [[Léon Gambetta]], chefministro di Francia (m. 1882)
* [[1840]] - [[Émile Zola]], Franca skriptisto (m. 1902)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://mundoeducacao.uol.com.br/literatura/emile-zola.htm|titulo=Émile Zola: biografia, características, obras, frases|editero=Mundo Educação|idiomo={{pt}}|publikigita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[1862]] - [[Nicholas M. Butler]], Usan edukisto e prezidanto dil Universitato di Kolumbia, Nobel-laureato pri paco (m. 1947)
* [[1875]] - [[Walter Percy Chrysler]], Usan entraprezisto, fondinto di [[Chrysler]] (m. 1940)
* [[1888]] - [[Roger Ducret]], Franca skermisto, Olimpiala championo (m. 1962)
* [[1891]] - [[Max Ernst]], Germana piktisto (m. 1976)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.suapesquisa.com/biografias/max_ernst.htm|titulo=Max Ernst: Quem foi, biografia, características de suas obras e do seu estilo artístico|editero=Sua Pesquisa.com|idiomo={{pt}}|publikigita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[1905]] - [[Serge Lifar]], Franca dansisto e dans-artisto pri baleto (m. 1986) 
* [[1908]] - [[Buddy Ebsen]], Usan aktoro (m. 2003)
* [[1914]] - [[Alec Guinness]], Britaniana cinem-aktoro (m. 2000)
* [[1919]] - [[Delfo Cabrera]], Arjentinian atleto (m. 1981)
* [[1926]] - [[Jack Brabham]], Australian automobilisto (m. 2014)
* 1926 - [[Edgar Hilsenrath]], Germana skriptisto (m. 2018)
* [[1927]] - [[Ferenc Puskás]], Hungara futbalisto (m. 2006)
* [[1928]] - [[Serge Gainsbourg]], Franca kantisto, kompozisto ed aktoro (m. 1991)
* 1928 - [[Cheikh Hamidou Kane]], Senegalana skriptisto
* [[1936]] - [[Abdelhamid Brahimi]], chefministro di Aljeria (m. 2021)
* [[1939]] - [[Marvin Gaye]], Usana kantisto (m. 1984)
* [[1942]] - [[Gabriela Adameșteanu]], Rumana skriptisto, jurnalisto e tradukisto
* [[1947]] - [[Camille Paglia]], Usana skriptisto
* 1947 - [[Tua Forsström]], Finlandana skriptistino
* [[1959]] - [[Alberto Ángel Fernández]], prezidanto di Arjentinia
* [[1961]] - [[Emmanuel Issoze-Ngondet]], diplomacisto e chefa ministro di Gabon (m. 2020)
* [[1976]] - [[Salome Samadashvili]], Gruziana politikistino
* [[1996]] -  [[Matheus Santana]], Braziliana natistulo
* [[2007]] - [[Brenda Fruhvirtová]], Cheka tenisistino

== Morti ==
* [[181]] - [[Imperiestro Xian]], de [[dinastio Han]] Chiniana (m. 234)
* [[1657]] - [[Ferdinand la 3ma, Santa Romana imperiestro]] (n. 1608)
* [[1871]] - [[Francisco Javier de Istúriz]], chefministro di Hispania (n. 1790)
* [[1872]] - [[Samuel Morse]], Usana piktisto, Usana piktisto, inventinto di telegrafo (n. 1791)
* [[1885]] - [[Justo Rufino Barrios]], prezidanto di Guatemala (n. 1835)
* [[1896]] - [[Theodore Robinson]], Usana piktisto (n. 1852)
* [[1914]] - [[Paul Heyse]], Germana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1830)
* [[1922]] - [[Hermann Rorschach]], Suisa psikiatriisto (n. 1884)
* [[1928]] - [[Theodore William Richards]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1868)
* [[1945]] - [[Leon Feldhendler]], Polona kunorganizanto di amasal eskapo de koncentreyo Sobibor (n. 1910)
* [[1946]] - [[Nikolai Vladimirovich Yushmanov|Nikolai Yushmanov]], Rusa-Sovietiana linguisto, Idisto (n. 1896)
* [[1948]] - [[Sabahattin Ali]], Turkiana skriptisto (n. 1907)
* [[1954]] - [[Jean Laurent]], Franca militisto ed Idisto (n. 1876)
* [[1965]] - [[Jens Hundseid]], chefministro di Norvegia (n. 1883)
* [[1974]] - [[Georges Pompidou]], Franca politikisto, chefministro de 1962 til 1968, e prezidanto de 1969 til 1974 (n. 1911)
* [[1995]] - [[Hannes Alfvén]], Sueda fizikisto, Nobel-laureato (n. 1908)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Hannes Alfvén - Facts|editero=NobelPrize.org|idiomo={{en}}|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1970/alfven/facts/}}&lt;/ref&gt;
* [[2005]] - [[Papo Ioannes Paulus la 2ma]] (n. 1920)
* [[2015]] - [[Natalya Sergeyevna Kudryavceva|Natalya Kudryavceva]], Rusa gimnastikistino (n. 1978)
* 2015 - [[Manoel de Oliveira]], Portugalana filmifisto (n. 1908)
* [[2018]] - [[Morris Halle]], Latvian-Usana linguistikisto (n. 1923)
* [[2019]] - [[Choidorin Övgönhüü]], Mongoliana judoisto (n. 1942)
* [[2020]] - [[Oskar Fischer]], Est-Germana politikisto (n. 1923)
* [[2022]] - [[Emerik Bernard]], Sloveniana piktisto (n. 1937)
* [[2024]] - [[Maryse Condé]], Franca-Guadelupana skriptistino (n. 1934)

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Dio di yaro]]
[[Kategorio:Aprilo]]</text>
      <sha1>p75o8kpzrnlxh8vboofh9zdyptt6be8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>5ma di septembro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1927</id>
    <revision>
      <id>1131863</id>
      <parentid>1101372</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+eventi, naski, morti, referi (kompleta revizo til nun)</comment>
      <origin>1131863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7016" sha1="8auzi4b2w6rqrhxdp6twgg4zms81ing" xml:space="preserve">{{Septembro}}
Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di [[yaro]].

La '''5ma di septembro''' esas la 248ma [[dio]] di la yaro (249ma en [[bisextila yaro|bisextila yari]]) segun [[Gregoriala kalendario]]. Restas 117 dii til la fino di la yaro.
----
== Dio ==

== Eventi ==
* [[1876]] - [[William Ewart Gladstone]] publikigas pamfleto kontre [[Otoman imperio|Otomana]] represo en [[Bulgaria]], nomizita &quot;Bulgariana Horori&quot;.
* [[1914]] - [[Unesma mondomilito]]: Granda kombato komencas [[unesma batalio di Marne|apud la rivero Marne]] inter Britaniana e Franca trupi kontre Germani, kun la partopreno di preske du milion soldati de amba flanki.
* [[1939]] - Prezidanto [[Franklin Delano Roosevelt]] deklaras [[Usa]] neutra pri [[duesma mondomilito]], ma vendas materio a la federiti.
* [[1944]] - [[Duesma mondomilito]]: Sovietia deklaras milito kontre [[Bulgaria]].
* [[1964]] - [[Usa]] sendas unesma geo-fizikala observatorio OGO-1 ad orbito cirkum [[Tero]].
* [[1972]] - Dum l'[[Olimpiala Ludi en München, 1972]], Palestinana teroristi kidnapas 11 membri de [[Israel]]ana delegaciono. La 11 pose mortigesos, ed anke 5 teroristi ed 1 Germana policisto.
* [[1975]] - En [[Usa]], [[Kalifornia]], Lynette &quot;Squeaku&quot; Fromme probas mortigar [[Gerald Ford]], prezidanto di Usa.
* [[1980]] - En [[Suisia]], tunelo St-Gothard, longa de 16,32 km, apertesas.
* [[1998]] - Japoniana boxisto [[Takanori Hatakeyama]] divenas mondala championo dil [[World Boxing Council|WBA]].
* 1998 - [[Kim Jong-il]] divenas supra chefo di [[Nord-Korea]].
* [[2000]] - [[Tuvalu]] divenas membro dil [[Unionita Nacioni]].
* [[2002]] - En [[Afganistan]], falias atento kontre prezidanto [[Hamid Karzai]].
* [[2011]] - [[India]] e [[Bangladesh]] signatas pakto pri lia frontieri, e 40-yara disputi finas.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120622024224/http://ibnlive.in.com/news/indiabangladesh-sign-pact-on-border-demarcation/181937-3.html India and Bangladesh sign pact on border demarcation] Ibnlive.in.com&lt;/ref&gt;
* [[2012]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.6 che [[skalo di Richter]] frapas la westala litoro di [[Kosta Rika]].
* [[2017]] - [[Ido-konfero 2017|Ido-konfero]] en [[České Budějovice]], [[Chekia]] finas.
* [[2018]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6,7 che [[skalo di Richter]] frapas [[Hokkaido]], [[Japonia]], proxim l'urbi Tomakomai e [[Sapporo]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2018/09/05/apos-tufao-terremoto-de-magnitude-67-atinge-norte-do-japao.htm |titulo= Após tufão, terremoto de magnitude 6,7 atinge Japão |editero=UOL|publikigita ye=5ma di septembro 2018|vidita ye=7ma di septembro 2018|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2019]] - [[Ido-konfero 2019|Ido-konfero]] komencas en [[Berlin]], [[Germania]].
* [[2022]] - [[Liz Truss]] divenas chefministrino dil [[Unionita Rejio]].

== Naski ==
* [[1638]] - rejulo [[Louis la 14ma di Francia]] (m. 1715)
* [[1735]] - [[Johann Christian Bach]], Germana kompozisto (m. 1782)
* [[1774]] - [[Caspar David Friedrich]], Germana piktisto (m. 1840)
* [[1836]] - [[Justiniano Borgoño]], prezidanto di Peru (m. 1921)
* [[1871]] - [[Gilbert H. Richardson]], Britaniana Idisto (m. ?)
* [[1881]] - [[Otto Bauer]], Austriana politikisto (m. 1938)
* [[1888]] - [[Sarvepalli Radhakrishnan]], duesma prezidanto di India (m. 1975)
* [[1892]] - [[Joseph Szigeti]], Hungara violinisto (m. 1973)
* [[1905]] - [[Arthur Koestler]], Austriana skriptisto (m. 1983)
* [[1912]] - [[John Cage]], Usana kompozisto (m. 1992)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/John-Cage|titulo= John Cage{{!}}American composer |editero=Encyclopaedia Britannica|vidita ye=16ma di aprilo 2020|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 1912 - [[Frank Thomas (animisto)|Frank Thomas]], Usan animisto e muzikisto (m. 2004)
* [[1934]] - [[Ricardo de la Espriella]], prezidanto di Panama
* [[1939]] - [[Clay Regazzoni]], Suisa automobilisto (m. 2006)
* 1939 - [[Claudette Colvin]], Usan aktivisto pri homala yuri (m. 2026)
* [[1940]] - [[Raquel Welch]], Usan aktorino (m. 2023)
* [[1942]] - [[Werner Herzog]], Germana filmifisto ed aktoro
* [[1946]] - [[Freddie Mercury]], Britaniana muzikisto e kantisto ([[Queen (bando)|Queen]]) (m. 1991)
* [[1951]] - [[Michael Keaton]], Usan aktoro
* 1951 - [[Vilson Ahmeti]], chefministro di Albania
* [[1953]] - [[Jennifer Geerlings-Simons]], prezidanto di Surinam
* [[1955]] - [[Kjell Nupen]], Norvegian artisto (m. 2014)
* [[1959]] - [[Waldemar Pawlak]], chefministro di Polonia
* [[1965]] - [[Chris Gore]], Usan aktoro, cenaristo, filmo-produktisto e televiziono-prizentisto
* [[1980]] - [[Marianna Madia]], Italiana politikistino
* [[1986]] - [[Kamelia]], Rumana kantistino
* [[1995]] - [[Sebastian Gorčík]], Cheka hokeisto
* [[1996]] - [[Jamsaran Ayurovich Cidipov|Jamsaran Cidipov]], Rusa shakoludistulo
* [[1998]] - [[Caroline Dolehide]], Usana tenisistino
* [[2001]] - [[Bukayo Saka]], Angla futbalisto
* [[2004]] - [[Robin Montgomery]], Usana tenisistino

== Morti ==
* [[1848]] - [[Mohammad Shah Qajar]], Shaho di [[Persia]] (n. 1810)
* [[1857]] - [[Auguste Comte]], Franciana sociologo e filozofo (n. 1798)
* [[1876]] - [[Manuel Blanco Encalada]], unesma prezidanto di Chili (n. 1790)
* [[1877]] - [[Fola Kavalo]], chefo dil indijeni [[Sioux]] de Usa (n. 1840?)
* [[1901]] - [[Mario Scelba]], chefministro di Italia (m. 1991)
* [[1906]] - [[Ludwig Boltzmann]], Austriana fizikisto (n. 1844)
* [[1919]] - [[Frigyes Schulek]], Hungarian arkitekto ed Idisto (n. 1841)
* [[1940]] - [[Charles de Broqueville]], chefministro di Belgia (n. 1860)
* [[1991]] - [[Louis-Marie Pouka]], Kamerunana poeto (n. 1910)
* [[1993]] - [[Baek Du-jin]], chefministro di Sud-Korea (n. 1908)
* [[1997]] - Agnes Gonxha Bojaxhiu alias [[Matro Teresa]], Nobel-laureato pri paco&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1997: Mother Teresa dies|vidita ye=12ma di agosto 2016|editero=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/5/newsid_2499000/2499693.stm}}&lt;/ref&gt; (n. 1910)
* [[2010]] - [[Guillaume Cornelis van Beverloo]], Nederlandana piktisto (n. 1922)
* [[2015]] - [[Setsuko Hara]], Japonian aktorino (n. 1920)
* [[2016]] - [[Hugh O'Brian]], Usan aktoro (n. 1925)
* [[2017]] - [[Nicolaas Bloembergen]], Nederlandan-Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1920)
* [[2018]] - [[Beatriz Segall]], Brazilian aktorino&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://recordtv.r7.com/2018/09/05/record-tv-lamenta-morte-de-beatriz-segall/|titulo= Record TV lamenta morte de Beatriz Segall|editero=R7|vidita ye=5ma di septembro 2018}}&lt;/ref&gt; (n. 1926)
* [[2021]] - [[Jiří Hainý]], Chekoslovakiana hokeisto (n. 1927)
* [[2024]] - [[Sérgio Mendes]], kantisto, kompozisto e pianisto (n. 1941)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/pop/saiba-quem-foi-sergio-mendes-icone-da-bossa-nova-que-morreu-aos-83-anos/|titulo=Saiba quem foi Sergio Mendes, ícone da bossa nova que morreu aos 83 anos|editero=CNN Brasil|idiomo={{en}}|publikigita ye=6ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Dio di yaro]]
[[Kategorio:Septembro]]</text>
      <sha1>8auzi4b2w6rqrhxdp6twgg4zms81ing</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1865</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2031</id>
    <revision>
      <id>1131875</id>
      <parentid>1119993</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T23:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+eventi, referi</comment>
      <origin>1131875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7444" sha1="fjvtvmmo9jrnfjds3fqor5pykq08qwp" xml:space="preserve">{{19ma yarcento}}
La yaro '''1865''' (MDCCCLXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[sundio]] segun [[Gregoriala kalendario]], ed ordinara yaro komencinta ye [[venerdio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 865ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 65ma yaro di la [[19ma yarcento]], e la 6ma yaro di la [[yari 1860a]]. Kande 1865 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

== Eventi ==
=== [[Europa]] ===
* [[14ma di julio]] - La somito di [[Matterhorn]] en [[Alpi]] klimesas unesmafoye.

=== [[Azia]] ===
* Rejo [[Kojong di Korea]] komencas regnar, til 1870. Il novigos [[Korea]] ed obsedos Kristani.

=== [[Afrika]] ===
* Milito inter [[Libera Stato di Orange]] e [[Moshweshwe]] (del populo Basuto) komencas.

=== [[Nord-Amerika]] ===
* [[2ma di aprilo]] - [[Interna milito di Usa]]: vinkita dum la triesma batalio di Petersburg, l'armeo di Norda Virginia e [[Kunfederita Stati di Amerika|Kunfederita]] guvernerio abandonas [[Richmond, Virginia]]&lt;ref&gt;{{citez jurnalo od edituro|titulo=The Richmond-Petersburg Campaign, 1864-65 |editero=Praeger|nomo=Charles R.|surnomo=Bowery|loko=Santa Barbara, Kalifornia|publikigita ye=2014}}&lt;/ref&gt;.
* [[9ma di aprilo]] - [[Usana interna milito]] finas. Ol esis tre moderna milito, dum quo trupi transportesis per [[treno|treni]], precepti sendita per [[telegrafilo|telegrafili]], kruelegi savigesis per [[fotografo|fotografuri]] e [[jurnalo|jurnali]].
* [[12ma di aprilo]] - Usana interna milito: L'[[armeo de la Uniono]] kaptas [[Mobile, Alabama]].
* [[13ma di aprilo]] - Usana interna milito: [[Raleigh, Nordal Karolina]], kaptesas dal Uniono.
* [[14ma di aprilo]] - [[John Wilkes Booth]] pafas kontre la kapo di [[Abraham Lincoln]], qua mortos ye la sequanta dio.
* [[15ma di aprilo]] - Pos la morto di [[Abraham Lincoln]], [[Andrew Jackson]] divenas la 17ma prezidanto di Usa.
* [[6ma di decembro]] - [[Usa]] ratifikas la 13ma emendo a lua [[konstituco]] e proskriptas [[sklaveso]].
* [[24ma di decembro]] - En [[Usa]] fondesas okulta societo [[Ku Klux Klan]]. La skopo dil societo esas prezervar la supereso di la blanki en suda stati.

=== [[Central Amerika]] ===
* [[15ma di julio]] - Pos interna milito qua komencis en 1863, nacionalisti de [[Dominikana Republiko]] vinkas [[Hispana imperio|Hispani]], ed itere proklamas la nedependo di la lando.

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[Milito di Paraguay]]: [[Paraguay]] komencas atakar sua vicina landi, [[Brazilia]], [[Arjentinia]] ed [[Uruguay]].
* [[11ma di junio]] - [[Batalio di Riachuelo]] - [[Brazilia]]na eskadro vinkas [[Paraguay]]ana mar-armeo en la [[fluvio Paraná]].

=== [[Oceania]] ===
* [[Chinia]]na laboristi transportesas a [[Havayi]].
* Administro-centro di [[Nova-Zelando]] translacesas de [[Auckland]] a [[Wellington]].

== Naski ==
* [[19ma di januaro]] - [[Valentin Alexandrovich Serov|Valentin Serov]], Rusa piktisto (m. 1911)
[[Arkivo:Kaarlo_Juho_St%C3%A5hlberg.jpg|130px|thumb|&lt;small&gt;[[Kaarlo Juho Ståhlberg]]&lt;/small&gt;]]
* [[28ma di januaro]] - [[Kaarlo Juho Ståhlberg]], unesma prezidanto di Finlando (m. 1952)
* [[3ma di februaro]] - [[Isaac Israëls]], Nederlandana pitkisto (m. 1934)
* [[19ma di februaro]] - [[Sven Hedin]], Sueda explorero (m. 1952)
* [[10ma di marto]] - [[Julian Nowak]], chefministro di Polonia (m. 1946)
* [[17ma di marto]] - [[Gabriel Narutowicz]], prezidanto di Polonia (m. 1922)
* [[1ma di aprilo]] - [[Richard Adolf Zsigmondy]], Austriana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1929)
* [[9ma di aprilo]] - [[Erich Ludendorff]], Germana generalo (m. 1937)
* [[15ma di aprilo]] - [[Olga Boznańska]], Polona piktistino (m. 1940)
* [[26ma di aprilo]] - [[Akseli Gallen-Kallela]], Finlandana piktisto (m. 1931)
* [[28ma di aprilo]] - [[Vital Brazil]], Braziliana mediko e ciencisto (m. 1950)
* [[23ma di mayo]] - [[Epitácio Pessoa]], Braziliana prezidanto (m. 1942)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Epitácio Pessoa - Só História|vidita ye=7ma di septembro 2019|url=https://www.sohistoria.com.br/biografias/eptafio/ |idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di mayo]] - [[John Raleigh Mott]], chefo di [[YMCA]], Nobel-laureato pri paco (m. 1955)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=John Raleigh Mott - New World Encyclopedia |url=https://www.newworldencyclopedia.org/entry/John_Raleigh_Mott|vidita ye=7ma di septembro 2019|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di mayo]] - [[Pieter Zeeman]], Nederlandana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1943)
[[Arkivo:George_V_of_the_UK_(head).png|thumb|130px|[[George la 5ma di Unionita Rejio|George la 5ma]]]]
* [[3ma di junio]] - rejulo [[George la 5ma di Unionita Rejio]] (m. 1936)
* [[9ma di junio]] - [[Albéric Magnard]], Franca kompozisto (m. 1914)
* 9ma di junio - [[Carl Nielsen]], Dana kompozisto (m. 1931)
* [[12ma di junio]] - [[Franz Cižek]], Bohemiana piktisto (m. 1946)
* [[13ma di junio]] - [[William Butler Yeats]], Irlandana skriptisto, Nobel-laureato (m. 1939)
* [[24ma di junio]] - [[Robert Henri]], Usana piktisto (m. 1929)
* [[26ma di julio]] - [[Philipp Scheidemann]], kancelero di Germania (m. 1939)
* [[24ma di agosto]] - rejulo [[Ferdinand la 1ma di Rumania]] (m. 1927)
* [[27ma di agosto]] - [[Charles Gates Dawes]], vice-prezidanto di Usa, Nobel-laureato pri paco (m. 1951)
* [[23ma di septembro]] - [[Suzanne Valadon]], Franca piktistino (m. 1938)
* [[12ma di oktobro]] - [[Arthur Harden]], Angla kemiisto, Nobel-laureato (m. 1940)
* 12ma di oktobro - [[Manuel Enrique Araujo]], prezidanto di Salvador (m. 1913)
[[Arkivo:ArieDeJong.png|thumb|130px|[[Arie de Jong]]]]
* [[18ma di oktobro]] - [[Arie de Jong]], linguisto e Volapükologo (m. 1957)
* [[2ma di novembro]] - [[Warren G. Harding]], prezidanto di Usa (m. 1923)
* [[12ma di novembro]] - [[Into Konrad Inha]] (nask. Nyström), Finlandana pioniro di fotografo (m. 1930)
* [[19ma di novembro]] - [[Otto Eckmann]], Germana piktisto (m. 1902)
* [[8ma di decembro]] - [[Jean Sibelius]], Finlandana kompozisto (m. 1957).
* [[16ma di decembro]] - [[Olavo Bilac]], Braziliana poeto (m. 1918)
* [[28ma di decembro]] - [[Félix Vallotton]], Suisa-Franciana piktisto (m. 1925)
* [[30ma di decembro]] - [[Rudyard Kipling]], Angla skriptisto, Nobel-laureato pri literaturo (m. 1936)
* [[Lazzaro Luxardo]], Italiana piktisto (m. 1949)

== Morti ==
[[Arkivo:Pierre_Joseph_Proudhon.jpg|thumb|130px|[[Pierre-Joseph Proudhon|Pierre J. Proudhon]]]]
* [[19ma di januaro]] - [[Pierre-Joseph Proudhon]], Franca filozofo ed anarkiisto (n. 1809)
* [[14ma di aprilo]] - [[Rafael Carrera y Turcios]], prezidanto di Guatemala (n. 1814)
* [[15ma di aprilo]] - [[Abraham Lincoln]], prezidanto di Usa (n. 1809)
* [[26ma di aprilo]] - [[John Wilkes Booth]], Usan aktoro, asasinero di Abraham Lincoln (n. 1838)
* [[15ma di mayo]] - [[David Gilmour Blythe]], Usana piktisto (n. 1815)
* [[9ma di julio]] - [[Carl Rahl]], Austriana piktisto (n. 1812)
* [[13ma di agosto]] - [[Ignaz Semmelweis]], Hungara mediko (n. 1818)
* [[14ma di agosto]] - [[Fitz Henry Lane]], Usana piktisto (n. 1804)
* [[18ma di agosto]] - [[Alexandros Mavrokordatos]], chefministro di Grekia (n. 1791)
* [[29ma di agosto]] - [[Gerardo Barrios]], prezidanto di Salvador (n. 1813)
* [[25ma di septembro]] - [[Andrés de Santa Cruz]], prezidanto di Bolivia e prezidanto di Peru (n. 1792)
* [[18ma di oktobro]] - [[Henry John Temple]], chefministro di Unionita Rejio (n. 1784)
* [[10ma di decembro]]  Rejulo [[Léopold la 1ma di Belgia]] (n. 1790)

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1860a]]</text>
      <sha1>fjvtvmmo9jrnfjds3fqor5pykq08qwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1227</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2066</id>
    <revision>
      <id>1131840</id>
      <parentid>1007975</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+evento</comment>
      <origin>1131840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="tw694fmf3o5fgv6m7k75rst047zbn5v" xml:space="preserve">{{13ma yarcento}}
La yaro '''1227''' (MCCXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[venerdio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 227ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 27ma yaro di la [[13ma yarcento]], e la 8ma yaro di la [[yari 1220a]].

== Eventi ==
* [[19ma di marto]] - [[Papo Gregorius la 9ma|Gregorius la 9ma]] divenas papo.

=== [[Azia]] ===
* [[Chingiz-kano]] mortas. Ordonanci portas la savo pro morto ad omna lateri di grandega imperio, quo extensas de [[Pacifiko]] a [[Nigra maro]]. Batalii finas e militestri kunvenas en [[Karakorum]] por elektar epigono. Lua filio Batu ganas [[Siberia]], Chagatai ganas central Azia, Ögedei ganas [[Mongolia]] e Nord-Chinia, e Tului ganas [[Persia]].

== Naski ==
* februaro - Komto [[Willem la 2ma di Holando]] (m. 1256)
* [[30ma di septembro]] - [[Papo Nikolaus la 4ma]] (m. 1292)

== Morti ==
* [[18ma di marto]] - [[Papo Honorius la 3ma]] (n. 1150)

[[Kategorio:Yari 1220a]]</text>
      <sha1>tw694fmf3o5fgv6m7k75rst047zbn5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1812</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3109</id>
    <revision>
      <id>1131841</id>
      <parentid>1059511</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+evento</comment>
      <origin>1131841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4028" sha1="d3bf6v3d8agjj8i0h4ys8vaf98bdylt" xml:space="preserve">{{19ma yarcento}}
La yaro '''1812''' (MDCCCXII per Romala algarismi) esis [[bisextila yaro]] komencinta ye [[merkurdio]] segun la [[Gregoriala kalendario]] e bisextila yaro komencinta ye [[lundio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 812ma yaro di la [[2ma yarmilo]], la 12ma yaro di la [[19ma yarcento]] e la 3ma yaro di la [[yari 1810a]]. Kande 1812 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

==Eventi ==
===[[Europa]] ===
* [[19ma di marto]] - ''Cortes'' (parlamento) di [[Cádiz]] promulgas [[Hispana konstituco di 1812]], qua establisas [[konstitucala monarkio]] por [[Hispania]].
* [[8ma di aprilo]] - [[Helsinki]] divenas chef-urbo di [[Finlando]].
* [[11ma di mayo]] - [[Unionita Rejio|Britaniana]] chefministro [[Spencer Perceval]] mortigesas da komercisto.
* [[24ma di junio]] til la [[14ma di decembro]] - [[Napoléon la 1ma]] atakas [[Rusa imperio]], e vinkas Rusi che [[Batalio di Borodino|Borodino]] ye la [[7ma di septembro]]. De ibe, [[Grande Armée]] avancas vers [[Moskva]], quon Rusi incendias. Ye la [[19ma di oktobro]] Napoléon decidas abandonar Moskva e retretar. Frua e severa vintro exterminas l'armeo: nur {{formatnum:20000}} soldati transvivas.
* [[15ma di novembro|15ma]] til la [[18ma di novembro]] - [[Napoleonala militi]]: eventas la [[batalio di Krasnoi]], proxim la nuna urbeto Krasny. Retretanta de [[Moskva]], Franca trupi atakesas dal Rusi, e subisas granda perdajo di soldati.
* [[26ma di novembro|26ma]] til [[29ma di novembro]] - [[Napoleonala militi]]: Eventas la [[Batalio di Berezina]], ube Napoleonala trupi vinkesas dal Rusi.
* En [[Unionita Rejio]], unesma pladala buxi por nutrivo-konservo igesas.

===[[Nord-Amerika]] ===
* [[18ma di junio]] - [[Milito Angla-Usana di 1812|Milito]] inter [[Unionita Rejio]] ed [[Usa]] komencas, e duros til 1815.

===[[Sud-Amerika]]===
* [[27ma di februaro]] - [[Milito pri nedependo di Arjentinia]]: [[Manuel Belgrano]] unesmafoye levas la standardo di [[Arjentinia]].
* [[26ma di marto]] - [[Ter-tremo]] en [[Caracas]], [[Venezuela]], produktas {{formatnum:12000}} morti.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro ‎|autoro=Xavier Heuschling|titulo=Manuel de statistique ethnographique universelle|editor=Soc. Typ. Belge |loko=Bruxelles |publikigita ye=1847 |url=https://books.google.com.br/books?id=8lBKAAAAYAAJ&amp;pg=PA454&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |pagini=454}}&lt;/ref&gt;

==Naski ==
[[Arkivo:Charles Dickens 3.jpg|130px|thumb|[[Charles Dickens]]]]
* [[7ma di februaro]] - [[Charles Dickens]], Angla skriptisto (m. 1870)
* [[1ma di marto]] - [[Nicolae Crețulescu]], chefministro di Rumania (m. 1900)
* [[12ma di marto]] - [[Ignacio Comonfort]], prezidanto di Mexikia (m. 1863)
* [[15ma di aprilo]] - [[Théodore Rousseau]], Franca piktisto (m. 1867)
* [[23ma di aprilo]] - [[Frederick Whitaker]], chefministro di Nova-Zelando (m. 1891)
* [[24ma di aprilo]] - [[Walthère Frère-Orban]], chefministro di Belgia (m. 1896)
* [[7ma di mayo]] - [[Robert Browning]], Angla skriptisto (m. 1889)
* [[13ma di agosto]] - [[Karl Rahl]], Austriana piktisto (m. 1865)
* [[27ma di agosto]] - [[Bertalan Szemere]], chefministro di Hungaria (m. 1869)
* [[28ma di agosto]] - [[Rudolf Ritter von Alt]], Austriana piktisto (m. 1905)
* [[20ma di oktobro]] - [[Buenaventura Báez]], prezidanto di Dominikana Republiko (m. 1884)
* [[28ma di oktobro]] - [[Cirilo Villaverde]], Kubana skriptisto e jurnalisto (m. 1894)
* [[9ma di novembro]] - [[Charles Duclerc]], chefministro di Francia (m. 1888)

==Morti==
* [[20ma di januaro]] (o 20ma di decembro) - [[Kazimierz Wojniakowski]], Polona piktisto (n. 1771 o 1772)
* [[24ma di septembro]] - [[Juana Galán]], heroino di Hispania (n. 1787)
* [[12ma di oktobro]] - [[Juan José Castelli]], Arjentiniana jurnalisto e politikisto (n. 1764)
* [[30ma di novembro]] - [[Stefano Tofanelli]], Italiana piktisto (n. 1752)
* (desaparis pos ca yaro) [[John Eyre (piktisto)|John Eyre]], Australiana piktisto (n. 1771)

==Referi==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1810a]]</text>
      <sha1>d3bf6v3d8agjj8i0h4ys8vaf98bdylt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1876</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3155</id>
    <revision>
      <id>1131854</id>
      <parentid>1084246</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+referi</comment>
      <origin>1131854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9159" sha1="fj6frd9vgaig8ve14fl20wc1pwximtk" xml:space="preserve">{{19ma yarcento}}
La yaro '''1876''' (MDCCCLXXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye [[saturdio]] segun [[Gregoriala kalendario]], e [[bisextila yaro]] komencinta ye [[jovdio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 876ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 76ma yaro di la [[19ma yarcento]], e la 7ma yaro di la [[yari 1870a]]. Kande 1876 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

== Eventi ==
=== [[Europa]] ===
* [[Aprilo]] til [[mayo]] - [[Otoman imperio]] represas kruelege la [[Revolto di aprilo en Bulgaria]]. Konseque, [[Rusa imperio]] deklaros milito kontre Otomani en [[1877]] (til 1878).
* [[1ma di julio]] - [[Serbia]] deklaras milito kontre Turkia ([[Otoman imperio]]).
* [[2ma di julio]] - [[Montenegro]] deklaras milito kontre Turkia.
* [[31ma di agosto]] - [[Abdul Hamid la 2ma di Otoman Imperio|Abdul Hamid]] revokas lua fratulo [[Murad la 5ma di Otoman imperio|Murad la 5ma]] de povo en l'[[Otoman imperio]].
* [[5ma di septembro]] - [[William Ewart Gladstone]] publikigas pamfleto kontre Turka represo en Bulgaria, nomizita &quot;Bulgara Horori&quot;.
* [[1ma di novembro]] - En [[Nederlando]], la Nord-Mara Kanalo apertesas dal rejulo [[Willem la 3ma di Nederlando|Willem la 3ma]].

=== [[Azia]] ===
* [[Victoria (rejino)|Victoria]], rejino di [[Unionita Rejio]], kronizesas imperiestrino di [[India]]. El reprezentesas en India da vicerejo. Indiani ne aceptas la civil-administrado e supra oficiri dil armeo.
* [[Famino]] komencas en sudal India, til 1878.
* [[Japonia]] obsedas [[Korea]] pro ke ol apertus sua portui.
* En Japonia, interdiktesas l'uzo di espadi da [[samurayo|samurayi]].

=== [[Afrika]] ===
* [[7ma di marto|7ma]] til la [[9ma di marto]] - [[Etiopia]]na trupi vinkas [[Egiptia]]ni proxim Gura. To interruptas l'expanso di Egiptia vers la [[Korno di Afrika]].

=== [[Nord-Amerika]] ===
* [[7ma di marto]] - [[Alexander Graham Bell]] inventas [[telefonilo]] en [[Usa]].
* [[25ma di junio]] - Aborijeni [[Usa]]na, duktata da [[Fola Kavalo]] e [[Sidanta Bovo]], vinkas trupi komandita da lietnanto-kolonelo [[George Armstrong Custer]] apud [[batalio di Little Bighorn|rivero Little Bighorn]]. Custer perisas dum la batalio.
* [[29ma di novembro]] - [[Porfirio Díaz]] divenas prezidanto di [[Mexikia]] til 1911. Mexikia expansas dum sua prezidanteso.

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[6ma di januaro]] - [[Arjentinia]] recevas regiono [[Provinco Misiones|Misiones]] de [[Paraguay]] pos paco-pakto.

== Naski ==
* [[3ma di januaro]] - [[Wilhelm Pieck]], prezidanto di Est-Germania (m. 1960)
[[Arkivo:Adenauer Bouserath3.jpg|thumb|130px|[[Konrad Adenauer]]]]
* [[5ma di januaro]] - [[Konrad Adenauer]], Germana kancelero (m. 1967)
* [[8ma di januaro]] - [[Arturs Alberings]], chefministro di Latvia (m. 1934)
* [[11ma di januaro]] - [[Thomas John Hicks]], Usan atleto (m. 1952)
* [[12ma di januaro]] - [[Jack London]], Usana skriptisto (m. 1916)
* 12ma di januaro - [[Konstantinos Demertzis]], chefministro di Grekia (m. 1936)
* 12ma di januaro - [[Fevzi Çakmak]], chefministro di Turkia (m. 1950)
* [[23ma di januaro]] - [[Otto Paul Hermann Diels]], Germana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1954)
* [[24ma di januaro]] - [[Theodor Tobler]], Suisa entraprezisto ed Idisto (m. 1941)
* [[8ma di februaro]] - [[Paula Modersohn-Becker]], Germana piktisto (m. 1907)
* [[10ma di februaro]] - [[Béla Linder]], Hungara militisto ed Idisto (m. 1962)
* [[12ma di februaro]] - [[Thubten Gyatso]] la 13ma dalai-lamao (m. 1933)
* [[19ma di februaro]] - [[Constantin Brâncuși]], Rumana skultisto, piktisto e fotografisto (m. 1957)
* [[26ma di februaro]] - [[Agustín Pedro Justo]], prezidanto di Arjentinia (m. 1943)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{en}} |editero=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Agustin-Pedro-Justo|titulo= Agustín Pedro Justo{{!}}president of Argentina|vidita ye=12ma di oktobro 2018}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Pius XII with stole.png|thumb|130px|[[Papo Pius la 12ma|Pius la 12ma]]]]
* [[2ma di marto]] - [[Papo Pius la 12ma]] (m. 1958)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Biografia di Sua Santità Pio XII|url=https://www.vatican.va/content/pius-xii/it/biography/documents/hf_p-xii_bio_20070302_biography.html|editero=La Santa Sede|idiomo={{it}}|vidita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[5ma di marto]] - [[Tiburcio Carías Andino]], prezidanto di Honduras (m. 1969)
* [[4ma di aprilo]] - [[Maurice de Vlaminck]], Franca piktisto (m. 1958)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|titulo=Maurice de Vlaminck biografia|url=https://www.guiadasartes.com.br/maurice-de-vlaminck/biografia |editero=Guia das Artes|vidita ye=17ma di agosto 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di aprilo]] - [[Robert Bárány]], Hungara mediko, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (m. 1936)
* [[24ma di aprilo]] - [[Erich Raeder]], Germana admiralo (m. 1960)
* [[29ma di aprilo]] - [[Zewditu la 1ma]], imperiestrino di Etiopia (m. 1930)
* [[17ma di mayo]] - [[Andreas Michalakopulos]], chefministro di Grekia (m. 1938)
* [[18ma di mayo]] - [[Hermann Müller]], kancelero di Germania (m. 1931)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Hermann-Muller |titulo=Hermann Müller {{!}} German statesman, Social Democrat|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di mayo]] - [[Julius Klinger]], Austriana piktisto (m. 1942)
[[Arkivo:Jan_Kucharzewski.jpg|130px|thumb|[[Jan Kucharzewski]]]]
* [[27ma di mayo]] - [[Jan Kucharzewski]], chefministro di Polonia (m. 1952)
* [[11ma di junio]] - [[Ernesto Tisdel Lefevre]], prezidanto di Panama (m. 1922)
* [[22ma di junio]] - [[Gwen John]], Walsana piktistino (m. 1939)
* [[2ma di julio]] - [[Wilhelm Cuno]], kancelero di Germania (m. 1933)
* [[8ma di julio]] - [[Alexandros Papanastasiou]], chefministro di Grekia (m. 1936)
* [[19ma di julio]] - [[Ignaz Seipel]], kancelero di Austria (m. 1932)
* 19ma di julio - [[Joseph Fielding Smith]], prezidanto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi (m. 1972)
* [[7ma di agosto]] - [[Mata Hari]], Nederlandana dansistino (m. 1917)
* [[15ma di agosto]] - [[Stylianos Gonatas]], chefministro di Grekia (m. 1966)
* [[16ma di agosto]] - [[Ivan Bilibin]], Rusa piktisto (m. 1942)
* [[22ma di agosto]] - [[Kees Maks]], Nederlandana piktisto (m. 1967)
* [[29ma di agosto]] - [[Kim Gu]], prezidanto di Korea (m. 1949)
[[Arkivo:J.J.R._Macleod_ca._1928.png|thumb|130px|[[John James Rickard Macleod|John Macleod]]]]
* [[6ma di septembro]] - [[John James Rickard Macleod]], Skota mediko e fiziologiisto, Nobel-laureato (m. 1935)
* [[18ma di septembro]] - [[James Scullin]], chefministro di Australia (m. 1953)
* [[21ma di septembro]] - [[Julio González i Pellicer]], Hispana piktisto e skultisto (m. 1942)
* [[22ma di septembro]] - [[André Tardieu]], chefministro di Francia (m. 1945)
* [[13ma di novembro]] - [[Vitorino Máximo de Carvalho Guimarães]], chefministro di Portugal (m. 1957)
* [[17ma di novembro]] - [[August Sander]], Germana fotografisto (m. 1964)
* [[23ma di novembro]] - [[Manuel de Falla]], Hispana kompozisto (m. 1946)
* [[22ma di decembro]] - [[Filippo Tommaso Marinetti]], Italiana poeto (m. 1944)
* [[24ma di decembro]] - [[Thomas Madsen-Mygdal]], chefministro di Dania (m. 1943)
* [[25ma di decembro]] - [[Adolf Otto Reinhold Windaus]], Germana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1959)
[[Arkivo:Jinnah crop.jpg|thumb|130px|[[Muhammad Ali Jinnah|Ali Jinnah]]]]
* 25ma di decembro - [[Muhammad Ali Jinnah]], Pakistanana politikisto, chefo di Mohamedana Ligo e fondinto di Pakistan (m. 1948)
* [[29ma di decembro]] - [[Pau Casals]], Kataluniana violoncelisto (m. 1973)
* [[Petro Trad]], prezidanto e chefministro di Libano (m. 1947)
* [[Abd Allah Siraj]], chefministro di Jordania (m. 1949)
* [[Romuald Kamil Witkowski]], Polona piktisto (m. 1950)
* [[Carlos Freile Larrea]], prezidanto di Equador (m. 1942)
* [[Abelardo Montalvo]], prezidanto di Equador (m. 1950)
* [[Jean Laurent]], Franca militisto ed Idisto (m. 1954)

== Morti ==
* [[24ma di februaro]] - [[Joseph Jenkins Roberts]], prezidanto di Liberia (n. 1809)
* [[13ma di marto]] - [[Joseph von Führich]], Austriana piktisto (n. 1800)
* [[4ma di junio]] - Sultano [[Abdülaziz di Otoman imperio]] (n. 1830)
* [[8ma di junio]] - [[George Sand]] (n. ''Amandine Aurore Lucile Dupin''), Franca skriptisto e feministo (n. 1804)
[[Arkivo:Antonio_Lopez_de_Santa_Anna_c1853.png|thumb|130px|[[Antonio López de Santa Anna]]]]
* [[21ma di junio]] - [[Antonio López de Santa Anna]], militisto-diktatoro di Mexikia (n. 1794)
* [[1ma di julio]] - [[Mihail Alexandrovich Bakunin|Mihail Bakunin]], Rusa anarkiisto (n. 1814)
* [[14ma di julio]] - [[Sidney Rigdon]], guidinto dil Movado di Lasta-Dia Santi (n. 1793)
* [[5ma di septembro]] - [[Manuel Blanco Encalada]], prezidanto di Chili (n. 1790)
* [[6ma di septembro]] - [[Józef Szermentowski]], Polona piktisto (n. 1833)
* [[30ma di novembro]] - [[Antonio González y González]], chefministro di Hispania (n. 1792)
* [[25ma di decembro]] - [[Manuel de Ascásubi]], prezidanto di Equador (n. 1804)
* [[31ma di decembro]] - [[Catherine Labouré]], Franca santino di katolik-eklezio (n. 1806)

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1870a]]</text>
      <sha1>fj6frd9vgaig8ve14fl20wc1pwximtk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1912</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3171</id>
    <revision>
      <id>1131862</id>
      <parentid>1127181</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+referi</comment>
      <origin>1131862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12876" sha1="4yai54pwsppcrtkc54cycxy7v19f6l9" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La yaro '''1912''' (MCMXII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]], e [[bisextila yaro]] komencinta ye [[sundio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 912ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 12ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 3ma yaro di la [[yari 1910a]]. Kande 1912 komencis, Gregoriala kalendario esis 13 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

== Eventi ==
=== Mondo ===
* [[6ma di januaro]] - [[Alfred Wegener]] lansas teorio pri [[kontinentala flotaco]], en qua la kontinenti flotacas super terala [[magmo]] e movas kelka centimetri omnayare.

=== [[Europa]] ===
* [[22ma di aprilo]] - Komencas la publikigado di [[komunismo|komunista]] [[jurnalo]] ''Pravda'', en [[Sankt-Peterburg]], [[Rusa imperio]].
* [[7ma di oktobro]] - [[Helsinki]]ana komercisti fondas la [[Borso di Helsinki]].
* [[8ma di oktobro]] - [[Unesma Balkanana milito]] komencas, kande [[Montenegro]] deklaras milito kontre [[Otoman imperio]].
* [[28ma di novembro]] - [[Albania]] nedependanteskas de [[Otoman imperio]].

=== [[Azia]] ===
* [[1ma di januaro]] - [[Republiko Chinia (1912-1949)|Chinia]] divenas [[republiko]]. [[Sun Yat-sen]] divenas lua unesma prezidanto.
* [[12ma di marto]] - Che [[Republiko Chinia (1912-1949)|Republiko Chinia]], militestri komandita da [[Yuan Shikai]] revokas [[Sun Yat-sen]] e kaptas la povo.
* [[4ma di mayo]] - Fairo en [[Istanbul]] destruktas 1.120 konstrukturi.
* [[30ma di julio]] - En [[Japonia]], [[Meiji-epoko]] finas, e [[Taisho-epoko]] komencas.
* [[Japonia]] konstruktas lua unesma granda kurasizita militonavo.

=== [[Afrika]] ===
* [[30ma di marto]] - Segun pakto en [[Fez]], [[Francia]] igas [[Maroko]] kom sua [[protektorato]].
* [[18ma di oktobro]] - [[Rejio Italia]] ed [[Otoman imperio]] signatas kontrato en Ouchy, qua finas [[Itala-Turka milito]]. Italiani recevas [[Libia]], qua divenos Italiana kolonio.
* [[19ma di oktobro]] - [[Italia]] okupas [[Tripoli]], [[Libia]].
* [[Usa]] donas [[Liberia]] 1,7-milion-dolara presto. Kompense, ol demandas surveyar donagala revenui de la lando, til 1926.

=== [[Nord-Amerika]] ===
* [[6ma di januaro]] - [[Nova-Mexikia]] divenas la 47ma [[Stati di Usa|Usana stato]].
* [[14ma di februaro]] - [[Arizona]] divenas la 48ma [[Usa]]na stato.
* [[14ma di aprilo]] - Navo ''[[Titanic]]'', transportanta {{formatnum:2224}} pasajeri e kruala membri e judikata kom &quot;nesinkebla&quot;, kolizionas kontre flotacanta [[glaciomonto]] en [[Atlantiko]] dum lua unesma voyajo. Ye 2.20 kloki la [[15ma di aprilo]], ol sinkas proxim [[Newfoundland e Labrador‎|New Foundland]]. La navo e {{formatnum:1513}} dronas su.
* [[6ma di junio]] - Che [[Alaska]], volkano [[Novarupta]] komencas eruptar.

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[10ma di februaro]] - En [[Arjentinia]], sancionesas lego qua kreas obligema e [[sekreta votado]] por tota viri evanta 18 yari o pluse.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.diputadosalta.gob.ar/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=728:19-de-febrero-sancion-de-la-ley-saenz-pena-voto-universal-secreto-y-obligatorio&amp;catid=27:interes-general&amp;Itemid=86 |titulo=10 de Febrero: Sanción de la Ley Sáenz Peña: voto universal, secreto y obligatorio |autoro=Cámara de Diputados de la Provincia de Salta|vidita ye=24ma di mayo 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di decembro]] - Federala Universitato di Paraná (UFPR), l'unesma federala [[universitato]] di [[Brazilia]], inauguresas en [[Curitiba]], [[Paraná (stato)|Paraná]].

=== [[Antarktika]] ===
* [[17ma di januaro]] - Britaniana [[Robert Falcon Scott]] divenas la duesma explorero qua atingas [[Sudala Polo]], ma mortos poka dii pose, pro [[famino]].

==[[Sporto]]==
* [[14ma di aprilo]] - [[Santos FC]] fondesas che urbo [[Santos]], [[Brazilia]].
* [[5ma di mayo]] til  la [[22ma di julio]] - Eventas l'[[Olimpiala Ludi en Stockholm, 1912|Olimpiala Ludi]] en [[Stockholm]], [[Suedia]].

== Naski ==
* [[15ma di januaro]] - [[Michel Debré]], chefministro di Francia (m. 1996)
[[Arkivo:Leonid_Kantorovich_1975.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Leonid Vitalyevich Kantorovich|Leonid Kantorovich]]&lt;/small&gt;]]
* [[19ma di januaro]] - [[Leonid Vitalyevich Kantorovich|Leonid Kantorovich]], Sovietian ekonomikisto, Nobel-laureato (m. 1986)
* [[21ma di januaro]] - [[Konrad Emil Bloch]], German-Usana biokemiisto, Nobel-laureato (m. 2000)
* [[27ma di januaro]] - [[Henryk Rostworowski]], Polona skriptisto (m. 1984)
* [[23ma di marto]] - [[Wernher von Braun]], Germana injenioro e ciencisto (m. 1977)
* [[28ma di januaro]] - [[Jackson Pollock]], Usana piktisto (m. 1956)
* [[30ma di januaro]] - [[Horst Matthai Quelle]], Germana filozofo (m. 1999)
* [[31ma di januaro]] - [[Camilo Ponce Enríquez]], prezidanto di Equador (m. 1976)
* [[7ma di februaro]] - [[Russell Drysdale]], Australiana piktisto (m. 1981)
* [[18ma di februaro]] - [[Gholam Reza Azhari]], chefministro di Iran (m. 2001)
* [[19ma di februaro]] - [[Anton Buttigieg]], prezidanto di Malta (m. 1983)
* [[28ma di februaro]] - [[Clara Petacci]], amoratino di [[Benito Mussolini]] (m. 1945)
* [[11ma di marto]] - [[Walter Guevara Arze]], prezidanto di Bolivia (m. 1996)
* [[19ma di marto]] - [[Hugh Watt]], Nova-Zelandana politikisto (m. 1980)
* [[27ma di marto]] - [[James Callaghan]], chefministro di Unionita Rejio (m. 2005)
* [[9ma di aprilo]] - [[Amácio Mazzaropi]], Brazilian aktoro e filmifisto (m. 1981)
[[Arkivo:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|130px|[[Kim Il-sung]]]]
* [[14ma di aprilo]] - [[Robert Doisneau]], Franca fotografisto (m. 1994)
* [[15ma di aprilo]] - [[Kim Il Sung]], chefo di stato di Nord-Korea (m. 1994)
* [[19ma di aprilo]] - [[Glenn T. Seaborg]], Usana kemiisto, Nobel-laureato pri kemio (m. 1999)
* [[21ma di aprilo]] - [[Marcel Camus]], Franca filmifisto (m. 1982)
* [[18ma di mayo]] - [[Perry Como]], Usana kantisto e televizion-prizentisto (m. 2001)
* [[22ma di mayo]] - [[Herbert C. Brown]], Britaniana kemiisto, Nobel-laureato (m. 2004)
* [[24ma di mayo]] - [[Edward Victor Luckhoo]], prezidanto di Guyana (m. 1998)
* [[26ma di mayo]] - [[János Kádár]], chefministro di Hungaria (m. 1989)
* [[28ma di mayo]] - [[Patrick White]], Australiana skriptisto, Nobel-laureato pri literaturo (m. 1990)
* [[30ma di mayo]] - [[Julius Axelrod]], Usana biokemiisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (m. 2004)
* [[4ma di junio]] - [[William Dargie]], Australiana piktisto (m. 2003)
* 4ma di junio - [[Robert Jacobsen]], Dana skultisto e piktisto (m. 1993)
* [[23ma di junio]] - [[Samson Kisekka]], chefa ministro di Uganda (m. 1999)
* 23ma di junio - [[Alan Turing]], Britaniana matematikisto (m. 1954)
* [[14ma di julio]] - [[Woody Guthrie]], Usana muzikistulo (m. 1967)
[[Arkivo:Milton-friedman-5.jpg|thumb|130px|[[Milton Friedman]]]]
* [[31ma di julio]] - [[Milton Friedman]], Usana ekonomikisto, Nobel-laureato (m. 2006)
* [[4ma di agosto]] - [[Raoul Wallenberg]], Sueda arkitekto e diplomacisto (m. c. 1947)
* [[7ma di agosto]] - [[Võ Chí Công]], chefo di stato di Vietnam (m. 2011)
* [[10ma di agosto]] - [[Jorge Amado]], Braziliana skriptisto (m. 2001)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.todadisciplina.com.br/jorge-amado/|titulo=Jorge Amado: biografia, principais obras e curiosidades|editero=Toda Disciplina|idiomo={{pt}}|vidita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[14ma di agosto]] - [[Frank Oppenheimer]], Usana ciencisto (m. 1985)
* [[13ma di agosto]] - [[Salvador Luria]], Italiana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (m. 1991)
* [[23ma di agosto]] - [[Gene Kelly]], Usan aktoro (m. 1996)
* [[25ma di agosto]] - [[Erich Honecker]], chefo di [[Est-Germania]] (m. 1994)
* [[30ma di agosto]] - [[Edward Mills Purcell]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (m. 1997)
* [[5ma di septembro]] - [[John Cage]], Usana kompozisto (m. 1992)ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/John-Cage|titulo= John Cage{{!}}American composer |editero=Encyclopaedia Britannica|vidita ye=16ma di aprilo 2020|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 5ma di septembro - [[Frank Thomas (animisto)|Frank Thomas]], Usan animisto e muzikisto (m. 2004)
* [[10ma di septembro]] - [[Basappa Danappa Jatti]], Indiana politikisto (m. 2002)
* [[12ma di septembro]] - [[Stanisław Lem]], Polona skriptisto (m. 2006)
[[Arkivo:MichelangeloAntonioniFoto-2.jpg|thumb|130px|[[Michelangelo Antonioni]]]]
* [[29ma di septembro]] - [[Michelangelo Antonioni]], Italiana filmifisto (m. 2007)
* [[7ma di oktobro]] - [[Fernando Belaúnde Terry]], prezidanto di Peru (m. 2002)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|titulo=Fernando Belaúnde Terry{{!}}president of Peru|url=https://www.britannica.com/biography/Fernando-Belaunde-Terry}}&lt;/ref&gt;
* [[17ma di oktobro]] - [[Papo Ioannes Paulus la 1ma]] (m. 1978)
* [[18ma di oktobro]] - [[Philibert Tsiranana]], prezidanto di madagaskar (m. 1978)
* [[31ma di oktobro]] - [[Ollie Johnston]], Usan artisto, skriptisto, animisto e cinematografisto pri animi (m. 2008)
* [[3ma di novembro]] - [[Alfredo Stroessner]], diktatoro di Paraguay (m. 2006)
* [[19ma di novembro]] - [[George Emil Palade]], Rumana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (m. 2008)
* [[27ma di novembro]] - [[Connie Sawyer]], Usan aktorino (m. 2018)
* [[5ma di decembro]] - [[Heikki Alikoski]], Fin astronomo, matematikisto ed Esperantisto (m. 1997)
* [[7ma di decembro]] - [[Karl Schrag]], Germana-Usana piktisto (m. 1995)
* [[13ma di decembro]] - [[Luiz Gonzaga]], Braziliana kompozistulo e kantisto (m. 1989)
* [[18ma di decembro]] - [[Givi Javakhishvili]], chefministro di Gruzia (m. 1985)
* [[27ma di decembro]] - [[Conroy Maddox]], Angla piktisto (m. 2005)
* decembro - [[Abubakar Tafawa Balewa]], chefministro di Nigeria (m. 1966)
* [[Felipe Seade]], Chiliana piktisto (m. 1969)
* [[Ioannis Alevras]], Greka politikisto (m. 1995)

== Morti ==
* [[28ma di januaro]] - [[Eloy Alfaro]], prezidanto di Equador (n. 1842)
* [[30ma di januaro]] - [[Luis Cordero Crespo]], prezidanto di Equador (n. 1833)
* [[24ma di februaro]] - [[Jules Joseph Lefebvre]], Franca piktisto (n. 1836)
[[Arkivo:Guillaume IV of Luxembourg.png|thumb|130px|[[Guillaume la 4ma di Luxemburgia|Guillaume la 4ma]]]]
* [[25ma di februaro]] - Granda-duko [[Guillaume la 4ma di Luxemburgia]] (n. 1852)
* [[26ma di februaro]] - [[Bernardino Caballero]], prezidanto di Paraguay (n. 1839)
* [[29ma di marto]] - [[Robert Falcon Scott]], Angla explorero (n. 1868)
* [[14ma di aprilo]] - [[Henri Brisson]], chefministro di Francia (n. 1835)
* [[15ma di aprilo]] - [[Francis Davis Millet]], Usana piktisto (n. 1948)
* [[19ma di aprilo]] - [[Patricio Escobar]], prezidanto di Paraguay (n. 1843)
* [[20ma di aprilo]] - [[Bram Stoker]], Angla skriptisto (n. 1847)
* [[30ma di aprilo]] - [[Henry Sweet]], Angla linguisto (n. 1845)
* [[14ma di mayo]] - [[August Strindberg]], Sueda skriptisto (n. 1849)
* 14ma di mayo - Rejulo [[Frederik la 8ma di Dania]] (n. 1843)
* [[15ma di mayo]] - [[Albino Jara]], prezidanto di Paraguay (n. 1877)
* [[26ma di mayo]] - [[Eduardo López de Romaña]], prezidanto di Peru (n. 1847)
* [[30ma di mayo]] - [[Wilbur Wright]], Usana pioniro di aviacado (n. 1867)
* [[12ma di junio]] - [[Frédéric Passy]], Franca ekonomikisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1822)
* [[25ma di junio]] - [[Lawrence Alma-Tadema]], Nederlandana piktisto (n. 1836)
[[Arkivo:Poincare.jpg|thumb|130px|[[Henri Poincaré]]]]
* [[17ma di julio]] - [[Henri Poincaré]], Franca matematikisto (n. 1854)
* [[30ma di julio]] - [[Imperiestro Meiji]] di Japonia (n. 1852)
* 30ma di julio - [[Juan Gualberto González]], prezidanto di Paraguay (n. 1851)
* [[13ma di agosto]] - [[Jules Massenet]], Franca kompozisto (n. 1842)
* [[16ma di agosto]] - [[Johann Martin Schleyer]], Germana sacerdoto, kreinto di [[Volapük]] (n. 1831)
* [[1ma di septembro]] - [[Samuel Coleridge-Taylor]], Britaniana kompozisto (n. 1875)
* [[6ma di oktobro]] - [[Auguste Marie François Beernaert]], chefministro di Belgia, Nobel-laureato pri paco (n. 1829)
* [[12ma di novembro]] - [[José Canalejas|José Canalejas Méndez]], chefministro di Hispania (n. 1854)
* [[21ma di novembro]] - [[Máximo Tajes Caceres]], prezidanto di Uruguay (n. 1852)
* [[23ma di decembro]] - [[Édouard Detaille]], Franca piktisto (n. 1848)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Edouard-Detaille|titulo=Édouard Detaille{{!}}French painter|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=19ma di junio 2022}}&lt;/ref&gt;

== Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Nils Gustaf Dalén]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Victor Grignard]], [[Paul Sabatier]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Alexis Carrel]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Gerhart Hauptmann]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Elihu Root]]

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1910a]]</text>
      <sha1>4yai54pwsppcrtkc54cycxy7v19f6l9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1996</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3234</id>
    <revision>
      <id>1131842</id>
      <parentid>1125730</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+nasko</comment>
      <origin>1131842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23822" sha1="dr7nqcu3qxl3ijek890kq7mr27fvk4d" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1996''' (MCMXCVI per Romala algarismi) esis [[bisextila yaro]] komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 996ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 96ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 7ma yaro di la [[yari 1990a]].

==Eventi ==
===[[Kosmo]] ===
* [[6ma di agosto]] - [[NASA]] anuncas ke [[aerolito]] ALH 84001, probable ek [[Marso]], kontenas traiti di primitiva vivo.
* [[19ma di septembro]] - Usana [[Spaco-paromo Atlantis]] atachas su a Rusa kosmo-staciono ''[[Mir]]''.
* [[7ma di novembro]] - [[NASA]] sendas probilo ''[[Mars Global Surveyor]]''.

===[[Mondo]] ===
* [[10ma di februaro]] - [[Komputero]] (Deep Blue -programaro di [[IBM]]) vinkas unesmafoye [[Garri Kasparov]], mondala [[shakoludo]]-championo. Kasparov vinkas la ludaro 4-2.
* [[26ma di marto]] - [[Internaciona Monetala Fonduro]] atribuas presto di 10,2 miliard dolari a [[Rusia]] por novigor l'ekonomio.
* [[13ma di decembro]] - [[Kofi Annan]] elektesas chefo di [[Unionita Nacioni]].

===[[Europa]] ===
* [[2ma di januaro]] - L'unesma konvoyo di Usana soldati por garantiar la paco en [[Bosnia e Herzegovina]] arivas an la nordo di la lando.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/2/newsid_2547000/2547285.stm|titulo=1996: US peacekeepers pour into Bosnia |vidita ye=29ma di oktobro 2016|editero=BBC}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di januaro]] - [[Slovenia]] adheras a [[grupo di Visegrád]].
* [[14ma di januaro]] - En [[Portugal]], [[Jorge Sampaio]] elektesas prezidanto.
* [[22ma di januaro]] - En [[Grekia]], chefministro [[Andreas Papandreou]] renuncas, e [[Costas Simitis]] sucedos lu.
* [[29ma di januaro]] - Prezidanto [[Jacques Chirac]] de [[Francia]] anuncas fino di nukleara probi di la lando.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1996: France halts nuclear testing|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/29/newsid_4665000/4665676.stm |editero=BBC|vidita ye=2ma di oktobro 2018}}&lt;/ref&gt;
* 29ma di januaro - En [[Venezia]], famoza opero-domo &quot;La Fenice&quot; perisas en fairo.
* [[3ma di marto]] - [[José María Aznar]] elektesas chefministro di [[Hispania]].
* [[21ma di marto]] - En [[Suedia]], [[Göran Persson]] sucedas [[Ingvar Carlsson]] kom chefministro.
* [[5ma di mayo]] - [[José María Aznar]] divenas chefministro di [[Hispania]].
* [[27ma di mayo]] - [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]], prezidanto di [[Rusia]], renkontras revoltinti de [[Chechenia]]. Li kontratas pri armistico.
* [[1ma di junio]] - [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] elektesas duesma-foye kom prezidanto di [[Rusia]].
* [[10ma di junio]] - Kontrato pri paco en [[Nord-Irlando]] komencas sen [[Sinn Fein]].
* [[8ma di septembro]] - Paco en [[Chechenia]].

===[[Azia]] ===
* [[5ma di januaro]] - [[Yahya Ayyash]] de [[Hamas]] mortas, kande bombo instalita da [[Israel]] explozas en lua [[posh-telefonilo]].
* [[11ma di januaro]] - [[Ryutaro Hashimoto]] divenas chefministro di [[Japonia]].
* [[20ma di januaro]] - [[Yaser Arafat]] elektesas prezidanto di [[Palestina]]na guvernerio.
* [[31ma di januaro]] - Kamiono plenigita per bombi lansesas kontre la centrala banko en [[Colombo]], [[Sri-Lanka]]. L'explozo produktas entote 91 morti e cirkume 1400 plusa homi vundesas.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/31/newsid_4083000/4083095.stm|titulo=1996: Fifty dead in Sri Lanka suicide bombing|editero=BBC |vidita ye=31ma di januaro 2018|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[februaro]] - Hussein Kamel, bofilio di [[Saddam Hussein]], retrovenas ad [[Irak]]. Pos kelka dii ilu, lua fratulo, patro, fratino e filii di fratino mortigesos.
* [[23ma di marto]] - En [[Taiwan]] eventas unesmafoye direta prezidantala elekto. [[Lee Teng-hui]] itere elektesas.
* [[18ma di aprilo]] - Masakro en Qana: plua kam 100 [[Libano|Libanana]] civili mortas, kande [[Israel]] pafas kontre Fijiana paco-trupi di [[UN]].
* [[13ma di mayo]] - [[Tondro]] e tornado produktas 600 morti en [[Bangladesh]].
* [[23ma di mayo]] - Sueda Göran Kropp klimas adsur [[Monto Everest]] sen oxigenuyo. Ilu vehis per [[biciklo]] de [[Suedia]] a [[Nepal]].
* [[25ma di junio]] - En [[Saudi-Arabia]], 19 Usana soldati ed un lokalo mortigesas e 372 vundesas en explozo che Khobar-turmodomo.
* [[31ma di agosto]] - [[Irak]]ana korpi atakas en nordo e konquestas [[Arbil]] de [[Kurdistan|Kurdi]].
* [[septembro]] - [[Al-Jazira]] komencas brokastar en [[Katar]].
* [[27ma di septembro]] - En [[Afganistan]] [[Talibano]]-trupi konquestas [[Kabul]]. prezidanto [[Burhanuddin Rabban]] fugas, e ex-prezidanto [[Mohammad Najibullah]] mortigesos.
* [[9ma di decembro|9ma]] til la [[13ma di decembro]] - Unesma asemblo di [[Mondal organizuro pri komerco|MOK]] en [[Singapur]].
* [[12ma di decembro]] - [[Uday Hussein]] vundas su serioze dum atento.
* [[27ma di decembro]] - [[Talibano|Talibani]] konquestas aerodromo di Bagram, proxim [[Kabul]].

===[[Afrika]] ===
* [[27ma di januaro]] - En [[Nijer]], kolonelo [[Ibrahim Bare Mainassara]] revokas prezidanto [[Mahamane Ousmane]], demokratale elektita.
* [[8ma di mayo]] - [[Sudafrika]] promulgas nova [[konstituco]] qua eliminas [[apartheid]] definitive.
* [[5ma di junio]] - [[Gabon]] abandonas [[ONEP]].
* [[23ma di novembro]] - Aviono [[Boeing 767]] de ''Ethiopian Airways'' qua esis fluganta de [[Addis Ababa]] ad [[Abidjan]] (flugo ET961) kidnapesas dum flugo da tri [[Etiopia]]ni. L'aviono falas en [[Indiana Oceano]] pos finar lua kombustivo proxim [[Komori]], e 125 de la 175 personi ennave perisas.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1996: Hijacked jet crashes into sea|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/23/newsid_2547000/2547715.stm |vidita ye=22ma di oktobro 2016|editero=BBC}}&lt;/ref&gt;

===[[Nord-Amerika]] ===
* [[7ma di januaro]] - Granda nivo-burasko frapas estal [[Usa]]. Plu kam cent homi mortas.
* [[14ma di marto]] - Prezidanto [[Bill Clinton]] dekretas 100 milion dolari por anti-teror agado.
* [[3ma di aprilo]] - Theodore Kaczynski, alias [[Unabomber]], arestesas en [[Montana]].
* [[17ma di julio]] - Aviono [[Boeing 747]] de ''TWA Airlines'' explozas pos departar del [[aeroportuo]] ''JFK'', en [[New York]]. Omna 230 personi en nave mortas.
* [[19ma di julio]] - Prezidanto [[Bill Clinton]] inauguras l'[[Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996|Olimpiala Ludi]] en [[Atlanta]], [[Georgia (Usa)|Georgia]]. 
* [[27ma di julio]] - Bombo explozas dum l'[[Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996|Olimpiala Ludi en Atlanta]], [[Georgia]]: du homi perisas e 111 vundesas.
* [[5ma di novembro]] - [[Bill Clinton]] vinkas [[Bob Dole]] en elekto prezidantala.

===[[Central-Amerika]] ===
* [[7ma di januaro]] - En [[Guatemala]], [[Álvaro Arzú Irigoyen]] elektesas prezidanto.
* [[6ma di februaro]] - Aviono [[Boeing 757]] de la kompanio ''Borgenair'' falas che [[Atlantiko]] proxim [[Dominikana Republiko]], e produktas 189 morti.
* [[7ma di februaro]] - En [[Haiti]], [[René Préval]] sucedas [[Jean-Bertrand Aristide]] kom prezidanto, l'unesma pacala sucedo en Haitiana historio.
* [[29ma di decembro]] - Rejimo di [[Guatemala]] e revolteri paktas pri paco, e 36-yara [[interna milito]] finas.

===[[Sud-Amerika]] ===
* [[17ma di aprilo]] - Che Eldorado dos Carajás, [[Brazilia]], eventas konflikto inter rurani sen proprieti e granda farmisti. Dek-e-non rurani mortigesas.&lt;ref name=Diplomatique&gt;{{extera ligilo|url=http://www.monde-diplomatique.fr/1997/09/REVELLI/9097.html |titulo=La résistance des « sans-terre » du Brésil |autoro=Philippe Revelli|editero=Le Monde diplomatique|idiomo={{fr}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Massacre de Eldorado do Carajás completa 25 anos e segue como símbolo de impunidade no campo|url=https://www1.folha.uol.com.br/poder/2021/04/massacre-de-eldorado-do-carajas-completa-25-anos-e-segue-como-simbolo-de-impunidade-no-campo.shtml|editero=Folha de S.Paulo|vidita ye=4ma di julio 2021|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt; Ye la [[18ma di decembro]] dil sama yaro prezidanto [[Fernando Henrique Cardoso]] posibligas distributar 1.000 km² de tereni a 3.600 familii sen proprieti por kultivar.&lt;ref name=Diplomatique/&gt;
* [[11ma di junio]] - Che urbo [[Osasco]], [[Brazilia]], explozo di gaso che komercala centro ''Osasco Plaza Shopping'' produktas 44 morti e 100 vunditi.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1996: explosão no Osasco Plaza Shopping mata mais de 40 pessoas|url=https://cbn.globoradio.globo.com/institucional/historia/aniversario/cbn-25-anos/boletins/2016/06/07/1996-EXPLOSAO-NO-OSASCO-PLAZA-SHOPPING-MATA-MAIS-DE-40-PESSOAS.htm|editero=CBN|publikigita ye=7ma di junio 2016|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di septembro]] - En [[Kolumbia]], gerilera grupo Revolucionala Popul-armeo di Kolumbia ([[FARC]]) atakas militala bazo en Guaviare. Dum tri-semana milito mortos 130 Kolumbiani.
* [[31ma di oktobro]] - Aviono [[Fokker 100]] del aearala kompanio TAM falas sur kelka domi en [[Sao Paulo (urbo)|l'urbo di Sao Paulo]], [[Brazilia]]. L'acidento produktas 99 morti.

===[[Oceania]] ===
* [[29ma di januaro]] - Prezidanto [[Jacques Chirac]] anuncas ke [[Francia]] finos nukleara probi en [[Pacifiko]].
* [[11ma di marto]] - [[John Winston Howard]] divenas chefministro di Australia.

==[[Sporto]]==
* [[8ma di julio]] - 15-yara evanta tenisisto [[Martina Hingis]] vinkas en [[Wimbledon]] en duo-ludo.
* [[19ma di julio]] til la [[4ma di agosto]] - Eventas [[Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996|Someral Olimpiala Ludi]] en [[Atlanta]], [[Usa]].
* [[15ma di agosto]] til la [[25ma di agosto]] - Eventas [[Paralimpiala Ludi]] en Atlanta, kun la partopreno di {{formatnum:3259}} atleti.

== Naski ==
[[Arkivo:Dawid_Kwiatkowski,_Polsat_Superhit_Festival_2023_09_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Dawid Kwiatkowski]]]]
* [[1ma di januaro]] - [[Dawid Kwiatkowski]], Polona kantistulo
* [[5ma di januaro]] - [[Erdenebatin Bajarragchaa]], Mongoliana e Azerbaijanana judoistino
* [[10ma di januaro]] - [[Ahmed Mostafa Zizo]], Egiptiana futbalisto
* [[11ma di januaro]] - [[Leroy Sané]], Germana futbalisto
* [[15ma di januaro]] - [[Luis Gerardo Chávez]], Mexikiana futbalisto
* [[16ma di januaro]] - [[Anastasia Nikolayevna Grishina|Anastasia Grishina]], Rusa gimnastikistino
* 16ma di januaro - [[Jennie Kim]], Sud-Koreana kantistino&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://mnews.joins.com/article/22892780|titulo=The Reason Koreans Say &quot;Whoa&quot; by Hearing &quot;Jennie Was Born in Cheongdam-dong&quot;|publikigita ye=17ma di agosto 2018|editero=JoongAng Ilbo|idiomo={{kr}}|vidita ye=21ma di junio 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di januaro]] - [[Alina Alexandrovna Bivol|Alina Bivol]], Rusa shakoludistino
* [[23ma di januaro]] - [[Cherif Ndiaye]], Senegalana futbalisto
[[Arkivo:Joel_Waterman_Philadelphia_Chicago_10.26.25-025_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Joel Waterman]]]]
* [[24ma di januaro]] - [[Joel Waterman]], Kanadana futbalisto
* [[31ma di januaro]] - [[Leonardo Pereira]], Braziliana futbalisto
* [[1ma di februaro]] - [[Alexander Schlager]], Austriana futbalisto
* [[2ma di februaro]] - [[Mohamed Hany]], Egiptiana futbalisto
* [[11ma di februaro]] - [[Daniil Sergeyevich Medvedev|Daniil Medvedev]], Rusa tenisistulo
* 11ma di februaro - [[Jonathan Tah]], Germana futbalisto
* [[14ma di februaro]] - [[Lucas François Bernard Hernandez]], Franca futbalisto
* [[15ma di februaro]] - [[Yekaterina Vladimirovna Makarova|Yekaterina Makarova]], Rusa tenisistino
* [[27ma di februaro]] - [[Imran Rizvanovich Bukuyev|Imran Bukuyev]], Rusa MMA-luktisto
* [[28ma di februaro]] - [[Gonzalo Valle]], Equadorana futbalisto
[[Arkivo:Ye Shiwen (CHN) 2014.jpg|thumb|130px|[[Ye Shiwen]]]]
* [[1ma di marto]] - [[Ye Shiwen]], Chiniana natistino
* [[4ma di marto]] - [[Antonio Sanabria]], Paraguayana futbalisto
* [[8ma di marto]] - [[Moussa Niakhaté]], Senegalana futbalisto
* [[12ma di marto]] - [[Karim Hafez]], Egiptiana futbalisto
* [[13ma di marto]] - [[Estelle Cascino]], Franca tenisistino
* [[16ma di marto]] - [[Ivan Toney]], Angla futbalisto
* [[18ma di marto]] - [[Odiljon Abdurahmanov]], Kirgiziana futbalistulo
* [[19ma di marto]] - [[Barbara Haas (tenisistino)|Barbara Haas]], Austriana tenisistino
* [[24ma di marto]] - [[Orbelín Pineda]], Mexikiana futbalisto
* [[2ma di aprilo]] - [[Matheus Santana]], Braziliana natistulo
[[Arkivo:UEFA_EURO_qualifiers_Sweden_vs_Spain_20191015_Fabian_Ruiz_6_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Fabián Ruiz]]]]
* [[3ma di aprilo]] - [[Fabián Ruiz]], Hispana futbalisto
* [[6ma di aprilo]] - [[Nabil Emad]], Egiptiana futbalisto
* [[12ma di aprilo]] - [[Tomáš Andres]], Cheka hokeisto
* [[16ma di aprilo]] - [[Taylor Townsend]], Usana tenisistino
* [[17ma di aprilo]] - [[Dee Dee Davis]], Usana televizion-aktorino
* [[18ma di aprilo]] - [[Daniil Dmitriyevich Dubov|Daniil Dubov]], Rusa shakoludistulo
* [[19ma di aprilo]] - [[Carlos Acevedo]], Mexikiana futbalisto
* [[26ma di aprilo]] - [[Artur Grachyevich Dalaloyan|Artur Dalaloyan]], Rusa gimnastikistulo
* [[1ma di mayo]] - [[William Nylander (hokeisto)|William Nylander]], Sueda hokeisto
* [[5ma di mayo]] - [[Morten Thorsby]], Norvegiana futbalisto
* [[10ma di mayo]] - [[Kateřina Siniaková]], Cheka tenisistino
[[Arkivo:InddelVal-Boca (3).jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Adrián Andrés Cubas]]&lt;/small&gt;]]
* [[11ma di mayo]] - [[Adrián Andrés Cubas]], Arjentiniana-Paraguayana futbalisto
* [[14ma di mayo]] - [[Dejana Radanović]], Serbiana tenisistino
* 14ma di mayo - [[Martin Garrix]], Nederlandana disk-jokeo
* [[16ma di mayo]] - [[Louisa Chirico]], Usana tenisistino
* [[21ma di mayo]] - [[Karen Abgarovich Hachanov|Karen Hachanov]], Rusa tenisistulo
* [[25ma di mayo]] - [[Darya Yuryevna Lodikova|Darya Lodikova]], Rusa tenisistino
* [[26ma di mayo]] - [[Daniel Muñoz Mejía]], Kolumbiana futbalisto
* [[29ma di mayo]] - [[Mohanad Lasheen]], Egiptiana futbalisto
* [[12ma di junio]] - [[Davinson Sánchez]], Kolumbiana futbalisto
* [[22ma di junio]] - [[Rodri Hernández]], Hispana futbalisto
[[Arkivo:Spain_football_team_in_2025_Mikel_Merino.jpg|thumb|130px|[[Mikel Merino]]]]
* 22ma di junio - [[Mikel Merino]], Hispana futbalisto
* [[11ma di julio]] - [[Philipp Lienhart]], Austriana futbalisto
* [[20ma di julio]] - [[Waldemar Anton]], Germana futbalisto
* 20ma di julio - [[José Canale]], Paraguayana futbalisto
* [[30ma di julio]] - [[Nina Stojanović]], Serbiana tenisistino
* [[21ma di agosto]] - [[Jasmine Camacho-Quinn]], Porto-Rikana atletino pri 100-metra hurd-kurado
* 21ma di agosto - [[Karolína Muchová]], Cheka tenisistino
* [[1ma di septembro]] - [[Jiří Černoch]], Cheka hokeisto
* [[4ma di septembro]] - [[Eleonora Olegovna Afanasyeva|Eleonora Afanasyeva]], Rusa gimnastikistino
* [[5ma di septembro]] - [[Jamsaran Ayurovich Cidipov|Jamsaran Cidipov]], Rusa shakoludistulo
* [[20ma di septembro]] - [[Azim Azarov]], Kirgiziana futbalistulo
* [[26ma di septembro]] - [[Jessika Ponchet]], Franca tenisistino
[[Arkivo:Alexander_nuebel.jpg|thumb|130px|[[Alexander Nübel]]]]
* [[30ma di septembro]] - [[Alexander Nübel]], Germana futbalisto
* 30ma di septembro - [[Nico Elvedi]], Suisa futbalisto
* [[1ma di oktobro]] - [[Vitalina Igorevna Bacarashkina|Vitalina Bacarashkina]], Rusa sporta pafistino
* [[4ma di oktobro]] - [[Jasmin Jebawy]], Germana tenisistino
* [[6ma di oktobro]] - [[Viktoria Roshchina]], Ukrainana jurnalisto (m. 2024)
* [[11ma di oktobro]] - [[Dasha Ivanova]], Usana tenisistino
* [[16ma di oktobro]] - [[Erdenebatin Cendbaatar]], Mongoliana boxisto
* [[19ma di oktobro]] - [[Rebecca Šramková]], Slovakiana tenisistino
* [[24ma di oktobro]] - [[Océane Dodin]], Franca tenisistino
* [[27ma di oktobro]] - [[Nadiem Amiri]], Germana futbalisto
[[Arkivo:Emi Mernes en 2020.png|thumb|130px|[[Emilia Mernes]]]]
* [[29ma di oktobro]] - [[Emilia Mernes]], Arjentiniana kantistino
* [[31ma di oktobro]] - [[Dïnara Ramazanqızı Sädwaqasova|Dïnara Sädwaqasova]], Kazakstanana shakoludistino
* [[7ma di novembro]] - [[Maxim Konstantinovich Chigayev|Maxim Chigayev]], Rusa shakoludistulo
* 7ma di novembro - [[Lorde]], Nova-Zelandana kantistino
* [[16ma di novembro]] - [[Mackenyu]], Usana-Japonian aktoro
* [[20ma di novembro]] - [[Denis Zakaria]], Suisa futbalisto
[[Arkivo:Madison Davenport authorized portrait 2025.jpg|thumb|130px|[[Madison Davenport]]]]
* [[22ma di novembro]] - [[Madison Davenport]], Usan aktorino
* [[29ma di novembro]] - [[Gonçalo Guedes]], Portugalana futbalisto
* [[13ma di decembro]] - [[Varvara Alexandrovna Flink|Varvara Flink]], Rusa tenisistino
* [[14ma di decembro]] - [[Raphael Belloli]], ''Raphinha'', Braziliana futbalisto
* [[21ma di decembro]] - [[Stephen Eustáquio]], Kanadana futbalisto
* [[26ma di decembro]] - [[Omar Alderete]], Paraguayana futbalisto
* [[27ma di decembro]] - [[Cedric Itten]], Suisa futbalisto
* [[29ma di decembro]] - [[Dylan Minnette]], Usan aktoro e muzikisto

==Morti ==
* [[5ma di januaro]] - [[Yahya Ayyash]], membro di Hamas (n. 1966)
[[Arkivo:Reagan_Mitterrand_1984_(cropped).jpg|thumb|130px|[[François Mitterrand]]]]
* [[8ma di januaro]] - [[François Mitterrand]], prezidanto di Francia (n. 1916)
* [[15ma di januaro]] - [[Moshoeshoe la 2ma]], rejulo di Lesotho (n. 1938)
* [[28ma di januaro]] - [[Jerry Siegel]], Usana desegnisto, kreinto di &quot;Superman&quot; (n. 1914)
* 28ma di januaro - [[Iosif Alexandrovich Brodski|Iosif Brodski]], Rusa skriptisto, Nobel-laureato (n. 1940)
* [[2ma di februaro]] - [[Shamus Culhane]], Usan animisto, cinematografisto e produktisto pri animi (n. 1908)
* [[2ma di februaro]] - [[Gene Kelly]], Usan aktoro (n. 1912)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Gene-Kelly|titulo=Gene Kelly{{!}}Biography, Movies|editero=Encyclopaedia Britannica|vidita ye=23ma di julio 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di februaro]] - [[Kebby Musokotwane]], chefministro di Zambia (n. 1946)
* [[17ma di februaro]] - [[Hervé Bazin]], Franca skriptisto (n. 1911)
* [[20ma di februaro]] - [[Toru Takemitsu]], Japoniana kompozisto (n. 1930)
* [[3ma di marto]] - [[Marguerite Duras]], Franca skriptisto (n. 1914)
* [[5ma di marto]] - [[Khondaker Mostaq Ahmad]], prezidanto di Bangladesh (n. 1918)
[[Arkivo:Alberto Terrile.1994.Krzysztof Kieslowsky.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Krzysztof Kieślowski]]&lt;/small&gt;]]
* [[13ma di marto]] - [[Krzysztof Kieślowski]], Polona filmifisto (n. 1941)
* 13ma di marto - [[Lucio Fulci]], Italiana filmifisto ed aktoro (n. 1927)
* [[17ma di marto]] - [[René Clément]], Franca filmifisto (n. 1913)
* [[18ma di marto]] - [[Odysseas Elytis]], Greka skriptisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* [[6ma di aprilo]] - [[Greer Garson]], Britanian-Usan aktorino (n. 1904)
* [[17ma di aprilo]] - [[Piet Hein (ciencisto)|Piet Hein]], Dana matematikisto, inventero e poeto (n. 1905)
* [[18ma di aprilo]] - [[Bernard Edwards]], Usana muzikisto, kompozisto e muzikala produktisto ([[Chic]]) (n. 1952)
* [[21ma di aprilo]] - [[Dzhokhar Dudaiev]], prezidanto di Chechenia (n. 1944)
* [[30ma di aprilo]] - [[Julio César Méndez Montenegro]], prezidanto di Guatemala (n. 1915)
* [[11ma di mayo]] - [[Nnamdi Azikiwe]], prezidanto di Nigeria (n. 1904)
[[Arkivo:Timothy-Leary-Los-Angeles-1989.jpg|thumb|130px|[[Timothy Leary]]]]
* [[31ma di mayo]] - [[Timothy Leary]], Usana skriptisto, psikologo (n. 1920)
* [[1ma di junio]] - [[Neelam Sanjiva Reddy]], prezidanto di India (n. 1913)
* [[3ma di junio]] - [[Tito Okello]], prezidanto di Uganda (n. 1914)
* [[6ma di junio]] - [[George Davis Snell]], Usana genetikisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* 6ma di junio - [[Kusuo Kitamura]], Japoniana natisto (n. 1917)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.olympic.org/kusuo-kitamura|titulo=Kusuo KITAMURA - Olympic Swimming|vidita ye=22ma di septembro 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di junio]] - [[Rafaela Aparicio]], Hispan aktorino (n. 1906)
* [[15ma di junio]] - [[Ella Fitzgerald]], Usana jazo-kantistino (n. 1917)
* [[17ma di junio]] - [[Thomas Kuhn]], Usana filozofo (n. 1922)
* [[20ma di junio]] - [[Walter Guevara Arze]], prezidanto di Bolivia (n. 1912)
[[Arkivo:Andreas Papandreon (Griekenland) houdt persconferentie in Poort van Cleve , Amst, Bestanddeelnr 254-8056.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Andreas Papandreou]]&lt;/small&gt;]]
* [[23ma di junio]] - [[Andreas Papandreou]], Greka politikisto (n. 1919)
* [[1ma di agosto]] - [[Tadeusz Reichstein]], Polona ciencisto, Nobel-laureato (n. 1897)
* [[2ma di agosto]] - [[Michel Debré]], chefministro di Francia (n. 1912)
* [[6ma di agosto]] - [[Hernán Siles Zuazo]], prezidanto di Bolivia (n. 1914)
* [[8ma di agosto]] - [[Nevill Francis Mott]], Britaniana fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1905)
* [[13ma di agosto]] - [[António de Spínola]], prezidanto di Portugal (n. 1910)
* [[26ma di agosto]] - [[Alejandro Agustín Lanusse]], prezidanto di Arjentinia (n. 1918)
* [[12ma di septembro]] - [[Ernesto Geisel]], prezidanto di Brazilia (n. 1907)
[[Arkivo:2pac edit cropped further.jpg|thumb|130px|[[Tupac Shakur]]]]
* [[13ma di septembro]] - [[Tupac Shakur]], Usana ''rap''-artisto (n. 1971)
* [[17ma di septembro]] - [[Spiro Agnew]], Usana politikisto, vice-prezidanto de 1969 til 1973 (n. 1918)
* [[26ma di septembro]] - [[Geoffrey Wilkinson]], Angla kemiisto, Nobel-laureato (n. 1921)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Geoffrey-Wilkinson|titulo=Sir Geoffrey Wilkinson|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=14ma di julio 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[28ma di septembro]] - [[Mohammad Najibullah]], prezidanto di Afganistan (n. 1947)
* [[2ma di oktobro]] - [[Andrey Lukanov]], chefministro di Bulgaria (n. 1938)
* [[11ma di oktobro]] - [[Renato Russo]], Braziliana kantisto e kompozistulo ([[Legião Urbana]]) (n. 1960)
* 11ma di oktobro - [[William Vickrey]], Kanadan-Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1914)
* [[1ma di novembro]] - [[Junius Richard Jayewardene]], chefa ministro e prezidanto di Sri-Lanka (n. 1906)
* 1ma di novembro - [[Maati Bouabid]], chefministro di Maroko (n. 1927)
* [[3ma di novembro]] - [[Jean-Bédel Bokassa]], diktatoro ed imperiestro di Centrafrika (n. 1921)
* [[8ma di novembro]] - [[Andrés Rivero Agüero]], chefministro di Kuba (n. 1905)
[[Arkivo:Abdus_Salam_1987.jpg|thumb|130px|[[Abdus Salam]]]]
* [[21ma di novembro]] - [[Abdus Salam]], Pakistanana fizikisto, Nobel-laureato pri fiziko (n. 1926)
* [[29ma di novembro]] - [[Dan Flavin]], Usana skultisto (n. 1933)
* [[30ma di novembro]] - [[Tiny Tim]], Usana muzikisto (n. 1932)
* [[3ma di decembro]] - [[Babrak Karmal]], prezidanto di Afganistan (n. 1929)
* [[9ma di decembro]] - [[Alain Poher]], Franca politikistulo (n. 1909)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Alain-Emile-Louis-Marie-Poher|titulo=Alain-Émile-Louis-Marie Poher|editero=Britannica.com|vidita ye=10ma di decembro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[17ma di decembro]] - [[Stanko Todorov]], Bulgara politikisto (n. 1920)
* [[19ma di decembro]] - [[Marcello Mastroianni]], Italian aktoro (n. 1924)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Marcello-Mastroianni|titulo=Marcello Mastroianni|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=23ma di julio 2023}}&lt;/ref&gt;
* 19ma di decembro - [[Amata Kabua]], prezidanto di Insuli Marshall (n. 1928)
* [[20ma di decembro]] - [[Carl Sagan]], Usan astronomo, skriptisto (n. 1934)
* [[Hellmut Röhnisch]], Germana-Suedian atleto ed Idisto (n. 1914)

==Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Robert Coleman Richardson]], [[Douglas Dean Osheroff]], [[David Morris Lee]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Robert Curl]], [[Harold Walter Kroto]], [[Richard Errett Smalley]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Peter Charles Doherty]], [[Rolf M. Zinkernagel]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Wisława Szymborska]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Carlos Filipe Ximenes Belo]] e [[José Ramos Horta]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[James Mirrlees]], [[William Vickrey]]

==Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1990a]]</text>
      <sha1>dr7nqcu3qxl3ijek890kq7mr27fvk4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katowice</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17534</id>
    <revision>
      <id>1131877</id>
      <parentid>911154</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T01:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1131877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1236" sha1="nmkegeoyvsz1s8h8h77z3l12e7yj287" xml:space="preserve">{{Urbi
| nomo              = Katowice
| Imajo             = Katowice_collage_N.jpg
| TextodilImajo     = Kelk imaji pri Katowice.
| Flago             = Katowice_Flaga.svg
| Blazono           = Katowice_Herb.svg
| Lando             = Polonia
| Shablono_lando    = {{POL}}
| Regiono           = 
| Tipodisubdividuro =
| Regiono2          = 
| FonditaYe         = 
| FonditaDa         = 
| Latitudo          = 50°15'51&quot; N
| Longitudo         = 19°01'25&quot; E
| Altitudo          = 266 til 352
| Surfaco           = 164,67
| Habitanti         = {{formatnum:299012}}
| Yaro              = 2016
| Denseso di habitantaro  = 5 400
| Horala_zono       = +1&lt;br&gt;&lt;small&gt;(UTC+2 dum la somero)
| DetalozaMapo      = Poland_adm_location_map.svg
| DetalozaMapoX     = .49
| DetalozaMapoY     = .75
| DetalozaMapoEtiketo= KATOWICE
| Urbestro          = Marcin Krupa
| Reto              = 
}}
'''Katowice''' ([[Germana linguo|Germane]] ''Kattowitz'') esas [[urbo]] en la sud-westo di [[Polonia]], an la centro di la metropolo di [[Silezia]]. Ol havis {{formatnum:299012}} habitanti en [[2016]].

== Extera ligilo ==
{{commons|Katowice}}
* [https://web.archive.org/web/20070623134134/http://www.um.katowice.pl/ oficala situo]

[[Kategorio:Urbi en Polonia]]</text>
      <sha1>nmkegeoyvsz1s8h8h77z3l12e7yj287</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oklahoma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17959</id>
    <revision>
      <id>1131873</id>
      <parentid>1131753</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T22:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1131873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13902" sha1="d4k7abtmbm4eofqia5a9q547hmzngpu" xml:space="preserve">
{{Provinci stati kantoni
| OficalaNomo           = Oklahoma
| Flago                 = Flag of Oklahoma.svg
| Blazono               = Seal of Oklahoma.svg
| Imajo                 = Wichita Canyon.jpg
| TextodilImajo         = Ravinego Wichita.
| TipoSubdividuro       = [[Stati di Usa|Stato]]
| Lando                 = {{USA}}
| Chefurbo              = [[Oklahoma-urbo]]
| MaximGrandaUrbo       = [[Oklahoma-urbo]]
| TituloGuvernisto      = Guvernisto
| Guvernisto            = Kevin Stitt (R)
| Surfaco               = {{formatnum:181035}}
| Habitanti             = {{formatnum:3959353}}
| Yaro                  = 2020
| Denseso di habitantaro= 19,98
| Abreviuro             = OK
| Horo                  = -6&lt;br&gt;&lt;small&gt;(UTC-5 dum somero)&lt;/small&gt;
| Internet              = www.ok.gov
| Oficalalinguo         = [[Angla linguo|Angla]], [[Choctaw-linguo|Choctaw]] e [[Cherokee-linguo|Cherokee]]
| Datostato             = [[6ma di novembro]] [[1907]]
| Mapo                  = Oklahoma_in_United_States.svg
}}
'''Oklahoma''' esas [[Usa]]na [[Stati di Usa|stato]]. Lu havas kom vicini [[Kansas]] norde, [[Arkansas]] e [[Missouri]] este, [[Texas]] sude e weste, [[Nova Mexikia]] weste, e [[Kolorado]] nord-weste. Segun la [[demografiala kontado]] di 2020, ol havis {{formatnum:3959353}} habitanti. Lua tota [[surfaco]] esas {{formatnum:181035}} km².

La nomo ''Oklahoma'' originis de du [[Choctaw]] vorti: ''okla'' ''homma'', literale signifikanta &quot;reda populo&quot;.

==Historio==
Oklahoma habitesas da homi de adminime la lasta [[glacial-epoko]]. En Burnham, komtio Woods, trovesis restaji pri homala habitado de plu kam 11 mil yari ante nun. Inter cirkume yaro 800 e 1450 tale nomizita &quot;Mississippiana kulturo&quot; prosperis en la regiono, e konstruktis funerala kolineti. Altra importanta kulturi en la regiono esis l'ancestri di le Wichita, le Tonkawa e le Apache.

[[Arkivo:Coronado_expedition.jpg|thumb|320px|left|Expediciono di [[Francisco Vázquez de Coronado]]]]
L'unesma vizito di Europano a la regiono eventis en 1541, kande Hispano [[Francisco Vázquez de Coronado]] voyajis tra la regiono. Dum la 17ma yarcento, René-Robert Cavelier, sinioro de La Salle, revendikis la tota [[fluvio Mississippi]] e lua enfluanti kom parto de [[Louisianne]] (anke nomizita [[Nova-Francia]]). En 1762, la teritorio cedesis a [[Hispana imperio]]. En 1800 ol itere kontrolesis da Francia, ed en 1803 ol aquiresis da [[Usa]] dum la kompro di [[Louisianne]].

Parto di la posa teritorio di Oklahoma rezervesis por divenar hemo di 5 indijena tribui: Choctaw, Seminole, Creek, Cherokee e Chickasaw. Ca tribui, qui rezistis abandonar sua teritorii, koaktesis translojar su a tale nomizita &quot;Indijena Teritorio&quot;. Exemple, le Chocktaw en 1831, l'unesma tribuo ekpulsita de sua originala teritorio, evento qua divenis konocata kom &quot;treko di lakrimi&quot; (''Trail of Tears''). Le Cherokee koaktesis movar su en 1835, e kande 16 mil ek li restis en sua teritorio originala, 7 mil soldati sendesis por ekpulsar li. Cirkume 4 mil Cherokee mortigesis dum ca marcho adweste.

[[Arkivo:Former_Indian_Reservations_in_Oklahoma.jpg|thumb|320px|left|Teritorii olim rezervita por indijeni en Oklahoma, ante 1887.]]
Dum l'[[interna milito di Usa]], civilizita tribui anke partoprenis la konflikto, multa ek li luktis alonge Kunfederiti. Generalo Stand Watie, de [[populo Cherokee|etnio Cherokee]], esis la lasta Kunfederita generalo qua kapitulacis. Pos la milito, impozesis tale nomizita &quot;traktato pri rikonstrukto di 1866&quot; a tribui qui luktis alonge Kunfederiti. Li koaktesis cedar granda parto di la teritorio centre e weste de Indijena Teritorio. En 1887 aprobesis tale nomizita &quot;lego Dawes&quot;, qua establisis la divido di indijena teritorio en individuala proprieti, e la vendo di la cetera teritorio por koloniigo da ne-indijeni.

En 1890, [[Usana Kongreso]] kreis federala teritorio Oklahoma, separita de Indijena teritorio. En 1905, chefi de la kin civilizita tribui probis krear stato Sequoyah, sensucece. Ye la [[16ma di novembro]] [[1907]], Oklahoma divenis la 46ma Usana stato.

La komenco dil 20ma yarcento esis politikale trubloza. Multa habitanti simpatiis kun idei [[socialismo|socialista]], ed en 1914 Socialista partiso havis 12 mil membri. Ank eventis rasala tensi qui kulminis en 1921 kun masakro en [[Tulsa, Oklahoma|Tulsa]], kande turbi di blanki invadis ed spoliis domi che distrikto Greenwood, e destruktis prosperoza komunitato di negri. On kalkulas ke til 300 personi mortigesis.

[[Arkivo:Farmer_walking_in_dust_storm_Cimarron_County_Oklahoma2.jpg|thumb|left|320px|''Dust Bowl'' en Oklahoma.]]
L'[[ekonomiala krizego di 1929|ekonomiala krizego]] qua duris de 1929 til la fino dil yari 1930a frapis serioze l'ekonomio dil stato. Preci di [[petrolo]] ed agrokultivala produkturi diminutis, e samatempe la debi di individui ed entraprezi restis granda. En 1931, lora guvernisto William H. Murray uzis Nacionala Guardo por klozar petrolo-putei tempale, e stabiligar preci di petrolo. Longa sikeso e tempesti di areno, konocata kom ''Dust Bowl'', augmentis rurala krizo. Exploreri qui trairis regiono di Granda Planaji (''Great Plains'') deskovris ke la zono ne esis adequata por agrokultivo. Malgre to, inter 1900 e 1930 la zono komencis kultivesar per uzo di agrokultivala mashinaro, tamen la tekniki uzita exhaustis la sulo. Kun la sikeso komencinta en 1930, granda tempesti di polvo formacesis. Oklahoma, [[Texas]], la westo di [[Kansas]] e parti di [[Kolorado]] e [[Nova-Mexikia]] afektesis, multa agrokultivisti perdis omno, e mustis migrar ad altra regioni, nome [[Kalifornia]]. On kalkulas ke dum l'epoko di ''Dust Bowl'' Oklahoma perdis cirkume 18% de lua habitantaro. Oklahomani subisis diskriminaco en Kalifornia, e recevis pejorativa surnomo ''Okies''.

L'ekonomio komencis rekuperar su cirkume 1940, kande preci di produkturi komencis augmentar, e pose kun l'augmento di spensi dum la [[duesma mondomilito]], inkluzite la kreo di aerala bazo Tinker. Depos la milito, movado por civila yuri komencis intensigar en la stato, exemple kande George W. McLaurin admisesis che l'Universitato di Oklahoma en 1948, ma lu segregacesis del altra studenti. En 1950, kande judiciesis kazo ''McLaurin kontre Oklahoma State Regents'', Usana Supera Korto decidis ke segregaco esis kontrekonstituca, nam to afektis lerno-kapaceso. Dum la yari 1960a e 1970a, la Movado di Usana Indijeni luktis kontre mala uzo di financala resursi rezervita por eduko di indijeni, e por administrar ta resursi.

Un ek la maxim trista eventi de la fino dil 20ma yarcento en la stato esis l'atento di [[Oklahoma City]] ye la [[19ma di aprilo]] [[1995]], kande [[Timothy McVeigh]] explozis federala edifico ''Alfred P. Murrah'', produktanta 168 morti, inkluzite 19 pueri&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/event/Oklahoma-City-bombing|titulo=Oklahoma City bombing|idiomo={{en}} |editero=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt;. Dum la fino dil 20ma yarcento til la komenco dil 21ma yarcento, l'ekonomio dil stato diversigesis nome sektori [[aeronautiko|aeronautikala]], [[energio|energiala]] e manufakturo di klimatizili. Plu recente, Supera Korto Usana, pos judiciar kazo ''McGirt v. Oklahoma'', decidis ke la posedo di tereni da tribui [[populo Cherokee|Cherokee]], [[populo Chickasaw|Chicksaw]], [[populo Choctaw|Choctaw]], [[populo Creek|Creek]] e [[populo Seminole|Seminole]] nulafoye revokesis, do granda parto di estal Oklahoma esas indijena teritorio (''indian country'').

==Geografio==
[[Arkivo:Oklahoma State University Student Union snow.JPG|thumb|320px|left|Nivo che universitato Oklahoma State.]]
[[Arkivo:Oklahoma_relief_map.png|thumb|320px|Topografiala mapo di Oklahoma]]
[[Arkivo:Talimenavista1.jpg|thumb|320px|Foresto videbla de Monti Ouachita]]
{{PA|Listo pri municipi en Oklahoma}}
Oklahoma situesas en transito-zono inter diversa [[ekosistemo|ekosistemi]], iranta de arida regioni a subtropikala foresti e montokateni. Jacanta centre-sude de Usa, proxim la geografiala centro di la 48 kontigua stati, la stato havas entote {{formatnum:181035}} km², de qui {{formatnum:3190}} km² kovresas per aquo. Lua [[reliefo]] inklinas su gradope deweste adeste. La loko kun la maxima [[altitudo]] dil stato esas Black Mesa, kun 1516 metri sur [[marala nivelo]], che regiono nomizita ''Panhandle'', an la frontiero kun [[Nova-Mexikia]] e [[Kolorado]]. La minima altitudo - 88 metri - trovesas apud rivero Little River. Quar montokateni trairas la stato: monti Ouachita, monti Arbuckle, monti Wichita, e monti Ozark, ta lasta kovrata da foresti. Altra geomorfologiala* regioni esas kolini Sandstone (richa en jaceyi di karbono, petrolo e naturala gaso), Gypsum Hills (kolini kovrata da pasturaji e kultivi), la plana regiono Red Beds (centre de la stato, multe habitata), e l'alta planaji (''High Plains'', kun klimato miarida, plantacerii di frumento ed edukado di bovi).

Existas plu kam 500 riveri e rivereti en la stato. La precipua esas [[rivero Arkansas|Arkansas]], qua debushas an fluvio Mississippi, e la Reda Rivero Sudala, qua debushas an rivero Atchafalaya, en [[Louisiana]]. Komence, Oklahoma havis poka naturala [[lago|lagi]], tamen depos la sikeso del yari 1930a, diversa aquobarili konstruktesis e kreesis artificala lagi. La maxim granda ek li esas lago Texoma, inaugurita en 1944 an la frontiero kun Texas.

Oklahoma jacas an transito-regiono inter [[klimato|klimati]] subtropikala humida (''Cfa'', de la sudo di Usa), kontinentala kolda (de la nordo di la lando) e [[miarida klimato|miarida]] (''BSk, en alta planaji ed en la westo dil stato). La mezavalora [[pluvo-quanto]] yarala varias de 1420 mm an la sud-esto dil stato til min kam 430 mm ad nord-weste. Extremi di temperaturi enrejistresas en la stato, superiranta 38 °C dum somero, e min kam -18 °C dum vintro. La quanto di [[nivo]] dum vintro varias de min kam 10 cm sude, til plu kam 51 cm an l'extremo nord-westo.

En granda parto dil stato [[tornado|tornadi]] esas frequa (''Tornado Alley''), pro l'interago inter kolda e sika aero veninta de Kanada, varma e varmega aero veninta de Mexikia e de la sudwesto di Usa, e varma e humida aero veninta de la Gulfo di Mexikia. L'interago inter la 3 efektigas severa vetero kun severa sturmi, forta venti, greluno e tornadi. Omnayare, enrejistresas de 54 til 62 tornadi en la stato, un ek la maxim granda quanti de la mondo, eventanta severa sturmegi de aprilo til junio. Ultre to, [[El-Ninyo]] direte influas lokala vintri e printempi: ordinare la klimato weste de la stato divenas plu kolda pro influi de El-Ninyo.


==Ekonomio==
[[Arkivo:Oil_well.jpg|thumb|320px|left|Petrolo esas importanta minerala resurso en Oklahoma]]
[[Arkivo:SpiritBank, SpiritTOWER, Tulsa, OK, NW corner 2026-03-23.jpg|thumb|320px|Sideyo di SpiritBank che urbo [[Tulsa]].]]
En 2025, la total interna produkturo di Oklahoma atingis 274,4 miliard [[Dolaro di Usa|Usana dolari]]. Pos ajusti per l'[[inflaciono]] de 2017, l'interna produkturo totala esis 214,5 miliard dolari ye la sam yaro. To signifikis kresko di 1,6% relate l'antea yaro. L'[[ekonomio]] di la stato esas diversa, nome sektori servadala ed [[industrio|industriala]] ([[aviacado]], energio, equipuri por transporto, nutrivi, elektronikal equipuri e telekomuniki).

Primara sektoro reprezentas cirkume 10,6% de total interna produkturo. Nur [[minado]] - inkluzite exploto di [[petrolo]] e [[naturala gaso]] - reprezentis 8,8%, kontre ke agrokultivo, forestal extraktado, pesko e chasado representis 1,8%. Sekundara sektoro (industrio e konstrukto) reprezentas 11,1% de la tota interna produkturo. Nun, terciara sektoro esas la maxim importanta, e reprezentas 78,3% de la totala produktaro. Komerco e transporto reprezentas 18,9%, guvernal agadi reprezentas 15,8%, financal agadi reprezentas 14,8%, profesional ed aferala servadi reprezentas 10,6%, eduko e saneso reprezentas 8,8%, agadi por libera tempo e gastigo di viziteri (hoteli ed albergi) reprezentas 3,4%, informi 3% ed altra servadi reprezentas 1,8%.

En 2025, {{formatnum:1722573}} personi esis employata en la stato, e [[chomeso]] atingis nur 3,1% de la [[laboro-povo]].

==Demografio==
[[Arkivo:Oklahoma_population_density_2020.png|thumb|320px|Denseso di habitantaro en Oklahoma, 2020.]]
[[Arkivo:First Assembly of God, Stroud, Oklahoma.jpg|thumb|left|320px|Kirko dil Asemblo di Deo, en Stroud.]]
{{PA|Listo pri municipi en Oklahoma}}
Segun statistiki de [[Usana Kontado-Ministerio]], Oklahoma havis {{formatnum:3995260}} habitanti, esanta la 28ma maxim populoza stato di Usa&lt;ref name=Okl&gt;{{extera ligilo|url=https://www.populationreview.org/blog/state-demographics/oklahoma|titulo=Oklahoma Demographics 2026: Population, Income, Race &amp; Trends|editero=Population Review|idiomo={{en}}|publikigita ye=12ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;. Segun raso, 66.8% esis blanki, 7.1% negri, 7,4% esis aborijeni Nord-Amerikana, 0,01% esis Hawaiiani o Pacifik-insulani, 0.0% Aziani, 0,0% esis mestici, e 13.9% Hispan-Usani o Latin-Amerikani de irga raso. Segun statistiki de 2024, existis {{formatnum:1775127}} rezideyi en la stato&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.oklahoma-demographics.com/|titulo=Oklahoma Demographics|idiomo={{en}}|vidita ye=6ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

Oklahoma apartenas a tale nomizita ''Bible Belt'', grupo di stati ube [[kristanismo]], nome [[protestantismo]], esas dominacanta. De 70% til 79% ek la habitantaro esas protestanta, de qui 47% til 53% apartenas ad Evangeliala grupi. Tradicionala protestanti esas de 11% til 16%, e [[katolikismo|katoliki]] esas de 8% til 13%. Inter 12% e 20% de la habitantaro ne havas religio. Min kam 5% de la habitantaro praktikas altra religii ([[Bahaa Kredo]], [[Islamo]], [[Judaismo]], [[Hinduismo]] e [[Buddhismo]]).

La maxim granda urbo di stato esas [[Oklahoma-urbo]]. Altra importanta urbi esas [[Tulsa, Oklahoma|Tulsa]], [[Norman, Oklahoma|Norman]] e [[Broken Arrow, Oklahoma|Broken Arrow]].

==Referi==
{{reflist}}
{{Stati di Usa}}
[[Kategorio:Oklahoma| *]]</text>
      <sha1>d4k7abtmbm4eofqia5a9q547hmzngpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hemiptero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28326</id>
    <revision>
      <id>1131871</id>
      <parentid>844929</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="50k8bxjvuzpsefnb74lxboe3xx8hptp" xml:space="preserve">[[Arkivo:Hemiptera suborders.jpg|eta|320px|Exempli di hemipteri]]
'''Hemiptero''' esas [[insekto]] karakterizata da mi-[[elitro|elitri]] qui kovras parto avana di [[alo|ali]].

{{wikivortaro}}

[[Kategorio:Hemipteri]]</text>
      <sha1>50k8bxjvuzpsefnb74lxboe3xx8hptp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolibrio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28876</id>
    <revision>
      <id>1131868</id>
      <parentid>1075774</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T16:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1495" sha1="6x3pvi8zajr1aa480ejhiodqdj89d9k" xml:space="preserve">{{Taxonomio
|Koloro             = pink
|Nomo               = Kolibrio
|Imajo              = Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg
|Expliko_di_foto    = Quar speci di kolibrii.
|Rejio              = Animalaro
|Bifurkeyo          = 
|Klaso              = [[Ucelo|Aves]]
|Rango              = Apodiformes
|Familio            = Trochilidae
|Genero             = 
|Speco              = 
}}
'''Kolibrio''' esas familio di [[ucelo|uceli]] de regioni [[tropiko|tropikala]] di [[Amerika]], kun cirkume 366 [[speco (biologio)|speci]] e 113 generi. Li habitas de [[Alaska]] til [[Tero di Fairo]], ma la maxim multa speci habitas [[Central Amerika|Central]] o [[Sud-Amerika|Sudal Amerika]]. Segun statistiki de 2024, existas 21 speci di kolibrii minacata pri extingo.

Kolibrii havas karakteristiki qui posibligas rapida flugado e manovreso: alta kapaceso [[metabolio|metaboliala]], adapti por granda altitudi, habilesi vidala e komunikala, e kelka speci povas parkurar granda disti dum migrado. Kolibrii esas la maxim mikra del uceli konocata, mezuranta de 7.5 til 13 [[centimetro|cm]]. La min granda ek li esas ''Mellisuga helenae'', qua mezuras admaxime 5 cm e pezas 2 [[gramo|grami]], ed habitas [[Kuba]]. La maxim granda esas [[gianta kolibrio]], qua mezuras 23 cm e pezas de 18 til 24 grami.

Kolibrii havas [[beko|beki]] arkatra e [[koloro|kolori]] briloza, ed ordinare manjas [[Nektaro (botaniko)|nektaro]], tamen li anke povas manjar insekti.

{{wikivortaro}}
{{Uceli}}
[[Kategorio:Uceli]]</text>
      <sha1>6x3pvi8zajr1aa480ejhiodqdj89d9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vulnerario</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32170</id>
    <revision>
      <id>1131869</id>
      <parentid>916311</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T16:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Magnefl</username>
        <id>13537</id>
      </contributor>
      <comment>foto</comment>
      <origin>1131869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="f2dqxxqbx056judywqkvsqd0d1bnnv1" xml:space="preserve">{{wikivortaro}}
[[Arkivo:Anthyllis vulneraria - Bombus sylvarum - Keila.jpg|eta]]
[[File:Anthyllis vulneraria-a.jpg|thumb|upright]]
'''Vulnerario''' esas [[planto]] leguminosa, kun flori flava, reputata kom apta remediar la vunduri, la plagi. vulneraria rustica.

[[Kategorio:Faboidei]]
[[Kategorio:Medicinala planti]]</text>
      <sha1>f2dqxxqbx056judywqkvsqd0d1bnnv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2024</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41006</id>
    <revision>
      <id>1131857</id>
      <parentid>1130745</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+referi</comment>
      <origin>1131857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98703" sha1="pvq7nv18yqsr6dccjggcc8bswt1rmm5" xml:space="preserve">{{21ma yarcento}}
La yaro '''2024''' (MMXXIV per Romala algarismi) esas [[bisextila yaro]] komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 24ma yaro de la triesma yarmilo, la 24ma yaro de la 21ma yarcento, e la 5ma yaro de la [[yari 2020a]].

Dum la komenco di ca yaro, l'[[invado di Ukraina da Rusia (2022)|invado di Ukraina da Rusia]], l'[[Interna milito di Sudan (depos 2023)|Interna milito di Sudan]], l'[[interna milito di Myanmar]] e la [[Milito Israel-Hamas]] duris. Dum la yaro, cirkume 76 landi, habitita da preske 4 miliard individui, havis nacional o regional elekti.

Segun Chiniala [[horoskopo]], 2024 esis la Yaro dil [[Drako]].

== Klimato ed ambiento en 2024 ==
L'efekti di [[klimato|klimatala]] modifikuri, nome [[globala varmesko]], intensigesis en multa loki en 2024. En januaro, duris l'efekti di la [[sikeso]] che Amazoniana regiono di Brazilia. Plu kam 630 mil personi afektesis en 2023&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|autoro=Geraldo Campos Jr|url=https://www.poder360.com.br/meio-ambiente/seca-historica-no-norte-tende-a-se-agravar-nas-proximas-semanas/|titulo=Seca histórica no Norte tende a se agravar nas próximas semanas|publikigita ye=7ma di oktobro 2023|editero=Poder360}}&lt;/ref&gt;. On previdis ke natural inundadi yarala di Amazoniana riveri esus min intensa kam la mezavalora serio historiala, od admaxime egaleskus ol dum la pluvoza sezono. Altralatere, l'efekti di la sika sezono en la regiono esus plu grava en 2024 kam en 2023&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Seca: Cheia dos rios do Amazonas será menos intensa em 2024, alerta SGB|url=https://www.portaldoholanda.com.br/amazonas/seca-cheia-dos-rios-do-amazonas-sera-menos-intensa-em-2024-alerta-sgb|idiomo={{pt}}|editero=Portal do Holanda|publikigita ye=2ma di aprilo 2024}}&lt;/ref&gt;. Fakte, ca previdado konfirmesis en agosto ed en septembro. Ank en januaro komencis serioza [[sikeso]] en [[Zambia]], qua efektigis skarseso di nutrivi ed aquo e judikesis kom la maxim serioza en du yardeki. Prezidanto [[Hakainde Hichilema]] deklaris nacionala dizastro ye la 29ma di februaro&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|publikigita ye=1ma di marto 2024|titulo=Zambia: President Hichilema Declares Drought As A National Disaster and Emergency|url=https://www.lusakatimes.com/2024/03/01/president-hichilema-declares-drought-as-a-national-disaster-and-emergency/|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. La sikeso afektis 84 ek la 116 distrikti di la lando. Plu kam 1 milion pueri afektesis.

Ye la 6ma di marto komencis serio di inundadi en [[Pakistan]] ed [[Afganistan]], qui produktis 839 morti, 2154 plusa homi vundita e 40 altri desaparinta til la 16ma di julio. Violentoza pluvegi printempala kontrastis kun exajere sika vintro. Sika suli ne absorbis l'aquo efikive, do l'efekti di pluvegi divenis plu grava. En aprilo, eventis neexpektita pluvego sur [[Oman]] ed [[Unionita Araba Emirii]] - UAE. Dum 24 hori, pluvis 254,8 milimetri - to esis la mezavalora [[pluvo-quanto]] expektata por UAE dum la tota yaro&lt;ref name=Dubai&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c51nm89r3zyo|titulo=Qué causó la histórica tormenta que desató el caos en Dubái y generó severas inundaciones en la península arábiga|editero=BBC|idiomo={{es}}|publikigita ye=17ma di aprilo 2024|vidita ye=5ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;. Segun la meteorologiala centro di la lando, ol esis la maxim intensa pluvego enrejistrita dum 75 yari. En [[Oman]], adminime 19 personi mortis pro la pluvegi&lt;ref name=Dubai/&gt;. En estal Afrika, ciklono ''Hidaya'' formacesis ye la 30ma di aprilo proxim [[Seycheli]]. Ol frapis [[Tanzania]] per venti di plu kam 120 km/h ye la 3ma di mayo&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.msn.com/en-in/news/India/east-africa-floods-cyclone-hidaya-weakens-kenya-tanzania-bear-brunt-of-torrential-rainfall/ar-BB1lQZPC|titulo=East Africa Floods: Cyclone Hidaya weakens; Kenya, Tanzania bear brunt of torrential rainfall|publikigita ye=5ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;. Malgre ne efektigar grandega destruktado, ol esis la 3ma e la maxim intensa ciklono qua frapis la regiono dum la historio.

En aprilo, mayo e junio, ank eventis forta pluvegi en Braziliana stato [[Rio Grande do Sul]], nome en la centro e la nordo dil stato. Urbo [[Santa Maria, Rio Grande do Sul|Santa Maria]] recevis pluvo-quanto di 436,2 milimetri dum quar dii - triople la quanto expektata por la tota monato, to esas, 140 mm&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/rs/rio-grande-do-sul/noticia/2024/05/02/temporais-no-rs-em-quatro-dias-estado-tem-o-triplo-de-chuvas-10-mortes-e-alerta-para-mais-inundacoes.ghtml|titulo=Temporais no RS: em quatro dias, estado tem o triplo de chuvas, 13 mortes e alerta para mais inundações |editero=G1|publikigita ye=2ma di mayo 2024|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;. Segun statistiki publikigita ye la 5ma di mayo, 334 ek la 497 urbi di Rio Grande do Sul afektesis da pluvegi, qui produktabis til lore 75 morti ed afektabis 781 mil personi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://umsoplaneta.globo.com/clima/noticia/2024/05/05/chuvas-afetam-781-mil-pessoas-no-rs-mortes-sobem-para-75.ghtml|titulo=Chuvas afetam 781 mil pessoas no RS; mortes sobem para 75|editero=Um Só Planeta|publikigita ye=5ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;. Weste del stato, che urbo [[Porto Xavier]], an la frontiero kun [[Arjentinia]], [[fluvio Uruguay]] atingis 10 metri super lua mezavalora nivelo&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://umsoplaneta.globo.com/clima/noticia/2024/05/05/cheia-do-rio-uruguai-alaga-municipios-do-noroeste-do-rio-grande-do-sul.ghtml|titulo=Cheia do Rio Uruguai alaga municípios do noroeste do Rio Grande do Sul|editero=Um Só Planeta|publikigita ye=5ma di mayo 2024|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;. Samatempe, sikeso ed alta temperaturi frapas diversa regioni che norda misfero. En [[India]], 60 personi mortabis de marto til mayo pro l'alta temperaturi&lt;ref name=climainfo&gt;{{extera ligilo|url=https://climainfo.org.br/2024/06/13/onda-de-calor-se-intensifica-na-asia-e-deixa-milhoes-sob-risco-na-india-e-china/|titulo=Onda de calor se intensifica na Ásia e deixa milhões sob risco na Índia e China|editero=Climainfo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=16ma di junio 2024}}&lt;/ref&gt;, ed en [[Bangladesh]] omna skoli decidis suspensar docado pro l'alta temperaturi, qui atingis 40°C e mem 42°C dum diversa dii. La pluvo-quanto dum [[Musono|musonala sezono]] esis infre la mezavaloro di antea yari, e to afektis la produktado di grani di la lando&lt;ref name=climainfo/&gt;. En [[Popul-Republiko Chinia|Chinia]], severa sikeso afektis nordala provinci, samatempe kam pluvegi ed inundadi frapas la sudo di la lando,&lt;ref name=CNN-China&gt;{{extera ligilo|titulo=China’s record heat and heavy rain raise food security concerns|url=https://edition.cnn.com/2024/06/14/business/china-record-heat-rain-food-security-intl-hnk/index.html|idiomo={{en}}|publikigita ye=14ma di junio 2024|editero=CNN}}&lt;/ref&gt; nome provinci Zhejiang, Fujian, Jiangxi, Hunan, Guangxi, e Guizhou. Norde de la lando, enrejistresis 40,2°C che urbo [[Fenyang]], lokala rekordo por monato junio.&lt;ref name=CNN-China/&gt; En aprilo, Chiniana Ministerio pri Agrokultivo enrejistris augmento di pluvo-quanto per 50% til 80% en kelka regioni sude de la lando&lt;ref name=CNN-China/&gt;.

En junio, meteorologiisti anuncis ke [[somero|somerala varmeso]] komencis frue en [[Europa]]. En centrala e sudala [[Grekia]], enrejistresis 43°C dum la duesma semano di junio. En [[Turkia]], temperaturi superirabas per 8°C e mem per 12°C la mezavalora temperaturo expektata por la tota monato&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.msn.com/en-us/weather/topstories/extreme-heat-wave-to-hit-europe-what-to-expect-this-summer/ar-BB1nGEYl |titulo=Holidaymakers told to prepare for ‘record-breaking temperatures’ in Europe this summer|idiomo={{en}}}|publikigita ye=16ma di junio 2024|editero=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;. En [[Azia]], enrejistresis temperaturi 1,04 plu alta kam la mezavaloro di temperaturi inter 1991 e 2020. En [[Myanmar]] atingesis rekordo di temperaturo en la historio di la lando:48 &lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Rising temperatures and extreme weather hit Asia hard|url=https://wmo.int/news/media-centre/rising-temperatures-and-extreme-weather-hit-asia-hard |editero=World Meteorological Organization|publikigita ye=23ma di junio 2025&lt;/ref&gt; Dum somero, serio di kaloro-ondi komencinta en marto 2024 efektigis serio di rekordi di temperaturi en Nordal e Central Amerika: ye la 25ma di mayo, enrejistresis 34,7°C che urbo [[México]]; ye la 26ma di mayo enrejistresis 48°C che urbo San Juan Bautista Valle Nacional, Mexikia, e 44,4°C che urbo Del Rio, [[Texas]]. Ye la 20ma di junio enrejistresis 52°C che urbeto Tepache, stato [[Sonora]], [[Mexikia]]. Til la fino di junio plu kam 248 personi mortis pro l'alta temperaturi, de qui plu kam 93 en Usa e plu kam 155 en Mexikia.

En marto, ambientalisti previdis ke [[Brazilia]]na regiono [[Pantanal]] subisus lua maxim serioza sikeso de sua historio&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www1.folha.uol.com.br/ambiente/2024/03/pantanal-tera-a-sua-pior-seca-em-2024-estimam-ambientalistas.shtml|titulo=Pantanal terá a sua pior seca em 2024, estimam ambientalistas|editero=Folha de S. Paulo|publikigita ye=22ma di marto 2024}}&lt;/ref&gt;. Segun mezuradi facita dum l'unesma 4 monati del yaro, la nivelo di [[fluvio Paraguay]] esis 68% min alta kam la mezavalora expekto por ca epoko.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.uol.com.br/ecoa/ultimas-noticias/2024/07/03/seca-pantanal.htm|titulo=Seca no Pantanal será a mais grave dos últimos cinco anos, estima estudo|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=3ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt; Pro l'intensa sikeso, til la 9ma di julio forestala incendii destruktabis 760 mil hektari de la vejetantaro di ca [[biomo]].

Che norda misfero, [[uragano]] ''Deryl'' formacesis ye la 28ma di junio e disipis ye la 11ma di julio. Klasifikita kom &quot;kategorio 5&quot; (la maxim forta) kande ol eniris [[Karibia]], kun venti qui atingis 270 km/h, ''Deryl'' frapis [[Barbados]], [[Grenada]], [[Trinidad e Tobago]], la nordo di [[Venezuela]], [[Insuli Kaiman]], [[Belize]], [[peninsulo Yukatan]], [[Usa]] (nome [[Texas]], [[Louisiana]] e la valo di rivero Ohio) til [[Kanada]], e produktis 64 morti e 6,2 miliard dolari en domaji. Ol esis la maxim forta uragano historiale enrejistrita dum la komenco di julio. Che [[Pacifiko]], [[tifono]] ''Gaemi'', anke konocata kom &quot;super tifono Carina&quot;, frapis [[Taiwan]], [[estal Chinia]] e [[Filipini]]. Olua venti atingis 230 km/h. Til la 26ma di julio, ol produktabis plu kam 43 morti, plu kam 880 plusa homi vundita e plu kam 80 altri desaparinta.

Ye la fino di julio komencis pluvegi en [[Sudan]], qui efektigis granda inundadi e produktis plu kam 68 morti ed afektis adminime 17 mil plusa homi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/sudan/sudan-humanitarian-impact-heavy-rains-and-flooding-flash-update-no-2-2-august-2024-enar|titulo=Sudan: Humanitarian impact of heavy rains and flooding Flash Update No. 2 (as of 2 August 2024) [EN/AR]|publikigita ye=2ma di agosto 2024|editero=Reliefweb}}&lt;/ref&gt;. Plu kam 12 mil domi destruktesis o domajesis. To plumaleskis la humanala situaciono en la lando, ja severe afektita da interna milito. Ye la 24ma di agosto, aquobarilo Arbaat krulis, e la morto-statistiko augmentis til adminime 148 personi. Violentoza pluvegi ank afektis tota central e westal Afrika: segun raporto dal [[Unionita Nacioni]], plu kam 716 mil personi afektesis e plu kam 62 mil domi destruktesis o domajesis en [[Centrafrika]], [[Chad]], [[Ivora Rivo]], [[Demokratial Republiko Kongo]], [[Liberia]], [[Mali]], [[Nigeria]], [[Nijer]] e [[Togo]]&lt;ref name=UN&gt;{{extera ligilo|titulo=West and Central Africa: Flooding Situation Overview - as of 15 August 2024|url=https://www.unocha.org/publications/report/democratic-republic-congo/west-and-central-africa-flooding-situation-overview-15-august-2024|editero=OCHA, Unionita Nacioni|idiomo={{en}}|publikigita ye=15ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;. En la nordo di [[Chad]], pluvegi produktabis adminime 54 morti, e granda destruktado.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Floods kill 54 in northern Chad: governor|url=https://al24news.com/en/floods-kill-54-in-northern-chad-governor/|editero=AL24 News|idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt; La pluvego duris, ed ye la 10ma di septembro, aquobarilo Alau krulis, e centi di mili di personi mustis evakuesar.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://news.un.org/en/story/2024/09/1154301|titulo=Nigeria: Hundreds of thousands in need of aid as flooding wipes out homes – WFP|editero=Unionita Nacioni|idiomo={{en}}|publikigita ye=13ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;

En [[Sud-Amerika]], granda incendii en la [[Norda regiono (Brazilia)|norda regiono di Brazilia]] dum la monato agosto afektis cirkume 540 mil habitanti dil urbo [[Porto Velho]]. Braziliana guvernerio sendis 1500 fairogardisti por kombatar diversa incendii, qui expansis pro la sikeso.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Brazil sends 1,500 firefighters to combat Amazon forest blazes|url=https://www.theguardian.com/environment/article/2024/aug/22/brazil-sends-1400-firefighters-to-the-amazon-amid-devastating-blazes|editero=The Guardian|publikigita ye=22ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt; La sikeso en la [[Norda regiono (Brazilia)|norda regiono di la lando]] afektas la [[pesko]] e la navigado en riveri di la regiono. Omna 62 urbi di [[Amazonas (Brazilia)|Amazonas]] deklaris urjanteso-stando pro la sikeso ed incendii&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=AM declara situação de emergência ambiental e de saúde pública em todas as 62 cidades devido à seca e queimadas|url=https://g1.globo.com/am/amazonas/noticia/2024/08/28/am-declara-situacao-de-emergencia-ambiental-e-de-saude-publica-em-todas-as-62-cidades-devido-a-seca-e-queimadas.ghtml|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=28ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;. La sikeso e l'incendii ank afektis stati di [[Centro-westala regiono (Brazilia)|Centro-westala regiono]] ed altri, exemple [[Ceará]], [[Minas Gerais]], [[Sao Paulo (stato)|Sao Paulo]] e [[Rio de Janeiro (stato)|Rio de Janeiro]]. Che urbo [[Ribeirão Preto]], skoli suspensis funcionado pro la granda quanto di [[fuligino]] produktita dum rurala incendii. La fumo di la brulado kovris multa urbi dum monato septembro, exemple [[Sao Paulo (urbo)|Sao Paulo]] e [[Fortaleza, Ceará|Fortaleza]],&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/ce/ceara/noticia/2024/08/25/fumaca-que-cobre-ceu-de-cidades-do-ceara-causa-riscos-a-saude-medico-recomenda-cuidados.ghtml|titulo=Fumaça que cobre céu de cidades do Ceará causa riscos à saúde? Médico recomenda cuidados|editero=G1|publikigita ye=25ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;. Ye la 26ma di agosto, 60 urbi en [[Ceará]] havis incendii en vejetantaro, exemple Icó, [[Sobral]], Itaitinga, [[Maracanaú]] ed [[Ubajara]]. La quanto di incendii en la stato esis la maxim granda depos 2018&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Número de focos de queimadas cresce no Ceará e é o maior desde 2018|url=https://g1.globo.com/ce/ceara/noticia/2024/08/26/numero-de-focos-de-queimadas-cresce-no-ceara-e-e-o-maior-desde-2018.ghtml|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=26ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;. Segun raporto publikigita ye la 9ma di septembro, 59% ek la surfaco di Brazilia subisis l'efekti di sika vetero&lt;ref&gt;{{extera ligilo|editero=AP|url=https://apnews.com/article/brazil-drought-amazon-wildfires-smoke-heat-7d96dbbf5c4339050fb24bbbde6c3b82|titulo=During Brazil’s worst drought, wildfires rage and the Amazon River falls to a record low|publikigita ye=9ma di septembro 2024|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. Ye la 13ma di septembro stato Sao Paulo havis 1752 loki kun incendii, quarople la quanto enrejistrita dum septembro 2023&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Incêndios em SP: estado registra 16 focos ativos neste sábado|url=https://www.metropoles.com/sao-paulo/incendios-em-sp-estado-registra-16-focos-ativos-neste-sabado |editero=Metrópoles|idiomo={{pt}}|publikigita ye=14ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;. Segun INPE, Braziliana instituto por kosmala inquesti, 71,9% de la tota forestala incendii di Sud-Amerika enrejistrita til la 14ma di septembro eventis en Brazilia&lt;ref name=BR1&gt;{{extera ligilo |titulo=Brasil concentra 71,9% das queimadas na América do Sul nas últimas 48h|url=https://agenciabrasil.ebc.com.br/geral/noticia/2024-09/brasil-concentra-719-das-queimadas-na-america-do-sul-nas-ultimas-48h|editero=Agência Brasil|publikigita ye=14ma di septembro 2024&lt;/ref&gt;. La maxim multa incendii en Brazilia eventis pro homal agado, exemple por eliminar sika vejetantaro ante plantaco&lt;ref name=BR1/&gt;. Del incendii en Brazilia, 49% eventis che [[biomo]] Amazonia, 30% che biomo ''[[cerrado]]'', 13,2% che Atlantika foresto, 5,4% che biomo [[Pantanal]], ed 1,9% che biomo [[caatinga]]&lt;ref name=BR1/&gt;. En [[Peru]], prezidantino [[Dina Boluarte]] deklaris urjanteso-stando pro sikeso en tri regioni ye la 18ma di septembro, pos ke 16 personi mortis, e fairi minacis kultivi.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/americas/peru-declares-state-emergency-regions-scorched-by-forest-fires-2024-09-18/|titulo=Peru declares state of emergency in regions scorched by forest fires|idiomo={{en}}|editero=Reuters|publikigita ye=18ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt; En [[Equador]], sikeso faciligis la propago di forestal incendii, qui afektis plu kam 20 mil hektari di foresti. L'alta temperaturi di la sezono desfaciligis kombatar la fairi, nome en montoza regioni&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo= Incendios forestales han afectado más de 20.000 hectáreas en menos de un mes en Ecuador|url=https://www.eluniverso.com/noticias/ecuador/incendios-forestales-han-afectado-mas-de-20000-hectareas-en-menos-de-un-mes-en-ecuador-nota/|idiomo={{es}}|publikigita ye=19ma di septembro 2024|editero=El Universo}}&lt;/ref&gt;.

En septembro eventis la maxim serioza pluvegi ed inundadi en central ed estal [[Europa]] en 30 yari, qui produktabis adminime 26 morti e 11 plusa homi desaparinta til la 20ma di septembro&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.france24.com/en/live-news/20240919-flood-hit-region-leaders-to-meet-in-poland-to-discuss-eu-aid|titulo=Flood-hit region leaders to meet in Poland to discuss EU aid|editero=France 24}}&lt;/ref&gt;. Pluvegi afektis [[Austria]], [[Chekia]], [[Germania]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Moldova]], [[Polonia]], [[Rumania]] e [[Slovakia]]. Adminime 250 mil domi afektesis, la maxim multa en [[Chekia]]. En 5 dii, pluvis plu kam 500 mm en Lipová-lázně, vilajo distanta 235 km de [[Praha]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Floods claim more lives as torrential rain pounds central Europe|url=https://www.reuters.com/business/environment/floods-southwest-poland-kill-one-force-evacuations-2024-09-15/|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=15ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;. Ank en semptembro, [[tifono]] ''Yagi'' frapis [[Myanmar]], ed efektigis pluvegi ed inundadi qui produktis adminime 113 morti til la 15ma di septembro.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Myanmar's flooding death toll rises to 113, state media reports |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmars-flooding-death-toll-jumps-74-state-media-reports-2024-09-15/ |editero=Reuters |idiomo={{en}}|publikigita ye=15ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt; En central e westal Afrika, inundadi produktabis plu kam 1000 morti e diplasis centi di mili di homi til la 20ma di septembro.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cbsnews.com/news/africa-flooding-crocodiles-snakes-floating-among-human-bodies/ |titulo=Deadly flooding in West and Central Africa leaves corpses of crocodiles and snakes floating among human bodies|idiomo={{en}}|editero=CBS News |publikigita ye=20ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt; En [[India]], [[Bangladesh]] e [[Nepal]] anke duras eventar [[musono|musonal]] inundadi dum septembro. Che Indiana stato [[Bihar]], adminime 46 personi, la maxim multa pueri, mortis dronita en riveri pos inundado ye la 26ma di septembro, dum festivalo ''Jivitputrika''. Ye la sama dio, pluvis 275 mm en [[Mumbai]], produktanta adminime 4 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Heavy rains snarl traffic, shut schools in Mumbai and nearby regions|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2024/09/26/heavy-rains-paralyze-mumbai-at-least-four-dead- |editero=Al Arabiya|idiomo={{en}} |publikigita ye=26ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;. En [[Nepal]], adminime 38 personi mortis e 29 desaparis inter la 27ma e la 28ma di septembro. La destrukti pro musonal inundadi en la lando augmentabas multe dum recenta yari.

Ye la 27ma di septembro, [[uragano]] ''Helene'' atingis &quot;kategorio 4&quot; che [[skalo Saffir-Simpson]] e frapis [[Usa]]na stati [[Florida]], [[Georgia]], [[Sudal Karolina]] e [[Tennessee]] per venti qui atingis 225 km/h. Lua morto-statistiko til la 28ma di septembro esis 44 homi, de qui 28 en Sudal Karolina e 21 en Georgia.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Dozens dead and millions without power after Helene’s deadly march across southeastern US|editero=AP|idiomo={{en}} |url=https://apnews.com/article/hurricane-helene-florida-georgia-north-carolina-south-carolina-92d5caaafe40644e1db687cf6431395f |publikigita ye=28ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt; Ye la 3ma di oktobro, [[tifono]] Krathon frapis [[Taiwan]], per venti qui atingis 162 km/h. Ol produktis 4 morti e plu kam 700 plusa homi vundita&lt;ref name=BBCTyphoon/&gt; Ye la 5ma di oktobro, uragano ''Milton'' formacesis sur [[gulfo di Mexikia]], e du dii pose ol atingis &quot;kategorio 5&quot; che skalo Saffir-Simpson. Lua venti qui atingis 285 km/h sur la maro. Ante ke ol frapis [[Florida]] ye la 10ma di oktobro, diversa [[tornado|tornadi]] frapis la stato. ''Milton'' atingis Florida kom uragano kategorio 3 ye la 10ma di oktobro. Ol produktis adminime 16 morti en Florida e 2 morti en Mexikia. Ank en oktobro, tropikala tempesto ''Trami'' formacesis weste de [[Guam]] ye la 19ma di oktobro, ed ye la 23ma di oktobro ol frapis urbo Divilacan, en [[Luzon]], [[Filipini]], ed ye la 27ma di oktobro ol atingis [[Da Nang]], en [[Vietnam]]. Til la 28ma di oktobro, la morto-statistiko di la tempesto esis plu kam 124 homi.

Ye la 29ma e la 30ma di oktobro eventis pluvegi qui efektigis inundadi che [[Autonoma Regiono Valencia]], en [[Hispania]]. Segun statistiki de la 30ma di oktobro, adminime 95 personi mortis e doceni di individui restis desaparinta.&lt;ref name=PluvegoHispania/&gt; Ol esas la maxim mortigiva naturala dizastro en la moderna historio di Hispania.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |surnomo=H |nomo=M |publikigita ye=30ma di oktobro 2024 |titulo=La DANA se consolida como el desastre natural más devastador en la historia de España |idiomo={{es}} |url=https://www.diariodesevilla.es/sociedad/dana-tercer-desastre-natural-espana_0_2002691116.html |vidita ye=30ma di oktobro 2024 |editero=Diario de Sevilla}}&lt;/ref&gt; Ye la 31ma di oktobro, [[tifono]] Kong-rey frapis [[Taiwan]]. Kun diametro di plu kam 500 kilometri, ol divenis la maxim granda tifono qua frapis l'insulo en 30 yari.&lt;ref name=BBCTyphoon/&gt; Ordinare, tifona sezono en Taiwan iras de julio til septembro, tamen ca yaro du forta tifonis frapis la lando en oktobro.&lt;ref name=BBCTyphoon/&gt; Ye la 5ma di novembro, tifono ''Yinxing'' frapis la nordo di Filipini, portanta 242,6 mm di pluvo en 24 hori a [[Cagayan]].

Ye la 11ma di novembro, internaciona organizuro ''World Meteorological Organization'' - WMO - publikigis informo, segun quo 2024 esos la maxim varma yaro di la historio depos la komenco di [[industriala revoluciono]]. Segun l'informo, de januaro til septembro 2024 la mezavalora temperaturo di la planeto esis 1,54 gradi [[Celsius]] plu alta kam la mezavalora temperaturi ante la komenco di industriala revoluciono.&lt;ref name=WMO&gt;{{extera ligilo|titulo=2024 is on track to be hottest year on record as warming temporarily hits 1.5°C|url=https://wmo.int/news/media-centre/2024-track-be-hottest-year-record-warming-temporarily-hits-15degc|editero=WMO|idiomo={{en}}|publikigita ye=11ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt; La pasinta 10 yari esabas la maxim varma de la historio, e la temperaturi dil oceani augmentabas.&lt;ref name=WMO/&gt; Ye la 11ma di novembro, quar tropikala cikloni esis aktiva sur la nordo di Pacifiko: ''Yinxing'', ''Toraji'', ''Usagi'' e ''Man-yi'', ca lasta lor kom tropikala tempesto. Dum la sequanta dii, ''Man-yi'' plufortigis su, ed ye la 16ma di novembro ol divenis supertifono e frapis provinco Catanduanes, en [[Filipini]], per venti qui atingis 260 km/h, atinganta &quot;kategorio 5&quot; che [[skalo Saffir-Simpson]]&lt;ref name=&quot;Man-yi&quot;/&gt;. ''Man-yi'' frapis Filipini tri dii pos ke tifono ''Usagi'', kategorio 4, frapis Luzon ed altra insuli norde de la lando. Ye la 17ma di novembro, tropikala tempesto ''Sara'' frapis [[Belize]], pos efektigar inundadi en [[Honduras]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.news4jax.com/weather/2024/11/17/tropical-storm-sara-onshore-in-belize-expected-to-weaken/|titulo=Tropical Storm Sara onshore in Belize, expected to weaken|editero=News4Jax|idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;. Ye la 28ma di novembro, [[Indonezia]] informis ke pluvegi transportita da ciklono ''Robyn'' efektigis inundadi e terglitadi an la nordo di [[Sumatra]], e produktis adminime 27 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Landslides in Indonesia's Sumatra kill at least 27, rescuers search for missing|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/landslides-indonesias-sumatra-kill-least-27-rescuers-search-missing-2024-11-28/|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=28ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;. Ank en novembro eventis pluvegi che urbo [[Salvador, Bahia]], an la [[Nord-estala regiono (Brazilia)|Nord-estala regiono]] di Brazilia. Ol esis la maxim pluvoza monato novembro depos 1963: pluvis triople la mezavalora quanto expektata por la tota monato.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/jornal-nacional/noticia/2024/11/27/chuva-recorde-causa-morte-e-prejuizos-em-salvador.ghtml|titulo=Chuva recorde causa morte e prejuízos em Salvador|idiomo={{pt}}|editero=Jornal Nacional|publikigita ye=7ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt; Ye la 7ma di decembro, formacesis tropikala tempesto ''Chido'', qua pose divenis [[ciklono]]. Ol frapis insuli Agaléga en [[Maurico]] ye la 12ma di decembro, insulo [[Mayotte]] ye la 13ma di decembro, e [[Mozambik]] ye la 15ma di decembro. En Mayotte ol produktis adminime 20 morti, kontre ke en Maurico ol produktis adminime 14 morti e 254 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.sudouest.fr/environnement/direct-cyclone-a-mayotte-situation-dramatique-retailleau-attendu-ce-soir-sur-l-ile-suivez-les-infos-de-ce-dimanche-22534449.php |titulo=DIRECT. Cyclone Chido à Mayotte : « certainement plusieurs centaines » de morts, un avion avec du matériel de secours a atterri|editero=Sud Ouest|idiomo={{fr}}|vidita ye=15ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt; Kom tropikala tempesto, lua venti atingis 215 km/h. Pose, kom tropikala ciklono, li atingis 250 km/h. En Mozambik, ol produktis adminime 34 morti.

Ye la 9ma di decembro, komencis granda incendio, surnomizita ''Franklin'', qua produktis granda destruktado di foresti proxim urbo [[Malibu, Kalifornia]]. Incendii en Kalifornia duris til la komenco di 2025. En [[Australia]], fairo-sezono komencis en septembro, ed ye la 24ma di decembro, autoritatozi di la lando mustis imperar l'evakuo di habitanti di rurala regiono Grampians, pos ke 41 mil hektari di la regiono konsumesis da fairo. Ye la 10ma di januaro 2025, publikigesis studio qua montris ke 2024 esis la maxim varma yaro ja enrejistrita. La mezavalora temperaturo di la planeto esis 15,1°C, superiranta per 1,6°C la mezavalora historiala niveli enrejistrita de 1850 til 1900&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=2024 é o ano mais quente já registrado e primeiro a superar limite de 1,5º |url=https://www.uol.com.br/ecoa/ultimas-noticias/2025/01/10/2024-e-ano-mais-quente-ja-registrado-com-16c-alem-do-nivel-pre-industrial.htm|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=10ma di januaro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.noaa.gov/news/2024-was-worlds-warmest-year-on-record|titulo=2024 was the world’s warmest year on record|editero=NOAA|idiomo={{en}}|publikigita ye=10ma di januaro 2025}}&lt;/ref&gt;.

== Eventi ==
* [[1ma di januaro]] - [[Egiptia]], [[Etiopia]], [[Iran]], [[Saudi-Arabia]] ed [[Unionita Araba Emirii]] membreskas [[BRICS]].&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |publikigita ye=24ma di agosto 2023 |nomo=Sharma|surnomo=Shweta |titulo=Brics countries agree major expansion as six countries invited to join |url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/brics-2023-summit-new-members-saudi-uae-iran-b2398553.html |vidita ye=24ma di agosto 2023 |editero=The Independent |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di januaro - [[Ter-tremo]] kun forteso 7,6 che [[skalo di Richter]] frapas la centro e la nordo di [[Japonia]], e produktas plu kam 100 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/6/japan-earthquake-death-toll-crosses-100|titulo=Japan earthquake death toll crosses 100|editero=Al Jazeera|publikigita ye=6ma di januaro 2024|idiomo={{en}}|vidita ye=6ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di januaro - [[Etiopia]] anuncas pakto kun [[Somalilando]] pri uzo dil portuo di [[Berbera]], e divenos l'unesma lando agnoskanta la nedependo di ca regiono.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|titulo=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=1ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di januaro - Pos kapitulaco, [[Republiko Arcah]] oficale cesas existar, segun dekreto dal prezidanto [[Samvel Shahramanyan]], e la regiono durigas apartenar ad [[Azerbaijan]].
* [[2ma di januaro]] - En [[Japonia]], aviono [[Airbus A350]] de kompanio ''Japan Airlines'' kolizionas kontre aviono di rivala patroliado che [[aeroportuo]] Haneda, [[Tokyo]], ed incendias komplete. Omna 379 pasajeri e kruani del Airbus sucesas eskapar de flami, tamen 5 kruani de patrolio-aviono mortas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nbcnews.com/news/world/plane-fire-japan-haneda-airport-rcna131827|titulo=Plane engulfed in flames at Japan airport after collision kills 5|editero=NBC News|publikigita ye=2ma di januaro 2024|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[3ma di januaro]] - Duopla atako per bombo en [[Kerman]], [[Iran]], dum ceremonio por rimemorigar l'asasino di generalo Qasem Soleimani eventinta en 2020, produktas 84 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |publikigita ye=4ma di januaro 2024 |titulo=Iran revises down death toll from Kerman attacks to 84 |url=https://english.news.cn/20240104/ed1335c7dfee41e58fa8d1a3ac3e0717/c.html|idiomo={{en}}|editero=Xinhua}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di januaro]] - Rusa prezidanto [[Vladimir Putin]] lansas dekreto qua grantas Rusa civitaneso a stranjeri qui luktas alonge Rusa armeo kontre [[Ukraina]]ni, e lia familii.
* [[7ma di januaro]] - En [[Bangladesh]] eventas parlamental elekti, kun la partopreno di nur 41,8% ek l'individui apta a votar. Partiso ''Ligo Awami'' de chefministrino [[Sheikh Hasina Wazed]] vinkas 222 ek la 300 sidili del parlamento.
* [[8ma di januaro]] - [[Usa]] lansas [[kosmoprobilo]] ''Peregrine Mission One'' vers la [[Luno]]. To esas l'unesma lunala misiono depos olta di programo ''Apollo''.
* 8ma di januaro - [[Invado di Ukraina da Rusia (2023)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Rusia lansas atako kun 38 fuzei e [[senpilotist aviacilo|senpilotist aviacili]] kontre provinci Dnipropetrovsk, Kharkiv, Khmelnytskyi e Zaporizhzhia, e produktas adminime 4 morti e 38 plusa homi vundita.
* [[9ma di januaro]] - En [[Equador]] deklaresas urjanteso-stando pos ke drogo-komercisto José Adolfo Macías Villamar eskapas de karcero. La deklaro efektigas violentoza respondo de organizita krimino, qua lansas serio di ataki, kapto di gajo-homi, invado di televiziono-staciono en [[Guayaquil]] dum transmisado di programo, e konflikti inter policisti e kriministi. La situaciono plumaleskas, e prezidanto [[Daniel Noboa]] dekretas ke 22 kriminal organizuri esas [[terorismo|terorista]] organizuri.
* [[13ma di januaro]] - Terglitado en El Carmen de Atrato, [[Kolumbia]], produktas 34 morti e vundas adminime 35 plusa homi.
* [[14ma di januaro]] - Rejino [[Margrethe la 2ma di Dania|Margrethe la 2ma]] abdikas la krono di [[Dania]] kande el kompleteskas 52-yara regno. Elua filiulo Frederik asumas la krono kom [[Frederik la 10ma di Dania]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo |publikigita ye=14ma di januaro 2024 |titulo=Her er kong Frederiks valgsprog – TV 2 |url=https://nyheder.tv2.dk/2024-01-14-her-er-kong-frederiks-valgsprog|editero=nyheder.tv2.dk |idiomo={{da}}}}&lt;/ref&gt;.
* [[15ma di januaro]] - [[Bernardo Arévalo]] divenas prezidanto di [[Guatemala]].
* 15ma di januaro - [[Nauru]] establisas diplomacala relati kun [[Popul-Republiko Chinia]] e revokas lua agnosko di [[Republiko Chinia]].
* [[19ma di januaro]] - [[Japonia]]na [[kosmoprobilo]] ''SLIM'' sucese terovenas sur [[Luno|lunala surfaco]].
* [[22ma di januaro]] - En [[India]], [[Hinduismo|Hindua]] templo inauguresas en Ayodhya, [[Uttar Pradesh]], ube ante existis [[moskeo]] Babri Masjid, demolisita en 1992 da turbo di Hindua nacionalisti.
* [[23ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.1 che [[skalo di Richter]] frapas komtio Uqturpan, [[Regiono autonoma Xinjiang Weiwuer|Xinjiang]], [[Popul-Republiko Chinia]], produktas 3 morti e 5 plusa homi vundita.
* 23ma di januaro - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: adminime 18 civili mortas e cirkume 130 plusa homi vundesas pro ataki per fuzei [[Rusia|Rusa]] kontre [[Kyiv]] e [[Kharkiv]].
* [[24ma di januaro]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Ukraina abatas aviono [[Ilyushin Il-76]] Rusa transportanta 65 enkarcerigita soldati [[Ukraina]]na, 6 kruani e 3 altra individui. Omna 76 personi en nave mortas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2024/01/24/aviao-militar-russo-cai.htm |titulo=Ucrânia derruba avião militar russo e mata 74 pessoas em Belgorod|editero=UOL|publikigita ye=24ma di januaro 2024|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[3ma di februaro]] - [[Chili]] deklaras urjanteso-stando pos ke adminime 51 personi mortis e centi de altri reportesis desaparinta dum granda incendii, proxim [[Valparaíso]] e [[Viña del Mar]]. Plu kam 1100 konstrukturi esas destruktita.
* 3ma di februaro - Senpilotist aviacili de [[Ukraina]] atakas petrolo-refinerio en [[provinco Volgograd]], [[Rusia]].
* [[6ma di februaro]] - Ter-glitado en Maco, [[Davao de Oro]], [[Filipini]], produktas adminime 54 morti, e 63 plusa homi desaparinta.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=Death toll rises to 54 in southern Philippines landslide |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/death-toll-rises-to-54-in-southern-philippines-landslide |vidita ye=11ma di februaro 2024|editero=Al Jazeera |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 6ma di februaro - En [[Mogadishu]], [[Somalia]], 10 personi mortas e cirkume 20 plusa homi vundesas kande 4 bombi explozas che merkato Bakara, la maxim granda dil urbo.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/6/ten-dead-20-others-injured-in-multiple-blasts-in-market-in-somali-capital|titulo=Ten dead, 20 others injured in multiple blasts in market in Somali capital|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=6ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di februaro]] - En [[Finlando]], ex-chefministro [[Alexander Stubb]] vinkas prezidantal elekto.
* [[21ma di februaro]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Adminime 60 Rusa soldati mortas dum aeral atako en loko por entreno di trupi en [[Donetsk]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68358008 |titulo=Ukraine war: Dozens of Russian troops 'die in air strike'|editero=BBC News|idiomo={{en}}|publikigita ye=21ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[29ma di februaro]] - Adminime 112 personi mortas e centi de plusa homi vundesas kande [[Israel]]an armeo pafas kontre grupo vartanta nutrivi en [[Gaza]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/internacional/israel-abre-fogo-mata-e-fere-centenas-que-esperavam-por-comida-em-gaza/|titulo=Israel abre fogo, mata ao menos 112 e fere centenas que esperavam por comida em Gaza, diz Ministério da Saúde palestino|idiomo= {{pt}}|editero=CNN|publikigita ye=29ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[2ma di marto]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: 3 personi mortas e plusa 8 homi vundesas kande [[senpilotist aviacilo]] Rusa atakas apartamento en [[Odesa]], [[Ukraina]].
* [[7ma di marto]] - [[Suedia]] membreskas [[NATO]].
* [[17ma di marto]] - [[Rusia|Rusa]] prezidanto [[Vladimir Putin]] rielektesas 5esma-foye per 87% ek la voti.
* [[21ma di marto]] - [[Europana Konsilistaro]] konkordas pri diskutar membresko di [[Bosnia e Herzegovina]] che [[Europana Uniono]].
* [[22ma di marto]] - Atako per pafado che spektaklo-domo ''Crocus City Hall'' en [[Moskva]], [[Rusia]], produktas adminime 137 morti e 182 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2024/03/22/tiroteio-e-explosoes-deixam-12-mortos-em-casa-de-espetaculos-na-russia.htm|titulo=Tiroteio e explosões deixam ao menos 40 mortos em casa de shows na Rússia|idiomo={{pt}} |editero=UOL|publikigita ye=22ma di marto 2024}}&lt;/ref&gt;
* 22ma di marto - En [[Nijer]], adminime 23 soldati mortas, plusa 17 vundesas e 34 altri desasparas pos embusko da jihadista grupo en Teguey, regiono Tillabéri, weste de la lando. Segun militisti Nijerana, 30 jihadisti anke mortis.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Terrorists Ambush Nigerien Soldiers Near Mali, Burkina Faso Border, Kill 23; 34 Others Unaccounted For|url=https://saharareporters.com/2024/03/22/terrorists-ambush-nigerien-soldiers-near-mali-burkina-faso-border-kill-23-34-others|editero=Sahara Reporters|idiomo={{en}}|publikigita ye=22ma di marto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di marto]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] aprobas apelo pri nemediata [[pafo-ceso]] en [[Gaza]] e demandanta nemediata liberigo di gajo-homi.
* [[26ma di marto]] - Navo kolizionas kontre ponto super fluvio Patapsco en [[Baltimore]], [[Maryland]], [[Usa]]. La 3-kma ponto krulas, vehili falas en la fluvio, e 6 personi desaparas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Ponte desaba após colisão de navio cargueiro nos EUA: Guarda Costeira diz que 6 vítimas estariam mortas|url=https://www.bbc.com/portuguese/articles/cp9exyywjdvo|editero=BBC News Brasil|idiomo={{pt}}|publikigita ye=26ma di marto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[27ma di marto]] - Domo di Reprezentanti di [[Tailando]] aprobas lego agnoskanta samasexua mariajo per 400 voti kontre 10.
* [[28ma di marto]] - [[Ciklono]] ''Gamane'' frapas [[Madagaskar]] e produktas adminime 11 morti e serioza inundadi.
* [[29ma di marto]] - Aeral atako [[Israel]]ana kontre l'aeroportuo di [[Aleppo]], [[Siria]], mortigas 38 Siriana soldati.
* [[1ma di aprilo]] - [[Israel]] bombardas [[Iran]]ana ambasadeyo en [[Damaskus]], mortiganta 16 personi.
* [[2ma di aprilo]] - Fairo dum labori por rinovigo di noktoklubo en [[Istanbul]], [[Turkia]], produktas 29 morti ed 8 plusa homi vundita.
* [[3ma di aprilo]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7,4 che [[skalo di Richter]] frapas l'esto di [[Taiwan]].
* [[5ma di aprilo]] - Polico di [[Equador]] invadas [[Mexikia]]n ambasadeyo en [[Quito]], por arestar ex-viceprezidanto Jorge Glas, qua recevabis politikala refujo. To violacas la konvenciono di Wien pri diplomacala relati, e Mexikia e [[Nikaragua]] ruptas relati kun Equador.
* 5ma di aprilo - Krulo dil [[aquobarilo]] Orsk, sur [[fluvio Ural]], produktas 5 morti, ed efektigas plu kam 1,2 miliard [[rublo di Rusia|Rubli]] domaji.
* [[7ma di aprilo]] - [[Paromo]] sinkas en [[Mozambik]], produktanta plu kam 100 morti.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=Mozambique ferry disaster kills more than 90—officials |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68758345 |editero=BBC News|idiomo={{en}}|autoro=Jose Tembe, Natasha Booty, Ido Vock |publikigita ye=8ma di aprilo 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di aprilo]] - Pos renunco di [[Leo Varadkar]], [[Simon Harris]] divenas la maxim yuna chefministro (''Taoiseach'') di [[Republiko Irlando]].
* [[13ma di aprilo]] - [[Iran]] atakas [[Israel]] per [[senpilotist aviacilo|senpilotisti aviacili]], pos ke Israel bombardis Iranan ambasadeyo en [[Damaskus]] dum la komenco di la monato.
* [[16ma di aprilo]] - Adminime 32 personi mortas pro pluvegi en la regiono di [[Persiana gulfo]], qui efektigas rapida inundadi.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408}}&lt;/ref&gt;
* [[8ma di mayo]] - [[Gordana Siljanovska-Davkova]] divenas l'unesma prezidantino di [[Norda Makedonia]], pos ke centra-sinistrana partisi perdas l'elekti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |titulo=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses|editero=AP|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di mayo]] - [[Robert Fico]], chefministro di [[Slovakia]], subisas atento per pafo dum renkontro kun suporteri che urbo Handlová&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=VÍDEO: Robert Fico, primeiro-ministro da Eslováquia, é baleado na rua; estado de saúde é crítico, com risco de vida|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2024/05/15/primeiro-ministro-da-eslovaquia-e-baleado-e-levado-ao-hospital-diz-imprensa-local.ghtml|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=15ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[22ma di mayo]] - [[Norvegia]], [[Hispania]] e [[Republiko Irlando]] agnoskas [[Palestinana stato]].
* [[24ma di mayo]] - Ter-glitado en [[Papua-Nova-Guinea]] produktas adminime 2 mil morti e cirkume 670 plusa homi desaparinta.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|autoro=Redação Terra|url=https://www.terra.com.br/planeta/papua-nova-guine-deslizamento-deixou-ao-menos-2-mil-mortos-segundo-autoridades,a7c39939e7645748ee91bf8510513d07uowe36ya.html|titulo=Papua-Nova Guiné: deslizamento deixou ao menos 2 mil mortos, segundo autoridades|publikigita ye=27ma di mayo 2024|editero=Terra}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di junio]] - En [[Mexikia]] eventas prezidantal elekti, e [[Claudia Sheinbaum]], kandidatino suportita dal prezidanto [[Andrés Manuel López Obrador]], elektesas kom l'unesma prezidantino di la lando.
* [[12ma di junio]] - En [[Kuwait-Urbo]], incendio che lojeyo por exterlandana laboristi produktas 50 morti e 40 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/afp/2024/06/13/incendio-no-kuwait-deixa-50-mortos-a-maioria-indianos.htm|titulo=Incêndio no Kuwait deixa 50 mortos, a maioria indianos |editero=UOL (de AFP)|idiomo={{pt}}|publikigita ye=13ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[24ma di junio]] - En [[Huwasong]], provinco [[Kyonki]], [[Sud-Korea]], incendio che fabrikerio di baterii ek [[litio]] produktas 22 morti e 2 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/about-20-bodies-found-after-fire-south-korea-battery-plant-yonhap-reports-2024-06-24/|titulo=Blaze at South Korea lithium battery plant kills 22 workers|editero=Reuters|idiomo={{en}}|vidita ye=24ma di junio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di junio]] - Mili di demonstreri atakas e brulas [[Kenia]]na parlamento en [[Nairobi]], e 19 personi mortas, e 200 plusa homi vundesas. Plu kam 130 plusa homi arestesas da polico dum konflikti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/21/at-least-200-injured-100-arrested-in-kenya-tax-protests-rights-groups|titulo=At least 200 injured, 100 arrested in Kenya tax protests: Rights groups |idiomo={{en}}|editero=Al Jazeera|publikigita ye=23ma di junio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di junio]] - En [[Bolivia]], militisti invadas prezidantala palaco en [[La Paz]] probanta sensucese facar [[stato-stroko]]. La komandinto di sediciva militisti, generalo Juan José Zúñiga, arestesas. Entote 12 civili vundesas e 21 militisti arestesas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Bolivian general arrested and accused of coup after dramatic showdown with president|url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html|editero=CNN|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di junio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di julio]] - En Hathras, [[Uttar Pradesh]], [[India]], fugo-paniko dum religioza festo produktas 123 morti.
* 2ma di julio - En [[Nederlando]], [[Dick Schoof]] divenas chefministro.
* [[4ma di julio]] - Eventas parlamental elekti che [[Unionita Rejio]]. Konservemi vinkesas da Laboristi unesmafoye depos 2005 en [[Anglia]], ed unesmafoye depos 2010 en [[Skotia]].
* [[5ma di julio]] - [[Volkano|Volkani]] [[Etna]] e Stromboli eruptas en [[Italia]]na insulo [[Sicilia]], e l'aeroportuo Catania-Fontarossa mustas klozesar.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/5/sicily-closes-airport-as-etna-and-stromboli-volcanoes-erupt|titulo=Sicily closes airport as Etna and Stromboli volcanoes erupt|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=5ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* 5ma di julio - [[Keir Starmer]], de Laboristala partiso, divenas chefministro dil [[Unionita Rejio]].
* [[13ma di julio]] - [[Donald Trump]] subisas atento kontre ilua vivo kande diskursanta kom kandidato a prezidanteso di [[Usa]] en Butler, [[Pensilvania]]. Trump vundesas en lua dextra orelo, e l'atakero, Thomas Matthew Crooks, mortigesas da un ek la membri di Usana Sekreta Servado.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|titulo=Trump is Safe After Assassination Atempt; Suspected Gunman is Dead|editero=The New York Times|idiomo={{en}}|publikigita ye=13ma di julio 2024|vidita ye=31ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di julio]] - Falio en aktualigo di sekureso-programo developita da Usana kompanio ''CrowdStrike Inc.'' por [[Microsoft]] produktas disrupto en la funcionado di cirkume 8,5 milion [[komputatoro|komputatori]]* qui uzas [[funcionanta sistemo]] ''[[Microsoft Windows]]''. La falio, qua kreis tale nomizita &quot;blua skreno di la morto&quot; afektis komputatori en [[aeroportuo|aeroportui]], [[banko|banki]], [[hospitalo|hospitali]] e televiziono-kanali.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/economia/negocios/microsoft-apagao-cibernetico-paralisou-85-milhoes-de-dispositivos/|titulo=Microsoft: apagão cibernético paralisou 8,5 milhões de dispositivos|editero=CNN|idiomo={{pt}}|publikigita ye=20ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[21ma di julio]] - Pro saneso-motivi, [[Joe Biden]] decidas renuncar lua kandidateso a rielekto por prezidanto di Usa.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nytimes.com/2024/07/21/us/politics/biden-drops-out.html|titulo=Biden Drops Out of Race, Scrambling the Campaign for the White House|editero=The New York Times|publikigita ye=21ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di julio]] - Terglitadi produktas 229 morti en Geze Gofa, [[Etiopia]].
* [[26ma di julio]] - En [[Francia]], kriminoza incendii afektas ferovoyala transporto, nome per [[treno di granda rapideso|treni di granda rapideso]] ante l'inauguro-ceremonio dil [[Olimpiala Ludi en Paris, 2024|Olimpiala Ludi en Paris]].
* [[28ma di julio]] - En [[Venezuela]], [[Nicolás Maduro]] deklaras sua vinko en prezidantal elekto, tamen kelka [[Sud-Amerika]]na landi ne agnoskas to. Konseque, Venezuelana guvernerio suspendas diplomacala relati kun li.
* [[4ma di agosto]] - En [[Bangladesh]], chefministrino [[Sheikh Hasina Wazed]] anuncas elua renunco pos intensa populala protesti.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |editero=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/05/bangladesh-hasina-student-protest-quota-violence/463cd814-52e8-11ef-9a60-5b6e8b4da7c0_story.html |titulo=Bangladesh's PM resigns and flees country as protesters storm her residence capping weeks of unrest |publikigita ye=5ma di agosto 2024 |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di agosto]] - Aviono [[ATR 72]] de Braziliana kompanio ''Voepass Linhas Aéreas'' falas proxim rezidal areo che municipo [[Vinhedo]], [[Sao Paulo (stato)|stato Sao Paulo]], e nulu ek la 62 personi en nave transvivas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|titulo=Avião com 62 pessoas a bordo cai em Vinhedo e não há sobreviventes|editero=G1 |idiomo={{pt}}|publikigita ye=9ma di agosto 2024|vidita ye=11ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di agosto]] - [[Ukraina]]na prezidanto [[Volodimir Olexandrovich Zelenskiy|Volodimir Zelenskiy]] anuncas ke Ukrainan armeo komencabis atako che [[provinco Kursk]], en [[Rusia]]. Ye la sama dio, Rusia anuncas ke 76 mil personi evakuesis de la regiono.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |publikigita ye=11ma di agosto 2024|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cze5n6w06j3t|titulo=Zelensky confirms troops fighting inside Russia as Ukraine hit in overnight attack|editero=BBC News|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di agosto]] - [[NASA]] anuncas ke datumi kolektita da kosmosondilo ''InSight'' konfirmis l'existo di liquida [[aquo]] en [[Marso]], de 10 til 20 km sub la surfaco&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/articles/czxl849j77ko|titulo=Reservoir of liquid water found deep in Martian rocks|idiomo={{en}}|editero=BBC News|publikigita ye=12ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[15ma di agosto]] - Sekureso-servado di [[Ukraina]] arestas 102 militisti [[Rusia|Rusa]] kom militala kaptiti, pos ke li kapitulacas&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-08-15/ukraine-reports-largest-surrender-by-russian-troops-of-the-war|titulo=Ukraine claims the War's Largest Surrender of Russian Troops|editero=Bloomberg|publikigita ye=15ma di agosto 2024|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;.
* [[17ma di agosto]] - Malgre nekompleta, [[Nusantara]] inauguresas kom chefurbo di [[Indonezia]]. La ceremonio homajanta la nedependo di la lando unesmafoye eventas en la nova chefurbo&lt;ref&gt;{{citez jurnalo od edituro|titulo=Indonesia holds unfinished future capital’s first Independence Day ceremony |url=https://apnews.com/article/indonesia-widodo-new-capital-nusantara-43641d95d2d88caeda772c87dffc0f23|editero=Associated Press|autoro=Achmad Ibrahim, Edna Tarigan |idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;.
* 17ma di agosto - [[Milito en Sudan (2023)|Milito en Sudan]]: En Galgani, [[Sudan]], adminime 85 personi mortas dum kriminoza incendii e spoliado meze tumulto, pos atako da paramilitisti* de la Trupi por Rapida Atako.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Sudan’s paramilitary fighters killed 85 people in an attack on a central village, residents say|url=https://apnews.com/article/sudan-war-rsf-village-galgani-0e63ef15da694a558934ad2b32d6cc9b#|publikigita ye=17ma di agosto 2024|idiomo={{en}}|editero=AP}}&lt;/ref&gt;
* [[21ma di agosto]] - En [[Iran]], omnibuso transportanta [[Pakistan]]ana shia pilgrimanti qui iris a pilgrimo Arba'in en [[Karbala]], [[Irak]], kolizionas e renversas, produktanta 28 morti e 23 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/28-killed-23-injured-bus-accident-carrying-pakistani-pilgrims-iran-isna-reports-2024-08-21/|titulo=Pakistani pilgrim bus overturns, killing 28, injuring 23 in Iran |editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=21ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di agosto]] - En Shiroro, [[Nigeria]], 13 farmisti mortigesas dum atako atribuita a grupo [[Boko Haram]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.barrons.com/news/suspected-boko-haram-gunmen-kill-13-farmers-in-nigeria-3535096d|titulo=Suspected Boko Haram Gunmen Kill 13 Farmers In Nigeria|editero=Barron's|publikigita ye=22ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[28ma di agosto]] til la [[8ma di septembro]] - [[Paralimpiala Ludi]] eventas en [[Paris]].
* [[29ma di agosto]] - [[Ciklono]] ''Shanshan'' frapas prefektio Kagoshima en [[Kyushu]], [[Japonia]], per venti qui atingis 215 km/h. Adminime 3 personi mortas, e plu kam 250 mil rezideyi privacesas di elektro. [[Toyota]] e [[Nissan]] suspendas produktado en fabrikerii di la regiono.
* [[2ma di septembro|2ma di septembro-19ma di decembro]] - [[Proceso pro violaci di Mazan]] en Francia.
* [[2ma di septembro]] - Supera Korto di Brazilia decidas blokusar interretala platformo ''X'' (olim [[Twitter]]) pos diversa demandi, ignorita da platformo, por removar kontenaji kalumnioza e falsa novaji, e pos ke [[Elon Musk]] refuzis indikar reprezentanto legala di la platformo en [[Brazilia]].
* 17ma til la 18ma di septembro - Per du ciberataki*, 32 personi mortigesas e 3200 plusa homi vundesas kande [[personserchili|mesajili]] e komunikili uzita da membri de [[Hezbollah]] explozas. On judikas ke la Sekreta Servado di [[Israel]] esis l'exekutanto dil ciberataki*.
* [[21ma di septembro]] - Adminime 51 personi mortas e 20 plusa homi vundesas pro explozo en mineyo di [[karbono]] proxim Tabas, [[Iran]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2024/09/22/explosao-mina-carvao-ira-deixa-mortos-e-feridos.ghtml|titulo=Explosão em mina de carvão no Irã deixa 51 mortos e 20 feridos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=22ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[27ma di septembro]] - [[Uragano]] ''Helena'' frapas [[Usa]]na stati [[Florida]], [[Georgia]], [[Sudal Karolina]] e [[Tennessee]] per venti qui atingis 225 km/h, produktanta adminime 40 morti e lasanta plu kam 4 milion domi ed entraprezi sen elektro.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Furacão Helene deixa 40 mortos nos EUA e 4 milhões sem energia na costa leste|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2024/09/furacao-helene-deixa-3-mortos-nos-eua-e-e-rebaixado-para-tempestade-tropical.shtml|editero=Folha de S.Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=28ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 27ma di septembro - [[Israel]]an avioni bombardas [[Beirut]], [[Libano]], produktanta adminime 6 morti e vundanta 91 plusa homi.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/27/several-explosions-in-beirut-as-israel-says-it-attacked-hezbollah-hq|titulo=Waves of explosions rock Beirut as Israel says it attacked Hezbollah HQ|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di septembro]] - [[Unionita Rejio]] divenas l'unesma lando de [[G7]] qua eliminas komplete l'uzo di [[karbono]] por produktar [[elektro]], pos 142-yar-uzo.
* [[1ma di oktobro]] - Du [[Palestinana stato|Palestinani]] pafas kontre pediranti en [[Jaffa]], [[Israel]] e produktas adminime 7 morti e 17 plusa homi vundita.
* [[3ma di oktobro]] - Batelo kulbutas che [[lago Kivu]], en [[Demokratial Republiko Kongo]], ed adminime 78 personi dronas su.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=At least 78 people killed after boat capsizes in DRC|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/3/at-least-78-people-killed-after-boat-capsizes-in-drc|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=3ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di oktobro]] - Inundadi e terglitadi en Jablanica, [[Bosnia e Herzegovina]], produktas 16 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Bosnia hit by heavy floods and landslides, killing at least 16 people|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/4/bosnia-hit-by-heavy-floods-after-rainstorms-several-people-killed|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=4ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di oktobro]] - Adminime 10 personi mortas pro [[tornado|tornadi]] efektigita da [[uragano]] ''Milton'' en Usana stato [[Florida]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/us/hurricane-milton-weakens-it-marches-across-central-florida-homes-destroyed-2024-10-10/|titulo=Hurricane Milton leaves at least 10 dead, millions without power in Florida|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=11ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di oktobro]] - Eventas plebicito en [[Moldova]], questionanta se la [[konstituco]] di la lando mustus modifikesar por ke la lando adherez al [[Europana Uniono]], ed &quot;yes&quot; recevas 50,38% ek la voti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |publikigita ye=21ma di oktobro 2024|titulo=Reacție în tabara Maiei Sandu, după rezultatul pe muchie de cuţit la referendumul din Republica Moldova: &quot;O victorie la limită este tot o victorie&quot; - HotNews.ro |url=https://hotnews.ro/reactie-in-tabara-maiei-sandu-dupa-rezultatul-pe-muchie-de-cutit-la-referendumul-din-republica-moldova-o-victorie-la-limita-este-tot-o-victorie-1817806 |vidita ye= 22ma di oktobro 2024|idiomo={{ro}}}}&lt;/ref&gt;
* [[24ma di oktobro]] - Tropikala tempesto ''Trami'' frapas la nordo di [[Luzon]], [[Filipini]], e produktas adminime 76 morti. Adminime plusa {{formatnum:320000}} personi mustas evakuesar.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/25/dozens-killed-as-tropical-storm-trami-batters-the-philippines |titulo=At least 76 killed as Tropical Storm Trami batters the Philippines|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=25ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di oktobro]] - Avional aktaki [[Israel]]ana an la nordo di [[Gaza]] produktas 72 morti, inkluzinte adminime 38 personi en [[Khan Younis]].
* [[26ma di oktobro]] - [[Israel]] lansas aeral atako noktala kontre [[Iran]]. Iranana statala komunikilaro raportas explozi en [[Tehran]] e [[Karaj]], e la morto di 4 soldati.
* [[27ma di oktobro]] - En [[Uruguay]] eventas general elekti por la Chambro di Reprezentanti, Senato, e l'unesma votado por prezidanto. Centro-sinistrana koalisuro ''Frente Amplio'' recevas 43,94% ek la voti, kontre ke centro-dextrana partiso ''Partido Nacional'' recevas 26,77% de la voti por la Chambro di Reprezentanti, e 28,15% de la voti por Senato. [[Yamandú Orsi]], de ''Frente Amplio'', disputos kontre Álvaro Delgado, de ''Partido Nacional''.
* [[29ma di oktobro]] - Adminime 93 Palestinani mortigesas e 40 restas desaparinta pos aeral atako [[Israel]]ana kontre rezidala edifico en [[Beit Lahia]], norde de [[Gaza-strio]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/29/israel-pounds-north-gaza-lebanons-east-killing-over-100-people|titulo=Israeli strikes reportedly kill more than 150 in northern Gaza and Lebanon|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=29ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[30ma di oktobro]] - Adminime 95 personi mortas e doceni desaparas pos severa inundadi che [[Autonoma Regiono Valencia]], en [[Hispania]].&lt;ref name=PluvegoHispania&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2024/10/30/chuvas-mortes-valencia.htm |titulo=Enchente na Espanha deixa 95 mortos, desaparecidos e rastros de destruição|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=30ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[31ma di oktobro]] - [[tifono]] Kong-rey frapas [[Taiwan]]. Kun diametro di plu kam 500 kilometri, ol divenis la maxim granda tifono qua frapis la insulo en 30 yari.&lt;ref name=BBCTyphoon&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93qlxv594zo |titulo=Typhoon Kong-rey makes landfall in Taiwan|editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=31ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 31ma di oktobro - [[Nord-Korea]] lansas balistikala [[misilo]] kun kapaceso por atingar Usana teritorio.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=North Korea launches a new intercontinental ballistic missile designed to threaten US|editero=AP|idiomo={{en}}|url=https://apnews.com/article/north-korea-missile-launch-377c07eac46ad41bda0d4445df6f51d5|publikigita ye=31ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di novembro]] - [[India]]na soldati mortigas tri rebeli en du separita pafadi en Anantnag, [[Jammu e Kashmir]]. Dum la pafadi, 4 soldati vundesas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://apnews.com/article/kashmir-india-pakistan-gunfight-insurgency-f52a3b971a1c70652045472361b0d3c0|titulo=Indian troops kill 3 suspected rebels in disputed Kashmir |editero=AP|idiomo={{en}}|publikigita ye=2ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[5ma di novembro]] - Eventas prezidantal elekto en [[Usa]], e [[Donald Trump]] vinkas ol. Depos 1892, to esas la duesma foyo en la historio di Usa ke ula kandidato elektesas prezidanto duesmafoye nesequante.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Trump wins the US Presidency|editero= AP News|publikigita ye=6ma di novembro 2024|url=https://apnews.com/live/trump-harris-election-updates-11-5-2024|idiomo={{en}}|vidita ye=6ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di novembro]] - [[Israel|Anti-israelana]] sedicii ed ataki kontre [[Israel|Israelana]] futbal-klubo en [[Amsterdam]] produktas mondo-vast indigneso.
* [[7ma di novembro]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Atako per &quot;inteligenta bombi&quot; Rusa en rezidal areo di [[Zaporijjia]], [[Ukraina]], produktas 4 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=https://www.reuters.com/world/europe/russian-attack-ukraines-zaporizhzhia-damages-oncology-ward-kills-four-2024-11-07/|url=Russian attack on Ukraine's Zaporizhzhia damages oncology ward, kills four|editero=Reuters|idiomo={{en}} |publikigita ye=7ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di novembro]] - Suocidant-atako per bombo che ferovoyala staciono di [[Quetta]], [[Balochistan]], [[Pakistan]], produktas adminime 26 morti. L'atento organizesis dal Armeo por Liberigo di Balochistan, unesmafoye an la centrala quartero di Quetta.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=‘Bloodbath’: Railway station bombing in Quetta, Pakistan leaves 26 dead|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/bloodbath-railway-station-bombing-in-quetta-pakistan-leaves-26-dead|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=9ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di novembro]] - Adminime 14 personi mortas e 15 plusa homi vundesas pro [[Israel]]an aeral atako en Ain Yaaqoub, norda [[Libano]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/12/israeli-attack-on-town-in-lebanons-far-north-kills-14-people-mayor|titulo=Israeli attack on town in Lebanon’s far north kills 14 people: Mayor|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=12ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di novembro]] - Aeral atako [[Israel]]ana an suda [[Beirut]], [[Libano]], produktas adminime 6 morti e 15 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=Ataque israelense em Beirute deixa seis mortos |url=https://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/afp/2024/11/13/ataque-israelense-no-sul-de-beirute-deixa-seis-mortos.htm|autoro=AFP|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=13ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 13ma di novembro - Che urbo [[Brasília]], individuo lansas du rudimenta bombi facita ek piroteknaji kontre l'edifico di la [[Suprega Federala Tribunalo]] di [[Brazilia]] e kontre statuo avan ol. Pose ilu suocidas, exploziganta piroteknaji kontre lua kapo.
* [[14ma di novembro]] - Che urbo [[Chancay]], [[Peru]], inauguresas granda [[portuo]] kun financala koloko Chiniana, kun skopo faciligar la komerco kun [[Popul-Republiko Chinia]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.infobae.com/peru/2024/11/14/no-todo-es-celebracion-en-chancay-inauguracion-del-megapuerto-se-contrapone-a-la-realidad-social-de-la-ciudad/|titulo=No todo es celebración en Chancay: inauguración del megapuerto se contrapone a la realidad social de la ciudad|editero=Infobae|idiomo={{es}}|publikigita ye=14ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di novembro]] - Tropikala tempesto ''Man-yi divenas tifono &quot;kategorio 5&quot; che [[skalo Saffir-Simpson]], frapanta provinco Catanduanes, en [[Filipini]], per venti qui atingis 260 km/h.&lt;ref name=&quot;Man-yi&quot;&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/rfi/2024/11/16/filipinas-enfrentam-sexta-tempestade-em-um-mes-supertufao-man-yi-provoca-ondas-de-14-metros.htm|titulo=Supertufão leva ondas de 14 m para Filipinas,  é a 6ª tempestade em um mês|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=16ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 16ma di novembro - [[Arjentinia]] imperas l'aresto di 61 [[Brazilia]]ni vivanta en la lando, akuzita pri partopreno en l'atako kontre Braziliana Kongreso e la Supera Tribunalo Federala ye la 8ma di januaro 2023.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nacion.com/el-mundo/politica/justicia-argentina-ordena-detencion-de-61/HTY5TEP2QJAXTGVABWQ7CO4QUQ/story/|titulo=Justicia argentina ordena detención de 61 brasileños por asalto a la Plaza de los Tres poderes en 2023|editero=La Nación|idiomo={{es}}|publikigita ye=16ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[21ma di novembro]] - [[Internaciona kriminala korto]] lansas arest-impero kontre [[Israel]]ana chefministro [[Benjamin Netanyahu]], Israelana ministro pri defenso Yoav Gallant, e [[Mohammed Deif]], militala chefo di [[Hamas]], pro milito-krimini e krimini kontre la homaro dum la [[milito Israel-Hamas]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|titulo=Tribunal Penal Internacional emite mandado de prisão para Netanyahu e líder do Hamas por crimes de guerra|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2024/11/21/tribunal-penal-internacional-expede-mandado-de-prisao-para-netanyahu-e-lider-do-hamas-por-crimes-de-guerra.ghtml|publikigita ye=21ma di novembro 2024-11-21|editero=G1}}&lt;/ref&gt;
* [[24ma di novembro]] - Eventas duesma balotado por prezidanto en [[Uruguay]], e [[Yamandú Orsi]] elektesas prezidanto.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Lula, Biden e outros líderes parabenizam Orsi pela vitória na eleição do Uruguai|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2024/11/lula-parabeniza-yamandu-orsi-pela-vitoria-na-eleicao-do-uruguai.shtml|editero=Folha de S. Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=24ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di novembro]] - [[Israel]]ana chefministro [[Benjamin Netanyahu]] anuncas ke pafo-ceso establisesis kun grupo [[Hizbola]] en [[Libano]].
* [[3ma di decembro]] - [[Sud-Korea]]na prezidanto [[Yoon Suk-yeol]] deklaras militala legaro pos akuzir l'opozantaro pri simpatiar kun [[Nord-Korea]]. Tamen, lu revokas la decido poka hori pose, pos ke la Parlamento refuzis ol.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=El presidente de Corea del Sur levantará la ley marcial después de que la rechace el Parlamento|url=https://www.elindependiente.com/internacional/2024/12/03/el-presidente-de-corea-del-sur-da-un-golpe-de-estado-y-acusa-a-la-oposicion-de-colaborar-con-pyongyang/|editero=El Independiente|idiomo={{es}}|publikigita ye=3ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di decembro]] - Pos 25-yara negocii, [[Mercosur]] ed [[Europana Uniono]] konkluzas la kondicioni por komercala kontrato inter la du asociuri di nacioni.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://oglobo.globo.com/economia/noticia/2024/12/06/entenda-os-principais-pontos-do-acordo-historico-entre-mercosul-e-uniao-europeia.ghtml|titulo=Entenda os principais pontos do acordo histórico entre Mercosul e União Europeia |editero=O Globo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=6ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di decembro]] - Riapertas la [[Katedralo Notre-Dame di Paris]].
* [[8ma di decembro]] - Rebeli kaptas [[Damaskus]], chef-urbo di [[Siria]]. Prezidanto [[Bashar al-Assad]] fugas de la lando per aviono vers [[Rusia]], qua grantas azilo a lu.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.brookings.edu/articles/the-assad-regime-falls-what-happens-now/|titulo=The Assad regime falls. What happens now?|editero=Brookings|idiomo={{en}}|publikigita ye=9ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.euronews.com/2024/12/08/syrian-rebels-take-the-capital-damascus-say-bashar-al-assad-has-fled-the-country|titulo=Rebels to form interim government after al-Assad flees|editero=Euronews|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 8ma di decembro - [[Milito en Sudan (2023)|Milito en Sudan]]: bombal atako kontre gazolino-vendeyo che quartero Mayo, en [[Khartoum]], [[Sudan]], produktas 28 morti e 37 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/12/2024/sudan-rescuers-say-28-killed-in-shelling-of-khartoum-fuel-station|Sudan rescuers say 28 killed in shelling of Khartoum fuel station|editero=The Peninsula|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di decembro]] - [[FIFA]] anuncas ke [[Saudi-Arabia]] gastigos la [[Mondala Kupo di Futbalo]] en [[2034]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.khaleejtimes.com/sports/football/fifa-world-cup-saudi-arabia-confirmed-as-2034-hosts|titulo=Fifa World Cup: Saudi Arabia confirmed as 2034 hosts|editero=Khalej Times|idiomo={{en}}|publikigita ye=11ma di decembero 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di decembro]] - Tropikala [[ciklono]] ''Chido'' frapas [[Maurico]], nome insuli Agaléga.
* 12ma di decembro - [[Israel]]an aer-armeo bombardas rezidal areo che kampeyo di refujinti Nuseirat, en [[Gaza]], mortiganta adminime 33 civili.
* [[14ma di decembro]] - Prezidanto [[Yun Sok-yol]] de [[Sud-Korea]] subisas akuzo da la Nacional Asemblo di la lando, e revokesas de la povo. Chefministro [[Han Duck-soo]] asumas provizore la prezidanteso.
* 14ma di decembro - [[Ciklono]] ''Chido'' frapas insulo [[Mayotte]], produktanta adminime 20 morti e granda devasto.
* [[17ma di decembro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.4 segun [[skalo di Richter]] frapas [[Port Vila]], chef-urbo di [[Vanuatu]], e produktas adminime 19 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/17/magnitude-7-4-earthquake-strikes-near-vanuatu-capital|titulo=Magnitude 7.4 earthquake strikes near Vanuatu capital|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di decembro]] - Atento sur Kristnaskala merkato en [[Magdeburg]], [[Germania]]: 5 personi mortas e cirkume 200 plusa homi vundesas, pos ke individuo kun [[Saudi-Arabia]]na nacionaneso fulas li uzanta lua automobilo.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Maagdenburg opgeschrikt door aanslag met auto op kerstmarkt|url=https://www.nu.nl/buitenland/6339934/maagdenburg-opgeschrikt-door-aanslag-met-auto-op-kerstmarkt.html |editero=NU|idiomo={{nl}}|publikigita ye=21ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[21ma di decembro]] - Adminime 41 personi mortas pro acidento inter kamiono, autobuso ed automobilo proxim urbo [[Teófilo Otoni]], stato [[Minas Gerais]], [[Brazilia]]. Ol esas la maxim mortigiva choseala acidento de la historio di Brazilia pos 2007, kande statistiki pri acidenti komencis kolektesar en la lando.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/mg/vales-mg/noticia/2024/12/24/nao-ouvi-pneu-estourando-diz-caminhoneiro-que-teve-caminhao-atingido-por-carreta-em-acidente-na-br-116.ghtml|titulo=Motorista que testemunhou acidente com 41 mortos em rodovia de MG diz que carreta invadiu contramão e bateu em ônibus|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=24ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di decembro]] - En [[Brazilia]], choseala ponto sur [[rivero Tocantins]], inter stati [[Maranhão]] e [[Tocantins (stato)|Tocantins]] krulas, produktanta 2 morti e 16 plusa homi desaparinta.
* 22ma di decembro - En [[Beograd]] cirkume 100 mil personi protestas, demandanta la renunco di prezidanto [[Aleksandar Vučić]].
* [[24ma di decembro]] - [[Dania]] anuncas augmento en spensi por defensar [[Grenlando]] pos ke [[Donald Trump]], elektita prezidanto Usana, manifestis intereso pri komprar l'insulo.
* 24ma di decembro - En lua tradicionala diskurso ante [[Kristnasko]], grandaduko [[Henri de Luxemburgia]] anuncas ke ilu abdikos ye la 3ma di oktobro 2025, e transferos la krono a lua filiulo Guillaume.
* [[25ma di decembro]] - Aviono [[Embraer ERJ-190]] de ''Azerbaijan Airlines'' transportanta 67 personi falegas dum proximigo dil aeroportuo di [[Baku]], mortiganta 38 personi. Azerbaijanana prezidanto [[Ilham Aliyev]] afirmas ke [[Rusia|Rusa]] projektilo pafesis 'senintence' kontre ol, produktanta l'acidento.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|idiomo={{en}}|titulo=Exclusive: Preliminary investigation confirms Russian missile caused Azerbaijan Airlines crash |url=https://www.euronews.com/2024/12/26/exclusive-preliminary-investigation-confirms-russian-missile-over-grozny-caused-aktau-cras |editero=Euronews|publikigita ye=26ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Azerbaijan’s president says crashed jetliner was shot down by Russia unintentionally|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-russia-plane-crash-e6c1002284a900fa635eecf5573214ea |editero=Associated Press|idiomo={{en}}|publikigita ye=29ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 25ma di decembro - Sedicio en karcero che urbo [[Maputo]], [[Mozambik]], produktas adminime 33 morti. Altra 1500 karcerani sucesas fugar.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2024/12/25/mais-de-1500-presos-fogem-em-meio-a-protestos-apos-eleicoes-em-mocambique.ghtml|titulo=Mais de 1.500 presos fogem em meio a protestos após eleições em Moçambique|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=25ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di decembro]] - [[Israel]] lansas aeral ataki kontre diversa loki en [[Yemen]] inter urbi [[Sanaa]] ed [[Al Hudaydah]], inkluzite kontre l'internaciona aeroportuo di Sanaa. Adminime 6 personi mortas e 40 plusa homi vundesas.
* [[27ma di decembro]] - En [[Sud-Korea]], provizora prezidanto [[Han Duck-soo]] subisas akuzo e revokesas da la Nacional Asemblo di la lando, pro ke il ne nominis judiciisti por la konstitucala korto di la lando. Vice-chefministro [[Choi Sang-mok]] asumas provizore la prezidanteso.
* [[29ma di decembro]] - Aviono [[Boeing 737|Boeing 737-800]] de kompanio ''Jeju Air'' kolizionas kontre muro dum terveno che aeroportuo Muan, en [[Sud-Korea]]. De la 181 personi en nave, 179 mortas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Avião sai da pista e colide contra muro na Coreia do Sul; há 177 mortos|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2024/12/28/aviao-aeroporto-coreia-do-sul.htm|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=29ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 29ma di decembro - [[Interna milito di Sudan (depos 2023)|Interna milito di Sudan]]: sep civili mortigesas pos ke Sudanan armeo lansas violentoza atako an la sudo di [[Khartoum]].
* 29ma di decembro - [[Mikheil Kavelashvili]] komencas mandato kom prezidanto di [[Gruzia]]. Tamen, ekiranta prezidantino [[Salome Zurabishvili]] duras afirmar ke l'elekto di Kavelashvili esas nelegitima.
* [[31ma di decembro]] - [[Interna milito di Somalia (2009 til nun)|Interna milito di Somalia]]: dek militanti de [[Islamana Stato]] mortigesas da [[Puntlando|Puntlandana]] trupi, qui repulsis atako da homo-bombo kontre militala bazo en Dharjaale.
* 31ma di decembro - [[Usa]] lansas adminime 12 aeral ataki kontre [[Sanaa]], chef-urbo di [[Yemen]].

== Sporto ==
* 26ma di julio til la [[18ma di agosto]] - Triesmafoye en la historio, [[Olimpiala Ludi]] eventas en [[Paris]], [[Francia]], kun la partopreno di {{formatnum:10714}} atleti de 204 nacioni.
* [[Max Verstappen]] divenas mondala championo di [[Formulo 1]] quaresmafoye en sua kariero, pos vinkir championkonkurso en [[Las Vegas]], [[Usa]].

== Naski ==

== Morti ==
[[Arkivo:Basdeo Panday with Mikko Pyhälä (Ambassador of Finland) (cropped).jpg|thumb|130px|[[Basdeo Panday]]]]
* [[1ma di januaro]] - [[Basdeo Panday]], chefministro di Trinidad e Tobago (n. 1933)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |surnomo=Kissoon |nomo=Carolyn |titulo=Basdeo Panday has died |url=https://trinidadexpress.com/newsextra/basdeo-panday-has-died/article_1ba603b6-a8fa-11ee-8e06-db209099480c.html |vidita ye=2ma di januaro 2024 |editero=Trinidad Daily Express |publikigita ye=1ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di januaro - [[Niklaus Wirth]], Suisa komputera ciencisto, kreinto di programifo-linguo ''Pascal'' (n. 1934)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=Niklaus Wirth ist tot: IT-Welt trauert um Erfinder von Pascal |url=https://winfuture.de/news,140430.html|editero=WinFuture |idiomo={{de}}|publikigita ye=3ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di januaro]] - [[Zvi Zamir]], Israelana militisto, ex-chefo di Mosad (n. 1925)
* [[4ma di januaro]] - [[David Soul]], Usana-Britanian aktoro e kantisto (n. 1943)
* [[5ma di januaro]] - [[Mário Jorge Lobo Zagallo]], Braziliana futbalisto (n. 1931)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre Zagallo aos 92 anos no Rio; Brasil perde uma de suas maiores lendas|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas-noticias/2024/01/06/morre-zagallo.htm |editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=6ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di januaro]] - [[Franz Beckenbauer]], Germana futbalisto (n. 1945)&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=Lenda do futebol alemão, Franz Beckenbauer morre aos 78 anos|url=https://www.terra.com.br/esportes/futebol/internacional/lenda-do-futebol-alemao-franz-beckenbauer-morre-aos-78-anos,54317015497b52123eb3f60c0e00ac3dsmotwp6u.html|editero=terra.com.br|publikigita ye=8ma di januaro 2024|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di januaro]] - [[Alexei Anatolyevich Navalni|Alexei Navalni]], Rusa politikisto e aktivisto kontre korupteso (n. 1976)
* [[22ma di januaro]] - [[Arno Penzias]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1933)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |surnomo=Hafner |nomo=Katie |url=https://www.nytimes.com/2024/01/22/science/space/arno-a-penzias-dead.html |publikigita ye=22ma di januaro 2024|titulo=Arno A. Penzias, 90, Dies; Nobel Physicist Confirmed Big Bang Theory|idiomo={{en}}|publikigo=The New York Times}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Frank Farian.jpeg|thumb|130px|[[Frank Farian]]]]
* [[23ma di januaro]] - [[Frank Farian]], Germana muzikala produktisto, kompozisto e kantisto (n. 1941)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=German music producer Frank Farian dies aged 82 – DW – 01/23/2024|url=https://www.dw.com/en/german-music-producer-frank-farian-dies-aged-82/a-68063478 |vidita ye=23ma di januaro 2024|editero=dw.com|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 23ma di januaro - [[Melanie]], Usana kantisto e kompozisto (n. 1947)
* [[24ma di januaro]] - [[Carl Andre]], Usana skultisto (n. 1935)
* [[30ma di januaro]] - [[György Barkó]], Hungara aktoro (n. 1931)
* [[januaro]] - [[Giorgio De Simone]], Italiana jurnalisto e skriptisto (n. 1932)
* [[2ma di februaro]] - [[Oskar Negt]], Germana filozofo (n. 1934)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.spiegel.de/kultur/oskar-negt-ist-tot-sozialphilosoph-war-mentor-der-68er-a-4f32eb25-674a-4df8-8c7d-4cbfef9d204b|titulo=Oskar Negt ist tot|idiomo={{de}}|publikigita ye=2ma di februaro 2024|editero=Der Spiegel}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di februaro]] - [[Hage Geingob]], prezidanto e chefministro di Namibia (n. 1941)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Namibia's President Geingob Dies; Mbumba Sworn in as Successor|url=https://allafrica.com/view/group/main/main/id/00088397.html|editero=AllAfrica|idiomo={{en}}|publikigita ye=4ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[5ma di februaro]] - [[Dries van Agt]], chefministro di Nederlando (n. 1931)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=De mãos dadas, ex-premiê da Holanda e esposa realizam eutanásia dupla|url=https://aventurasnahistoria.com.br/noticias/historia-hoje/de-maos-dadas-ex-premie-da-holanda-e-esposa-realizam-eutanasia-dupla-e-morrem-juntos.phtml|editero=Aventuras na História|idiomo={{pt}}|publikigita ye=12ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di februaro]] - [[Sebastián Piñera]], prezidanto di Chili (n. 1949)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |surnomo=Toro Jeria |nomo=Daniela |titulo=Muere ex Presidente Sebastián Piñera en accidente aéreo en Lago Ranco |url=https://www.emol.com/noticias/Nacional/2024/02/06/1120872/pinera-muerte-accidente-aereo.html |idiomo={{es}}|editero=El Mercurio Online |publikigita ye=6ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 6ma di februaro - [[John Bruton]], chefministro di Republiko Irlando (n. 1947)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.independent.ie/irish-news/politics/former-taoiseach-john-bruton-has-died-aged-76/a615938608.html |titulo=Former Taoiseach John Bruton has died, aged 76|editero=Irish Independent|publikigita ye=6ma di februaro 2024|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di februaro]] - [[Edward Lowassa]], chefa ministro di Tanzania (n. 1953)
* [[11ma di februaro]] - [[Kelvin Kiptum]], Kenian atleto (n. 1999)
[[Arkivo:Alexey Navalny 2.jpg|thumb|130px|[[Alexei Navalni]]]]
* [[21ma di februaro]] - [[Roger Guillemin]], Franca endokrinologiisto, Nobel-laureato (n. 1924)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=Roger Guillemin, 100, Nobel-Winning Scientist Stirred by Rivalries, Dies|url=https://www.nytimes.com/2024/02/22/science/roger-guillemin-dead.html|idiomo={{en}}|editero=The New York Times|surnomo=Wade|nomo=Nicholas|publikigita ye=23ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[23ma di februaro]] - [[Wilson Fittipaldi Júnior]], Brazilian automobilisto (n. 1943)
* [[28ma di februaro]] - [[Félix Aráuz]], Equadorana piktisto (n. 1935)
* 28ma di februaro - [[Nikolai Ivanovich Rijkov|Nikolai Rijkov]], Rusa politikisto (n. 1929)
* [[29ma di februaro]] - [[Ali Hassan Mwinyi]], prezidanto di Tanzania (n. 1925)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Former Tanzania President Ali Hassan Mwinyi dies at 98|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/former-tanzania-president-ali-hassan-mwinyi-dies-at-98-4541336|editero=The East African|idiomo={{en}}|publikigita ye=29ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Mulroney-Reismann Shill.JPG|thumb|130px|[[Brian Mulroney]]]]
* 29ma di februaro - [[Brian Mulroney]], chefministro di Kanada (n. 1939)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Former Canadian Prime Minister Brian Mulroney dies at 84, according to media reports|url=https://edition.cnn.com/2024/02/29/americas/brian-mulroney-obit/index.html|publikigita ye=29ma di februaro 2024|editero=CNN|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 29ma di februaro - [[Paolo Taviani]], Italiana cinematografisto, un ek la [[fratuli Taviani]] (n. 1931)
* [[1ma di marto]] - [[Iris Apfel]], Usan aferisto, interior-konceptisto e vest-ikono (n. 1921)
* 1ma di marto - [[Akira Toriyama]], Japoniana manga-artisto (n. 1955)
* [[3ma di marto]] - [[Agbéyomé Kodjo]], chefministro di Togo (n. 1954)
* [[8ma di marto]] - [[Herbert Kroemer]], German-Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1928)
* [[11ma di marto]] - [[David Mixner]], Usan aktivisto pri homeosexual yuri (n. 1946)
* [[13ma di marto]] - [[Marcello Gandini]], Italian automobilo-desegnisto (n. 1938)
[[Arkivo:Frans_de_Waal.jpg|thumb|130px|[[Frans de Waal]]]]
* [[14ma di marto]] - [[Frans de Waal]], Nederlandana biologo (n. 1948)
* [[24ma di marto]] - [[Def Rhymz]], Surinamana-Nederlandana rap-muzikisto (n. 1970)
* [[26ma di marto]] - [[Richard Serra]], Usana skultisto e videoartisto (n. 1938)
* [[29ma di marto]] - [[Louis Gossett jr.]], Usan aktoro (n. 1936)
* [[1ma di aprilo]] - [[Joe Flaherty]], Usan aktoro e komediisto (n. 1941)
* [[2ma di aprilo]] - [[Maryse Condé]], Franca-Guadelupana skriptistino (n. 1934)
* [[5ma di aprilo]] - [[Mahammed Dionne]], chefministro di Senegal (n. 1959)
* [[6ma di aprilo]] - [[Ziraldo Alves Pinto]], Braziliana kartunisto, skriptisto, humuristo e jurnalisto (n. 1932)
* [[8ma di aprilo]] - [[Peter Ware Higgs]], Britaniana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1929)
[[Arkivo:O.J. Simpson 1990 · DN-ST-91-03444 crop.JPEG|thumb|130px|[[O. J. Simpson]]]]
* [[10ma di aprilo]] - [[O. J. Simpson]], Usan aktoro e ludisto di Usana futbalo (n. 1947)
* [[20ma di aprilo]] - [[Gediminas Kirkilas]], chefministro di Lituania (n. 1951)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Mirė politikas, buvęs Lietuvos premjeras Gediminas Kirkilas|url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/2255380/mire-politikas-buves-lietuvos-premjeras-gediminas-kirkilas |idiomo={{lt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di mayo]] - [[Frank Stella]], Usana piktisto e grafik-artisto (n. 1936)
* [[5ma di mayo]] - [[Bernard Hill]], Britanian aktoro (n. 1944)
* [[5ma di mayo]] - [[César Luis Menotti]], Arjentiniana futbalisto ed entrenisto (n. 1938)
* [[6ma di mayo]] - [[Bernard Pivot]], Franca jurnalisto e televiziono-prizentisto (n. 1935)
* [[9ma di mayo]] - [[Roger Corman]], rejisisto e film-produktisto (n. 1926)
* [[13ma di mayo]] - [[Alice Munro]], Kanadana skriptistino (n. 1931)
* 13ma di mayo - [[Lucien Lafour]], Nederlandan arkitekto (n. 1942)
* [[19ma di mayo]] - [[Ebrahim Raisi]], Iranana shia kleriko, yuristo, politikisto ed 8ma prezidanto di Iran (n. 1960)
* [[23ma di mayo]] - [[Morgan Spurlock]], Usana cinematografisto (n. 1970)
* [[24ma di mayo]] - [[Doug Ingle]], Usana muzikisto ([[Iron Butterfly]]) (n. 1945)
* [[3ma di junio]] - [[Brigitte Bierlein]], kancelerino di Austria (n. 1949)
* [[8ma di junio]] - [[Sergei Aslanovich Beshukov|Sergei Beshukov]], Rusa shakoludistulo (n. 1971)
* [[9ma di junio]] - [[Michał Hochman]], Polona muzikisto e kantisto (n. 1944)
* 9ma di junio - [[James Lawson]], Usan aktivisto ed universitatala profesoro (n. 1928)
[[Arkivo:Francoise-hardy-amsterdam-1969-ii-large (cropped).png|thumb|130px|[[Françoise Hardy]]]]
* [[11ma di junio]] - [[Françoise Hardy]], Franca kantistino ed aktorino (n. 1944)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Françoise Hardy, Influential French Singer and Actress, Dies at 80|url=https://exclaim.ca/music/article/francoise-hardy-influential-french-singer-and-actress-dies-at-80 |editero=Exclaim!|publikigita ye=11ma di junio 2024|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di junio]] - [[Jodie Devos]], Belga kantistino (n. 1988)
* [[18ma di junio]] - [[Anouk Aimée]], Franc aktorino (n. 1932)
* 18ma di junio - [[Stojan Andov]], Makedoniana politikisto (n. 1935)
* [[19ma di junio]] - [[Jan Cremer]], Nederlandana skriptisto e piktisto (n. 1940)
* [[1ma di julio]] - [[Ismail Kadare]], Albaniana skriptisto (n. 1936)
* [[6ma di julio]] - [[Pino D'Angiò]], Italiana kantisto e kompozisto (n. 1952)
[[Arkivo:Bengt Samuelsson.png|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Bengt Ingemar Samuelsson|Bengt I. Samuelsson]]&lt;/small&gt;]]
* [[7ma di julio]] - [[Bengt Ingemar Samuelsson]], Sueda biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1934)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Nobelpristagaren Bengt Samuelsson död|url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/tt-flash-svensk-nobelpristagare-dod|editero=SVT|idiomo={{sv}}|publikigita ye=8ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di julio]] - [[Shelley Duvall]], Usan aktoro e film-produktisto (n. 1949)
* [[12ma di julio]] - [[Bill Viola]], Usan artisto (n. 1951)
* 12ma di julio - [[Ruth Westheimer]], Usana-juda konsilisto pri sexualeso, terapiisto, aktoro e skriptisto (n. 1928)
* [[13ma di julio]] - [[Shannen Doherty]], Usan aktorino (n. 1971)
* [[15ma di julio]] - [[Wieteke van Dort]], Nederlandana kantistino ed aktorino (n. 1943)
* [[19ma di julio]] - [[Nguyễn Phú Trọng]], prezidanto di Vietnam (n. 1944)
* [[22ma di julio]] - [[John Mayall]], Britaniana kantisto, muzikisto e kompozisto (n. 1933)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=John Mayall, Pioneer of British Blues, dies at 90|url=https://www.nytimes.com/2024/07/23/arts/music/john-mayall-dead.html|editero=The New York Times|idiomo={{en}}|vidita ye=23ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[31ma di julio]] - [[Ismail Haniya]], politikala duktero di Hamas (n. 1963)
* [[4ma di agosto]] - [[Tsung-Dao Lee]], Chinian-Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1926)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Nobel laureate Tsung-Dao Lee passes away, aged 98, media reports|autoro=CGTN|url=https://news.cgtn.com/news/5ma di agosto 2024/news-1vOScJzZCA8/p.html|vidita ye=5ma di agosto 2024|editero=news.cgtn.com|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[14ma di agosto]] - [[Gena Rowlands]], Usan aktorino (n. 1930)
* [[17ma di agosto]] - [[Silvio Santos]], Brazilian entraprezisto e televiziono-prizentisto (n. 1930)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=O adeus ao Patrão |url=https://www.uol.com.br/splash/reportagens-especiais/morre-silvio-santos/|editero=UOL|publikigita ye=17ma di agosto 2024|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Che gioia vivere (1961) - Alain Delon 01.jpg|thumb|130px|[[Alain Delon]]]]
* [[18ma di agosto]] - [[Alain Delon]], Franc aktoro (n. 1935)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|editero=UOL|titulo=Alain Delon, lenda do cinema francês, morre aos 88 anos|url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/08/18/alain-delon-lenda-do-cinema-frances-morre-aos-88-anos.htm|idiomo={{pt}}|publikigita ye=18ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di agosto]] - [[Michel Guérard]], Franca koquisto (n. 1933)
* [[25ma di agosto]] - [[Selim Hoss]], chefministro di Libano (n. 1929)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.mtv.com.lb/en/News/Local/1475457/former-prime-minister-salim-hoss-passed-away|titulo=Former Prime Minister Salim Hoss Passed Away|publikigita ye=25ma di agosto 2024|idiomo={{en}}|editero=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;
* [[27ma di agosto]] - [[Juan Izquierdo]], Uruguayana futbalisto (n. 1997)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.directvsports.com/amp/futbol/Luto-en-el-futbol-sudamericano-fallecio-Juan-Izquierdo-jugador-de-Nacional-de-Montevideo-20240827-0061.html|titulo=Luto en el fútbol sudamericano: falleció Juan Izquierdo, jugador de Nacional de Montevideo|editero=DirecTV Sports|idiomo={{es}}|publikigita ye=28ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;
* 27ma di agosto - [[Lisette Lewin]], Nederlandana skriptisto e jurnalisto (n. 1939)
* [[30ma di agosto]] - [[Tuheitia Paki]], rejo dil populo Maori (n. 1955)
* [[5ma di septembro]] - [[Sérgio Mendes]], kantisto, kompozisto e pianisto (n. 1941)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/pop/saiba-quem-foi-sergio-mendes-icone-da-bossa-nova-que-morreu-aos-83-anos/|titulo=Saiba quem foi Sergio Mendes, ícone da bossa nova que morreu aos 83 anos|editero=CNN Brasil|idiomo={{en}}|publikigita ye=6ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di septembro]] - [[Pim de la Parra]], Surinamana-Nederlandana cinematografisto (n. 1940)
* [[9ma di septembro]] - [[James Earl Jones]], Usana cinem-aktoro (n. 1931)
[[Arkivo:Al Fujimori (cropped).jpg|thumb|130px|[[Alberto Fujimori]]]]
* [[11ma di septembro]] - [[Alberto Fujimori]], exprezidanto di Peru (n. 1938)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://apnews.com/article/fujimori-peru-lima-died-777fdfcb09eafd731a7412c8bf1a2f64 |titulo=Alberto Fujimori, a former president of Peru who was convicted for human rights abuses, dies at 86 |editero=Associated Press |idiomo={{en}}|publikigita ye=12ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 11ma di septembro - [[Peter Klashorst]], Nederlandana piktisto, muzikisto e fotografisto (n. 1957)
* [[13ma di septembro]] - [[Michaela DePrince]], Usana dansistino (n. 1995)
* [[15ma di septembro]] - [[Tito Jackson]], Usana kantisto ([[The Jacksons]]) (n. 1953)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|url=https://www.terra.com.br/diversao/musica/tito-jackson-irmao-de-michael-jackson-morre-aos-70-anos,3c93b92c25b25eccfb57ff28b2bb90ffmvheei40.html|titulo=Tito Jackson, irmão de Michael Jackson, morre aos 70 anos|publikigita ye=16ma di septembro 2024|editero=Terra|autoro=Giovanna Camiotto}}&lt;/ref&gt;
* [[18ma di septembro]] - [[Salvatore Schillaci]], Italiana futbalisto (n. 1964)
* [[19ma di septembro]] - [[Viktoria Roshchina]], Ukrainana jurnalisto (n. 1996)
* [[20ma di septembro]] - [[Ibrahim Akil]], Libanana membro di Hizbola (n. 1962)
* [[22ma di septembro]] - [[Fredric Jameson]], Usana filozofo e literaturala kritikisto (n. 1934)
* [[26ma di septembro]] - [[Bogusław Kukuć]], Polona jurnalisto, skriptisto e komentisto pri sporto (n. 1947)
* [[27ma di septembro]] - [[Maggie Smith]], Britanian aktorino (n. 1934)
* [[28ma di septembro]] - [[Kris Kristofferson]], Usana kantisto, kompozisto ed aktoro (n. 1936)
* [[30ma di septembro]] - [[Ken Page]], Usana komediisto e cinem-aktoro (n. 1954)
* [[3ma di oktobro]] - [[Hashim Safi al-Din]] Libanana shia kleriko (n. 1964)
* [[5ma di oktobro]] - [[Ildar Ildusovich Dadin|Ildar Dadin]], Rusa politikal aktivisto (n. 1982)
* 5ma di oktobro - [[Badruddoza Chowdhury]], prezidanto di Bangladesh (n. 1930)
[[Arkivo:Cissy_Huston.jpg|thumb|130px|[[Cissy Houston]]]]
* [[7ma di oktobro]] - [[Cissy Houston]], Usana kantistino (n. 1933)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://apnews.com/article/cissy-houston-dead-whitney-houston-mother-de8e3486134c7acd599ee3f16fb997c6|titulo=Cissy Houston, a Grammy-winning gospel singer and Whitney Houston’s mother, dies at 91|idiomo={{en}} |editero=AP|publikigita ye=7ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 7ma di oktobro - [[Nicholas Pryor]], Usan aktoro (n. 1935)
* [[9ma di oktobro]] - [[Lily Ebert]], Hungara skriptisto, transvivinto di holokausto (n. 1923)
* [[14ma di oktobro]] - [[Philip Zimbardo]], Usana psikologo (n. 1933)
* [[15ma di oktobro]] - [[Antonio Skármeta]], Chiliana skriptisto (n. 1940)
* [[16ma di oktobro]] - [[Liam Payne]], Britaniana kantisto ([[One Direction]]) (n. 1993)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Liam Payne, ex-One Direction, morre ao cair do 3º andar de hotel argentino |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/10/16/liam-payne-ex-one-direction-morre-na-argentina-diz-jornal.htm |editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=17ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di oktobro]] [[Yaya Sinwar]], chefo di [[Hamas]] (n. 1962)
* [[17ma di oktobro]] - [[Andrzej Viktor Schally]], Polona-Usana mediko, Nobel-laureato (n. 1926)
* 17ma di oktobro - [[Mitzi Gaynor]], Usan aktorino e dansistino (n. 1931)
* [[20ma di oktobro]] - [[Fethullah Gülen]], Turka islamana filozofo (n. 1941)
[[Arkivo:Paul Di'Anno (2446289754).jpg|thumb|130px|[[Paul Di'Anno]]]]
* [[21ma di oktobro]] - [[Paul Di'Anno]], Britaniana muzikisto ([[Iron Maiden]]) (n. 1958)
* [[23ma di oktobro]] - [[Leon Neil Cooper]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1930)
* 23ma di oktobro - [[Gustavo Adolfo Espina Salguero]], entraprezisto e provizora prezidanto di Guatemala (n. 1946)
* [[24ma di oktobro]] - [[Alphonse Poaty-Souchlaty]], chefministro di Republiko Kongo (n. 1941)
* [[25ma di oktobro]] - [[Phil Lesh]], Usana muzikisto ([[Grateful Dead]]) (n. 1940)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/phil-lesh-grateful-dead-dead-1234809976/ |titulo=Phil Lesh, Grateful Dead co-founder and bassist, dead at 84|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di novembro]] - [[Alan Rachins]], Usan aktoro (n. 1942)
* [[3ma di novembro]] - [[Ed de Noorlander]], Nederlandan atleto (n. 1945)
[[Arkivo:Quincy Jones, Davos.jpg|thumb|130px|[[Quincy Jones]]]]
* [[3ma di novembro]] - [[Quincy Jones]], Usana muzikisto, kompozisto, kantisto e muzikala produktisto (n. 1933)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Das big bands a Michael Jackson: como Quincy Jones revolucionou a música |url=https://www.uol.com.br/toca/noticias/2024/11/04/da-bossa-nova-a-michael-jackson-como-quincy-jones-revolucionou-a-musica.htm|editero=UOL |idiomo={{pt}}|publikigita ye=4ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di novembro]] - [[Dorothy Allison]], Usana skriptisto (n. 1949)
* [[9ma di novembro]] - [[Ram Narayan]], Indiana muzikisto (n. 1927)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.indiatoday.in/music/story/legendary-sarangi-player-pandit-ram-narayan-dies-at-96-2630861-2024-11-09|titulo=Legendary sarangi player Pandit Ram Narayan dies at 96|publikigita ye=9ma di novembro 2024|vidita ye=9ma di novembro 2024|editero=India Today|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di novembro]] - [[Frank Auerbach]], Germana-Britaniana piktisto (n. 1931)
* [[14ma di novembro]] - [[Peter Sinfield]], Britaniana poeto, kompozisto e muzikisto ([[King Crimson]]) (n. 1943)
* [[15ma di novembro]] - [[István Nemere]], Hungara novelisto, Esperantisto e tradukisto (n. 1944)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://telex.hu/kult/2024/11/15/meghalt-nemere-istvan-iro|titulo=Meghalt Nemere István író|idiomo={{hu}}|editero=Telex|publikigita ye=15ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di novembro]] - [[Vladimir Andreyevich Shklyarov|Vladimir Shklyarov]], Rusa balet-dansisto (n. 1985)
[[Arkivo:Rialuth Serge Vohor (Imagicity 1307).jpg|thumb|130px|[[Serge Vohor]]]]
* [[22ma di novembro]] - [[Serge Vohor]], chefministro di Vanuatu (n. 1955)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|idiomo={{en}}|titulo=Vanuatu nightly News with Kizzy Kalsakau 22 November 2024 (Buzz)|url=https://www.buzzfm.vu/uncategorized/vanuatu-nightly-news-with-kizzy-kalsakau-22-november-2024-buzz/}}&lt;/ref&gt;
* [[24ma di novembro]] - [[Colin Renfrew]], Britanian arkeologiisto (n. 1937)
* 24ma di novembro - [[Breyten Breytenbach]], Sudafrikana skriptisto, poeto e piktisto (n. 1939)
* [[1ma di decembro]] - [[Rogério Cezar de Cerqueira Leite]], Braziliana fizikisto, elektronikal injenioro ed intelektozo Braziliana (n. 1931)
* [[24ma di decembro]] - [[Dési Bouterse]], prezidinto di Surinam (n. 1945)
* [[26ma di decembro]] - [[Manmohan Singh]], chefministro di India (n. 1932)
* 26ma di decembro - [[Ney Latorraca]], Brazilian aktoro (n. 1944)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Ney Latorraca, ator de 'Vamp' e 'TV Pirata', morre aos 80 anos no Rio|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2024/12/26/ney-latorraca-morre-no-rio.ghtml|idiomo={{pt}}|editero=G1|publikigita ye=26ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[29ma di decembro]] - [[Jimmy Carter]], prezidanto di Usa (n. 1924)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre aos 100 Jimmy Carter, que presidiu EUA nos anos 70 e ganhou Nobel da Paz|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2024/12/morre-aos-100-jimmy-carter-que-presidiu-eua-nos-anos-70-e-ganhou-nobel-da-paz.shtml|editero=Folha de S.Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=29ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di decembro]] - [[James Fraser Stoddart]], Britanian-Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1942)&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/education/article/3292928/fraser-stoddart-nobel-laureate-and-professor-university-hong-kong-dies|titulo=Fraser Stoddart, Nobel laureate and professor at University of Hong Kong, dies|publikigita ye=31ma di decembro 2024|editero=South China Morning Post|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;

== Nobel-premiiziti ==
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[John J. Hopfield]], [[Geoffrey E. Hinton]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Nobel de Física 2024 premia pioneiros da inteligência artificial|url=https://www1.folha.uol.com.br/ciencia/2024/10/premio-nobel-em-fisica-premia-pioneiros-da-inteligencia-artificial.shtml |editero=Folha de S. Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=8ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Demis Hassabis]], [[John Michael Jumper]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Press release: The Nobel Prize in Chemistry 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2024/press-release/|editero=Nobelprize.org|publikigita ye=11ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Victor Ambros]], [[Gary Ruvkun]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Nobel de Medicina 2024 vai para Victor Ambros e Gary Ruvkun pela descoberta dos microRNAs|url=https://www1.folha.uol.com.br/ciencia/2024/10/nobel-de-medicina-2024-vai-para-victor-ambros-e-gary-ruvkun-pela-descoberta-dos-micrornas.shtml|editero=Folha de S.Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=7ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Han Kang]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/entretenimento/premio-nobel-da-literatura-2024-e-vencido-pela-sul-coreana-han-kang/|titulo=Prêmio Nobel da Literatura 2024 é vencido pela sul-coreana Han Kang|editero=CNN Brasil|idiomo={{pt}}|publikigita ye=10ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Nihon Hidankyo|Organizuro Nihon Hidankyo]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/10/11/nobel-peace-prize-2024-nihon-hidankyo/|titulo=Nihon Hidankyo wins Nobel Peace Prize for work on nuclear weapons abolition|editero=The Washington Post|idimo={{en}}|publikigita ye=11ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Daron Acemoğlu]], [[Simon H. Johnson]], [[James Alan Robinson]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Nobel de Economia 2024: Daron Acemoglu, Simon Johnson e James A. Robinson vencem o prêmio|url=https://cbn.globo.com/mundo/noticia/2024/10/14/nobel-de-economia-2024-daron-acemoglu-simon-johnson-e-james-a-robinson-vencem-o-premio.ghtml|editero=CBN|idiomo={{pt}}|publikigita ye=14ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;

==Referi==
{{reflist}}
[[Kategorio:Yari 2020a]]</text>
      <sha1>pvq7nv18yqsr6dccjggcc8bswt1rmm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41008</id>
    <revision>
      <id>1131838</id>
      <parentid>1130824</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+eventi, morti, referi</comment>
      <origin>1131838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44562" sha1="9tq8piwwrztyr0cibofl6l44rkj9rxa" xml:space="preserve">{{21ma yarcento}}
La yaro '''2026''' (MMXXVI per Romala algarismi) esas ordinara yaro komencinta ye [[jovdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esas la 26ma yaro di la triesma yarmilo, la 26ma yaro di la 21ma yarcento, e la 7ma yaro di la [[yari 2020a]].

Che [[Chiniana horoskopo]], 2026 esas la Yaro di la [[Kavalo]].

== Klimato ed ambiento  ==
L'unesma trimestro dil yaro komencis kun alta temperaturi: segun klimatal organizuro ''Copernicus Climate Change Service (C3S)'', januaro 2026 esis la 5ma maxim varma januaro de la historio,&lt;ref name=WMO&gt;{{extera ligilo|url=https://wmo.int/media/news/extreme-heat-cold-precipitation-and-fires-mark-start-of-2026|titulo=Extreme heat, cold, precipitation and fires mark the start of 2026|editero=World Meteorological Organization |idiomo={{en}}|publikigita ye=10ma di februaro 2026}}&lt;/ref&gt;, kun mezavalora temperaturo di 12,95 °C, 0,51°C plu alta kam la mezavalora temperaturo kalkulita inter 1991 e 2020. En sudala misfero, temperaturi atingis 49.5°C en Ceduna, [[Australia]], nova rekordo por ta loko&lt;ref name=WMO/&gt;. Samatempe, eventis forta ondi di koldeso en norda misfero, violentoza pluvegi en sudal [[Afrika]] e forta kaloro ed incendii asociita a li en Australia, Chili e Patagonia.

Ye la 4ma di januaro, rara [[tornado]] frapis Frattocchie, regiono [[Lazio]], [[Italia]]. Ye la 6ma di januaro, tempestovento ''Goretti'' formacesis, ed ye la 8ma di januaro ol frapis insuli Scilly per venti qui atingis 160 km/h, e [[Kornwal]] per venti qui atingis 198 km/h. Mili di personi restis sen elektro. De la 22ma di januaro til la 8ma di februaro, serio di forta tempesti (Harry, Ingrid, Joseph, Kristin, Leonardo, Marta) frapis [[Iberia]], [[Italia]] ed [[Unionita Rejio]], per venti qui atingis 200 km/horo, ed efektigis inundadi e domaji en substrukturi. Entote 16 personi mortis e plua kam 500 vundesis. Ye la fino di januaro, tempesto ''Kristin'' frapis [[Portugal]] per venti qui atingis 202 km/h, qui renversis arbori, domi ed altra strukturi, e blokusis chosei. Inter 800 mil e 1 milion personi restis tempale sen elektro&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/articles/c205yl3kvzmo|titulo=At least five killed after Storm Kristin hits Portugal |editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=28ma di januaro 2026}}&lt;/ref&gt;. En la lando, domaji atingis 5,33 miliard Euri&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://eco.sapo.pt/2026/04/28/estado-assume-31-mil-milhoes-de-euros-do-prejuizo-total-de-533-mil-milhoes-provocado-pelas-tempestades/ |titulo=Estado assume 3,1 mil milhões de euros do prejuízo total de 5,33 mil milhões provocado pelas tempestades|editero=Sapo |idiomo={{pt}} |publikigita ye=28ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;. Ank en januaro, Europa frapesis per forta koldeso-ondi, la maxim forta depos 2010. Samatempe, temperaturi en [[Arktiko]] superiris historiala averajo. En parti de central Azia, Japonia ed estala Rusia, januaro 2026 esis plu humida kam historiala mezavaloro. En februaro, tempesti ''Leonardo'' e ''Marta'' efektigis plusa inundadi e teroglitadi en Portugal e Hispania. Adminime 19 personi mortis e 35 mil habiteyi domajesis.

En januaro e februaro, [[Indonezia]] frapesis per pluvegi qui efektigis inundadi e teroglitadi. Ye la 24ma di januaro, tempesti efektigis granda teroglitado en West-Bandung, qua produktis plua kam 80 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Longsor Cisarua, 80 jenazah berhasil diidentifikasi|url=https://kalteng.antaranews.com/berita/807986/longsor-cisarua-80-jenazah-berhasil-diidentifikasi|editero=Antara Kalteng |idiomo={{id}}|publikigita ye=10ma di februaro 2026}}&lt;/ref&gt;. En februaro, inundadi anke frapis Nord-Kalimantan. Indonezia e Filipini anke frapesis da ciklono ''Penha''. De la 3ma til la 7ma di februaro, tempesti asociita ad ol frapis Norda Mindanao e Visayas, e produktis 12 morti e 25,5 milion dolari en domaji.

Dum l'unesma trimestro di 2026, nenormala pluvegi qui komencabis en decembro afektis cirkume 1,9 milion personi en sudal Afrika, de qui cirkume 723 mil nur en [[Mozambik]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/mozambique/southern-africa-floods-and-cyclones-impact-snapshot-february-2026 |titulo=Southern Africa: Floods and Cyclones Impact Snapshot (February 2026)|editero=Reliefweb|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di februaro 2026}}&lt;/ref&gt;. Cirkume 440 mil hektari di kultivita tereni afektesis, bestii mortis e domeyi destruktesis. En [[Malawi]], pluvegi superiris 285 mm en singla dio, ed efektigis inundadi e destrukto di kultivi. En [[Madagaskar]], du tropikala cikloni frapis la lando: ''Fytia'' ye la 31ma di januaro, e ''Gezani'' ye la 10ma di februaro. Le du afektis plua kam 681 mil personi e produktis 71 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/madagascar/madagascar-humanitarian-snapshot-january-march-2026|titulo=Madagascar: Humanitarian Snapshot (January to March 2026)|editero=Reliefweb|idiomo={{en}}|publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;. Altralatere, en [[Angola]] eventis forta [[sikeso]] qua afektis kultivi e pastureyi.

En [[Kanada]] ed en [[Usa]] eventis forta glacio-tempesto inter la 22ma e la 30ma di januaro, qua interuptis transporti e la furniso di elektro. Ye komenco di februaro, Freeport, en [[Bahama]], enrejistris la maxim basa temperaturo de sua historio. Altralatere, forta kaloro-ondi e basa humideso atmosferala favoris incendiegi che regioni Biobío e Ñuble, en [[Chili]], [[Sud-Amerika]]. Til la komenco di februaro, 21 personi mortabis e plua kam 330 vundabis pro incendii qui brulis plua kam 34 mil hektari e destruktis plua kam 4100 domi en la lando. Ank en [[Arjentinia]], nome en [[Patagonia]], incendii afektis forestala e kultivala regioni. En [[Brazilia]], pluvegi frapis stato [[Minas Gerais]], nome municipi [[Juiz de Fora]] ed [[Ubá]] ye la fino di februaro e komenco di marto. Lokala autoritatozi informis 70 morti, 5 desaparinti e granda destrukto en imobli e vehili, en chosei, e riski pri teroglitadi. En [[Peru]], efekti di ''[[El Ninyo]]'' en la rivo produktis inundadi e teroglitadi, 58 morti e destrukto di chosei e plantacerii. Ank enrejistresis pluvegi en [[Kolumbia]].

De la 10ma til la 24ma di marto enrejistresis serio di tempesti en [[Havayi]]. Dum ta periodo, [[Maui]] recevis entote {{formatnum:1395}} mm di pluvi, preske rekordo historiala. Ye la sudo di [[Oceania]], [[Australia]] enrejistris du kaloro-ondi en januaro. Serio di incendii qui komencis en [[stato Victoria]] ye la 7ma di januaro brulis plua kam 300 mil hektari, destruktis plua kam 300 strukturi ed efektigis 1 morto. Ye la 17ma di marto, tropikala ciklono ''Narelle'' formacesis sur [[Koralia maro]] e translojis su adnorde, kun forta venti, pluvegi, inundadi ed interupto di transporti e furniso di elektro. En [[Antarktika]], l'extenso di glacio-kovrajo sur l'oceano esis cirkume 5 milion km² dum l'unesma trimestro dil yaro. To signifikis diminutado per 8% di la kovrajo kompare la mezavaloro kalkulita inter 1991 e 2020. En februaro, glacio-kovrajo esis cirkume 2,58 milion km², cirkume 260 mil km² min granda kam la mezavaloro kalkulita inter 1991 e 2020.

Aprilo 2026 esis la 4ma maxim varma aprilo de la historio, kontre ke mayo e junio 2026 esis la 2ma maxim varma mayo e junio de la historio. Komencinta ye la fino di aprilo, kaloro-ondo atingis la nordo e centro di [[India]], [[Pakistan]], [[Bangladesh]] e vicina arei. En India, che stati [[Telangana]] ed [[Uttar Pradesh]], forta kaloro-ondo en mayo atingis 48°C, e produktis plua kam 100 morti en 3 dii&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Onda de calor na Índia mata mais de 100 pessoas em três dias|url=https://climainfo.org.br/2026/05/27/onda-de-calor-na-india-mata-mais-de-100-pessoas-em-tres-dias/|editero=Clima Info|idiomo={{pt}}|publikigita ye=27ma di mayo 2026}}&lt;/ref&gt;. De la 15ma til la 29ma di aprilo, [[tifono]] ''Sinlaku'' frapis [[Norda Mariani]], [[Guam]], [[Saipan]] e [[Tinian]], per venti qui atingis 150 [[milio|milii]] po horo. Ank en aprilo, violentoza pluvegi efektigis inundadi, nome en [[Luanda]], [[Benguela]] ed altra regioni rivala, qui efektigis inundadi e teroglitadi. Adminime 45 personi mortis en la lando&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Mortes causadas pelas chuvas expõem fragilidades em Angola|url=https://www.dw.com/pt-002/mortes-causadas-pelas-chuvas-exp%C3%B5em-fragilidades-em-angola/a-76722401 |editero=DW|idiomo={{pt}}|publikigita ye=9ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;. En Central Amerika, pluvegi efektigis inundadi e teroglitadi en [[Haiti]], qui produktis adminime 12 morti. En Sud-Amerika eventis samatempe inundadi en [[Equador]] inter la 15ma e la 16ma di aprilo qui produktis adminime 15 morti e domajis cirkume 28 mil domi e, samatempe, parti de [[Kolumbia]] e [[Venezuela]] subisis sikeso.

En [[Usa]], serio di severa tempesti frapis la lando de la fino di aprilo til la komenco di mayo. De la 23ma til la 28ma di aprilo, Nacionala Servado pri Meteorologio (''National Weather Service'') enrejistris plua kam 1100 severa tempesti en la lando, de qui plua kam 500 kun forta venti, plua kam 500 kun [[greluno]], e plua kam 80 tornadi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://weather.com/storms/tornado/news/2026-04-27-severe-weather-midwest-mississippi-valley-south-tornadoes-hail|titulo=Severe Weather Outbreak Spawns Damaging Tornadoes, Hail, Winds In Plains, Midwest, South|editero=The Weather Channel |idiomo={{en}}|publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;. Tempesti frapis precipue Oklahoma, Texas, Kansas, Missouri, Arkansas, Tennessee, Kentucky, Mississippi, Alabama, [[Georgia]], ed altra stati de la centro e la sudo di Usa. Ank en aprilo, [[sikeso]] frapis parto di la sudo, la Granda Plataji e la westo di Usa. Ye la 21ma di aprilo 62,78% de Usana teritorio subisis kelka nivelo di sikeso. Arei di [[Oklahoma]], [[Kolorado]], la nordo di [[Texas]] e [[Nova-Mexikia]], [[Utah]], [[Nevada]], [[Idaho]] ed [[Oregon]] subisis severa sikeso, ma anke arei de [[Florida]] til [[Virginia]] anke subisis severa sikeso&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/2026/04/23/weather/us-drought-worst-in-decades-wildfires-climate|titulo=Worst spring drought on record grips US, fueling wildfires and water worries|editero=CNN Weather|idiomo={{en}}|publikigita ye=23ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;. En mayo, forta venti dissemis fairegi tra la Granda Plataji.

Inter aprilo e junio eventis forta tempesti en Italia, Grekia, Turkia, [[Israel]] ed altra arei che estala Mediteraneo. En Israel, violentoza inundado frapis Bat Yam e produktis 1 morto. En aprilo ank eventis tornadi en Italia, Grekia e Turkia. Anke dum aprilo e mayo, [[sikeso]] frapis diversa regioni di Afrika, nome la sudo di [[Madagaskar]], [[Somalia]], la sudo di [[Etiopia]] e [[Kenia]], la sudo e la westo di Angola, [[Sud-Sudan]], [[Centrafrika]] e parto di [[Demokratial Republiko Kongo]]. En Madagaskar eventis granda perdaji en agrokultivo e [[famino]]. Che [[Oceania]], tropikala [[ciklono]] ''Maila'' frapis [[Insuli Salomon]] e [[Papua-Nova-Guinea]] ye la komenco di aprilo, ed efektigis inundadi, teroglitadi, destrukto di chosei, ponti e domi, afektis plua kam 83 mil personi, e produktis 34 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/papua-new-guinea/papua-new-guinea-cyclone-maila-2026-dref-operation-mdrpg013|titulo=Papua New Guinea: Cyclone Maila 2026 - DREF Operation (MDRPG013)|editero=Reliefweb|idiomo={{en}}|publikigita ye=10ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;.

Ye la 22ma di mayo komencis forta kaloro-ondo qua krevis rekordi di temperaturi en [[Austria]], [[Belgia]], [[Chekia]], [[Dania]], [[Francia]], [[Germania]], [[Hispania]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Nederlando]], [[Polonia]], [[Rumania]], [[Slovakia]], [[Slovenia]] ed [[Unionita Rejio]]. Dun kelka dii en westala Francia, [[Anglia]] e [[Wals]], la mezavalora diala temperaturi superiris per 10°C la lokala historiala averajo. En aprilo e mayo, pluvegi e granda defrosto efektigis inundadi en [[Kazakstan]], [[Kirgizistan]], [[Uzbekistan]] e [[Tajikistan]]. Ye la 13ma di mayo, forta tempesti frapis [[Uttar Pradesh]], portanta forta venti, fulmini e tornadi. Segun oficala statistiki, 96 personi mortis e plusa 72 homi vundesis. Domi, arbori e linei por transmisar elektro destruktesis.

Junio 2026 esis la maxim varma enrejisrita en la historio di westal Europa: la mezavalora temperaturo atingis 20,74 °C, esanta 3,05 °C plu alta kam la mezavaloro di temperaturi inter 1991 e 2020&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://wmo.int/media/news/western-europe-has-hottest-june-record|titulo=Western Europe has hottest June on record|editero=World Meteorological Organization|idiomo={{en}}|publikigita ye=9ma di julio 2026}}&lt;/ref&gt;. De la 17ma til la 21ma di junio, forta kaloro-ondo atingis Francia, Hispania, Portugal, Italia, Germania, Belgia, Nederlando, Unionita Rejio, Austria, Suisia, Grekia ed altra landi de [[Balkani]]. Kaloro, atmosferala sikeso, basa humideso di la sulo e forta venti anticipis la sezono di fairegi. Samatempe en Afrika, pluvegi efektigis granda inundadi en landi vicina a [[gulfo di Guinea]] 20ma til la 22ma di junio, nome en [[Ivora Rivo]], [[Ghana]], [[Togo]] e [[Nigeria]]&lt;ref name=prev&gt;{{extera ligilo|url=https://www.preventionweb.net/news/climate-change-and-urban-pressures-intensify-flood-risk-gulf-guinea-coast|titulo=Climate change and urban pressures intensify flood risk on the Gulf of Guinea coast|editero=UNDRR|idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di julio 2026}}&lt;/ref&gt;. En Ghana, la pluvo-quanto esis la maxim granda depos 1995, ed adminime 34 personi mortis&lt;ref name=prev/&gt;.

[[Uragano|Uraganala]] sezono komencis oficale ye la 1ma di junio en [[Atlantiko]]. L'unesma tempesto, ''Arthur'', formacesis ye la 17ma di junio. Che [[Pacifiko]], l'unesma tropikala sturmo, ''Amanda'', formacesis ye la 2ma di junio. Che Pacifiko, tempesto ''Boris'' efektigis 100 milion dolari en domaji e produktis 4 morti. Ank en junio, enrejistresis nenormala temperaturi en [[Antarktika]]: che meteorologiala staciono ''Esperanza'', sur Antarktikala peninsulo, enrejistresis 15,4 °C, la maxim alta ja enrejistrita por monato junio, kun nenormala fuzo di glacio por l'epoko&lt;ref name=phys&gt;{{extera ligilo |titulo=Antarctic Peninsula sees record high June temperatures|url=https://phys.org/news/2026-06-antarctic-peninsula-high-june-temperatures.html |editero=Phys.Org|idiomo={{en}}|publikigita ye=12ma di junio 2026}}&lt;/ref&gt;. De aprilo til junio ta yaro, la glacio-kovrajo sur Antarktikal oceano restis infre la mezavalori enrejistrita dum antea yari por la sama trimestro.

Julio 2026 ank esis multe varma monato: la temperaturi di la tero superiris per 1,18 °C la mezavalora temperaturi enrejistrita dum la 20ma yarcento por ta monato, simile a temperaturi enrejistrita en julio 2024. Nova kaloro-ondo frapis granda parto di westala, centrala e sudala Europa. En Iberia, Italia ed altra regioni apud Mediteraneo, ofte temperaturi superiris 40 °C. La maxim alta temperaturo enrejistresis en Noto, [[Sicilia]]: 46,5 °C ye la 22ma di julio. De la 3ma til la 9ma di julio diversa fairegi frapis [[provinco Almería]], en Hispania. Un ek l'incendii produktis adminime 13 morti. De la 22ma til la 30ma di julio, forestala incendii en [[Hispania]], [[Portugal]] e [[Francia]] koaktas plua kam 300 mil personi abandonar lia domi. Franca e Hispana autoritatozi deklaras ke to esas la maxim dizastroza incendii depos multa yardeki&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Europe is burning: How bad could this wildfire crisis get?|editero=Euro News|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/28/europe-is-burning-how-bad-could-this-wildfire-crisis-get|idiomo={{en}}|publikigita ye=28ma di julio 2026}}&lt;/ref&gt;. Ye la komenco di la monato, tropikala tempesto ''Maysak'' frapis la sudo di Popul-Republiko Chinia, nome provinco Nanning. La rupto di aquobarilo plumaleskis la situaciono, e 39 morti enrejistresis. Pluvegi ed inundadi anke frapis [[Vietnam]], la sudo ed esto di Popul-Republiko Chinia e Sud-Korea. Anke dum la komenco di la monato, pluvegi frapis [[Ivora Rivo]] e [[Ghana]]. Samatempe en [[Uganda]], [[sikeso]] destruktis plantacerii e produktis adminime 16 morti por [[famino]]. Ye la fino di julio, cirkume 98 mil hektari destruktabis en Francia pro fairegi, e plua kam 40 mil hektari destruktabis en Italia de la komenco dil yaro. On kalkulis ke agrokultivala perdaji atingis 2 miliard Euri en Europa, inkluzite la morto di bestii.

En [[Nord-Amerika]], pluvegi atingis Usana stati [[Texas]], [[Arizona]] ed [[Utah]] e produktis adminime 8 morti. Ye la sama monato, incendiegi destruktis foresti en la westo e la nord-westo di Usa, pro sikeso en la vejetantaro produktita da forta kaloro-ondo. On kalkulis ke ye la 17ma di julio, 1,51 milion hektari di vejetantaro destruktabis pro fairegi. De la 14ma til la 21ma di julio, [[Kanada]] ed [[Usa]] konfrontis incendiego, granda nubi di fumo, kaloro e severa tempesti. Julio 2026 esis la maxim varma julio de la historio di Nord-Amerika. Samatempe, enrejistresis la maxim varma julio depos 2023 en [[Australia]], e la pluvo-quanto en la lando esis 39,2% min granda kam la mezavalora pluvo-quanto enrejistrita de 1961 til 1990.

La 27ma di agosto, 2026 grandega slam-ondo mortigis 469 homi en [[Nepal]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Après les inondations au Népal et au Tibet, des habitants sidérés par la violence de la catastrophe et sous la menace d’une deuxième vague meurtrière|idiomo={{fr}}|publikigita ye=28ma di marto 2026 |url=https://www.lemonde.fr/planete/article/2026/08/28/inondations-au-nepal-et-au-tibet-apres-la-vague-meurtriere-des-habitants-sideres-par-la-violence-de-la-catastrophe_6758842_3244.html|editero=Le Monde}}&lt;/ref&gt;.

== Eventi ==
* [[1ma di januaro]] - [[Bulgaria]] adoptas [[Euro]] kom monetaro, divenanta la 21ma stato che [[Eurozono]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/|editero=Europana Konsilistaro|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di julio 2025}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di januaro - Explozo ed incendio en drinkerio che urbo Crans-Montana, kantono [[Valais]], [[Suisia]], produktas plua kam 40 morti e plua kam 100 plusa homi vundita&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say|titulo=About 40 killed and 100 injured in fire at bar in Swiss ski resort of Crans-Montana|editero=The Guardian|idiomo={{en}}|publikigita ye=1ma di januaro 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[2ma di januaro]] - [[Sud-Korea]]na korto lansas komiso por aresto di ex-prezidanto [[Yoon Suk Yeol]] pos akuzaji pri abuzi dum lua dekreto di militala judicio en 2024.
* [[3ma di januaro]] - [[Usa]] lansas diversa aeral ataki kontre [[Venezuela]] e forkaptas prezidanto [[Nicolás Maduro]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes|url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=3ma di januaro 2026}}&lt;/ref&gt;.
* 3ma di januaro - La chef-urbo di [[Equatorala Guinea]] transferesas de [[Malabo]] a [[Ciudad de la Paz]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html|editero=Le Monde|idiomo={{en}}|publikigita ye=4ma di januaro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[5ma di januaro]] - Adminime 14 personi mortas dum rapida inundadi che insuli Siau Tagulandang Biaro, Nordala Sulawesi, [[Indonezia]].
* [[7ma di januaro]] - En [[Minneapolis]], [[Minnesota]], 37-yar-evanta Renée Good mortigesas da policisto del Agenterio pri Kontrolo di Enmigro e Dogani (Angle: ''Immigration and Customs Enforcement'', abreviita ICE). La mortigo efektigos revolto e protesti en Minneapolis ed altra Usana urbi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/us/live-news/minnesota-fraud-state-reps-testify-01-07-26|titulo=ICE shooting in Minneapolis|editero=CNN|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di januaro 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[8ma di januaro]] - [[Iran]]ana guvernerio blokusas aceso ad [[Interreto]] en tota la lando, por impedar l'organizo di protesti.
* [[9ma di januaro]] - Kontrato pri [[libera komerco]] inter [[Europana Uniono]] e [[Mercosur]] signatesas, pos 25-yara diskuto. La kontrato, signatita da 21 ek la 27 membri de EU, kreos la maxim granda areo di libera komerco de la mondo.
* [[12ma di januaro]] - [[Irakli Garibashvili]], ex-chefministro di [[Gruzia]], deklaras su kulpinta pri pekunio-lavado e kondamnesas a 5-yara enkarcerigo.
* [[13ma di januaro]] - Teroglitado pos hori di pluvego en [[Norda Kivu]], [[Demokratial Republiko Kongo]], produktas 13 morti e 30 plusa homi desaparinta.
* [[22ma di januaro]] - [[Usa]] oficale abandonas [[Mondal Organizuro pri Saneso]].
* [[24ma di januaro]] - Adminime 70 personi mortas e 10 plusa homi desaparas pro teroglitadi en West Java, [[Indonezia]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=Update Longsor Cisarua: 70 Kantong Jenazah Dievakuasi, 10 Masih Dicari|url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20260131192802-20-1323204/update-longsor-cisarua-70-kantong-jenazah-dievakuasi-10-masih-dicari/|editero=CNN Indonezia|idiomo={{id}}|publikigita ye=31ma di januaro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di januaro]] - Plua kam 3 milion pagini kun informi pri sexuala deliktanto [[Jeffrey Epstein]] liberigesas por publika konoco.
* [[8ma di februaro]] - En [[Portugal]], socialisto [[António José Seguro]] vinkas prezidantal elekto kontre dextrano André Ventura.
* [[17ma di februaro]] - En [[Peru]], prezidanto [[José Enrique Jerí Oré]] censuresas da Peruana kongreso e revokesas de la povo. Kongresano [[José María Balcázar]] indikesas kom prezidanto di la lando.
* [[26ma di februaro]] - Guvernerio di [[Pakistan]] deklaras milito kontre [[talibano|talibani]] en [[Afganistan]].
* [[28ma di februaro]] - Israel ed Usa aer-atakas Iran, komenco di [[Milito di Iran 2026|milito di Iran]].
* [[1ma di marto]] - En [[Sud-Sudan]], adminime 169 personi mortigesas e 50 plusa homi vundesas kande membri de Uneso-Stato atakas komtio Abiemnom.
* [[6ma di marto|6ma]] til la [[15ma di marto]] - [[Vintrala Olimpiala Ludi]] eventas en [[Cortina D'Ampezzo]], [[Italia]].
* [[10ma di marto]] - En [[Sudan]], atako per [[senpilotist aviacilo]] kontre kamiono transportanta personi a funeralo produktas 40 morti.
* [[15ma di marto]] - Nova [[konstituco]] di [[Kazakstan]] aprobesas per referovoto, kande 90% de la votanti votas yes.
* [[1ma di aprilo]] - [[NASA]] lansas misiono [[Artemis II]], qua eniras [[Luno|Lunal]] orbito unesmafoye pos 53 yari.
* [[7ma di aprilo]] - [[Usa]] ed [[Iran]] konkordas pri du-semana [[pafo-ceso]] dum la [[Milito di Iran 2026|milito di Iran]].
* [[8ma di aprilo]] - [[Israel]] lansas serio di aeral ataki en sudal [[Libano]], kun skopo destruktar substrukturi de [[Hezbollah]]. Plua kam 300 personi mortas e plua kam 1100 plusa homi vundesas.
* [[10ma di aprilo]] - La kruo di [[Artemis II]] sucese retrovenas a [[Tero]].
* [[12ma di aprilo]] - Eventas parlamental elekti en [[Hungaria]], e partiso ''Fidesz'' de chefministro [[Viktor Orbán]] perdas la majoritato pos 16 yari. [[Péter Magyar]], de partiso ''Tisza'' asumos la povo ye la 9ma di mayo.
* [[13ma di aprilo]] - [[Papo Leo la 14ma]] komencas vizito a [[Aljeria]].
* [[15ma di aprilo]] - En Onikişubat, [[Turkia]], studianto evanta 14 yari eniras skolo pafante, e mortigas 10 personi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Ataque em escola na Turquia chega a 10 mortos após menina de 11 anos não resistir|url=https://oglobo.globo.com/mundo/noticia/2026/05/04/ataque-em-escola-na-turquia-chega-a-10-mortos-apos-menina-de-11-anos-nao-resistir.ghtml|editero=O Globo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=4ma di mayo 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[18ma di aprilo]] - [[Papo Leo la 14ma]] komencas vizito a [[Angola]].
* [[19ma di aprilo]] - Eventas parlamental elekti en [[Bulgaria]], e koalisuro ''Progresivna Bŭlgariya'' obtenas majoritato. Ex-prezidanto [[Rumen Radev]] divenos chefministro di la lando.
* [[20ma di aprilo]] - En [[Mexikia]], pafado che piramidi di Teotihuacán produktas du morti e 13 plusa homi vundita&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Tiroteio nas pirâmides de Teotihuacán resulta em morte de turista e 13 feridos|url=https://portalmie.com/atualidade/2026/04/tiroteio-nas-piramides-de-teotihuacan-resulta-em-morte-de-turista-e-13-feridos/ |editero=Portal Mie Notícias|idiomo={{pt}}|publikigita ye=22ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[25ma di aprilo]] - Bombal atako kontre autobuso en [[Cauca]], [[Kolumbia]] produktas 20 morti e 36 plusa homi vundita&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Death toll in Colombia highway bus bomb attack rises to 20|url=https://www.bbc.com/news/articles/ckgx5kyyj8do|editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[30ma di aprilo]] - [[Nigeria]]na trupi mortigas adminime 18 membri de [[Boko Haram]] che stato Borno.
* [[1ma di mayo]] - [[Unionita Araba Emirii]] abandonas [[ONEP]].
* [[2ma di mayo]] - Adminime 11 personi mortas pos inundadi e terglitadi en diversa regioni di [[Kenia]].
* [[8ma di mayo]] - Dextrana politikistino [[Laura Fernández Delgado]] divenas prezidantino di [[Kosta Rika]].
* [[12ma di mayo]] - En [[Bahama]], partiso ''Progressive Liberal Party'' de chefministro [[Philip Edward Davis]] vinkas l'elekti.
* [[22ma di mayo]] - Explozo en mineyo di karbono che provinco Shanxi, [[Popul-Republiko Chinia]] produktas adminime 82 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url= https://www.bbc.com/news/articles/c5y0ve18qlko|titulo=At least 82 killed in Chinese coal mine explosion|editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=24ma di mayo 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[7ma di junio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.8 che [[skalo di Richter]] frapas [[Filipini]], produktanta 107 morti e 1319 plusa homi vundita.
* [[10ma di junio]] - En [[Barcelona]], eventas ceremonio en qua [[papo Leo la 14ma]] sakrigas la Turmo di Iesu Kristo, la maxim alta de la [[kirko Sagrada Família]] exakte 100 yari pos la morto di [[Antoni Gaudí]], l'arkiteto qua projetis ol&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://mundoincrivelbr.com.br/es-ES/blog/sagrada-familia-torre-jesus-centenario-gaudi|titulo=&quot;La Sagrada Familia Bendecida: La Consagración de la Torre de Jesús en el Centenario de Gaudí&quot; |editero=Mundo Increíble|idiomo={{es}}|publikigita ye=10ma di junio 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[12ma di junio]] - La richeso di [[Elon Musk]] superiras 1 bilion [[Dolaro di Usa|Usana dolari]].
* [[21ma di junio]] - En duesma balotado, dextrano [[Abelardo de la Espriella]] vinkas prezidantal elekto en [[Kolumbia]].
* [[24ma di junio]] - Du [[Ter-tremo|ter-tremi]] kun forteso 7.2 e 7.5 che [[skalo di Richter]] frapas [[Caracas]], [[Venezuela]], produktanta plua kam 920 morti, 3360 vunditi e mili di desaparinti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.dw.com/es/cifra-de-muertos-por-terremotos-en-venezuela-aumenta-a-920/live-77719281|titulo=Cifra de muertos por terremotos en Venezuela aumenta a 920|editero=DW|idiomo={{es}}|publikigita ye=26ma di junio 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[1ma di julio]] - [[Papo Leo la 14ma]] exkomunikas la tota membri de Sacerdotala Kunfrataro di Santa Pius la 10ma, tradicionalista grupo fondita da [[Marcel Lefebvre]].
* [[12ma di julio]] - Fairo che drinkerio ''Rong Beer Na Lat Phrao'', en [[Bangkok]], [[Tailando]], produktas 39 morti e plua kam 70 plusa homi vundita.
* [[20ma di julio]] - [[Andy Burnham]] asumas kom chefministro di [[Unionita Rejio]], pos renunco da [[Keir Starmer]].
* [[28ma di julio]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.1 che [[skalo di Richter]] frapas prefektio Kumamoto, produktanta adminime 30 morti e plua kam 60 plusa homi vundita.
* 28ma di julio - [[Keiko Fujimori]] asumas kom prezidanto di [[Peru]].
* [[30ma di julio]] - 60.000 Migranti de [[Maroko]] traruptas la frontiero di [[Hispania]] che urbo [[Ceuta]]&lt;ref&gt;https://www.lemonde.fr/afrique/article/2026/08/07/ceuta-bastion-multiculturel-fragile-a-l-epreuve-d-une-crise-migratoire-sans-precedent_6740461_3212.html?lmd_medium=al&amp;lmd_campaign=envoye-par-appli&amp;lmd_creation=android&amp;lmd_source=default&lt;/ref&gt;.
* [[10ma di agosto]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.4 che [[skalo di Richter]] frapas provinco Chocó, en [[Kolumbia]], produktanta adminime 265 morti e cirkume 500 plusa homi desaparinta&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2026/08/12/numero-de-mortos-por-terremoto-na-colombia-chega-a-265-diz-presidente.ghtml|titulo=Número de mortos por terremoto na Colômbia chega a 265, diz presidente; quase 500 estão desaparecidos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=12ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[15ma di agosto]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.7 che [[skalo di Richter]] frapas [[insulo Flores]] en [[Indonezia]], produktanta adminime 38 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2026/08/15/terremoto-indonesia-mortos.ghtm|titulo=Terremoto de magnitude 7,7 atinge a costa da Indonésia e deixa 38 mortos|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=15ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[18ma di agosto]] - En [[Centrafrika]], adminime 100 personi mortas pos teroglitado che nelegala [[oro|ora]] mineyo Zamboye&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://www.rte.ie/news/world/2026/0819/1588552-gold-mine-collapse/|titulo=Gold mine collapse kills at least 100 people in Central African Republic |editero=RTÉ|idiomo={{en}}|publikigita ye=19ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[19ma di agosto]] - Adminime 52 personi mortas pos kulbuto di batelo transportanta laboristi en Goronyo, stato Sokoto, [[Nigeria]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://lagostelevision.com/52-bodies-buried-after-sokoto-boat-accident/|titulo=52 bodies buried after Sokoto boat accident|editero=Lagos Television |idiomo={{en}}|publikigita ye=20ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di agosto]] - Rapida inundado en [[Nepal]] e [[Tibet]] produktas adminime 110 morti e 650 desaparinti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Flash flood on Nepal-Tibet border kills more than 150, with hundreds of tourists missing|url=https://www.bbc.com/news/live/c6y8mjmnpxv0t|editero=BBC News|idiomo={{en}} |publikigita ye=26ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;. Raporti informas ke la posibla kauzo por l'inundado esus krulo di [[glaciero]], qua tranis rokegi qui obstruktis komplete rivero Bhote Koshi, formacanta barilo. La rupto di la barilo divenis la kauzo dil inundadego&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Colapso de geleira pode ser causa de inundação no Nepal, dizem cientistas|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2026/08/26/cientistas-apontam-avalanche-de-gelo-como-gatilho-de-enchente-no-nepal.ghtm|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=26ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;.
* [[1ma di septembro]] - [[Haakon la 8ma di Norvegia|Haakon la 8ma]] facas juro kom rejulo di [[Norvegia]] en la parlamento di la lando, pos la morto di ilua patro [[Harald la 5ma di Norvegia|Harald la 5ma]].
* [[3ma di septembro]] - [[Interna milito di Yemen (depos 2014)|Interna milito di Yemen]]: le [[Houthi]] lansas atako en westal [[Yemen]], e sucesas interuptar choseo liganta urbo [[Taiz]] a distrikto Al-Makha.

==[[Sporto]]==
* [[11ma di junio]] til la [[19ma di julio]] - Unesmafoye en la historio, [[Mondala Kupo di Futbalo]] eventas en 3 landi de [[Nord-Amerika]]: [[Usa]], [[Kanada]] e [[Mexikia]]. [[Hispania]] divenas championo duesmafoye en sua historio.

== Naski ==

== Morti ==
* [[3ma di januaro]] - [[Eva Schloss]], Austrian-Britaniana skriptisto (n. 1929)
[[Arkivo:Astrid_Roemer_(1988).png|thumb|130px|[[Astrid Roemer]]]]
* [[8ma di januaro]] - [[Astrid Roemer]], Nederlandana/Surinamana skriptisto e poeto (n. 1947)
* [[10ma di januaro]] - [[Erich von Däniken]], Suisa skriptisto (n. 1935)&lt;ref&gt;{{citez jurnalo od edituro|titulo=Schweizer Autor und Publizist Erich von Däniken ist gestorben |url=https://www.tagesanzeiger.ch/erich-von-daeniken-ist-gestorben-440874260050 |editero=Tages Anzeiger |idiomo={{de}}|publikigita ye=11ma di januaro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di januaro]] - [[Claudette Colvin]], Usana homala yuri-aktivisto (n. 1939)
* [[13ma di januaro]] - [[George Vasiliou]], prezidanto di Chipro (n. 1931)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.naftemporiki.gr/kosmos/2058409/pethane-o-proin-proedros-tis-kyproy-giorgos-vasileioy/|titulo=Πέθανε ο πρώην πρόεδρος της Κύπρου, Γιώργος Βασιλείου|idiomo={{el}}|vidita ye= 2026-01-14 |publikigita ye=14ma di januaro 2026|editero=www.naftemporiki.gr}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di januaro]] - [[Luísa Dias Diogo]], chefa ministro di Mozambik (n. 1958)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://savana.co.mz/?p=9373|titulo=Morreu Luísa Diogo, antiga Primeira-Ministra de Moçambique - SAVANA|idiomo={{pt}}|editero=Savana|publikigita ye=16ma di januaro 2026|vidita ye=16ma di januaro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di januaro]] - [[Heidi Neussner]], Germana Idistino (n. 1929)
* [[30ma di januaro]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadan-Usan aktoro (n. 1954)
* [[11ma di februaro]] - [[Cees Nooteboom]], Nederlandana skriptisto (n. 1933)
* [[11ma di februaro]] - [[James Van Der Beek]], Usan aktoro (n. 1977)
[[Arkivo:Flickr - Josh Jensen - Robert Duvall (cropped).jpg|thumb|130px|[[Robert Duvall]]]]
* [[15ma di februaro]] - [[Robert Duvall]], Usan aktoro (n. 1931)
* [[17ma di februaro]] - [[Jesse Jackson]], Usana predikanto e politikisto (n. 1941)
* [[18ma di februaro]] - [[Jan Timman]], Nederlandana shakoludisto (n. 1951)
* [[18ma di februaro]] - [[Leyla Shahid]], Palestinana diplomacisto (1949)
* [[19ma di februaro]] - [[Eric Dane]], Usana aktoro (n. 1972)
* [[21ma di februaro]] - [[Koos Postema]], Nederlandana televizion-prizentisto e jurnalisto (n. 1932)
* [[23ma di februaro]] - [[Éliane Radigue]], Franca kompozisto (n. 1932)
* [[25ma di februaro]] - [[Ludwig Scotty]], prezidanto di Nauru (n. 1948)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/587990/former-nauru-president-ludwig-scotty-dies-aged-77|titulo=Former Nauru President Ludwig Scotty dies aged 77|editero=RNZ|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di februaro 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Neil Sedaka - TopPop 1974 3 (cropped).png|thumb|130px|[[Neil Sedaka]]]]
* [[27ma di februaro]] - [[Neil Sedaka]], Usana kantisto e kompozisto (n. 1939)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://variety.com/2026/music/news/neil-sedaka-dead-singer-songwriter-breaking-up-is-hard-to-do-1236675098/|titulo=Neil Sedaka, Legendary Singer-Songwriter Behind ‘Breaking Up Is Hard to Do,’ ‘Bad Blood’ and ‘Love Will Keep Us Together,’ Dies at 86|editero=Variety|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di februaro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[28ma di februaro]] - [[Ali Khamenei]], Iranana religioza duktisto (m. 1939)
* [[1ma di marto]] - [[Davíð Oddsson]], chefministro di Islando (n. 1948)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-02-david-oddsson-er-latinn-468372|titulo=Davíð Oddsson er látinn|idiomo={{is}}|publikigita ye=2ma di marto 2026|editero=RÚV}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di marto - [[Clément Oubrerie]], Franca desegnisto di desegnita rakonti (n. 1966)
* [[6ma di marto]] - [[Jan Lenferink]], Nederlandana televizion-prizentisto (n. 1945)
* [[8ma di marto]] - [[Anthony James Leggett]], Britaniana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1938)
* [[10ma di marto]] - [[IJf Blokker]], Nederlandan aktoro e komediisto (n. 1930)
* [[10ma di marto]] - [[Alfredo Bryce Echenique]], Peruana skriptisto (n. 1939)
* [[11ma di marto]] - [[Michel Hulin]], Franciana filozofo e sociologo (n. 1936)
* [[13ma di marto]] - [[Paul Ralph Ehrlich]], Usana biologo (n. 1932)
[[Arkivo:Juergen Habermas 2011 3-Bildausschnitt.jpg|thumb|130px|[[Jürgen Habermas]]]]
* [[14ma di marto]] - [[Jürgen Habermas]], Germana filozofo (n. 1929)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Jürgen Habermas, influential German philosopher, dies at 96|url=https://apnews.com/article/juergen-habermas-dead-germany-2b541721af6cb19abfaa923359d091b5|editero=AP|idiomo={{en}}|publikigita ye=14ma di marto 2026}}&lt;/ref&gt;
* 14ma di marto - [[Christopher Albert Sims]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1942)
* [[19ma di marto]] - [[Umberto Bossi]], Italiana politikisto (n. 1941)
* 19ma di marto - [[Chuck Norris]], Usana aktoro (n. 1940)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/pop-arte/tv-e-series/noticia/2026/03/20/chuck-norris-morre.ghtml |titulo=Chuck Norris, lenda dos filmes de ação e das artes marciais, morre aos 86 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=20ma di marto 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di marto]] - [[Isabelle Mergault]], Franciana komediisto e cinematografisto (n. 1958)
* [[20ma di marto]] - [[Robert Mueller]], Usan advokato ed ex-direktisto di FBI (n. 1944)
* [[22ma di marto]] - [[Hermann Huppen]], Belga desegnisto (n. 1938)
[[Arkivo:Delanoe_Zenith_2008_02_27_n19.jpg|thumb|130px|[[Lionel Jospin]]]]
* [[22ma di marto]] - [[Lionel Jospin]], Franciana politikisto (n. 1937)
* [[26ma di marto]] - [[Epeli Nailatikau]], prezidanto di Fidji (n. 1941)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |url=https://www.fijivillage.com/news/former-president-ratu-epeli-nailatikau-passes-away-e15a3d/ |titulo=Former President Ratu Epeli Nailatikau passes away |editero= Fiji Village|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di marto 2026 |vidita ye= 27ma di marto 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[28ma di marto]] - [[Liamine Zéroual]], prezidanto di Aljeria (n. 1941)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://algerianewsgate.com/politics/zeroual-death-algeria/|titulo= El-Yamine Zeroual Death Algeria at 85|vidita ye= 28ma di marto 2026|publikigita ye=28ma di marto 2026|editero=algerianewsgate.com|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di marto]] - [[Chan Santokhi]], Surinamana prezidanto (n. 1959)
* [[30ma di marto]] - [[Carlos Westendorp]], Hispaniana diplomacisto, politikisto (n. 1937)
* [[9ma di aprilo]] - [[Afrika Bambaataa]], Usana muzikisto (n. 1957)
* [[11ma di aprilo]] - [[Sonja Barend]], Nederlandana televizion-prizentisto (n. 1940)
[[Arkivo:Moyalive.jpg|thumb|130px|[[Moya Brennan]]]]
* [[13ma di aprilo]] - [[Moya Brennan]], Irlandana kantisto e harpisto (n. 1952)
* [[13ma di aprilo]] - [[Cees Dam]], Nederlandan arkitekto (n. 1932)
* [[17ma di aprilo]] - [[Nathalie Baye]], Francian aktoro (n. 1948)
* 17ma di aprilo - [[Oscar Schmidt]], Braziliana basketbalisto (n. 1958)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/sp/sao-paulo/noticia/2026/04/17/oscar-schmidt-maior-idolo-do-basquete-brasileiro-morre-em-sp-aos-68-anos.ghtml|titulo=Oscar Schmidt, maior ídolo do basquete brasileiro, morre em SP aos 68 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye= 17ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di aprilo]] - [[Desmond Morris]], Britaniana zoologo, skriptisto, piktisto, tv-prizentisto (n.1928)
* [[29ma di aprilo]] - [[Craig Venter]], Usana molekulala biologo (n. 1946)
* [[30ma di aprilo]] - [[Georg Baselitz]], Germaniana piktisto e skultisto (n. 1938)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Maler und Bildhauer Georg Baselitz ist tot|url=https://www.welt.de/kultur/article69f364ce70b8657fbe528126/maler-und-bildhauer-georg-baselitz-ist-tot.html|editero=Die Welt|idiomo={{de}} |publikigita ye=30ma di aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[1ma di mayo]] - [[Alex Zanardi]], Italian automobilisto (n. 1966)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://elpais.com/deportes/formula-1/2026-05-02/muere-alex-zanardi-expiloto-de-formula-1-y-medallista-paralimpico.html|titulo=Muere Alex Zanardi, expiloto de Fórmula 1 y medallista paralímpico|editero=El País|idiomo={{es}}|publikigita ye=2ma di mayo 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Ted Turner (headshot).jpg|thumb|130px|[[Ted Turner]]]]
* [[6ma di mayo]] - [[Ted Turner]], Usana komunikilar-entraprezisto (n. 1938)
* [[12ma di mayo]] - [[Nina Litvinova]], Rusiana zoologo, disidento ed aktivisto por homala yuri (n. 1945)&lt;ref&gt;https://nos.nl/artikel/2614460-russische-dissident-litvinova-80-pleegt-zelfmoord-in-moskou&lt;/ref&gt;
* [[15ma di mayo]] - [[Edmund Strother Phelps]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1933)
* [[18ma di mayo]] - [[Ofer Bronchtein]], Francian-Israelana pac-aktivisto (n. 1957)
* [[29ma di mayo]] - [[Edgar Morin]], Franciana sociologo e filozofo (n. 1921)
* [[4ma di junio]] - [[Marjane Satrapi]], Iranana desegnisto,  cinematografisto (n. 1969)
* [[30ma di junio]] - [[Victor Willis]] kunfondinto e kantisto di [[Village People]] (n. 1951)
[[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8487.jpg|thumb|130px|[[Bonnie Tyler]]]]
* [[8ma di julio]] - [[Bonnie Tyler]], Walsana kantistino (n. 1951)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cn8km15lm83o|titulo=Muere a los 75 años Bonnie Tyler, la voz que cautivó al mundo con el éxito &quot;Total Eclipse of the Heart&quot; en los 80|editero=BBC|idiomo={{es}}|publikigita ye=3ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di julio]] - [[Peppino Di Capri]], Italiana kantisto (n. 1939)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/pop-arte/noticia/2026/07/11/cantor-italiano-peppino-di-capri-morre-aos-86-anos.ghtml|titulo=Cantor italiano Peppino di Capri morre aos 86 anos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=11ma di julio 2026}}&lt;/ref&gt;
* 11ma di julio - [[Susumu Tonegawa]], Japoniana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1939)
* [[26ma di julio]] - [[Betye Saar]], Usan artistino (n. 1926)
* [[31ma di julio]] - [[Franco Baresi]], Italiana futbalisto (n. 1960)
* 31ma di julio - [[Jerney Kaagman]], Nederlandana kantisto (n. 1947)
* [[6ma di agosto]] - [[Peter Faber]], Nederlandan aktoro (n. 1943)
* [[16ma di agosto]] - [[Hayden Panettiere]], Usan aktorino (n. 1989)
* [[17ma di agosto]] - [[Laura Cardoso]], Brazilian aktorino (n. 1927)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre a atriz Laura Cardoso, aos 98 anos: 'Nossa grande estrela se despediu'|url=https://oglobo.globo.com/cultura/televisao/noticia/2026/08/18/morre-a-atriz-laura-cardoso-nossa-grande-estrela-se-despediu.ghtml|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=18ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[18ma di agosto]] -[[Yvette Roudy]], Franca politikisto (n. 1929)
* 18ma di agosto - [[Glória Menezes]], Brazilian aktorino (n. 1934)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre Glória Menezes, atriz que mudou a interpretação televisiva, aos 91 anos|url=https://www1.folha.uol.com.br/ilustrada/2026/08/morre-gloria-menezes-uma-das-grandes-atrizes-do-teatro-e-da-tv-aos-91-anos.shtml|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=18ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di agosto]] - [[Siim Kallas]], chefministro di Estonia (n. 1948)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://rus.delfi.ee/statja/120605316/skonchalsya-siym-kallas|titulo=Скончался политик Сийм Каллас|publikigita da=Delfi.ru|idiomo={{ru}}|publikigita ye=22ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=Suri Siim Kallas|url=https://www.err.ee/1610116660/suri-siim-kallas|editero=ERR|idiomo={{et}}|publikigita ye=22ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di agosto]] - [[Dolly Parton]], Usana kantisto (n. 1946)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/dolly-parton-dead-country-music-1236680877/|titulo=Dolly Parton, Effervescent Queen of Country Music and Just About Everything Else, Dies at 80|editero=The Hollywood Reporter|idiomo={{en}}|publikigita ye=25ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[28ma di agosto]] - Rejulo [[Harald la 5ma di Norvegia]] (n. 1937)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Rei Harald 5º morre aos 89 após 35 anos no trono da Noruega |url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2026/08/28/rei-harald-morre-aos-89-apos-35-anos-no-trono-da-noruega.ghtm|editero= UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=28ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[31ma di agosto]] - [[Édouard Balladur]], chefministro di Francia (n. 1929)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/08/31/edouard-balladur-ancien-premier-ministre-est-mort-a-l-age-de-97-ans_6762811_3382.html|titulo=Edouard Balladur, ancien premier ministre, est mort à l’âge de 97 ans|editero=Le Monde|idiomo={{fr}}|publikigita ye=31ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;
* 31ma di agosto - [[Ada Yonath]], Israelana biokemiistino, Nobel-laureato (n. 1939)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Ada-Yonath|titulo=Ada Yonath {{!}} Nobel Prize, Biography, Education &amp; Israel|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[3ma di septembro]] - [[Gloria Steinem]], Usana jurnalistino, skriptistino e politikal aktivistino (n. 1934)

== Nobel-premiiziti ==
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[
*[[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[
*[[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[
*[[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[
*[[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[

{{referi}}
[[Kategorio:Yari 2020a]]</text>
      <sha1>9tq8piwwrztyr0cibofl6l44rkj9rxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Egiptologo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54856</id>
    <revision>
      <id>1131911</id>
      <parentid>981904</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <origin>1131911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1286" sha1="hru57l9qmud9kz0qhy4vf9d0eg4ygbm" xml:space="preserve">'''Egiptologo''' esas specalisto pri [[egiptologio]], la cienco qua studias la civilizuro di [[Antiqua Egiptia]]. Lua laboro inkluzas tradukar [[hieroglifi]], exkavar arkeologiala loki, interpretar monumenti ed objekti, e studiar la religio, linguo, historio ed arto dil antiqua Egipti.

== Faki ==
Egiptologio esas interdisciplinala feldo, qua unionas:
* [[Arkeologio]] – exkavi e dokumentado di restaji.
* [[Linguistiko]] – studio di la [[Egiptiana linguo]] e hieroglifa skriburo.
* [[Historio]] – kronologio e naraco di eventi.
* [[Epigrafio]] – lektado di enskriburi.
* [[Historio di arto]] – analizo di pikti, skulturi, arkitekturo.

== Konocata egiptologi ==
* [[Jean-François Champollion]] – decifris la hieroglifi per la [[Rosetta-stono]].
* [[Howard Carter]] – deskovris la tombo di [[Tutankhamon]].
* [[Flinders Petrie]] – pioniro di ciencala arkeologio en Egiptia.
* [[Zahi Hawass]] – moderna Egiptiana egiptologo ed ex-ministro pri antiquesi.

== Edukado ==
Egiptologi formacesas en universitati, ofte en faki di [[arkeologio]], [[historio]] o [[orientalistiko]]. La laboro povas esar akademiala, muzeala o sur tereno en Egiptia.

== Videz anke ==
* [[Egiptologio]]
* [[Antiqua Egiptia]]
* [[Hieroglifi]]


[[Kategorio:Profesioni]]
[[Kategorio:Ciencisti]]</text>
      <sha1>hru57l9qmud9kz0qhy4vf9d0eg4ygbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sadisto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54898</id>
    <revision>
      <id>1131912</id>
      <parentid>982038</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T11:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <origin>1131912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2598" sha1="1m5ugd6gkj19bu2go8v2vj4k3ekstpy" xml:space="preserve">'''Sadisto''' esas [[persono]] qua praktikas o experiencas [[sadismo]], la tendenco recevar plezuro (seksuala o psikologiala) de infliktar [[doloro]], [[humiligo]] o [[sufro]] ad altri. La termino devenas de la nomo di [[Markezo de Sade]] (Donatien Alphonse François de Sade), Franca skriptisto dil 18ma yarcento, konocata pro lua verki qui deskriptis kruela e sexuale violenta praktiki.

== Origino di la termino ==
La vorto &quot;sadismo&quot; kreesis en 1886 dal Germaniana psikiatriisto [[Richard von Krafft-Ebing]] en lua verko ''Psychopathia Sexualis'', ube ilu pruntis la nomo di Markezo de Sade por deskriptar la klinikala fenomeno. L'uzado di &quot;sadisto&quot; por la persono divenis komuna pos ta verko.

== Psikologiala vidpunto ==
En [[psikologio]] e [[psikiatrio]], sadismo povas esar:
* '''Seksuala sadismo''' – [[parafilio]] en qua la persono recevas sexuala plezuro de la sufro o humiligo di la partnero. Ol klasifikesas en la [[DSM-5]] kom [[parafilio|parafiliala]] perturbo se ol kauzas klinikale signifikanta deskomforto o violacas la yuri di altri.
* '''Ne-seksuala sadismo''' – emocala o psikologiala plezuro de dominacar, punisar o vundar altri, sen sexuala kompozanto. To povas esar traito di [[personeso]] o simptomo di [[personeso-perturbo]], exemple la [[sadiala personeso-perturbo]] (historiale en [[DSM-III]], ma nun inkluzata en altra kategorii).

== Sadismo e BDSM ==
En la [[BDSM]]-subkulturo, sadismo praktikesas en [[konsento|konsentita]] e sekura kadro. La sadisto esas la persono qua infliktas doloro o humiligo, kontre ke la [[masokisto]] esas la persono qua recevas ol. La principi di BDSM emfazas &quot;sekura, sana e konsenta&quot; (safe, sane, consensual). Ica praktiki diferas de klinikala sadismo pro la [[konsento]] e la [[kontrolo]] di limiti, ed ofte ne esas konsiderata patologiala.

== Sadismo en kulturo ==
La figuro di sadisto aparas ofte en [[literaturo]], [[cinemo]] e [[teatro]]. Exempli inkluzas:
* La personi di la romani da [[Markezo de Sade]], qui praktikas extrema krueleso.
* [[Leopold von Sacher-Masoch|Sacher-Masoch]] skribis pri [[masokismo]], la komplemento di sadismo.
* En moderna [[hororo-filmo|hororo-filmi]] e [[trileri]], sadista personi ofte esas la antagonisti.

== Videz anke ==
* [[Sadismo]]
* [[Masokismo]]
* [[Sadomasokismo]]
* [[BDSM]]
* [[Markezo de Sade]]
* [[Parafilio]]

== Referi ==
* Krafft-Ebing, Richard von. ''Psychopathia Sexualis''. Stuttgart, 1886.
* American Psychiatric Association. ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th ed.'' (DSM-5). Washington, D.C., 2013.

[[Kategorio:Psikologio]]
[[Kategorio:Sexualeso]]</text>
      <sha1>1m5ugd6gkj19bu2go8v2vj4k3ekstpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fethullah Gülen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80392</id>
    <revision>
      <id>1131839</id>
      <parentid>1131827</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+imajo</comment>
      <origin>1131839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="634" sha1="h81htmjrvqcd3xtkm1xg6ru0jaavsoi" xml:space="preserve">[[Arkivo:Fetullahgulen.png|thumb|250px|Fethullah Gülen]]
'''Fethullah Gülen''' (pron: ''fetula-gulen''; n. [[Pasinler]], [[Erzurum]], la [[27ma di aprilo]] [[1941]] – m. [[Pensilvania]], la [[20ma di oktobro]] [[2024]]) esis influoza [[Turkia|Turka]] [[Islamo|islamana]] pensero, erudito, [[skriptisto]] ed [[imamo]]. Depos 1999 il exilis en Pensilvania en [[Usa]]. Turkia suspektas lu esir la cerebro di la faliinta stato-stroko di 2016 e pregis ad Usa pri lua extrado. Il ipsa negis implikesir. Il esis la fondinto di la movemento Gülen.

{{DEFAULTSORT:Gülen, Fethullah}}
[[kategorio:Turkiani]]
[[kategorio:Islamana filozofi]]</text>
      <sha1>h81htmjrvqcd3xtkm1xg6ru0jaavsoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Licenco MIT</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80971</id>
    <revision>
      <id>1131860</id>
      <parentid>1102013</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="79pv4qkh51yaicu3o0orskpvo1o7ati" xml:space="preserve">[[Arkivo:MIT logo 2003-2023.svg|thumb|right|400px|Logotipo di la licenco.]]
'''Licenco MIT''' (''Licenco X11'') esas un ek maxim simpla e maxim liberala licenco di [[apertit-fontala programaro]]. Ol donas ad uzeri ne-limitizita lego por uzar, kopiar, modifikar e distributar (ank vendar) originala o modifikita programo en formo binara o fontala. Un postulo es ke en omna versioni esez la sama kondicioni licencala ed informi pril autoro.

[[Kategorio:Licenci|MIT]]
[[Kategorio:Autoroyuro|MIT]]</text>
      <sha1>79pv4qkh51yaicu3o0orskpvo1o7ati</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pidgin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81015</id>
    <revision>
      <id>1131859</id>
      <parentid>1058964</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199" sha1="asqybl0vf4btskd3rxm0c1las07z9og" xml:space="preserve">'''Pidgin''' o '''Pidjin''' esas grupo di [[Internaciona auxiliara linguo|helpolingui]] kun simpligita strukturo e limitizita vortaro, kreita bazante ye du o kelka lingui. 

[[Kategorio:Linguistiko]]</text>
      <sha1>asqybl0vf4btskd3rxm0c1las07z9og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Korporacioni</title>
    <ns>14</ns>
    <id>89475</id>
    <revision>
      <id>1131878</id>
      <parentid>1077883</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T03:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThWiki1910</username>
        <id>31363</id>
      </contributor>
      <origin>1131878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="nj2kun9j8gwcgkpmnyvrickuaiobl0g" xml:space="preserve">[[Kategorio:Legal enti]]
[[Kategorio:Kompanii segun tipo]]
[[Kategorio:Financala yuro]]</text>
      <sha1>nj2kun9j8gwcgkpmnyvrickuaiobl0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cugo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116398</id>
    <revision>
      <id>1131848</id>
      <parentid>1131833</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1177" sha1="88gr0xu5d965q7ifcuvpd8yuuab8rs4" xml:space="preserve">[[Arkivo:Range Tsuga species.png|eta|Loki ube naturale existas cugi : videz verda koloro]]
'''Cugo''' ([[Latina|Latine]] : '''''Tsuga'''''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[pinacei]] (Latine: ''Pinaceae'').

Esas agnoskita 10 [[speco|speci]] di cugi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:11721-1|titulo=Genero cugo|idiomo={{en}}|vidita ye=26ma di junio 2026}}&lt;/ref&gt;: 

;ek [[Nord-Amerika]]:
''Tsuga canadensis'', ''[[Tsuga caroliniana|T. caroliniana]]'' (o Apalachiana cugo) , ''T. heterophylla'' e ''T. mertensiana''

;ek [[Estal Azia]]
''T. chinensis'' , ''T. diversifolia'', ''T. dumosa'', ''T. forrestii'', ''T. sieboldii'' e ''T. ulleungensis''

==Referi==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga ''Tsuga'' che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.conifers.org/pi/Tsuga.php ''Tsuga'' che &quot;The Gymnopsperm Database&quot;]
* [https://powo.science.kew.org/results?q=Tsuga ''Tsuga'' che &quot;Plants of the World  Online&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]
[[Kategorio:Koniferala generi]]
[[Kategorio:Pinacei]]
[[Kategorio:Forest-kultivado]]
[[Kategorio:gardenokultivado]]</text>
      <sha1>88gr0xu5d965q7ifcuvpd8yuuab8rs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Cugo</title>
    <ns>14</ns>
    <id>116399</id>
    <revision>
      <id>1131845</id>
      <parentid>1123687</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T13:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="7cplz9d5o31ef30pocn4203wwz8pjdj" xml:space="preserve">Kategorio qua listigas la [[speco|speci]] ek la [[genero]] [[cugo]] ([[Latina]] : ''Tsuga''),  [[Familio (biologio)|familio]] [[pinacei]] (Latina: ''Pinaceae''). 

[[Kategorio:Pinacei]]</text>
      <sha1>7cplz9d5o31ef30pocn4203wwz8pjdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tsuga caroliniana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120786</id>
    <revision>
      <id>1131846</id>
      <parentid>1131836</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="507" sha1="34sjnee4jy1mz0mn841qfdlz07rrn6t" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]].

== Extera ligili ==
* [https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654 Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]</text>
      <sha1>34sjnee4jy1mz0mn841qfdlz07rrn6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131847</id>
      <parentid>1131846</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="599" sha1="ksyn7gjwlab9qgju1lorhh4gb20skj1" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]].

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654 Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]</text>
      <sha1>ksyn7gjwlab9qgju1lorhh4gb20skj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131850</id>
      <parentid>1131847</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="bwti65e7ge3fyhj3pybaza068rbgoqp" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]].

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654 Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1]

[[Kategorio:Cugo]]</text>
      <sha1>bwti65e7ge3fyhj3pybaza068rbgoqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131851</id>
      <parentid>1131850</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="84z2m1jmdv6532wv9q9lhuy25kkl9gy" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale existas en limigita parto di [[Apalachi]], en [[Georgia]], [[Nordal Karolina]], [[Sudal Karolina]] e [[Virginia]].

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654 Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1]

[[Kategorio:Cugo]]</text>
      <sha1>84z2m1jmdv6532wv9q9lhuy25kkl9gy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131855</id>
      <parentid>1131851</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1003" sha1="4bcow5v96jse1kc5dm3s0hpo19wsero" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale existas en limigita sud-estala parto di [[Apalachi]], en [[Georgia]], [[Nordal Karolina]], [[Sudal Karolina]], [[Tennessee]] e [[Virginia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1|titulo=Apalachiana cugo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654 Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]
[[Kategorio:Arbori]]</text>
      <sha1>4bcow5v96jse1kc5dm3s0hpo19wsero</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131856</id>
      <parentid>1131855</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1110" sha1="tiw392aj2x8imail33w4uvseb2q3dcb" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale existas en limigita sud-estala parto di [[Apalachi]], en [[Georgia]], [[Nordal Karolina]], [[Sudal Karolina]], [[Tennessee]] e [[Virginia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1|titulo=Apalachiana cugo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654 Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]
[[Kategorio:Arbori]]</text>
      <sha1>tiw392aj2x8imail33w4uvseb2q3dcb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131858</id>
      <parentid>1131856</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1112" sha1="9jh1c3rr2ydttu36jq187jzgvich0je" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale existas en limitizita sud-estala parto di [[Apalachi]], en [[Georgia]], [[Nordal Karolina]], [[Sudal Karolina]], [[Tennessee]] e [[Virginia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1|titulo=Apalachiana cugo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654 Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]
[[Kategorio:Arbori]]</text>
      <sha1>9jh1c3rr2ydttu36jq187jzgvich0je</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131861</id>
      <parentid>1131858</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T15:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1117" sha1="213f2urytmp5iz9kz568z75i2q3774e" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale existas en limitizita sud-estala parto di [[Apalachi]], nome en [[Georgia]], [[Nordal Karolina]], [[Sudal Karolina]], [[Tennessee]] e [[Virginia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1|titulo=Apalachiana cugo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654 Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]
[[Kategorio:Arbori]]</text>
      <sha1>213f2urytmp5iz9kz568z75i2q3774e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131865</id>
      <parentid>1131861</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T16:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1303" sha1="5vwhbee8et217po55pbgccb5tj3ydlp" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale existas en limitizita sud-estala parto di [[Apalachi]], nome en [[Georgia]], [[Nordal Karolina]], [[Sudal Karolina]], [[Tennessee]] e [[Virginia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1|titulo=Apalachiana cugo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000456345|titulo=Apalachiana cugo che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654 Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]
[[Kategorio:Arbori]]</text>
      <sha1>5vwhbee8et217po55pbgccb5tj3ydlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131866</id>
      <parentid>1131865</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T16:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1334" sha1="rvd5nb2mvadpz88b8gpn4mmv9egw39w" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale existas en limitizita sud-estala parto di [[Apalachi]], nome en [[Georgia]], [[Nordal Karolina]], [[Sudal Karolina]], [[Tennessee]] e [[Virginia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1|titulo=Apalachiana cugo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000456345|titulo=Apalachiana cugo che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654 Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]
[[Kategorio:Arbori]]
[[Kategorio:Gardenokultivado]]</text>
      <sha1>rvd5nb2mvadpz88b8gpn4mmv9egw39w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131867</id>
      <parentid>1131866</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T16:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="lj7lu4xqlywmn71ascj257lmzw3jnrk" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale existas en limitizita sud-estala parto di [[Apalachi]], nome en [[Georgia]], [[Nordal Karolina]], [[Sudal Karolina]], [[Tennessee]] e [[Virginia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1|titulo=Apalachiana cugo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000456345|titulo=Apalachiana cugo che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

La speco esas modere minacata&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654|titulo=Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]
[[Kategorio:Arbori]]
[[Kategorio:Gardenokultivado]]</text>
      <sha1>lj7lu4xqlywmn71ascj257lmzw3jnrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131870</id>
      <parentid>1131867</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T20:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="kf72ahtwt7lsvwqgr1f4jdhj0p8c9xb" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale existas en limitizita sud-estala parto di [[Apalachi]], nome en [[Georgia]], [[Nordal Karolina]], [[Sudal Karolina]], [[Tennessee]] e [[Virginia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1|titulo=Apalachiana cugo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000456345|titulo=Apalachiana cugo che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

La speco esas preske minacata&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654|titulo=Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]
[[Kategorio:Arbori]]
[[Kategorio:Gardenokultivado]]</text>
      <sha1>kf72ahtwt7lsvwqgr1f4jdhj0p8c9xb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131872</id>
      <parentid>1131870</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T21:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1535" sha1="ab30ffct7i9630rqye4764notfpu116" xml:space="preserve">[[Arkivo:Tsuga caroliniana range map.png|eta|320px|Loki ube naturale existas Apalachiana cugi (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Tsuga caroliniana''''', o '''Apalachiana cugo''' esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[cugo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale existas en limitizita sud-estala parto di [[Apalachi]], nome en [[Georgia]], [[Nordal Karolina]], [[Sudal Karolina]], [[Tennessee]] e [[Virginia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264006-1|titulo=Apalachiana cugo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000456345|titulo=Apalachiana cugo che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;.

La speco esas preske minacata&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.iucnredlist.org/species/34200/2850654|titulo=Apalachiana cugo che &quot;IUCN red list&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=7ma di septembro  2026}}&lt;/ref&gt;. Plusa minaco por Apalachiana cugo esas ''Adelges tsugae'', [[hemiptero]] ek [[Azia]].


== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Tsuga_caroliniana Apalachiana cugo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://treetrail.net/carolina_hemlock.html Apalachiana cugo che &quot;Tree Trail&quot;]

[[Kategorio:Cugo]]
[[Kategorio:Arbori]]
[[Kategorio:Gardenokultivado]]</text>
      <sha1>ab30ffct7i9630rqye4764notfpu116</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Korporacioni segun tipo</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120787</id>
    <revision>
      <id>1131879</id>
      <timestamp>2026-09-08T03:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThWiki1910</username>
        <id>31363</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Korporacioni]]'</comment>
      <origin>1131879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="l1tnmfa60ak64t1qdesrb14lqwwp6yi" xml:space="preserve">[[Kategorio:Korporacioni]]</text>
      <sha1>l1tnmfa60ak64t1qdesrb14lqwwp6yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Guverneriala korporacioni</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120788</id>
    <revision>
      <id>1131880</id>
      <timestamp>2026-09-08T03:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThWiki1910</username>
        <id>31363</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Korporacioni segun tipo]] [[Kategorio:Guvernerio|+]] [[Kategorio:Publika financo|+]] [[Kategorio:Statala proprieteso|+]]'</comment>
      <origin>1131880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="5g7ysgxbanrzgs7nd7p5nyurh4imzn3" xml:space="preserve">[[Kategorio:Korporacioni segun tipo]]
[[Kategorio:Guvernerio|+]]
[[Kategorio:Publika financo|+]]
[[Kategorio:Statala proprieteso|+]]</text>
      <sha1>5g7ysgxbanrzgs7nd7p5nyurh4imzn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Municipala korporaciono</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120789</id>
    <revision>
      <id>1131881</id>
      <timestamp>2026-09-08T03:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThWiki1910</username>
        <id>31363</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''Municipala korporaciono''' esas legala termino por korpo di [[lokala guvernado]] inkluzite [[Urbo|urbi]] / urbeti, [[Lando|landi]] / [[Stato|stati]], [[Komono|komoni]] / [[Chartala komono|chartala komoni]] komoni, [[Vilajo|vilaji]] e [[borough]].  [[Kategorio:Guverneriala korporacioni]] [[Kategorio:Municipi]] [[Kategorio:Tipi di afer-enti]] [[Kategorio:Urbal aranjado]]'</comment>
      <origin>1131881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="m4k1wqpjwsmcx9e5hv5n7cizwa0tt7j" xml:space="preserve">'''Municipala korporaciono''' esas legala termino por korpo di [[lokala guvernado]] inkluzite [[Urbo|urbi]] / urbeti, [[Lando|landi]] / [[Stato|stati]], [[Komono|komoni]] / [[Chartala komono|chartala komoni]] komoni, [[Vilajo|vilaji]] e [[borough]].

[[Kategorio:Guverneriala korporacioni]]
[[Kategorio:Municipi]]
[[Kategorio:Tipi di afer-enti]]
[[Kategorio:Urbal aranjado]]</text>
      <sha1>m4k1wqpjwsmcx9e5hv5n7cizwa0tt7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lexi Lore</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120790</id>
    <revision>
      <id>1131882</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Biografio |Nomo = Lexi Lore |Imajo =  |Profesiono = [[pornografiala aktorino]] |Shablono_lando = {{USA}} |Naskodato = [[30ma di oktobro]] [[1998]] |Nask-urbo = [[Richmond]], [[Virginia]], [[Usa]] |Mortodato = |Mort-urbo = }} '''Lexi Lore''' (naskinta ye la [[30ma di oktobro]] [[1998]] en [[Richmond]], [[Virginia]], [[Usa]]) esas [[Usa]]na [[pornografiala aktorino]].  == Kariero == Lexi Lore komencis sua kariero en [[2010]], kande el aparis en la filmo ''Girl's Loyalty...'</comment>
      <origin>1131882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1316" sha1="k03wfcxhnxnsjp146cbrv9tj82ezcjd" xml:space="preserve">{{Biografio
|Nomo = Lexi Lore
|Imajo = 
|Profesiono = [[pornografiala aktorino]]
|Shablono_lando = {{USA}}
|Naskodato = [[30ma di oktobro]] [[1998]]
|Nask-urbo = [[Richmond]], [[Virginia]], [[Usa]]
|Mortodato =
|Mort-urbo =
}}
'''Lexi Lore''' (naskinta ye la [[30ma di oktobro]] [[1998]] en [[Richmond]], [[Virginia]], [[Usa]]) esas [[Usa]]na [[pornografiala aktorino]].

== Kariero ==
Lexi Lore komencis sua kariero en [[2010]], kande el aparis en la filmo ''Girl's Loyalty''. En [[2019]] el partoprenis en la televizion-serii ''Mommy's Girl'' (sezono 6) e ''Pure Taboo'' (sezono 3), ed en la sama yaro el interpretis su ipsa en la verko ''And Now We Drink''. En [[2020]] el aparis en ''Mommy's Girl'' (sezono 7), ''Lesbian Hardcore'' e ''Oh Mama!''. En [[2024]] el partoprenis en la filmo ''Quadrant'' ed en la [[VR]]-serio ''Meta-XXX-Verse''.

Segun IMDbPro, elua filmografio inkluzas 131 verki, inkluzite televizion-serii, filmi, VR-kontenajo e [[podkasto|podkasti]].

== Extera ligili ==
* {{IMDb nomo|id=nm10824726|nomo=Lexi Lore}} (verifikenda)
* [https://www.iafd.com/person.rme/perfid=lexilore/gender=f Lexi Lore] che [[IAFD]]

{{Biblioteki}}
{{Vivtempo|Lore, Lexi}}

[[Kategorio:Pornografio]]
[[Kategorio:Pornografiala film-aktori]]
[[Kategorio:Usana pornografiala aktorini]]
[[Kategorio:Naskinti en 1998]]</text>
      <sha1>k03wfcxhnxnsjp146cbrv9tj82ezcjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Naskinti en 1996</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120791</id>
    <revision>
      <id>1131883</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri personi qui naskis en [[1996]].  [[Kategorio:Naskinti]]'</comment>
      <origin>1131883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="n21bncb5hjv78iql9sl1nzi6948mguf" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri personi qui naskis en [[1996]].

[[Kategorio:Naskinti]]</text>
      <sha1>n21bncb5hjv78iql9sl1nzi6948mguf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Islamala vesti</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120792</id>
    <revision>
      <id>1131884</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[islamo|islamala]] [[vesto|vesti]], inkluzite tradicionale portata vesti quala [[hijab]], [[niqab]], [[abaya]], [[kaf tan]] e c.  [[Kategorio:Vesti]] [[Kategorio:Islamo]]'</comment>
      <origin>1131884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="5g5xps3vny6mhiqurtoye3dh2i42t8v" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[islamo|islamala]] [[vesto|vesti]], inkluzite tradicionale portata vesti quala [[hijab]], [[niqab]], [[abaya]], [[kaf tan]] e c.

[[Kategorio:Vesti]]
[[Kategorio:Islamo]]</text>
      <sha1>5g5xps3vny6mhiqurtoye3dh2i42t8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Israel-Palestina konflikto</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120793</id>
    <revision>
      <id>1131885</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri la konflikto inter [[Israel]] e [[Palestina]].  [[Kategorio:Konflikti]] [[Kategorio:Mez-Oriento]]'</comment>
      <origin>1131885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="nefk6gwz9xss2wnug6bahzlci5tzbt5" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri la konflikto inter [[Israel]] e [[Palestina]].

[[Kategorio:Konflikti]]
[[Kategorio:Mez-Oriento]]</text>
      <sha1>nefk6gwz9xss2wnug6bahzlci5tzbt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Juvelaro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120794</id>
    <revision>
      <id>1131886</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[juvelaro]] (juveli ed orniva objekti, ofte ek precoza metali e stoni).  [[Kategorio:Arto]] [[Kategorio:Modo]]'</comment>
      <origin>1131886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="5q5u4kbszqmezaizuqq06ek5sc86340" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[juvelaro]] (juveli ed orniva objekti, ofte ek precoza metali e stoni).

[[Kategorio:Arto]]
[[Kategorio:Modo]]</text>
      <sha1>5q5u4kbszqmezaizuqq06ek5sc86340</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Kalendario republikala</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120795</id>
    <revision>
      <id>1131887</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri la [[Republikala kalendario|republikala kalendario]], uzita dum la [[Franca revoluciono]].   [[Kategorio:Franca revoluciono]]'</comment>
      <origin>1131887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="6fp8j4qbn3tv3ah4n1jte76r896iwqe" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri la [[Republikala kalendario|republikala kalendario]], uzita dum la [[Franca revoluciono]].


[[Kategorio:Franca revoluciono]]</text>
      <sha1>6fp8j4qbn3tv3ah4n1jte76r896iwqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Kombat-arti</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120796</id>
    <revision>
      <id>1131888</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[kombat-arti]] (arti di kombato o militala praktiki).  [[Kategorio:Sporti]] [[Kategorio:Kulturo]]'</comment>
      <origin>1131888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="reajmb86q1d75ox7rygvg4h4v2qdzt8" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[kombat-arti]] (arti di kombato o militala praktiki).

[[Kategorio:Sporti]]
[[Kategorio:Kulturo]]</text>
      <sha1>reajmb86q1d75ox7rygvg4h4v2qdzt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131889</id>
      <parentid>1131888</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T10:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <origin>1131889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="2qvex8ihhtxz254qnfd69mv2w488xsy" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[Kombat-arto]] (arti di kombato o militala praktiki).

[[Kategorio:Sporti]]
[[Kategorio:Kulturo]]</text>
      <sha1>2qvex8ihhtxz254qnfd69mv2w488xsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baranta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120797</id>
    <revision>
      <id>1131890</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''Baranta''' esas [[Hungaria|Hungara]] [[kombat-arto]] e tradicionala militala praktiko, qua kombinas elementi di historiala [[Hungari|Hungara]] militista tradicioni, inkluzite [[sabro]]-kombato, [[arkpafado]] (anke sur kavalo), [[lanco]]-uzado, [[lukto]] e [[kavalo-dresado]]. La vorto &quot;baranta&quot; devenas de l'anciena Hungara vorto por &quot;militisto&quot; o &quot;soldato&quot;. Ol esas un ek la moderna sistemi qui probas rikonstruktar e prezervar la kombat-arti dil pre-kristana Hungari|...'</comment>
      <origin>1131890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3119" sha1="2ihdpe7klwddog9a1ckctrkhxe5ef63" xml:space="preserve">'''Baranta''' esas [[Hungaria|Hungara]] [[kombat-arto]] e tradicionala militala praktiko, qua kombinas elementi di historiala [[Hungari|Hungara]] militista tradicioni, inkluzite [[sabro]]-kombato, [[arkpafado]] (anke sur kavalo), [[lanco]]-uzado, [[lukto]] e [[kavalo-dresado]]. La vorto &quot;baranta&quot; devenas de l'anciena Hungara vorto por &quot;militisto&quot; o &quot;soldato&quot;. Ol esas un ek la moderna sistemi qui probas rikonstruktar e prezervar la kombat-arti dil pre-kristana [[Hungari|Hungara]] tribui, qui arivis en la [[Karpat-baseno]] dum la 9ma yarcento.

== Historio ==
La radiki di Baranta jacas en la militistala kulturo dil [[Hungari|Hungara]] populo, qua origine esis nomada kavaleria populo en la stepi di [[Europa|estal Europa]]. Pos la kristanigo e la kreado di la [[Rejio di Hungaria]], multa tradicionala kombat-formi gradale desaparis o transformesis a sportala e festala praktiki. Dum la 20ma yarcento, partikulare pos la [[Duesma Mondo-Milito]], kreskis intereso pri rikonstruktar la historiala [[Hungari|Hungara]] militala tradicioni. En la yari 1990a, la moderna movado Baranta fondesis en [[Hungaria]] da entuziasmo-grupi, qui serchis krear kompleta sistemo di [[kombat-arto]] fondita sur historiala fonti, arkeologiala trovaji e tradicionala folklorala praktiki. La sistemo nun docesas en plura skoli en Hungaria ed en diasporo.

== Skoli e strukturo ==
Baranta praktikesas en diversa [[skolo|skoli]] e klubi. La entrenado ordinare inkluzas:
* [[Sabro]]-kombato (inkluzite la famoza [[husaro|husara]] sabro)
* [[Lanco]] ed [[armizuro|armizuri]]
* [[Arkpafado]], inkluzite [[kavalo-arkpafado]]
* [[Lukto]] e [[kavalo-dresado]]
* [[Knifo]]- e [[bastono]]-kombato
* [[Kavalo]]-regado e [[sportala kavalrio]]

Baranta ne esas nur sporto, ma ank [[edukado]] e [[kulturo|kulturala]] movado, qua emfazas la valori di [[honoro]], [[kurajo]], [[fideleso]] e [[respekto]] a la naturo e al ancestri.

== Tekniki ==
La tekinki di Baranta esas adaptita a moderna praktiko, ma li probas konservar la historiala formi. La [[sabro]]-techniki ofte uzas kurta, rapida frapi e paradi, qui origine developesis por kavaleria kombato. La [[arkpafado]] praktikesas sive stacante, sive sur kavalo, kun emfazo al precizeso ed al ritmo. La [[lukto]]-segmenti inkluzas [[terala kombato]] e [[kavalo-dopa lukto]]. Importanta traito esas la integrigo di [[kavalo]] e [[pediranto]], quo reflektas la nomada origino di la Hungari.

== Vestaro e kulturo ==
Praktikanti di Baranta ofte portas historiala [[vestaro]], inkluzite la [[dolmano]] (kurta jako), [[peliso]] (peltomantelo) e [[chapo]] tipala. Dum [[festivalo|festivali]] e demonstri, on prizentas tradicionala [[Hungari|Hungara]] [[muziko]], [[danso]] e [[manjaji]]. Baranta esas do samtempe sporto, rikonstrukto e konservo di [[nemateria kulturala heredajo]].

== Videz anke ==
* [[Husaro]]
* [[Hungara arkpafado]]
* [[Kombat-arto]]

== Extera ligili ==
* [https://baranta.hu/ Baranta.hu] – oficala reto-pagino (en Hungara)
* [https://www.baranta.org/ Baranta.org] – internaciona asociuro

[[Kategorio:Kombat-arti]]
[[Kategorio:Hungara kulturo]]
[[Kategorio:Sporti en Hungaria]]</text>
      <sha1>2ihdpe7klwddog9a1ckctrkhxe5ef63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jujicu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120798</id>
    <revision>
      <id>1131891</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''Jiu-jitsuo''' (anke skribata '''jujutsu''', '''ju-jitsu''' o '''jiu-jitsu''') esas [[Japonia|Japoniana]] [[kombat-arto]] e sistemo di [[lukto]] e [[defenso personala]], qua uzas [[levieri]], [[teno|teni]], [[stranguli]] e [[projekto|projekti]] por vinkar adverso, ofte sen armi o per mikra armi. La nomo devenas de la Japoniana vorti ''jū'' (柔, &quot;mola&quot;, &quot;flexebla&quot;) e ''jutsu'' (術, &quot;arto&quot; o &quot;tekniko&quot;), signifikanta &quot;arto di mol- flexebleso&quot;. Lua principo esas uzar l...'</comment>
      <origin>1131891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2552" sha1="4ou12xshrc5la7uhm9bq5cs8u9auw6w" xml:space="preserve">'''Jiu-jitsuo''' (anke skribata '''jujutsu''', '''ju-jitsu''' o '''jiu-jitsu''') esas [[Japonia|Japoniana]] [[kombat-arto]] e sistemo di [[lukto]] e [[defenso personala]], qua uzas [[levieri]], [[teno|teni]], [[stranguli]] e [[projekto|projekti]] por vinkar adverso, ofte sen armi o per mikra armi. La nomo devenas de la Japoniana vorti ''jū'' (柔, &quot;mola&quot;, &quot;flexebla&quot;) e ''jutsu'' (術, &quot;arto&quot; o &quot;tekniko&quot;), signifikanta &quot;arto di mol- flexebleso&quot;. Lua principo esas uzar la forco e movo dil adverso kontre lu, vice opozar li direte.

== Historio ==
La radiki di jiu-jitsuo esas en la [[Japonia|Japoniana]] feudala epoko, kande la [[samurai]] developis teknik por kombatar sen [[katana]] o kande desarmizita. Multa skoli (''ryūha'') naskis dum la [[Edo-periodo]] (1603–1868), singla kun sua propra stilo. Jiu-jitsuo influesis da plu anciena [[Chinia|Chiniana]] lukt-arti, ma developis propra sistemi di [[projekti]], [[teni]] ed [[stranguli]].

Dum la [[Meiji-restaurigo]] (1868), la [[samurai]] klaso abolisesis, e multa tradicionala kombat-arti dekadencis. Tamen, jiu-jitsuo transvivis ed evolucionis aden sportala formi quale [[judo]] (fondita da [[Jigoro Kano]] en 1882) e [[aikido]]. En la 20ma yarcento, jiu-jitsuo expansis ad [[Ameriko]] ed [[Europa]], ube ol mixis kun altra sistemi e naskis nova stili, exemple [[Braziliana jiu-jitsuo]].

== Tekniki ==
Jiu-jitsuo inkluzas:
* '''Projekti''' (''nage-waza'') – lansar adverso a sulo.
* '''Tenaji''' (''katame-waza'') – [[fixi]], [[stranguli]] e [[levieri]].
* '''Frapi''' (''atemi-waza'') – [[pugni]], [[kali]], [[kud-redreskado]], [[genui]], [[kubiti]].
* '''Defenso kontre armi''' – [[knifo]], [[bastono]], [[pistolo]].

La praktikanto lernas uzar la [[ekilibro]], [[rapideso]] e [[tekniko]] vice bruta forco. La vestaro esas tradicionala ''[[keikogi]]'', ofte kun [[zono]] qua indikas la grado.

== Braziliana jiu-jitsuo ==
[[Braziliana jiu-jitsuo]] (BJJ) developesis en [[Brazilia]] dum la 20ma yarcento, precipue da la familio [[Gracie]]. Ol enfokigas [[sula kombato]] e [[submisuro]], uzante [[levieri]] e [[stranguli]]. BJJ divenis mondvaste populara per [[mixita kombat-arto|MMA]] e sportala konkursi, ed esas un ek la maxim praktikata kombat-arti nun.

== Videz anke ==
* [[Judo]]
* [[Aikido]]
* [[Braziliana jiu-jitsuo]]
* [[Kombat-arto]]

== Extera ligili ==
* [https://www.ju-jitsu.org/ Ju-jitsu.org] – internaciona asociuro
* [https://www.bjj.org/ BJJ.org] – Braziliana jiu-jitsuo resursi

[[Kategorio:Kombat-arti]]
[[Kategorio:Judo]]
[[Kategorio:Sporti en Japonia]]</text>
      <sha1>4ou12xshrc5la7uhm9bq5cs8u9auw6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karate</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120799</id>
    <revision>
      <id>1131892</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''Karate''' ([[Japoniana linguo|Jap.]] 空手, literale &quot;vakua manuo&quot;) esas [[Japonia|Japoniana]] [[kombat-arto]] qua developesis sur l'insulo [[Okinawa]] dum la [[19ma yarcento]], sub influo di [[Chinia|Chiniana]] militala arti. Ol uzas precipue [[pugno|pugni]], [[kiko|kiki]], [[genuo|genui]], [[kubito|kubiti]] ed apertita manui por [[frapo|frapar]], [[bloko|blokusar]] e [[defenso|defensar]]. La vorto &quot;karate&quot; originale skribesis per la [[Chiniana skribo|ideogrami]]...'</comment>
      <origin>1131892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3986" sha1="fv2d8hc8fasmjhepfn25g7wk48ojm1z" xml:space="preserve">'''Karate''' ([[Japoniana linguo|Jap.]] 空手, literale &quot;vakua manuo&quot;) esas [[Japonia|Japoniana]] [[kombat-arto]] qua developesis sur l'insulo [[Okinawa]] dum la [[19ma yarcento]], sub influo di [[Chinia|Chiniana]] militala arti. Ol uzas precipue [[pugno|pugni]], [[kiko|kiki]], [[genuo|genui]], [[kubito|kubiti]] ed apertita manui por [[frapo|frapar]], [[bloko|blokusar]] e [[defenso|defensar]]. La vorto &quot;karate&quot; originale skribesis per la [[Chiniana skribo|ideogrami]] 唐手 (&quot;Chiniana manuo&quot;), ma pose chanjesis a 空手 (&quot;vakua manuo&quot;), por emfazar ke la praktikanto kombatas sen armi e kun &quot;vakua&quot; spirito.

== Historio ==
La radiki di karate esas en la [[Ryukyu-rejio]], ube la lokala lukt-arto ''ti'' (&quot;manuo&quot;) mixis kun [[Chiniana kombat-arti]], nome la [[Fujian]]ana blanka gruo-stilo. Dum la [[17ma yarcento]], pos ke Okinawa divenis vasalo di la [[Satsuma]]-han, la posedo di armi restriktesis, quo stimulis la developo di nearmizita kombato. La praktiko esis ofte sekreta, e la teknik transmitis de maestro a dicipulo.

En la komenco dil [[20ma yarcento]], Okinawana maestri quala [[Ankō Itosu]] e [[Kanryō Higaonna]] introduktis karate en la skoli e modernigis lua docado. [[Gichin Funakoshi]] portis karate a [[Japonia]] en [[1922]], ube ol divenis populara ed adoptis la [[Japoniana]]n nomi por teknik e la ''[[kihon]]''-sistemo (bazala teknik). Pos la [[Duesma Mondo-Milito]], karate expansis tra la mondo e developesis sportala reguli.

== Filozofio ==
Karate emfazas [[etiko]], [[autokontrolo]] e [[respekto]]. La ''dojo kun'' (reguli di la exerc-eyo) e la ''[[kyokushin]]''-principi (&quot;maxima vereso&quot;) orientizas la praktikanto. Multa skoli uzas la moto &quot;Karate ni sente nashi&quot; (en karate ne existas unesma atako), quo reflektas la defensiva naturo dil arto.

== Tekniki ==
La tekniki di karate dividesas en:
* '''[[Kihon]]''' – bazala teknik: [[pugni]] (tsuki), [[kiki]] (keri), [[blokusi]] (uke), [[pozicioni]] (dachi).
* '''[[Kata]]''' – fixigita sequi di movi, qui simulas kombato kontre multa adversi; esas la &quot;enciklopedio&quot; di la stilo.
* '''[[Kumite]]''' – kombato kontre adverso, de prearanjita formi a libera sportala kombato.

La frapi uzas la [[pugno]], [[manuo-latero]] (shuto), [[kubito]], [[genuo]], [[pedo]] e [[talono]]. Multa stili inkluzas [[projeto|projekti]], [[teno|teni]] e [[leviero|levieri]], ma la precipua emfazo esas sur rapida e potenta frapi.

== Stili ==
La precipua tradicionala stili di karate esas:
* '''[[Shotokan]]''' – fondita da [[Gichin Funakoshi]], kun longa pozicioni e lineala movi.
* '''[[Goju-ryu]]''' – fondita da [[Chōjun Miyagi]], mixanta &quot;harda&quot; e &quot;mola&quot; elementi.
* '''[[Wado-ryu]]''' – influata da [[judo]], kun emfazo al [[shikko]] (korpala movo).
* '''[[Shito-ryu]]''' – fondita da [[Kenwa Mabuni]], kombinas multa [[kata]] de Okinawa.

Dum la [[20ma yarcento]] aparis plu sportala o modifikita stili, exemple [[Kyokushin]] (fondita da [[Masutatsu Ōyama]]) e [[Full contact karate]].

== Sportala karate ==
La [[Mondala Karate-Federuro]] (WKF) administras sportala karate, kun du precipua diciplini:
* '''[[Kata]]''' – prizentado di fixigita sequi, judikata segun [[tekniko]], [[ritmo]] e [[expresivo]].
* '''[[Kumite]]''' – kombato kun punti, ube la frapi esas kontrolata e la skopo esas ganar punti per preciza [[ataki]].

En [[2020]], karate debutis kom [[olimpiala sporto]] en [[Tokyo]], quankam ol ne duras en [[París 2024]].

== Videz anke ==
* [[Okinawa]]
* [[Judo]]
* [[Taekwondo]]
* [[Kombat-arto]]

== Referi ==
* Funakoshi, Gichin. ''Karate-do Kyohan: The Master Text''. Kodansha International, 1973. ISBN 0-87011-190-3
* Bishop, Mark. ''Okinawan Karate: Teachers, Styles and Secret Techniques''. Tuttle Publishing, 1999. ISBN 0-8048-3205-6

== Extera ligili ==
* [https://www.wkf.net/ World Karate Federation] (oficala)
* [https://www.karate.ru/ Karate.ru] (en Rusa)

[[Kategorio:Karate| ]]
[[Kategorio:Kombat-arti]]
[[Kategorio:Sporti en Japonia]]
[[Kategorio:Olimpiala sporti]]</text>
      <sha1>fv2d8hc8fasmjhepfn25g7wk48ojm1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kendo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120800</id>
    <revision>
      <id>1131893</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''Kendo''' ([[Japoniana linguo|Jap.]] 剣道, literale &quot;voyi di la glavo&quot;) esas [[Japonia|Japoniana]] [[kombat-arto]] e moderna sporto, qua developesis de la tradicionala [[samurai]] sabro-arti, nome [[kenjutsu]]. La praktikanti (''kendōka'') kombatas per [[shinai]] (bambua glavo) e portas protektiva [[armizuro]] (''bōgu''). Kendo emfazas [[disciplino]], [[respekto]], [[spirito]] e la developo di la persono tra la praktiko di la glavo. Lua moto esas ofte «Kendo wa r...'</comment>
      <origin>1131893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4981" sha1="7ok4bdpw39m1iray7tn5o6dko8nhehk" xml:space="preserve">'''Kendo''' ([[Japoniana linguo|Jap.]] 剣道, literale &quot;voyi di la glavo&quot;) esas [[Japonia|Japoniana]] [[kombat-arto]] e moderna sporto, qua developesis de la tradicionala [[samurai]] sabro-arti, nome [[kenjutsu]]. La praktikanti (''kendōka'') kombatas per [[shinai]] (bambua glavo) e portas protektiva [[armizuro]] (''bōgu''). Kendo emfazas [[disciplino]], [[respekto]], [[spirito]] e la developo di la persono tra la praktiko di la glavo. Lua moto esas ofte «Kendo wa rei ni hajimari, rei ni owaru» («Kendo komencas per respekto e finas per respekto»).

== Historio ==
La radiki di kendo esas en la [[kenjutsu]]-skoli (''ryūha'') dil [[Japonia|Japoniana]] feudala epoko, kande la [[samurai]] praktikis kombato per vera [[katana]]. Dum la [[Edo-periodo]] (1603–1868), developesis [[shinai]] e protektiva [[armizuro]] por permisar sekura exercado. Ta praktiko nomesis ''gekiken'' o ''kenjutsu''. Pos la [[Meiji-restaurigo]] (1868), la [[samurai]] klaso abolisesis, e multa tradicionala skoli dekadencis. En [[1912]], la [[Dai Nippon Butoku Kai]] normizis la teknik e kreis la nomo ''kendo''. En [[1926]], la [[Zen Nihon Kendo Renmei]] (Tota Japonia Kendo-Federuro) establisesis. Pos la [[Duesma Mondo-Milito]], kendo interdiktesis dum kelka yari dal [[Usa|Usana]] okupado, ma ol rivivigesis en [[1952]] kom [[sporto]] e [[eduko|edukala]] praktiko. Nun, kendo praktikesas en tota mondo, e la [[Mondala Kendo-Federuro]] (FIK) organzas internaciona championesi.

== Filozofio ==
Kendo esas plu kam sporto; ol esas [[disciplino]] di la spirito. La praktikanto serchas developar:
* '''[[Spirito]]''' (''ki'') – mentala forco e koncentro.
* '''[[Autokontrolo]]''' – dominaco di emocioni.
* '''[[Respekto]]''' (''rei'') – a la adverso, al docisti ed al dojo.
* '''[[Persevero]]''' – kontinua praktiko e plubonigo.

La koncepto «katsujinken» («glavo qua donas vivo») expresas l'idealo ke kendo devas helpar la developo di la persono, ne nur vinkar en kombato.

== Vestaro ed equipuro ==
La praktikanto portas:
* '''[[Keikogi]]''' – jako.
* '''[[Hakama]]''' – larja pantalono.
* '''[[Bōgu]]''' – protektiva armizuro, qua inkluzas:
** '''[[Men]]''' – maskilo por la kapo e vizajo.
** '''[[Do]]''' – protektilo por la torso.
** '''[[Kote]]''' – ganti por la manui.
** '''[[Tare]]''' – protektilo por la hanchi.
* '''[[Shinai]]''' – bambua glavo, uzata en la praktiko e kombati.
* '''[[Bokutō]]''' (bokken) – ligna glavo, uzata en [[kata]] ed exercadi.

== Tekniki ==
La precipua ataki en kendo esas:
* '''''Men-uchi''''' – frapo a la kapo (men).
* '''''Kote-uchi''''' – frapo a la karpo (kote).
* '''''Dō-uchi''''' – frapo a la torso (do).
* '''''Tsuki''''' – shovo a la guturo (rare uzata en sportala kendo).

La frapi mustas esar preciza, kun forta [[kakegoe]] (krio), bon [[fumikomi]] (pedo-frapo) e [[zanshin]] (atenco pos la frapo). La defensiva teknik inkluzas [[paradi]] (''uke'') e [[kontreataki]] (''kaeshi waza'').

== Kata ==
Kendo havas sua propra [[kata]]-sistemo, la '''[[Nihon Kendo Kata]]''', qua konsistas ek dek formi: sep per [[tachi]] (longa glavo) e tri per [[kodachi]] (kurta glavo). La kata praktikesas kun ligna glavi e sen protektiva armizuro, e montras la principi dil vera glavo-kombato.

== Konkursi ==
Sportala kendo organizesas segun [[reguli]] qui permisas frapi nur en la quar valida arei: men, kote, do e tsuki. La judiciisti evaluas la [[kio]] (spirito), [[kikentai no ichi]] (koordino di spirito, glavo e korpo) e [[zanshin]]. La kombato eventas sur quadrata areo, e la vinkanto esas ta qua ganis du punti (''ippon'') o havas un punto ye la fino di la tempo.

La [[Mondala Kendo-Championeso]] eventas omna tri yari, e la [[Europa|Europana]] e [[Pan-Amerikana]] championesi ank existas. Kendo esas ank [[demonstala sporto]] en kelka internaciona eventi, ma ne esas [[olimpiala sporto]].

== Gradi ==
La praktikanti recevas gradi ''kyū'' (de 6ma til 1ma) e ''dan'' (de 1ma til 10ma). La gradi indikesas per [[zono]] o ne, ma la praktikanti avancas tra examini qui evaluas [[tekniko]], [[kata]] e [[kombato]]. La [[dan]]-gradi super 8ma esas rara e rezervita a granda maestri.

== Kendo en la mondo ==
Kendo nun praktikesas en plu kam 50 landi. La precipua federuri esas la [[Mondala Kendo-Federuro]] (FIK), la [[Europa Kendo-Federuro]], e nacionala federuri. En [[Japonia]], kendo docesas en skoli ed universitati, ed esas parto di la [[eduko|edukala]] kulturo.

== Videz anke ==
* [[Kenjutsu]]
* [[Iaido]]
* [[Bushido]]
* [[Samurai]]
* [[Kombat-arto]]

== Referi ==
* All Japan Kendo Federation. ''Kendo: Fundamental and Advanced Techniques''. Tokyo, 2000.
* Ozawa, Hiroshi. ''Kendo: The Definitive Guide''. Kodansha International, 1997. ISBN 4-7700-2119-4

== Extera ligili ==
* [https://www.kendo.or.jp/ All Japan Kendo Federation] (oficala)
* [https://www.kendo-fik.org/ International Kendo Federation] (oficala)


[[Kategorio:Kombat-arti]]
[[Kategorio:Sporti en Japonia]]
[[Kategorio:Japoniana kulturo]]</text>
      <sha1>7ok4bdpw39m1iray7tn5o6dko8nhehk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Sporti en Japonia</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120801</id>
    <revision>
      <id>1131894</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[sporto|sporti]] en [[Japonia]].  [[Kategorio:Sporti]] [[Kategorio:Japonia]]'</comment>
      <origin>1131894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="mo6rvoppwlbl8ihq9y2jd0r5v6adzeg" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[sporto|sporti]] en [[Japonia]].

[[Kategorio:Sporti]]
[[Kategorio:Japonia]]</text>
      <sha1>mo6rvoppwlbl8ihq9y2jd0r5v6adzeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Koro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120802</id>
    <revision>
      <id>1131895</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[koro|kori]] (muzikala ensembli).  [[Kategorio:Muziko]]'</comment>
      <origin>1131895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="35419b87mu0g8fnu0avkm2ipz6qjrx3" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[koro|kori]] (muzikala ensembli).

[[Kategorio:Muziko]]</text>
      <sha1>35419b87mu0g8fnu0avkm2ipz6qjrx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Ludokarti</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120803</id>
    <revision>
      <id>1131896</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[ludokarto|ludokarti]] (karti uzata en [[ludo|ludi]]).  [[Kategorio:Ludi]]'</comment>
      <origin>1131896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="0k9gc0vbjoz5184d2qfbn9i5kyk41r4" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[ludokarto|ludokarti]] (karti uzata en [[ludo|ludi]]).

[[Kategorio:Ludi]]</text>
      <sha1>0k9gc0vbjoz5184d2qfbn9i5kyk41r4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Ludovorto</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120804</id>
    <revision>
      <id>1131897</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[Ludovorto|ludovorti]] (vorti uzata en [[ludo|ludi]]).  [[Kategorio:Ludi]] [[Kategorio:Lingui]]'</comment>
      <origin>1131897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="08ngxjivwqkq4adjz10jyot6brz0lab" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[Ludovorto|ludovorti]] (vorti uzata en [[ludo|ludi]]).

[[Kategorio:Ludi]]
[[Kategorio:Lingui]]</text>
      <sha1>08ngxjivwqkq4adjz10jyot6brz0lab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Mitoso</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120805</id>
    <revision>
      <id>1131898</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[mitoso]] (celulala divido) e lua fasi.  [[Kategorio:Biologio]]'</comment>
      <origin>1131898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="226r8ytj7b2zv65fat589nb8odl9828" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[mitoso]] (celulala divido) e lua fasi.

[[Kategorio:Biologio]]</text>
      <sha1>226r8ytj7b2zv65fat589nb8odl9828</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Muelerio</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120806</id>
    <revision>
      <id>1131899</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[muelerio]] (la muelado di greni e la produkto di farino).  [[Kategorio:Industrio]] [[Kategorio:Agrokultivo]]'</comment>
      <origin>1131899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="ce866at905aeuzu5sn64k4toxhxhhj5" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[muelerio]] (la muelado di greni e la produkto di farino).

[[Kategorio:Industrio]]
[[Kategorio:Agrokultivo]]</text>
      <sha1>ce866at905aeuzu5sn64k4toxhxhhj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Nodi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120807</id>
    <revision>
      <id>1131900</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[nodo|nodi]] (ligi en [[kordo|kordi]], [[shnuro|shnuri]], e c.).  [[Kategorio:Tekniki]] [[Kategorio:Utensili]]'</comment>
      <origin>1131900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="00w5vdqjodhkds4ejnqsg7z16nptwqu" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[nodo|nodi]] (ligi en [[kordo|kordi]], [[shnuro|shnuri]], e c.).

[[Kategorio:Tekniki]]
[[Kategorio:Utensili]]</text>
      <sha1>00w5vdqjodhkds4ejnqsg7z16nptwqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Orgeno</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120808</id>
    <revision>
      <id>1131901</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[orgeno|orgeni]] (muzikala instrumenti).   [[Kategorio:Muziko]]'</comment>
      <origin>1131901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="59exqzx2ii1w7rk8envksp7czau9jk1" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[orgeno|orgeni]] (muzikala instrumenti).


[[Kategorio:Muziko]]</text>
      <sha1>59exqzx2ii1w7rk8envksp7czau9jk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Yari 2000a televizionala serii</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120809</id>
    <revision>
      <id>1131902</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[televizion-serio|televizionala serii]] qui brodkastesis dum la [[2000a yari]].  [[Kategorio:Televizion-serii]] [[Kategorio:2000a yari]]'</comment>
      <origin>1131902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="5uxaquawidoj6rmskifs6lylim9b1wj" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[televizion-serio|televizionala serii]] qui brodkastesis dum la [[2000a yari]].

[[Kategorio:Televizion-serii]]
[[Kategorio:2000a yari]]</text>
      <sha1>5uxaquawidoj6rmskifs6lylim9b1wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Vivanta personi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120810</id>
    <revision>
      <id>1131903</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri personi qui ankore vivas.  [[Kategorio:Personi]]'</comment>
      <origin>1131903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="n7bd0hjrzm3q4s2pohft8zxora5meye" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri personi qui ankore vivas.

[[Kategorio:Personi]]</text>
      <sha1>n7bd0hjrzm3q4s2pohft8zxora5meye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Usana blogisti</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120811</id>
    <revision>
      <id>1131904</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[blogisto|blogisti]] de [[Usa]].  [[Kategorio:Blogisti]]'</comment>
      <origin>1131904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="6wigdgi54y6rcm0igqfel6or5ncetl5" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[blogisto|blogisti]] de [[Usa]].

[[Kategorio:Blogisti]]</text>
      <sha1>6wigdgi54y6rcm0igqfel6or5ncetl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Skolastikismo</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120812</id>
    <revision>
      <id>1131905</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[skolastikismo]] (mezepokala filozofio e teologio).  [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Teologio]] [[Kategorio:Historio di filozofio]]'</comment>
      <origin>1131905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="nji95l03z1aywh7rorlujvjxxruu9j2" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[skolastikismo]] (mezepokala filozofio e teologio).

[[Kategorio:Filozofio]]
[[Kategorio:Teologio]]
[[Kategorio:Historio di filozofio]]</text>
      <sha1>nji95l03z1aywh7rorlujvjxxruu9j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Robi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120813</id>
    <revision>
      <id>1131906</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[robo|robi]] (vesti).  [[Kategorio:Vesti]] [[Kategorio:Modo]]'</comment>
      <origin>1131906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="bexl3gg711olsgk49jjthk43f09ixux" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[robo|robi]] (vesti).

[[Kategorio:Vesti]]
[[Kategorio:Modo]]</text>
      <sha1>bexl3gg711olsgk49jjthk43f09ixux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Quakerismo</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120814</id>
    <revision>
      <id>1131907</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[Quakerismo]] (religiala movado fondita da [[George Fox]]).  [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Protestanta eklezii]] [[Kategorio:Religiala movadi]]'</comment>
      <origin>1131907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="232yfldke3mzqwvm1uahgwudrqbk3u9" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[Quakerismo]] (religiala movado fondita da [[George Fox]]).

[[Kategorio:Kristanismo]]
[[Kategorio:Protestanta eklezii]]
[[Kategorio:Religiala movadi]]</text>
      <sha1>232yfldke3mzqwvm1uahgwudrqbk3u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Proprietala funcionanta sistemi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120815</id>
    <revision>
      <id>1131908</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[proprietala programaro|proprietala]] [[funcionanta sistemo|funcionanta sistemi]].  [[Kategorio:Funcionanta sistemi]] [[Kategorio:Proprietala programaro]]'</comment>
      <origin>1131908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190" sha1="b7tjc26btaeuqj5drdu0cj0n7gud0p7" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[proprietala programaro|proprietala]] [[funcionanta sistemo|funcionanta sistemi]].

[[Kategorio:Funcionanta sistemi]]
[[Kategorio:Proprietala programaro]]</text>
      <sha1>b7tjc26btaeuqj5drdu0cj0n7gud0p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Politikala partisi di Sudafrika</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120816</id>
    <revision>
      <id>1131909</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[Politikala partiso|politikala partisi]] en [[Sudafrika]].  [[Kategorio:Politikala partisi]]'</comment>
      <origin>1131909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128" sha1="lgk5pmpkgr6p65xz51vzrnaisiepuuv" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[Politikala partiso|politikala partisi]] en [[Sudafrika]].

[[Kategorio:Politikala partisi]]</text>
      <sha1>lgk5pmpkgr6p65xz51vzrnaisiepuuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Politikala partisi di Polonia</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120817</id>
    <revision>
      <id>1131910</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[Politikala partiso|politikala partisi]] en [[Polonia]].  [[Kategorio:Politikala partisi]] [[Kategorio:Politiko di Polonia]]'</comment>
      <origin>1131910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="72e3f420xrv33wuahbrg60lezwi8vub" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[Politikala partiso|politikala partisi]] en [[Polonia]].

[[Kategorio:Politikala partisi]]
[[Kategorio:Politiko di Polonia]]</text>
      <sha1>72e3f420xrv33wuahbrg60lezwi8vub</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>