1945

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="io">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedio</sitename>
    <dbname>iowiki</dbname>
    <base>https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specala</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Debato</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Uzanto</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Uzanto Debato</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedio</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedio Debato</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Arkivo</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Arkivo Debato</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki Debato</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Shablono</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Shablono Debato</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Helpo</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Helpo Debato</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorio</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorio Debato</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulo-Diskuto</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>1945</title>
    <ns>0</ns>
    <id>850</id>
    <revision>
      <id>1132016</id>
      <parentid>1131766</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+morti, referi</comment>
      <origin>1132016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25978" sha1="2gfyuus3ksjzvx57pxqw5doe3fy02kb" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1945''' (MCMXLV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 945ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 45ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 6ma yaro di la [[yari 1940a]].

== Eventi ==
=== [[Mondo]] ===
* [[20ma di aprilo]] - [[Ligo di la nacioni]] finas existar.
* [[25ma di aprilo]] - [[Unionita Nacioni]] fondesas.
* [[8ma di mayo]] - [[Duesma mondomilito]] finas en [[Europa]].
* [[26ma di junio]] - La charto dil [[Unionita Nacioni]] aceptesas.
* [[16ma di novembro]] - [[UNESCO]] fondesas.

=== [[Europa]] ===
* [[5ma di januaro]] - [[Sovietia]] agnoskas nova guvernerio di [[Polonia]].
* [[12ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: Granda atako di [[Sovietia]]n armeo kontre Germana trupi este de [[Europa]].
* [[17ma di januaro]] - Sovietia okupas [[Warszawa]].
* [[20ma di januaro]] - [[Hungaria]] abandonas Duesma mondomilito e signatas armistico.
* [[23ma di januaro]] - Duesma mondomilito: Admiralo [[Karl Dönitz]] lansas Operaco Hannibal, por evakuar trupi e Germana civitani de [[Kurlando]].
* [[25ma di januaro]] - Duesma mondomilito: En [[Ardeni]], [[Francia]], la lasta kontre-atako da Germana trupi finas. Germani vinkesas e retretas vers la &quot;Lineo Siegfried&quot;.
* [[27ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Koncentreyo]] di Auschwitz-Birkenau liberigesas da Sovietiana trupi.
[[Arkivo:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin.jpg|thumb|right|320px|Usana chefo Roosevelt, Sovietiana chefo Stalin e Britaniana chefo Churchill dum la Konfero di Yalta, 1945.]]
* [[3ma di februaro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Usa]]n avioni bombardas [[Berlin]].
* [[4ma di februaro|4ma]] til la [[11ma di februaro]] - [[Winston Churchill]], [[Iosif Vissarionovich Stalin|Iosif Stalin]] e [[Franklin Delano Roosevelt]] partoprenas [[Yalta-konfero]]. La konfero diskutas futuro di [[Germania]].
* [[13ma di februaro|13ma]] til la [[15ma di februaro]] - Duesma mondomilito: [[Federiti de la duesma mondomilito|Westala federiti]] uzas plu kam 3900 tuni incendiala bombi por bombardar [[Dresden]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://web.archive.org/web/20080606085222/http://books.guardian.co.uk/reviews/history/0,6121,1142632,00.html|titulo=&quot;Mission accomplished&quot;|editero=The Guardian|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. L'atako destruktas 6,5 km² del centro dil urbo, e produktas de {{formatnum:22700}} til {{formatnum:25000}} morti.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro‎|surnomo=Evans|nomo=Richard J.|titulo= The Third Reich at War, 1939-1945|publikigita ye=2008|editero=Allen Lane|loko=London|edition=Kindle|idiomo={{en}}|citajo=Causalty figures have varied mainly due to false information spread by Nazi German and Soviet propaganda. Some figures from historians include: 18,000+ (but less than 25,000) from Antony Beevor in &quot;The Second World War&quot;; 20,000 from Anthony Roberts in &quot;The Storm of War&quot;; 25,000 from Ian Kershaw in &quot;The End&quot;; 25,000–30,000 from Michael Burleigh in &quot;Moral Combat&quot;; 35,000 from Richard J. Evans in &quot;The Third Reich at War: 1939–1945&quot;.}}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di februaro]] - Duesma mondomilito: Sovietiani okupas [[Budapest]], [[Hungaria]].
* [[4ma di marto]] - [[Finlando]] deklaras milito kontre [[nacional-socialista Germania]].
* [[7ma di marto]] - Duesma mondomilito: En [[Germania]], Usan armeo trairas [[Rheno]].
* [[4ma di aprilo]] - Duesma mondomilito: Westala federiti komencas atako por liberigar [[Nederlando]].
* [[9ma di februaro]] - Duesma mondomilito: Eventas la lasta granda kombato en nordal [[Italia]].
* [[13ma di aprilo]] - Duesma mondomilito: [[Reda Armeo]] konquestas [[Wien]].
* [[16ma di aprilo]] - Duesma mondomilito: [[Sovietia]] komencas la [[Batalio di Berlin|lasta atako kontre Berlin]].
* [[17ma di aprilo]] - Duesma mondomilito: [[Brazilia]]na trupi kaptas [[Montese]], en [[Italia]] de la kontrolo di [[nacional-socialista Germania]].
* [[20ma di aprilo]] - Duesma mondomilito: [[Usa]]na trupi kaptas [[Leipzig]], [[Germania]].
* [[25ma di aprilo]] - Duesma mondomilito: Milito inter [[Finlando]] e [[Naziista Germania]] finas en [[Laponia]].
* 25ma di aprilo - [[Sovietia]]na trupi siejas [[Berlin]] komplete.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.dw.de/1945-sovi%C3%A9ticos-fecham-cerco-sobre-berlim/a-310719?maca=bra-uol-all-1387-xml-uol |titulo=1945: Soviéticos fecham cerco sobre Berlim |autoro=Deutsche Welle|idiomo={{pt}}|vidita ye=25ma di aprilo 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[27ma di aprilo]] - Duesma mondomilito: [[Benito Mussolini]] kaptesas da Italiana partisani en Dongo, [[Lombardia]].
* [[28ma di aprilo]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Italia]]na partizani fusilagas [[Benito Mussolini]] e lua amoratino [[Claretta Petacci]], e pozigas la kadavri en [[Milano]] che Piazzale Loreto.
* [[29ma di aprilo]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Brazilia]]na trupi liberigas urbeto Fornovo di Taro, en [[Italia]].
* 29ma di aprilo - [[Adolf Hitler]] ed [[Eva Braun]] mariajas su en Berlinala kazemato.
* 29ma di aprilo - [[Duesma mondomilito]]: [[Usa]]na trupi liberigas [[koncentreyo]] di [[Dachau]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.dw.de/1945-americanos-libertam-o-campo-de-concentra%C3%A7%C3%A3o-de-dachau/a-800999?maca=bra-uol-all-1387-xml-uol |titulo=1945: Americanos libertam o campo de concentração de Dachau|autoro=DW|idiomo={{pt}}|vidita ye=29ma di aprilo 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di aprilo]] - [[Adolf Hitler]] e lua spozino [[Eva Braun]] su-ocidas en [[Berlin]].
* [[1ma di mayo]] - [[Joseph Goebbels]] e lua spozino su-ocidas, depos mortigar lia 6 filii.
* [[2ma di mayo]] - [[Sovietia|Sovietiana]] trupi okupas [[Berlin]]. Soldati hisas Sovietiana flago en kancelereyo di Reich.
* [[2ma di mayo]] - [[Nova-Zelando|Nova-Zelandana]] trupi okupas [[Trieste]], en [[Italia]].
* [[4ma di mayo]] - Duesma mondomilito: Milito finas en nordwestal Europa, kande Germana delegitaro subskribas akto pri paco en [[Lüneburg]].
* [[5ma di mayo]] - Duesma mondomilito: habitantaro di [[Praha]] revoltas kontre [[Nacional-socialista Germania|Nacional-socialista]] okupo.
* [[7ma di mayo]] - Germana generalo [[Alfred Jodl]] signatas kapitulaco en [[Reims]], [[Francia]]. Ye la sequanta dio, la [[8ma di mayo]] divenas la ''Dio di la Vinko'', l'oficala dato dil fino di la duesma mondomilito en [[Europa]].
* [[9ma di mayo]] - En [[Norvegia]], [[Vidkun Quisling]] enkarcerigesas.
* [[14ma di mayo]] - [[Emil Hácha]], lasta chefo di la marioneto-stato [[Protektorato di Bohemia e Moravia]] kaptesas ed enkarcerigesas en [[Praha]].
* [[23ma di mayo]] - [[Heinrich Himmler]], chefo di Germana [[Gestapo]], [[su-ocido|su-ocidas]].
* [[7ma di junio]] - Rejulo [[Haakon la 7ma di Norvegia]] retroiras de [[London]] a [[Oslo]].
* [[17ma di julio]] til la [[2ma di agosto]] - Eventas [[Potsdam-konfero]], ube [[federiti de la duesma mondomilito]] decidos futuro di [[Germania]].
* [[31ma di julio]] - [[Pierre Laval]], ex-chefministro di [[Francia di Vichy]], kapitulacas en [[Austria]].
* [[15ma di oktobro]] - Akuzita pro stato-trahizo, [[Pierre Laval]], ex-chefministro di [[Francia]], mortigesas.
* [[20ma di novembro]] - Komencas [[Judicio di Nürnberg|judicio]] en [[Nürnberg]] kontre 24 importanta figuri de [[nacional-socialista Germania]].

=== [[Azia]] ===
* [[9ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Usa]]na trupi desembarkas en [[Luzón]], [[Filipini]].
* [[16ma di februaro]] - Duesma mondomilito: Usana trupi komencas atakar insulo Corregidor, en [[Filipini]].
[[Arkivo:37mm_Gun_fires_against_cave_positions_at_Iwo_Jima.jpg|thumb|320px|[[Batalio di Iwo Jima]]]]
* [[19ma di februaro]] til la [[16ma di marto]] - [[Batalio di Iwo Jima]] dum la [[Duesma mondomilito]]: [[Usa]] okupas insulo [[Iwo Jima]] e kaptas strategiala [[aeroportuo]].
* [[23ma di februaro]] - Duesma mondomilito: [[Turkia]] deklaras milito kontre [[Nacional-socialista Germania]].
* [[3ma di marto]] - Duesma mondomilito: Usana e [[Filipini|Filipinana]] trupi rikonquestas [[Manila]].
* [[9ma di marto|9ma]] til la [[10ma di marto]] - [[Usa]]na [[Boeing B-29 Superfortress]] atakas [[Tokyo]] per incendiala bombi, qui produktas {{formatnum:100000}} morti.
* [[17ma di marto]] - Duesma mondomilito: Usan avioni B-29 atakas [[Kobe]] per incendiala bombi, qui produktas 8.000 morti.
* [[21ma di marto]] - Duesma mondomilito: Britaniana trupi liberigas urbo [[Mandalay]], en [[Burma]].
* [[1ma di aprilo]] til la [[21ma di junio]] - Duesma mondomilito: Eventas la [[batalio di Okinawa]]. [[Usa]]na trupi desembarkas en [[Okinawa]] e pos feroca kombati, kaptas ol komplete ye la 22ma di junio.
* [[7ma di aprilo]] - Duesma mondomilito, batalio di Okinawa: Usan avioni sinkas [[Japonia]]na navo ''Yamato'', la maxim granda milito-navo de la historio.
* [[3ma di mayo]] - Duesma mondomilito: [[Federiti de la duesma mondomilito|Westala Federiti]] okupas [[Rangoon]], [[Burma]].
* [[6ma di agosto]] - Unesma [[atomobombo]] faligesas super [[Hiroshima]].
* [[8ma di agosto]] - Duesma mondomilito: [[Sovietia]] deklaras milito kontre [[Japonia]].
* [[9ma di agosto]] - Duesma atomobombo faligesas super [[Nagasaki]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |titulo=1945: Atom bomb hits Nagasaki |editero=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/9/newsid_3580000/3580143.stm|vidita ye=26ma di julio 2016|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di agosto]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Japonia]] kapitulacas.
* [[17ma di agosto]] - [[Sukarno]] deklaras la nedependo di [[Indonezia]], e divenas l'unesma prezidanto di la lando.
* [[2ma di septembro]] - [[Japonia]]na generalo [[Tomoyuki Yamashita]] signatas Japoniana kapitulaco. Duesma mondomilito finas en [[Azia]].
* 2ma di septembro - [[Ho Chi Minh]] deklaras [[Vietnam]] nedependanta de [[Francia]].
* [[8ma di septembro]] - Usana trupi okupas sudo di [[Korea]]na peninsulo, kontre ke [[Sovietia]]ni okupas la nordo.
* [[12ma di septembro]] - Japoniani formale kapitulacas en [[Singapur]].

=== [[Nord-Amerika]] ===
* [[16ma di julio]] - Unesma [[atomobombo]] explozigesas en [[Nova-Mexikia]], [[Usa]].

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[17ma di oktobro]] - En [[Arjentinia]], masiva quanto di personi demandas la liberigo di [[Juan Domingo Perón]].
* [[18ma di oktobro]] - [[Stato-stroko]] en [[Venezuela]] revokas prezidanto [[Isaías Medina Angarita]].
* [[29ma di oktobro]] - [[Brazilia]]na diktatoro [[Getúlio Vargas]] renuncas la prezidanteso.
* [[2ma di decembro]] - Eventas libera elekti en [[Brazilia]], e [[Getúlio Vargas]] elektesas senatano.

=== [[Oceania]] ===
* [[7ma di septembro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Japonia]]na trupi formale kapitulacas ad [[Usa]]ni che [[insulo Wake]].
* [[1ma di novembro]] - [[Australia]] membreskas [[Unionita Nacioni]].

== Naski ==
[[Arkivo:R._Schrock_2012.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Richard Royce Schrock]]&lt;/small&gt;]]
* [[4ma di januaro]] - [[Richard Royce Schrock]], Usana kemiisto, Nobel-laureato pri kemio
* [[7ma di januaro]] - [[Raila Odinga]], chefa ministro di Kenia
* [[10ma di januaro]] - [[Rod Stewart]], Britaniana kantisto
* [[29ma di januaro]] - [[Ibrahim Boubacar Keïta]], prezidanto di Mali (m. 2022)
* [[6ma di februaro]] - [[Bob Marley]], Jamaikana kantisto e kompozisto di ''reggae'' (m. 1981)
* [[8ma di februaro]] - [[Kinza Clodumar]], prezidanto di Nauru (m. 2021)
* [[9ma di februaro]] - [[Mia Farrow]], Usan aktorino
* 9ma di februaro - [[Yoshinori Ohsumi]], Japoniana biologiisto, Nobel-laureato
[[Arkivo:GuentherZ 2013-04-09 0221 Staatsbesuch Fuerst Hans-Adam Liechtenstein+UHBP Heinz Fischer.jpg|thumb|130px|[[Hans Adam la 2ma di Liechtenstein|Hans Adam la 2ma]]]]
* [[14ma di februaro]] - Princo [[Hans Adam la 2ma di Liechtenstein]]
* [[20ma di februaro]] - [[George Fitzgerald Smoot]], Usana fizikisto, Nobel-laureato
* [[26ma di februaro]] - [[Namhain Cend-Ayuush]], Mongoliana boxisto
* [[28ma di februaro]] - [[Alexei Ivanovich Yekimov|Alexei Yekimov]], Rusa fizikisto, Nobel-laureato pri kemio en 2023
* [[8ma di marto]] - [[Anselm Kiefer]], Germana piktisto
* [[10ma di marto]] - [[Ed de Noorlander]], Nederlandan atleto (m. 2024)
* [[17ma di marto]] - [[Elis Regina]], Braziliana kantistino (m. 1982)
* [[21ma di marto]] - [[Chimidbazarin Damdinsharav]], Mongoliana luktisto
* 21ma di marto - [[Henrik Nordbrandt]], Dana poeto
* [[22ma di marto]] - [[Jorge Ben Jor]], Braziliana kantisto e kompozisto
* [[26ma di marto]] - [[Paul Bérenger]], chefministro di Maurico
[[Arkivo:Eric_Clapton_2.jpg|thumb|130px|[[Eric Clapton]]]]
* [[30ma di marto]] - [[Eric Clapton]], Britaniana gitaristo
* [[14ma di aprilo]] - [[Tuilaepa Aiono Sailele Malielegaoi]], chefministro di Samoa
* [[15ma di aprilo]] - [[Arturo Rivera]], Mexikiana piktisto (m. 2020)
* [[20ma di aprilo]] - [[Gregory Olsen]], Usan entraprezisto e &quot;spacala turisto&quot;
* [[21ma di aprilo]] - [[Jan Eysselt]], Chekoslovakiana hokeisto e Cheka entrenero (m. 2006)
* [[25ma di aprilo]] - [[Björn Ulvaeus]], Sueda kompozisto ([[ABBA]])
* [[26ma di aprilo]] - [[Jorge Antonio Serrano Elías]], prezidanto di Guatemala
* [[1ma di mayo]] - [[Rita Coolidge]], Usana kantistino
[[Arkivo:Pete_Townshend_(2012).jpg|130px|thumb|&lt;small&gt;[[Pete Townshend]]&lt;/small&gt;]]
* [[19ma di mayo]] - [[Pete Townshend]], Britaniana kompozistulo e muzikisto ([[The Who]])
* [[20ma di mayo]] - [[Heikki Oja]], Finlandan astronomo
* 20ma di mayo - [[Anton Zeilinger]], Austriana fizikisto, Nobel-laureato
* [[24ma di mayo]] - [[Driss Jettou]], chefministro di Maroko
* 24ma di mayo - [[Priscilla Presley]], Usan aktorino ed entraprezistino, vidvo di [[Elvis Presley]]
* [[28ma di mayo]] - [[John Fogerty]], Usana kantisto
* [[31ma di mayo]] - [[Rainer Werner Fassbinder]], Germana filmifisto (m. 1982)
* 31ma di mayo - [[Laurent Gbagbo]], prezidanto di Ivora Rivo
* [[2ma di junio]] - [[Richard Long]], Britaniana skultisto e fotografisto
* [[7ma di junio]] - [[Wolfgang Schüssel]], kancelero di Austria
* [[13ma di junio]] - [[Tillman Thomas]], chefministro di Grenada
* [[14ma di junio]] - [[Jörg Immendorff]], Germana piktisto e skultisto (m. 2007)
* [[15ma di junio]] - [[Amos Sawyer]], provizora prezidanto di Liberia (m. 2022)
* [[17ma di junio]] - [[Art Bell]], Usana radio-hosto (m. 2018)
* 17ma di junio - [[Eddy Merckx]], Belga biciklisto
* 17ma di junio - [[Ken Livingstone]], Britaniana politikisto
[[Arkivo:Remise_du_Prix_Sakharov_à_Aung_San_Suu_Kyi_Strasbourg_22_octobre_2013-18.jpg|thumb|130px|[[Aung San Suu Kyi]]]]
* [[19ma di junio]] - [[Aung San Suu Kyi]], poetino di Myanmar, Nobel-laureato pri paco
* 19ma di junio - [[Radovan Karadžić]], Serba politikisto
* [[20ma di junio]] - [[Gombin Zorig]], Mongoliana boxisto
* [[23ma di junio]] - [[John Garang]], prezidanto di Sud-Sudan (m. 2005)
* [[25ma di junio]] - [[Carly Simon]], Usana kantistino
* [[28ma di junio]] - [[Raul Seixas]], Braziliana kantisto e kompozisto (m. 1989)
* [[29ma di junio]] - [[Chandrika Kumaratunga]], chefa ministrino di Sri-Lanka
* [[1ma di julio]] - [[Debbie Harry]], Usana kantistino
* 1ma di julio - [[Baghdadi Mahmudi]], chefa ministro di Libia
* [[7ma di julio]] - [[Moncef Marzouki]], prezidanto di Tunizia
* [[15ma di julio]] - [[David Arthur Granger]], prezidanto di Guyana
* [[19ma di julio]] - [[Richard Henderson]], Brita molekulala biologiisto, Nobel-laureato pri kemio
* 19ma di julio - [[Juan Villafuerte]], Equadorana piktisto (m. 1977)
[[Arkivo:Panagiotis_Pikrammenos.jpg|thumb|130px|[[Panagiotis Pikrammenos]]]]
* [[26ma di julio]] - [[Panagiotis Pikrammenos]], chefministro di Grekia&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Council of State |editero=Ste.gr |publikigita ye=9ma di mayo 2007|url=https://web.archive.org/web/20120501142205/http://www.ste.gr/FL/main_en.htm}}&lt;/ref&gt;
* [[27ma di julio]] - [[Tazio Carlevaro]], Suisa psikiatriisto
* [[30ma di julio]] - [[Patrick Modiano]], Franca skriptisto, Nobel-laureato pri literaturo
* [[1ma di agosto]] - [[Douglas Dean Osheroff]], Usana fizikisto, Nobel-laureato
* [[8ma di agosto]] - [[Richard Farda]], Chekoslovakiana hokeisto e entrenero
* [[9ma di agosto]] - [[Nina Litvinova]], Rusiana zoologo, disidento ed aktivisto por homala yuri (m. 2026)
* [[9ma di agosto]] - [[Tom O'Carroll]], Britaniana jurnalisto
* [[14ma di agosto]] - [[Steve Martin]], Usana komediisto ed aktoro
* 14ma di agosto - [[Wim Wenders]], Germana filmifisto&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/film-and-television-biographies/wim-wenders |titulo=Wim Wenders{{!}}Encyclopedia.com|editero=Encyclopedia.com|vidita ye= 26ma di marto 2020|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di agosto]] - [[Alain Juppé]], chefministro di Francia
* [[23ma di agosto]] - [[Rita Pavone]], Italiana kantistino ed aktorino&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.italiacanora.net/t1307-rita-pavone-biografia|titulo=RITA PAVONE - BIOGRAFIA|editero=Italia Canora|vidita ye= 28ma di junio 2020|idiomo={{it}}}}&lt;/ref&gt;
* [[24ma di agosto]] - [[Marsha P. Johnson]], Afrikan-usana transexual aktivisto e sexuala laboristo (m. 1992)
* [[3ma di septembro]] - [[Asko Sarkola]], Finlandan aktoro
* [[6ma di septembro]] - [[Victor Ramahatra]], chefministro di Madagaskar
[[Arkivo:14-01-10-tbh-241-franz-beckenbauer.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Franz Beckenbauer]]&lt;/small&gt;]]
* [[11ma di septembro]] - [[Franz Beckenbauer]], Germana futbalisto ed entrenisto di futbalo
* [[12ma di septembro]] - [[Richard Thaler]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato
* [[25ma di septembro]] - [[Tomasz Ciecierski]], Polona piktisto (m. 2024)
* [[26ma di septembro]] - [[Gal Costa]], Braziliana kantistino (m. 2022)
* 26ma di septembro - [[Bryan Ferry]], Angla muzikisto, kompozisto e kantisto ([[Roxy Music]])
* [[30ma di septembro]] - [[Ehud Olmert]], chefministro di Israel
* [[1ma di oktobro]] - [[Haris Silajdžić]], prezidanto di Bosnia e Herzegovina
* 1ma di oktobro - [[Ram Nath Kovind]], prezidanto di India
* [[2ma di oktobro]] - [[Don McClean]], Usana kansonifisto e kantisto
* [[13ma di oktobro]] - [[Dési Bouterse]], prezidanto di Surinam
* [[18ma di oktobro]] - [[Huell Howser]], Usana komediisto (m. 2013)
[[Arkivo:Angus_Deaton_0244.jpg|thumb|130px|[[Angus Deaton]]]]
* [[19ma di oktobro]] - [[Angus Deaton]], Britanian-Usan ekonomikisto, Nobel-laureato
* [[19ma di oktobro]] - [[Divine]], Usana aktoro e kantisto (m. 1988)
* [[27ma di oktobro]] - [[Luís Inácio Lula da Silva]], prezidanto di Brazilia
* [[2ma di oktobro]] - [[Anton Solomoukha]], Ukrainana-Franciana piktisto (m. 2015)
* [[3ma di novembro]] - [[Gerd Müller]], Germana futbalisto (m. 2021)
* [[8ma di novembro]] - [[Abdelaziz Belkhadem]], chefministro di Aljeria
* 8ma di novembro - [[Buyangiyn Ganbat]], Mongoliana boxisto
* [[10ma di novembro]] - [[Thongloun Sisoulith]], chefministro di Laos
* [[11ma di novembro]] - [[Daniel Ortega]], prezidanto di Nikaragua
* [[12ma di novembro]] - [[Neil Young]], Kanadana muzikisto, kantisto e kompozisto
* [[15ma di novembro]] - [[Anni-Frid Lyngstad]], Norvegiana kantistino ([[ABBA]])
* [[17ma di novembro]] - [[Abdelmadjid Tebboune]], prezidanto di Aljeria
[[Arkivo:Politics of Sri Lanka (23875333354).jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Mahinda Rajapaksa]]&lt;/small&gt;]]
* [[18ma di novembro]] - [[Mahinda Rajapaksa]], chefa ministro di Sri-Lanka
* [[21ma di novembro]] - [[Goldie Hawn]], Usan aktorino
* [[27ma di novembro]] - [[James Avery]], Usana televizion-aktoro (m. 2013)
* [[30ma di novembro]] - [[Roger Glover]], Britaniana muzikisto ([[Deep Purple]])
[[Arkivo:Moshe Katsav (00310100).jpg|thumb|130px|[[Moshe Katsav]]]]
* [[5ma di decembro]] - [[Moshe Katsav]], prezidanto di Israel
* [[10ma di decembro]] - [[Andrzej Łuczeńczyk]], Polona skriptisto (m. 1991)
* [[9ma di decembro]] - [[Jan Lenferink]], Nederlandana televizion-prizentisto  (m. 2026)
* [[11ma di decembro]] - [[Jarno Saarinen]], Finlandana motorciklisto (m. 1973)
* [[21ma di decembro]] - [[Nyamdashiyn Batsüren]], Mongoliana boxisto
* [[24ma di decembro]] - [[Lemmy Kilmister]], Britaniana rock-muzikisto e kantisto ([[Motörhead]]) (m. 2015)
* [[28ma di decembro]] - Rejulo [[Birendra di Nepal]] (m. 2001)
* [[Khaleda Zia]], chefministrino di Bangladesh
* [[Gee Vaucher]], Angla artisto

== Morti ==
* [[4ma di januaro]] - [[Ricardo Jiménez Oreamuno]], prezidanto di Kosta Rika (n. 1859)
* [[9ma di januaro]] - [[Jüri Uluots]], chefministro di Estonia (n. 1890)
* [[10ma di januaro]] - [[Pēteris Juraševskis]], chefministro di Latvia (n. 1872)
* [[1ma di februaro]] - [[Bogdan Filov]], chefministro di Bulgaria (n. 1883)
* [[6ma di februaro]] - [[Robert Brasillach]], Franca skriptisto (mortigita) (n. 1909)
[[Arkivo:Jose_Maria_Moncada_1910.jpg|thumb|130px|[[José María Moncada Tapia]]]]
* [[23ma di februaro]] - [[José María Moncada Tapia]], prezidanto di Nikaragua (n. 1870)
* [[25ma di februaro]] - [[Mário de Andrade]], Braziliana skriptisto (n. 1883)
* [[februaro]] o [[marto]] - [[Anne Frank]], Juda puerino, viktimo dil [[holokausto]] (n. 1929)
* [[2ma di marto]] - [[Emily Carr]], Kanadana piktisto (n. 1871)
* [[26ma di marto]] - [[David Lloyd George]], chefministro di Unionita Rejio (n. 1863)
* [[31ma di marto]] - [[Hans Fischer]], Germana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1881)
* [[2ma di aprilo]] – [[Leon Feldhendler]], Polona kunorganizanto di amasal eskapo de externeyo Sobibor (n. 1910)
* [[9ma di aprilo]] - [[Dietrich Bonhoeffer]], Germana pastoro e teologiisto, qua opozis su a Naziista rejimo (n. 1906)
* [[12ma di aprilo]] - [[Franklin Delano Roosevelt]], prezidanto di Usa (n. 1882)
* [[21ma di aprilo]] - [[Walter Model]], Germana militisto (n. 1891)
* [[22ma di aprilo]] - [[Käthe Kollwitz]], Germana piktistino (n. 1867)
* [[26ma di aprilo]] - [[Pavlo Petrovich Skoropadskiy|Pavlo Skoropadskiy]], prezidanto di Popul-Republiko Ukraina (n. 1873)
* [[28ma di aprilo]] - [[Benito Mussolini]], diktatoro di Italia (n. 1883)
* 28ma di aprilo - [[Clara Petacci]], amorantino di [[Benito Mussolini]], mortigita dal Italiana partizani (n. 1912)
* [[29ma di aprilo]] - [[Andrés de Santa María]], Kolumbiana piktisto (n. 1860)
[[Arkivo:Hitler, 1944 (first version).jpg|thumb|130px|[[Adolf Hitler]]]]
* [[30ma di aprilo]] - [[Adolf Hitler]], kancelero di Germania (su-ocido) (n. 1889)
* 30ma di aprilo - [[Eva Braun]], spozino di Adolf Hitler (suocido) (n. 1912)
* [[aprilo]] - [[Josef Čapek]], Cheka piktisto e poeto (n. 1887)
* [[1ma di mayo]] - [[Joseph Goebbels]], ministro pri propagando di Adolf Hitler ([[su-ocido]]) (n. 1897)
* [[2ma di mayo]] - [[Martin Bormann]], Germana nacional-socialisto (n. 1900)
* 2ma di mayo - [[Ludwig Stumpfegger]], mediko, chefo di SS (n. 1910)
* [[5ma di mayo]] - [[Tytus Czyżewski]], Polona piktisto (n. 1880)
* [[14ma di mayo]] - [[Heber J. Grant]], prezidanto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi (n. 1856)
* 14ma di mayo - [[Per Ahlberg]], Sueda Esperantisto, Idisto e Novialisto (n. 1864)
* [[23ma di mayo]] - [[Heinrich Himmler]], chefo di [[Gestapo]] (su-ocido) (n. 1900)
* [[25ma di mayo]] - [[Rafael Estrella Ureña]], prezidanto di Dominikana Republiko (n. 1889)
* [[15ma di junio]] - [[Carl Gustaf Ekman]], chefministro di Suedia (n. 1872)
* 15ma di junio - [[Nikola Avramov]], Bulgara piktisto (n. 1897)
* [[19ma di mayo]] - [[John Fabian Carlson]], Sueda-Usana pikitisto (n. 1875)
[[Arkivo:Emil Hácha 10.jpg|thumb|130px|[[Emil Hácha]]]]
* [[22ma di junio]] - [[Jambıl Jabaýulı]], Kazakstanana kantisto (n. 1846)
* [[27ma di junio]] - [[Emil Hácha]], prezidanto di Chekoslovakia (n. 1872)
* [[29ma di junio]] - [[Albert Henry Krehbiel]], Usana piktisto (n. 1873)
* [[5ma di julio]] - [[John Curtin]], chefministro di Australia (n. 1885)
* [[20ma di julio]] - [[Paul Valéry]], Franca skriptisto (n. 1871)
* [[2ma di agosto]] - [[Pietro Mascagni]], Italiana kompozisto (n. 1863)
* [[3ma di agosto]] - [[Roman Kochanowski]], Polona piktisto (n. 1857)
* [[14ma di agosto]] - [[Mabel May Woodward]], Usana piktistino (n. 1877)
* [[18ma di agosto]] - [[Subhas Chandra Bose]], Bengalan-Indiana politikisto (n. 1897)
* [[26ma di agosto]] - [[Jānis Čakste]], Latviana politikisto (n. 1872)
* [[15ma di septembro]] - [[André Tardieu]], chefministro di Francia (n. 1876)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Biographie d'ANDRÉ TARDIEU|idiomo={{fr}}|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/andre-tardieu/|editero=Universalis.fr|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di septembro]] - [[Augusto Tasso Fragoso]], militisto e prezidanto di Brazilia (n. 1869)
* [[26ma di septembro]] - [[Béla Bartók]], Hungara kompozisto (n. 1881)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Bela-Bartok |titulo=Béla Bártok{{!}} Hungarian composer|editero=Britannica.com |vidita ye=10ma di novembro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di oktobro]] - [[Pierre Laval]], ex-chefministro di Francia di Vichy, mortigita (n. 1883)
* [[19ma di oktobro]] - [[Plutarco Elías Calles]], prezidanto di Mexikia (n. 1877)
* 19ma di oktobro - [[Newell Convers Wyeth]], Usana piktisto ed ilustristo (n. 1882)
* [[31ma di oktobro]] - [[Wincenty Witos]], chefministro di Polonia (n. 1874)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/event/Russo-Polish-War-1919-1920|titulo=Wincenty Witos|idiomo={{en}}|editero=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt;
* 31ma di oktobro - [[Ignacio Zuloaga]], Hispana piktisto (n. 1870)
* [[20ma di novembro]] - [[Francis William Aston]], Britaniana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1877)
* [[4ma di decembro]] - [[Thomas Hunt Morgan]], Usana genetikisto e biologiisto, Nobel-laureato (n. 1866)
* [[9ma di decembro]] - [[Yun Chi-ho]], Sud-Koreana politikisto (n. 1864)
* [[16ma di decembro]] [[Fumimaro Konoe]], chefministro di Japonia (n. 1891)
* [[21ma di decembro]] - [[George S. Patton]], Usana generalo (n. 1885)

== Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Wolfgang Pauli]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Artturi Ilmari Virtanen]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Alexander Fleming]], [[Ernst Boris Chain]], [[Howard Walter Florey]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Gabriela Mistral]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Cordell Hull]]

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1940a]]</text>
      <sha1>2gfyuus3ksjzvx57pxqw5doe3fy02kb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1946</title>
    <ns>0</ns>
    <id>858</id>
    <revision>
      <id>1132024</id>
      <parentid>1117897</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T01:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+nasko</comment>
      <origin>1132024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21940" sha1="n41r8xwl6x12yp8egr8e0noi4axfgiz" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1946''' (MCMXLVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[mardio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 946ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 46ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 7ma yaro di la [[yari 1940a]].

== Eventi ==
=== [[Europa]] ===
* [[11ma di januaro]] - [[Enver Hoxha]] proklamas Popul-Republiko [[Albania]] e su ipsa kom diktatoro di la lando.
* [[25ma di januaro]] - [[Suedia]] retrosendas Baltika fuganti.
* [[5ma di marto]] - En [[Chekoslovakia]], prezidanto [[Edvard Beneš]] dekretas ekpulso di Germani de [[Sudeti]].
* [[26ma di mayo]] - En general elekti, [[komunismo|komunista]] partiso di [[Chekoslovakia]] recevas 38% ek omna voti.
* [[2ma di junio]] - Per [[plebicito]], kande unesmafoye [[muliero|mulieri]] darfis partoprenar, [[Italia]] divenas [[republiko]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |titulo=Italia 1946: le donne al voto, dossier a cura di Mariachiara Fugazza e Silvia Cassamagnaghi |idiomo={{it}}|url=https://web.archive.org/web/20110520041048/http://www.insmli.it/pubblicazioni/35/Voto%20donne%20versione%20def.pdf}}&lt;/ref&gt;
* [[5ma di julio]] - [[Francia|Franca]] modisto [[Louis Réard]] prizentas [[bikinio]], du-parta natera kostumo.
* [[4ma di septembro]] - [[Bulgaria]] abolisas [[monarkio]] e divenas [[republiko]].
* [[1ma di oktobro]] - La tribunalo judicanta militala kriminalisti di la [[nacional-socialista Germania]] finas lua laboro.
* [[16ma di oktobro]] - Dek nacional-socialista kriministi mortigesas en [[Nürnberg]] per [[jibeto]].
* [[22ma di novembro]] - En [[Bulgaria]], [[Georgi Dimitrov]] formacas guvernerio kun majoritato di komunisti.
* [[24ma di decembro]] - Komencas tale nomizita [[Quaresma Franca Republiko]].

=== [[Azia]] ===
* [[7ma di januaro]] - [[Francia]] riokupas [[Kambodja]]. [[Norodom Sihanouk]] aceptas autonomeso.
* [[2ma di marto]] - [[Ho Chi Minh]] elektesas prezidanto di [[Nord-Vietnam]].
* [[9ma di marto]] - [[Reda Armeo]] abandonas [[Mandjuria]].
* [[4ma di aprilo]] - Reda Armeo abandonas [[Iran]].
* [[10ma di aprilo]] - En [[Japonia]], mulieri darfas votar unesmafoye en parlamental elekti.
* [[17ma di aprilo]] - La lasta soldato [[Francia|Franca]] foriras [[Siria]], qua formale nedependanteskas.
* [[3ma di mayo]] - Komencas judicii en [[Japonia]] pri milito-krimini kontre 28 Japoniana militisti e politikisti, di qui 25 judikesos kom kulpinta.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.history.com/this-day-in-history/japanese-war-crimes-trial-begins|titulo=Japanese war crimes trial begins|editero=History.com|vidita ye=3ma di mayo 2015|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di junio]] - [[Sovietia]] establisas diplomacala relati kun [[Arjentinia]].
* [[4ma di julio]] - [[Filipini]] divenas nedependanta de [[Usa]].
* [[31ma di decembro]] - Lasta [[Francia|Franca]] soldati foriras [[Libano]].

=== [[Nord-Amerika]] ===
* [[10ma di januaro]] - Unesma sesiono dil [[Unionita Nacioni]].
* [[22ma di januaro]] - [[CIA]] (''Central Intelligence Agency'') fondesas en [[Usa]].
* [[1ma di februaro]] - Norvegiana [[Trygve Lie]] divenas unesma chefo dil [[Unionita Nacioni]].
* [[5ma di marto]] - En Fulton, [[Missouri]], [[Usa]], [[Winston Churchill]] parolas unesme pri [[fera kurteno]] inter Ocidento ed Oriento.

=== [[Central Amerika]] ===
* [[4ma di agosto]] - Violentoza [[ter-tremo]] frapas [[Dominikana Republiko]] e produktas 100 morti.

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[31ma di januaro]] - En [[Brazilia]] komencas guvernerio di [[Eurico Gaspar Dutra]], unesma prezidanto elektita pos finar la diktatoreso di [[Getúlio Vargas]].
* [[24ma di februaro]] - Eventas demokratal elekti en [[Arjentinia]]. [[Juan Domingo Perón]] vinkas l'elekto.
* [[18ma di marto]] - En [[Sergipe]], [[Brazilia]], treno kun ecesajo di pasajeri ekreligas inter urbi [[Laranjeiras]] e Riachuelo, produktanta 185 morti e plua kam 300 plusa homi vundita&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://ciencia.ufs.br/conteudo/61500-tragedia-ferroviaria-em-sergipe-dezenas-de-mortos-e-um-julgamento-controverso|titulo=Tragédia ferroviária em Sergipe: dezenas de mortos e um julgamento controverso|editero=Federal Universitato di Sergipe|idiomo={{pt}}|publikigita ye=24ma di aprilo 2018}}&lt;/ref&gt;.
* [[18ma di septembro]] - [[Brazilia]] adoptas nova [[konstituco]].

=== [[Oceania]] ===
* [[1ma di julio]] - [[Usa]] explozas [[atomobombo]] ek [[plutonio]] che l'[[atolo Bikini]].

== Naski ==
[[Arkivo:Tour_da_Taça_da_Copa_do_Mundo_(14231728804).jpg|thumb|130px|[[Roberto Rivellino]]]]
* [[1ma di januaro]] - [[Roberto Rivellino]], Braziliana futbalisto
* [[3ma di januaro]] - [[John Paul Jones]], Britaniana muzikisto ([[Led Zeppelin]])&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://seuhistory.com/hoje-na-historia/nasce-john-paul-jones-ex-baixista-e-tecladista-do-led-zeppelin|titulo=Nasce John Paul Jones, ex-baixista do Led Zeppelin|editero=Seu History|idiomo={{pt}}|vidita ye=30ma di septembro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[5ma di januaro]] - [[Diane Keaton]], Usan aktorino&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.adorocinema.com/personalidades/personalidade-358/biografia/ |titulo=Diane Keaton: A biografia |editero=Adoro Cinema|vidita ye= 8ma di septembro 2019|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt; (m. 2025)
* [[6ma di januaro]] - [[Syd Barrett]], Britaniana muzikisto ([[Pink Floyd]]) (m. 2006)
* [[13ma di januaro]] - [[Tevita Momoedonu]], chefministro di Fidji (m. 2020)
[[Arkivo:Ali_en_argentina.jpg|thumb|130px|[[Muhammad Ali]]]]
* [[17ma di januaro]] - [[Cassius Clay]] (pose [[Muhammad Ali]]), Usana boxisto (m. 2016)
* [[18ma di januaro]] - [[Henrique Pereira Rosa]], prezidanto di Guinea-Bisau (m. 2013)
* [[19ma di januaro]] - [[Dolly Parton]], Usan aktorino e kantistino
* [[20ma di januaro]] - [[David Lynch]], Usan aktoro, cinematografisto, cenaristo, filmo-produktisto, muzikisto e piktisto (m. 2025)
* [[22ma di januaro]] - [[Malcolm McLaren]], Britaniana muzikisto ed entraprezisto (m. 2010)
* [[23ma di januaro]] - [[Arnoldo Alemán]], ex-prezidanto di Nikaragua
* [[27ma di januaro]] - [[Chaudhry Shujaat Hussain]], chefministro di Pakistan
[[Arkivo:Alpha Oumar Konaré.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Alpha Oumar Konaré]]&lt;/small&gt;]]
* [[2ma di februaro]] - [[Alpha Oumar Konaré]], prezidanto di Mali
* 2ma di februaro - [[Isaias Afewerki]], prezidanto di Eritrea
* 2ma di februaro - [[Blake Clark]], Usana komediisto
* [[5ma di februaro]] - [[Charlotte Rampling]], Britanian aktorino
* [[6ma di februaro]] - [[Anna McGarrigle]], Kanadana kantistino
* [[7ma di februaro]] - [[Hector Babenco]], Arjentiniana-Braziliana filmifisto (m. 2016)
* 7ma di februaro - [[Sodnomin Gombo]], Mongoliana boxisto
* [[12ma di februaro]] - [[Jean Eyeghe Ndong]], chefa ministro di Gabon
* [[14ma di februaro]] - [[Bernard Dowiyogo]], prezidanto di Nauru (m. 2003)
* [[20ma di februaro]] - [[Brenda Blethyn]], Britanian aktorino
[[Arkivo:Alan Rickman at BAM -10.jpg|thumb|130px|[[Alan Rickman]]]]
* [[21ma di februaro]] - [[Alan Rickman]], Britanian aktoro (m. 2016)
* [[26ma di februaro]] - [[Ahmed Zewail]], Egiptiana kemiisto, Nobel-laureato
* [[4ma di marto]] - [[Dadá Maravilha]], Braziliana futbalisto&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |titulo=Dario Dadá Maravilha{{!}}National football teams |url=https://www.national-football-teams.com/player/19122/Dario_Dada_Maravilha.html|vidita ye=4ma di marto 1946|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di marto]] - [[David Gilmour]], Britaniana muzikisto ([[Pink Floyd]])
* [[12ma di marto]] - [[Liza Minnelli]], Usan aktorino e kantistino
[[Arkivo:Alvaro arzu irigoyen.jpg|thumb|130px|[[Álvaro Arzú Irigoyen]]]]
* [[14ma di marto]] - [[Álvaro Arzú Irigoyen]], prezidanto di Guatemala (m. 2018)&lt;ref name=&quot;Libre&quot;&gt;{{Extera ligilo|titulo=Muere Álvaro Arzú de un infarto |editero=Prensa Libre |url=http://www.prensalibre.com/guatemala/politica/muere-alvaro-arzu-alcalde-por-un-infarto|publikigita ye=27ma di aprilo 2018|vidita ye=28ma di aprilo 2018|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[17ma di marto]] - [[Georges J. F. Köhler]], Nobel-laureato pri medicino (m. 1995)
* [[21ma di marto]] - [[Timothy Dalton]], Britanian aktoro
* [[28ma di marto]] - [[Alejandro Toledo]], prezidanto di Peru&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.biografiasyvidas.com/biografia/t/toledo_alejandro.htm |titulo=Biografía de Alejandro Toledo|editero=Biografías y Vidas|vidita ye= 8ma di septembro 2019|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[29ma di marto]] - [[Robert James Shiller]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato
* [[3ma di aprilo]] - [[Hanna Suchocka]], chefministrino di Polonia
* [[12ma di aprilo]] - [[Ed O'Neill]], Usan aktoro e komediisto
* [[17ma di aprilo]] - [[Georges J. F. Köhler]], Germana biologiisto, Nobel-laureato (m. 1995)
* [[20ma di aprilo]] - [[Ricardo Rodolfo Maduro]], prezidanto di Honduras
* [[28ma di aprilo]] - [[Paweł Tuchlin]], Polona kriminero (m. 1987)
* [[30ma di aprilo]] - [[Karl la 16ma Gustaf]], rejo di Suedia depos 1973
* [[5ma di mayo]] - [[Beth Carvalho]], Braziliana kantistino e kompozistino (m. 2019)
* 5ma di mayo - [[Kebby Musokotwane]], chefministro di Zambia (m. 1996)
[[Arkivo:Thelma_Houston_1977.JPG|thumb|130px|[[Thelma Houston]]]]
* [[7ma di mayo]] - [[Thelma Houston]], Usana kantistino
* [[18ma di mayo]] - [[Frank Hsieh]], chefministro di Republiko Chinia
* [[19ma di mayo]] - [[Michele Placido]], Italian aktoro e filmifisto
* [[20ma di mayo]] - [[Bahaavaagiyn Buyadaa]], Mongoliana judoisto (m. 2015)
* 20ma di mayo - [[Cher]], Usan aktorino e kantistino
* [[24ma di mayo]] - [[Tansu Çiller]], chefministrino di Turkia
* [[5ma di junio]] - [[Stefania Sandrelli]], Italian aktorino
* [[12ma di junio]] - [[Mekere Morauta]], chefministro di Papua-Nova-Guinea (m. 2020)
* [[13ma di junio]] - [[Paul L. Modrich]], Usana fiziko-kemiisto, Nobel-laureato pri kemio
* 13ma di junio - [[Sher Bahadur Deuba]], chefministro di Nepal
* [[14ma di junio]] - [[Donald Trump]], prezidanto di Usa
* [[15ma di junio]] - [[Demis Roussos]], Greka kantisto (m. 2015)
* [[17ma di junio]] - [[Eduardo Camaño]], prezidanto di Arjentinia
* [[18ma di junio]] - [[Maria Bethânia]], Braziliana kantistino
[[Arkivo:Xanana.png|thumb|130px|[[Xanana Gusmão]]]]
* [[20ma di junio]] - [[Xanana Gusmão]], unesma prezidanto di Estal Timor
* [[22ma di junio]] - [[Józef Oleksy]], chefministro di Polonia (m. 2015)
* [[29ma di junio]] - [[Ernesto Pérez Balladares]], prezidanto di Panama
* junio - [[Ezekiel Alebua]], chefministro dil Insuli Salomon (m. 2022)
* [[1ma di julio]] - [[Mireya Moscoso]], prezidanto di Panama
* [[2ma di julio]] - [[Richard Axel]], Usana Nobel-laureato en 2004
* [[3ma di julio]] - [[Leszek Miller]], chefministro di Polonia
* [[5ma di julio]] - [[Gerardus 't Hooft]], Nederlandana fizikisto, Nobel-laureato
* [[6ma di julio]] - [[George W. Bush]], prezidanto di Usa
[[Arkivo:Sylvester_Stallone_2012.jpg|thumb|130px|[[Sylvester Stallone]]]]
* 6ma di julio - [[Sylvester Stallone]], Usan aktoro
* 6ma di julio - [[Toquinho]], Braziliana kompozisto, kantisto e muzikisto
* 6ma di julio - [[Jamie Wyeth]], Usana piktisto
* [[15ma di julio]] - [[Hassanal Bolkiah]], sultano di Brunei
* [[17ma di julio]] - [[Laurent Fabius]], chefministro di Francia
* [[19ma di julio]] - [[Ilie Năstase]], Rumana tenisisto
* [[21ma di julio]] - [[Jüri Tarmak]], Estoniana-Sovietiana atleto (m. 2022)
* [[22ma di julio]] - [[Mireille Mathieu]], Franca kantisto
* 22ma di julio - [[Jacques Sylla]], chefministro di Madagaskar (m. 2009)
* 22ma di julio - [[Johnson Toribiong]], prezidanto di Palau
* 22ma di julio - [[Petre Roman]], chefministro di Rumania
* [[24ma di julio]] - [[Gallagher]], Usana komediisto
* [[6ma di agosto]] - [[Roh Moo-hyun]], prezidanto di Sud-Korea
* [[7ma di agosto]] - [[John Cromwell Mather]], Usana fizikisto, Nobel-laureato
* [[8ma di agosto]] - [[Ralph Gonsalves]], chefministro di Santa Vincent e Grenadini
* [[11ma di agosto]] - [[Óscar José Berger]], prezidanto di Guatemala
* [[15ma di agosto]] - [[Amir Naderi]], Iranana filmifisto
* [[16ma di agosto]] - [[David Mixner]], Usana skriptisto e HBTI-aktivisto (m. 2024)
* [[17ma di agosto]] - [[Patrick Manning]], chefministro di Trinidad e Tobago (m. 2016)
[[Arkivo:1993 Inauguration A.png|130px|thumb|[[Bill Clinton]]]]
* [[19ma di agosto]] - [[Bill Clinton|William Jefferson &quot;Bill&quot; Clinton]], prezidanto di Usa
* [[20ma di agosto]] - [[Laurent Fabius]], chefministro di Francia
* 20ma di agosto - [[Ralf Hütter]], Germana muzikisto ([[Kraftwerk]])
* [[23ma di agosto]] - [[Keith Moon]], Britaniana perkut-instrumentisto ([[The Who]]) (m. 1978)
* [[29ma di agosto]] - [[Dimitris Christofias]], prezidanto di Chipro
* 29ma di agosto - [[Jean-Baptiste Bagaza]], prezidanto di Burundi (m. 2016)
* [[1ma di septembro]] - [[Roh Moo-hyun]], prezidanto di Sud-Korea (m. 2009)
* [[2ma di septembro]] - [[Paavo Väyrynen]], Finlandana politikisto
[[Arkivo:Billy Preston perforning in 1971.jpg|130px|thumb|[[Billy Preston]]]]
* 2ma di septembro - [[Billy Preston]], Usana kantisto e muzikisto (m. 2006)
* [[5ma di septembro]] - [[Freddie Mercury]], Britaniana muzikisto (m. 1991)
* [[8ma di septembro]] - [[Krzysztof Krawczyk]], Polona kantistulo (m. 2021)
* 8ma di septembro - [[Aziz Sancar]], Turka fiziko-kemiisto, Nobel-laureato
* [[15ma di septembro]] - [[Tommy Lee Jones]], Usan aktoro
* [[21ma di septembro]] - [[Mart Siimann]], chefministro di Estonia
[[Arkivo:King_Sunny_Ade.jpg|thumb|130px|[[King Sunny Adé]]]]
* [[22ma di septembro]] - [[King Sunny Adé]], Nigeriana kantisto, kompozisto e muzikisto
* [[24ma di septembro]] - [[Lars Emil Johansen]], chefministro di Grenlando
* [[27ma di septembro]] - [[Nikos Anastasiades]], prezidanto di Chipro
* [[29ma di septembro]] - [[Jeff Wall]], Kanadana fotografisto
* [[2ma di oktobro]] - [[Sonthi Boonyaratglin]], chefministro di Tailando
* [[4ma di oktobro]] - [[Susan Sarandon]], Usan aktorino
* [[7ma di oktobro]] - [[Nader al-Dahabi]], chefministro di Jordania
* [[8ma di oktobro]] - [[Hanan Ashrawi]], Palestinana politikisto e linguisto
[[Arkivo:14apec11.jpg|thumb|130px|[[Naoto Kan]]]]
* [[10ma di oktobro]] - [[Naoto Kan]], chefministro di Japonia
* [[14ma di oktobro]] - [[François Bozizé]], prezidanto di Centrafrika
* [[14ma di oktobro]] - [[Craig Venter]], Usana genetikisto (m. 2026)
* [[15ma di oktobro]] - [[Richard Carpenter]], Usana muzikisto ([[The Carpenters]])
* [[16ma di oktobro]] - [[Haidavin Altanhuyag]], Mongoliana boxisto
* [[20ma di oktobro]] - [[Elfriede Jelinek]], Austriana skriptisto, Nobel-laureato pri Literaturo
* [[21ma di oktobro]] - [[Dominique Moïsi]], Franca politikologiisto e skriptisto
* [[4ma di novembro]] - [[Robert Mapplethorpe]], Usana fotografisto (m. 1989)
[[Arkivo:Loleatta Holloway sings 'Our Love', 1973.jpg|thumb|130px|[[Loleatta Holloway]]]]
* [[5ma di novembro]] - [[Herman Brood]], Nederlandana rok-muzikisto (m. [[2001]])
* [[5ma di novembro]] - [[Loleatta Holloway]], Usana kantisto (m. 2011)
* [[6ma di novembro]] - [[Sally Field]], Usan aktorino
* [[12ma di novembro]] - [[Keith Claudius Mitchell]], chefministro di Grenada
* [[16ma di novembro]] - [[Terence McKenna]], Usana filozofo, linguisto, skriptisto, biologiisto, matematikisto e historiisto (m. 2000)
* [[24ma di novembro]] - [[Josef Augusta (hokeisto)|Josef Augusta]], Chekoslovakiana hokeisto (m. 2017)
* [[26ma di novembro]] - [[Gustavo Adolfo Espina Salguero]], Guatemalana politikisto, provizora prezidanto en 1993 (m. 2024)
* [[30ma di novembro]] - [[Marina Abramović]], Serbian artisto
* [[2ma di decembro]] - [[Gianni Versace]], Italiana modisto (m. 1997)
[[Arkivo:Jose_Carreras_-_World_Economic_Forum_Annual_Meeting_2011.jpg|thumb|130px|[[José Carreras]]]]
* [[5ma di decembro]] - [[José Carreras]], Hispana opero-kantisto
* [[9ma di decembro]] - [[Sonia Gandhi]], Indiana politikistino
* [[10ma di decembro]] - [[Jan Sawka]], Polona-Usana piktisto (m. 2012)
* [[12ma di decembro]] - [[Emerson Fittipaldi]], Brazilian automobilisto
* [[16ma di decembro]] - [[Benny Andersson]], Sueda muzikisto ([[ABBA]])
* [[18ma di decembro]] - [[Steven Spielberg]], Usana filmifisto
* 18ma di decembro - [[Karol Kot (serial ocidero)|Karol Tot]], Polona serial-ocidero (m. 1968)
* [[24ma di decembro]] - [[Jan Akkerman]], Nederlandana gitaristo
* [[29ma di decembro]] - [[Marianne Faithfull]], Britaniana kantisto (m. 2025)
* [[30ma di decembro]] - [[Marc Forné Molné]], chefministro di Andora
* [[Abdelwahab Meddeb]], Tuniziana skriptisto (m. 2014)
* [[30ma di decembro]] - [[Patti Smith]], Usana kantisto, rok-muzikisto e poeto.

== Morti ==
* [[3ma di januaro]] - [[Allan Brooks]], Kanadana ornitologo e piktisto (n. 1869)
* [[10ma di januaro]] - [[László Bárdossy]], chefministro di Hungaria (n. 1890)
[[Arkivo:Helene Schjerfbeck.jpeg|thumb|130px|[[Helene Schjerfbeck]]]]
* [[28ma di januaro]] - [[Helene Schjerfbeck]], Finlandana piktistino (n. 1862)
* [[3ma di februaro]] - [[Friedrich Jeckeln]], nacional-socialista politikisto, ''SS-Obergruppenführer'', mortigita (n. 1895)
* [[9ma di februaro]] - [[Júlio Prestes]], Braziliana politikisto (n. 1882)
* [[17ma di februaro]] - [[Niels Hansen (piktisto)|Niels Hansen]], Dana piktisto (n. 1880)
* [[19ma di februaro]] - [[Rafael Erich]], chefministro di Finlando (n. 1879)
* [[28ma di februaro]] - [[Béla Imrédy]], Hungara politikisto, chefministro de 14ma di mayo 1938 til 16ma di februaro 1939, mortigita (n. 1891)
* [[3ma di marto]] - [[León Cortés Castro]], prezidanto di Kosta Rika (n. 1882)
* [[12ma di marto]] - [[Ferenc Szálasi]], Hungara politikisto, chefministro de 1944 til 1945, mortigita (n. 1897)
* [[23ma di marto]] - [[Gilbert Newton Lewis]], Usana kemiisto (n. 1875)
* [[24ma di marto]] - [[Alexandr Alexandrovich Alehin|Alexandr Alehin]], Rusa mondala championo pri shakoludo (n. 1892)
* [[2ma di aprilo]] - [[Nikolai Vladimirovich Yushmanov|Nikolai Yushmanov]], Rusa e Sovietiana linguisto, idisto (n. 1896)
* [[12ma di aprilo]] - [[Marian Zyndram-Kościałkowski]], chefministro di Polonia (n. 1892)
* [[17ma di aprilo]] - [[Juan Bautista Sacasa]], prezidanto di Nikaragua (n. 1874)
[[Arkivo:Keynes 1945.jpg|thumb|130px|[[John Maynard Keynes]]]]
* [[21ma di aprilo]] - [[John Maynard Keynes]], Britanian ekonomikisto (n. 1883)
* [[22ma di mayo]] - [[Isaac Grünewald]], Sueda piktisto (n. 1889)
* [[1ma di junio]] - [[Ion Antonescu]], Rumana militisto e politikisto, fusilagita (n. 1882)
* [[3ma di junio]] - [[Mihail Kalinin]], Sovietiana politikisto (n. 1875)
* [[4ma di junio]] - [[Sándor Simonyi-Semadam]], chefministro di Hungaria (n. 1864)
* [[6ma di junio]] - [[Gerhart Hauptmann]], Germana skriptisto, Nobel-laureato pri literaturo (n. 1862)
* [[9ma di junio]] - [[Ananda Mahidol]], rejulo de Tailando (n. 1925)
* [[14ma di junio]] - [[Jorge Ubico Castañeda]], prezidanto di Guatemala (n. 1878)
* [[27ma di junio]] - [[Juan Antonio Ríos]], prezidanto di Chili (n. 1888)
* [[8ma di julio]] - [[Józef Mehoffer]], Polona piktisto (n. 1869)
* [[11ma di julio]] - [[Paul Nash]], Britaniana piktisto (n. 1889)
* [[13ma di julio]] - [[Alfred Stieglitz]], Usana fotografisto (n. 1864)
* [[21ma di julio]] - [[Gualberto Villarroel]], prezidanto di Bolivia (n. 1908)
[[Arkivo:Stein, Gertrude 1934.jpg|thumb|130px|[[Gertrude Stein]]]]
* [[27ma di julio]] - [[Gertrude Stein]], Usana skriptisto (n. 1874)
* [[5ma di agosto]] - [[Wilhelm Marx]], kancelero di Germania (n. 1863)
* [[12ma di agosto]] - [[Serge Sudeikin]], Rusa piktisto (n. 1882)
* [[13ma di agosto]] - [[H. G. Wells]], Britaniana skriptisto (n. 1866)
* [[22ma di agosto]] - [[Döme Sztójay]], Hungara fashista politikisto, chefministro de 15ma di marto til 29ma di agosto 1944, mortigita (n. 1883)
* [[2ma di oktobro]] - [[Ignacy Mościcki]], prezidanto di Polonia (n. 1867)
* [[5ma di oktobro]] - Komto [[István Bethlen]], chefministro di Hungaria (n. 1874)
* [[6ma di oktobro]] - [[Per Albin Hansson]], chefministro di Suedia (n. 1885)
[[Arkivo:GoeringEnSuDespacho1932 (cropped).jpeg|130px|thumb|[[Hermann Göring]]]]
* [[15ma di oktobro]] - [[Hermann Göring]], [[nacional-socialista Germania|Naziista]] oficiro, chefo di Germana aer-armeo (suocido) (n. 1893)
* [[16ma di oktobro]] - Naziisti kondamnita a mortopuniso en Nürnberg:
** [[Joachim von Ribbentrop]], ministro di exterlandal aferi di Germania (n. 1890)
** [[Wilhelm Keitel]], generalo-mashalo di [[Germania]] (n. 1882)
** [[Alfred Rosenberg]], ideolisto e politikisto en Germania (n. 1893)
** [[Ernst Kaltenbrunner]], chefo di RSHA (n. 1903)
** [[Hans Frank]], guberniestro di okupita Polonia (n. 1900)
** [[Julius Streicher]], fondinto e chef-redaktero di ''Der Stürmer'' (n. 1885)
[[Arkivo:Leipzig International Fair 1937 (Fritz Sauckel).jpg|130px|thumb|[[Fritz Sauckel]]]]
** [[Fritz Sauckel]], chefo di laboro-programo en la koncentreyi di Germania (n. 1892)
** [[Alfred Jodl]], generalo, chefo di ''Oberkommando der Wehrmacht'' (n. 1890)
** [[Arthur Seyss-Inquart]], guberniestro di Austria, imperiala komisario por Nederlando (n. 1892)
** [[Wilhelm Frick]], naziista oficisto, ex-ministro pri internal aferi (n. 1877)
* [[28ma di oktobro]] - [[Manuel Ortiz de Zárate]], Chiliana piktisto (n. 1887)
* 31ma di oktobro - [[Jan Spychalski]], Polona piktisto (n. 1893)
* [[7ma di novembro]] - [[Julian Nowak]], chefministro di Polonia (n. 1865)
* [[14ma di novembro]] - [[Manuel de Falla]], Hispana kompozisto (n. 1876)
* [[24ma di novembro]] - [[László Moholy-Nagy]], Hungara piktisto e fotografisto (n. 1895)
* [[5ma di decembro]] - [[Louis Dewis]], Belga piktisto (n. 1872)
* [[19ma di decembro]] - [[Paul Langevin]], Franca fizikisto (n. 1872)

== Nobel-laureati ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Percy Williams Bridgman]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[James B. Sumner]], [[John Howard Northrop]], [[Wendell Meredith Stanley]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Hermann Joseph Muller]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Hermann Hesse]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Emily Greene Balch]], [[John Raleigh Mott]]

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1940a]]</text>
      <sha1>n41r8xwl6x12yp8egr8e0noi4axfgiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>989</id>
    <revision>
      <id>1132030</id>
      <parentid>1097007</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T02:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1132030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8752" sha1="8upf57dz3yt3j432u579g9anx1xx6kn" xml:space="preserve">{{Landi
| Nomo                    = Islando
| Lokala_nomo             = Lýðveldið Ísland
| Flago                   = Flag of Iceland.svg
| Blazono                 = Coat of arms of Iceland.svg
| Imajo_mapo              = Europe location ISL.png
| Chefurbo                = [[Reykjavík]]
| Habitanti_chefurbo      = 113 387 (2005)
| Precipua_urbo           = [[Reykjavík]]
| Oficala_lingui          =  [[Islandana linguo|Islandana]]
| Guvernerio              = [[Republiko]]
| Nomo_listo_chefo_stato  = Listo pri prezidanti di Islando
| Titulo_chefo_stato      = Prezidanto
| Chefo_di_stato          = [[Guðni Thorlacius Jóhannesson]]
| Nomo_listo_chefo_guverno= Listo pri chefministri di Islando
| Titulo_chefo_guverno    = Chefministro
| chefo_guverno           = [[Kristrún Frostadóttir]]
| Surfaco                 = {{formatnum:103000}}
| Rango_surfaco           = 107
| Surfaco_aquo            = 2,7
| Habitanti               = {{formatnum:387800}}&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://hagstofa.is/utgafur/frettasafn/mannfjoldi/mannfjoldinn-a-4-arsfjordungi-2022/ |titulo=Landsmönnum fjölgaði um 2.570 á fjórða ársfjórðungi 2022|editero=Hagstofa Íslands|vidita ye=29ma di mayo 2023|publikigita ye=20ma di januaro 2023|idiomo={{is}}}}&lt;/ref&gt;
| Rango_habitanti         = 172
| Yaro                    = 2022
| Denseso di habitantaro  = 3,66
| Reto_kodexo             = .is
| Nomo_himno              = ''Lofsöngur''
| Pekunio                 = [[Islandana krono]]
}}
'''Islando''' esas lando jacanta an nordal [[Europa]]. Ol konsistas ek la samnoma insulo plu altra mikra vicina insuleti, inter la kontinento Europana e [[Grenlando]].

== Historio ==
[[Arkivo:Ingolf by Raadsig.jpg|thumb|left|250px|[[Ingólfr Arnarson]], l'unesma habitanto di Islando.]]
{{PA|Historio di Islando}}
L'unesma habitanti di Islando desembarkis en l'insulo en [[874]]. [[Ingólfr Arnarson]] divenis l'unesma permaninta habitanto dil insulo.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro‎|surnomo=Tomasson|nomo=Richard F.|titulo= Iceland, the first new society|editero= U of Minnesota Press|publikigita ye=1980|isbn=0-8166-0913-6|pagini=63}}&lt;/ref&gt; Cirkume la yaro [[1000]] la habitanti adoptis [[kristanismo]] kom [[religio]]. En [[1262]] ol divenis parto di [[Norvegia]]na rejio.

Dum la fino dil [[14ma yarcento]] l'insulo divenis [[Dania|Dana]] teritorio. Ye la [[1ma di decembro]] [[1918]] ol nedependanteskis kom rejio, ed ye la [[17ma di junio]] [[1944]] ol divenis [[republiko]].

En [[1949]] ol divenis membro di [[NATO]]. Pos la [[Duesma mondomilito]] l'ekonomio kreskis multe, preter-vehita da [[industrio]] di [[peskado]].

== Politiko ==
[[Arkivo:Althingishusid.jpg|thumb|250px|left|L'''Alþingi'', parlamento di Islando.]]
La Parlamento di Islando (en [[Islandana linguo]]: ''Alþingi'', pronuncez 'Althigi') kreesis en [[930]], e judikesas kom la maxim anciena parlamentala demokratio de la mondo. Nun l'''Alþingi'' havas 63 membri, qui elektesas dal populo por 4 yari.

De la [[17ma di junio]] [[1944]] til nun Islando esas [[parlamento|parlamentala]] [[republiko]]. La prezidanto elektesas dal populo por 4-yara periodo. La nuna prezidanto, pos la [[1ma di agosto]] [[2024]], esas [[Halla Tómasdóttir]]. Lu selektas la [[chefministro]] inter la membri del parlamento. La chefministrino, pos la [[21ma di decembro]] [[2024]], esas [[Kristrún Frostadóttir]].

La Supra Korto esas la maxim alta apelo-korto di Islando. Ol konsistas ek 9 judiciisti, qui indikesas dal prezidanto di la republiko e konfirmesas dal ministro por internal aferi. La nuna [[konstituco]] di la lando adoptesis ye la 17ma di junio 1944, kande la lando divenis republiko.

Islando esas membro di [[NATO]] me ne di [[EU]].

== Geografio ==
[[Arkivo:CIA Factbook map of Iceland es.png|thumb|250px|left|Mapo di Islando kun lua precipua urbi.]]
Islando jacas an la nordo dil [[Oceano Atlantiko]], sude de la [[Polala Arktika Cirklo]]. Geografiale ol judikesas kom parto di [[Europa]], ma geologiale ol apartenas ad Europa ed [[Amerika]]. La maxim proxima insuli esas [[Grenlando]], jacanta 287 km adweste, e [[Faero]], jacanta 420 km adsude. La maxim proxima kontinentala lando esas [[Norvegia]], 970 km adeste.

Islando esas la 18ma maxim granda [[insulo]] del mondo, e la 2ma maxim granda de [[Europa]] dop [[Britania]]. Ek lua surfaco, 62,7% kovresas da [[tundro]], 14,3% kovresas da lagi e [[glaciero|glacieri]] e nur 23% kovresas da vejetantaro.&lt;ref name=&quot;NLS&quot;&gt;{{Extera ligilo |titulo=Iceland in statistics |work= Statice.is|vidita ye=21ma di julio 2010 |url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070502104647/www.lmi.is/english/iceland-in-statistics/ |autoro=  Statistics Iceland|publikigita ye=2001 |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; La maxim granda glaciero esas [[Vatnajökull]], havanta entote {{formatnum:8190}} km² di surfaco, la maxim granda glaciero de Europa.

Proxim Islando existas cirkume 30 insuli, inkluzite Grímsey, jacanta exakte an la Polala Arktika Cirklo. Lua fluvii fluas de la centro del insulo a la litoro. La du maxim longa fluvii esas Þjórsá, longa de 230 km an la sudwesto di la lando, e Jökulsá á Fjöllum, an la nordwesto di la lando e longa de 206 km.

Lua chefurbo e precipua urbo esas [[Reykjavík]]. Altra urbi importanta esas [[Akureyri]], [[Reykjanesbær]], [[Kópavogur]] e [[Hafnarfjödur]].

== Ekonomio ==
{{PA|Ekonomio di Islando}}
La valuto di Islando esas [[Islandana krono]]. Segun inquesto qua eventis ye la [[5ma di marto]] [[2010]] pri l'adopto di [[Euro]], 31% ek la votinti esis favorebla dum ke 69% esis kontra&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110221195416/http://www.si.is/media/althjodlegt-samstarf/almenningur_2010-02.pdf Gallup Iceland Euro poll]&lt;/ref&gt;.

Dum la lasta yardeko, la manufakturi e la servadi di Islandana ekonomio diversigesis, note la developo di programi por komputeri, [[bioteknologio]], e financala servadi.

== Demografio ==
[[Arkivo:Islandia.png|thumb|250px|Habitantaro di Islandia, 1961 til 2015.]]
[[Arkivo:Domkirkjan07.jpg|thumb|left|250px|Katedralo Luterana di Reykjavík.]]
Segun statistiki de ''The World Factbook'' por julio 2018, Islando havis {{formatnum:343518}} habitanti.&lt;ref name=CIA/&gt; La maxim multa (81%) esas homogenea mixo inter Vikingi de Norvegia, e Kelti. La habitanti kun stranjera ancestraro esas 19%.&lt;ref name=CIA/&gt; La habitantaro koncentresas en [[Reykjavík]] e lua metropolala regiono, qua havas entote 200.000 habitanti, o 64% ek tota habitantaro.

L'oficala linguo di la lando esas [[Islandana linguo|Islandana]]. L'Angla, la Germana e Nordala lingui (Dana, Norvegiana...) anke parolesas.&lt;ref name=CIA&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iceland/|titulo=Europe::Iceland - The World Factbook|editero=CIA|vidita ye=1ma di mayo 2019}}&lt;/ref&gt;

La [[religio]] kun maxim granda nombro di adepti esas [[Luteranismo]], praktikata da 67,2% de la habitantaro. Katoliki esas 3,9%, adepti de la Libera Kirko di Reykjavík esas 2,8%, 2% esas adepti de la Libera kirko di Hafnarfjordur, 1,2% del Asociuro Asatru, 0,9% esas adepti de la Nedependanta kongregaciono, 4% praktikas altra religii, 6,7% praktikas nula religio, e 11,3% ne informis pri religio.&lt;ref name=CIA/&gt;

== Kulturo ==
La klasika [[literaturo]] di Islando konsistas ek rakonti (nomizita ''saga'') pri l'anciena historio di la lando. Exemple, la ''Brennu-Njáls saga'' pri epika sangoza feuto, od ''Eiríkis saga'', pri la deskovro di [[Grenlando]] e [[Vinlando]], nuna [[Newfoundland]]. La [[Biblo]] tradukesis ad [[Islandana linguo|Islandana]] e publikigesis en la [[16ma yarcento]]. Dum la [[19ma yarcento]] la precipua poeto esis [[Jónas Hallgrímsson]]. Dum la [[20ma yarcento]] [[Halldór Laxness]] divenis la maxim notora Islandana skriptisto, e recevis la [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Nobel-premio]] pri [[literaturo]] en [[1955]].

[[Björk]] esas un ek la maxim konocata kantistini di Islando. La bando [[Sigur Rós]] anke esas notora.

Islandani ne uzas familiala nomi oficale. Oficala esas la prenomo, ed, exemple, telefonilo-katalogi esas ordinita segun prenomi.

== Sporto ==
[[Sporto]] esas importanta parto de Islandana kulturo, e la maxim multa habitanti praktikas adminime un. La maxim populara sporto esas ''Glíma'', sorto di lukto qua probable originis dum Mezepoko.

La populara sporti esas [[futbalo]], [[atletismo]], [[handbalo]] e [[basketbalo]]. En 2016, la nacionala futbalo-esquado di Islando unesmafoye partoprenis la championkonkurso di [[UEFA]], ed en 2018 ol unesmafoye partoprenis la [[Mondala Kupo di Futbalo]].

== Referi ==
{{reflist}}

{{Commons|Iceland|Islando}}

== Extera ligili ==
'''en Angla:'''
* [http://iceland.is Oficala pagino di Islando]
* [http://www.iceland.org/ Islandana Servico pri Exteral Aferi]

{{EU-stati}}

[[Kategorio:Islando|*]]</text>
      <sha1>8upf57dz3yt3j432u579g9anx1xx6kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1868</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1167</id>
    <revision>
      <id>1132058</id>
      <parentid>1069357</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T11:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+referi</comment>
      <origin>1132058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9433" sha1="lhg69n15p805k3q3gnxkhbnaoscyiun" xml:space="preserve">{{19ma yarcento}}
La yaro '''1868''' (MDCCCLXVIII per Romala algarismi) esis [[bisextila yaro]] komencinta ye [[merkurdio]] segun [[Gregoriala kalendario]], e bisextila yaro komencinta ye [[lundio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 868ma [[yaro]] di la 2ma yarmilo, la 68ma yaro di la [[19ma yarcento]], e la 9ma yaro di la [[yari 1860a]]. Kande 1868 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

== Eventi ==
=== [[Europa]] ===
* marto - Franca [[geologio|geologiisto]] [[Louis Lartet]] deskovras tillore la maxim ancinena [[skeleto|skeleti]] di [[Homo sapiens]], de plu kam 50 mil yari ante nun, sub roko-shirmilo Cro-Magnon.
* [[18ma di agosto]] - [[Helio]] deskovresas dal [[Francia|Franca]] astronomo [[Pierre Janssen]].
* [[Jules Verne]] publikigas ''[[Michel Strogoff]]''.
* Eventas tre severa famino en [[Finlando]].

=== [[Azia]] ===
* En [[Japonia]], grupo di nacionalista nobeli suplantas shoguno e konkordigas yuna cezaro [[Mucuhito]] translojar chef-urbo de [[Kyoto]] ad [[Edo]], quo rinomizesas [[Tokyo]]. Meiji-epoko komencas, e duros til [[1912]]. Mucuhito komencas novigi e Japonia ligas relati kun ocidentala landi. Privileji di la ''[[samurayo|samurayi]]'' finas.
* [[Rama la 5ma]] divenas regnanto di [[Tailando]], til 1910. Il regnos kom despoto, ma la lando prosperos.

=== [[Afrika]] ===
* Milito inter [[Libera Stato Orange]] e [[Moshweshwe]], chefo di la populo Basuto, finas.

=== [[Nord-Amerika]] ===
* [[25ma di julio]] - [[Wyoming]] divenas [[Usa]]na teritorio.
* [[28ma di julio]] - [[Usa]] adoptas la 14ma emendo en lua [[konstituco]]. La emendo deklaras ke &quot;omna personi naskinta o civitanigita en Usa esas... civitani di Usa e di la stato ube li rezidas&quot; e &quot;darfas egala protekto de la legi&quot;.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=This Day in History: 1868 - 14th Amendment adopted|url=http://www.history.com/this-day-in-history/14th-amendment-adopted |editero=History.com|vidita ye=28ma di julio 2016|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[5ma di januaro]] - [[Milito di Paraguay]]: Braziliana komandanto [[Luís Alves de Lima e Silva]] okupas [[Asuncion]], chef-urbo di [[Paraguay]] e deklaras la milito finita. Tamen, [[Francisco Solano López]] preparas gerileri* por luktar en la ruro.
* [[13ma di agosto]] - [[Ter-tremo]] kun posibla forteso 8.5 o 9 che [[skalo di Richter]] frapas [[Arica]], [[Peru]], efektigas ondego e produktas {{formatnum:25000}} morti.

=== [[Oceania]] ===
* [[9ma di januaro]] - Transporto di krimininti de [[Unionita Rejio]] ad [[Australia]] finas. Entote {{formatnum:137000}} viri e {{formatnum:25000}} mulieri transportesis dum nonadek yari.

== Naski ==
* [[9ma di januaro]] - [[Søren Peder Lauritz Sørensen]], Dana kemiisto (m. 1939)
[[Arkivo:Louis-Couturat.jpg|thumb|130px|[[Louis Couturat]]]]
* [[17ma di januaro]] - [[Louis Couturat]], Franca matematikisto e pacifisto qua developis Ido linguo (m. 1914)
* [[29ma di januaro]] - [[Albin Egger-Lienz]], Austriana piktisto (m. 1926)
* [[31ma di januaro]] - [[Theodore William Richards]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1928)
* [[26ma di februaro]] - [[Venceslau Braz]], prezidanto di Brazilia (m. 1966)
* [[3ma di marto]] - [[Alain (filozofo)|Alain]], Franca filozofo, jurnalisto, esayisto e profesoro pri filozofio (m. 1951)
* [[5ma di marto]] - [[Panagis Tsaldaris]], chefministro di Grekia (m. 1936)
* [[22ma di marto]] - [[Robert Andrews Millikan]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (m. 1953)
* [[28ma di marto]] - [[Maxim Gorki]], (nask. Alexei Maximovich Peshkov), Rusa skriptisto (m. 1936)
* [[1ma di aprilo]] - [[Edmond Rostand]], Franca skriptisto (m. 1918)
* [[6ma di aprilo]] - [[Léopold Leau]], Franca matematikisto, fondinto di la [[Delegitaro]] (m. 1943)
* [[19ma di aprilo]] - [[Józef Świeżyński]], chefministro di Polonia (m. 1948)
* [[1ma di mayo]] - [[Afonso Arinos de Melo Franco]], Braziliana yuristo, jurnalisto e membro di Brazilian akademio pri Literaturo (m. 1916)
[[Arkivo:Nicholas_II,_Tsar.jpg|thumb|130px|[[Nikolai la 2ma di Rusia|Nikolai la 2ma]]]]
* [[18ma di mayo]] - Caro [[Nikolai la 2ma di Rusia]] (m. 1918)
* [[20ma di mayo]] - [[Jonas Staugaitis]], prezidanto di Lituania (m. 1952)
* [[6ma di junio]] - [[Dawid Janowski]], Polona shakoludisto (m. 1927)
* 6ma di junio - [[Robert Falcon Scott]], Britanian explorero di Suda Polo (m. 1912)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Falcon-Scott|titulo=Robert Falcon Scott {{!}} Antarctic expedition leader &amp; Polar explorer|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[14ma di junio]] - [[Karl Landsteiner]], Austriana biologiisto e mediko, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (m. 1943)
* [[18ma di junio]] - [[Miklós Horthy]], chefo e regento di Hungaria inter mondomiliti (m. 1957)
* 18ma di junio - [[Georges Lacombe]], Franca skultisto e piktisto (m. 1916)
* [[21ma di junio]] - [[Graça Aranha]], Braziliana diplomacisto e skriptisto, fondinto dil Akademio Braziliana pri literaturo (m. 1931)
* [[28ma di junio]] - [[Manuel Ezequiel Bruzual]], prezidanto di Venezuela (n. 1830)
* [[30ma di junio]] - [[Lauri Ingman]], chefministro di Finlando (m. 1934)
* [[19ma di julio]] - [[Francesco Saverio Nitti]], chefministro di Italia (m. 1953)
* [[20ma di julio]] - [[José Félix Uriburu]], prezidanto di Arjentinia (m. 1932)
* [[2ma di agosto]] - rejulo [[Konstantinos la 1ma di Grekia]] (m. 1923)
[[Arkivo:Oskar_Merikanto.gif|thumb|130px|[[Oskar Merikanto]]]]
* [[5ma di agosto]] - [[Oskar Merikanto]], Finlandana kompozisto (m. 1924)
* [[6ma di agosto]] - [[Paul Claudel]], Franca poeto (m. 1955)
* [[23ma di agosto]] - [[Edgar Lee Masters]], Usana skriptisto (m. 1950)
* 23ma di agosto - [[Carlos Felipe Morales Languasco]], prezidanto di Dominikana Republiko (m. 1914)
* [[1ma di septembro]] - [[Aaltje Noordewier–Reddingius]], Nederlandana soprano  (m. 1949)
* [[30ma di septembro]] - [[José Serrato]], prezidanto di Uruguay (m. 1960)
* [[4ma di oktobro]] - [[Marcelo Torcuato de Alvear]], prezidanto di Arjentinia (m. 1942)
* [[24ma di oktobro]] - [[Charles Conder]], Angla-Australiana piktisto (m. 1909)
* [[7ma di novembro]] - [[Delfim Moreira]], Braziliana prezidanto (m. 1920)
* [[11ma di novembro]] - [[Édouard Vuillard]], Franca piktisto (m. 1940)
* [[21ma di novembro]] - [[Federico Tinoco Granados]], prezidanto di Kosta Rika (m. 1931)
* 21ma di novembro - [[Ludwik de Laveaux]], Polona piktisto (m. 1894)
* [[28ma di novembro]] - [[Algot Untola]], Finlandana skriptisto (m. 1918)
* [[9ma di decembro]] - [[Fritz Haber]], Germana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1934)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Biografia Fritz Haber|vidita ye=13ma di januaro 2020|url=http://www.explicatorium.com/biografias/fritz-haber.html|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di decembro]] - [[Théodore Steeg]], chefministro di Francia (m. 1950)
* [[20ma di decembro]] - [[Arturo Alessandri Palma]], prezidanto di Chili (m. 1950)
* [[22ma di decembro]] - [[Jaan Tõnisson]], chefministro di Estonia (m. 1941)
* [[24ma di decembro]] - [[Emanuel Lasker]], duesma oficala shakoludo-championo (m. 1941)
* 24ma di decembro - [[Kantaro Suzuki]], chefministro di Japonia (m. 1948)
* 24ma di decembro - [[Richard Teichmann]], Germana shakoludisto (m. 1925)

== Morti ==
[[Arkivo:David_Brewster.png|thumb|130px|[[David Brewster]]]]
* [[10ma di februaro]] - [[David Brewster]], Skota fizikisto (n. 1781)
* [[11ma di februaro]] - [[Léon Foucault]], Franca fizikisto ed astronomo (n. 1819)
* [[19ma di februaro]] - [[Venancio Flores]], prezidanto di Uruguay (n. 1808)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Biografía de Venancio Flores. Quién es, vida, historia... |url=https://www.buscabiografias.com/biografia/verDetalle/8491/Venancio%20Flores|vidita ye=1ma di aprilo 2020|idiomo= {{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[29ma di februaro]] - Rejulo [[Ludwig la 1ma di Bavaria]] (n. 1786)
* [[1ma di marto]] - [[Józef Simmler]], Polona piktisto (n. 1823)
* [[18ma di marto]] - [[Benizelos Rufos]], chefministro di Grekia (n. 1795)
* [[13ma di aprilo]] - Imperiestro [[Tewodros la 2ma di Etiopia]] (n. 1818)
* [[23ma di aprilo]] - [[Ramón María Narváez]], chefministro di Hispania (n. 1799)
* [[23ma di mayo]] - [[Gennaios Kolokotronis]], chefministro di Grekia (n. 1805 o 1806)
[[Arkivo:James_Buchanan_by_George_Healey_IMG_4550.JPG|thumb|130px|[[James Buchanan]]]]
* [[1ma di junio]] - [[James Buchanan]], prezidanto di Usa (n. 1791)
* [[18ma di julio]] - [[Emanuel Leutze]], German-Usana piktisto (n. 1816)
* [[31ma di julio]] - [[Stefan Karaga]], Bulgara revolucionero (n. 1840)
* [[14ma di agosto]] - [[Manuel Ezequiel Bruzual]], prezidanto di Venezuela (n. 1832)
* [[26ma di septembro]] - [[August Ferdinand Möbius]], Germana matematikisto ed astronomo (n. 1790)
* [[1ma di oktobro]] - [[Mongkut]] ([[Rama la 4ma]]), rejulo di Siam (n. 1804)
* [[18ma di oktobro]] - [[José Tadeo Monagas Burgos]], prezidanto di Venezuela (n. 1784)
* [[13ma di novembro]] - [[Gioachino Rossini]], Italiana kompozisto (n. 1792)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Gioachino Rossini, Compositor, Vida |url=https://www.portalsaofrancisco.com.br/biografias/gioacchino-rossini|vidita ye=13ma di januaro 2020|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[18ma di novembro]] - [[José Tadeo Monagas]], prezidanto di Venezuela (n. 1784)
* [[13ma di decembro]] - [[Carl Friedrich Philipp von Martius]], Germana mediko, botanikisto ed antropologiisto (n. 1794)

== Referi ==
{{reflist}}
[[Kategorio:Yari 1860a]]</text>
      <sha1>lhg69n15p805k3q3gnxkhbnaoscyiun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1944</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1334</id>
    <revision>
      <id>1132063</id>
      <parentid>1125781</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T11:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+referi</comment>
      <origin>1132063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22057" sha1="2fz9expqne3qpsfl3ll9bx8co4ez3lt" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1944''' (MCMXLIV per Romala algarismi) esis [[bisextila yaro]] komencinta ye [[saturdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 944ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 44ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 5ma yaro di la [[yari 1940a]].

== Eventi ==
=== [[Mondo]] ===
* [[Duesma mondomilito#1944|Duesma mondomilito]] duras.

=== [[Europa]] ===
* [[6ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: Sovietiana trupi atingas [[Polonia]].
* [[17ma di januaro]] - Duesma mondomilito: komencas unesma atako kontre la fortreso di [[Monte Cassino]], en [[Italia]].
* [[22ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: En [[Italia]], Westala federiti acensas Anzio.
* [[27ma di januaro]] - Duesma mondomilito: [[Batalio di Leningrad|Siejo di Leningrad]] finas.
* [[15ma di februaro]] - Duesma mondomilito: l'abadeyo di Monte Cassino en [[Italia]] destruktesas per bombardo dal [[Federiti de la duesma mondomilito|Westala Federiti]].
* [[15ma di marto]] - En [[Hungaria]], [[Döme Sztójay]] divenas chefministro.
* [[21ma di aprilo]] - En [[Francia]], [[muliero|mulieri]] darfas votar.
* [[18ma di mayo]] - Populo Tatar de [[Krimea]] deportesas.
* [[3ma di junio]] - [[Charles de Gaulle]] elektesas provizora prezidanto di [[Francia]].
* [[4ma di junio]] - [[Duesma mondomilito]]: westala federiti eniras [[Roma]], qua ne destruktesis da Germani dum lua retreto.
* [[6ma di junio]] - [[Duesma mondomilito]]: che [[Batalio di Normandia|Normandia]], {{formatnum:155000}} soldati desembarkas por liberigar [[Francia]] ed atakar [[nacional-socialista Germania]].
* [[9ma di junio]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Sovietia]] komencas severa atako che istmo di Karelia kontre [[Finlando]].
* [[13ma di junio]] - [[Duesma mondomilito]]: unesma [[bombo V-1]] frapas [[Anglia]].
* [[17ma di junio]] - [[Islando]] nedependanteskas.
* [[20ma di junio]] - Duesma mondomilito: [[Viborg|Viipuri]] evakuesas, e Sovietiani konquestas vakua urbo.
* [[3ma di julio]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Minsk]] liberigesas da Sovietiani de [[Naziismo|naziista]] kontrolo.
* [[23ma di julio]] - Sovietian armeo liberigas [[koncentreyo]] di [[Majdanek]] en [[Polonia]].
* [[1ma di agosto]] - En [[Warszawa]], komencas batalio por liberigar [[Polonia]] de Naziista okupo.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|editero=BBC|url= http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/1/newsid_3932000/3932555.stm|titulo=1944: Uprising to free Warsaw begins |vidita ye=18ma di oktobro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di agosto]] - [[Usa]]na e [[Unionita Rejio|Britaniana]] trupi desembarkas sude de [[Francia]].
* [[21ma di agosto]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Federiti de la duesma mondomilito|Federiti]] cernas 50.000 [[Nacional-socialista Germania|Naziista soldati]] en Chambois.
* [[23ma di agosto]] - Duesma mondomilito: [[Marseille]] liberigesas.
* [[25ma di agosto]] - Duesma mondomilito: [[Paris]] liberigesas.
* [[26ma di agosto]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Charles de Gaulle]] arivas a [[Paris]].
* [[5ma di septembro]] - Duesma mondomilito: Sovietia deklaras milito kontre [[Bulgaria]].
* [[6ma di septembro]] - Duesma mondomilito: [[Sovietia]]na trupi kaptas [[Tartu]], [[Estonia]].
* 6ma di septembro - Duesma mondomilito: [[Federiti de la duesma mondomilito|Westala federiti]] kaptas [[Ypres]], en [[Belgia]], de Germani.
* [[7ma di septembro]] - [[Francia di Vichy]] instalas guvernerio en exilo en [[Sigmaringen]], [[Germania]].
* [[8ma di septembro]] - Duesma mondomilito: unesma balistikala fuzeo [[V-2]] falas en [[London]].
* [[10ma di septembro]] - Duesma mondomilito: [[Sovietia]] vinkas [[Bulgaria]].
* [[14ma di septembro]] - Duesma mondomilito: paco inter [[Sovietia]] e [[Finlando]] komencas.
* 14ma di septembro - Duesma mondomilito: [[Maastricht]] divenas l'unesma urbo en [[Nederlando]] libera de [[nacional-socialista Germania|Germana]] okupado.
* [[15ma di septembro]] - Duesma mondomilito: Finlandana trupi komencas milito kontre retretanta Germani en [[Laponia]].
* [[17ma di septembro|17ma]]&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/17/newsid_3662000/3662264.stm|titulo=1944: Airborne invasion of Holland begins|editero=BBC|vidita ye= 10ma di septembro 2016}}&lt;/ref&gt; til la [[25ma di septembro]] - Duesma mondomilito: [[Federiti de la duesma mondomilito|Westala federiti]] lansas l'[[Operaco Market Garden]] por kaptar ponti sur [[Rheno]] en [[Nederlando]].
* [[3ma di oktobro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Polonia|Poloni]] kapitulacas a [[Naziista Germania|Germani]] pos la revolto di Warszawa.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/3/newsid_3560000/3560811.stm|titulo=1944: Poles surrender after Warsaw uprising|editero=BBC|vidita ye=6ma di oktobro 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[5ma di oktobro]] - [[Muliero|Mulieri]] darfas votar en [[Francia]].
* [[10ma di oktobro]] - [[Holokausto]]: 800 [[cigano|cigana]] pueri ocidesas che [[koncentreyo]] di Auschwitz.
* [[20ma di oktobro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Reda Armeo]] e [[Yugoslavia]]na trupi liberigas [[Beograd]].
* [[1ma di novembro]] - Duesma mondomilito: [[Unionita Rejio|Britaniana]] trupi desembarkas sur insulo [[Walcheren]], [[Nederlando]].
* [[Decembro]] - [[Montenegro]] unionas ad [[Yugoslavia]] di [[Tito]].
* [[16ma di decembro]]&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/17/default.stm|titulo=1944: Germany counter-attacks in Ardennes|editero=BBC|vidita ye=3ma di novembro 2016}}&lt;/ref&gt; til la [[25ma di januaro]] [[1945]] - [[Duesma mondomilito]]: En [[Ardeni]], [[Francia]], eventas la lasta kontre-atako da Germana trupi. Germani vinkesas e retretas vers la &quot;Lineo Siegfried&quot; en januaro.
* [[Iosif Vissarionovich Stalin|Stalin]] exilas omna [[Chechenia|Checheni]] a [[Siberia]] e central [[Azia]]. Il imbutas ke la (tota) populo simpatiis la Germana nacional-socialisti dum la duesma mondomilito.

=== [[Azia]] ===
* [[15ma di junio]] til la [[9ma di julio]] - [[Duesma mondomilito]]: eventas la [[batalio di Saipan]]. [[Usa]] invadas l'insulo [[Saipan]].
* [[19ma di junio|19ma]] til la [[20ma di julio]] - [[Duesma mondomilito]]: che la [[Batalio en la maro di Filipini]] [[Usa]]ni destruktas granda nombro di [[Japonia]]na navi ed avioni.
* [[21ma di oktobro]] - [[Duesma mondomilito]]: unesma [[kamikaze]]-atako, kontre [[Australia]]na navo.
* [[24ma di novembro]] - [[Duesma mondomilito]]: Usa lansas unesma granda bombardado kontre [[Tokyo]] per 88 avioni.

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[26ma di januaro]] - [[Arjentinia]]na prezidanto [[Pedro Pablo Ramírez]] ruptas diplomacala relati kun [[nacional-socialista Germania]] e [[Japonia]].
[[Arkivo:Uma_Cia_do_Lapa_Azul_2.jpg|thumb|250px|Bataliono di Braziliana soldati sendita por luktar en Italia.]]
* [[2ma di julio]] - [[Brazilia]] sendas {{Formatnum:25000}} soldati por kombatar en [[Italia]] kontre nacional-socialisti.
* [[8ma di julio]] - [[Juan Domingo Perón]] divenas viceprezidanto di Arjentinia.
* [[20ma di julio]] - [[Duesma mondomilito]]: Germana [[submara navo]] sinkas [[Brazilia]]na militonavo ''Vital de Oliveira'' che litoro di Rio de Janeiro, produktanta 99 morti.
* [[25ma di novembro]] - [[Duesma mondomilito]]: Komencas la batalio di Monte Castello, en qua Braziliana trupi konfrontos e vinkos [[Naziista Germania|Germana]] trupi en Monte Castello, kolino jacanta 48 km norde de [[Pistoia]].

=== [[Oceania]] ===
* [[30ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Usa]] invadas [[Majuro]], [[Insuli Marshall]].
* [[21ma di julio]] til la [[10ma di agosto]] - Duesma mondomilito: [[invado di Guam en 1944|Usana trupi invadas e kaptas]] [[Guam]] de Japoniani.

== Naski ==
[[Arkivo:Omar_al-Bashir,_12th_AU_Summit,_090202-N-0506A-137.jpg|130px|thumb|[[Omar Hasan Ahmad al-Bashir]]]]
* [[1ma di januaro]] - [[Omar Hasan Ahmad al-Bashir]], prezidanto di Sudan
* 1ma di januaro - [[Abdul Hamid]], prezidanto di Bangladesh
* 1ma di januaro - [[Zafarullah Khan Jamali]], chefministro di Pakistan
* [[2ma di januaro]] - [[Norodom Ranariddh]], chefministro di Kambodja (m. 2021)
* [[6ma di januaro]] - [[Rolf M. Zinkernagel]], Suisiana biologiisto, Nobel-laureato
* [[9ma di januaro]] - [[Jimmy Page]], Britaniana muzikisto ([[Led Zeppelin]])
* [[12ma di januaro]] - [[Joe Frasier]], Usana boxisto (m. 2011)
* [[17ma di januaro]] - [[Françoise Hardy]], Franca kantistino (m. 2024)
* [[18ma di januaro]] - [[Paul John Keating]], chefministro di Australia
[[Arkivo:20160522 Stichwahl Alexander Van der Bellen 7857.jpg|thumb|130px|[[Alexander Van der Bellen]]]]
* 18ma di januaro - [[Alexander Van der Bellen]], prezidanto di Austria
* [[23ma di januaro]] - [[Rutger Hauer]], Nederlandan aktoro (m. 2019)
* [[27ma di januaro]] - [[Mairead Maguire]], Nord-Irlandana politikal aktivisto, Nobel-laureato pri paco
* [[2ma di februaro]] - [[Oqil Oqilov]], chefministro di Tajikistan
* [[8ma di februaro]] - [[Sebastião Salgado]], Braziliana fotografisto (m. 2025)
* [[14ma di februaro]] - [[Ronnie Peterson]], Sueda automobilisto (m. 1978)
* [[15ma di februaro]] - [[Dzhokhar Dudaiev]], prezidanto di Chechenia (m. 1996)
* [[16ma di februaro]] - [[António Mascarenhas Monteiro]], prezidanto di Kabo Veda (m. 2016)
* [[18ma di februaro]] - [[Kansay Yamamoto]], Japoniana modisto (m. 2020)
* [[22ma di februaro]] - [[Horloogiyn Bayanmönh]], Mongoliana luktisto
* [[23ma di februaro]] - [[Oleg Ivanovich Yankovski|Oleg Yankovski]], Rusa cinem- e teatr-aktoro (m. 2009)
[[Arkivo:David_Wineland_2008.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[David Jeffrey Wineland]]&lt;/small&gt;]]
* [[24ma di februaro]] - [[David Jeffrey Wineland]], Usana fizikisto, Nobel-laureato
* 24ma di februaro - [[Ivica Račan]], chefministro di Kroatia (m. 2007)
* [[1ma di marto]] - [[Roger Daltrey]], Britaniana muzikisto ([[The Who]])
* [[6ma di marto]] - [[Kiri Te Kanawa]], Nova-Zelandana kantistino
* [[7ma di marto]] - [[Michael Rosbash]], Usana genetikisto, Nobel-laureato
* [[19ma di marto]] - [[Said Musa]], chefministro di Belize
* [[20ma di marto]] - [[Erwin Neher]], Germana biofizikisto, Nobel-laureato
* [[23ma di marto]] - [[Ric Ocasek]], Usana kantisto, kompozisto, muzikisto, muzikala produktisto e piktisto (m. 2019)
* 23ma di marto - [[Michael Nyman]], Britaniana kompozisto, muzikisto e muzik-kritikisto
* [[24ma di marto]] - [[Vojislav Koštunica]], prezidanto di Yugoslavia e chefministro di Serbia
* 24ma di marto - [[Han Myeong-sook]], chefministro di Sud-Korea
[[Arkivo:Nobel_Peace_Prize_Concert_2008_Diana_Ross4.jpg|130px|thumb|[[Diana Ross]]]]
* [[26ma di marto]] - [[Diana Ross]], Usana kantistino ([[The Supremes]])
* [[27ma di marto]] - [[Khosrow Shakibai]], Iranan aktoro (m. 2008)
* [[29ma di marto]] - [[Nana Akufo-Addo]], prezidanto di Ghana
* [[7ma di aprilo]] - [[Gerhard Schröder]], chefministro di Germania
* 7ma di aprilo - [[Makoto Kobayashi (fizikisto)|Makoto Kobayashi]], Japoniana fizikisto, Nobel-laureato
* [[8ma di aprilo]] - [[Odd Nerdrum]], Norvegiana piktisto
* [[12ma di aprilo]] - [[Thongsing Thammavong]], chefministro di Laos
* [[14ma di aprilo]] - [[Nguyễn Phú Trọng]], prezidanto di Vietnam
* [[19ma di aprilo]] - [[James Heckman]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato
* [[22ma di aprilo]] - [[Steve Fossett]], Usan aventurero ed entraprezisto (m. 2007)
* [[13ma di mayo]] - [[Armistead Maupin]], Usana skriptisto
* [[14ma di mayo]] - [[George Lucas]], Usana filmifisto
* [[19ma di mayo]] - [[Marina Yaguello]], Franca linguistino
* [[20ma di mayo]] - [[Joe Cocker]], Usana muzikisto, kantisto e kompozisto (m. 2014)
* [[21ma di mayo]] - [[Mary Therese Robinson]], prezidantino di Republiko Irlando
[[Arkivo:Alain_Souchon_2012.jpg|130px|thumb|[[Alain Souchon]]]]
* [[27ma di mayo]] - [[Alain Souchon]], Franca kantisto e kompozisto
* [[28ma di mayo]] - [[Gladys Knight]], Usana kantistino
* 28ma di mayo - [[Jean-Pierre Léaud]], Franc aktoro
* [[29ma di mayo]] - [[Maurice Bishop]], chefministro di Granada (m. 1983)
* [[1ma di junio]] - [[Guy Scott]], prezidanto di Zambia
* [[6ma di junio]] - [[Phillip Allen Sharp]], Usana genetikisto, Nobel-laureato&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Phillip A. Sharp|url=https://www.britannica.com/biography/Phillip-A-Sharp|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di junio]] - [[Kjartan Fløgstad]], Norvegiana skriptisto
* [[10ma di junio]] - [[David Goloschekin]], Sovietiana-Rusa jazo-muzikisto
* [[13ma di junio]] - [[Ban Ki-moon]], generala sekretario dil Unionita Nacioni
* [[18ma di junio]] - [[Salvador Sánchez Cerén]], prezidanto di Salvador
[[Arkivo:2016-09-26 Freixo50 Rumo ao Segundo Turno 08.jpg|thumb|130px|[[Chico Buarque]]]]
* [[19ma di junio]] - [[Chico Buarque]], Braziliana kantisto e kompozisto
* [[22ma di junio]] - [[Gérard Mourou]], Franca fizikisto, Nobel-laureato
* [[27ma di junio]] - [[Petr Hejma (hokeisto)|Petr Hejma]], Chekoslovakiana hokeisto
* [[7ma di julio]] - [[Feleti Sevele]], chefministro di Tonga
* [[9ma di julio]] - [[Jiří Holík (hokeisto, 1944)|Jiří Holík]], Chekoslovakiana hokeisto
* [[17ma di julio]] - [[Carlos Alberto Torres]], Braziliana futbalisto (m. 2016)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|editero=The Washington Post|url= https://www.washingtonpost.com/sports/carlos-alberto-torres-captain-of-brazils-world-cup-winning-team-dies-at-72/2016/10/25/bdb9ce22-9ad3-11e6-9980-50913d68eacb_story.html?noredirect=on&amp;utm_term=.dd86121b3c71 |titulo=Carlos Alberto Torres, captain of Brazil’s 1970 World Cup-winning team, dies at 72|publikigita ye=25ma di oktobro 2016|vidita ye=25ma di oktobro 2018|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:John_Atta-Mills_election_poster.jpg|thumb|130px|[[John Atta Mills]]]]
* [[21ma di julio]] - [[John Atta Mills]], prezidanto di Ghana (m. 2012)
* [[23ma di julio]] - [[Mandy Miller]], Britanian aktorino e kantistino
* [[30ma di julio]] - [[Lojze Logar]], Sloveniana piktisto (m. 2014)
* [[31ma di julio]] - [[Robert C. Merton]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato
* [[1ma di agosto]] - [[Andy Vajna]], Hungara-Usana filmifisto (m. 2019)
* [[2ma di agosto]] - [[Jim Capaldi]], Britaniana muzikisto e kompozisto (m. 2005)
* [[7ma di agosto]] - [[Robert Mueller]], Usan advokato ed ex-direktisto di FBI (m. 2026)
* [[9ma di agosto]] - [[Khaleda Zia]], chefministro di Bangladesh
* [[16ma di agosto]] - [[James Michel]], prezidanto di Seycheli
[[Arkivo:KevinAyers1974.jpg|thumb|130px|[[Kevin Ayers]]]]
* 16ma di agosto - [[Kevin Ayers]], Britaniana muzikisto ([[Soft Machine]]) (m. 2013)
* [[17ma di agosto]] - [[Rexhep Meidani]], prezidanto di Albania
* [[20ma di agosto]] - [[Rajiv Gandhi]], chefministro di India (m. 1991)
* [[11ma di septembro]] - [[Morteza Aghili]], Iranan aktoro, cinematografisto e cenaristo
* 11ma di septembro - [[Serge Haroche]], Franca fizikisto, Nobel-laureato
[[Arkivo:Barry White, Bestanddeelnr 927-0098.jpg|130px|thumb|[[Barry White]]]]
* [[12ma di septembro]] - [[Barry White]], Usana kantisto e kompozistulo (m. 2003)
* [[13ma di septembro]] - [[Jacqueline Bisset]], Britanian aktorino
* [[18ma di septembro]] - [[Jan Balun]], Chekoslovakiana hokeisto
* [[19ma di septembro]] - [[Michel Montignac]], Franca skriptisto e ciencisto (m. [[2010]])
* [[25ma di septembro]] - [[Michael Douglas]], Usan aktoro
* [[28ma di septembro]] - [[Miloš Zeman]], prezidanto di Chekia
* [[30ma di septembro]] - [[Diane Dufresne]], Kanadana kantistino e piktistino
* [[1ma di oktobro]] - [[Antti Tuuri]], Finlandana skriptisto
* [[2ma di oktobro]] - [[Äljan Müsirbekulı Jarmuxamedov|Äljan Jarmuxamedov]], Kazakstanana basketbalisto
* [[5ma di oktobro]] - [[Arnhim Eustace]], chefministro di Santa Vincent e Grenadini
[[Arkivo:Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Congress Warsaw (624).jpg|thumb|130px|[[Sali Berisha]]]]
* [[15ma di oktobro]] - [[Sali Berisha]], Albaniana politikistulo
* 15ma di oktobro - [[David Trimble]], Nord-Irlandana politikisto, Nobel-laureato (m. 2022)
* [[16ma di oktobro]] - [[Karel Hartmann]], Chekoslovakiana hokeisto (n. 1885)
* [[19ma di oktobro]] - [[George McCrae]], Usana kantisto di [[soul]]&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.discogs.com/artist/87814-George-McCrae |titulo=George McCrae Discography |editero=Discogs.com|vidita ye=27ma di agosto 2015}}&lt;/ref&gt;
* 19ma di oktobro - [[Peter Tosh]], Jamaikana kantisto (m. 1987)
* [[21ma di oktobro]] - [[Jean-Pierre Sauvage]], Franca kemiisto, Nobel-laureato
* [[25ma di oktobro]] - [[Jon Anderson]], Britaniana kantisto, muzikisto e kompozisto ([[Yes (bando)|Yes]])
* [[27ma di oktobro]] - [[Piet Oudolf]], Nederlandana peizajisto
[[Arkivo:Rafic Hariri in 2001.jpg|130px|thumb|[[Rafic Hariri]]]]
* [[1ma di novembro]] - [[Rafic Hariri]], chefministro di Libano (m. 2005)
* [[4ma di novembro]] - [[Don Eddy]], Usana piktisto
* [[2ma di novembro]] - [[Keith Emerson]], Usana muzikisto ([[Emerson, Lake &amp; Palmer]]) (m. 2016)
* [[8ma di novembro]] - [[István Nemere]], Hungara skriptisto
* [[9ma di novembro]] - [[Michael Heizer]], Usana skultisto
* [[17ma di novembro]] - [[Danny DeVito]], Usana aktoro e filmifisto
* [[25ma di novembro]] - [[Maarten 't Hart]], Nederlandana skriptisto
* [[2ma di decembro]] - [[Ibrahim Rugova]], prezidanto di Kosovo (m. 2006)
* [[4ma di decembro]] - [[Dennis Wilson]], Usana muzikisto ([[The Beach Boys]]) (m. 1983)
* [[10ma di decembro]] - [[Andris Bērziņš (prezidanto)|Andris Bērziņš]], prezidanto di Latvia
* [[17ma di decembro]] - [[Bernard Hill]], Britanian aktoro (m. [[2024]])
* [[28ma di decembro]] - [[Kary Banks Mullis]], Usana kemiisto, Nobel-laureato
* [[Goukouni Oueddei]], prezidanto di Chad
* [[Muhammad Naji al-Otari]], chefministro di Siria
* [[Yoweri Kaguta Museveni]], prezidanto di Uganda
* (o 1945) [[Carlos Catasse]], Chiliana piktisto (m. 2010)
* [[Michał Hochman]], Polona muzikisto e kantisto (m. 2024)

== Morti ==
* [[8ma di januaro]] - [[Joseph Jastrow]], Polona psikologiisto (n. 1863)
* [[9ma di januaro]] - [[Antanas Smetona]], prezidanto di Lituania (n. 1874)
[[Arkivo:Edvard_Munch_1921.jpg|130px|thumb|[[Edvard Munch]]]]
* [[23ma di januaro]] - [[Edvard Munch]], Norvegiana piktisto (n. 1863)
* [[31ma di januaro]] - [[Jean Giraudoux]], Franca skriptisto e politikisto (n. 1882)
* [[1ma di februaro]] - [[Piet Mondrian]], Nederlandana piktistulo (n. 1872)
* [[18ma di februaro]] - [[Charles Bedaux]], Franca-Usana milioniero (n. 1886)
* [[21ma di februaro]] - [[Joseph Boczov]], Hungariana komunisto, franciana rezistanto (n. 1905)
* [[21ma di februaro]] - [[Misak Manushian]], Armenian-Franciana poeto e rezistinto (n. 1906)
* [[29ma di februaro]] - [[Pehr Evind Svinhufvud]], chefministro e prezidanto di Finlando (n. 1861)
* [[9ma di aprilo]] - [[Yevgenia Maximovna Rudneva|Yevgenia Rudneva]], Ukrainana astronomino ed aero-navigistino (n. 1920)
* [[29ma di aprilo]] - [[Bernardino Machado]], prezidanto di Portugal (n. 1851)
* [[4ma di mayo]] - [[Dave Hennen Morris]], Usan advokato e diplomacisto, kunfondinto di [[IALA]] (n. 1872)
* [[11ma di mayo]] - [[Leon Kozłowski]], chefministro di Polonia (n. 1892)
* [[25ma di junio]] - [[Dénes Berinkey]], ministro pri Judicial Aferi e chefministro di Hungaria. Ank Idisto (n. 1871)
[[Arkivo:Chuichi Nagumo.jpg|130px|thumb|[[Chuichi Nagumo]]]]
* [[6ma di julio]] - [[Chuichi Nagumo]], Japonian admiralo (n. 1887)
* [[21ma di julio]] - [[Claus von Stauffenberg]], Nacional-socialista militisto (n. 1907)
* [[26ma di julio]] - [[Reza Sha]], shaho di Persia (n. 1878)
* [[31ma di julio]] - [[Antoine de Saint-Exupéry]], Franca skriptisto (n. 1900)
* [[1ma di agosto]] - [[Manuel Quezón]], prezidanto di Filipini (n. 1878)
* [[5ma di agosto]] - [[Jędrzej Moraczewski]], chefministro di Polonia (n. 1870)
* [[8ma di agosto]] - [[Michael Wittmann]], Germana soldato (n. 1914)
* [[9ma di agosto]] - [[Alberts Kviesis]], prezidanto di Latvia (n. 1881)
* [[19ma di agosto]] - [[Günther von Kluge]], Germana marshalo (n. 1882)
* [[20ma di agosto]] - [[Leon Chwistek]], Polona piktisto, logikisto, filozofo e matematikisto (n. 1884)
[[Arkivo:Bundesarchiv_Bild_183-J0113-0500-001,_Gustav_Bauer(cropped).jpg|thumb|130px|[[Gustav Bauer]]]]
* [[16ma di septembro]] - [[Gustav Bauer]], kancelero di Germania (n. 1870)
* [[18ma di septembro]] - [[Hendrikus Colijn]], chefministro di Nederlando (n. 1869)
* [[24ma di septembro]] - [[Henryk Szczygliński]], Polona piktisto (n. 1881)
* [[27ma di septembro]] - [[Aristide Maillol]], Franca piktisto e skultisto (n. 1861)
* [[12ma di oktobro]] - [[Ramón S. Castillo]], prezidanto di Arjentinia (n. 1873)
* [[14ma di oktobro]] - [[Erwin Rommel]], Germana marshalo (n. 1891)
* [[15ma di oktobro]] - [[Eliseu Visconti]], Braziliana piktisto (n. 1866)
* [[23ma di oktobro]] - [[Charles Glover Barkla]], Britaniana fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1877)
* [[5ma di novembro]] - [[Alexis Carrel]], Franca mediko, Nobel-laureato (n. 1873)
* [[9ma di novembro]] - [[Frank Marshall (shakoludisto)|Frank Marshall]], Usana shakoludisto (n. 1877)
* [[2ma di decembro]] - [[Filippo Tommaso Marinetti]], Italiana skriptisto, jurnalisto e poeto (n. 1876)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Filippo Tommaso Marinetti|url=https://www.grupoescolar.com/pesquisa/filippo-tommaso-marinetti.html|editero=grupo escolar|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di decembro]] - [[Vasili Vasilyevich Kandinski|Vasili Kandinski]], Rusa piktisto (n. 1866)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Kandinsky - Biografia do pintor russo|url=https://www.infoescola.com/artes/kandinsky/|editero=InfoEscola|idiomo={{pt}}|vidita ye=4ma di februaro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di decembro]] - [[Glenn Miller]], Usan orkestestro (n. 1904)
* [[30ma di decembro]] - [[Romain Rolland]], Franca skriptisto, Nobel-laureato (n. 1866)
* [[Vladimir Baranoff-Rossine]], Ukrainana piktisto (n. 1888)

== Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Isidor Isaac Rabi]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Otto Hahn]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Joseph Erlanger]], [[Herbert Spencer Gasser]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Johannes Vilhelm Jensen]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Internaciona Komitato di Reda Kruco en Genève]]

== Referi ==
{{Reflist}}

[[Kategorio:Yari 1940a]]</text>
      <sha1>2fz9expqne3qpsfl3ll9bx8co4ez3lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1916</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1351</id>
    <revision>
      <id>1132059</id>
      <parentid>1083627</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T11:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+referi</comment>
      <origin>1132059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13285" sha1="pr0vhmrbrt1l4itkxo0s7ofgd4j15i1" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La yaro '''1916''' (MCMXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye [[saturdio]] segun [[Gregoriala kalendario]], e [[bisextila yaro]] komencinta ye [[venerdio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 916ma [[yaro]] di la [[duesma yarmilo]], la 16ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 7ma yaro di la [[yari 1910a]]. Kande 1916 komencis, Gregoriala kalendario esis 13 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

== Eventi ==
=== [[Mondo]] ===
* [[Unesma mondomilito#1916|Unesma mondomilito]] duras.

=== [[Europa]] ===
* [[9ma di januaro]] - [[Unesma mondomilito]]: [[Otoman imperio]] vinkas la [[batalio di Dardanelles]].
* [[29ma di januaro]] - [[Unesma mondomilito]]: Germana Zeppelin-aeronavi bombardas [[Paris]].
* [[21ma di februaro]] til la [[18ma di decembro]] - [[Unesma mondomilito]]: Eventas la sangoza [[batalio di Verdun]], proxim [[Verdun-sur-Meuse]], inter [[Francia|Franca]] e [[Germana imperio|Germana]] armei. Franci vinkas la batalio, qua rezultas cirkume 250 mil morti e plu kam 500 mil vunditi de amba armei.
* [[24ma di aprilo]] - Komencas Pasko-sedicio en [[Dublin]], [[Irlando]].
* [[mayo]] - [[Unionita Rejio]] e [[Francia]] sekrete signatas &quot;[[pakto Sykes-Picot]]&quot;, pri la divido di Araba teritorii lor apartenanta ad [[Otoman imperio]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.britannica.com/event/Sykes-Picot-Agreement|titulo=Sykes-Picot Agreement|idiomo={{en}}|editero=Encyclopaedia Britannica|vidita ye=20ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt; Francia ratifikas la pakto ye la 9ma di mayo, ed Unionita Rejio ratifikas ol ye la [[16ma di mayo]].&lt;ref&gt; {{extera ligilo|url=https://daily.jstor.org/maps-created-modern-middle-east/|titulo=The Map That Created The Modern Middle East|editero=JSTOR Daily|idiomo={{en}}|publikigita ye=13ma di mayo 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[31ma di mayo]] til l'[[1ma di junio]] - [[Unesma mondomilito]]: Che [[Norda Maro]] proxim [[peninsulo Jutlando]], [[Dania]], eventas granda marala kombato inter Germana e Britaniana floti, tamen nulu esas klare vinkanto.
* [[4ma di junio]] til la [[20ma di septembro]] - Unesma mondomilito: [[Rusa imperio]] komencas granda kontre-atako komandita da generalo Brusilov. Rusi sucesas avancar en [[Galicia]], ma perdas de 500 mil til plu kam 1 milion soldati. [[Germana imperio|Germani]] ed [[Austria-Hungaria|Austriani]] anke perdas preske 1 milion soldati, en un ek la maxim mortigiva batalii de la historio.
* [[1ma di julio]] til la [[18ma di novembro]] - [[Unesma mondomilito]]: Eventas la [[batalio di Somme]], un ek la maxim granda batalii de la milito.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.greatwar.co.uk/battles/somme-1916/|titulo=Battle of the Somme 1916 |editero=The Great War 1914-1918|vidita ye=13ma di agosto 2017|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di agosto]] - Unesma mondomilito: [[Portugal]] eniras la milito alonge la [[Triopla Interkonsento (Unesma mondomilito)|Triopla Interkonsento]].
* [[14ma di agosto]] - Unesma mondomilito: [[Rumania]] deklaras milito kontre [[Austria-Hungaria]].
* [[1ma di septembro]] - Unesma mondomilito: [[Bulgaria]] deklaras milito kontre [[Rumania]].
* [[6ma di decembro]] - [[Unesma mondomilito]]: [[Centrala potenti]] kaptas [[Bucarest]].
* [[30ma di decembro]] - [[Grigori Yefimovich Rasputin|Grigori Rasputin]], monako, amiko di carala familio di [[Rusa imperio]], ocidesas.

=== [[Azia]] ===
* [[3ma di novembro]] - [[Unionita Rejio]] establisas protektorato super [[Katar]].
* Arabi revoltas kontre [[Otoman imperio]] en [[Hijaz]]. Hussein proklamas su rejo di Arabi.

=== [[Afrika]] ===
* [[4ma di agosto]] - [[Unesma mondomilito]]: [[Liberia]] deklaras milito kontre [[Germana imperio]].
* Buro-chefo [[Jan Smuts]] duktas anti-Germana movado en Germana Est-Afrika ([[Kenia]], [[Tanzania]]).
* Britaniani e Belgi konquestas [[Yaounde]], chef-urbo di Germana [[Kamerun]].

=== [[Central Amerika]] ===
* [[5ma di mayo]] - [[Usa]] sendas trupi a [[Dominikana Republiko]].

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[1ma di januaro]] - [[Brazilia]] promulgas lua unesma civila kodexo.
* [[16ma di oktobro]] - [[Hipólito Yrigoyen]] elektesas prezidanto di [[Arjentinia]]. Il esas novigisto.

== Naski ==
* [[7ma di januaro]] - [[Paul Keres]], Estona shakoludisto (m. 1975)
[[Arkivo:Sune Bergström 3.jpg|thumb|130px|[[Sune Bergström]]]]
* [[10ma di januaro]] - [[Sune Bergström]], Sueda biokemiisto, Nobel-laureato (m. 2004)
* [[12ma di januaro]] - [[Pieter Willem Botha]], prezidanto di Sudafrika (m. 2006)
* [[17ma di januaro]] - [[Reuben Tam]], Usana piktisto (m. 1991)
* [[24ma di januaro]] - [[Rafael Caldera Rodríguez]], prezidanto di Venezuela (m. 2009)
* [[15ma di februaro]] - [[Dingiri Banda Wijetunga]], chefa ministro di Sri Lanka (m. 2008)
* [[11ma di marto]] - [[Harold Wilson]], chefministro di Unionita Rejio (m. 1995)
* [[13ma di marto]] - [[Jacque Fresco]], Usana social injenioro (m. 2017)
* [[20ma di marto]] - [[Pierre Messmer]], chefministro di Francia (m. 2007)
[[Arkivo:Christian_B._Anfinsen,_NIH_portrait,_1969.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Christian B. Anfinsen]]&lt;/small&gt;]]
* [[26ma di marto]] - [[Christian B. Anfinsen]], Usana biokemiisto, Nobel-laureato (m. 1995)
* [[29ma di marto]] - [[Abu Sadat Mohammad Sayem]], prezidanto di Bangladesh (m. 1997)
* [[5ma di aprilo]] - [[Gregory Peck]], Usan aktoro (m. 2003)
* [[14ma di aprilo]] - [[Abdul Rahman Arif]], militisto e prezidanto di Irak (m. 2007)
* [[17ma di aprilo]] - [[Sirimavo Bandaranaike]], chefa ministro di Sri-Lanka (m. 2000)
* [[18ma di aprilo]] - [[José Joaquín Trejos Fernández]], prezidanto di Kosta-Rika (m. 2010)
* [[22ma di aprilo]] - [[Yehudi Menuhin]], Britanian-Usana muzikisto (m. 1999)
* [[29ma di aprilo]] - [[Lars Korvald]], chefministro di Norvegia (m. 2006)
* [[1ma di mayo]] - [[Glenn Ford]], Kanadan-Usan aktoro (m. 2006)
* [[5ma di mayo]] - [[Zail Singh]], prezidanto di India (m. 1994)
* [[11ma di mayo]] - [[Camilo José Cela]], Hispana skriptisto, Nobel-laureato (m. 2002)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cervantes.es/bibliotecas_documentacion_espanol/biografias/tel_aviv_camilo_jose_cela.htm|editero=Instituto Cervantes|titulo=Camilo José Cela. Biografía |idiomo={{es}}|vidita ye=5ma di marto 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di mayo]] - [[Efraim Katzir]], prezidanto di Israel (m. 2009)
* [[4ma di junio]] - [[Robert Francis Furchgott]], Usana biokemiisto, Nobel-laureato (m. 2009)
* [[6ma di junio]] - [[Hamani Diori]], prezidanto di Nijer (m. 1989)
[[Arkivo:Francis_Crick_1995.jpg|thumb|130px|[[Francis Crick]]]]
* [[8ma di junio]] - [[Francis Crick]], Britaniana ciencisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (m. 2004)
* [[9ma di junio]] - [[Robert McNamara]], Usana stratego e politikisto (m. 2009)
* [[15ma di junio]] - [[Herbert Simon]], Usan ekonomikito, Nobel-laureato (m. 2001)
* [[18ma di junio]] - [[Julio César Turbay Ayala]], prezidanto di Kolumbia (m. 2005)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Julio César Turbay Ayala |url=https://www.britannica.com/biography/Julio-Cesar-Turbay-Ayala|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di julio]] - [[Edward Heath]], chefministro di Unionita Rejio (m. 2005)
* [[11ma di julio]] - [[Alexandr Mihailovich Prohorov]], Rusa fizikisto, Nobel-laureato (m. 2002)
* 11ma di julio - [[Gough Whitlam]], chefministro di Australia (m. 2014)
* [[6ma di agosto]] - [[Dom Mintoff]], chefministro di Malta (m. 2012)
* [[10ma di agosto]] - [[Hubert Maga]], prezidanto di Benin (m. 2000)
* [[16ma di agosto]] - [[Umberto Boccioni]], Italiana skultisto e piktisto (n. 1882)
* [[18ma di agosto]] - [[Don Keefer]], Usan aktoro (m. 2014)
* [[25ma di agosto]] - [[Frederick Chapman Robbins]], Usana mediko e virologiisto, Nobel-laureato (m. 2003)
* [[17ma di septembro]] - [[Yumjaagiyn Cedenbal]], prezidanto di Mongolia (m. 1991)
[[Arkivo:Aldo_Moro_br.jpg|130px|thumb|[[Aldo Moro]]]]
* [[23ma di septembro]] - [[Aldo Moro]], Italiana politikistulo (m. 1978)
* [[4ma di oktobro]] - [[Vitali Lazarevich Ginzburg]], Rusa fizikisto, Nobel-laureato (m. 2009)
* [[15ma di oktobro]] - [[Hassan Gouled Aptidon]], prezidanto di Djibouti (m. 2006)
* [[19ma di oktobro]] - [[Jean Dausset]], Franca biologiisto, Nobel-laureato (m. 2009)
* [[26ma di oktobro]] - [[François Mitterrand]], prezidanto di Francia (m. 1996)
* [[6ma di novembro]] - [[Ray Conniff]], Usan orkestrestro, kompozisto e muzikal aranjisto (m. 2002)
* [[10ma di novembro]] - [[Louis le Brocquy]], Irlandana piktisto (m. 2012)
* [[22ma di novembro]] - [[Jack London]], Usana skriptisto (n. 1876)
* [[28ma di novembro]] - [[Ramón José Velásquez]], prezidanto di Venezuela (m. 2014)
* [[6ma di decembro]] - [[Kristján Eldjárn]], prezidanto di Islando (m. 1982)
* 6ma di decembro - [[Derek Hill]], Britaniana piktisto (m. 2000)
* [[9ma di decembro]] - [[Kirk Douglas]], Usan aktoro (m. 2020)
* [[15ma di decembro]] - [[Maurice Wilkins]], Britaniana ciencisto, Nobel-laureato (m. 2004)
* 15ma di decembro - [[Miguel Arraes]], Braziliana politikisto (m. 2005)
* [[23ma di decembro]] - [[Dino Risi]], Italiana filmifisto (m. 2008)

== Morti ==
* [[1ma di januaro]] - [[Adán Cárdenas]], prezidanto di Nikaragua (n. 1836)
* [[9ma di januaro]] - [[Tadeusz Ajdukiewicz]], Polona piktisto (n. 1852)
* [[12ma di januaro]] - [[Georgios Theotokis]], chefministro di Grekia (n. 1844)
[[Arkivo:V_Huerta.jpg|thumb|130px|[[Victoriano Huerta]]]]
* [[13ma di januaro]] - [[Victoriano Huerta]], prezidanto di Mexikia (n. 1850)
* [[18ma di januaro]] - [[Lorenzo Latorre]], prezidanto di Uruguay (n. 1844)
* [[20ma di januaro]] - [[Kyriakoulis Mavromichalis]], chefministro di Grekia (n. 1849 o 1850)
* [[6ma di februaro]] - [[Rubén Darío]], Nikaraguana skriptisto (n. 1867)
* [[13ma di februaro]] - [[Carlos Antonio Mendoza]], prezidanto di Panama (n. 1856)
* 13ma di februaro - [[Vilhelm Hammershøi]], Dana piktisto (n. 1864)
* [[19ma di februaro]] - [[Ernst Mach]], Austriana fizikisto (n. 1838)
* 19ma di februaro - [[Afonso Arinos de Melo Franco]], Brazilian yuristo, jurnalisto e skriptisto, fondinto dil Akademio Braziliana pri Literaturo (n. 1868)
* [[20ma di februaro]] - [[Klas Pontus Arnoldson]], Sueda skriptisto, Nobel-laureato (n. 1844)
[[Arkivo:Henry James at National Portrait Gallery IMG 4434.JPG|thumb|130px|[[Henry James]]]]
* [[28ma di februaro]] - [[Henry James]], Usana skriptisto (n. 1843)
* [[4ma di marto]] - [[Franz Marc]], Germana piktisto (n. 1880)
* [[19ma di marto]] - [[Vasili Ivanovich Surikov|Vasili Surikov]], Rusa piktisto (n. 1848)
* [[24ma di marto]] - [[Enrique Granados]], Hispana kompozisto (n. 1857)
* [[26ma di aprilo]] - [[Mário de Sá-Carneiro]], Portugalana poeto (n. 1890)
* [[11ma di mayo]] - [[Tirésias Simon Sam]], prezidanto di Haiti (n. 1835)
* [[29ma di mayo]] - [[Nelson A. Primus]], Usana piktisto (n. 1842)
* [[6ma di junio]] - [[Yuan Shikai]], prezidanto di Republiko Chinia (n. 1859)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Yuan-Shikai|titulo=Yuan Shikai {{!}} Chinese president|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di junio]] - [[Alberto Elmore Fernández de Córdoba]], Peruana diplomacisto e politikisto (n. 1844)
* [[25ma di junio]] - [[Thomas Eakins]], Usana piktisto (n. 1844)
* [[29ma di junio]] - [[Georges Lacombe]], Franca skultisto e piktisto (n. 1868)
* [[6ma di julio]] - [[Odilon Redon]], Franca piktisto (n. 1840)
* [[16ma di julio]] - [[Ilya Ilyitch Mechnikov|Ilya Mechnikov]], Rusa ciencisto, Nobel-laureato (n. 1845)
[[Arkivo:William Ramsay.jpg|thumb|130px|[[William Ramsay]]]]
* [[23ma di julio]] - [[William Ramsay]], Britaniana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1852)
* [[17ma di agosto]] - [[Umberto Boccioni]], Italiana piktisto e skultisto (n. 1882)
* [[4ma di septembro]] - [[José Echegaray]], Hispana skriptisto, Nobel-laureato pri literaturo (n. 1832)
* [[16ma di septembro]] - [[José Echegaray]], Hispana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1832)
* [[25ma di oktobro]] - [[William Merritt Chase]], Usana piktisto (n. 1849)
* [[11ma di novembro]] - [[Francisco da Veiga Beirão]], chefministro di Portugal (n. 1841)
* [[12ma di novembro]] - [[Percival Lowell]], Usan astronomo (n. 1855)
* [[15ma di novembro]] - [[Henryk Sienkiewicz]], Polona skriptisto, Nobel-laureato (n. 1846)
* [[21ma di novembro]] - Imperiestro [[Franz Josef la 1ma di Austria-Hungaria]] (n. 1830)
* [[6ma di decembro]] - [[Ndoc Martini]], Albaniana piktisto (n. 1880)
* [[8ma di decembro]] - [[Germán Riesco]], prezidanto di Chili (n. 1854)
* [[20ma di decembro]] - [[Henry Wallis]], Britaniana piktisto (n. 1830)
* [[25ma di decembro]] - [[Adam Chmielowski]], Polona reguliero katolika e piktisto (n. 1845)
* [[30ma di decembro]] - [[Grigori Yefimovich Rasputin|Grigori Rasputin]], monako amiko dil imperiala familio Rusa, mortigita da nobeli (m. 1869)
* [[31ma di decembro]] - [[Kazimierz Alchimowicz]], Polona piktisto (n. 1840)

== Nobel-premiiziti ==
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: ne havis
*[[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: ne havis
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: ne havis
*[[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Carl Gustaf Verner von Heidenstam]]
*[[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: ne havis
*[[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: ne havis

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1910a]]</text>
      <sha1>pr0vhmrbrt1l4itkxo0s7ofgd4j15i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>5ma di mayo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1826</id>
    <revision>
      <id>1132026</id>
      <parentid>1099801</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T01:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+naski, morti, referi, e korektigo di informi (kompleta revizo til nun)</comment>
      <origin>1132026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9835" sha1="lehcintxrehkny054ehuggk6rrwc2ts" xml:space="preserve">{{Mayo}}
Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di [[yaro]].

La '''5ma di mayo''' esas la 125ma [[dio]] di la yaro (126ma en [[bisextila yaro|bisextila yari]]) segun [[Gregoriala kalendario]]. Restas 240 dii til la fino di la yaro.
----
== Dio ==

== Eventi ==
* [[1260]] - [[Kublai Khan]] divenas postulanto a [[Mongola imperio]] pos la morto di [[Möngke Khan]].
* [[1862]] - ''[[Cinco de Mayo]]'': che [[Batalio di Puebla]], [[Mexikia]]ni vinkas [[Francia|Franca]] trupi qui intervenabis en Mexikia.
* [[1891]] - En New York, [[Carnegie-halo]] oficale apertesas.
* [[1912]] - Komencas l'[[Olimpiala Ludi en Stockholm, 1912|Olimpiala Ludi]] en [[Stockholm]], [[Suedia]].
* [[1930]] - Gandhi arestesas da [[Unionita Rejio|Britaniani]]. Lua aresto efektigas sediicii en tota [[India]].
* [[1936]] - Trupi del [[rejio Italia]] okupas [[Addis Ababa]].
* [[1942]] - [[Duesma mondomilito]]: komencas [[batalio di Corregidor]], inter Usana e [[Japonian imperio|Japoniana]] trupi en [[Filipini]].
* [[1945]] - [[Duesma mondomilito]]: habitantaro di [[Praha]] revoltas kontre [[Nacional-socialista Germania|Nacional-socialista]] okupado.
* [[1949]] - [[Europana Komisitaro]] fondesas.
* [[1955]] - [[West-Germania]] divenas suverena stato.
* [[1960]] - [[Ahmadou Ahidjo]] divenas prezidanto di Kamerun.
* [[1961]] - [[Alan Shepard]] divenas l'unesma Usan astronauto en kosmo.
* [[1996]] - [[José María Aznar]] divenas chefministro di [[Hispania]].
* [[1998]] - [[Francia]] signatas pakto en [[Noumea]] por transferar povo a lokala habitanti di [[Nova-Kaledonia]].
* [[2011]] - En [[Brazilia]], supra federala tribunalo agnoskas samasexua mariajo.
* [[2014]] - Militanti di [[Boko Haram]] ocidas cirkum 300 personi dum noktala ataki en l'urbi Gamboru e Ngala, en la stato [[Borno]], [[Nigeria]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo| url =http://www.huffingtonpost.com/2014/05/07/boko-haram-attack_n_5279662.html
|titulo=Boko Haram Attack Kills Hundreds In Border Town|editero=The Huffington Post| vidita ye=7ma di mayo 2014|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2015]] - Pos plu kam 50 yari voyaji tra [[paromo|paromi]] inter [[Usa]] e [[Kuba]] posibligesas.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.dw.de/eua-autorizam-servi%C3%A7o-de-balsas-comerciais-para-cuba/a-18430691?maca=bra-uol-all-1387-xml-uol |titulo=EUA autorizam serviço de balsas comerciais para Cuba|autoro=Deutsche Welle|idiomo={{pt}}|vidita ye=6ma di mayo 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[2016]] - Pos preske 1 monato, quar driftinta naufrajinti de [[Kiribati]] sokursesas en [[Insuli Marshall]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/afp/2016/05/05/naufragos-sao-resgatados-depois-de-um-mes-a-deriva-no-pacifico.htm |titulo=Náufragos são resgatados depois de um mês à deriva no Pacífico |vidita ye=5ma di mayo 2016|idiomo={{pt}}|editero= UOL}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.bangkokpost.com/news/asia/960541/pacific-castaways-survive-four-weeks-adrift |titulo=Pacific castaways survive four weeks adrift |idiomo={{en}}|vidita ye=5ma di mayo 2016|editero= Bangkok Post}}&lt;/ref&gt;
* [[2017]] - Atako da militanti de la grupo [[Boko Haram]] proxim la [[lago Chad]] mortigas 9 soldati. En kontreatako, l'armeo di [[Chad]] mortigas cirkume 40 gerileri de Boko Haram.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Boko Haram attack in Chad kills nine troops, 40 jihadists|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/boko-haram-attack-in-chad-kills-nine-troops-40-jihadists/articleshow/58539890.cms|editero=The Times of India|vidita ye=5ma di mayo 2017|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2018]] - [[NASA]] lansas [[kosmoprobilo]] ''[[InSight]]'' vers [[Marso]], ube ol arivos en novembro por explorar la subsulo de la planeto.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.nytimes.com/2016/03/10/science/nasa-reschedules-mars-insight-mission-for-may-2018.html?_r=0 | titulo=NASA Reschedules Mars InSight Mission for May 2018 |editero=nytimes.com |publikigita ye=9ma di marto 2016 |vidita ye=5ma di mayo 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[2019]] - Acidento kun [[aviono]] [[Sukhoi Superjet 100]] de kompanio [[Aeroflot]] dum la terveno che l'aeroportuo ''Sheremetyevo'' en [[Moskva]] produktas la morto di 41 ek la 78 personi en nave.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url= https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-48171392|titulo= Aeroflot plane crash: 41 killed on Russian jet|publikigita ye=6ma di mayo 2019 |vidita ye=6ma di mayo 2019|editero=BBC News|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;

== Naski ==
* [[1210]] - rejulo [[Afonso la 3ma di Portugal]] (m. 1279)
* [[1599]] - [[Oliver Cromwell]], Angla politikisto (m. 1658)
* [[1752]] - [[Johann Tobias Mayer]], Germana fizikisto e matematikisto (m. 1830)
* [[1805]] - [[José Ballivián]], prezidanto di Bolivia (m. 1852)
* [[1813]] - [[Søren Kierkegaard]], Dana filozofo e teologo (m. 1855)
* [[1818]] - [[Karl Marx]], Germana filozofo (m. 1883)
* [[1846]] - [[Henryk Sienkiewicz]], Polona skriptisto, Nobel-laureato (m. 1916)
* [[1856]] - [[Alejandro Woss y Gil]], prezidanto di Dominikana Republiko (m. 1932)
* [[1857]] - [[António Teixeira de Sousa]], chefministro di Portugal (m. 1917)
* [[1875]] - [[John Fabian Carlson]], Sueda-Usana piktisto (m. 1945)
* [[1883]] - [[Eleazar López Contreras]], prezidanto di Venezuela (m. 1973)
* [[1886]] - [[Kostaq Kotta]], chefministro di Albania (m. 1947)
* [[1893]] - [[Farabundo Martí]], Salvadorana revolucionero (m. 1932)
* [[1914]] - [[Tyrone Power]], Usan aktoro (m. 1958)
* [[1916]] - [[Zail Singh]], prezidanto di India (m. 1994)
* [[1919]] - [[Georgios Papadopulos]], chefministro di Grekia (m. 1999)
* [[1921]] - [[Arthur Leonard Schawlow]], Usana fizikistulo, Nobel-laureato (m. 1999)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Arthur L. Schawlow - Biographical|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1981/schawlow/biographical/|editero=NobelPrize.org|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[1922]] - [[Adil Çarçani]], chefministro di Albania (m. 1997)
* [[1927]] - [[Charles Rosen (pianisto)|Charles Rosen]], Usana pianisto e skriptisto (m. 2012)
* [[1928]] - [[Pierre Schoendoerffer]], Franca filmifisto e skriptisto (m. 2012)
* [[1932]] - [[Noël Milarew Odingar]], prezidanto di Chad (m. 2007)
* [[1933]] - [[Ratnasiri Wickremanayake]], chefa ministro di Sri-Lanka (m. 2016)
* [[1934]] - [[Henri Konan Bédié]], prezidanto di Ivora Rivo (m. 2023)
* [[1935]] - [[Bernard Pivot]], Franca jurnalisto e prizentisto di televiziono (m. 2024)
* [[1937]] - [[Trần Đức Lương]], prezidanto di Vietnam (m. 2025)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://vov.vn/chinh-tri/tom-tat-tieu-su-nguyen-chu-tich-nuoc-tran-duc-luong-post1201480.vov|titulo=Tóm tắt tiểu sử nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương|editero=VOV|idiomo={{vi}}|publikigita ye=22ma di mayo 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[1943]] - [[Michael Palin]], Britanian aktoro
* [[1946]] - [[Beth Carvalho]], Braziliana kantistino e kompozistino (m. 2019)
* 1946 - [[Kebby Musokotwane]], chefministro di Zambia (m. 1996)
* [[1947]] - [[Malam Bacai Sanhá]], prezidanto di Guinea-Bisau (m. 2012)
* [[1950]] - [[Googoosh]], Iranana aktorino e kantistino
* [[1956]] - [[Kamagurka]], Belga kartunisto, skriptisto pri teatro e piktisto
* [[1959]] - [[Ian McCulloch]], Angla kantisto, muzikisto e kompozisto ([[Echo &amp; the Bunnymen]])
* [[1960]] - [[Jorge Fernando Quiroga Ramírez]], prezidanto di Bolivia
* [[1963]] - [[James LaBrie]], Kanadana muzikisto e kantisto ([[Dream Theater]])
* [[1966]] - [[Sergei Stanishev]], chefministro di Bulgaria
* [[1968]] - [[Bohdana Oleksiyivna Froliak|Bohdana Froliak]], Ukrainana kompozisto
* [[1972]] - [[Brigitta Boccoli]], Italian aktorino
* [[1990]] - [[Ana Šimic]], Kroatian atletino
* [[1991]] - [[Raúl Alonso Jiménez]], Mexikiana futbalisto
* [[1996]] - [[Morten Thorsby]], Norvegiana futbalisto
* [[1998]] - [[Arina Siarhieyewna Sabalienka|Arina Sabalienka]], Bielorusa tenisistino

== Morti ==
* [[1309]] - [[Carlo la 2ma di Napoli|Carlo la 2ma]], rejulo di [[Napoli]] (n. 1254)
* [[1821]] - [[Napoléon Bonaparte]] (n. 1769)
* [[1873]] - [[Jerónimo Carrión]], prezidanto di Equador (n. 1804)
* [[1881]] - [[Zygmunt Sidorowicz]], Polona piktisto (n. 1846)
* [[1901]] - [[Mariano Ignacio Prado]], prezidanto di Peru (n. 1826)
* [[1921]] - [[Alfred Hermann Fried]], Austriana skriptisto e pacifisto, Nobel-laureato (n. 1864)
* [[1942]] - [[Habib Pacha Es-Saad]], Libanana politikisto (n. 1867)
* [[1945]] - [[Tytus Czyżewski]], Polona piktisto (n. 1880)
* [[1959]] - [[Carlos Saavedra Lamas]], Arjentiniana politikisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1878)
* [[1975]] - [[Moe Howard]], Usan aktoro e komediisto (n. 1897)
* [[1977]] - [[Ludwig Erhard]], kancelero di Germania (n. 1897)
* [[1983]] - [[Anton Buttigieg]], prezidanto di Malta (n. 1912)
* [[1994]] - [[Mário Quintana]], Braziliana skriptisto e tradukisto (n. 1906)
* [[1995]] - [[Mihail Moiseyevich Botvinnik|Mihail Botvinnik]], Rusa shakoludo-championo (n. 1911)
* [[2002]] - [[Hugo Banzer Suárez]], diktatoro di Bolivia (n. 1926)
* [[2004]] - [[Thea Beckman]], Nederlandana skriptisto (n. 1923)
* [[2010]] - [[Umaru Yar'Adua]], prezidanto di Nigeria (n. 1951)
* [[2017]] - [[Ely Ould Mohamed Vall]], prezidanto di Mauritania (n. 1953)
* [[2018]] - [[Ermanno Olmi]], Italiana filmifisto (n. 1931)
* [[2020]] - [[Millie Small]], Jamaikana kantistino (n. 1947)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|autoro= Chris Salewicz |editero=The Guardian| vidita ye=6ma di mayo 2020|url=https://www.theguardian.com/music/2020/may/06/millie-small-obituary |titulo=Millie Small obituary }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amg&quot;&gt;{{Extera ligilo|autoro= Bruce Eder |url=http://www.allmusic.com/artist/millie-small-mn0000489606/biography |titulo=Millie Small &amp;#124; Biography |editero=AllMusic| vidita ye=27ma di januaro 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[2024]] - [[Bernard Hill]], Britanian aktoro (n. 1944)
* 2024 - [[César Luis Menotti]], Arjentiniana futbalisto ed entrenisto (n. 1938)

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Dio di yaro]]
[[Kategorio:Mayo]]</text>
      <sha1>lehcintxrehkny054ehuggk6rrwc2ts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132028</id>
      <parentid>1132026</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T01:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+refero</comment>
      <origin>1132028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10161" sha1="4rbjyudr6iouh6pougjo1cppggvye2f" xml:space="preserve">{{Mayo}}
Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di [[yaro]].

La '''5ma di mayo''' esas la 125ma [[dio]] di la yaro (126ma en [[bisextila yaro|bisextila yari]]) segun [[Gregoriala kalendario]]. Restas 240 dii til la fino di la yaro.
----
== Dio ==

== Eventi ==
* [[1260]] - [[Kublai Khan]] divenas postulanto a [[Mongola imperio]] pos la morto di [[Möngke Khan]].
* [[1862]] - ''[[Cinco de Mayo]]'': che [[Batalio di Puebla]], [[Mexikia]]ni vinkas [[Francia|Franca]] trupi qui intervenabis en Mexikia.
* [[1891]] - En New York, [[Carnegie-halo]] oficale apertesas.
* [[1912]] - Komencas l'[[Olimpiala Ludi en Stockholm, 1912|Olimpiala Ludi]] en [[Stockholm]], [[Suedia]].
* [[1930]] - Gandhi arestesas da [[Unionita Rejio|Britaniani]]. Lua aresto efektigas sediicii en tota [[India]].
* [[1936]] - Trupi del [[rejio Italia]] okupas [[Addis Ababa]].
* [[1942]] - [[Duesma mondomilito]]: komencas [[batalio di Corregidor]], inter Usana e [[Japonian imperio|Japoniana]] trupi en [[Filipini]].
* [[1945]] - [[Duesma mondomilito]]: habitantaro di [[Praha]] revoltas kontre [[Nacional-socialista Germania|Nacional-socialista]] okupado.
* [[1949]] - [[Europana Komisitaro]] fondesas.
* [[1955]] - [[West-Germania]] divenas suverena stato.
* [[1960]] - [[Ahmadou Ahidjo]] divenas prezidanto di Kamerun.
* [[1961]] - [[Alan Shepard]] divenas l'unesma Usan astronauto en kosmo.
* [[1996]] - [[José María Aznar]] divenas chefministro di [[Hispania]].
* [[1998]] - [[Francia]] signatas pakto en [[Noumea]] por transferar povo a lokala habitanti di [[Nova-Kaledonia]].
* [[2011]] - En [[Brazilia]], supra federala tribunalo agnoskas samasexua mariajo.
* [[2014]] - Militanti di [[Boko Haram]] ocidas cirkum 300 personi dum noktala ataki en l'urbi Gamboru e Ngala, en la stato [[Borno]], [[Nigeria]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo| url =http://www.huffingtonpost.com/2014/05/07/boko-haram-attack_n_5279662.html
|titulo=Boko Haram Attack Kills Hundreds In Border Town|editero=The Huffington Post| vidita ye=7ma di mayo 2014|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2015]] - Pos plu kam 50 yari voyaji tra [[paromo|paromi]] inter [[Usa]] e [[Kuba]] posibligesas.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.dw.de/eua-autorizam-servi%C3%A7o-de-balsas-comerciais-para-cuba/a-18430691?maca=bra-uol-all-1387-xml-uol |titulo=EUA autorizam serviço de balsas comerciais para Cuba|autoro=Deutsche Welle|idiomo={{pt}}|vidita ye=6ma di mayo 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[2016]] - Pos preske 1 monato, quar driftinta naufrajinti de [[Kiribati]] sokursesas en [[Insuli Marshall]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/afp/2016/05/05/naufragos-sao-resgatados-depois-de-um-mes-a-deriva-no-pacifico.htm |titulo=Náufragos são resgatados depois de um mês à deriva no Pacífico |vidita ye=5ma di mayo 2016|idiomo={{pt}}|editero= UOL}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.bangkokpost.com/news/asia/960541/pacific-castaways-survive-four-weeks-adrift |titulo=Pacific castaways survive four weeks adrift |idiomo={{en}}|vidita ye=5ma di mayo 2016|editero= Bangkok Post}}&lt;/ref&gt;
* [[2017]] - Atako da militanti de la grupo [[Boko Haram]] proxim la [[lago Chad]] mortigas 9 soldati. En kontreatako, l'armeo di [[Chad]] mortigas cirkume 40 gerileri de Boko Haram.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Boko Haram attack in Chad kills nine troops, 40 jihadists|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/boko-haram-attack-in-chad-kills-nine-troops-40-jihadists/articleshow/58539890.cms|editero=The Times of India|vidita ye=5ma di mayo 2017|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2018]] - [[NASA]] lansas [[kosmoprobilo]] ''[[InSight]]'' vers [[Marso]], ube ol arivos en novembro por explorar la subsulo de la planeto.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.nytimes.com/2016/03/10/science/nasa-reschedules-mars-insight-mission-for-may-2018.html?_r=0 | titulo=NASA Reschedules Mars InSight Mission for May 2018 |editero=nytimes.com |publikigita ye=9ma di marto 2016 |vidita ye=5ma di mayo 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[2019]] - Acidento kun [[aviono]] [[Sukhoi Superjet 100]] de kompanio [[Aeroflot]] dum la terveno che l'aeroportuo ''Sheremetyevo'' en [[Moskva]] produktas la morto di 41 ek la 78 personi en nave.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url= https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-48171392|titulo= Aeroflot plane crash: 41 killed on Russian jet|publikigita ye=6ma di mayo 2019 |vidita ye=6ma di mayo 2019|editero=BBC News|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;

== Naski ==
* [[1210]] - rejulo [[Afonso la 3ma di Portugal]] (m. 1279)
* [[1599]] - [[Oliver Cromwell]], Angla politikisto (m. 1658)
* [[1752]] - [[Johann Tobias Mayer]], Germana fizikisto e matematikisto (m. 1830)
* [[1805]] - [[José Ballivián]], prezidanto di Bolivia (m. 1852)
* [[1813]] - [[Søren Kierkegaard]], Dana filozofo e teologo (m. 1855)
* [[1818]] - [[Karl Marx]], Germana filozofo (m. 1883)
* [[1846]] - [[Henryk Sienkiewicz]], Polona skriptisto, Nobel-laureato (m. 1916)
* [[1856]] - [[Alejandro Woss y Gil]], prezidanto di Dominikana Republiko (m. 1932)
* [[1857]] - [[António Teixeira de Sousa]], chefministro di Portugal (m. 1917)
* [[1875]] - [[John Fabian Carlson]], Sueda-Usana piktisto (m. 1945)
* [[1883]] - [[Eleazar López Contreras]], prezidanto di Venezuela (m. 1973)
* [[1886]] - [[Kostaq Kotta]], chefministro di Albania (m. 1947)
* [[1893]] - [[Farabundo Martí]], Salvadorana revolucionero (m. 1932)
* [[1914]] - [[Tyrone Power]], Usan aktoro (m. 1958)
* [[1916]] - [[Zail Singh]], prezidanto di India (m. 1994)
* [[1919]] - [[Georgios Papadopulos]], chefministro di Grekia (m. 1999)
* [[1921]] - [[Arthur Leonard Schawlow]], Usana fizikistulo, Nobel-laureato (m. 1999)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Arthur L. Schawlow - Biographical|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1981/schawlow/biographical/|editero=NobelPrize.org|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[1922]] - [[Adil Çarçani]], chefministro di Albania (m. 1997)
* [[1927]] - [[Charles Rosen (pianisto)|Charles Rosen]], Usana pianisto e skriptisto (m. 2012)
* [[1928]] - [[Pierre Schoendoerffer]], Franca filmifisto e skriptisto (m. 2012)
* [[1932]] - [[Noël Milarew Odingar]], prezidanto di Chad (m. 2007)
* [[1933]] - [[Ratnasiri Wickremanayake]], chefa ministro di Sri-Lanka (m. 2016)
* [[1934]] - [[Henri Konan Bédié]], prezidanto di Ivora Rivo (m. 2023)
* [[1935]] - [[Bernard Pivot]], Franca jurnalisto e prizentisto di televiziono (m. 2024)
* [[1937]] - [[Trần Đức Lương]], prezidanto di Vietnam (m. 2025)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://vov.vn/chinh-tri/tom-tat-tieu-su-nguyen-chu-tich-nuoc-tran-duc-luong-post1201480.vov|titulo=Tóm tắt tiểu sử nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương|editero=VOV|idiomo={{vi}}|publikigita ye=22ma di mayo 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[1943]] - [[Michael Palin]], Britanian aktoro
* [[1946]] - [[Beth Carvalho]], Braziliana kantistino e kompozistino (m. 2019)
* 1946 - [[Kebby Musokotwane]], chefministro di Zambia (m. 1996)
* [[1947]] - [[Malam Bacai Sanhá]], prezidanto di Guinea-Bisau (m. 2012)
* [[1950]] - [[Googoosh]], Iranana aktorino e kantistino
* [[1956]] - [[Kamagurka]], Belga kartunisto, skriptisto pri teatro e piktisto
* [[1959]] - [[Ian McCulloch]], Angla kantisto, muzikisto e kompozisto ([[Echo &amp; the Bunnymen]])
* [[1960]] - [[Jorge Fernando Quiroga Ramírez]], prezidanto di Bolivia
* [[1963]] - [[James LaBrie]], Kanadana muzikisto e kantisto ([[Dream Theater]])
* [[1966]] - [[Sergei Stanishev]], chefministro di Bulgaria
* [[1968]] - [[Bohdana Oleksiyivna Froliak|Bohdana Froliak]], Ukrainana kompozisto
* [[1972]] - [[Brigitta Boccoli]], Italian aktorino
* [[1990]] - [[Ana Šimic]], Kroatian atletino
* [[1991]] - [[Raúl Alonso Jiménez]], Mexikiana futbalisto
* [[1996]] - [[Morten Thorsby]], Norvegiana futbalisto
* [[1998]] - [[Arina Siarhieyewna Sabalienka|Arina Sabalienka]], Bielorusa tenisistino

== Morti ==
* [[1309]] - [[Carlo la 2ma di Napoli|Carlo la 2ma]], rejulo di [[Napoli]] (n. 1254)
* [[1821]] - [[Napoléon Bonaparte]] (n. 1769)
* [[1873]] - [[Jerónimo Carrión]], prezidanto di Equador (n. 1804)
* [[1881]] - [[Zygmunt Sidorowicz]], Polona piktisto (n. 1846)
* [[1901]] - [[Mariano Ignacio Prado]], prezidanto di Peru (n. 1826)
* [[1921]] - [[Alfred Hermann Fried]], Austriana skriptisto e pacifisto, Nobel-laureato (n. 1864)
* [[1942]] - [[Habib Pacha Es-Saad]], Libanana politikisto (n. 1867)
* [[1945]] - [[Tytus Czyżewski]], Polona piktisto (n. 1880)
* [[1959]] - [[Carlos Saavedra Lamas]], Arjentiniana politikisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1878)
* [[1975]] - [[Moe Howard]], Usan aktoro e komediisto (n. 1897)
* [[1977]] - [[Ludwig Erhard]], kancelero di Germania (n. 1897)
* [[1983]] - [[Anton Buttigieg]], prezidanto di Malta (n. 1912)
* [[1994]] - [[Mário Quintana]], Braziliana skriptisto e tradukisto (n. 1906)
* [[1995]] - [[Mihail Moiseyevich Botvinnik|Mihail Botvinnik]], Rusa shakoludo-championo (n. 1911)
* [[2002]] - [[Hugo Banzer Suárez]], diktatoro di Bolivia (n. 1926)
* [[2004]] - [[Thea Beckman]], Nederlandana skriptisto (n. 1923)
* [[2010]] - [[Umaru Yar'Adua]], prezidanto di Nigeria (n. 1951)
* [[2017]] - [[Ely Ould Mohamed Vall]], prezidanto di Mauritania (n. 1953)
* [[2018]] - [[Ermanno Olmi]], Italiana filmifisto (n. 1931)
* [[2020]] - [[Millie Small]], Jamaikana kantistino (n. 1947)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|autoro= Chris Salewicz |editero=The Guardian| vidita ye=6ma di mayo 2020|url=https://www.theguardian.com/music/2020/may/06/millie-small-obituary |titulo=Millie Small obituary }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amg&quot;&gt;{{Extera ligilo|autoro= Bruce Eder |url=http://www.allmusic.com/artist/millie-small-mn0000489606/biography |titulo=Millie Small &amp;#124; Biography |editero=AllMusic| vidita ye=27ma di januaro 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[2024]] - [[Bernard Hill]], Britanian aktoro (n. 1944)
* 2024 - [[César Luis Menotti]], Arjentiniana futbalisto ed entrenisto (n. 1938)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre César Luis Menotti, técnico campeão do mundo com a Argentina|url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/futebol-argentino/noticia/2024/05/05/morre-cesar-luis-menotti-tecnico-campeao-do-mundo-com-a-argentina.ghtml|editero=GE|idiomo={{pt}}|publikigita ye=5ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Dio di yaro]]
[[Kategorio:Mayo]]</text>
      <sha1>4rbjyudr6iouh6pougjo1cppggvye2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1947</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2195</id>
    <revision>
      <id>1132014</id>
      <parentid>1121880</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>-nasko (nekorekta dato)</comment>
      <origin>1132014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18855" sha1="to5iafe4yz3liubk92qpfdhsmo0ss8m" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1947''' (MCMXLVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[merkurdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 947ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 47ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 8ma yaro di la [[yari 1940a]].

== Eventi ==
=== [[Europa]] ===
* [[10ma di januaro]] - [[Unionita Nacioni]] kreas [[libera teritorio Trieste]].
* [[16ma di januaro]] - [[Vincent Auriol]] divenas prezidanto di [[Francia]].
* [[31ma di januaro]] - [[Komunismo|Komunisti]] asumas la povo en [[Polonia]].
* [[5ma di februaro]] - [[Bolesław Bierut]] divenas prezidanto di Polonia.
* [[10ma di februaro]] - Finala pakto pri [[Duesma mondomilito]] subskribesas en [[Paris]]. [[Italia]] cedas granda parto di [[Istria]] ad [[Yugoslavia]].
* [[25ma di februaro]] - [[Federiti de la duesma mondomilito|La federiti]] di [[Duesma mondomilito]] oficale deklaras ke ne plus existas [[Prusia]].
* [[12ma di marto]] - [[Doktrino Truman]], probanta barar expanso di [[komunismo]], anuncesas.
* [[31ma di mayo]] - [[Ferenc Nagy]], chefministro di [[Hungaria]] demokratale elektita, koaktesas renuncar ed exilar su.
* [[5ma di junio]] - [[George Marshall]], ministro pri exterlandal aferi di [[Usa]], propozas tale nomizita &quot;[[projeto Marshall]]&quot; por helpar Europana ekonomii.
* [[22ma di decembro]] - La nuna [[konstituco]] di [[Italia]] aprobesas, e la lando divenas [[republiko]].
* [[30ma di decembro]] - Rejo di [[Rumania]] [[Mihai la 1ma di Rumania|Mihai la 1ma]] renuncas e la lando divenas populala demokratio.

=== [[Azia]] ===
* [[mayo]] - [[Bechara el-Khoury]] manipulas elektal rezulti en [[Libano]], kun skopo obtenar reformo qua permisos lu exercar duesma mandato.
* [[3ma di mayo]] - [[Japonia]] adoptas lua nuna [[konstituco]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.history.com/this-day-in-history |titulo=New Japanese constitution goes into effect|idiomo={{en}}|editero=History.com|vidita ye=3ma di mayo 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di mayo]] - [[Laos]] divenas [[konstitucala monarkio]].
* [[16ma di junio]] - [[Burma]] nedependanteskas.
* [[19ma di julio]] - [[Aung San]], chefministro di Burma, mortigesas.
* [[14ma di agosto]] - (ye 24:00 kloki) [[Pakistan]] divenas nedependanta. [[Muhammad Ali Jinnah]] divenas generala guvernisto.
* [[15ma di agosto]] - India e Pakistan separesas, ed [[India]] nedependanteskas.
* 15ma di agosto - Che [[princio Hyderabad]], lokala [[islamo|Mohamedana]] chefo [[Osman Ali Khan, Asaf Jah la 7ma]] refuzas integrigar la regiono en [[India]]. Komencos lokal armeala konflikto qua finos erste ye la [[17ma di septembro]] [[1948]].
* [[29ma di novembro]] - [[Unionita Nacioni]] votante decidas dividar [[Palestina]] inter Judi ed Arabi.

=== [[Afrika]] ===
* [[1ma di januaro]] - [[Nigeria]] recevas restrikta autonomio.
* [[29ma di marto|29ma]] til la [[30ma di marto]] - Dum nokto, eventas revolto di [[Nacionalismo|nacionalisti]] en [[Madagaskar]] kontre [[Francia|Franca]] koloniala rejimo. L'administro di Franca chefministro [[Paul Ramadier]] reaktas per forta represo.
* [[18ma di aprilo]] - Kranio di [[Australopithecus africanus]] deskovresas en anciena provinco [[Transvaal]], [[Sudafrika]].

=== [[Nord-Amerika]] ===
* [[10ma di januaro]] - [[Poliomielito]]-[[viruso]] izolesas che [[universitato di Stanford]], [[Usa]].
* [[26ma di julio]] - [[CIA]] fondesas en [[Usa]].
* [[14ma di oktobro]] - Usana probo-pilotisto [[Chuck Yeager]] flugas unesmafoye plu rapide kam la sono per aviono ''Bell X-1''.

=== [[Sud-Amerika]] ===
* [[2ma di agosto]] - [[Luis Batlle Berres]] elektesas prezidanto di [[Uruguay]].
* [[Komunismo|Komunista partiso]] divenas nelegala en [[Brazilia]].

=== [[Oceania]] ===
* [[7ma di agosto]] - [[Kon-Tiki]] di [[Thor Heyerdahl]] rivovenas en Raroia (insulo [[Tuamotu]]) e pruvas ke olima homi posible navigis de [[Sud-Amerika]] tra [[Pacifiko]].
* [[25ma di novembro]] - [[Nova Zelando]] nedependanteskas.

==Cinematografuri==
* [[22ma di septembro]] - [[La diablo en la korpo (1947 cinematografuro)|La diablo en la korpo]] liberigesas en {{FRA}}

== Naski ==
* [[4ma di januaro]] - [[Eva Ström]], Sueda skriptistino
[[Arkivo:David-Bowie_Chicago_2002-08-08_photoby_Adam-Bielawski.jpg|thumb|130px|[[David Bowie]]]]
* [[8ma di januaro]] - [[David Bowie]], Britaniana ''rock''-muzikisto (m. 2016)
* [[10ma di januaro]] - [[Tiit Vähi]], chefministro di Estonia
* [[15ma di januaro]] - [[Martin Chalfie]], Usana biokemiisto, Nobel-laureato
* [[18ma di januaro]] - [[Takeshi Kitano]], Japonian aktoro e komediisto
* [[23ma di januaro]] - [[Megawati Sukarnoputri]], prezidantino di Indonezia
[[Arkivo:B982cut.jpg|thumb|130px|[[Michel Sardou]]]]
* [[26ma di januaro]] - [[Michel Sardou]], Franca kantisto
* [[29ma di januaro]] - [[Linda B. Buck]], Usana Nobel-laureato en 2004
* [[31ma di januaro]] - [[Jonathan Banks]], Usana cinem- e televizion-aktoro
* [[1ma di februaro]] - [[Petr Brdička]], Chekoslovakiana hokeisto (m. 2021)
* [[2ma di februaro]] - [[Farrah Fawcett]], Usan aktorino (m. 2009)
* [[3ma di februaro]] - [[Melanie]], Usana kantisto e kompozisto (m. 2024)
* [[11ma di februaro]] - [[Yukio Hatoyama]], chefministro di Japonia
* [[16ma di februaro]] - [[Bogusław Kukuć]], Polona jurnalisto, skriptisto e komentisto pri sporto (m. 2024)
* 16ma di februaro - [[Veríssimo Correia Seabra]], provizora prezidanto di Guinea-Bisau (m. 2004)
* [[23ma di februaro]] - [[Valeriy Pavlovich Pustovoitenko|Valeriy Pustovoitenko]], chefministro di Ukraina
* [[1ma di marto]] - [[Alan Thicke]], Kanadan aktoro (m. 2016)
* [[6ma di marto]] - [[Rob Reiner]], Usan aktoro, cinematografisto, komediisto e filmo-produktisto (m. 2025)
[[Arkivo:KimCampbell.jpg|thumb|130px|[[Kim Campbell]]]]
* [[10ma di marto]] - [[Kim Campbell]], chefministrino di Kanada
* [[12ma di marto]] - [[Mitt Romney]], Usana politikisto
* [[18ma di marto]] - [[Novruz Mammadov]], chefministro di Azerbaijan
* 18ma di marto - [[Marouf al-Bakhit]], chefministro di Jordania (m. 2023)
* [[19ma di marto]] - [[Glenn Close]], Usan aktorino
* 19ma di marto - [[Marinho Peres]], Braziliana futbalisto (m. 2023)
* [[25ma di marto]] - [[Elton John]], Britaniana muzikisto e kompozisto
* [[26ma di marto]] - [[Homayoun Ershadi]], Iranana aktoro (m. 2025)
[[Arkivo:César Gaviria, World Economic Forum on Latin America 2009.jpg|thumb|130px|[[César Gaviria Trujillo|César Gaviria]]]]
* [[31ma di marto]] - [[César Gaviria Trujillo|César Gaviria]], prezidanto di Kolumbia
* [[2ma di aprilo]] - [[Camille Paglia]], Usana skriptisto
* 2ma di aprilo - [[Tua Forsström]], Finlandana skriptistino
* [[3ma di aprilo]] - [[Rabbie Namaliu]], chefministro di Papua-Nova-Guinea (n. 2023)
* [[5ma di aprilo]] - [[Gloria Macapagal-Arroyo]], prezidanto di Filipini
* [[11ma di aprilo]] - [[Petr Dohnal (hokeisto)|Petr Dohnal]], Chekoslovakiana hokeisto
* [[12ma di aprilo]] - [[Tom Clancy]], Usana skriptisto (m. 2013)
* 12ma di aprilo - [[David Letterman]], Usana prizentisto di televiziono
* [[16ma di aprilo]] - [[Kareem Abdul-Jabbar]], Usana basketbalisto
* [[18ma di aprilo]] - [[Moses Blah]], prezidanto di Liberia (m. 2013)
* 18ma di aprilo - [[James Woods]], Usan aktoro
[[Arkivo:Iggy Pop in Toronto 1977.jpg|thumb|130px|[[Iggy Pop]]]]
* [[21ma di aprilo]] - [[Iggy Pop]], Usana muzikisto e kantisto
* [[24ma di aprilo]] - [[Roger David Kornberg]], Usana biokemiisto, Nobel-laureato
* [[25ma di aprilo]] - [[Johan Cruyff]], Nederlandana futbalisto (m. 2016)
* [[5ma di mayo]] - [[Malam Bacai Sanhá]], prezidanto di Guinea-Bisau
* [[7ma di mayo]] - [[Marouf al-Bakhit]], chefministro di Jordania
* [[8ma di mayo]] - [[Howard Robert Horvitz]], Usana biologiisto, Nobel-laureato
* [[9ma di mayo]] - [[Michael Levitt]], Sudafrikana-Israelana biofizikisto, Nobel-laureato pri kemio
* [[18ma di mayo]] - [[John Bruton]], chefministro di Republiko Irlando (m. 2024)
* [[29ma di mayo]] - [[Anthony Geary]], Usan aktoro
[[Arkivo:Ronnie_Wood.jpg|thumb|130px|[[Ronnie Wood]]]]
* [[1ma di junio]] - [[Ronnie Wood]], Britaniana muzikistulo ([[Rolling Stones]])
* [[4ma di junio]] - [[Viktor Klima]], kancelero di Austria
* [[5ma di junio]] - [[Laurie Anderson]], Usana kantistino
* [[8ma di junio]] - [[Eric Frank Wieschaus]], Usana biologiisto, Nobel-laureato
* [[9ma di junio]] - [[Charles Rabemananjara]], chefministro di Madagaskar
* [[14ma di junio]] - [[Philémon Yang]], chefministro di Kamerun
* [[15ma di junio]] - [[Alain Aspect]], Franca fizikisto, Nobel-laureato
* [[18ma di junio]] - [[George Cosmas Adyebo]], chefa ministro di Uganda (m. 2000)
[[Arkivo:Rushdie.JPG|thumb|130px|[[Salman Rushdie]]]]
* [[19ma di junio]] - [[Salman Rushdie]], Indiana-Britaniana skriptisto
* [[21ma di junio]] - [[Shirin Ebadi]], Iranan advokatino, Nobel-laureato pri paco
* [[22ma di junio]] - [[Jerry Rawlings]], prezidanto di Ghana (m. 2020)
* 22ma di junio - [[Bruno Latour]], Franca filozofo, antropologo e sociologo (m. 2022)
* [[24ma di junio]] - [[Mick Fleetwood]], Angla muzikisto ([[Fleetwood Mac]])
* [[7ma di julio]] - [[Gyanendra]], lasta rejulo di Nepal
* [[9ma di julio]] - [[O. J. Simpson]], championo di Usana futbalo (m. 2024)
* [[10ma di julio]] - [[Arlo Guthrie]], Usana kansonifisto e kantisto
* [[14ma di julio]] - [[Navinchandra Ramgoolam]], chefministro di Maurico
* [[18ma di julio]] - [[Yehude Simon]], Peruana mediko e politikisto
* [[19ma di julio]] - [[Brian May]], Angla gitaristo (''[[Queen]]'')
[[Arkivo:Es_un_archivo.jpg|thumb|130px|[[Carlos Santana]]]]
* [[20ma di julio]] - [[Carlos Santana]], Mexikiana muzikisto
* 20ma di julio - [[Gerd Binnig]], Germana fizikisto, Nobel-laureato
* [[22ma di julio]] - [[Gilles Duceppe]], Kanadana politikisto
* [[25ma di julio]] - [[Adolfo Rodríguez Saá]], prezidanto di Arjentinia
* [[28ma di julio]] - [[Su Tseng-chang]], chefministro di Republiko Chinia
* [[30ma di julio]] - [[Françoise Barré-Sinoussi]], Franca biologiistino, Nobel-laureato
[[Arkivo:Jurvetson - Arnold Schwarzenegger Head Shot (by).jpg|130px|thumb|&lt;small&gt;[[Arnold Schwarzenegger]]&lt;/small&gt;]]
* 30ma di julio - [[Arnold Schwarzenegger]], Austrian-Usana aktoro e politikisto
* [[31ma di julio]] - [[Richard Griffiths]], Britaniana cinem-aktoro (m. 2013)
* [[4ma di agosto]] - [[Hubert Ingraham]], chefministro di Bahama&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Hubert-Ingraham|titulo=Hubert Ingraham|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di agosto]] - [[Mohammad Najibullah]], prezidanto di Afganistan (m. 1996)
* [[10ma di agosto]] - [[Ian Anderson]], Britaniana muzikisto (''[[Jethro Tull]]'')
* [[16ma di agosto]] - [[Ephraïm Inoni]], chefministro di Kamerun
* [[21ma di agosto]] - [[Mary May Simon]], generala guvernisto di Kanada
* [[24ma di agosto]] - [[Paulo Coelho]], Braziliana skriptisto
* [[31ma di agosto]] - [[Somchai Wongsawat]], chefministro di Tailando
* [[3ma di septembro]] - [[Kjell Magne Bondevik]], chefministro di Norvegia
* 3ma di septembro - [[Mario Draghi]], Italian ekonomikisto, prezidanto dil Europana Centrala Banko
* [[8ma di septembro]] - [[Halldór Ásgrímsson]], chefministro di Islando
[[Arkivo:Stephen_King,_Comicon.jpg|thumb|130px|[[Stephen King]]]]
* [[21ma di septembro]] - [[Stephen King]], Usana skriptisto
* 21ma di septembro - [[Rói R. Patursson]], Faerana skriptisto
* [[28ma di septembro]] - [[Sheikh Hasina Wazed]], chefministrino di Bangladesh
* [[1ma di oktobro]] - [[Aaron Ciechanover]], Israelana ciencisto, Nobel-laureato pri kemio
* [[9ma di oktobro]] - [[France Gall]], Franca kantistino (m. 2018)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Aos 70, morre vítima de câncer a cantora francesa France Gall|url= http://www1.folha.uol.com.br/ilustrada/2018/01/1948644-aos-70-morre-vitima-de-cancer-a-cantora-francesa-france-gall.shtml |editero= Folha de S.Paulo|vidita ye=7ma di januaro 2018|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di oktobro]] - [[Lukas Papadimos]], chefministro di Grekia
* [[16ma di oktobro]] - [[Peter M. Christian]], prezidanto di Federita Stati Mikronezia
* [[23ma di oktobro]] - [[Abdel Aziz al-Rantisi]], un ek la chefi di Hamas (m. 2004)
* [[24ma di oktobro]] - [[Kevin Kline]], Usan aktoro
* [[25ma di oktobro]] - [[Glenn Tipton]], Britaniana muzikisto ([[Judas Priest]])
* [[26ma di oktobro]] - [[Hillary Clinton]], Usana senatano
* [[29ma di oktobro]] - [[Richard Dreyfuss]], Usan aktoro
[[Arkivo:EPP Summit, 28 June 2012 (7460492432).jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Herman Van Rompuy]]&lt;/small&gt;]]
* [[31ma di oktobro]] - [[Herman Van Rompuy]], chefministro di Belgia
* [[10ma di novembro]] - [[Bashir Gemayel]], prezidanto di Libano (m. 1982)
* [[11ma di novembro]] - [[René Harris]], prezidanto di Nauru (m. 2008)
* [[12ma di novembro]] - [[Patrice Leconte]], Franca filmifisto
* [[14ma di novembro]] - [[Miguel de la Espriella]], Kolumbiana piktisto
* [[22ma di novembro]] - [[Alfredo Cristiani]], prezidanto di Salvador
* [[27ma di novembro]] - [[Ismail Omar Guelleh]], prezidanto di Djibuti
* [[30ma di novembro]] - [[Sergio Badilla Castillo]], Chiliana poeto
* 30ma di novembro - [[Moses Nagamootoo]], chefa ministro di Guyana
* [[5ma di decembro]] - [[Orette Bruce Golding]], chefministro di Jamaika
[[Arkivo:Thomas Cech HD2007 podium.jpg|thumb|130px|[[Thomas Cech]]]]
* [[8ma di decembro]] - [[Thomas Cech]], Usana kemiisto, Nobel-laureato
* [[9ma di decembro]] - [[Mark Izrailevich Dvorecki|Mark Dvorecki]], Rusa shakoludisto e entrenero (m. 2016)
* [[12ma di decembro]] - [[Kailash Purryag]], prezidanto di Maurico (m. 2025)
* [[13ma di decembro]] - [[Luis Ángel González Macchi]], prezidanto di Paraguay
* [[14ma di decembro]] - [[Dilma Rousseff]], prezidantino di Brazilia
* [[17ma di decembro]] - [[Mikola Yanovich Azarov|Mikola Azarov]], chefministro di Ukraina
* [[21ma di decembro]] - [[Maryam Amir Jalali]], Iranan aktorino
* 21ma di decembro - [[Paco de Lucía]], Hispana gitaristo
* [[22ma di decembro]] - [[Porfirio Lobo Sosa]], prezidanto di Honduras
* [[26ma di decembro]] - [[Jioji Konousi Konrote]], prezidanto di Fidji
* [[31ma di decembro]] - [[Rita Lee]], Braziliana kantisto (m. 2023)
* [[Brian Froud]], Angla ilustristo e piktisto
* [[Luc Ayang]], chefministro di Kamerun (m. 2025)

== Morti ==
* [[9ma di januaro]] - [[Karl Mannheim]], Hungara sociologo e filozofo (n. 1893)
* [[23ma di januaro]] - [[Pierre Bonnard]], Franca piktisto (n. 1867)
[[Arkivo:AlCaponemugshotCPD.jpg|thumb|130px|[[Al Capone]]]]
* [[25ma di januaro]] - [[Al Capone]], Usana mafiestro (n. 1899)
* [[3ma di februaro]] - [[Petar Živković]], chefministro di Yugoslavia (n. 1879)
* [[4ma di februaro]] - [[Luigi Russolo]], Italiana piktisto e kompozisto (n. 1885)
* [[25ma di marto]] - [[Chen Cheng-po]], Taiwanana piktisto (n. 1895)
* [[5ma di aprilo]] - [[Petro Trad]], chefministro di Libano (n. 1876)
[[Arkivo:Matija_Jama_1930s.jpg|thumb|130px|[[Matija Jama]]]]
* [[6ma di aprilo]] - [[Matija Jama]], Sloveniana piktisto (n. 1872)
* [[7ma di aprilo]] - [[Henry Ford]], automobilo-produktisto (n. 1863)
* [[16ma di aprilo]] - [[Rudolf Höss]], nacional-socialist oficiro, chefo dil koncentreyo di [[Auschwitz]] (n. 1900)
* [[18ma di aprilo]] - [[Jozef Tiso]], sacerdoto e politikisto Slovaka, mortigita (n. 1887)
* [[20ma di aprilo]] - rejulo [[Christian la 10ma di Dania]] (n. 1870)
* [[23ma di aprilo]] - [[Gyula Károlyi]], chefministro di Hungaria (n. 1871)
* [[9ma di mayo]] - [[Miguel Abadía Méndez]], prezidanto di Kolumbia (n. 1867)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.colombia.com/colombia-info/historia-de-colombia/presidentes-de-colombia/miguel-abadia-mendez/|titulo=Miguel Abadía Méndez - Presidentes de Colombia|vidita ye=13ma di septembro 2020|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di mayo]] - [[Frederick Gowland Hopkins]], Angla biokemiisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1861)
[[Arkivo:George William Forbes.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[George William Forbes]]&lt;/small&gt;]]
* [[17ma di mayo]] - [[George William Forbes]], chefministro di Nova-Zelando (n. 1869)
* [[20ma di mayo]] - [[Philipp Eduard Anton von Lenard]], Germana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1862)
* [[23ma di mayo]] - [[Charles-Ferdinand Ramuz]], Suisa skriptisto (n. [[1878]])
* [[25ma di mayo]] - [[Rupert Bunny]], Australiana piktisto (n. 1864)
* [[6ma di junio]] - [[Władysław Raczkiewicz]], Polona politikistulo (n. 1885)
* [[14ma di junio]] - [[Minerva Josephine Chapman]], Usana piktistino (n. 1858)
* [[26ma di junio]] - [[Richard Bedford Bennett]], chefministro di Kanada (n. 1870)
* [[19ma di julio]] - [[Aung San]], chefministro di Burma (n. 1915)
* [[30ma di julio]] - [[Joseph Cook]], chefministro di Australia (n. 1860)
* [[2ma di agosto]] - [[Tomás Berreta Gandolfo]], prezidanto di Uruguay (n. 1875)
* [[3ma di agosto]] - [[José Pardo y Barreda]], prezidanto di Peru (n. 1864)
* [[17ma di agosto]] - Princo [[Eugen di Suedia]], piktisto (n. 1865)
* [[1ma di septembro]] - [[Kostaq Kotta]], chefministro di Albania (n. 1886)
* [[2ma di oktobro]] - [[Nurul Amin]], chefministro e provizora prezidanto di Pakistan (n. 1893)
[[Arkivo:Max_planck.jpg|thumb|130px|[[Max Planck]]]]
* [[4ma di oktobro]] - [[Max Planck]], Germana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1858)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.ebiografia.com/max_planck/ |titulo=Biografia de Max Planck|editero=eBiografia|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[27ma di oktobro]] - [[Fanni Luukkonen]], chefo la Finlandana mi-militarala mulier-organizuro ''Lotta Svärd'' (n. 1882)
* [[7ma di novembro]] - [[Sándor Garbai]], chefministro di Hungaria (n. 1879)
* [[20ma di novembro]] - [[Wolfgang Borchert]], Germana skriptisto (n. 1921)
* [[7ma di decembro]] - [[Nicholas Murray Butler]], Usana filozofo, diplomacisto e docisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1862)
* [[13ma di decembro]] - [[Nikolai Konstantinovich Rerih|Nikolai Rerih]], Rusa piktistulo e skriptistulo (n. 1874)
* [[14ma di decembro]] - [[Stanley Baldwin]], chefministro di Unionita Rejio (n. 1867)
* [[15ma di decembro]] - [[Arthur Machen]], Britaniana skriptisto (n. 1863)
* [[17ma di decembro]] - [[Johannes Nicolaus Brønsted]], Dana fizikisto e kemiisto (n. 1879)
* [[28ma di decembro]] - rejulo [[Vittorio Emanuele la 3ma di Italia]] (n. 1869)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Victor-Emmanuel-III|titulo=Victor Emmanuel III|editero=Encyclopaedia Britannica|vidita ye=8ma di februaro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;

== Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Edward Victor Appleton]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Robert Robinson (ciencisto)|Robert Robinson]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Carl Ferdinand Cori]], [[Gerty Cori]], [[Bernardo Houssay]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[André Gide]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: Quaker organizuri [[Quaker Peace and Social Witness|QPSW]] ed [[American Friends Service Commitee|AFSC]]

== Referi ==
{{Reflist}}

[[Kategorio:Yari 1940a]]</text>
      <sha1>to5iafe4yz3liubk92qpfdhsmo0ss8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1895</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3168</id>
    <revision>
      <id>1132056</id>
      <parentid>1110522</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T11:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+naski, referi</comment>
      <origin>1132056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7588" sha1="4eqlnb3bnrldqcn3gaed9h59p6pao7a" xml:space="preserve">{{19ma yarcento}}
La yaro '''1895''' (MDCCCXCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[mardio]] segun [[Gregoriala kalendario]], ed ordinara yaro komencinta ye [[sundio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 895ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 95ma yaro di la [[19ma yarcento]], e la 6ma yaro di la [[yari 1890a]]. Kande 1895 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

=== [[Europa]] ===
* [[5ma di januaro]] - [[Afero Dreyfus]]: Franca militestro [[Alfred Dreyfus]] enkarcerigesas en [[Franca Guiana]].
* [[2ma di junio]] - [[Guglielmo Marconi]] patentizas [[radiotelegrafilo]].
* [[8ma di novembro]] - [[Wilhelm Conrad Röntgen]] deskovras [[radiografuro]].
* En [[Francia]], [[fratuli Lumière]] developas metodo por moderna cinematografado.
* En [[Germana imperio]], fizikisto [[Wilhelm Conrad Röntgen]] deskovras radiaco qui esas nominata segun ilu.

=== [[Azia]] ===
* Segun pacala pakto, [[Japonia]] ganas [[Taiwan]] e granda militala kompensi de [[Chinia]]. [[Korea]] divenas protektorato de Japonia.

=== [[Afrika]] ===
* [[30ma di septembro]] - [[Madagaskar]] divenas [[Francia|Franca]] protektorato.
* Senyura oro-exkavisti exterlandala en [[Transvaal]] esas pretexto por Angla [[Kaplando|Kaplandani]] atakar. L'expediciono komandesas da Skotia-naskinta [[Leander Starr Jameson]] e subsudiata da richega [[Cecil Rhodes]].

=== [[Central Amerika]] ===
* [[11ma di aprilo]] - [[José Martí]] arivas en [[Kuba]] por luktar pri [[nedependo]].

== Naski ==
[[Arkivo:Hoover-JEdgar-LOC.jpg|thumb|130px|[[John Edgar Hoover|J. Edgar Hoover]]]]
* [[1ma di januaro]] - [[John Edgar Hoover|J. Edgar Hoover]], Usana politikisto, chefo di [[FBI]] (m. 1972)
* [[15ma di januaro]] - [[Artturi Ilmari Virtanen]], Finlandana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1973)
* [[2ma di februaro]] - [[Friedrich Jeckeln]], naziista generalo (m. 1946)
* [[8ma di februaro]] - [[Horloogiyn Choibalsan]], Mongoliana militisto e politikisto (m. 1952)
* [[21ma di februaro]] - [[Carl Peter Henrik Dam]], Dana biokemiisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (m. 1976)
* [[3ma di marto]] - [[Ragnar Anton Kittil Frisch]], Norvegiana ekonomikisto, Nobel-laureato (m. 1973)
* [[4ma di marto]] - [[Shemp Howard]], Usana cinem-aktoro (m. 1955)
* [[28ma di marto]] - [[Spencer W. Kimball]], prezidanto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi (m. 1985)
* [[29ma di marto]] - [[Ernst Jünger]], Germana skriptisto (m. 1998)
* [[30ma di marto]] - [[Jean Giono]], Franca skriptisto (m. 1970)
* [[22ma di aprilo]] - [[Margaret J. Winkler]], Usan animistino, produktistino e distributantino pri animi (m. 1990)
* [[2ma di mayo]] - [[Norman Ross]], Usana natisto (m. 1953)
* [[4ma di mayo]] - [[René Mayer]], chefministro di Francia (m. 1972)
[[Arkivo:Rodolfo_Valentino-Commons.jpg|thumb|130px|[[Rodolfo Valentino]]]]
* [[6ma di mayo]] - [[Rodolfo Valentino]], Italian-Usan aktoro (m. 1926)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Biografia di Rodolfo Valentino |url=https://biografieonline.it/biografia-rodolfo-valentino|idiomo={{it}}}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di mayo]] - [[William Francis Giauque]], Kanadan-Usana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1982)
* [[18ma di mayo]] - [[Augusto César Sandino]], Nikaraguana revolucionero (m. 1934)
* [[21ma di mayo]] - [[Lázaro Cárdenas del Río]], prezidanto di Mexikia (m. 1970)
* [[6ma di junio]] - [[Bolesław Cybis]], Polona piktisto (m. 1957)
* [[11ma di junio]] - [[Nikolai Alexandrovich Bulganin|Nikolai Bulganin]], chefministro di Sovietia (m. 1975)
* [[23ma di junio]] - [[Bolesław Cybis]], Polona piktisto (m. 1957)
* [[24ma di junio]] - [[Jack Dempsey]], Usana boxisto (m. 1983)
* [[2ma di julio]] - [[Gen Paul]], Franca piktisto (m. 1975)
* [[5ma di julio]] - [[Magnus Colcord Heurlin]], Sueda-Usana piktisto (m. 1986)
[[Arkivo:Igor_Tamm.jpg|thumb|130px|[[Igor Yevgenyevich Tamm|Igor Tamm]]]]
* [[8ma di julio]] - [[Igor Yevgenyevich Tamm|Igor Tamm]], Rusa fizikisto, Nobel-laureato (m. 1971)
* [[10ma di julio]] - [[Carl Orff]], Germana kompozisto e docisto pri muziko (m. 1982)
* [[20ma di julio]] - [[László Moholy-Nagy]], Hungara piktisto (m. 1946)
* [[18ma di septembro]] - [[John George Diefenbaker]], chefministro di Kanada (m. 1979)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=John G. Diefenbaker - Conservative, Progressive, Parliament|url=https://www.britannica.com/biography/John-G-Diefenbaker|idiomo={{en}}|editero=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt;
* [[24ma di septembro]] - [[André Frédéric Cournand]], Franca mediko, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (m. 1988)
* [[26ma di septembro]] - [[France Kralj]], Slovenian artisto (m. 1960)
* [[1ma di oktobro]] - [[Liaquat Ali Khan]], chefministro di Pakistan (m. 1951)
* [[3ma di oktobro]] - [[Sergei Alexandrovich Yesenin|Sergei Yesenin]], Rusa-Sovietiana skriptisto (m. 1925)
* [[4ma di oktobro]] - [[Buster Keaton]], Usan aktoro (m. 1966)
* 4ma di oktobro - [[Jens Søndergaard]], Dana piktisto (m. 1957)
* [[8ma di oktobro]] - [[Juan Domingo Perón]], prezidanto di Arjentinia (m. 1974)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Juan Perón -- Biography|idiomo={{en}}|url=https://www.biography.com/political-figure/juan-peron|vidita ye=1ma di oktobro 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di oktobro]] - [[Cemal Gürsel]], militestro e prezidanto di Turkia (m. 1966)
* [[17ma di oktobro]] - [[Miguel Ydígoras Fuentes]], prezidanto di Guatemala (m. 1982)
[[Arkivo:Levi_Eshkol.jpg|thumb|130px|[[Levi Eshkol]]]]
* [[25ma di oktobro]] - [[Levi Eshkol]], chefministro di Israel (m. 1969)
* [[30ma di oktobro]] - [[Dickinson W. Richards]], Usana mediko, Nobel-laureato (m. 1973)
* 30ma di oktobro - [[Gerhard Domagk]], Germana patologiisto, Nobel-laureato (m. 1964)
* [[16ma di novembro]] - [[Paul Hindemith]], Germana kompozisto (n. 1963)
* [[25ma di novembro]] - [[Ludvík Svoboda]], prezidanto di Chekoslovakia (m. 1979)
* [[28ma di novembro]] - [[Anastas Ivanovich Mikoyan|Anastas Mikoyan]], Sovietiana politikisto (m. 1978)
* [[29ma di novembro]] - [[William Tubman]], prezidanto di Liberia (m. 1971)
* [[30ma di novembro]] - [[Hans Cornioley]], [[Suisia|Suisa]] docisto ed Idisto (m. 1976)
* [[9ma di decembro]] - [[Lancelot Hogben]], Angla zoologiisto, kreinto di [[Glosa|Interglossa]] (m. 1975)
* [[14ma di decembro]] - Rejulo [[George la 6ma di Unionita Rejio]] (m. 1952)
* 14ma di decembro - [[Paul Éluard]], Franca poeto (m. 1952)

== Morti ==
* [[5ma di januaro]] - [[Władysław Podkowiński]], Polona piktisto (n. 1866)
* [[8ma di januaro]] - [[René Mayer]], chefministro di Francia (m. 1972)
* [[20ma di februaro]] - [[Frederick Douglass]], Usana skriptisto (n. 1818)
* [[2ma di marto]] - [[Berthe Morisot]], Franca piktistino (n. 1814)
* [[18ma di mayo]] - [[Franz von Suppé]], Austriana kompozisto (n. 1819)
[[Arkivo:MartiJohnManuel_K_TRestauration.jpg|thumb|130px|[[José Martí]]]]
* [[19ma di mayo]] - [[José Martí]], Kubana skriptisto chefo di movado por Kubana nedependo (n. 1853)
* [[21ma di mayo]] - [[Franz von Suppé]], Austriana kompozisto (n. 1819)
* [[29ma di junio]] - [[Thomas Henry Huxley]], Angla biologiisto (n. 1825)
* 29ma di junio - [[Floriano Peixoto]], prezidanto di Brazilia (n. 1839)
* [[30ma di junio]] - [[Eliseo Payán]], prezidanto di Kolumbia (n. 1825)
* [[14ma di julio]] - [[Karl Heinrich Ulrichs]], Germaniana teologo e yuristo (n. 1825)
* [[5ma di agosto]] - [[Friedrich Engels]], Germana filozofo (n. 1820)
* [[28ma di septembro]] - [[Louis Pasteur]], Franca biologiisto (n. 1822)
* [[27ma di novembro]] - [[Alexandre Dumas, filio]], Franca skriptisto (n. 1824)

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1890a]]</text>
      <sha1>4eqlnb3bnrldqcn3gaed9h59p6pao7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1921</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3224</id>
    <revision>
      <id>1132023</id>
      <parentid>1121572</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T01:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+referi</comment>
      <origin>1132023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15247" sha1="nbggef42oe0tr45gucukljv4f09lt29" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La yaro '''1921''' (MCMXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye [[saturdio]] segun [[Gregoriala kalendario]], ed ordinara yaro komencinta ye [[venerdio]] segun [[Juliala kalendario]]. Ol esis la 921ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 21ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 2ma yaro di la [[yari 1920a]]. Kande 1921 komencis, Gregoriala kalendario esis 13 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

==Eventi ==
===[[Europa]] ===
* [[21ma di januaro]] - En [[Suedia]], [[muliero|mulieri]] darfas votar.
* [[25ma di februaro]] - [[Sovietia]]na trupi okupas [[Gruzia]].
* [[6ma di marto]] - [[Komunismo|Komunista]] partiso di [[Portugal]] fondesas.
* [[8ma di marto]] - [[Katalunia]]n [[anarkiismo|anarkiisti]] mortigas [[Eduardo Dato e Iradier]], lor la chefministro di [[Hispania]].
* [[17ma di marto]] - [[Polonia]] adoptas nova [[konstituco]].
* [[21ma di marto]] - [[Vladimir Ilyich Lenin|Lenin]] komencas en [[Soviet-Rusia]] [[nova ekonomiala politiko]] ([[NEP]]).
* [[16ma di aprilo]] - Komunista partiso di [[Chekoslovakia]] fondesas.
* [[8ma di mayo]] - [[Suedia]] abolisas [[mortopuniso]].
* [[11ma di julio]] - Finas la milito kontre [[Unionita Rejio|Britanian]] okupeso en [[Irlando]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=BBC History - The Anglo-Irish war|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/easterrising/aftermath/af04.shtml|vidita ye=19ma di septembro 2017|editero=BBC|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[29ma di julio]] - [[Adolf Hitler]] divenas chefo di [[Nacional-socialismo|Nacional-socialista]] partiso.
* [[16ma di agosto]] - [[Alexandar la 1ma di Yugoslavia|Alexandar la 1ma]] divenas rejo di [[Yugoslavia]].
* [[7ma di novembro]] - [[Benito Mussolini]] kreas [[fashismo|fashista]] partiso.
* [[Maria Stopes]] apertas l'unesma prevento-kliniko, pri quo kleriki e mediki protestas.

===[[Azia]] ===
* [[31ma di marto]] - Dum la duesma batalio di Inönü, [[Turkia|Turki]] rikaptas Metristepe ed unesmafoye vinkas [[Grekia]].
* [[1ma di julio]] - Komunista partiso di [[Chinia]] fondesas en [[Shanghai]].
* [[11ma di julio]] - [[Reda Armeo]] kaptas [[Mongolia]] de Blanka Armeo. La nedependo di Mongolia proklamesas.
* [[4ma di novembro]] - En [[Japonia]] studento asasinas chefministro [[Takashi Hara]].
* [[22ma di novembro]] - [[Unionita Rejio]] agnoskas la nedependo di [[Afganistan]].
* [[16ma di decembro]] - [[Abkhazia]] divenas parto de la [[Republiko Socialista Sovietiana Gruzia]].

===[[Afrika]] ===
* [[Berbero|Berberi]] ed [[Arabo|Arabi]] duktata da [[Abd-el-Krim]] komencas batalio kontre Europani.
* [[21ma di julio]] - [[Abd el-Krim]] vinkas [[Hispania|Hispani]] en la batalio di Anual, e fondas la [[Republiko Rif]], quo finos en 1926.

===[[Nord-Amerika]] ===
* [[4ma di marto]] - [[Warren G. Harding]] divenas prezidanto di [[Usa]].
* [[9ma di septembro|9ma]] til la [[10ma di septembro]] - En [[Texas]] eventas granda inundado, pos pluvego qua sequis [[uragano]]. Entote 215 personi mortas.

===[[Central Amerika]] ===
* [[1ma di januaro]] - [[Diego Manuel Chamorro Bolaños]] divenas prezidanto di [[Nikaragua]].

===[[Sud-Amerika]] ===
* [[28ma di januaro]] - [[Bautista Saavedra Mallea]] divenas prezidanto di [[Bolivia]].

===[[Oceania]] ===
* [[Germania|Germana]] teritorio di [[Nova-Guinea]] divenas [[protektorato]] di [[Australia]].

==Cinematografuri==
* [[13ma di februaro]] - [[La granda frapo (1921 cinematografuro)|La granda frapo]] liberigesas.

==Naski ==
* [[5ma di januaro]] - [[Jean, Granda-duko di Luxemburgia]]&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://books.google.com/books?id=l43JDQAAQBAJ&amp;pg=PA1150&amp;dq=Jean,+Grand+Duke+of+Luxembourg+5+jan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjCyeek0ZfUAhWM2SwKHSxvA4QQ6AEIITAB#v=onepage&amp;q=Jean%2C%20Grand%20Duke%20of%20Luxembourg%205%20jan&amp;f=false |titulo=Profile of Jean, Grand Duke of Luxembourg}}&lt;/ref&gt; (m. 2019)
[[Arkivo:Friedrich duerrenmatt 19890427.jpg|130px|thumb|[[Friedrich Dürrenmatt]]]]
* 5ma di januaro - [[Friedrich Dürrenmatt]], Suisa skriptisto e dramatifisto (m. 1990)
* [[18ma di januaro]] - [[Yoichiro Nambu]], Japonian-Usana fizikisto, Nobel-laureato (m. 2015)
* [[19ma di januaro]] - [[Patricia Highsmith]], Usana skriptisto (m. 1995)
* [[26ma di januaro]] - [[Akio Morita]], Japonian entraprezisto, fondinto di [[Sony]] (m. 1999)
* [[23ma di januaro]] - [[Marija Gimbutas]], Lituanian-Usan arkeologiistino (m. 1994)
* [[27ma di januaro]] - [[Janina Kraupe-Świderska]], Polona piktisto (m. 2016)
* [[29ma di januaro]] - [[Mustafa Ben Halim]], chefministro di Libia (m. 2021)
* [[januaro]] - [[Dominique Mbonyumutwa]], prezidanto di Ruanda (m. 1986)
* [[4ma di februaro]] - [[Betty Friedan]], Usana feministo (m. [[2006]])
* [[4ma di februaro]] - [[K. R. Narayanan]], prezidanto di India (m. 2005)
* [[11ma di februaro]] - [[Alphonse Massamba-Débat]], prezidanto di Republiko Kongo (m. 1977)
[[Arkivo:Hua Guofeng-1.jpg|130px|thumb|[[Hua Guofeng]]]]
* [[16ma di februaro]] - [[Hua Guofeng]], chefministro di [[Popul-Republiko Chinia]] (m. 2008)
* [[8ma di februaro]] - [[Lana Turner]], Usan aktorino (m. 1995)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Biography - Lana Turner |editero=lana-turner.com |url=https://www.lana-turner.com/biography/|vidita ye=24ma di marto 2020|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di februaro]] - [[Frank Herbert Mason]], Usana piktisto e docisto (m. 2009)
* [[22ma di februaro]] - [[Jean-Bédel Bokassa]], diktatoro di Centrafrika (m. 1996)
* [[24ma di februaro]] - [[Abe Vigoda]], Usan aktoro (m. 2016)
* [[11ma di marto]] - [[Ástor Piazzolla]], Arjentiniana muzikisto e kompozisto (m. 1992)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Biografia de Astor Piazzolla|url=https://www.letras.com.br/astor-piazzolla/biografia|vidita ye=12ma di aprilo 2020|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di marto]] - [[Gianni Agnelli]], Italiana entraprezisto (m. 2003)
* [[21ma di marto]] - [[Abdul Salam Arif]], militisto e prezidanto di Irak (m. 1966)
* [[24ma di marto]] - [[Vasili Vasilyevich Smislov|Vasili Smislov]], Rusa shakoludistulo (m. 2010)
* [[25ma di marto]] - [[Simone Signoret]], Franc aktorino (m. 1985)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=memoriascinematograficas.com.br/2021/03/o-centenario-de-simone-signoret.html|titulo=A inesquecível atriz francesa Simone Signoret|idiomo={{pt}}|editero=Memórias Cinematográficas |publikigita ye=25ma di marto 2021}}&lt;/ref&gt;
* [[28ma di marto]] - [[Herschel Grynszpan]], Germana juda asasininto (m. 1942?)
* [[6ma di aprilo]] - [[Cacilda Becker]], Brazilian aktorino (m. 1969)
* [[14ma di aprilo]] - [[Thomas Schelling]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (m. 2016)
* [[16ma di aprilo]] - [[Peter Ustinov]], Britanian aktoro (m. 2004)
* [[21ma di aprilo]] - [[Ichak Navon]], ex-prezidanto di Israel (m. 2015)
* [[25ma di aprilo]] - [[Christiaan Karel Appel]], Dana piktisto (m. 2006)
* [[27ma di aprilo]] - [[Abdelmalek Benhabyles]], prezidanto di Aljeria (m. 2018)
* [[2ma di mayo]] - [[Satyajit Ray]], Indiana filmifisto (m. 1992)
* [[3ma di mayo]] - [[Sugar Ray Robinson]], Usana boxisto (m. 1989)
* 3ma di mayo - [[Vasco Gonçalves]], chefministro di Portugal (m. 2005)
[[Arkivo:Artur_Schawlow,_Stanford_University.jpg|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Arthur Leonard Schawlow|Arthur L. Schawlow]]&lt;/small&gt;]]
* [[5ma di mayo]] - [[Arthur Leonard Schawlow]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (m. 1999)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Arthur L. Schawlow - Biographical|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1981/schawlow/biographical/|editero=NobelPrize.org|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di mayo]] - [[ʻAlipate Halakilangi Tauʻalupeoko Vaea Tupou]], [[barono Vaea]], chefministro di Tonga (m. 2009)
* [[20ma di mayo]] - [[Wolfgang Borchert]], Germana skriptisto (m. 1947)
* [[21ma di mayo]] - [[Andrei Dmitriyevich Saharov|Andrei Saharov]], Rusa fizikisto e politikala aktivisto, Nobel-laureato (ne aceptis) (m. 1989)
* [[25ma di mayo]] - [[Hal David]], Usana lirikisto (m. 2012)
* 25ma di mayo - [[Simone Signoret]], Franca cinem-aktorino (m. 1985)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://educacao.uol.com.br/biografias/simone-signoret.htm |titulo=Simone Signoret - Biografias|editero=UOL Educação|vidita ye=11ma di aprilo 2020|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* 25ma di mayo - [[Jack Steinberger]], German-Usana fizikisto, Nobel-laureato (m. 2020)
* [[26ma di mayo]] - [[Ilka Gedő]], Hungara piktisto (m. 1985)
* [[8ma di junio]] - [[Suharto]], prezidanto di Indonezia (m. 2008)
* 8ma di junio - [[LeRoy Neiman]], Usana piktisto (m. 2012)
* [[12ma di junio]] - [[Giovan Francesco Gonzaga]], Italiana piktisto e skultisto (m. 2007)
* [[17ma di junio]] - [[Eeva Joenpelto]], Finlandana skriptisto (m. 2004)
* [[28ma di junio]] - [[Pamulaparti Venkata Narasimha Rao]], chefministro di India (m. 2004)
* [[30ma di junio]] - [[Oswaldo López Arellano]], prezidanto di Honduras (m. 2010)
* [[1ma di julio]] - [[Seretse Khama]], prezidanto di Botswana (m. 1980)
[[Arkivo:Debreu, Gérard (1921-2004).jpeg|thumb|130px|[[Gérard Debreu]]]]
* [[4ma di julio]] - [[Gérard Debreu]], Franca ekonomikisto, Nobel-laureato (m. 2004)
* [[5ma di julio]] - [[Viktor Georgiyevich Kulikov|Viktor Kulikov]], Sovietiana militisto (m. 2013)
* [[6ma di julio]] - [[Nancy Reagan]], spozino di Usana prezidanto [[Ronald Reagan]] (m. 2016)
* [[8ma di julio]] - [[Edgar Morin]], Franciana sociologo e filozofo (m. 2026)
* [[11ma di julio]] - [[Claude Bonin-Pissarro]], Franca piktisto (m. 2021)
* [[14ma di julio]] - [[Geoffrey Wilkinson]], Angla kemiisto, Nobel-laureato (m. 1996)
* 14ma di julio - [[Sixto Durán-Ballén]] , prezidanto di Equador (m. 2016)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Biography of President Sixto Duran Ballen|editero=Hipecuador.htm|vidita ye=17ma di novembro 2016 |url=https://web.archive.org/web/20160304080645/http://www.hipecuador.com/html/ups/persons/politics/sixto_duran_ballen.htm|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di julio]] - [[Robert Bruce Merrifield]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (m. 2006)
* [[18ma di julio]] - [[John Glenn]], Usan astronauto e politikisto (m. 2016)
* [[19ma di julio]] - [[Rosalyn Sussman Yalow]], Usana fizikisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (m. 2011)
* [[31ma di julio]] - [[Peter Benenson]], Angla advokato, fondinto di [[Internaciona Amnestio]] (m. 2005)
* 31ma di julio - [[Tore Sjöstrand]], Sueda atleto (m. 2011)
[[Arkivo:Esther Williams in Thrill of a Romance (1945) 02.png|thumb|130px|[[Esther Williams]]]]
* [[8ma di agosto]] -[[Esther Williams]], Usan aktorino e natistino (m. 2013)
* [[23ma di agosto]] - [[Kenneth Joseph Arrow]], Usana ekonomikisto, Nobel-laureato (m. 2017)
* [[25ma di agosto]] - [[Daniel Oduber Quirós]], prezidanto di Kosta Rika (m. 1991)
* [[28ma di agosto]] - [[Lidia Gueiler Tejada]], prezidantino di Bolivia (m. 2011)
* [[12ma di septembro]] - [[Stanisław Lem]], Polona skriptisto (m. 2006)
* [[17ma di septembro]] - [[Virgilio Barco Vargas]], prezidanto di Kolumbia (m. 1997)
* [[19ma di septembro]] - [[Paulo Freire]], Braziliana [[pedagogio|pedagogiisto]] (m. 1997)
* [[25ma di septembro]] - [[Robert Muldoon]], chefministro di Nova-Zelando (m. 1992)
* [[30ma di septembro]] - [[Deborah Kerr]], Skota aktorino (m. 2007)
* oktobro - [[Tafari Benti]], prezidanto di Etiopia (m. 1977)
* [[4ma di oktobro]] - [[Francisco Morales Bermúdez]], prezidanto di Peru (m. 2022)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=Encyclopedia of Latin American History and Culture (kapitulo=Profile of Francisco Morales Bermúdez)‎|url=https://books.google.com/books?id=R4fh_Gmas8YC|volume=4 |pagini=116 |autoro=Georgette Magassy Dorn, Barbara A. Tenenbaum|editero=Charles Scribner's Sons [Simon &amp; Schuster and Prentice Hall | publikigita ye=1996 |isbn=9780684192536}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Yves Montand in ons land voor optreden in Koninklijke Schouwburg te Den Haag, Bestanddeelnr 917-4146.jpg|thumb|130px|[[Yves Montand]]]]
* [[13ma di oktobro]] - [[Yves Montand]], Franca kantisto e aktoro (m. 1991)
* [[21ma di oktobro]] - [[Mohammad Mohammadullah]], prezidanto di Bangladesh (m. 1999)
* [[22ma di oktobro]] - [[Georges Brassens]], Franca kompozisto, kantisto e poeto (m. 1981)
* [[25ma di oktobro]] - Rejulo [[Mihai la 1ma di Rumania]] (m. 2017)
* [[3ma di novembro]] - [[Charles Bronson]], Usan aktoro (m. 2003)
* [[17ma di novembro]] - [[Albert Bertelsen]], Dana piktisto (m. 2019)
* [[27ma di novembro]] - [[Alexander Dubček]], Cheka politikisto (m. 1992)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Biografia di Alexander Dubcek |url=http://biografieonline.it/biografia.htm?BioID=1920&amp;biografia=Alexander+Dubcek |vidita ye=27ma di februaro 2016|idiomo={{it}}}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di decembro]] - [[Rashid Karami]], chefministro di Libano (m. 1987)
* [[31ma di decembro]] - [[Maurice Yaméogo]], prezidanto di Supra Volta, la nuna Benin (m. 1993)

==Morti ==
[[Arkivo:Theobald von Bethmann-Hollweg Portrait.jpg|thumb|130px|[[Theobald von Bethmann Hollweg]]]]
* [[1ma di januaro]] - [[Theobald von Bethmann-Hollweg]], kancelero di Germania (n. 1856)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |titulo=Theobald von Bethmann Hollweg - German statesman|url=http://global.britannica.com/biography/Theobald-von-Bethmann-Hollweg|editero=Encyclopaedia Britannica|vidita ye=27ma di februaro 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di januaro]] - [[Rafael Antonio Gutiérrez]], prezidanto di Salvador (n. 1845)
* [[18ma di januaro]] – [[Wilhelm Foerster]], German astronomo (n. 1832)
* [[27ma di januaro]] - [[Justiniano Borgoño]], prezidanto di Peru (n. 1836)
* [[18ma di februaro]] - [[Rafael Reyes Prieto]], prezidanto di Kolumbia (n. 1849)
* [[3ma di marto]] - [[Pierre Cuypers]], Nederlandan arkitekto (n. 1827)
* [[5ma di mayo]] - [[Alfred Hermann Fried]], Austriana skriptisto e pacifisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1864)
* [[8ma di marto]] - [[Eduardo Dato e Iradier]], chefministro di Hispania (n. 1856)
* [[25ma di mayo]] - [[Émile Combes]], chefministro di Francia (n. 1835)
* [[29ma di mayo]] - [[Abbott Handerson Thayer]], Usana piktisto (n. 1849)
* [[5ma di junio]] - [[Georges Feydeau]], Franca dramatifisto (n. 1862)
* [[13ma di junio]] - [[José Miguel Gómez y Gómez]], prezidanto di Kuba (n. 1858)
* [[15ma di julio]] - [[Alphonsus de Guimaraens]], Braziliana poeto (n. 1870)
[[Arkivo:CarusoFace.png|thumb|130px|[[Enrico Caroso]]]]
* [[2ma di agosto]] - [[Enrico Caruso]], Italiana kantisto (n. 1873)
* [[5ma di agosto]] - [[Dimitrios Rallis]], chefministro di Grekia (n. 1844)
* [[7ma di agosto]] - [[Alexandr Alexandrovich Blok|Alexandr Blok]], Rusa skriptisto (n. 1880)
* [[16ma di agosto]] - Rejulo [[Petar la 1ma di Yugoslavia]] (n. 1844)
* [[1ma di novembro]] - [[Francisco Pradilla y Ortiz]], Hispana piktisto (n. 1848)
* [[4ma di novembro]] - [[Takashi Hara]], chefministro di Japonia (n. 1856)
* [[12ma di novembro]] - [[Fernand Khnopff]], Belgiana piktisto (n. 1858)
* [[14ma di novembro]] - Princino [[Isabel de Brazilia]] (n. 1846)
* [[16ma di decembro]] - [[Camille Saint-Saëns]], Franca kompozisto (n. 1835)

==Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Albert Einstein]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Frederick Soddy]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: ne premiizita
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Anatole France]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Karl Hjalmar Branting]], [[Christian Lous Lange]]

==Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1920a]]</text>
      <sha1>nbggef42oe0tr45gucukljv4f09lt29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvallis, Oregon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15525</id>
    <revision>
      <id>1132025</id>
      <parentid>1024082</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T01:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1132025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2872" sha1="31ynegbho8efmg43293axosh3xvtuhp" xml:space="preserve">'''Corvallis''' esas urbo en la komtio Bunion, centre-weste [[Oregon]], [[Usa]]. L'olima nomo dil urbo esis Marysville, ed ol chanjesis a Corvallis en 1853. Ol divenis urbo en 1857.

En [[2004]], ol havis 50,380 habitanti.

L'universitato Oregon State jacas an la urbo.

== Geografio ==
[[Arkivo:ORMap-doton-Corvallis.png|right|Loko di Corvallis, Oregon]]
Corvallis jacas a {{coor d|44.57|N|123.28|W|}} kun [[altitudo]] di 75 metri.

Segun l'[[Usana Kontado-Ministerio]], l'urbo havas entote 35.7 [[quadrata kilometro|km²]], equivalanta a 13.8 [[quadrata milio|mi²]], di qui 35.2 km² (13.6 mi²) esas lando e 0.4 km² (0.2 mi², o 1.23% de la surfaco totala) esas aquo.

== Demografio ==
Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, esis 49,322 homi, 19,630 hemanari, e 9,972 familii qui rezidis en la urbo. La [[denseso di habitantaro]] esis 1,400.2/km² (3,625.6/mi²). Esis 20,909 domi kun mezvalora denseso di 593.6/km² (1,537.0/mi²). Segun raso, esis 86.03% Blanki, 1.16% Afrikan-Amerikana, 0.76% indijeni Amerikana, 6.42% Aziani, 0.29% Pacifik-insulani, 2.52% de altra rasi, e 2.82% de du o plura rasi, e 5.72% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 19,630 hemanari, di qui 24.0% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 40.8% esis mariajita e habitis kune; en 7.2% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 49.2% esis ne-familii. En 31.5% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 7.5% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.26 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.88 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 17.7% evante min kam 18 yari, 28.4% de 18 til 24 yari, 27.0% de 25 til 44 yari, 16.8% de 45 til 64 yari, e 10.1% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 27 yari. Por singla 100 mulieri esis 99.2 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 98.2 viri.

La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $35,236, e la mezvalora revenuo per familio esis $53,208. La mezvalora revenuo por la viri esis $40,770 kontre $29,390 por la mulieri. La revenuo ''per capita'' por la urbo esis $19,317. Vivis sub la [[povreso-lineo]]20.6% de la habitantaro e 9.7% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 15.2% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 6.0% vivis sub la povreso-lineo.

== Famoza personi de Corvallis ==
*[[Meredith Brooks]] - kantisto
*[[Brad Bird]] 
*[[Jon Krakauer]] 
*[[Deane Ogden]] 
*[[Carl Wieman]] 

== Extera ligili ==
*[https://web.archive.org/web/20060203120716/http://nowtowns.com/ NowTowns - Informaji pri Corvallis]
*[http://www.visitcorvallis.com/ Corvallis Visitors]
*[http://www.ci.corvallis.or.us/ Corvallis Urbo-domo]
*[https://web.archive.org/web/20051203025359/http://www.el.com/to/corvallis/ Bonveno a Corvallis]

[[Kategorio:Urbi en Oregon]]</text>
      <sha1>31ynegbho8efmg43293axosh3xvtuhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milwaukie, Oregon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15652</id>
    <revision>
      <id>1132031</id>
      <parentid>1042965</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T03:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1132031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2487" sha1="4stc4ctzdnzs0n25zr3l3gcszuc8kbl" xml:space="preserve">'''Milwaukie''' esas urbo en la komtio Clackamas, [[Oregon]], [[Usa]]. Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, ol havis 20,490 habitanti.

Ol fondesis en 1847.

== Geografio ==
[[Arkivo:ORMap-doton-Milwaukie.png|right|Loko di Milwaukie, Oregon]]
Milwaukie jacas a {{coor d|45.45|N|122.62|W|}}.

Segun l'[[Usana Kontado-Ministerio]], l'urbo havas entote 12.5 [[quadrata kilometro|km²]], equivalanta a 4.8 [[quadrata milio|mi²]], di qui 12.5 km² (4.8 mi²) esas lando e 0.1 km² (0.04 mi², o 0.41% de la surfaco totala) esas aquo.

== Demografio ==
Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, esis 20,490 homi, 8,561 hemanari, e 5,282 familii qui rezidis en la urbo. La [[denseso di habitantaro]] esis 1,644.7/km² (4,256.5/mi²). Esis 8,988 domi kun mezvalora denseso di 721.5/km² (1,867.1/mi²). Segun raso, esis 90.96% Blanki, 0.95% Negri od [[Afrikan-Usani]], 0.94% indijeni Amerikana, 2.36% Aziani, 0.25% Pacifik-insulani, 1.60% de altra rasi, e 2.94% de du o plura rasi, e 3.97% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 8,561 hemanari, di qui 28.3% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 45.8% esis mariajita e habitis kune; en 11.3% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 38.3% esis ne-familii. En 30.3% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 10.4% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.35 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.93 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 22.8% evante min kam 18 yari, 8.1% de 18 til 24 yari, 31.2% de 25 til 44 yari, 24.1% de 45 til 64 yari, e 13.7% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 38 yari. Po singla 100 mulieri esis 93.8 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 89.6 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis $43,635, e la mezvalora revenuo po familio esis $51,649. La mezvalora revenuo por la viri esis $36,674 kontre $29,957 por la mulieri. La revenuo ''per capita'' por la urbo esis $21,342. Vivis sub la [[povreso-lineo]] 7.6% de la habitantaro e 6.2% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 9.4% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 6.6% vivis sub la povreso-lineo.

== Extera ligili ==
* [https://web.archive.org/web/20051211183739/http://www.ci.milwaukie.or.us/ Urbo di Milwaukie] 
* [https://web.archive.org/web/20051202035952/http://www.el.com/to/milwaukie/ Welcome to Milwaukie]

[[Kategorio:Urbi en Oregon]]</text>
      <sha1>4stc4ctzdnzs0n25zr3l3gcszuc8kbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piceo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30627</id>
    <revision>
      <id>1132040</id>
      <parentid>1128499</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T09:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1839" sha1="2jbws5h50rqwg96pckejpaljah15oo4" xml:space="preserve">[[Arkivo:Range of Picea species.png|thumb|Loki ube naturale existas picei]]
'''Piceo''' ([[Latina|Latine]] : ''Picea''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] [[koniferi|konifera]] ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[pinacei]] (Latine: ''Pinaceae''), kelke simila ad [[abieto]]. 

La genero konsistas ek 37 agnoskita speci&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30005648-2|titulo=Genero piceo che &quot;Plants of the World Online&quot; (Kew Gardens)|idiomo={{en}}|vidita ye=3ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea.php|titulo=Genero piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=3ma di agosto 2026}}&lt;/ref&gt; : ''[[Picea abies]]'' (o europeana piceo), ''P. alcoquiana'', ''[[Picea asperata|P. asperata]]'' (o chiniana piceo), ''P. aurantiaca'', ''P. austropanlanica'', ''P. brachytyla'', ''P. breweriana'', ''P. chihuahuana'', ''P. crassifolia'', ''P. engelmannii'', ''P. farreri'', ''P. glauca'', ''P. glehnii'', ''P. jezoensis'', ''P. koraiensis'', ''P. koyamae'', ''P. likiangensis'',  ''P. linzhiensis'', ''P. mariana'', ''P. martinezii'', ''P. maximowiczii'', ''P. meyeri'', ''P. morrisonicola'', ''P. neoveitchii'', ''P. obovata'', ''P. omorika'', ''P. orientalis'', ''P. polita'', ''P. pungens'', ''P. purpurea'', ''P. retroflexa'', ''P. rubens'', ''P. schrenkiana'', ''P. sitchensis'', ''P. smithiana'', ''P. spinulosa'' e ''P.  wilsonii''.

==Referi==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea ''Picea'' che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000029600 ''Picea' che &quot;World Flora Online&quot;]
* [https://www.gbif.org/taxon/C676Q ''Picea'' che &quot;GBIF&quot;]

{{wikivortaro}}

[[Kategorio:Piceo]]
[[Kategorio:Forest-kultivado]]
[[Kategorio:Gardenokultivado]]
[[Kategorio:Koniferala generi]]</text>
      <sha1>2jbws5h50rqwg96pckejpaljah15oo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Helpo:Altri</title>
    <ns>12</ns>
    <id>38970</id>
    <revision>
      <id>1132033</id>
      <parentid>1074626</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T05:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Viyowoyero-vya-Malaŵi</username>
        <id>47734</id>
      </contributor>
      <origin>1132033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2115" sha1="pcmzjhlhbicff2xq9rirkirdbdzs2r4" xml:space="preserve">&lt;span style=font-size:larger&gt;☹ Ido ? ➔ ! ☺ ➔&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
:*A – [[Helpo:Afrikaans|Afrikaans]], [[Helpo:Asturianu|Asturianu]], [[Helpo:Aragonés|Aragonés]]
:*B – [[Helpo:Bosanski|Bosanski]], [[Helpo:Brezhoneg|Brezhoneg]]
:*C – [[Helpo:Català|Català]], [[Helpo:Česky|Česky]]
:*D – [[Helpo:Dansk|Dansk]]
:*E – [[Helpo:Eesti|Eesti]], [[Helpo:Esperanto|Esperanto]], [[Helpo:Euskara|Euskara]]
:*F – [[Helpo:Frysk|Frysk]]
:*G – [[Helpo:Gaelg|Gaelg]]
:*H – [[Helpo:Hrvatski|Hrvatski]]
:*I – [[Helpo:Bahasa Indonesia|Indonesia]], [[Helpo:Interslava|Interslava]], [[Helpo:Íslenska|Íslenska]]
:*K – [[Helpo:Kurdî|Kurdî]]
:*L – [[Helpo:Latviešu|Latviešu]], [[Helpo:Ligure|Ligure]]
:*M – [[Helpo:Magyar|Magyar]], [[Helpo:Mizo|Mizo]]
:*N – [[Helpo:Nederlands|Nederlands]], [[Helpo:Nnapulitano|Nnapulitano]], [[Helpo:Norsk|Norsk]] 
:*P – [[Helpo:Piemontèis|Piemontèis]], [[Helpo:Polski|Polski]], [[Helpo:Português|Português]]
:*S – [[Helpo:Shqip|Shqip]], [[Helpo:Suomi|Suomi]], [[Helpo:Svenska|Svenska]]
:*T – [[Helpo:Tagalog|Tagalog]], [[Helpo:Tarandìne|Tarandìne]], [[Helpo:ChiTumbuka|ChiTumbuka]]
:*V – [[Helpo:Vèneto|Vèneto]]

:*Б – [[Helpo:Башҡортса‎|Башҡортса‎ (Bashkiriana)]], [[Helpo:Bulgaria|Български (Bulgariana)]]
:*Р – [[Helpo:Rusa|Русский (Rusa)]]
:*У – [[Helpo:Ukraina|Українська (Ukrainiana)]]

:*Ε – [[Helpo:Greka|Ελληνικά (Grekiana)]] 
:*日 – [[Helpo:Japona|日本語 (Japona)]]
:*한 – [[Helpo:Korea|한국어 (Korea)]]
:*ने - [[Helpo:नेपाली (Nepali)|नेपाली (Nepali)]]
:*हि – [[Helpo:हिन्दी (Hindi)|हिन्दी (Hindi)]]
:*ע – [[Helpo:עברית|&amp;lrm;עברית&amp;lrm; (Hebrea)]]
:*ಕ – [[Helpo:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ (Kannada)]]
:*客 – [[Helpo:客家語/Hak-kâ-ngî|客家語/Hak-kâ-ngî]]
:*繁 - [[Helpo:zh-hant|繁体中文]]
:*অ – [[Helpo:অসমীয়া (Assamese)|অসমীয়া (Assamese)]]
:*ব – [[Helpo:বাংলা (Bengali)|বাংলা (Bengali)]]

[[Kategorio:Helpo]]</text>
      <sha1>pcmzjhlhbicff2xq9rirkirdbdzs2r4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132034</id>
      <parentid>1132033</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T05:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Viyowoyero-vya-Malaŵi</username>
        <id>47734</id>
      </contributor>
      <comment>Wrong spoy</comment>
      <origin>1132034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2115" sha1="mbnerdp22p1apz3wmiflowdzx0ooc39" xml:space="preserve">&lt;span style=font-size:larger&gt;☹ Ido ? ➔ ! ☺ ➔&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
:*A – [[Helpo:Afrikaans|Afrikaans]], [[Helpo:Asturianu|Asturianu]], [[Helpo:Aragonés|Aragonés]]
:*B – [[Helpo:Bosanski|Bosanski]], [[Helpo:Brezhoneg|Brezhoneg]]
:*C – [[Helpo:Català|Català]], [[Helpo:Česky|Česky]], [[Helpo:ChiTumbuka|ChiTumbuka]]
:*D – [[Helpo:Dansk|Dansk]]
:*E – [[Helpo:Eesti|Eesti]], [[Helpo:Esperanto|Esperanto]], [[Helpo:Euskara|Euskara]]
:*F – [[Helpo:Frysk|Frysk]]
:*G – [[Helpo:Gaelg|Gaelg]]
:*H – [[Helpo:Hrvatski|Hrvatski]]
:*I – [[Helpo:Bahasa Indonesia|Indonesia]], [[Helpo:Interslava|Interslava]], [[Helpo:Íslenska|Íslenska]]
:*K – [[Helpo:Kurdî|Kurdî]]
:*L – [[Helpo:Latviešu|Latviešu]], [[Helpo:Ligure|Ligure]]
:*M – [[Helpo:Magyar|Magyar]], [[Helpo:Mizo|Mizo]]
:*N – [[Helpo:Nederlands|Nederlands]], [[Helpo:Nnapulitano|Nnapulitano]], [[Helpo:Norsk|Norsk]] 
:*P – [[Helpo:Piemontèis|Piemontèis]], [[Helpo:Polski|Polski]], [[Helpo:Português|Português]]
:*S – [[Helpo:Shqip|Shqip]], [[Helpo:Suomi|Suomi]], [[Helpo:Svenska|Svenska]]
:*T – [[Helpo:Tagalog|Tagalog]], [[Helpo:Tarandìne|Tarandìne]]
:*V – [[Helpo:Vèneto|Vèneto]]

:*Б – [[Helpo:Башҡортса‎|Башҡортса‎ (Bashkiriana)]], [[Helpo:Bulgaria|Български (Bulgariana)]]
:*Р – [[Helpo:Rusa|Русский (Rusa)]]
:*У – [[Helpo:Ukraina|Українська (Ukrainiana)]]

:*Ε – [[Helpo:Greka|Ελληνικά (Grekiana)]] 
:*日 – [[Helpo:Japona|日本語 (Japona)]]
:*한 – [[Helpo:Korea|한국어 (Korea)]]
:*ने - [[Helpo:नेपाली (Nepali)|नेपाली (Nepali)]]
:*हि – [[Helpo:हिन्दी (Hindi)|हिन्दी (Hindi)]]
:*ע – [[Helpo:עברית|&amp;lrm;עברית&amp;lrm; (Hebrea)]]
:*ಕ – [[Helpo:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ (Kannada)]]
:*客 – [[Helpo:客家語/Hak-kâ-ngî|客家語/Hak-kâ-ngî]]
:*繁 - [[Helpo:zh-hant|繁体中文]]
:*অ – [[Helpo:অসমীয়া (Assamese)|অসমীয়া (Assamese)]]
:*ব – [[Helpo:বাংলা (Bengali)|বাংলা (Bengali)]]

[[Kategorio:Helpo]]</text>
      <sha1>mbnerdp22p1apz3wmiflowdzx0ooc39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Centro di Novigo di Skolkovo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40445</id>
    <revision>
      <id>1132021</id>
      <parentid>1067879</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1132021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="0mte2gc2s1yojmvzai1xv1e1qncvfhw" xml:space="preserve">[[File:Logo of the Skolkovo Foundation.svg|eta|Emblemo di la Fonduro di Skolkovo]]
'''Centro di Novigo di Skolkovo''', anke konocata kom ''' [[Siliko-Valo]] Rusa''', esas projetit alta teknologial aferal areo qua esas konstruktat en [[Skolkovo]] apud [[Moskva]], [[Rusia]]. La situo ambicionas esar alte moderna komplexo kreita per kurajigar ciencal e teknologiala kompanii. Quankam historiala Rusia esis sucesoza pri developado di cienco e teknologio, lua manko de spirito di entraprezisto duktas ad guvernerial intervenado di patenti e limitizo di Rusiana teknikala kompanii en regional operaci. Ta situo esas taskizita de ne nur la developado di teknologiala novaji ma anke merkatigar lo korekte. Se socii ed individui registragas sua rezidanteso dil urbo, propozita projeti ed idei recevas financala helpo.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20230501010755/https://zampolit.com/dossier/gruzdev-vladimir-sergeevich/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20230429110654/https://biographe.ru/biznesmeni/vladimir-gruzdev/&lt;/ref&gt; Skolkovo esis anuncita ye la 12 di novembro 2009 da lora rusiana prezidanto [[Dmitri Anatolyevich Medvedev|Dmitri Medvedev]]. La komplexo administresas da Rusian [[Oligarkio|oligarko]] [[Viktor Vekselberg]] e koprezidita da Intel ex-[[CEO]] [[Craig Barrett]].

[[Kategorio:Moskva]]</text>
      <sha1>0mte2gc2s1yojmvzai1xv1e1qncvfhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41005</id>
    <revision>
      <id>1132057</id>
      <parentid>1127811</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T11:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+morto</comment>
      <origin>1132057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100956" sha1="saqku5dkyi1daxnk08lyegvd2ebd9o9" xml:space="preserve">{{21ma yarcento}}
La [[yaro]] '''2023''' (MMXXIII per Romala algarismi) esos ordinara yaro komencinta ye [[sundio]] segun la [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la  23ma yaro de la 3ma yarmilo, la 23ma yaro de la  21ma yarcento, e la 4ma yaro de la [[yari 2020a]].

Dum ca yaro, cesis global urjanteso deklarita da [[Mondal Organizuro pri Saneso]] pro la [[pandemio]] di [[KOVID-19]]. Inter la naturala dizastri qui eventis ca yaro esis la 5ma maxim destruktiva [[ter-tremo]] dil yarcento, qua produktis preske 60 mil mortinti en [[Turkia]] e [[Siria]]; [[ciklono]] ''Freddy'' - la maxim longe duranta de la historio, qua produktis plu kam 1400 morti en [[Malawi]] e [[Mozambik]]; tempesto ''Daniel'', qua produktis adminime 11 mil morti en [[Libia]] ed esis la maxim mortigiva tempesto depos ciklono ''Nargis'' de 2008; ed anke la ter-tremo di [[Maroko]] (2960 morti), e la quar ter-tremi qui eventis en Herat, [[Afganistan]], e produktis plu kam 1400 morti.

L'[[invado di Ukraina da Rusia (2022)|invado di Ukraina da Rusia]] e l'[[interna milito di Myanmar]] duris. Ank eventis serio di [[stato-stroko|stato-stroki]], armala konflikti e politikala krizi en multa nacioni di [[Afrika]]. En oktobro, pos atako da [[Hamas]] kontre [[Israel]]ana teritorio, komencis [[milito Israel-Hamas|milito kontre Hamas]] en [[Gaza]].

En 2023 eventis multa developi teknologiala pri [[artifical inteligenteso]], exemple kande organizuro [[OpenAI]] kreis stabila versiono di &quot;babilo-roboto&quot; [[ChatGPT]], e teknologiala grupo ''Alphabet Inc.'', suportita da [[Google]], expansis lua agado en diversa faki di nova teknologii.

Ye la 1ma di januaro 2023 on kalkulis ke la [[Tero]] havis {{formatnum:7943}} milion habitanti,&lt;ref&gt;{{extera ligilo |autoro=US Census  Bureau |titulo=U.S. Population Estimated at 334,233,854 on Jan. 1, 2023 |url=https://www.census.gov/library/stories/2022/12/happy-new-year-2023.html |vidita ye=16ma di novembro 2023|editero=Census.gov}}&lt;/ref&gt;, e kalkulesis ke ol atingus {{formatnum:8119}} milion individui ye la 1ma di januaro 2024. En aprilo [[India]] superiris [[Popul-Republiko Chinia]] kom la maxim populoza lando de la mondo&lt;ref&gt;{{extera ligilo|idiomo={{en}}|url=https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/un-desa-policy-brief-no-153-india-overtakes-china-as-the-worlds-most-populous-country/ |titulo=UN DESA Policy Brief No. 153: India overtakes China as the world's most populous country{{!}}Department of Economic and Social Affairs}}&lt;/ref&gt;.

Segun Chiniala horoskopo, 2023 esis la Yaro dil [[Kuniklo]].

== Klimato ed ambiento* ==
Ye la [[3ma di januaro]], Usana ciencala centro ''National Snow and Ice Data Center'' publikigis raporto pri vasteso di [[glacio]]-kovrajo en [[Antarktika]]. Komparanta 45 yari di satelitala fotografuri, la raporto montris ke la kovrajo esis la min granda de la historio.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://web.archive.org/web/20230106145517/https://nsidc.org/arcticseaicenews/|titulo=Ice down under|publikigita ye=3ma di januaro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; Ye la 25ma di januaro, giganta [[glaciomonto]], kovranta entote 1550 [[quadrata kilometro|km²]] (tam vasta kam urbo [[Sao Paulo (urbo)|Sao Paulo]]) separis su de Antarktika. Tamen, ciencisti del instituto ''British Antarctic Survey'' (BAS) afirmis ke ca evento ne esis konsequo de [[globala varmesko]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Iceberg do tamanho de São Paulo se desprende da Antártica|idiomo={{pt}}|editero=Forbes|url=https://forbes.com.br/forbes-tech/2023/01/iceberg-do-tamanho-de-sao-paulo-se-desprende-da-antartica/|publikigita ye=25ma di januaro 2023}}&lt;/ref&gt; Ye fino di januaro, pluvegi efektigis inundadi en [[Auckland]], [[Nova-Zelando]], e produktis adminime 4 morti e granda destruktado&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/reuters/2023/01/31/inundacoes-em-auckland-devem-continuar-com-previsao-de-novas-tempestades.htm|titulo=Inundações em Auckland devem continuar com previsão de novas tempestades|editero=UOL |publikigita ye=31ma di januaro 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;. Dum la komenco di januaro, [[Latvia]] frapesis da la maxim serioza inundadi pro desfrosto depos 1981.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.diariodepernambuco.com.br/noticia/mundo/2023/01/letonia-e-atingida-por-piores-inundacoes-em-decadas.html|titulo=Letônia é atingida por piores inundações em décadas|editero=Diário de Pernambuo|autoro=AFP|publikigita ye=15ma di januaro 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt; Ye la [[26ma di januaro]], tropikala tempesto ''Cheneso'' frapis [[Madagaskar]], afektis 89 mil personi, e produktis 30 morti e 20 plusa homi desaparinta.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Tempestade tropical mata 30 pessoas em Madagascar; milhares estão desalojados|editero=G1 |autoro=AFP|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2023/01/31/tempestade-tropical-mata-30-pessoas-em-madagascar-milhares-estao-desalojados.ghtml|publikigita ye=31ma di januaro 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt; Ye la [[30ma di januaro]] komencis serio di forestala incendii en la sudo di [[Chili]], qui produktis 24 morti e plu kam 2000 plusa homi vundita. Plu kam 12 milion [[hektaro|hektari]] brulesis.

[[Ciklono]] ''Freddy'', qua originis ye la [[5ma di februaro]] proxim minora Insuli Sunda, che [[Indiana Oceano]], frapis sudal [[Afrika]] ([[Madagaskar]], [[Mozambik]], [[Eswatini]], [[Zimbabwe]], [[Malawi]], [[Sudafrika]], [[Zambia]], insuli Mascarenhas), ante desaparar ye la [[14ma di marto]]. Ol frapis kelka loki nur kom tropikala tempesto, ma altra loki frapesis per venti qui atingis 270 kilometri po horo. Ol esis la maxim duranta e longe parkuranta tempesto de la historio, e produktis entote 1434 morti e 556 plusa homi desaparinta. La tempesto eventis meze epidemio di [[kolero]] en Mozambik e Malawi, e plumaleskis la severeso dil epidemio. Ye la 12ma di februaro, [[ciklono]] ''Gabrielle'' frapis [[Nova-Zelando]] e produktis adminime 11 morti e severa inundadi.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=New Zealand's cyclone death toll at 11, thousands still missing|url=https://www.reuters.com/world/cyclone-death-toll-new-zealand-rises-11-recovery-continues-2023-02-18/|publikigita ye=19ma di februaro 2023|editero=Reuters|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; Ye la [[19ma di februaro]] eventis violentoza pluvego en la norda litoro dil stato [[Sao Paulo (stato)|Sao Paulo]], en [[Brazilia]]. Sur urbo [[São Sebastião, São Paulo|São Sebastião]] falis plu kam 600 mm di pluvi, qui efektigis dizastroza terglitadi e produktis plu kam 36 morti, cirkume 40 desaparinti, e granda destruktado.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/cotidiano/ultimas-noticias/2023/02/20/sp-sobe-para-37-o-numero-de-mortos-vitimados-pelas-chuvas-no-litoral-norte.htm|titulo=SP: Sobe para 40 o número de mortos vitimados pelas chuvas no litoral norte |editero=UOL|publikigita ye=20ma di februaro 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;

En februaro e marto, landi de sudal [[Europa]] konfrontis serioza [[sikeso]], en qua kelka riveri e kanali divenis komplete senaqua. Nivuro en [[Alpi]] diminutis per 63%, segun ciencal organizuro ''CIMA Research Foundation''.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Dry canals, low rivers and shrunken lakes: Europe braces for severe drought amid winter heatwave|url=https://edition.cnn.com/2023/02/24/europe/europe-winter-drought-rivers-climate-intl/index.html |editero=CNN|publikigita ye=24ma di februaro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; Pro la poka pluvo-quanto e nivuro, Franca guvernerio decidis proskriptar 9 nova granda projeti pri domo-konstruktado en la sudo di la lando por la proxima 4 yari. La manko di aquo anke minacas navigado en kelk arei.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.wired.com/story/europe-drought-2023/|titulo=Europe is bracing for (another) devastating drought|editero=Wired|idiomo={{en}}|publikigita ye=14ma di marto 2023}}&lt;/ref&gt; En [[Peru]] ed [[Equador]], [[ciklono]] ''Yaku'' produktis adminime 8 morti e granda destruktado de la 7ma til la 20ma di marto. Ank en marto e komenco di aprilo, forta pluvi en la [[Norda regiono (Brazilia)|norda]] ed en la [[Nord-estala regiono (Brazilia)|Nord-estala]] regioni di [[Brazilia]] afektis mili di personi en diversa urbi. Che urbo [[Rio Branco, Acre]], pluvis dum 24 hori inter la 24ma e la 25ma di marto, 75% de la pluvo-quanto expektata por tota monato marto.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://g1.globo.com/ac/acre/noticia/2023/03/25/chuvas-causam-estragos-em-ao-menos-5-estados-do-norte-acre-tem-mais-de-32-mil-atingidos-e-amazonas-tem-casas-arrastadas-pela-agua.ghtml|titulo=Chuvas causam estragos em 6 estados do Norte e do Nordeste; AC tem mais de 32 mil atingidos e AM tem casas arrastadas pela água|editero=G1|publikigita ye=25ma di marto 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;

Dum [[autuno]] en norda misfero, kelka regioni enrejistris rekordi di alta temperaturi, exemple 36°C (96°F) en Windsor Locks, [[Connecticut]], [[Usa]] ye la [[14ma di aprilo]], 38,8°C en [[Córdoba, Hispania]] ye la 27ma di aprilo, e 36,1°C en [[Shanghai]], [[Popul-Republiko Chinia]], ye la 29ma di mayo. Ye la [[21ma di aprilo]] en [[Myanmar]], violentoza [[tornado]] frapis vilaji Aung Myin Kone e Tadaw, proxim la chef-urbo [[Naypyidaw]], produktanta adminime 8 morti e 128 plusa homi vundita, e destruktanta adminime 232 domi. Ye la [[29ma di aprilo]], decensanta ventegi frapis sudala [[Texas]] e produktis deki di mili di dolari en domaji.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=IEM :: pns from NWS BRO |url=https://mesonet.agron.iastate.edu/wx/afos/p.php?pil=PNSBRO&amp;e=202305011735|vidita ye=2ma di agosto 2023}}&lt;/ref&gt; De la 19ma di mayo til la 3ma di junio, [[tifono]] ''Mawar'', anke konocata kom &quot;supertifono ''Betty''&quot;, la maxim violentoza enrejistrita dum monato mayo en la historio, produktis 2 morti en [[Guam]], 1 en [[Filipini]], 1 en [[Taiwan]] e 2 en [[Japonia]], e granda destruktado.

Dum [[somero]] en norda misfero, temperaturi en multa loki atingis historiala rekordi. Exemple [[Palermo]], [[Sicilia]], enrejistris 47[[Celsius|°C]]&lt;ref name=ola&gt;{{extera ligilo|titulo=Ola de calor sin precedentes: incendios forestales azotan 4 continentes (FOTOS)|idiomo={{es}}|url=https://actualidad.rt.com/actualidad/474495-calor-incendios-forestales-continentes|publikigita ye=26ma di julio 2023|editero=RT}}&lt;/ref&gt;. En [[Tunis]], [[Tunizia]], enrejistresis 50°C&lt;ref name=ola/&gt;, ed en [[Amman]], [[Jordania]], enrejistresis 39°C. Diversa incendii en multa loki di Usa ed Europa augmentis la destruktado. De la 19ma til la 29ma di julio, [[tifono]] ''Doksuri'' frapis [[Filipini]], [[Taiwan]], [[Vietnam]] e [[Popul-Republiko Chinia]] e produktis entote 137 morti e 289 plusa homi vundita e 46 desaparinti. Ol ank efektigis 15,4 miliard dolari en materiala domaji, ed esis la 2ma maxim destruktiva tifono di la historio, e la maxim destruktiva di Popul-Republiko Chinia. Ye la 1ma di agosto, [[Iran]] deklaris vakancodio en tota la lando dum du dii, pro la temperaturi extreme alta, klozanta tota skoli, banki e publika kontori&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://news.sky.com/story/iran-announces-nationwide-shutdown-due-to-soaring-heat-12931849|titulo=Iran announces nationwide shutdown due to soaring heat|editero=Sky News|publikigita ye=1ma di agosto 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. Ye la 3ma di agosto, komencis serio di inundadi pro pluvegi en sudal [[Austria]] ([[Karintia]]) e [[Slovenia]]. En 48 hori, pluvis 275 mm en Loibl, Slovenia&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{extera ligilo|url=https://siol.net/novice/slovenija/vse-te-ceste-so-zaradi-posledic-neurja-zaprte-612667 |titulo=Nočna mora na Gorenjskem in Koroškem. Razmere so katastrofalne. #video|editero=siol.net|vidita ye=4ma di agosto 2023|idiomo={{sl}}}}&lt;/ref&gt;, e 3 personi mortis&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://nos.nl/artikel/2485415-noodweer-in-slovenie-twee-nederlanders-omgekomen |titulo=Noodweer in Slovenië, twee Nederlanders omgekomen|publikigita ye=4ma di agosto 2023|idiomo={{nl}}}}&lt;/ref&gt;. Segun raporto publikigita ye la 8ma di agosto 2023 dal Europana sistemo ''Copernicus Programmme'' kreita por studiar klimatala chanji, julio 2023 esis la maxim varma julio segun historiala registragi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/july-was-worlds-hottest-record-eu-scientists-say-2023-08-08/|titulo=July was world's hottest on record, EU scientists say|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di agosto 2023}}&lt;/ref&gt;. La recenta varmesko klimatala afektabas serioze la quanto di [[glacio]] en [[Alpi]]: segun studii publikigita da Autrian Akademio pri Cienci, en agosto, la glacieri di Estal Alpi desaparigos komplete ante 2050&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://sputniknews.lat/20230821/estiman-que-los-glaciares-de-los-alpes-orientales-desapareceran-hacia-2050-1142887717.html|titulo=Estiman que los glaciares de los Alpes Orientales desaparecerán hacia 2050|editero=Sputnik|publigikita ye=21ma di agosto 2023|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;.

En [[Kanada]], forestal incendii komencis ye la 1ma di marto 2023, e til la 20ma di agosto li destruktabis plu kam 14 milion hektari (cirkume 5% ek la foreti di la lando) ed efektigis la morto di 5 personi, e la diplaso di {{formatnum:155856}} plusa homi til la 7ma di julio&lt;ref name=&quot;ABCnews_July7&quot;&gt;{{Citez jurnalo od edituro|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/wildfires-canada-broken-records-area-burned-evacuations-cost-100806230 |titulo=Wildfires in Canada have broken records for area burned, evacuations and cost, official says |publikigita ye=7ma di julio 2023|vidita ye=8ma di julio 2023|editero=The Associated Press|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. Lor la &quot;fairala sezono&quot; di 2023 en Nord-Amerika judikesis kom la maxim mala de la historio, e superiris olta di 2020. La fumo emisita afektis la qualeso dil aero en multa urbi, ed en junio ol trairis [[Atlantiko]] ed atingis Europa. En [[Italia]], nome en [[Sicilia]], fairi komencis ye la 23ma di julio, e til la 28ma di julio li destruktabis {{formatnum:51386}} hektari&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |titulo=Incendi, da inizio anno andati in fumo 51.386 ettari in Italia |url=https://www.tgcom24.mediaset.it/cronaca/incendi-in-fumo-51-386-ettari-in-italia_67721989-202302k.shtml |vidita ye=28ma di julio 2023 |idiomo={{it}}|editero=tgcom24.mediaset.it}}&lt;/ref&gt;. Samatempe, violentoza tempesti frapis la nordo di la lando.

De la 16ma til la 24ma di agosto, [[uragano]] ''Hilary'', kategorizita kom &quot;4&quot; segun forteso di venti, frapis [[Basa Kalifornia]] e pose la sudo di [[Kalifornia]], en Usa. Ol esis l'unesma uragano en la regiono pos 84 yari&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |publikigita ye=2023-08-20 |titulo=Rain from Tropical Storm Hilary lashes California and Mexico, swamping roads and trapping cars |url=https://apnews.com/article/hilary-tropical-storm-flooding-california-mexico-f89aeddeb62d55c935699ac81ca85f1d |vidita ye=23ma di agosto 2023 |editero=AP News |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. De la 22ma di agosto til la 3ma di septembro, tifono ''Saola'' o ''Goring'' frapis la sudo di Taiwan, la nordo di Filipini e la sudo di Popul-Republiko Chinia. Ye la 4ma di septembro, tifono ''Haikui'' frapis Taiwan, e koaktis l'evakuo di 7 mil personi. Ne eventis morti, tamen l'intensa pluvi efektigis inundadi e granda destruktado.

En septembro, pluvegi en la centro e la sudo di Hispania produktis du morti, du desaparinti ed efektigis granda inundadi e destruktado&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.yucatan.com.mx/internacional/2023/9/4/fuertes-lluvias-dejan-dos-muertos-dos-desaparecidos-numerosos-incidentes-en-espana-430062.html|titulo=Fuertes lluvias dejan dos muertos, dos desaparecidos y numerosos incidentes en España|editero=Diario de Yucatán|idiomo={{es}}|publikigita ye=4ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;. Ye la [[4ma di septembro]], [[ciklono]] frapis la centro e la nordo di [[Brazilia]]na stato [[Rio Grande do Sul]], efektigis pluvego ed inundadi en multa urbi e produktis adminime 21 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://g1.globo.com/rs/rio-grande-do-sul/noticia/2023/09/05/ciclone-extratropical-mortes-destruicao-rio-grande-do-sul.ghtml |titulo=Ciclone extratropical mata 6 no RS; em SC, tempestade deixa 1 morto|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=5ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/rs/rio-grande-do-sul/noticia/2023/09/05/sobe-para-21-numero-de-vitimas-do-ciclone-extratropical-no-rs-confirma-governador.ghtml|titulo=Sobe para 21 número de vítimas do ciclone extratropical no RS|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=5ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;. Ye la 6ma di septembro, tempesto ''Daniel'' frapis Turkia, Grekia e Bulgaria, efektigis grava inundadi e granda destruktado, e produktis en ca landi rispektive 7, 17 e 4 morti&lt;ref name=Daniel/&gt;. Che urbo Voros, distanta 330 km norde de [[Athina]], pluvis 375 mm en 14 hori, dekople la quanto di pluvi expektita por la tota monato.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/2023/09/06/europe/greece-europe-extreme-weather-climate-intl/index.html|titulo=At least seven killed as Storm Daniel lashes southern Europe|editero=CNN|idioma={{en}}|publikigita ye=6ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt; Pose, ''Daniel'' trairis Mediteraneo e frapis nord-estala [[Libia]] de la 10ma til la 12ma di septembro. Ibe ol produktis adminime {{formatnum:4333}} morti e {{formatnum:10000}} plusa homi desaparinta&lt;ref name=Daniel&gt;{{extera ligilo|titulo=Libya counts over 2,500 victims as storm Daniel's devastation unfolds|url=https://www.albawaba.com/news/libya-counts-over-2500-victims-storm-daniels-devastation-unfolds-1533870|autoro=Mansour Al-Maswari |editero=Albawaba News|idiomo={{en}}|publikigita ye=11ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnnnew&quot;&gt;{{extera ligilo |autoro=Salih Akbarzai, Richard Roth|titulo=UN revises previous high Libya death toll|publikigita ye=17ma di septembro 2023|idiomo={{en}} |url=https://edition.cnn.com/2023/09/17/africa/un-revises-libya-death-toll/index.html |editero=CNN}}&lt;/ref&gt;. En [[Popul-Republiko Chinia]] eventis granda inundadi en [[provinco Guangdong|Guangdong]] e [[provinco Fujian|Fujian]] kande ciklono ''Haikui'' frapis li ye la 8ma di septembro. Pluvegi en [[Hong-Kong]] e [[Shenzhen]] atingis historiala rekordi en 140 yari&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Hong Kong, Shenzhen deluged by heaviest rain on record|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Portal:Current_events/September_2023|editero=Reuters|publikigita ye=8ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;. Ye la 11ma di septembro, urbo Leominster, en [[Massachusetts]] deklaris urjanteso-stando pos ke 280-milimetra pluvego efektigis giganta inundado.

Ye komenco di oktobro, anuncesis ke la [[sikeso]] en la [[Norda regiono (Brazilia)|Norda]] e [[Nord-estala regiono (Brazilia)|Nord-estala]] regioni di Brazilia ja esis la maxim serioza depos la yaro 1980. La manko di pluvi nocis la distributado di aquo por homala uzo e la produktado di elektro e nutrivi&lt;ref name=Olhar&gt;{{extera ligilo|url=https://olhardigital.com.br/2023/10/04/ciencia-e-espaco/norte-e-nordeste-enfrentam-pior-seca-desde-1980-especialistas-alertam-para-consequencias/|titulo=Norte e Nordeste enfrentam pior seca desde 1980; especialistas alertam para consequências|editero=Olhar Digital|idiomo={{pt}}|publikigita ye=4ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;. Multa fishi ed exempleri di [[Amazoniana riverala delfino]] (''Inia geoffrensis'') mortis pro diminutado di volumino di aquo en riveri, ed augmento di la temperaturo&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/am/amazonas/natureza/amazonia/noticia/2023/10/10/seca-historica-ja-matou-141-botos-no-lago-de-tefe-no-amazonas.ghtml|titulo=Sobe para 141 número de botos mortos durante a seca no Amazonas|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=10ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;. Segun previdado meteorologiala, la sikeso en la regiono - afektanta 8 stati: [[Amazonas (Brazilia)|Amazonas]], [[Pará]], [[Acre]], [[Amapá]], [[Maranhão]], [[Piauí]], [[Bahia]] e [[Sergipe]] durus adminime til januaro 2024&lt;ref name=Olhar/&gt;. De la 4ma til la 5ma di oktobro en [[Sikkim]], [[India]], pluvegi efektigis brechizo che glaciala lago Suda Lhonak e sequante inundado, qua arivis al aquobarilo Teesta III e produktis lua rupto. Plu kam 74 personi mortis konseque&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://nos.nl/artikel/2493456-meer-lichamen-gevonden-na-overstromingen-en-dijkdoorbraak-india-74-doden|titulo=Meer lichamen gevonden na overstromingen en dijkdoorbraak India, 74 doden|vidita ye=15ma di oktobro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. Ye la 25ma di oktobro, uragano ''Otis'' frapis [[Acapulco]], [[Mexikia]], per venti qui atingis 270 km/h, e produktis adminime 39 morti. Ol esis l'unesma uragano di [[Pacifiko]] qua atingis kategorio ''5'' che skalo Saffir-Simpson.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|url=https://www.theguardian.com/environment/2023/oct/27/hurricane-otis-the-eastern-pacifics-first-inland-category-5-storm|titulo=Hurricane Otis hits Mexico and continues with category 5 intensity|surnomo=Williams|nomo=Matt|editero=The Guardian|publikigita ye=27ma di oktobro 2023|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di oktobro 2023 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

En novembro, reprezentanti de diversa nacioni kunvenis en [[Uzbekistan]] por konfero di la Kunveno dil Unionita Nacioni por Kombatar Dezertigo (Angle: ''United Nations Convention to Combat Desertification'', abreviita UNCCD). Reprezentanti de Afrikana nacioni emfazis ke globala konflikti, nome en [[Ukraina]] e [[Gaza]] deviacis internaciona kapitali qui uzesus por kombatar [[dezertigo]] en lia landi. On kalkulis ke plu kam 110 milion individui en [[Afrika]] afektesis direte por klimatala problemi e [[sikeso]] en 2022, e la domaji superiris 7,7 miliard Euri.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.dw.com/en/global-conflicts-overshadowing-african-desertification/a-67505050|titulo=Global conflicts overshadowing African desertification|editero=DW|idiomo={{en}}|publikigita ye=21ma di novembro 2023|vidita ye=1ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt; Ank en novembro, publikigesis studiuro montranta ke la granda fumonubi de incendii en [[Australia]] en 2019-2020 pluforteskis fenomeno [[La-Ninya]] en 2020-2022 e, nedirete, afektis la klimato ank en 2023.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://yaleclimateconnections.org/2023/11/the-unusual-2023-atlantic-hurricane-season-ends/|titulo=The unusual 2023 Atlantic hurricane season ends|editero=Yale Climate Conditions|idomo={{en}}|publikigita ye=30ma di novembro 2023}}&lt;/ref&gt;

Ye la [[3ma di decembro]], inundadi e terglitadi en [[Tanzania]] produktis 47 morti e vundis plusa 85 homi. L'inundado eventis pos periodo di forta sikeso&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|url=https://www.arabnews.com/node/2419801/world |idiomo={{en}}|titulo=At least 47 dead in Tanzania landslides: local official|editero=Arab News |publikigita ye=3ma di decembro 2023}}&lt;/ref&gt;. Ye la 9ma e la 10ma di decembro, diversa [[tornado|tornadi]] frapis Usana stato [[Tennessee]], e produktis 7 morti, 71 plusa homi vundita e granda materiala destruktado. Ye la 17ma di decembro, violentoza tempesto kun venti de plu kam 150 km po horo frapis [[Bahía Blanca]], en [[Arjentinia]], e produktis adminime 13 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/americas/severe-storm-strikes-coastal-city-argentina-least-13-dead-2023-12-17/|titulo=Severe storm strikes coastal city in Argentina, at least 13 dead|editero=Reuters|publikigita ye=17ma di decembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. Ye la [[26ma di decembro]], ventegi e sturmi produktis adminime 10 morti en [[Australia]]na stati [[Quinslando]] e [[Victoria (Australia)|Victoria]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=9 people have died in wild weather in Australian states, officials say|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/9-people-died-wild-weather-australian-states-queensland-105933170|editero=ABC News|publikigita ye=26ma di decembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. Ye la [[28ma di decembro]], sturmo ''Gerrit'' frapis [[Unionita Rejio]] per venti qui atingis 128 km/h en rivala regioni, portis pluvegi e nivo a multa regioni, interuptis transporto en chosei e ferovoyi, ed interuptis furniso di elektro.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Storm Gerrit damages houses and leaves thousands without power as it batters UK|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/storm-gerrit-damages-houses-leaves-thousands-power-batters-105960674|editero=ABC News|publikigita ye=28ma di decembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; Ye la lasta semano di decembro, pluvegi che [[Demokratial Republiko Kongo]] efektigis inundadi e terglitadi, e produktis plu kam 60 morti&lt;ref name=&quot;Kongo&quot;/&gt;. Ye la [[30ma di decembro]], rapida inundadi produktis 21 morti en [[KwaZulu-Natal]], [[Sudafrika]].

Ye la 8ma di novembro, Europana meteorologiala observatorio ''Copernicus'' anuncis ke la yaro 2023 esus la maxim varma yaro de la pasinta 125 mil yari&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/meio-ambiente/noticia/2023/11/08/2023-deve-ser-o-ano-mais-quente-dos-ultimos-125-mil-anos-dizem-cientistas.ghtml|titulo=2023 deve ser o ano mais quente em 125 mil anos, diz observatório europeu|editero=G1|publikigita ye=8ma di novembro 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;. Datumi publikigita da Japoniana Agenterio pri Meteorologio ''Kishō-chō'' ye la 2ma di januaro 2024, montris ke 2023 esis la maxim varma yaro segun global enrejistrado, e la mezavalora temperaturi superiris per 1,43 °C la mezavalora lineo di temperaturi enrejistrita de 1850 til 1900.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|url=https://climatlas.com/temperature/jra55_temperature.php |titulo=Global temperatures|publikigita ye=2ma di januaro 2024|publikigo=Climatlas |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;

== Eventi ==
===Januaro===
* [[1ma di januaro]] - [[Kroatia]] adoptas [[Euro]] kom monetaro.
* 1ma di januaro - [[Luiz Inácio Lula da Silva]] asumas triesmafoye kom prezidanto di [[Brazilia]], pos vinkir la duesma balotado di prezidantal elekto eventinta ye la 31ma di oktobro 2022.
* [[7ma di januaro]] - En [[Israel]], komencas serio di stradala protesti kontre reformo di [[judiciala povo]] propozita da [[Benjamin Netanyahu]].
* [[8ma di januaro]] - Suporteri di [[Jair Bolsonaro]], ex-prezidanto di [[Brazilia]], invadas l'edifici di Nacionala Kongreso, di prezidantala palaco e di la Supra Federala Tribunalo, che urbo [[Brasília]], e produktas granda destruktado.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|url=https://istoe.com.br/bolsonaristas-golpistas-invadem-sedes-dos-tres-poderes/|titulo=Bolsonaristas golpistas invadem sedes dos três poderes|publikigita ye=8ma di januaro 2023|vidita ye=8ma di januaro 2023|editero=IstoÉ}}&lt;/ref&gt; Kom respondo, prezidanto [[Luiz Inácio Lula da Silva]] dekretas federala interveno en Brasília.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Lula decreta intervenção federal no DF até 31 de janeiro |url=https://noticias.uol.com.br/politica/ultimas-noticias/2023/01/08/lula-decreta-intervencao-federal-no-df-ate-31-de-janeiro.htm|idiomo={{pt}}|autoro=Gabriela Vinhal, Igor Melo|publikigita ye=8ma di januaro 2023|vidita ye=8ma di januaro 2023|editero=UOL}}&lt;/ref&gt;
* [[18ma di januaro]] - [[Nguyễn Xuân Phúc]] renuncas la prezidanteso di [[Vietnam]] pro korupto-skandalo.
* [[11ma di januaro]] - Suocidanta teroristo del [[Islamana Stato|Islamana Stato - Provinco Khorasan]] explozas su e mortigas adminime 20 personi en [[Kabul]], [[Afganistan]].
* [[19ma di januaro]] - Komencas serio di [[striko|striki]] en [[Paris]] ed en altra loki di [[Francia]] kontre modifiko en pensiono-sistemo. La striki duros dum plu kam 2 monati.
* [[20ma di januaro]] - Parlamento di [[Trinidad e Tobago]] elektas chefministrino [[Christine Kangaloo]] kom prezidanto di la lando, per 48 voti kontre 22.
* [[25ma di januaro]] - [[Chris Hipkins]] sucedas [[Jacinda Ardern]] kom chefministro di [[Nova-Zelando]], pos elua renunco.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|surnomo=McClure|nomo=Tess|publikigita ye=22ma di januaro 2023 |titulo=New Zealand: Chris Hipkins taking over from Jacinda Ardern on Wednesday |editero=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/jan/22/new-zealand-labour-caucus-votes-in-chris-hipkins-to-succeed-jacinda-ardern|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 27ma til la [[28ma di januaro]] - Eventas la duesma votado por prezidanto en [[Chekia]], e [[Petr Pavel]] proklamesas vinkinto.
* [[30ma di januaro]] - Adminime 59 personi mortas e plusa 170 homi vundesas pos ke teroristo detonigas explozivi atachita a sua korpo che [[moskeo]] en [[Peshawar]], [[Pakistan]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-64451936?zephr-modal-register|titulo= Pakistan mosque blast: Police targeted in attack that kills 47|sitioweb=BBC News|vidita ye=30ma di januaro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;

=== Februaro ===
* [[3ma di februaro]] - Defens-autoritatozi de [[Usa]] anuncas ke observo-baloni de [[Popul-Republiko Chinia]] detektesis fluganta super [[Latin Amerika]], [[Kanada]] ed [[Usa]]. On suspektas ke ca baloni uzesas por spionado.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |titulo=Another Chinese 'surveillance balloon' is flying over Latin America, Pentagon says |url=https://www.nbcnews.com/politics/national-security/chinese-balloon-cause-civilian-injuries-deaths-rcna69052 |vidita ye=4ma di februaro 2023|editero=NBC News|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di februaro]] - Du [[Ter-tremo|ter-tremi]] frapas la sudo di [[Turkia]] e la nordo di [[Siria]]; un ek li en la provinco Gaziantep, kun forteso 7.8 che [[skalo di Richter]], e l'altru kun forteso 7.5 en la provinco Kahramanmaraş. La du efektigas granda destruktado e produktas {{formatnum:50783}} morti, 297 desaparinta e {{formatnum:121704}} plusa homi vundita en Turkia&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |titulo=Son Dakika... Süleyman Soylu açıkladı: Depremde can kaybı 50 bin 783 oldu|url=https://www.cumhuriyet.com.tr/siyaset/son-dakika-suleyman-soylu-acikladi-depremde-can-kaybi-50-bin-783-oldu-2074031|editero=Cumhuriyet |publikigita ye=22ma di aprilo 2023 |idiomo={{tr}}}}&lt;/ref&gt;, e {{formatnum:8476}} morti e {{formatnum:14500}} plusa homi vundita en Siria&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Devastating Earthquakes in Southern Türkiye and Northern Syria, April 6th 2023, Situation raport 20 [EN/TR]|url=https://reliefweb.int/raport/turkiye/devastating-earthquakes-southern-turkiye-and-northern-syria-april-6th-2023-situation-raport-20-entr|publikigo=International Blue Crescent|editero=Reliefweb|publikigita ye=6ma di aprilo 2023|idiomo={{en}}}&lt;/ref&gt;.
* [[9ma di februaro]] - [[Polonia]] klozas la precipua frontierala paseyo kun [[Bielorusia]], pro la kresko di tensi inter la du landi.&lt;ref&gt;{{citez jurnalo od edituro|publikigita ye=9ma di februaro 2023|titulo=Poland to close Bielorusia border crossing until further notice, Minsk unhappy |idiomo={{en}}|editero=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/Europa/poland-close-Bielorusia-border-crossing-until-further-notice-says-minister-2023-02-09/ }}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di februaro]] - Eventas prezidantal elekto en [[Bangladesh]], kun [[Shahabuddin Chuppu]] kom sola kandidato por sucedar [[Mohammad Abdul Hamid]].
* [[15ma di februaro]] - En Los Planes, [[Panama]], acidento kun autobuso transportanta ekmigranti kun destino ad Usa produktas 41 morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.laestrella.com.pa/nacional/230215/accidente-chiriqui-deja-heridos-victimas-mortales|titulo=Accidente en Chiriquí deja varios heridos y víctimas mortales|vidita ye=15ma di februaro 2023|apellido=Panamá|Nomo=GESE-La Estrella de|editero=La Estrella de Panamá|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di februaro]] - Pluvego che norda litoro dil stato [[Sao Paulo (stato)|Sao Paulo]], [[Brazilia]] efektigas inundadi e ter-glitadi kun granda destrukto di imobli, precipue en urbi [[São Sebastião, São Paulo|São Sebastião]] ed [[Ubatuba]]. Adminime 57 personi mortas, di qui 56 en São Sebastião.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/cotidiano/ultimas-noticias/2023/02/19/chuvas-causam-enchentes-pelo-litoral-norte-de-sao-paulo-veja.htm|titulo=Litoral de SP: chuva deixa 36 mortos, interdita rodovias e cancela Carnaval|publikigita ye=19ma di februaro 2023|editero=UOL |idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/cotidiano/ultimas-noticias/2023/02/24/sp-sobe-para-57-numero-de-mortes-apos-chuvas-no-litoral-norte.htm|titulo=SP: Sobe para 57 número de mortes após chuvas no litoral norte |editero=UOL|publikigita ye=24ma di februaro 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[23ma di februaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.8 til 7.2 che [[skalo di Richter]] frapas [[Tadjikistan]] e parto di [[Popul-Republiko Chinia]].
* [[26ma di februaro]] - Adminime 59 personi mortas kande batelo transportanta plu kam 150 personi de [[Afganistan]], [[Iran]], [[Pakistan]] e [[Siria]] naufrajas proxim Crotone, [[Italia]]. On kredas ke la batelo havis ecesiva pezo.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Naufrágio próximo à Itália deixa ao menos 59 migrantes mortos; 12 eram crianças|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2023/02/naufragio-proximo-a-italia-deixa-mais-de-40-migrantes-mortos.shtml|editero=Folha de S.Paulo|publikigita ye=26ma di februaro 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[28ma di februaro]] - En [[Grekia]], du treni voyajanta en opozita direcioni - un ek li transportanta vari e l'altru transportanta pasajeri - kolizionas proxim urbo [[Larissa]]. L'acidento efektigas incendio e produktas adminime 36 morti e 85 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2023/03/acidente-com-trens-na-grecia-gerou-temperatura-superior-a-1300oc-em-vagao.shtml|titulo=Acidente com trens na Grécia gerou temperatura superior a 1.300°C em vagão|editero=UOL|autoro=Reuters|publikigita ye=1ma di marto 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;

=== Marto ===
* [[2ma di marto]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: che [[oblast Briansk]], [[Rusia]], eventas ataki kontre du frontierala vilaji, en qua du civili mortigesas, e 10-yar evanta puero vundesas serioze. Pose, nacionalisti Rusa de extrema dextra asumas l'autoreso dil ataki.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Rusia denuncia la muerte de dos personas en un ataque de &quot;saboteadores ucranianos&quot; en la región de Briansk|url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-rusia-denuncia-muerte-persona-ataque-saboteadores-ucranianos-region-briansk-20230302102308.html|vidita ye= 6ma di marto 2023|publikigita ye=2ma di marto 2023|editero=www.europapress.es|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* 2ma di marto - Ciencala Usana jurnalo ''Science'' publikigas artiklo montranta ke incendii en boreala foresti - qui ordinare reprezentas 10% del emiso globala di [[karbobioxo|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] - reprezentis 23% de globala emisi di ca polutanto en 2021. To esis la maxim alta chifro depos la yaro 2000. &lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.ade0805|titulo=Record-high CO2 emissions from boreal fires in 2021 |editero=Science |publikigita ye=2 March 2023 |volumo=379|idiomo={{en}}|pagini=912-917 |doi=10.1126/science.ade0805|autoro=Bo Zheng, Philippe Cials, ed altri}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di marto]] - En [[Indonezia]], terglitado en la regiono Kabupaten Natuna produktas adminime 50 morti e cirkume 4 plusa homi restas desaparinta.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |titulo=Update Longsor Natuna: Korban Tewas Jadi 36 Orang, 18 Masih Hilang |editero=CNN Indonesia |url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20230311130134-20-923715/update-longsor-natuna-korban-tewas-jadi-36-orang-18-masih-hilang |vidita ye=12ma di marto 2023 |publikigo=nasional |idiomo={{id}}}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di marto]] - Usana [[banko]] ''Silicon Valley Bank'', la 16ma maxim granda de Usa, bankrotas. To krea timo pri bankroto di altra granda banki.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|autoro=Karl Russell, Christine Zhang|publikigita ye=11ma di marto 2023|titulo=The Second-Biggest Bank Failure |editero=The New York Times|idiomo={{en}}|url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/03/10/business/bank-failures-silicon-valley-collapse.html |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di marto]] - [[Ciklono]] ''Yaku'' frapas [[Lima]], [[Peru]], efektigas pluvego kun granda inundadi e terglitadi, e produktas adminime 5 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=Perú: lluvias dejan cinco muertos, inundaciones y derrumbes|editero=San Diego Union-Tribune |url=https://www.sandiegouniontribune.com/en-espanol/noticias/story/2023-03-13/peru-lluvias-dejan-cinco-muertos-inundaciones-y-derrumbes|publikigita ye=13ma di marto 2023|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[17ma di marto]] - L'Internaciona Kriminala Korto lansas arest-impero kontre Rusa prezidanto [[Vladimir Putin]], pro mortigi dum l'[[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |titulo=Russia-Ukraine war live: Biden welcomes Putin arrest warrant as UK says Moscow likely to expand conscription |editero=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/mar/18/russia-ukraine-war-live-xxxxx |publikigita ye=18ma di marto 2023 |vidita ye=18ma di marto 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[18ma di marto]] - [[Ter-tremo]] kun [[epicentro]] en Balao, municipo distanta 140 kilometri de [[Guayaquil]], frapas [[Equador]] kun forteso 6.5 che [[skalo di Richter]]. Ol anke frapas min intense [[Peru]], [[Chili]] e [[Mexikia]], e produktas adminime 13 morti en Equador.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Terremoto atinge Equador, Peru, Chile e México; há ao menos 13 mortos |url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2023/03/18/terremoto-equador-peru-paises-mortes.htm|editero=UOL |publikigita ye=18ma di marto 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di marto]] - [[Suisia|Suisa]] koloko-banko ''UBS Group AG'' aceptas komprar banko ''Credit Suisse'' po 3 miliard [[Suisa franko|Suisa franki]], pos konkordo negociita kun Suisa guvernerio e la Nacionala Banko Suisa.
* [[26ma di marto]] - Eventas grandega spontana protesti en diversa urbi [[Israel]]ana, pos ke chefministro [[Benjamin Netanyahu]] demisionas ilua defenso-ministro, qua disursis kontre la judiciala reformo propozata.
* [[28ma di marto]] - Adminime 40 personi mortas dum incendio en diteneyo por migranti nelegala en [[Ciudad Juarez]], [[Mexikia]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/internacional/pelo-menos-40-imigrantes-morrem-em-incendio-durante-protesto-em-centro-de-detencao-no-mexico/|titulo=Pelo menos 40 imigrantes morrem em incêndio durante protesto em centro de detenção no México|editero=CNN Brasil |publikigita ye=28ma di marto 2023|vidita ye=28ma di marto 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[29ma di marto]] - Unesmafoye [[Islamo|mohamedano]], [[Hamza Yusuf]], divenas chefa ministro di [[Skotia]].
* [[30ma di marto]] - En [[New-York]], jurio akuzas ex-prezidanto [[Donald Trump]] pri sekrete pagar ex-pornografial aktorino Stormy Daniels por ne divulgar afero inter le du ante prezidantal elekto di 2016, e samatempe mentiar pri la karaktero di la pago, dicante ke ol esis pago pri servado di advokati.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2023/03/30/donald-trump-e-indiciado-em-caso-de-atriz-porno-diz-new-york-times.ghtml|editero=G1|titulo=Donald Trump é acusado formalmente em caso de suborno a atriz pornô; promotoria negocia rendição|publikigita ye=30ma di marto 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;

=== Aprilo ===
* [[4ma di aprilo]] - [[Finlando]] membreskas [[NATO]].
* 4ma di aprilo - Ex-prezidanto di Usa [[Donald Trump]] formale akuzesas pri [[fraudo]], relate pago facita ad ex-pornografial aktorino ante l'elekto di 2016, por ke el ne revelis ke ambe havis afero. La pago mencionesis da lu kom &quot;pago ad advokati&quot;. Unesmafoye en la historio di [[Usa]], ula ex-prezidanto formale akuzesis ante judiciala korto.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=&quot;Un complot ilegal&quot;: la acusación sin precedentes contra Trump por falsificar información para ocultar delitos|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-internacional-65181288 |editero=BBC News Mundo|vidita ye=9ma di aprilo 20239|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di aprilo]] - En [[Myanmar]], aer-armeo bombardas vilajo Pazigyi, e produktas 165 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|publikigita ye=12ma di aprilo 2023 |titulo= Myanmar's junta kills over 100 including women, children in a deadly airstrike on village: Report|editero=India TV News 
|idiomo={{en}}|url=https://www.indiatvnews.com/news/world/myanmar-junta-killed-over-more-than-100-including-women-children-live-updates-airstrike-village-kant-balu-sagaing-min-aung-hlaing-aung-san-suu-kyi-2023-04-12-862665}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di aprilo]] - [[Germania]] klozas lua lasta nuklear elektriferio.
* 15ma di aprilo - En [[Khartoum]] e [[Darfur]], komencas [[Interna milito di Sudan (depos 2023)|armala konflikto]] inter rivala grupi de la militala guvernerio di [[Sudan]]. La konflikti produktis 413 morti e mili di plusa homi vundita til la 21ma di aprilo, segun [[Mondal Organizuro pri Saneso]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-sudan-conflict-2023-rsf-explained/|titulo=Sudan’s conflict explained: What’s behind the latest fighting?|editero=The Globe and Mail|publikigita ye=21ma di aprilo 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di aprilo]] - Tumulto en amasego di individui qui expektis recevar donacaji en [[Sanaa]], [[Yemen]], produktas adminime 78 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/2023/04/19/middleeast/yemen-sanaa-crowd-surge-intl/index.html|titulo=‘People sacrificed their lives for just 10 dollars’: At least 78 killed in Yemen crowd surge|editero=CNN|publikigita ye=20ma di aprilo 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di aprilo]] - En Boca Chica, [[Texas]], [[fuzeo]] ''Starship'' de kompanio ''Space X'' da [[Elon Musk]] explozas 4 minuti pos lansado.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nytimes.com/2023/04/20/science/spacex-launch-explosion-elon-musk.html|titulo=SpaceX’s Starship ‘Learning Experience’ Ends in Explosion|editero=The New York Times|publikigita ye=20ma di aprilo 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di aprilo]] - Adminime 9 personi mortas e 60 plusa homi vundesas pro triopla suocidant atako da bombo-homi che urbo Sévaré, en [[Mali]]. L'explozi destruktas 20 domi.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/22/deadly-triple-suicide-bombing-hits-central-mali|titulo=Deadly triple suicide bombing hits central Mali|editero=The Guardian|publikigita ye=22ma di aprilo 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;

=== [[Mayo]] ===
* [[3ma di mayo]] - Pafado che skolo &quot;Vladislav Ribnikar&quot; en [[Beograd]], [[Serbia]], produktas 9 morti, di qui 8 pueri.
* 3ma di mayo - Serio di inundadi e terglitadi frapas vilaji este de [[Demokratial Republiko Kongo]] e produktas plu kam 400 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Inondations dans l’est de la RDC : « On dirait la fin du monde »|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/05/08/inondations-dans-l-est-de-la-rdc-on-dirait-la-fin-du-monde_6172501_3212.html|editero=Le Monde|publikigita ye=8ma di mayo 2023|idiomo={{fr}}}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di mayo]] - [[Charles la 3ma di Unionita Rejio]] kronizesas che [[abadeyo di Westminster]].
* [[9ma di mayo]] - [[Ciklono]] ''Mocha'' formacas sur [[Indiana Oceano]], frapas [[Myanmar]] e [[Bangladesh]], e produktas 400 morti e plu kam 700 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |url=https://www.cnbctv18.com/environment/cyclone-mocha-myanmar-government-claims-435-dead-appeals-for-international-aid-16688751.htm/|titulo=Cyclone Mocha: Myanmar government claims 435 dead, appeals for international aid |publikigita ye=17ma di mayo 2023 }}&lt;/ref&gt;

=== [[Junio]] ===
* [[2ma di junio]] - Che stato [[Odisha]], [[India]], du treni ekreligas pos ke un ek li kolizionas kontre altra treno transportanta vari e partale invadas l'opoza treko. L'acidento esis la maxim mortigiva ferovoyal acidento di India, e produktis 288 morti e cirkume 900 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://actualidad.rt.com/actualidad/469024-india-choque-trenes-muertos-heridos|titulo=Más de 280 muertos y casi un millar de heridos en el accidente ferroviario más mortífero de la India en dos décadas|editero=RT|idiomo={{es}}|publikigita ye=2ma di junio 2023|vidita ye=26ma di julio 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di junio]] - [[Honduras]] inauguras lua ambasadeyo en [[Beijing]].
* [[12ma di junio]] - Che stato Kwara, [[Nigeria]], batelo sinkas e produktas cirkume 100 morti e kelka desaparinti.&lt;ref&gt;{{citez jurnalo od edituro |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/us/nigeria-boat-accident-about-100-killed-after-vessel-capsizes-say-police/articleshow/100974623.cms |titulo=Nigeria boat accident: About 100 killed after vessel capsizes, say police|publikigita ye=14ma di junio 2023|idiomo={{en}}|vidita ye= 18ma di junio 2023 |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;
* [[18ma di junio]] - Mikra [[submara navo]] ''Titan'' implozas mortiganta 5 individui qui navigabis por vizitar restaji de navo ''[[Titanic]]'', qua sinkis en 1912.
* [[20ma di junio]] - Adminime 46 personi mortas dum konflikto inter membri de kriminala grupi ''MS-13'' e ''Barrio 18'' en karcereyo por mulieri proxim [[Tegucigalpa]], [[Honduras]].&lt;ref&gt;{{citez jurnalo od edituro|titulo='Monstrous murder': 46 women killed in Honduras prison riot |idiomo={{en}}|editero=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jun/20/honduras-prison-riot-women-killed |vidita ye= 17ma di julio 2023|autoro=Staff |publikigita ye=20ma di junio 2023 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

=== Julio ===
* [[4ma di julio]] - [[Iran]] membreskas la [[Koopero-Organizuro di Shanghai]], divenanta la 9ma membro dil organizuro.
* [[9ma di julio]] - [[Nova-Zelando]] signatas pakto pri [[libera komerco]] kun [[Europana Uniono]].
* [[20ma di julio]] - Komencas la [[Mondala Kupo di Futbalo]] por mulieri en [[Australia]] e [[Nova-Zelando]].
* 20ma di julio - Tri personi mortas per pafo, inkluzite la pafero, e 10 plusa homi vundesas en edifico che aferala quartero di [[Auckland]], [[Nova-Zelando]].
* [[21ma di julio]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Rusa armeo bombardas depozeyi di vari en [[Odesa]], e destruktas 120 tuni di rakoltaji enmagazinigita ibe.
* 21ma di julio - [[Milito di Darfur]]: adminime 20 civili mortas e 45 plusa homi vundesas pos atako per fuzei en rezidal arei di Nyala, Sudal Darfur, ed explozi proxim hospitali en El-Obeid, [[Nord-Kordofan]].
* [[23ma di julio]] - Incendii en [[Grekia]]: deki di mili di turisti fugas del insulo [[Rhodes]] pro incendii ed alta temperaturi.
* [[25ma di julio]] - Parlamento di [[Ghana]] aprobas lego abolisanta [[mortopuniso]].
* [[26ma di julio]] - En [[Nijer]], [[stato-stroko]] revokas prezidanto [[Mohamed Bazoum]]. Generalo [[Abdourahamane Tchiani]] asumas la povo.
* [[30ma di julio]] - En Khar, [[Pakistan]], 56 personi mortas e cirkume 200 plusa homi vundesas kande suocidanta atakero explozas bombi atachita a lua korpo. [[Islama Stato]] revendikas l'atako.
* [[31ma di julio]] - En Nuh, stato [[Haryana]], [[India]], 5 personi mortas e 20 plusa homi vundesas pos konflikti inter [[hinduismo|hindui]] e [[Islamo|Mohamedani]], pos ke Mohamedani atakis Hindua procesiono&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://apnews.com/article/india-violence-clashes-haryana-muslims-hindus-a4e5d0bd9427c85bdb311d64fdf98f08|titulo=India’s northern Haryana state tense after 5 killed in communal clashes between Hindus and Muslims|editero=AP|publikigita ye=2ma di agosto 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;.

=== Agosto ===
* [[3ma di agosto]] - Granda terglitado en Shovi, [[Gruzia]], produktas adminime 17 morti e plusa 18 homi desaparinta.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://www.rferl.org/a/georgia-landslide-shovi-racha-dead/32534083.html|titulo=Death Toll In Georgian Landslide Reaches 17 As Rescue Efforts Continue|idiomo={{en}}|editero=Radio Free Europe|publikigita ye=6ma di agosto 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[8ma di agosto]] - En [[Maui]], [[Havayi]], plu kam 5200 hektari brulas, produktanta adminime 106 morti e cirkume 1300 plusa homi desaparinta&lt;ref&gt;[https://www.kitv.com/news/lahaina/36-confirmed-dead-federal-and-local-officials-give-updates-on-maui-fires/article_5498454e-374e-11ee-aa9e-dbbaab703229.html| 36 confirmed dead: federal and local officials give updates on Maui fires]&lt;/ref&gt;.
* [[9ma di agosto]] - Batelo transportanta enmigranti kulbutas proxim insulo [[Lampedusa]], [[Italia]], e produktas 41 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66448987|titulo=Forty-one migrants die in shipwreck off Italy|editero=BBC News|publikigita ye=9ma di agosto 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;.
* 9ma di agosto - En [[Quito]], [[Equador]], prezidantala kandidato Fernando Villavicencio asasinesas da pafisti.
* [[10ma di agosto]] - [[Rusia]] lansas [[kosmoprobilo]] ''Luna 25'', l'unesma misiono sendita por explorar la [[Luno]] depos 1976. Ol eniras lunala orbito ye la [[16ma di agosto]].
* [[13ma di agosto]] - [[Milito di Amhara]]: en Finote Selam, [[Etiopia]], 26 personi mortigesas pro aeral atako kontre regiono kontrolita da milicani de etnio Fano.
* [[14ma di agosto]] - En Hpakant, [[Myanmar]], adminime 25 ministi mortas e 14 plusa homi desaparas dum terglitado en mineyo di [[jado]].
* [[15ma di agosto]] - En [[Paraguay]], [[Santiago Peña]] sucedas [[Mario Abdo Benítez]] kom prezidanto.
* 15ma di agosto - En [[India]], adminime 65 personi mortas e 20 plusa homi restas desaparinta pro inundadi e terglitadi norde de la lando&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230815-search-for-survivors-after-indian-floods-landslides-kill-58|titulo=Search for survivors after Indian floods, landslides kill 65|editero=France 24|autoro=AFP|publikigita ye=15ma di agosto 2020}}&lt;/ref&gt;.
* [[17ma di agosto]] - [[Ter-tremo]] en [[Kolumbia]], kun forteso 6,3 segun [[skalo di Richter]] ed epicentro proxim urbeto Medina, [[Cundinamarca]], produktas 2 morti, 50 plusa homi vundita, e domajas multa konstrukturi en diversa urbi, inkluzite [[Bogota]]. La ter-tremo havis kelka repeti min intensa ye la sama dio.
* [[19ma di agosto]] - [[Kanada]]na guvernerio imperas l'evakuo di {{formatnum:35000}} personi pro forestal incendii en [[Britaniana Kolumbia]].
* [[23ma di agosto]] - ''Chandrayaan-3'' de [[India]] divenas l'unesma [[kosmoprobilo]] qua terovenas sur la suda polo di la [[Luno]]&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-asia-india-66576580|publikigita ye=23ma di agosto 2023 |titulo=India makes history as Chandrayaan-3 lands near Moon's south pole |editero=BBC News |vidita ye=23ma di agosto 2023 }}&lt;/ref&gt;.
* 23ma di agosto - Atako [[Rusia|Rusa]] per [[senpilotist aviacilo|senpilotist aviacili]] kontre loki por enmagazinigado di agrokultivala produkturi en [[Ismail]], [[Ukraina]], destruktas 13 mil tuni di cereali&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-08-23-23/h_5d04020c265e6936b727b050902826bf|titulo=Russia destroyed 13,000 tons of grain in overnight attack on port, says Ukrainian minister|editero=CNN|publikigita ye=23ma di agosto 2023|idiomo+{{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di agosto]] - Pos anunco di la rielekteso di [[Ali Bongo Ondimba]] kom prezidanto, militisti de [[Gabon]] facas sucesoza [[stato-stroko]] e kreas tale nomizita &quot;Transito-Komitato por Restauro dil Institucuri&quot; por guvernar la lando. To signifikas la fino di 56-yara guvernado da familio Bongo en la lando&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2023/08/militares-anunciam-na-televisao-tomada-de-poder-no-gabao-apos-eleicoes.shtml|titulo=Militares anunciam golpe no Gabão e prendem presidente após eleições|autoro=REUTERS ed AFP|editero=Folha de S.Paulo|publikigita ye=30ma di agosto 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;.
* 30ma di agosto - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Rusa [[senpilotist aviacilo|senpilotist aviacili]] bombardas [[Kyiv]], produktanta 2 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/europe/explosions-heard-ukraines-kyiv-mayor-2023-08-30/|titulo=Two killed in Russia's biggest air strike on Ukraine's capital in months|editero=REUTERS|idiomo={{en}}|publikigita ye=30ma di agosto 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[31ma di agosto]] - Fairo en edifico di [[Johannesburg]], [[Sudafrika]], ube rezidis enmigranti produktas adminime 73 morti e 40 plusa homi vundita&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/reuters/2023/08/31/mais-de-50-mortos-em-incendio-em-joanesburgo-na-africa-do-sul.htm|titulo=Incêndio deixa ao menos 73 mortos em Johanesburgo, afirma governo local|autoro=Reuters|editero=UOL|idiomo={{pt}} |publikigita ye=31ma di agosto 2023}}&lt;/ref&gt;.

=== Septembro ===
* [[1ma di septembro]] - [[Tharman Shanmugaratnam]] elektesas prezidanto di [[Singapur]], per 70% ek la voti.
* [[6ma di septembro]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Adminime 17 personi mortas e plusa 32 homi vundesas dum atako [[Rusia|Rusa]] kontre [[Ukraina]]na urbo Kostiantynivka&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/europe/least-16-killed-russian-attack-eastern-ukraine-presidential-adviser-2023-09-06/|titulo=Russian attack kills 17 in east Ukraine as Blinken visits Kyiv, officials say|editero=REUTERS|idiomo={{en}}|publikigita ye=6ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;.
* 6ma di septembro - [[Interna milito di Sudan (depos 2023)|Interna milito di Sudan]]: adminime 19 civili mortas dum nepreciza artilriala bombardo kontre pozicioni de la Trupi por Rapida Suporto di [[Sudan]], che suburbo Umbada, weste de [[Omdurman]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=19 lives lost due to inaccurate targeting in Khartoum state|url=https://sudantribune.com/article276901/|editero=Sudan Tribune|vidita ye=6ma di septembro 2023|idiomo={{en}}|publikigita ye=5ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[7ma di septembro]] - Terorist-ataki en nord-estala [[Mali]] produktas la morto di 49 civili e 15 soldati. [[Islamala Stato]] revendikis l'autoreso dil ataki.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2023/09/ataques-terroristas-no-mali-matam-ao-menos-49-civis-e-15-soldados.shtml|titulo=Ataques terroristas no Mali matam ao menos 49 civis e 15 soldados |editero=UOL|publikigita ye=7ma di septembro 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[8ma di septembro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 6.8 che [[skalo di Richter]] ed [[epicentro]] proxim [[Marrakesh]] frapas [[Maroko]] e produktas adminime 1305 morti e plu kam 1800 plusa homi vundita&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Terremoto no Marrocos deixa 1.305 mortos; tremor é o mais letal do país desde 1960|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2023/09/terremoto-de-magnitude-68-deixa-ao-menos-30-mortos-no-marrocos.shtml|publikigo=Folha de S. Paulo|editero=UOL|idiomo={{pt}} |publigikita ye=9ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[9ma di septembro]] - [[Afrikana Uniono]] divenas permananta membro de [[G20]].
* [[15ma di septembro]] - [[Usa]]na [[labor-sindikato]] ''Union Auto Workers'' komencas [[striko]] demandanta augmento di salarii, 32-hora laborojornedo e protekto kontre klozado di fabrikerii, qua paralizas automobilala produktado en [[Ford Motor Company]], [[General Motors]] e [[Stellantis]].
* [[19ma di septembro]] - [[Planetaro Eise Eisinga]] juntesis a la listo di [[Mondala Patrimonio]]
* [[20ma di septembro]] - La maxim anciena ligna strukturo konocata deskovresas proxim aquofalo Kalambo, en [[Zambia]].
* [[22ma di septembro]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: projektilo [[Ukraina]]na frapas sideyo di Rusa mar-armeo en [[Sevastopol]], [[Krimea]].
* [[23ma di septembro]] - Adminime 20 personi, la maxim multa ek li civili, mortas pos atako per atomobilo-bombo en Beledweyne, [[Somalia]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://english.news.cn/20230923/204a1b98d1594da188c406e95b9b8662/c.html|titulo=At least 20 people killed in suicide car bombing in central Somalia|editero=Xinhua|publikigita ye=23ma di septembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di septembro]] - Incendio, posible pro uzo di [[pirotekno|piroteknaji]] interne salono, produktas adminime 113 morti e plua kam 150 plusa homi vundita dum mariajo en la provinco Nineveh, [[Irak]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/26/at-least-100-killed-in-fire-at-wedding-celebration-in-iraq-media-report|titulo=At least 113 killed, over 150 injured as fire engulfs wedding party in Iraq |editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=26ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;.

=== Oktobro ===
* [[4ma di oktobro]] - Adminime 13 personi mortas e 24 plusa homi vundesas dum incendio che noktala klubo ''Fonda Milagros'' en [[Murcia]], [[Hispania]].
* [[2ma di oktobro]] - En Tahoua, [[Nijer]], adminime 29 soldati mortas dum embusko da Mohamedana extremisti, uzanta automobilo-bombi e bombardi. Diversa extremisti mortigesas dum kontreatako&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66991696|titulo=Niger attack: Jihadists kill dozen of soldiers in deadliest raid since coup|editero=BBC News|idiomo={{en}}|publikigita ye=3ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[4ma di oktobro]] - [[FIFA]] anuncas ke partii de la [[Mondala Kupo di Futbalo]] [[2030]] eventos en t landi: [[Uruguay]], [[Arjentinia]], [[Paraguay]], [[Maroko]], [[Portugal]] e [[Hispania]].
* [[7ma di oktobro]] - Tri [[ter-tremo|ter-tremi]] kun fortesi 6.3, 5.9 e 5.5 che [[skalo di Richter]] frapas [[Afganistan]] e produktas plu kam 2.000 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Número de mortos por terremoto no Afeganistão passa de 2.000 |url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2023/10/08/mortes-terremoto-afeganistao.htm|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=8ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;.
* 7ma di oktobro - [[Milito Israel-Ramas]]: Trupi de [[Hamas]] lansas ataki kontre urbeti Be'eri ed Ofakim, sude de [[Israel]], e produktas plu kam 250 morti e plusa 1590 vunditi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Gaza Declares War {{!}} Surprise Infiltration, Massive Barrages Shock Israel; Over 250 Israelis Killed, 1,590 Wounded; Civilians and Soldiers Held Hostage in Gaza|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-07/ty-article-live/israel-under-attack-terrorists-infiltrate-from-gaza-amid-massive-rocket-barrages/0000018b-088b-dae9-adcb-abbff50f0000|editero=Haaretz|idiomo={{en}}|publikigita ye=7ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;. Hamas anke lansas fuzei kontre Israelana urbo Ashkelon&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-11fb98655c256d54ecb5329284fc37d2|titulo=Hamas surprise attack out of Gaza stuns Israel and leaves hundreds dead in fighting, retaliation|editero=AP|publikigita ye=8ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;. Israel respondas per aerala bombardo kontre [[Gaza-strio]], produktanta adminime 232 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|idiomo={{en}}|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/7/israel-palestine-escalation-live-news-barrage-of-rockets-fired-from-gaza|editero=Al Jazeera|titulo=Israel-Palestine escalation updates: Gaza under bombardment|publikigita ye=7ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[13ma di oktobro]] - [[Milito Israel-Ramas]]: [[Israel]] informas [[Unionita Nacioni]] ke ol lansis ultimato por ke 1,1 milion Palestinani habitanta la nordo di [[Gaza]] translojez su adsude en 24 hori&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-warns-palestinians-in-northern-gaza-to-evacuate-within-24-hours-un/|titulo=IDF warns 1 million Palestinians in northern Gaza to evacuate within 24 hours — UN|editero=Times of Israel|publikigita ye=13ma di oktobro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;.
* 13ma di oktobro - Suicidant atako kontre [[moskeo]] en [[Puli Khumri]], provinco Baghlam, [[Afganistan]], mortigas 7 personi e vundas 15 plusa homi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.rferl.org/a/afghanistan-mosque-bombing-friday-prayers/32636187.html |titulo=Taliban Police Say Seven Killed In Suicide Bombing Of Mosque In Afghanistan's Baghlan Province|editero=Radio Free Europe |idiomo={{en}}|publikigita ye=13ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[15ma di oktobro]] - [[Daniel Noboa]] elektesas prezidanto di [[Equador]].
* [[17ma di oktobro]] - Adminime 471 personi mortas e 314 plusa homi vundesas pos explozo che hospitalo Al-Ahli, en [[Gaza]].
* [[20ma di oktobro]] til la [[5ma di novembro]] - En [[Santiago, Chili|Santiago]], [[Chili]], eventas la 19ma [[Tot-Amerika Ludi]].
* [[23ma di oktobro]] - En Bhairab, [[Bangladesh]], treno transportanta vari kolizionas kontre pasajero-treno, produktanta adminime 17 morti.

=== Novembro ===
* [[2ma di novembro]] - ''Now and Then'', la lasta kansono da [[The Beatles]], lansesas.
* [[3ma di novembro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 5.6 che [[skalo di Richter]] frapas provinco Karnali, en [[Pakistan]], e produktas adminime 132 morti e destruktas multa domi.
* [[6ma di novembro]] - [[Antoni Martí]], chefministro di Andora (n. 1963)
* [[9ma di novembro]] - Usana kirurgi de medikala centro ''NYU Langone Health'' anuncas ke li sucesis transplantacar [[okulo]] kompleta.
* 9ma di novembro - En [[Lahore]], [[Pakistan]], mili di individui maladeskas pro toxika nubo di polutanti, qua posible originis de brulado di agrokultivala rezidui.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Toxic heavy smog in eastern Pakistan makes tens of thousands sick|url=https://apnews.com/article/pakistan-smog-school-markets-shut-pollution-2b752ee29d1be2b8c93ec8bd5a81bf62|editero=AP|publikigita ye=9ma di novembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di novembro]] - [[Islando]] dekretas urjanteso-stando pos ke diversa [[ter-tremo|ter-tremi]] eventas proxim [[volkano]] ''Fagradalsfjall'', sude de la lando.
* 10ma di novembro - [[Interna milito di Sudan (depos 2023)|Interna milito di Sudan]]: Diversa konflikti en Geneina, westala Darfur, [[Sudan]], produktas de 700 til 1300 morti, plu kam 100 plusa homi vundita e cirkume 300 desaparinta.
* [[12ma di novembro]] - Konstruktanta tunelo choseala krulas en Uttarakhand, [[India]], celanta 41 laboristi interne ol, cirkume 200 metri del eniro.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|publikigita ye=13ma di novembro 2023 |titulo=Uttarakhand Tunnel Collapse Live Updates: Workers to be rescued through large-diameter steel pipes inserted through rubble |url=https://indianexpress.com/article/india/uttarakhand-uttarkashi-tunnel-collapse-rescue-operation-workers-trapped-live-updates-9024269/ |vidita ye=14 November 2023 |editero=The Indian Express |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; Omna laboristi retroduktesos vivanta ye la [[28ma di novembro]] ca yaro.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|publikigo=The Statesman|publikigita ye=29ma di novembro 2023 |url=https://www.thestatesman.com/india/uttarakhand-rescued-workers-flown-to-aiims-rishikesh-in-chinook-helicopter-1503244978.html |titulo=Uttarakhand: Rescued workers flown to AIIMS Rishikesh in Chinook helicopter|vidita ye=29ma di novembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di novembro]] - [[Javier Milei]], de la partiso ''La Libertad Avanza'' elektesas prezidant per 56% ek la voti, lor la duesma balotado di prezidantal elekti di [[Arjentinia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67470549|titulo=Javier Milei: Argentina's far-right outsider wins presidential election|editero=BBC|idiomo={{en}}|vidita ye=20ma di novembro 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[21ma di novembro]] - [[Interna milito di Sudan (depos 2023)|Interna milito di Sudan]]: adminime 40 civili mortas e plu kam 50 plusa homi vundesas pos ke [[Sudan]]an avioni bombardas la proximeso di la 20ma Infantriala Diviziono en [[Darfur]].
* [[22ma di novembro]] - [[Milito Israel-Ramas]]: [[Israel]] e [[Hamas]] paktas pri pafo-ceso en kombati qui komencabis ye la 7ma di oktobro, e liberigo di gajo-homi e personi enkarcerigita en amba flanki.
* 22ma di novembro - [[Nord-Korea]] anuncas ke ol lansis lua unesma [[artificala satelito]] spiona, ''Malligyong-1''.
* [[24ma di novembro]] - [[Milito Israel-Ramas]]: [[Pafo-ceso]] inter [[Israel]] e [[Hamas]] efikeskas, e 13 Israelani, 10 [[Tailando|Tailandani]] ed 1 [[Filipini|Filipinano]] liberigesas, kontre 39 Palestinani&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/qatar-confirms-that-red-cross-has-received-24-hostages-from-gaza/|titulo=Qatar confirms 24 hostages — 13 Israeli, 10 Thai and 1 Filipino — received by Red Cross|editero=Times of Israel|publikigita ye=24ma di novembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;.
* [[27ma di novembro]] - En [[Rustenburg]], [[Sudafrika]], 11 ministi mortas e 75 plusa laboristi vundesas pos ke acensilo falas 200 metri interne [[platino]]-[[mineyo]].

=== Decembro ===
* [[3ma di decembro]] - En [[Venezuela]], eventas simbolala plebicito pri anexar o ne la regiono weste de [[fluvio Essequibo]], en [[Guyana]],&lt;ref name=&quot;Referendo&quot;&gt;{{Citez jurnalo od edituro|url=https://www.reuters.com/world/americas/venezuela-sets-referendum-date-territory-dispute-with-guyana-2023-10-20/|titulo=Venezuela sets referendum date on territory dispute with Guyana|editero=Reuters|publikigita ye=20ma di oktobro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; e 98% ek la votanti manifestas su favorebla al anexo. Tamen, 51,01% del Venezuelani apta a votar ne votas.
* [[7ma di decembro]] - [[Bolivia]] membreskas [[Mercosur]]&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.france24.com/es/video/20231207-informe-desde-r%C3%ADo-de-janeiro-bolivia-fue-ratificada-como-miembro-pleno-de-mercosur|titulo= Informe desde Río de Janeiro: Bolivia fue ratificada como miembro pleno de Mercosur|publikigita ye=7ma di decembro 2023|idiomo={{es}}|editero=France 24}}&lt;/ref&gt;.
* [[14ma di decembro]] - En [[Beijing]], [[Popul-Republiko Chinia]], 515 personi vundesas kande du treni del [[metroo]] dil urbo kolizionas, konseque de problemi pro ecesiva nivado.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.1news.co.nz/2023/12/15/over-500-people-injured-in-beijing-train-collision-amid-heavy-snow/|titulo=Over 500 people injured in Beijing train collision amid heavy snow|editero=1 News|publikigita ye=15ma di decembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di decembro]] - Batelo qua departis de Zuwarah, [[Libia]], transportanta 86 nelegala ekmigranti sinkas en [[Mediteraneo]], e 61 ek li dronas su&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/12/17/migrant-tragedy-libya-north-africa/|titulo=Dozens of migrants drown following shipwreck off Libya coast|editero=The Telegraph|publikigita ye=17ma di decembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;.
* [[17ma di decembro]] - Severa tempesto kun venti de plu kam 150 km/h frapas urbo [[Bahía Blanca]], [[Arjentinia]], e produktas adminime 13 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/americas/severe-storm-strikes-coastal-city-argentina-least-13-dead-2023-12-17/|titulo=Severe storm strikes coastal city in Argentina, at least 13 dead|editero=Reuters|publikigita ye=17ma di decembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;.
* [[18ma di decembro]] - Adminime 134 personi mortas, 980 plusa homi vundesas e 13 restas desaparinta pos [[ter-tremo]] kun forteso 6,2 che [[skalo di Richter]] en Jishishan, [[Popul-Republiko Chinia]]&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|idiomo={{en}}|publikigita ye=19ma di decembro 2023|url=https://www.reuters.com/world/china/chinese-rescuers-brave-freezing-cold-find-earthquake-survivors-2023-12-20/|titulo=Chinese earthquake victims pulled to safety in subfreezing weather |publikigo=Reuters|vidita ye=20ma di decembro 2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[20ma di decembro]] - En [[Surinam]], ex-prezidanto [[Dési Bouterse]] kondamnesas a 20-yar-enkarcerigo pro la mortigo di 15 viri en 1982.
* [[21ma di decembro]] - En [[Chekia]], eventas la maxim mortigiva pafado de la historio di la lando: studento David Kozák eniras la Fakultato pri Arti del Universitato Charles, en [[Praha]], pafas multafoye, e produktas ibe 14 morti e plusa 15 homi vundita. Ante ilu mortigis ilua patro en lua domo, e pos la masakro ilu [[suocido|suocidas]].&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|url=https://www.novinky.cz/clanek/krimi-minutu-po-minute-jak-policie-zasahovala-proti-strelci-v-praze-40455108 |nomo=Tereza|surnomo=Trousilová|titulo=Minutu po minutě: Jak policie zasahovala proti střelci v Praze|idiomo={{cs}}|publikigita ye=22ma di decembro 2023|editero=Novinky.cz}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di decembro]] - En [[Burundi]], 19 civili ed 1 policisto mortigesas dum atako da rebela grupo RED–Tabara.
* 22ma di decembro - [[Milito Israel-Hamas]]: La quanto di mortinti en [[Gaza]] superiras 20 mil personi, la maxim multa ek li civili.
* [[24ma di decembro]] - En [[Gaza]], adminime 70 personi mortigesas pro aeral atako [[Israel]]ana kontre refujeyo en al-Maghazi.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/12/24/israel-hamas-war-live-israeli-bombardments-hunger-spread-in-gaza|titulo=Israel-Hamas war updates: Dozens killed, many buried in Israeli air strikes|editero=Al Jazeera|publikigita ye=24ma di decembro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[29ma di decembro]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: La maxim granda aeral atako [[Rusia|Rusa]], uzanta 36 [[senpilotist aviacilo|senpilotist aviacili]], strategiala [[bombardaviono|bombardavioni]] [[Tupolev Tu-95]] e misili kontre [[Kharkiv]], [[Dnipro]], [[Odesa]] ed altra [[Ukraina]]n urbi produktas 39 morti e vundas cirkume 160 plusa homi.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Maior ataque aéreo da Rússia em mais de 1 ano na Ucrânia mata quase 40|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2023/12/grande-ataque-aereo-russo-deixa-ao-menos-10-mortos-na-ucrania.shtml|editero=Folha de S.Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=29ma di decembro 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://www.bbc.com/ukrainian/articles/czkjyp9g9ymo|titulo=Масований удар по Україні: Львів, Київ, Дніпро, Харків, Запоріжжя, Сміла - багато загиблих і поранених|idiomo={{uk}}|publikigita ye=29ma di decembro 2023|editero=BBC}}&lt;/ref&gt;
* 29ma di decembro - Adminime 20 personi mortas pro [[terglitado|tergliatadi]] konseque de pluvegi en Mwenga, [[Demokratial Republiko Kongo]]&lt;ref name=&quot;Kongo&quot;&gt;{{extera ligilo|titulo=At least 20 killed in Congo flooding and landslides, bringing this week’s fatalities to over 60|url=https://apnews.com/article/congo-landslides-rains-floods-deaths-82c892e9d99ac2590d48fdcc473aec07|idiomo={{en}}|publikigita ye=29ma di decembro 2023|editero=AP}}&lt;/ref&gt;
* [[31ma di decembro]] - Rejino [[Margrethe la 2ma di Dania]] anuncas ke el abdikos ye la 14ma di januaro 2024&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/dronning-margrethe-abdicerer-traeder-tilbage-14-januar|titulo=Dronning Margrethe abdicerer: Træder tilbage 14. januar|publikigita ye=31ma di decembro 2023|editero=DR|idiomo={{da}}}}&lt;/ref&gt;.

== Sporto ==
* de la [[20ma di oktobro]] til la [[5ma di novembro]] - Eventas [[Tot-Amerika Ludi]] en [[Santiago de Chile|Santiago]], [[Chili]].
* [[Max Verstappen]] triesmafoye divenas mondala championo di [[Formulo 1]].

== Naski ==

== Morti ==
* [[3ma di januaro]] - [[Abdelsalam al-Majali]], chefministro di Jordania (n. 1925)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |titulo=Former Prime Minister Abdel Salam Majali passes away |url=https://en.royanews.tv/news/39092/2023-01-03 |editero=en.royanews.tv |vidita ye=3ma di januaro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Gianluca Vialli - RISE 2017.jpg|thumb|130px|[[Gianluca Vialli]]]]
* [[6ma di januaro]] - [[Gianluca Vialli]], Italiana futbalisto (n. 1964)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Addio Gianluca Vialli. Ci lascia a 58 anni uno dei più amati di sempre |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/06-01-2023/morto-gianluca-vialli-cancro-pancreas-4501607411312.shtml |editero=La Gazzetta dello Sport |idiomo={{it}}}}&lt;/ref&gt;
* [[8ma di januaro]] - [[Roberto Dinamite]], Braziliana futbalisto (n. 1954)
* [[9ma di januaro]] - [[Karl Alexander Müller]], Suisa fizikisto, Nobel-laureato (n. 1927)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |titulo= Physik-Nobelpreisträger Karl Alex Müller stirbt mit 95 Jahren |url=https://www.swissinfo.ch/ger/alle-news-in-kuerze/physik-nobelpreistraeger-karl-alex-mueller-stirbt-mit-95-jahren/48209386 |editero=SWI swissinfo.ch |vidita ye=17ma di januaro 2023 |idiomo={{de}}}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di januaro]] - [[Jeff Beck]], Britaniana gitaristo (n. 1944)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |url=https://variety.com/2023/music/news/jeff-beck-guitarist-dead-dies-1235486491/ |titulo=Jeff Beck, one of the guitar masters of the rock era, dies at 78 |publikigita ye=11ma di januaro 2023}}&lt;/ref&gt;
* 10ma di januaro - Rejulo [[Konstantinos la 2ma di Grekia]] (n. 1940)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.dw.com/en/constantine-ii-greeces-former-and-last-king-dies-at-82/a-64345808 |titulo=Constantine II: Greece's former and last king dies at 82 - DW - 01/10/2023 | vidita ye=10ma di januaro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di januaro]] - [[Lisa Marie Presley]], Usana kantistino e kompozistino (n. 1968)
* [[16ma di januaro]] - [[Gina Lollobrigida]], Italian aktorino (n. 1927)&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-64292026 Gina Lollobrigida: Italian screen star dies at 95]. BBC&lt;/ref&gt;
* [[18ma di januaro]] - [[David Crosby]], Usana muzikisto e kantisto ([[The Byrds]], [[Crosby, Stills, Nash &amp; Young]]) (n. 1941)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url= https://www.rollingstone.com/music/music-news/david-crosby-dead-obituary-1234664235/ |titulo=David Crosby, Iconoclastic Rocker, Dead at 81 |editero=Rolling Stone|publikigita ye=19ma di januaro 2023 |vidita ye= 19ma di januaro 2023 |autoro=Jon Dolan, Andy Greene|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Álvaro Colom (siendo candidato).jpg|thumb|130px|[[Álvaro Colom]]]]
* [[23ma di januaro]] - [[Álvaro Colom]], prezidanto di Guatemala (n. 1951)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |titulo=Fallece Álvaro Colom, expresidente de Guatemala, confirman fuentes allegadas a la familia |url=https://www.prensalibre.com/guatemala/politica/fallece-alvaro-colom-expresidente-de-guatemala-confirman-fuentes-allegadas-a-la-familia-breaking/ |vidita ye=24ma di januaro 2023 |idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[31ma di januaro]] - [[Henrik Nordbrandt]], Dana skriptisto (n. 1945)
* [[3ma di februaro]] - [[Paco Rabanne]], Hispana modisto (n. 1934)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://elpais.com/estilo/2023-02-03/muere-el-disenador-paco-rabanne-a-los-88-anos.html|titulo= Muere el diseñador Paco Rabanne a los 88 años|editero=El País|vidita ye= 3ma di februaro 2023|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di februaro]] - [[Sherif Ismail]], chefministro di Egiptia (n. 1955)&lt;ref&gt;[https://see.news/president-sisi-mourns-death-of-former-pm-sherif-ismail President Sisi Mourns Death of Former PM Sherif Ismail]&lt;/ref&gt;
* [[5ma di februaro]] - [[Pervez Musharraf]], prezidanto di Pakistan (n. 1943)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/former-pakistani-president-pervez-musharraf-passes-away-dies-reports-101675577034276.html|titulo= Pervez Musharraf, former Pakistani president and army general, dies at 79|publikigita ye=5ma di februaro 2023|editero=Hindustan Times|vidita ye=5ma di februaro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di februaro]] - [[Lubomír Štrougal]], chefministro di Chekoslovakia (n. 1924)&lt;ref&gt;[https://www.seznamzpravy.cz/clanek/domaci-politika-zemrel-expremier-lubomir-strougal-225178 Zemřel expremiér Lubomír Štrougal] {{cs}}&lt;/ref&gt;
* [[8ma di februaro]] - [[Burt Bacharach]], Usana kompozisto e kantisto (n. 1928)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Burt Bacharach, legendary composer of pop songs, dies at 94 |url=https://www.cbsnews.com/losangeles/news/legendary-composer-burt-bacharach-dies-at-94/ |editero=CBS News }}&lt;/ref&gt;
* 8ma di februaro - [[Ivan Silayev]], chefministro di Soviet-Uniono (n. 1930)&lt;ref&gt;[https://www.interfax.ru/russia/885396 Скончался экс-председатель Совета министров РСФСР Иван Силаев] idiomo: {{ru}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Director_invitado_(4790072575).jpg|thumb|130px|[[Carlos Saura]]]]
* [[10ma di februaro]] - [[Carlos Saura]], Hispana filmifisto (n. 1932)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://elpais.com/cultura/2023-02-10/muere-carlos-saura-a-los-91-anos-el-ultimo-director-clasico-del-cine-espanol.html |titulo=Muere Carlos Saura a los 91 años, el último director clásico del cine español|idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* 10ma di februaro - [[Hugh Hudson]], Britaniana filmifisto (n. 1936)&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/2023/02/10/chariots-fire-director-hugh-hudson-dies-aged-86/ Chariots of Fire director Hugh Hudson dies aged 86]&lt;/ref&gt;
* 10ma di februaro - [[Sergei Tereshchenko]], chefministro di Kazakstan (n. 1951)&lt;ref&gt;[https://rus.azattyq-ruhy.kz/society/46750-umer-pervyi-premer-ministr-kazakhstana-sergei-tereshchenko Умер первый премьер-министр Казахстана Сергей Терещенко] idiomo={{ru}}&lt;/ref&gt;
* 10ma di februaro - [[Hans Modrow]], chefministro di Est-Germania (n. 1928)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Hans Modrow ist tot|idiomo={{de}} |url=https://www.spiegel.de/politik/deutschland/ex-ddr-ministerpraesident-hans-modrow-ist-tot-a-4735c3f3-d193-487a-a94e-81ec6142a8b6}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di februaro]] - [[Paul Berg]], Usana biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1926)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://med.stanford.edu/news/all-news/2023/02/nobel-paul-berg-obit.html|titulo=Nobel Prize winner and recombinant DNA pioneer Paul Berg dies|editero=Stanford University School of Medicine|nomo=Emily|surnomo=Moskal|publikigita ye=17ma di februaro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Raquel Welch 1979 adjusted.jpg|thumb|130px|[[Raquel Welch]]]]
* 15ma di februaro - [[Raquel Welch]], Usan aktorino (n. 1940)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre Raquel Welch, atriz que foi sex symbol dos anos 1970, aos 82 anos|url=https://www1.folha.uol.com.br/ilustrada/2023/02/morre-raquel-welch-atriz-que-foi-sex-symbol-dos-anos-1970-aos-82-anos.shtml|editero=UOL|publikigita ye=15ma di februaro 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di februaro]] - [[Ahmed Qurei]], chefministro dil Autoritato Nacionala Palestinana (n. 1937)
* [[27ma di februaro]] - [[Gérard Latortue]], chefministro di Haiti (n. 1934)&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/politics-united-states-government-obituaries-caribbean-jean-bertrand-aristide-338c275d819a4b759753c2becf6a91d0 Gérard Latortue, former interim Haitian premier, dies at 88]&lt;/ref&gt;
* [[1ma di marto]] - [[Just Fontaine]], Franca futbalisto (n. 1933)
* [[2ma di marto]] - [[Wayne Shorter]], Usana saxofonisto (n. 1933)&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/music/2023/mar/02/wayne-shorter-icon-of-jazz-saxophone-dies-aged-89 Wayne Shorter, icon of jazz saxophone, dies aged 89]&lt;/ref&gt;
* [[3ma di marto]] - [[Kenzaburo Oe]], Japoniana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1935)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=Muere a los 88 años el premio Nobel de Literatura Kenzaburo Oe|editero=Onda Cero|url=https://www.ondacero.es/noticias/cultura/muere-88-anos-premio-nobel-literatura-kenzaburo_20230313640ed6c835808d0001cadbfe.html|publikigita ye=13ma di marto 2023|vidita ye=13ma di marto 2023|loko=Madrid|autoro=Redacción |idiomo={{es}}}}&lt;/ref&gt;
* 3ma di marto - [[Camille Souter]], Britanian-Irlandana piktistino (n. 1929)
* [[8ma di marto]] - [[Marcel Amont]], Franca kantisto ed aktoro (n. 1929)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.lefigaro.fr/musique/mort-de-marcel-amont-l-homme-qui-donnait-tout-pour-la-chanson-20230308|autoro=Léna Lutaud|titulo=Mort de Marcel Amont, l'homme qui donnait tout pour la chanson|editero=Le Figaro|publikigita ye=8ma di marto 2023|vidita ye=9ma di marto 2023|idiomo={{fr}}}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di marto]] - [[Janusz Weiss]], Polon aktoro, jurnalisto, e radio- e televiziono-prizentisto (n. 1948)
* [[18ma di marto]] - [[Pōhiva Tuʻiʻonetoa]], chefministro di Tonga (n. 1951)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.parliament.gov.to/members-of-parliament/peoples/330-dr-pohiva-tu-i-onetoa |idiomo={{en}}|titulo=Dr. Pohiva Tu'i'onetoa|editero=www.parliament.gov.to|vidita ye=12ma di decembro 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di marto]] - [[Pascoal Mocumbi]], chefa ministro di Mozambik (n. 1941)
[[Arkivo:María Kodama graba fragmentos de textos literarios japoneses (33720919105).jpg|thumb|130px|[[María Kodama]]]]
* [[26ma di marto]] - [[María Kodama]], Arjentiniana skriptistino (n. 1937)&lt;ref&gt;[https://www.lanacion.com.ar/cultura/murio-maria-kodama-la-viuda-de-jorge-luis-borges-nid26032023/ Murió María Kodama, viuda de Jorge Luis Borges] ({{es}})&lt;/ref&gt;
* [[31ma di marto]] - [[Rabbie Namaliu]], chefministro di Papua-Nova-Guinea (n. 1947)
* [[1ma di aprilo]] - [[Włodzimierz Schmidt]], Polona shakoludisto (n. 1943)
* [[5ma di aprilo]] - [[Kiumars Pourahmad]], Iranana filmifisto (n. 1949)
* [[9ma di aprilo]] - [[Richard Ng]], Chinian aktoro (n. 1939)
* [[13ma di aprilo]] - [[Mary Quant]], Britaniana modistino (n. 1930)
* [[22ma di aprilo]] - [[Mudar Badran]], chefministro di Jordania (n. 1934)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://en.royanews.tv/news/41292/2023-04-22|titulo= Former PM Mudar Badran passes away|editero=Roya News|publikigita ye=22ma di aprilo 2023|vidita ye=  22ma di aprilo 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 22ma di aprilo - [[Barry Humphries]], Australian aktoro, komediisto e skriptisto (n. 1934)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |last1=Runciman |first1=Caleb |titulo= Barry Humphries: Australian comedic legend dies aged 89 |url=https://thewest.com.au/entertainment/barry-humphries-australian-comedic-legend-star-dies-aged-89-c-10425339 |editero=The West Australian |vidita ye=22ma di aprilo 2023 |publikigita ye=22ma di aprilo 2023}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Belafonte,_Harry_IMGP2441-A.jpg|thumb|130px|[[Harry Belafonte]]]]
* [[25ma di aprilo]] - [[Harry Belafonte]], Usana muzikisto ed aktoro (n. 1927)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|url=https://www.nytimes.com/2023/04/25/arts/music/harry-belafonte-dead.html|titulo=Harry Belafonte, 96, Dies; Barrier-Breaking Singer, Actor and Activist|surnomo= Keepnews |nomo=Peter|editero=The New York Times|publikigita ye=25ma di aprilo 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[27ma di aprilo]] - [[Jerry Springer]], Usana jurnalisto, aktoro, advokato e politikisto (n. 1944)
* [[3ma di mayo]] - [[Nikica Valentić]], chefministro di Kroatia (n. 1950)
* [[8ma di mayo]] - [[Rita Lee]], Braziliana kantisto, kompozisto e muzikisto (n. 1947)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/entretenimento/rita-lee-morre-aos-75-anos-em-sao-paulo/|titulo=Rita Lee, a rainha do rock brasileiro, morre aos 75 anos em São Paulo|idiomo={{pt}}|editero=CNN Brasil|publikigita ye=9ma di mayo 2023|vidita ye=6ma di junio 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di mayo]] - [[Robert Emerson Lucas, Jr.]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1937)
* [[22ma di mayo]] - [[Wim Udenhout]], chefa ministro di Surinam (n. 1937)
[[Arkivo:Tina Turner.jpg|thumb|130px|[[Tina Turner]]]]
* [[24ma di mayo]] - [[Tina Turner]], Usana-Suisiana kantistino (n. 1939)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |titulo=Tina Turner, 'Queen of Rock n Roll', dies aged 83 |url=https://news.sky.com/story/tina-turner-dies-aged-83-12888593 |vidita ye=24ma di mayo 2023 |editero=Sky News |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[28ma di mayo]] - [[Harald zur Hausen]], Germana virologiisto, Nobel-laureato (n. 1936)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.klinikum.uni-heidelberg.de/newsroom/zum-tod-von-professor-dr-harald-zur-hausen/|titulo=Zum Tod von Professor Dr. Harald zur Hausen|editero= klinikum.uni-heidelberg.de|publikigita ye=30ma di mayo 2023|idiomo={{de}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di junio]] - [[Kaija Saariaho]], Finlandana kompozisto (n. 1952)
* [[5ma di junio]] - [[Astrud Gilberto]], Braziliana kantistino e kompozistino (n. 1940)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|Astrud Gilberto, 83, Dies; Shot to Fame With ‘The Girl From Ipanema’|url=https://www.nytimes.com/2023/06/06/arts/music/astrud-gilberto-dead.html|editero=The New York Times |idiomo={{en}}|vidita ye=6ma di junio 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di junio]] - [[Françoise Gilot]], Franca piktistino (n. 1921)
* [[9ma di junio]] - [[Alain Touraine]], Franca sociologo (n. 1925)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Alain Touraine, morto il sociologo della realtà post-industriale|url=https://www.repubicca.it/cultura/2023/06/09/news/alain_touraine_morto-403782016/?rss|autoro=Fabio Gambaro|publikigo=La Republicca|publikigita ye=9ma di junio 2023|idiomo={{it}}|vidita ye=9ma di junio 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di junio]] - [[Theodore Kaczynski]], ''Unabomber'', Usana teroristo (n. 1942)
[[Arkivo:Silvio Berlusconi (2010) cropped (cropped2).jpg|thumb|130px|[[Silvio Berlusconi]]]]
* [[12ma di junio]] - [[Silvio Berlusconi]], chefministro di Italia (n. 1936)
* [[13ma di junio]] - [[Cormac McCarthy]], Usana skriptisto (n. 1933)
* [[15ma di junio]] - [[Glenda Jackson]] , Angla aktorino e politikisto (n. 1936)
* [[16ma di junio]] - [[Alfred Neussner]], Germana Idisto, reprezentanto di ULI por Germania (n. 1927)
* [[26ma di junio]] - [[John Bannister Goodenough]], Usana fizikisto e kemiisto, Nobel-laureato (n. 1922)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=The Nobel Prize in Chemistry 2019|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2019/summary/|idiomo={{en}}|vidita ye=9ma di oktobro 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di julio]] - [[Arnaldo Forlani]], chefministro di Italia (n. 1925)
* [[12ma di julio]] - [[Milan Kundera]], Chekoslovakiana-Franciana skriptisto (n. 1929)
* [[15ma di julio]] - [[Francisco Ibáñez]], Hispana kartunisto (n. 1936)
* [[16ma di julio]] - [[Jane Birkin]], Britaniana-Franciana kantistino ed aktorino (n. 1946)
* [[21ma di julio]] - [[Tony Bennett]], Usana kantisto (n. 1926)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Tony Bennett, masterful stylist of American musical standards, dies at 96|url=https://apnews.com/article/tony-bennett-dies-c3b3a7e2360449fb936a38794c7c3266|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Sinead_O'Connor_(14828633401).jpg|thumb|130px|[[Sinéad O'Connor]]]]
* [[26ma di julio]] - [[Sinéad O'Connor]], Irlandana kantistino (n. 1966)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|editero=ABC|idiomo={{es}}|url=https://www.abc.es/cultura/musica/muere-anos-sinead-connor-20230726194451-nt.html|surnomo=Carbajo|nomo=María|titulo=Muere a los 56 años la cantante irlandesa Sinéad O' Connor|publikigita ye=26ma di julio 2023|vidita ye= 26ma di julio 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di julio]] - [[Jean-Jacques Honorat]], chefministro e ministro pri exteral aferi di Haiti (n. 1931)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|idiomo={{fr}} |titulo=L’ancien premier ministre de facto sous le règne des putchistes Jean Jacques Honorat est mort|url=https://gazettehaiti.com/node/10109 }}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di julio]] - [[Paul Reubens]], Usan aktoro e komediisto (n. 1952)
[[Arkivo:Henri Konan Bédié, président du PDCI, 24 avril 2017.jpg|thumb|130px|[[Henri Konan Bédié]]]]
* [[1ma di agosto]] - [[Henri Konan Bédié]], prezidanto di Ivora Rivo&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.lefigaro.fr/international/cote-d-ivoire-l-ancien-president-henri-konan-bedie-est-mort-a-89-ans-20230802|titulo=Côte d'Ivoire: l'ancien président Henri Konan Bédié est mort à 89 ans|editero= Le Figaro|vidita ye=1ma di agosto 2023|idiomo={{fr}}}}&lt;/ref&gt; (n. 1934)
* [[4ma di agosto]] - [[Boniface Alexandre]], provizora prezidanto di Haiti (n. 1936)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |titulo=Boniface Alexandre, former Haitian president and chief justice, dies at 87 |url=https://thebrunswicknews.com/news/national_news/boniface-alexandre-former-haitian-president-and-chief-justice-dies-at-87/article_70e372b2-5f3b-5339-943f-66e3b39f5f3c.html|nomo=Charles |surnomo=Jacqueline |vidita ye=4ma di agosto 2023|publikigo=Miami Herald |editero=The Brunswick News |publikigita ye=4ma di agosto 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di agosto]] - [[Aracy Balabanian]], Brazilian aktorino (n. 1940)
* [[17ma di agosto]] - [[John Thomas Devitt]], Australiana natisto, Olimpiala championo (n. 1937)
* [[23ma di agosto]] – [[Yevgeni Viktorovich Prigojin|Yevgeni Prigojin]], Rusa entraprezisto (n. 1961)
* 23ma di agosto – [[Dmitri Valeryevich Utkin|Dmitri Utkin]], Rusa oficiro (n. 1970)
* [[26ma di agosto]] - [[Bob Barker]], Usana televiziono-prizentisto (n. 1923)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre aos 99 anos o lendário apresentador de TV americano Bob Barker|url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/afp/2023/08/26/morre-aos-99-anos-o-lendario-apresentador-de-tv-americano-bob-barker.htm|autoro=AFP|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=26ma di agosto 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |surnomo=Sacks |nomo=Ethan |titulo=Bob Barker, longtime 'The Price Is Right' host, dies at 99 |url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/bob-barker-longtime-price-right-host-dies-xx-hold-rcna42292|publikigo=NBC News |publikigita ye=26ma di agosto 2023 |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[1ma di septembro]] - [[Jimmy Buffett]], Usana muzikisto e kompozisto (n. 1946)
* [[6ma di septembro]] - [[Giuliano Montaldo]], Italiana filmifisto (n. 1930)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo= Giuliano Montaldo, morto il regista dell’impegno e contro il potere|url=https://www.corriere.it/spettacoli/cinema-serie-tv/23_settembre_06/giuliano-montaldo-morto-regista-dell-impegno-contro-potere-fbbb4bc2-4c99-11ee-ba13-a63742c0d94b.shtml|surnomo=Mereghetti|nomo=Paolo|publikigita ye=6ma di septembro 2023|editero=Il Corriere della Sera|loko=Roma|idiomo={{it}}}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di septembro]] - [[Domenico De Masi]], Italiana sociologo (n. 1938)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre Domenico De Masi, sociólogo que pensou o 'ócio criativo', aos 85 anos|url=https://www1.folha.uol.com.br/ilustrada/2023/09/morre-domenico-de-masi-sociologo-que-pensou-o-ocio-criativo-aos-85-anos.shtml|editero=UOL|publikigo=Folha de S.Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=9ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di septembro]] - [[Mircea Snegur]], Moldovana politikisto (n. 1940)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.thevoicemag.ru/stars/news/14-09-2023/umer-ot-neizlechimoi-bolezni-pervyi-prezident-moldavii-mircha-snegur/ |titulo=Умер от неизлечимой болезни первый президент Молдавии Мирча Снегур|idiomo={{ru}}}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Fernando Botero.jpg|thumb|130px|[[Fernando Botero]]]]
* [[15ma di septembro]] - [[Fernando Botero]], Kolumbiana piktisto (n. 1932)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre aos 91 anos o artista colombiano Fernando Botero|url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2023/09/15/morre-aos-91-anos-o-artista-colombiano-fernando-botero.htm|editero=UOL |publikigita ye=15ma di septembro 2023|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di septembro]] - [[Abdul Ati al-Obeidi]], chefa ministro di Libia (n. 1939)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Former Libyan Prime Minister Abdel Ati Al-Obeidi passes away at 84|url=https://www.arabnews.com/node/2375056/middle-east|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[18ma di septembro]] - [[Marinho Peres]], Braziliana futbalisto (n. 1947)
* [[20ma di septembro]] - [[Erwin Olaf]], Nederlandana fotografisto (n. [[1959]])
* [[21ma di septembro]] - [[Walewska Oliveira]], Braziliana volebalistino (n. 1979)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Walewska, campeã olímpica, morre aos 43 anos|url=https://ge.globo.com/volei/noticia/2023/09/21/walewska-campea-olimpica-morre-aos-43-anos.ghtml|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=21ma di septembro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di septembro]] - [[Giorgio Napolitano]], prezidanto di Italia (n. 1925)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Giorgio Napolitano è morto: se ne va il primo presidente della Repubblica eletto due volte|editero=La Repubblica|idiomo={{it}}|publikigita ye=22ma di septembro 2023 |url=https://www.repubblica.it/politica/2023/09/22/news/giorgio_napolitano_morto_presidente_repubblica_g-415450210/}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di septembro]] - [[David McCallum]], Skota aktoro e muzikisto (n. 1933)
[[Arkivo:Maroufalbakhit.jpg|thumb|130px|[[Marouf al-Bakhit]]]]
* [[7ma di oktobro]] - [[Marouf al-Bakhit]], chefministro di Jordania (n. 1947)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Former Prime Minister Marouf Al-Bakhit passes away|url=https://en.royanews.tv/news/44974/2023-10-07|editero=Roya News|idiomo={{en}}|publikigita ye=7ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[8ma di oktobro]] - [[László Sólyom]], Hungara politikisto, prezidanto di la lando de 2005 til 2010 (n. 1942)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://hvg.hu/itthon/20231008_Elhunyt_Solyom_Laszlo|titulo=Elhunyt Sólyom László|idiomo={{hu}}|publikigita ye=8ma di oktobro 2023|editero=hvg.hu}}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di oktobro]] - [[Louise Glück]], Usana poeto ed esayisto, Nobel-laureato pri literaturo (n. 1943)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Louise Glück, Nobel-winning poet of terse and candid lyricism, dies at 80|editero=Associated Press|url=https://apnews.com/article/louise-gluck-dies-38648b2dc19644e11f42319145692943|idiomo={{en}}|publikigita ye=13ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[14ma di oktobro]] - [[Dariush Mehrjui]], Iranana filmifisto (n. 1939)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |publikigita ye=14ma di oktobro 2023|url=https://cafehdanesh.com/en/the-murder-of-daryush-mehrjui-and-his-wife/ |titulo=the murder of Daryush Mehrjui and his wife |idiomo={{fa}}|nomo=Farhadi |surnomo=Parastoo |publikigo=CafehDanesh |vidita ye=14ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di oktobro]] - [[Martti Ahtisaari]], ex-prezidanto di Finlando e laureato di Nobel-premio pri paco (n. 1937)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/16/martti-ahtisaari-ex-finland-president-nobel-peace-prize-winner-dies|titulo=Martti Ahtisaari, ex-Finland president and Nobel peace laureate, dies aged 86|idiomo={{en}}|editero=The Guardian|publikigita ye=16ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[18ma di oktobro]] - [[Wessel te Gussinklo]], Nederlandana skriptisto (m. 2023)
* [[21ma di oktobro]] - [[Bobby Charlton]], Angla futbalisto (b. 1937)
* [[24ma di oktobro]] - [[Hans Albert]], Germana filozofo (n. 1921)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.zeit.de/news/2023-10/24/soziologe-hans-albert-mit-102-jahren-gestorben|titulo=Soziologe Hans Albert mit 102 Jahren gestorben|editero=Die Zeit|idiomo={{de}}|publikigita ye=24ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Richard Roundtree 1973.JPG|thumb|130px|[[Richard Roundtree]]]]
* 24ma di oktobro - [[Richard Roundtree]], Usan aktoro (n. 1942)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nytimes.com/2023/10/24/movies/richard-roundtree-dead.html|titulo=Richard Roundtree, Star of ‘Shaft,’ Dies at 81|editero=The New York Times|idiomo={{en}}|publikigita ye=24ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di oktobro]] - [[Goa Gil]], Usana muzikisto e disk-jokeo (n. 1951)
* [[28ma di oktobro]] - [[Matthew Perry (aktoro)|Matthew Perry]], Usana-Kanadan aktoro (n. 1969)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|idiomo={{pt}} |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2023/10/28/matthew-perry-o-chandler-de-friends-morre-aos-54-anos.htm|titulo=Matthew Perry, o Chandler de 'Friends', morre aos 54 anos, diz TMZ|editero=UOL|publikigita ye=28ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[1ma di novembro]] - [[Emil Cimbura]], Cheka piktisto (n. 1922)
* [[2ma di novembro]] - [[Henri Lopes]], chefa ministro di Republiko Kongo (n. 1937)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Décès d’Henri Lopes, écrivain et ancien Premier ministre du Congo|idiomo={{fr}}|url=https://www.jeuneafrique.com/1500385/politique/deces-dhenri-lopes-ecrivain-et-ancien-premier-ministre-du-congo/|vidita ye=20ma di novembro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[3ma di novembro]] - [[Elizangela]], Braziliana kantistino ed aktorino (n. 1954)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Elizangela morre aos 68 anos; atriz estava afastada da TV desde 2019|url=https://noticiasdatv.uol.com.br/noticia/celebridades/elizangela-morre-de-infarto-aos-68-anos-atriz-estava-afastada-da-tv-desde-2019-110951|idiomo={{pt}} |editero=UOL|publikigita ye=3ma di novembro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di novembro]] - [[Frank Borman]], Usan astronauto (n. 1928)&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/astronaut-frank-borman-died-at-95-ed5eb4edf26a4076a2fef6cc31881aff Astronaut Frank Borman, commander of the first Apollo mission to the moon, has died at age 95]&lt;/ref&gt;
* [[12ma di novembro]] - [[Rahim Huseynov]], chefministro di Azerbaijan (n. 1936)
* [[16ma di novembro]] - [[A.S. Byatt]], Britaniana skriptistino (n. 1936)
* [[17ma di novembro]] - [[Agustín Ibarrola]], Hispana piktisto (n. 1930)
* [[19ma di novembro]] - [[Rosalynn Carter]], Usana politikal aktivistino, spozino di [[Jimmy Carter]] (n. 1927)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2023/11/19/morre-rosalynn-carter-ex-primeira-dama-dos-eua-aos-99-anos.ghtml|titulo=Morre Rosalynn Carter, ex-primeira-dama dos EUA, aos 96 anos|editero=G1|vidita ye=19ma di novembro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di novembro]] - [[Emmanuel Le Roy Ladurie]], Franca historiisto (n. 1929)
* [[28ma di novembro]] - [[Charlie Munger]], Usan entraprezisto e kolokisto (n. 1924)
[[Arkivo:Henry Kissinger.png|thumb|130px|[[Henry Kissinger]]]]
* [[29ma di novembro]] - [[Henry Kissinger]], stato-sekretario di Usa, Nobel-laureato pri paco (n. 1923)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre aos 100 Henry Kissinger, diplomata que moldou o século 20|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2023/11/morre-aos-100-anos-henry-kissinger-ex-secretario-de-estado-dos-eua.shtml|editero=Folha de S.Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=29ma di novembro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di novembro]] - [[Shane MacGowan]], Irlandana kantisto, kompozisto e muzikisto (n. 1951)
* [[1ma di decembro]] - [[Dieter Schmidtchen]], Germana Idisto (n. 1951)
* [[2ma di decembro]] - [[Faustin Twagiramungu]], chefa ministro di Ruanda (n. 1945)
* [[3ma di decembro]] - [[Léonard Gianadda]], Suisa meceno (n. 1935)
* [[5ma di decembro]] - [[Norman Lear]], Usana film-skriptisto e produktisto (n. 1922)
* [[6ma di decembro]] - [[Rifat al-Alir]], Palestinana skriptisto, poeto, profesoro ed aktivisto (n. 1979)
* [[8ma di decembro]] - [[Ryan O'Neal]], Usan aktoro (n. 1941)
[[Arkivo:Antonio Negri DSC 2458 (3104171747).jpg|thumb|130px|[[Antonio Negri]]]]
* [[16ma di decembro]] - [[Antonio Negri]], Italiana filozofo (n. 1933)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|editero=La Repubblica|idiomo={{it}}|publikigita ye=16ma di decembro 2023|titulo=Toni Negri è morto, il leader di Autonomia Operaia è deceduto nella notte a Parigi|url=https://www.repubblica.it/politica/2023/12/16/news/toni_negri_morto_parigi_autonomia_operaia_terrorismo-421674251/?ref=RHUO-UO}}&lt;/ref&gt;
* 16ma di decembro - [[Nawaf Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah]], emiro di Kuwait (n. 1937)
* 16ma di decembro - [[Carlos Lyra]], Braziliana kantisto e kompozisto (n. 1933)
* [[21ma di decembro]] - [[Robert Solow]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1924)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=Robert M. Solow, Groundbreaking Economist and Nobelist, Dies at 99 |url=https://www.nytimes.com/2023/12/21/business/robert-solow-dead.html|autoro=Robert Hershey, Michael Weinstein|publikigo=The New York Times |publikigita ye=21ma di decembro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[27ma di decembro]] - [[Li Sun-kyun]], Sud-Korean aktorino (n. 1975)
* [[29ma di decembro]] - [[Gil de Ferran]], Brazilian automobilisto (n. 1967)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|editero=UOL|titulo=Morre Gil de Ferran, ícone do automobilismo brasileiro, aos 56 anos|url=https://www.uol.com.br/esporte/ultimas-noticias/2023/12/29/morre-gil-de-ferran-piloto-brasileiro.htm |idiomo={{pt}}|publikigita ye=29ma di decembro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di decembro]] - [[Tom Wilkinson]], Britanian aktoro (n. 1948)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.publico.pt/2023/12/30/culturaipsilon/noticia/actor-britanico-tom-wilkinson-morre-75-anos-2075327|titulo=Actor britânico Tom Wilkinson morre aos 75 anos |editero=Público|idiomo={{pt}}|publikigita ye=30ma di decembro 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[31ma di decembro]] - [[Benjamin Kiplagat]], Ugandan atleto (n. 1989)

== Nobel-premiiziti ==
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Pierre Agostini]], [[Ferenc Krausz]], [[Anne L'Huillier]]&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/3/pierre-agostini-ferenc-krausz-anne-lhuillier-win-nobel-prize-for-physics |titulo=Pierre Agostini, Ferenc Krausz, Anne L’Huillier win Nobel Prize for physics|editero=www.aljazeera.com |vidita ye=4ma di oktobro 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Moungi Bawendi]], [[Louis Eugene Brus|Louis Brus]], [[Alexei Ivanovich Yekimov|Alexei Yekimov]]&lt;ref&gt;{{citez jurnalo od edituro|autoro=Niklas Pollard, Ludwig Burger|publikigita ye=4ma di oktobro 2023|titulo=Nobel Chemistry prize awarded for 'quantum dots' that bring coloured light to screens |idiomo={{en}} |editero=Reuters|url=https://www.reuters.com/science/bawendi-brus-ekimov-win-2023-nobel-prize-chemistry-2023-10-04/ |vidita ye=4ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Katalin Karikó]], [[Drew Weissman]]&lt;ref name=&quot;nobel-2023&quot;&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2023/summary/|titulo=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2023|vidita ye=2ma di oktobro 2023|publikigita ye=2ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Jon Fosse]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Escritor norueguês Jon Fosse ganha Prêmio Nobel de Literatura|url=https://www.cnnbrasil.com.br/internacional/escritor-noruegues-jon-fosse-ganha-premio-nobel-de-literatura/|editero=CNN |idiomo={{pt}} |publigikita ye=5ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Narges Mohammadi]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://jornal.unesp.br/2023/10/06/nobel-de-paz-de-2023-vai-para-narges-mohammadi-ativista-que-defende-direitos-das-mulheres-e-combate-pena-de-morte-no-ira/|titulo=Nobel de Paz de 2023 vai para Narges Mohammadi, ativista que defende direitos das mulheres e combate pena de morte no Irã|idiomo={{pt}} |editero=Jornal da Unesp|publikigita ye=6ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Claudia Goldin]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2023/popular-information/|titulo=The Prize in Economic Sciences 2023|editero=Nobelprize.org|idiomo={{en}}|vidita ye=15ma di oktobro 2023}}&lt;/ref&gt;

== Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 2020a]]</text>
      <sha1>saqku5dkyi1daxnk08lyegvd2ebd9o9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2024</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41006</id>
    <revision>
      <id>1132027</id>
      <parentid>1131857</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T01:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+referi</comment>
      <origin>1132027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99025" sha1="tj4b8fhy6zj9bv2wpnw1wabb9ezr3n9" xml:space="preserve">{{21ma yarcento}}
La yaro '''2024''' (MMXXIV per Romala algarismi) esas [[bisextila yaro]] komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 24ma yaro de la triesma yarmilo, la 24ma yaro de la 21ma yarcento, e la 5ma yaro de la [[yari 2020a]].

Dum la komenco di ca yaro, l'[[invado di Ukraina da Rusia (2022)|invado di Ukraina da Rusia]], l'[[Interna milito di Sudan (depos 2023)|Interna milito di Sudan]], l'[[interna milito di Myanmar]] e la [[Milito Israel-Hamas]] duris. Dum la yaro, cirkume 76 landi, habitita da preske 4 miliard individui, havis nacional o regional elekti.

Segun Chiniala [[horoskopo]], 2024 esis la Yaro dil [[Drako]].

== Klimato ed ambiento en 2024 ==
L'efekti di [[klimato|klimatala]] modifikuri, nome [[globala varmesko]], intensigesis en multa loki en 2024. En januaro, duris l'efekti di la [[sikeso]] che Amazoniana regiono di Brazilia. Plu kam 630 mil personi afektesis en 2023&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|autoro=Geraldo Campos Jr|url=https://www.poder360.com.br/meio-ambiente/seca-historica-no-norte-tende-a-se-agravar-nas-proximas-semanas/|titulo=Seca histórica no Norte tende a se agravar nas próximas semanas|publikigita ye=7ma di oktobro 2023|editero=Poder360}}&lt;/ref&gt;. On previdis ke natural inundadi yarala di Amazoniana riveri esus min intensa kam la mezavalora serio historiala, od admaxime egaleskus ol dum la pluvoza sezono. Altralatere, l'efekti di la sika sezono en la regiono esus plu grava en 2024 kam en 2023&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Seca: Cheia dos rios do Amazonas será menos intensa em 2024, alerta SGB|url=https://www.portaldoholanda.com.br/amazonas/seca-cheia-dos-rios-do-amazonas-sera-menos-intensa-em-2024-alerta-sgb|idiomo={{pt}}|editero=Portal do Holanda|publikigita ye=2ma di aprilo 2024}}&lt;/ref&gt;. Fakte, ca previdado konfirmesis en agosto ed en septembro. Ank en januaro komencis serioza [[sikeso]] en [[Zambia]], qua efektigis skarseso di nutrivi ed aquo e judikesis kom la maxim serioza en du yardeki. Prezidanto [[Hakainde Hichilema]] deklaris nacionala dizastro ye la 29ma di februaro&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|publikigita ye=1ma di marto 2024|titulo=Zambia: President Hichilema Declares Drought As A National Disaster and Emergency|url=https://www.lusakatimes.com/2024/03/01/president-hichilema-declares-drought-as-a-national-disaster-and-emergency/|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. La sikeso afektis 84 ek la 116 distrikti di la lando. Plu kam 1 milion pueri afektesis.

Ye la 6ma di marto komencis serio di inundadi en [[Pakistan]] ed [[Afganistan]], qui produktis 839 morti, 2154 plusa homi vundita e 40 altri desaparinta til la 16ma di julio. Violentoza pluvegi printempala kontrastis kun exajere sika vintro. Sika suli ne absorbis l'aquo efikive, do l'efekti di pluvegi divenis plu grava. En aprilo, eventis neexpektita pluvego sur [[Oman]] ed [[Unionita Araba Emirii]] - UAE. Dum 24 hori, pluvis 254,8 milimetri - to esis la mezavalora [[pluvo-quanto]] expektata por UAE dum la tota yaro&lt;ref name=Dubai&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c51nm89r3zyo|titulo=Qué causó la histórica tormenta que desató el caos en Dubái y generó severas inundaciones en la península arábiga|editero=BBC|idiomo={{es}}|publikigita ye=17ma di aprilo 2024|vidita ye=5ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;. Segun la meteorologiala centro di la lando, ol esis la maxim intensa pluvego enrejistrita dum 75 yari. En [[Oman]], adminime 19 personi mortis pro la pluvegi&lt;ref name=Dubai/&gt;. En estal Afrika, ciklono ''Hidaya'' formacesis ye la 30ma di aprilo proxim [[Seycheli]]. Ol frapis [[Tanzania]] per venti di plu kam 120 km/h ye la 3ma di mayo&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.msn.com/en-in/news/India/east-africa-floods-cyclone-hidaya-weakens-kenya-tanzania-bear-brunt-of-torrential-rainfall/ar-BB1lQZPC|titulo=East Africa Floods: Cyclone Hidaya weakens; Kenya, Tanzania bear brunt of torrential rainfall|publikigita ye=5ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;. Malgre ne efektigar grandega destruktado, ol esis la 3ma e la maxim intensa ciklono qua frapis la regiono dum la historio.

En aprilo, mayo e junio, ank eventis forta pluvegi en Braziliana stato [[Rio Grande do Sul]], nome en la centro e la nordo dil stato. Urbo [[Santa Maria, Rio Grande do Sul|Santa Maria]] recevis pluvo-quanto di 436,2 milimetri dum quar dii - triople la quanto expektata por la tota monato, to esas, 140 mm&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/rs/rio-grande-do-sul/noticia/2024/05/02/temporais-no-rs-em-quatro-dias-estado-tem-o-triplo-de-chuvas-10-mortes-e-alerta-para-mais-inundacoes.ghtml|titulo=Temporais no RS: em quatro dias, estado tem o triplo de chuvas, 13 mortes e alerta para mais inundações |editero=G1|publikigita ye=2ma di mayo 2024|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;. Segun statistiki publikigita ye la 5ma di mayo, 334 ek la 497 urbi di Rio Grande do Sul afektesis da pluvegi, qui produktabis til lore 75 morti ed afektabis 781 mil personi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://umsoplaneta.globo.com/clima/noticia/2024/05/05/chuvas-afetam-781-mil-pessoas-no-rs-mortes-sobem-para-75.ghtml|titulo=Chuvas afetam 781 mil pessoas no RS; mortes sobem para 75|editero=Um Só Planeta|publikigita ye=5ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;. Weste del stato, che urbo [[Porto Xavier]], an la frontiero kun [[Arjentinia]], [[fluvio Uruguay]] atingis 10 metri super lua mezavalora nivelo&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://umsoplaneta.globo.com/clima/noticia/2024/05/05/cheia-do-rio-uruguai-alaga-municipios-do-noroeste-do-rio-grande-do-sul.ghtml|titulo=Cheia do Rio Uruguai alaga municípios do noroeste do Rio Grande do Sul|editero=Um Só Planeta|publikigita ye=5ma di mayo 2024|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;. Samatempe, sikeso ed alta temperaturi frapas diversa regioni che norda misfero. En [[India]], 60 personi mortabis de marto til mayo pro l'alta temperaturi&lt;ref name=climainfo&gt;{{extera ligilo|url=https://climainfo.org.br/2024/06/13/onda-de-calor-se-intensifica-na-asia-e-deixa-milhoes-sob-risco-na-india-e-china/|titulo=Onda de calor se intensifica na Ásia e deixa milhões sob risco na Índia e China|editero=Climainfo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=16ma di junio 2024}}&lt;/ref&gt;, ed en [[Bangladesh]] omna skoli decidis suspensar docado pro l'alta temperaturi, qui atingis 40°C e mem 42°C dum diversa dii. La pluvo-quanto dum [[Musono|musonala sezono]] esis infre la mezavaloro di antea yari, e to afektis la produktado di grani di la lando&lt;ref name=climainfo/&gt;. En [[Popul-Republiko Chinia|Chinia]], severa sikeso afektis nordala provinci, samatempe kam pluvegi ed inundadi frapas la sudo di la lando,&lt;ref name=CNN-China&gt;{{extera ligilo|titulo=China’s record heat and heavy rain raise food security concerns|url=https://edition.cnn.com/2024/06/14/business/china-record-heat-rain-food-security-intl-hnk/index.html|idiomo={{en}}|publikigita ye=14ma di junio 2024|editero=CNN}}&lt;/ref&gt; nome provinci Zhejiang, Fujian, Jiangxi, Hunan, Guangxi, e Guizhou. Norde de la lando, enrejistresis 40,2°C che urbo [[Fenyang]], lokala rekordo por monato junio.&lt;ref name=CNN-China/&gt; En aprilo, Chiniana Ministerio pri Agrokultivo enrejistris augmento di pluvo-quanto per 50% til 80% en kelka regioni sude de la lando&lt;ref name=CNN-China/&gt;.

En junio, meteorologiisti anuncis ke [[somero|somerala varmeso]] komencis frue en [[Europa]]. En centrala e sudala [[Grekia]], enrejistresis 43°C dum la duesma semano di junio. En [[Turkia]], temperaturi superirabas per 8°C e mem per 12°C la mezavalora temperaturo expektata por la tota monato&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.msn.com/en-us/weather/topstories/extreme-heat-wave-to-hit-europe-what-to-expect-this-summer/ar-BB1nGEYl |titulo=Holidaymakers told to prepare for ‘record-breaking temperatures’ in Europe this summer|idiomo={{en}}}|publikigita ye=16ma di junio 2024|editero=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;. En [[Azia]], enrejistresis temperaturi 1,04 plu alta kam la mezavaloro di temperaturi inter 1991 e 2020. En [[Myanmar]] atingesis rekordo di temperaturo en la historio di la lando:48 &lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Rising temperatures and extreme weather hit Asia hard|url=https://wmo.int/news/media-centre/rising-temperatures-and-extreme-weather-hit-asia-hard |editero=World Meteorological Organization|publikigita ye=23ma di junio 2025&lt;/ref&gt; Dum somero, serio di kaloro-ondi komencinta en marto 2024 efektigis serio di rekordi di temperaturi en Nordal e Central Amerika: ye la 25ma di mayo, enrejistresis 34,7°C che urbo [[México]]; ye la 26ma di mayo enrejistresis 48°C che urbo San Juan Bautista Valle Nacional, Mexikia, e 44,4°C che urbo Del Rio, [[Texas]]. Ye la 20ma di junio enrejistresis 52°C che urbeto Tepache, stato [[Sonora]], [[Mexikia]]. Til la fino di junio plu kam 248 personi mortis pro l'alta temperaturi, de qui plu kam 93 en Usa e plu kam 155 en Mexikia.

En marto, ambientalisti previdis ke [[Brazilia]]na regiono [[Pantanal]] subisus lua maxim serioza sikeso de sua historio&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www1.folha.uol.com.br/ambiente/2024/03/pantanal-tera-a-sua-pior-seca-em-2024-estimam-ambientalistas.shtml|titulo=Pantanal terá a sua pior seca em 2024, estimam ambientalistas|editero=Folha de S. Paulo|publikigita ye=22ma di marto 2024}}&lt;/ref&gt;. Segun mezuradi facita dum l'unesma 4 monati del yaro, la nivelo di [[fluvio Paraguay]] esis 68% min alta kam la mezavalora expekto por ca epoko.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.uol.com.br/ecoa/ultimas-noticias/2024/07/03/seca-pantanal.htm|titulo=Seca no Pantanal será a mais grave dos últimos cinco anos, estima estudo|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=3ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt; Pro l'intensa sikeso, til la 9ma di julio forestala incendii destruktabis 760 mil hektari de la vejetantaro di ca [[biomo]].

Che norda misfero, [[uragano]] ''Deryl'' formacesis ye la 28ma di junio e disipis ye la 11ma di julio. Klasifikita kom &quot;kategorio 5&quot; (la maxim forta) kande ol eniris [[Karibia]], kun venti qui atingis 270 km/h, ''Deryl'' frapis [[Barbados]], [[Grenada]], [[Trinidad e Tobago]], la nordo di [[Venezuela]], [[Insuli Kaiman]], [[Belize]], [[peninsulo Yukatan]], [[Usa]] (nome [[Texas]], [[Louisiana]] e la valo di rivero Ohio) til [[Kanada]], e produktis 64 morti e 6,2 miliard dolari en domaji. Ol esis la maxim forta uragano historiale enrejistrita dum la komenco di julio. Che [[Pacifiko]], [[tifono]] ''Gaemi'', anke konocata kom &quot;super tifono Carina&quot;, frapis [[Taiwan]], [[estal Chinia]] e [[Filipini]]. Olua venti atingis 230 km/h. Til la 26ma di julio, ol produktabis plu kam 43 morti, plu kam 880 plusa homi vundita e plu kam 80 altri desaparinta.

Ye la fino di julio komencis pluvegi en [[Sudan]], qui efektigis granda inundadi e produktis plu kam 68 morti ed afektis adminime 17 mil plusa homi&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://reliefweb.int/report/sudan/sudan-humanitarian-impact-heavy-rains-and-flooding-flash-update-no-2-2-august-2024-enar|titulo=Sudan: Humanitarian impact of heavy rains and flooding Flash Update No. 2 (as of 2 August 2024) [EN/AR]|publikigita ye=2ma di agosto 2024|editero=Reliefweb}}&lt;/ref&gt;. Plu kam 12 mil domi destruktesis o domajesis. To plumaleskis la humanala situaciono en la lando, ja severe afektita da interna milito. Ye la 24ma di agosto, aquobarilo Arbaat krulis, e la morto-statistiko augmentis til adminime 148 personi. Violentoza pluvegi ank afektis tota central e westal Afrika: segun raporto dal [[Unionita Nacioni]], plu kam 716 mil personi afektesis e plu kam 62 mil domi destruktesis o domajesis en [[Centrafrika]], [[Chad]], [[Ivora Rivo]], [[Demokratial Republiko Kongo]], [[Liberia]], [[Mali]], [[Nigeria]], [[Nijer]] e [[Togo]]&lt;ref name=UN&gt;{{extera ligilo|titulo=West and Central Africa: Flooding Situation Overview - as of 15 August 2024|url=https://www.unocha.org/publications/report/democratic-republic-congo/west-and-central-africa-flooding-situation-overview-15-august-2024|editero=OCHA, Unionita Nacioni|idiomo={{en}}|publikigita ye=15ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;. En la nordo di [[Chad]], pluvegi produktabis adminime 54 morti, e granda destruktado.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Floods kill 54 in northern Chad: governor|url=https://al24news.com/en/floods-kill-54-in-northern-chad-governor/|editero=AL24 News|idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt; La pluvego duris, ed ye la 10ma di septembro, aquobarilo Alau krulis, e centi di mili di personi mustis evakuesar.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://news.un.org/en/story/2024/09/1154301|titulo=Nigeria: Hundreds of thousands in need of aid as flooding wipes out homes – WFP|editero=Unionita Nacioni|idiomo={{en}}|publikigita ye=13ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;

En [[Sud-Amerika]], granda incendii en la [[Norda regiono (Brazilia)|norda regiono di Brazilia]] dum la monato agosto afektis cirkume 540 mil habitanti dil urbo [[Porto Velho]]. Braziliana guvernerio sendis 1500 fairogardisti por kombatar diversa incendii, qui expansis pro la sikeso.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Brazil sends 1,500 firefighters to combat Amazon forest blazes|url=https://www.theguardian.com/environment/article/2024/aug/22/brazil-sends-1400-firefighters-to-the-amazon-amid-devastating-blazes|editero=The Guardian|publikigita ye=22ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt; La sikeso en la [[Norda regiono (Brazilia)|norda regiono di la lando]] afektas la [[pesko]] e la navigado en riveri di la regiono. Omna 62 urbi di [[Amazonas (Brazilia)|Amazonas]] deklaris urjanteso-stando pro la sikeso ed incendii&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=AM declara situação de emergência ambiental e de saúde pública em todas as 62 cidades devido à seca e queimadas|url=https://g1.globo.com/am/amazonas/noticia/2024/08/28/am-declara-situacao-de-emergencia-ambiental-e-de-saude-publica-em-todas-as-62-cidades-devido-a-seca-e-queimadas.ghtml|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=28ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;. La sikeso e l'incendii ank afektis stati di [[Centro-westala regiono (Brazilia)|Centro-westala regiono]] ed altri, exemple [[Ceará]], [[Minas Gerais]], [[Sao Paulo (stato)|Sao Paulo]] e [[Rio de Janeiro (stato)|Rio de Janeiro]]. Che urbo [[Ribeirão Preto]], skoli suspensis funcionado pro la granda quanto di [[fuligino]] produktita dum rurala incendii. La fumo di la brulado kovris multa urbi dum monato septembro, exemple [[Sao Paulo (urbo)|Sao Paulo]] e [[Fortaleza, Ceará|Fortaleza]],&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/ce/ceara/noticia/2024/08/25/fumaca-que-cobre-ceu-de-cidades-do-ceara-causa-riscos-a-saude-medico-recomenda-cuidados.ghtml|titulo=Fumaça que cobre céu de cidades do Ceará causa riscos à saúde? Médico recomenda cuidados|editero=G1|publikigita ye=25ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;. Ye la 26ma di agosto, 60 urbi en [[Ceará]] havis incendii en vejetantaro, exemple Icó, [[Sobral]], Itaitinga, [[Maracanaú]] ed [[Ubajara]]. La quanto di incendii en la stato esis la maxim granda depos 2018&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Número de focos de queimadas cresce no Ceará e é o maior desde 2018|url=https://g1.globo.com/ce/ceara/noticia/2024/08/26/numero-de-focos-de-queimadas-cresce-no-ceara-e-e-o-maior-desde-2018.ghtml|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=26ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;. Segun raporto publikigita ye la 9ma di septembro, 59% ek la surfaco di Brazilia subisis l'efekti di sika vetero&lt;ref&gt;{{extera ligilo|editero=AP|url=https://apnews.com/article/brazil-drought-amazon-wildfires-smoke-heat-7d96dbbf5c4339050fb24bbbde6c3b82|titulo=During Brazil’s worst drought, wildfires rage and the Amazon River falls to a record low|publikigita ye=9ma di septembro 2024|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;. Ye la 13ma di septembro stato Sao Paulo havis 1752 loki kun incendii, quarople la quanto enrejistrita dum septembro 2023&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Incêndios em SP: estado registra 16 focos ativos neste sábado|url=https://www.metropoles.com/sao-paulo/incendios-em-sp-estado-registra-16-focos-ativos-neste-sabado |editero=Metrópoles|idiomo={{pt}}|publikigita ye=14ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;. Segun INPE, Braziliana instituto por kosmala inquesti, 71,9% de la tota forestala incendii di Sud-Amerika enrejistrita til la 14ma di septembro eventis en Brazilia&lt;ref name=BR1&gt;{{extera ligilo |titulo=Brasil concentra 71,9% das queimadas na América do Sul nas últimas 48h|url=https://agenciabrasil.ebc.com.br/geral/noticia/2024-09/brasil-concentra-719-das-queimadas-na-america-do-sul-nas-ultimas-48h|editero=Agência Brasil|publikigita ye=14ma di septembro 2024&lt;/ref&gt;. La maxim multa incendii en Brazilia eventis pro homal agado, exemple por eliminar sika vejetantaro ante plantaco&lt;ref name=BR1/&gt;. Del incendii en Brazilia, 49% eventis che [[biomo]] Amazonia, 30% che biomo ''[[cerrado]]'', 13,2% che Atlantika foresto, 5,4% che biomo [[Pantanal]], ed 1,9% che biomo [[caatinga]]&lt;ref name=BR1/&gt;. En [[Peru]], prezidantino [[Dina Boluarte]] deklaris urjanteso-stando pro sikeso en tri regioni ye la 18ma di septembro, pos ke 16 personi mortis, e fairi minacis kultivi.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/americas/peru-declares-state-emergency-regions-scorched-by-forest-fires-2024-09-18/|titulo=Peru declares state of emergency in regions scorched by forest fires|idiomo={{en}}|editero=Reuters|publikigita ye=18ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt; En [[Equador]], sikeso faciligis la propago di forestal incendii, qui afektis plu kam 20 mil hektari di foresti. L'alta temperaturi di la sezono desfaciligis kombatar la fairi, nome en montoza regioni&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo= Incendios forestales han afectado más de 20.000 hectáreas en menos de un mes en Ecuador|url=https://www.eluniverso.com/noticias/ecuador/incendios-forestales-han-afectado-mas-de-20000-hectareas-en-menos-de-un-mes-en-ecuador-nota/|idiomo={{es}}|publikigita ye=19ma di septembro 2024|editero=El Universo}}&lt;/ref&gt;.

En septembro eventis la maxim serioza pluvegi ed inundadi en central ed estal [[Europa]] en 30 yari, qui produktabis adminime 26 morti e 11 plusa homi desaparinta til la 20ma di septembro&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.france24.com/en/live-news/20240919-flood-hit-region-leaders-to-meet-in-poland-to-discuss-eu-aid|titulo=Flood-hit region leaders to meet in Poland to discuss EU aid|editero=France 24}}&lt;/ref&gt;. Pluvegi afektis [[Austria]], [[Chekia]], [[Germania]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Moldova]], [[Polonia]], [[Rumania]] e [[Slovakia]]. Adminime 250 mil domi afektesis, la maxim multa en [[Chekia]]. En 5 dii, pluvis plu kam 500 mm en Lipová-lázně, vilajo distanta 235 km de [[Praha]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Floods claim more lives as torrential rain pounds central Europe|url=https://www.reuters.com/business/environment/floods-southwest-poland-kill-one-force-evacuations-2024-09-15/|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=15ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;. Ank en semptembro, [[tifono]] ''Yagi'' frapis [[Myanmar]], ed efektigis pluvegi ed inundadi qui produktis adminime 113 morti til la 15ma di septembro.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Myanmar's flooding death toll rises to 113, state media reports |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmars-flooding-death-toll-jumps-74-state-media-reports-2024-09-15/ |editero=Reuters |idiomo={{en}}|publikigita ye=15ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt; En central e westal Afrika, inundadi produktabis plu kam 1000 morti e diplasis centi di mili di homi til la 20ma di septembro.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cbsnews.com/news/africa-flooding-crocodiles-snakes-floating-among-human-bodies/ |titulo=Deadly flooding in West and Central Africa leaves corpses of crocodiles and snakes floating among human bodies|idiomo={{en}}|editero=CBS News |publikigita ye=20ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt; En [[India]], [[Bangladesh]] e [[Nepal]] anke duras eventar [[musono|musonal]] inundadi dum septembro. Che Indiana stato [[Bihar]], adminime 46 personi, la maxim multa pueri, mortis dronita en riveri pos inundado ye la 26ma di septembro, dum festivalo ''Jivitputrika''. Ye la sama dio, pluvis 275 mm en [[Mumbai]], produktanta adminime 4 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Heavy rains snarl traffic, shut schools in Mumbai and nearby regions|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2024/09/26/heavy-rains-paralyze-mumbai-at-least-four-dead- |editero=Al Arabiya|idiomo={{en}} |publikigita ye=26ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;. En [[Nepal]], adminime 38 personi mortis e 29 desaparis inter la 27ma e la 28ma di septembro. La destrukti pro musonal inundadi en la lando augmentabas multe dum recenta yari.

Ye la 27ma di septembro, [[uragano]] ''Helene'' atingis &quot;kategorio 4&quot; che [[skalo Saffir-Simpson]] e frapis [[Usa]]na stati [[Florida]], [[Georgia]], [[Sudal Karolina]] e [[Tennessee]] per venti qui atingis 225 km/h. Lua morto-statistiko til la 28ma di septembro esis 44 homi, de qui 28 en Sudal Karolina e 21 en Georgia.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Dozens dead and millions without power after Helene’s deadly march across southeastern US|editero=AP|idiomo={{en}} |url=https://apnews.com/article/hurricane-helene-florida-georgia-north-carolina-south-carolina-92d5caaafe40644e1db687cf6431395f |publikigita ye=28ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt; Ye la 3ma di oktobro, [[tifono]] Krathon frapis [[Taiwan]], per venti qui atingis 162 km/h. Ol produktis 4 morti e plu kam 700 plusa homi vundita&lt;ref name=BBCTyphoon/&gt; Ye la 5ma di oktobro, uragano ''Milton'' formacesis sur [[gulfo di Mexikia]], e du dii pose ol atingis &quot;kategorio 5&quot; che skalo Saffir-Simpson. Lua venti qui atingis 285 km/h sur la maro. Ante ke ol frapis [[Florida]] ye la 10ma di oktobro, diversa [[tornado|tornadi]] frapis la stato. ''Milton'' atingis Florida kom uragano kategorio 3 ye la 10ma di oktobro. Ol produktis adminime 16 morti en Florida e 2 morti en Mexikia. Ank en oktobro, tropikala tempesto ''Trami'' formacesis weste de [[Guam]] ye la 19ma di oktobro, ed ye la 23ma di oktobro ol frapis urbo Divilacan, en [[Luzon]], [[Filipini]], ed ye la 27ma di oktobro ol atingis [[Da Nang]], en [[Vietnam]]. Til la 28ma di oktobro, la morto-statistiko di la tempesto esis plu kam 124 homi.

Ye la 29ma e la 30ma di oktobro eventis pluvegi qui efektigis inundadi che [[Autonoma Regiono Valencia]], en [[Hispania]]. Segun statistiki de la 30ma di oktobro, adminime 95 personi mortis e doceni di individui restis desaparinta.&lt;ref name=PluvegoHispania/&gt; Ol esas la maxim mortigiva naturala dizastro en la moderna historio di Hispania.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |surnomo=H |nomo=M |publikigita ye=30ma di oktobro 2024 |titulo=La DANA se consolida como el desastre natural más devastador en la historia de España |idiomo={{es}} |url=https://www.diariodesevilla.es/sociedad/dana-tercer-desastre-natural-espana_0_2002691116.html |vidita ye=30ma di oktobro 2024 |editero=Diario de Sevilla}}&lt;/ref&gt; Ye la 31ma di oktobro, [[tifono]] Kong-rey frapis [[Taiwan]]. Kun diametro di plu kam 500 kilometri, ol divenis la maxim granda tifono qua frapis l'insulo en 30 yari.&lt;ref name=BBCTyphoon/&gt; Ordinare, tifona sezono en Taiwan iras de julio til septembro, tamen ca yaro du forta tifonis frapis la lando en oktobro.&lt;ref name=BBCTyphoon/&gt; Ye la 5ma di novembro, tifono ''Yinxing'' frapis la nordo di Filipini, portanta 242,6 mm di pluvo en 24 hori a [[Cagayan]].

Ye la 11ma di novembro, internaciona organizuro ''World Meteorological Organization'' - WMO - publikigis informo, segun quo 2024 esos la maxim varma yaro di la historio depos la komenco di [[industriala revoluciono]]. Segun l'informo, de januaro til septembro 2024 la mezavalora temperaturo di la planeto esis 1,54 gradi [[Celsius]] plu alta kam la mezavalora temperaturi ante la komenco di industriala revoluciono.&lt;ref name=WMO&gt;{{extera ligilo|titulo=2024 is on track to be hottest year on record as warming temporarily hits 1.5°C|url=https://wmo.int/news/media-centre/2024-track-be-hottest-year-record-warming-temporarily-hits-15degc|editero=WMO|idiomo={{en}}|publikigita ye=11ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt; La pasinta 10 yari esabas la maxim varma de la historio, e la temperaturi dil oceani augmentabas.&lt;ref name=WMO/&gt; Ye la 11ma di novembro, quar tropikala cikloni esis aktiva sur la nordo di Pacifiko: ''Yinxing'', ''Toraji'', ''Usagi'' e ''Man-yi'', ca lasta lor kom tropikala tempesto. Dum la sequanta dii, ''Man-yi'' plufortigis su, ed ye la 16ma di novembro ol divenis supertifono e frapis provinco Catanduanes, en [[Filipini]], per venti qui atingis 260 km/h, atinganta &quot;kategorio 5&quot; che [[skalo Saffir-Simpson]]&lt;ref name=&quot;Man-yi&quot;/&gt;. ''Man-yi'' frapis Filipini tri dii pos ke tifono ''Usagi'', kategorio 4, frapis Luzon ed altra insuli norde de la lando. Ye la 17ma di novembro, tropikala tempesto ''Sara'' frapis [[Belize]], pos efektigar inundadi en [[Honduras]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.news4jax.com/weather/2024/11/17/tropical-storm-sara-onshore-in-belize-expected-to-weaken/|titulo=Tropical Storm Sara onshore in Belize, expected to weaken|editero=News4Jax|idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;. Ye la 28ma di novembro, [[Indonezia]] informis ke pluvegi transportita da ciklono ''Robyn'' efektigis inundadi e terglitadi an la nordo di [[Sumatra]], e produktis adminime 27 morti&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Landslides in Indonesia's Sumatra kill at least 27, rescuers search for missing|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/landslides-indonesias-sumatra-kill-least-27-rescuers-search-missing-2024-11-28/|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=28ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;. Ank en novembro eventis pluvegi che urbo [[Salvador, Bahia]], an la [[Nord-estala regiono (Brazilia)|Nord-estala regiono]] di Brazilia. Ol esis la maxim pluvoza monato novembro depos 1963: pluvis triople la mezavalora quanto expektata por la tota monato.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/jornal-nacional/noticia/2024/11/27/chuva-recorde-causa-morte-e-prejuizos-em-salvador.ghtml|titulo=Chuva recorde causa morte e prejuízos em Salvador|idiomo={{pt}}|editero=Jornal Nacional|publikigita ye=7ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt; Ye la 7ma di decembro, formacesis tropikala tempesto ''Chido'', qua pose divenis [[ciklono]]. Ol frapis insuli Agaléga en [[Maurico]] ye la 12ma di decembro, insulo [[Mayotte]] ye la 13ma di decembro, e [[Mozambik]] ye la 15ma di decembro. En Mayotte ol produktis adminime 20 morti, kontre ke en Maurico ol produktis adminime 14 morti e 254 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.sudouest.fr/environnement/direct-cyclone-a-mayotte-situation-dramatique-retailleau-attendu-ce-soir-sur-l-ile-suivez-les-infos-de-ce-dimanche-22534449.php |titulo=DIRECT. Cyclone Chido à Mayotte : « certainement plusieurs centaines » de morts, un avion avec du matériel de secours a atterri|editero=Sud Ouest|idiomo={{fr}}|vidita ye=15ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt; Kom tropikala tempesto, lua venti atingis 215 km/h. Pose, kom tropikala ciklono, li atingis 250 km/h. En Mozambik, ol produktis adminime 34 morti.

Ye la 9ma di decembro, komencis granda incendio, surnomizita ''Franklin'', qua produktis granda destruktado di foresti proxim urbo [[Malibu, Kalifornia]]. Incendii en Kalifornia duris til la komenco di 2025. En [[Australia]], fairo-sezono komencis en septembro, ed ye la 24ma di decembro, autoritatozi di la lando mustis imperar l'evakuo di habitanti di rurala regiono Grampians, pos ke 41 mil hektari di la regiono konsumesis da fairo. Ye la 10ma di januaro 2025, publikigesis studio qua montris ke 2024 esis la maxim varma yaro ja enrejistrita. La mezavalora temperaturo di la planeto esis 15,1°C, superiranta per 1,6°C la mezavalora historiala niveli enrejistrita de 1850 til 1900&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=2024 é o ano mais quente já registrado e primeiro a superar limite de 1,5º |url=https://www.uol.com.br/ecoa/ultimas-noticias/2025/01/10/2024-e-ano-mais-quente-ja-registrado-com-16c-alem-do-nivel-pre-industrial.htm|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=10ma di januaro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.noaa.gov/news/2024-was-worlds-warmest-year-on-record|titulo=2024 was the world’s warmest year on record|editero=NOAA|idiomo={{en}}|publikigita ye=10ma di januaro 2025}}&lt;/ref&gt;.

== Eventi ==
* [[1ma di januaro]] - [[Egiptia]], [[Etiopia]], [[Iran]], [[Saudi-Arabia]] ed [[Unionita Araba Emirii]] membreskas [[BRICS]].&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |publikigita ye=24ma di agosto 2023 |nomo=Sharma|surnomo=Shweta |titulo=Brics countries agree major expansion as six countries invited to join |url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/brics-2023-summit-new-members-saudi-uae-iran-b2398553.html |vidita ye=24ma di agosto 2023 |editero=The Independent |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di januaro - [[Ter-tremo]] kun forteso 7,6 che [[skalo di Richter]] frapas la centro e la nordo di [[Japonia]], e produktas plu kam 100 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/6/japan-earthquake-death-toll-crosses-100|titulo=Japan earthquake death toll crosses 100|editero=Al Jazeera|publikigita ye=6ma di januaro 2024|idiomo={{en}}|vidita ye=6ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di januaro - [[Etiopia]] anuncas pakto kun [[Somalilando]] pri uzo dil portuo di [[Berbera]], e divenos l'unesma lando agnoskanta la nedependo di ca regiono.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|titulo=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=1ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di januaro - Pos kapitulaco, [[Republiko Arcah]] oficale cesas existar, segun dekreto dal prezidanto [[Samvel Shahramanyan]], e la regiono durigas apartenar ad [[Azerbaijan]].
* [[2ma di januaro]] - En [[Japonia]], aviono [[Airbus A350]] de kompanio ''Japan Airlines'' kolizionas kontre aviono di rivala patroliado che [[aeroportuo]] Haneda, [[Tokyo]], ed incendias komplete. Omna 379 pasajeri e kruani del Airbus sucesas eskapar de flami, tamen 5 kruani de patrolio-aviono mortas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nbcnews.com/news/world/plane-fire-japan-haneda-airport-rcna131827|titulo=Plane engulfed in flames at Japan airport after collision kills 5|editero=NBC News|publikigita ye=2ma di januaro 2024|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[3ma di januaro]] - Duopla atako per bombo en [[Kerman]], [[Iran]], dum ceremonio por rimemorigar l'asasino di generalo Qasem Soleimani eventinta en 2020, produktas 84 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |publikigita ye=4ma di januaro 2024 |titulo=Iran revises down death toll from Kerman attacks to 84 |url=https://english.news.cn/20240104/ed1335c7dfee41e58fa8d1a3ac3e0717/c.html|idiomo={{en}}|editero=Xinhua}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di januaro]] - Rusa prezidanto [[Vladimir Putin]] lansas dekreto qua grantas Rusa civitaneso a stranjeri qui luktas alonge Rusa armeo kontre [[Ukraina]]ni, e lia familii.
* [[7ma di januaro]] - En [[Bangladesh]] eventas parlamental elekti, kun la partopreno di nur 41,8% ek l'individui apta a votar. Partiso ''Ligo Awami'' de chefministrino [[Sheikh Hasina Wazed]] vinkas 222 ek la 300 sidili del parlamento.
* [[8ma di januaro]] - [[Usa]] lansas [[kosmoprobilo]] ''Peregrine Mission One'' vers la [[Luno]]. To esas l'unesma lunala misiono depos olta di programo ''Apollo''.
* 8ma di januaro - [[Invado di Ukraina da Rusia (2023)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Rusia lansas atako kun 38 fuzei e [[senpilotist aviacilo|senpilotist aviacili]] kontre provinci Dnipropetrovsk, Kharkiv, Khmelnytskyi e Zaporizhzhia, e produktas adminime 4 morti e 38 plusa homi vundita.
* [[9ma di januaro]] - En [[Equador]] deklaresas urjanteso-stando pos ke drogo-komercisto José Adolfo Macías Villamar eskapas de karcero. La deklaro efektigas violentoza respondo de organizita krimino, qua lansas serio di ataki, kapto di gajo-homi, invado di televiziono-staciono en [[Guayaquil]] dum transmisado di programo, e konflikti inter policisti e kriministi. La situaciono plumaleskas, e prezidanto [[Daniel Noboa]] dekretas ke 22 kriminal organizuri esas [[terorismo|terorista]] organizuri.
* [[13ma di januaro]] - Terglitado en El Carmen de Atrato, [[Kolumbia]], produktas 34 morti e vundas adminime 35 plusa homi.
* [[14ma di januaro]] - Rejino [[Margrethe la 2ma di Dania|Margrethe la 2ma]] abdikas la krono di [[Dania]] kande el kompleteskas 52-yara regno. Elua filiulo Frederik asumas la krono kom [[Frederik la 10ma di Dania]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo |publikigita ye=14ma di januaro 2024 |titulo=Her er kong Frederiks valgsprog – TV 2 |url=https://nyheder.tv2.dk/2024-01-14-her-er-kong-frederiks-valgsprog|editero=nyheder.tv2.dk |idiomo={{da}}}}&lt;/ref&gt;.
* [[15ma di januaro]] - [[Bernardo Arévalo]] divenas prezidanto di [[Guatemala]].
* 15ma di januaro - [[Nauru]] establisas diplomacala relati kun [[Popul-Republiko Chinia]] e revokas lua agnosko di [[Republiko Chinia]].
* [[19ma di januaro]] - [[Japonia]]na [[kosmoprobilo]] ''SLIM'' sucese terovenas sur [[Luno|lunala surfaco]].
* [[22ma di januaro]] - En [[India]], [[Hinduismo|Hindua]] templo inauguresas en Ayodhya, [[Uttar Pradesh]], ube ante existis [[moskeo]] Babri Masjid, demolisita en 1992 da turbo di Hindua nacionalisti.
* [[23ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.1 che [[skalo di Richter]] frapas komtio Uqturpan, [[Regiono autonoma Xinjiang Weiwuer|Xinjiang]], [[Popul-Republiko Chinia]], produktas 3 morti e 5 plusa homi vundita.
* 23ma di januaro - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: adminime 18 civili mortas e cirkume 130 plusa homi vundesas pro ataki per fuzei [[Rusia|Rusa]] kontre [[Kyiv]] e [[Kharkiv]].
* [[24ma di januaro]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Ukraina abatas aviono [[Ilyushin Il-76]] Rusa transportanta 65 enkarcerigita soldati [[Ukraina]]na, 6 kruani e 3 altra individui. Omna 76 personi en nave mortas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2024/01/24/aviao-militar-russo-cai.htm |titulo=Ucrânia derruba avião militar russo e mata 74 pessoas em Belgorod|editero=UOL|publikigita ye=24ma di januaro 2024|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[3ma di februaro]] - [[Chili]] deklaras urjanteso-stando pos ke adminime 51 personi mortis e centi de altri reportesis desaparinta dum granda incendii, proxim [[Valparaíso]] e [[Viña del Mar]]. Plu kam 1100 konstrukturi esas destruktita.
* 3ma di februaro - Senpilotist aviacili de [[Ukraina]] atakas petrolo-refinerio en [[provinco Volgograd]], [[Rusia]].
* [[6ma di februaro]] - Ter-glitado en Maco, [[Davao de Oro]], [[Filipini]], produktas adminime 54 morti, e 63 plusa homi desaparinta.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=Death toll rises to 54 in southern Philippines landslide |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/death-toll-rises-to-54-in-southern-philippines-landslide |vidita ye=11ma di februaro 2024|editero=Al Jazeera |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 6ma di februaro - En [[Mogadishu]], [[Somalia]], 10 personi mortas e cirkume 20 plusa homi vundesas kande 4 bombi explozas che merkato Bakara, la maxim granda dil urbo.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/6/ten-dead-20-others-injured-in-multiple-blasts-in-market-in-somali-capital|titulo=Ten dead, 20 others injured in multiple blasts in market in Somali capital|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=6ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di februaro]] - En [[Finlando]], ex-chefministro [[Alexander Stubb]] vinkas prezidantal elekto.
* [[21ma di februaro]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Adminime 60 Rusa soldati mortas dum aeral atako en loko por entreno di trupi en [[Donetsk]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68358008 |titulo=Ukraine war: Dozens of Russian troops 'die in air strike'|editero=BBC News|idiomo={{en}}|publikigita ye=21ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[29ma di februaro]] - Adminime 112 personi mortas e centi de plusa homi vundesas kande [[Israel]]an armeo pafas kontre grupo vartanta nutrivi en [[Gaza]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/internacional/israel-abre-fogo-mata-e-fere-centenas-que-esperavam-por-comida-em-gaza/|titulo=Israel abre fogo, mata ao menos 112 e fere centenas que esperavam por comida em Gaza, diz Ministério da Saúde palestino|idiomo= {{pt}}|editero=CNN|publikigita ye=29ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[2ma di marto]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: 3 personi mortas e plusa 8 homi vundesas kande [[senpilotist aviacilo]] Rusa atakas apartamento en [[Odesa]], [[Ukraina]].
* [[7ma di marto]] - [[Suedia]] membreskas [[NATO]].
* [[17ma di marto]] - [[Rusia|Rusa]] prezidanto [[Vladimir Putin]] rielektesas 5esma-foye per 87% ek la voti.
* [[21ma di marto]] - [[Europana Konsilistaro]] konkordas pri diskutar membresko di [[Bosnia e Herzegovina]] che [[Europana Uniono]].
* [[22ma di marto]] - Atako per pafado che spektaklo-domo ''Crocus City Hall'' en [[Moskva]], [[Rusia]], produktas adminime 137 morti e 182 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2024/03/22/tiroteio-e-explosoes-deixam-12-mortos-em-casa-de-espetaculos-na-russia.htm|titulo=Tiroteio e explosões deixam ao menos 40 mortos em casa de shows na Rússia|idiomo={{pt}} |editero=UOL|publikigita ye=22ma di marto 2024}}&lt;/ref&gt;
* 22ma di marto - En [[Nijer]], adminime 23 soldati mortas, plusa 17 vundesas e 34 altri desasparas pos embusko da jihadista grupo en Teguey, regiono Tillabéri, weste de la lando. Segun militisti Nijerana, 30 jihadisti anke mortis.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Terrorists Ambush Nigerien Soldiers Near Mali, Burkina Faso Border, Kill 23; 34 Others Unaccounted For|url=https://saharareporters.com/2024/03/22/terrorists-ambush-nigerien-soldiers-near-mali-burkina-faso-border-kill-23-34-others|editero=Sahara Reporters|idiomo={{en}}|publikigita ye=22ma di marto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di marto]] - [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]] aprobas apelo pri nemediata [[pafo-ceso]] en [[Gaza]] e demandanta nemediata liberigo di gajo-homi.
* [[26ma di marto]] - Navo kolizionas kontre ponto super fluvio Patapsco en [[Baltimore]], [[Maryland]], [[Usa]]. La 3-kma ponto krulas, vehili falas en la fluvio, e 6 personi desaparas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Ponte desaba após colisão de navio cargueiro nos EUA: Guarda Costeira diz que 6 vítimas estariam mortas|url=https://www.bbc.com/portuguese/articles/cp9exyywjdvo|editero=BBC News Brasil|idiomo={{pt}}|publikigita ye=26ma di marto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[27ma di marto]] - Domo di Reprezentanti di [[Tailando]] aprobas lego agnoskanta samasexua mariajo per 400 voti kontre 10.
* [[28ma di marto]] - [[Ciklono]] ''Gamane'' frapas [[Madagaskar]] e produktas adminime 11 morti e serioza inundadi.
* [[29ma di marto]] - Aeral atako [[Israel]]ana kontre l'aeroportuo di [[Aleppo]], [[Siria]], mortigas 38 Siriana soldati.
* [[1ma di aprilo]] - [[Israel]] bombardas [[Iran]]ana ambasadeyo en [[Damaskus]], mortiganta 16 personi.
* [[2ma di aprilo]] - Fairo dum labori por rinovigo di noktoklubo en [[Istanbul]], [[Turkia]], produktas 29 morti ed 8 plusa homi vundita.
* [[3ma di aprilo]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7,4 che [[skalo di Richter]] frapas l'esto di [[Taiwan]].
* [[5ma di aprilo]] - Polico di [[Equador]] invadas [[Mexikia]]n ambasadeyo en [[Quito]], por arestar ex-viceprezidanto Jorge Glas, qua recevabis politikala refujo. To violacas la konvenciono di Wien pri diplomacala relati, e Mexikia e [[Nikaragua]] ruptas relati kun Equador.
* 5ma di aprilo - Krulo dil [[aquobarilo]] Orsk, sur [[fluvio Ural]], produktas 5 morti, ed efektigas plu kam 1,2 miliard [[rublo di Rusia|Rubli]] domaji.
* [[7ma di aprilo]] - [[Paromo]] sinkas en [[Mozambik]], produktanta plu kam 100 morti.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=Mozambique ferry disaster kills more than 90—officials |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68758345 |editero=BBC News|idiomo={{en}}|autoro=Jose Tembe, Natasha Booty, Ido Vock |publikigita ye=8ma di aprilo 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di aprilo]] - Pos renunco di [[Leo Varadkar]], [[Simon Harris]] divenas la maxim yuna chefministro (''Taoiseach'') di [[Republiko Irlando]].
* [[13ma di aprilo]] - [[Iran]] atakas [[Israel]] per [[senpilotist aviacilo|senpilotisti aviacili]], pos ke Israel bombardis Iranan ambasadeyo en [[Damaskus]] dum la komenco di la monato.
* [[16ma di aprilo]] - Adminime 32 personi mortas pro pluvegi en la regiono di [[Persiana gulfo]], qui efektigas rapida inundadi.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408}}&lt;/ref&gt;
* [[8ma di mayo]] - [[Gordana Siljanovska-Davkova]] divenas l'unesma prezidantino di [[Norda Makedonia]], pos ke centra-sinistrana partisi perdas l'elekti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |titulo=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses|editero=AP|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[15ma di mayo]] - [[Robert Fico]], chefministro di [[Slovakia]], subisas atento per pafo dum renkontro kun suporteri che urbo Handlová&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=VÍDEO: Robert Fico, primeiro-ministro da Eslováquia, é baleado na rua; estado de saúde é crítico, com risco de vida|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2024/05/15/primeiro-ministro-da-eslovaquia-e-baleado-e-levado-ao-hospital-diz-imprensa-local.ghtml|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=15ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[22ma di mayo]] - [[Norvegia]], [[Hispania]] e [[Republiko Irlando]] agnoskas [[Palestinana stato]].
* [[24ma di mayo]] - Ter-glitado en [[Papua-Nova-Guinea]] produktas adminime 2 mil morti e cirkume 670 plusa homi desaparinta.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|autoro=Redação Terra|url=https://www.terra.com.br/planeta/papua-nova-guine-deslizamento-deixou-ao-menos-2-mil-mortos-segundo-autoridades,a7c39939e7645748ee91bf8510513d07uowe36ya.html|titulo=Papua-Nova Guiné: deslizamento deixou ao menos 2 mil mortos, segundo autoridades|publikigita ye=27ma di mayo 2024|editero=Terra}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di junio]] - En [[Mexikia]] eventas prezidantal elekti, e [[Claudia Sheinbaum]], kandidatino suportita dal prezidanto [[Andrés Manuel López Obrador]], elektesas kom l'unesma prezidantino di la lando.
* [[12ma di junio]] - En [[Kuwait-Urbo]], incendio che lojeyo por exterlandana laboristi produktas 50 morti e 40 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/afp/2024/06/13/incendio-no-kuwait-deixa-50-mortos-a-maioria-indianos.htm|titulo=Incêndio no Kuwait deixa 50 mortos, a maioria indianos |editero=UOL (de AFP)|idiomo={{pt}}|publikigita ye=13ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[24ma di junio]] - En [[Huwasong]], provinco [[Kyonki]], [[Sud-Korea]], incendio che fabrikerio di baterii ek [[litio]] produktas 22 morti e 2 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/about-20-bodies-found-after-fire-south-korea-battery-plant-yonhap-reports-2024-06-24/|titulo=Blaze at South Korea lithium battery plant kills 22 workers|editero=Reuters|idiomo={{en}}|vidita ye=24ma di junio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di junio]] - Mili di demonstreri atakas e brulas [[Kenia]]na parlamento en [[Nairobi]], e 19 personi mortas, e 200 plusa homi vundesas. Plu kam 130 plusa homi arestesas da polico dum konflikti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/21/at-least-200-injured-100-arrested-in-kenya-tax-protests-rights-groups|titulo=At least 200 injured, 100 arrested in Kenya tax protests: Rights groups |idiomo={{en}}|editero=Al Jazeera|publikigita ye=23ma di junio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di junio]] - En [[Bolivia]], militisti invadas prezidantala palaco en [[La Paz]] probanta sensucese facar [[stato-stroko]]. La komandinto di sediciva militisti, generalo Juan José Zúñiga, arestesas. Entote 12 civili vundesas e 21 militisti arestesas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Bolivian general arrested and accused of coup after dramatic showdown with president|url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html|editero=CNN|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di junio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di julio]] - En Hathras, [[Uttar Pradesh]], [[India]], fugo-paniko dum religioza festo produktas 123 morti.
* 2ma di julio - En [[Nederlando]], [[Dick Schoof]] divenas chefministro.
* [[4ma di julio]] - Eventas parlamental elekti che [[Unionita Rejio]]. Konservemi vinkesas da Laboristi unesmafoye depos 2005 en [[Anglia]], ed unesmafoye depos 2010 en [[Skotia]].
* [[5ma di julio]] - [[Volkano|Volkani]] [[Etna]] e Stromboli eruptas en [[Italia]]na insulo [[Sicilia]], e l'aeroportuo Catania-Fontarossa mustas klozesar.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/5/sicily-closes-airport-as-etna-and-stromboli-volcanoes-erupt|titulo=Sicily closes airport as Etna and Stromboli volcanoes erupt|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=5ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* 5ma di julio - [[Keir Starmer]], de Laboristala partiso, divenas chefministro dil [[Unionita Rejio]].
* [[13ma di julio]] - [[Donald Trump]] subisas atento kontre ilua vivo kande diskursanta kom kandidato a prezidanteso di [[Usa]] en Butler, [[Pensilvania]]. Trump vundesas en lua dextra orelo, e l'atakero, Thomas Matthew Crooks, mortigesas da un ek la membri di Usana Sekreta Servado.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|titulo=Trump is Safe After Assassination Atempt; Suspected Gunman is Dead|editero=The New York Times|idiomo={{en}}|publikigita ye=13ma di julio 2024|vidita ye=31ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di julio]] - Falio en aktualigo di sekureso-programo developita da Usana kompanio ''CrowdStrike Inc.'' por [[Microsoft]] produktas disrupto en la funcionado di cirkume 8,5 milion [[komputatoro|komputatori]]* qui uzas [[funcionanta sistemo]] ''[[Microsoft Windows]]''. La falio, qua kreis tale nomizita &quot;blua skreno di la morto&quot; afektis komputatori en [[aeroportuo|aeroportui]], [[banko|banki]], [[hospitalo|hospitali]] e televiziono-kanali.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/economia/negocios/microsoft-apagao-cibernetico-paralisou-85-milhoes-de-dispositivos/|titulo=Microsoft: apagão cibernético paralisou 8,5 milhões de dispositivos|editero=CNN|idiomo={{pt}}|publikigita ye=20ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[21ma di julio]] - Pro saneso-motivi, [[Joe Biden]] decidas renuncar lua kandidateso a rielekto por prezidanto di Usa.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nytimes.com/2024/07/21/us/politics/biden-drops-out.html|titulo=Biden Drops Out of Race, Scrambling the Campaign for the White House|editero=The New York Times|publikigita ye=21ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di julio]] - Terglitadi produktas 229 morti en Geze Gofa, [[Etiopia]].
* [[26ma di julio]] - En [[Francia]], kriminoza incendii afektas ferovoyala transporto, nome per [[treno di granda rapideso|treni di granda rapideso]] ante l'inauguro-ceremonio dil [[Olimpiala Ludi en Paris, 2024|Olimpiala Ludi en Paris]].
* [[28ma di julio]] - En [[Venezuela]], [[Nicolás Maduro]] deklaras sua vinko en prezidantal elekto, tamen kelka [[Sud-Amerika]]na landi ne agnoskas to. Konseque, Venezuelana guvernerio suspendas diplomacala relati kun li.
* [[4ma di agosto]] - En [[Bangladesh]], chefministrino [[Sheikh Hasina Wazed]] anuncas elua renunco pos intensa populala protesti.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |editero=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/05/bangladesh-hasina-student-protest-quota-violence/463cd814-52e8-11ef-9a60-5b6e8b4da7c0_story.html |titulo=Bangladesh's PM resigns and flees country as protesters storm her residence capping weeks of unrest |publikigita ye=5ma di agosto 2024 |idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di agosto]] - Aviono [[ATR 72]] de Braziliana kompanio ''Voepass Linhas Aéreas'' falas proxim rezidal areo che municipo [[Vinhedo]], [[Sao Paulo (stato)|stato Sao Paulo]], e nulu ek la 62 personi en nave transvivas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|titulo=Avião com 62 pessoas a bordo cai em Vinhedo e não há sobreviventes|editero=G1 |idiomo={{pt}}|publikigita ye=9ma di agosto 2024|vidita ye=11ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di agosto]] - [[Ukraina]]na prezidanto [[Volodimir Olexandrovich Zelenskiy|Volodimir Zelenskiy]] anuncas ke Ukrainan armeo komencabis atako che [[provinco Kursk]], en [[Rusia]]. Ye la sama dio, Rusia anuncas ke 76 mil personi evakuesis de la regiono.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |publikigita ye=11ma di agosto 2024|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cze5n6w06j3t|titulo=Zelensky confirms troops fighting inside Russia as Ukraine hit in overnight attack|editero=BBC News|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di agosto]] - [[NASA]] anuncas ke datumi kolektita da kosmosondilo ''InSight'' konfirmis l'existo di liquida [[aquo]] en [[Marso]], de 10 til 20 km sub la surfaco&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/articles/czxl849j77ko|titulo=Reservoir of liquid water found deep in Martian rocks|idiomo={{en}}|editero=BBC News|publikigita ye=12ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[15ma di agosto]] - Sekureso-servado di [[Ukraina]] arestas 102 militisti [[Rusia|Rusa]] kom militala kaptiti, pos ke li kapitulacas&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-08-15/ukraine-reports-largest-surrender-by-russian-troops-of-the-war|titulo=Ukraine claims the War's Largest Surrender of Russian Troops|editero=Bloomberg|publikigita ye=15ma di agosto 2024|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;.
* [[17ma di agosto]] - Malgre nekompleta, [[Nusantara]] inauguresas kom chefurbo di [[Indonezia]]. La ceremonio homajanta la nedependo di la lando unesmafoye eventas en la nova chefurbo&lt;ref&gt;{{citez jurnalo od edituro|titulo=Indonesia holds unfinished future capital’s first Independence Day ceremony |url=https://apnews.com/article/indonesia-widodo-new-capital-nusantara-43641d95d2d88caeda772c87dffc0f23|editero=Associated Press|autoro=Achmad Ibrahim, Edna Tarigan |idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;.
* 17ma di agosto - [[Milito en Sudan (2023)|Milito en Sudan]]: En Galgani, [[Sudan]], adminime 85 personi mortas dum kriminoza incendii e spoliado meze tumulto, pos atako da paramilitisti* de la Trupi por Rapida Atako.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Sudan’s paramilitary fighters killed 85 people in an attack on a central village, residents say|url=https://apnews.com/article/sudan-war-rsf-village-galgani-0e63ef15da694a558934ad2b32d6cc9b#|publikigita ye=17ma di agosto 2024|idiomo={{en}}|editero=AP}}&lt;/ref&gt;
* [[21ma di agosto]] - En [[Iran]], omnibuso transportanta [[Pakistan]]ana shia pilgrimanti qui iris a pilgrimo Arba'in en [[Karbala]], [[Irak]], kolizionas e renversas, produktanta 28 morti e 23 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/28-killed-23-injured-bus-accident-carrying-pakistani-pilgrims-iran-isna-reports-2024-08-21/|titulo=Pakistani pilgrim bus overturns, killing 28, injuring 23 in Iran |editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=21ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di agosto]] - En Shiroro, [[Nigeria]], 13 farmisti mortigesas dum atako atribuita a grupo [[Boko Haram]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.barrons.com/news/suspected-boko-haram-gunmen-kill-13-farmers-in-nigeria-3535096d|titulo=Suspected Boko Haram Gunmen Kill 13 Farmers In Nigeria|editero=Barron's|publikigita ye=22ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[28ma di agosto]] til la [[8ma di septembro]] - [[Paralimpiala Ludi]] eventas en [[Paris]].
* [[29ma di agosto]] - [[Ciklono]] ''Shanshan'' frapas prefektio Kagoshima en [[Kyushu]], [[Japonia]], per venti qui atingis 215 km/h. Adminime 3 personi mortas, e plu kam 250 mil rezideyi privacesas di elektro. [[Toyota]] e [[Nissan]] suspendas produktado en fabrikerii di la regiono.
* [[2ma di septembro|2ma di septembro-19ma di decembro]] - [[Proceso pro violaci di Mazan]] en Francia.
* [[2ma di septembro]] - Supera Korto di Brazilia decidas blokusar interretala platformo ''X'' (olim [[Twitter]]) pos diversa demandi, ignorita da platformo, por removar kontenaji kalumnioza e falsa novaji, e pos ke [[Elon Musk]] refuzis indikar reprezentanto legala di la platformo en [[Brazilia]].
* 17ma til la 18ma di septembro - Per du ciberataki*, 32 personi mortigesas e 3200 plusa homi vundesas kande [[personserchili|mesajili]] e komunikili uzita da membri de [[Hezbollah]] explozas. On judikas ke la Sekreta Servado di [[Israel]] esis l'exekutanto dil ciberataki*.
* [[21ma di septembro]] - Adminime 51 personi mortas e 20 plusa homi vundesas pro explozo en mineyo di [[karbono]] proxim Tabas, [[Iran]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2024/09/22/explosao-mina-carvao-ira-deixa-mortos-e-feridos.ghtml|titulo=Explosão em mina de carvão no Irã deixa 51 mortos e 20 feridos|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=22ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[27ma di septembro]] - [[Uragano]] ''Helena'' frapas [[Usa]]na stati [[Florida]], [[Georgia]], [[Sudal Karolina]] e [[Tennessee]] per venti qui atingis 225 km/h, produktanta adminime 40 morti e lasanta plu kam 4 milion domi ed entraprezi sen elektro.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Furacão Helene deixa 40 mortos nos EUA e 4 milhões sem energia na costa leste|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2024/09/furacao-helene-deixa-3-mortos-nos-eua-e-e-rebaixado-para-tempestade-tropical.shtml|editero=Folha de S.Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=28ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 27ma di septembro - [[Israel]]an avioni bombardas [[Beirut]], [[Libano]], produktanta adminime 6 morti e vundanta 91 plusa homi.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/27/several-explosions-in-beirut-as-israel-says-it-attacked-hezbollah-hq|titulo=Waves of explosions rock Beirut as Israel says it attacked Hezbollah HQ|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=27ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di septembro]] - [[Unionita Rejio]] divenas l'unesma lando de [[G7]] qua eliminas komplete l'uzo di [[karbono]] por produktar [[elektro]], pos 142-yar-uzo.
* [[1ma di oktobro]] - Du [[Palestinana stato|Palestinani]] pafas kontre pediranti en [[Jaffa]], [[Israel]] e produktas adminime 7 morti e 17 plusa homi vundita.
* [[3ma di oktobro]] - Batelo kulbutas che [[lago Kivu]], en [[Demokratial Republiko Kongo]], ed adminime 78 personi dronas su.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=At least 78 people killed after boat capsizes in DRC|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/3/at-least-78-people-killed-after-boat-capsizes-in-drc|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=3ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di oktobro]] - Inundadi e terglitadi en Jablanica, [[Bosnia e Herzegovina]], produktas 16 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Bosnia hit by heavy floods and landslides, killing at least 16 people|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/4/bosnia-hit-by-heavy-floods-after-rainstorms-several-people-killed|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=4ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di oktobro]] - Adminime 10 personi mortas pro [[tornado|tornadi]] efektigita da [[uragano]] ''Milton'' en Usana stato [[Florida]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.reuters.com/world/us/hurricane-milton-weakens-it-marches-across-central-florida-homes-destroyed-2024-10-10/|titulo=Hurricane Milton leaves at least 10 dead, millions without power in Florida|editero=Reuters|idiomo={{en}}|publikigita ye=11ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di oktobro]] - Eventas plebicito en [[Moldova]], questionanta se la [[konstituco]] di la lando mustus modifikesar por ke la lando adherez al [[Europana Uniono]], ed &quot;yes&quot; recevas 50,38% ek la voti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |publikigita ye=21ma di oktobro 2024|titulo=Reacție în tabara Maiei Sandu, după rezultatul pe muchie de cuţit la referendumul din Republica Moldova: &quot;O victorie la limită este tot o victorie&quot; - HotNews.ro |url=https://hotnews.ro/reactie-in-tabara-maiei-sandu-dupa-rezultatul-pe-muchie-de-cutit-la-referendumul-din-republica-moldova-o-victorie-la-limita-este-tot-o-victorie-1817806 |vidita ye= 22ma di oktobro 2024|idiomo={{ro}}}}&lt;/ref&gt;
* [[24ma di oktobro]] - Tropikala tempesto ''Trami'' frapas la nordo di [[Luzon]], [[Filipini]], e produktas adminime 76 morti. Adminime plusa {{formatnum:320000}} personi mustas evakuesar.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/25/dozens-killed-as-tropical-storm-trami-batters-the-philippines |titulo=At least 76 killed as Tropical Storm Trami batters the Philippines|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=25ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[25ma di oktobro]] - Avional aktaki [[Israel]]ana an la nordo di [[Gaza]] produktas 72 morti, inkluzinte adminime 38 personi en [[Khan Younis]].
* [[26ma di oktobro]] - [[Israel]] lansas aeral atako noktala kontre [[Iran]]. Iranana statala komunikilaro raportas explozi en [[Tehran]] e [[Karaj]], e la morto di 4 soldati.
* [[27ma di oktobro]] - En [[Uruguay]] eventas general elekti por la Chambro di Reprezentanti, Senato, e l'unesma votado por prezidanto. Centro-sinistrana koalisuro ''Frente Amplio'' recevas 43,94% ek la voti, kontre ke centro-dextrana partiso ''Partido Nacional'' recevas 26,77% de la voti por la Chambro di Reprezentanti, e 28,15% de la voti por Senato. [[Yamandú Orsi]], de ''Frente Amplio'', disputos kontre Álvaro Delgado, de ''Partido Nacional''.
* [[29ma di oktobro]] - Adminime 93 Palestinani mortigesas e 40 restas desaparinta pos aeral atako [[Israel]]ana kontre rezidala edifico en [[Beit Lahia]], norde de [[Gaza-strio]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/29/israel-pounds-north-gaza-lebanons-east-killing-over-100-people|titulo=Israeli strikes reportedly kill more than 150 in northern Gaza and Lebanon|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=29ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;.
* [[30ma di oktobro]] - Adminime 95 personi mortas e doceni desaparas pos severa inundadi che [[Autonoma Regiono Valencia]], en [[Hispania]].&lt;ref name=PluvegoHispania&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2024/10/30/chuvas-mortes-valencia.htm |titulo=Enchente na Espanha deixa 95 mortos, desaparecidos e rastros de destruição|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=30ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[31ma di oktobro]] - [[tifono]] Kong-rey frapas [[Taiwan]]. Kun diametro di plu kam 500 kilometri, ol divenis la maxim granda tifono qua frapis la insulo en 30 yari.&lt;ref name=BBCTyphoon&gt;{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93qlxv594zo |titulo=Typhoon Kong-rey makes landfall in Taiwan|editero=BBC|idiomo={{en}}|publikigita ye=31ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 31ma di oktobro - [[Nord-Korea]] lansas balistikala [[misilo]] kun kapaceso por atingar Usana teritorio.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=North Korea launches a new intercontinental ballistic missile designed to threaten US|editero=AP|idiomo={{en}}|url=https://apnews.com/article/north-korea-missile-launch-377c07eac46ad41bda0d4445df6f51d5|publikigita ye=31ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di novembro]] - [[India]]na soldati mortigas tri rebeli en du separita pafadi en Anantnag, [[Jammu e Kashmir]]. Dum la pafadi, 4 soldati vundesas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://apnews.com/article/kashmir-india-pakistan-gunfight-insurgency-f52a3b971a1c70652045472361b0d3c0|titulo=Indian troops kill 3 suspected rebels in disputed Kashmir |editero=AP|idiomo={{en}}|publikigita ye=2ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[5ma di novembro]] - Eventas prezidantal elekto en [[Usa]], e [[Donald Trump]] vinkas ol. Depos 1892, to esas la duesma foyo en la historio di Usa ke ula kandidato elektesas prezidanto duesmafoye nesequante.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Trump wins the US Presidency|editero= AP News|publikigita ye=6ma di novembro 2024|url=https://apnews.com/live/trump-harris-election-updates-11-5-2024|idiomo={{en}}|vidita ye=6ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di novembro]] - [[Israel|Anti-israelana]] sedicii ed ataki kontre [[Israel|Israelana]] futbal-klubo en [[Amsterdam]] produktas mondo-vast indigneso.
* [[7ma di novembro]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Atako per &quot;inteligenta bombi&quot; Rusa en rezidal areo di [[Zaporijjia]], [[Ukraina]], produktas 4 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=https://www.reuters.com/world/europe/russian-attack-ukraines-zaporizhzhia-damages-oncology-ward-kills-four-2024-11-07/|url=Russian attack on Ukraine's Zaporizhzhia damages oncology ward, kills four|editero=Reuters|idiomo={{en}} |publikigita ye=7ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di novembro]] - Suocidant-atako per bombo che ferovoyala staciono di [[Quetta]], [[Balochistan]], [[Pakistan]], produktas adminime 26 morti. L'atento organizesis dal Armeo por Liberigo di Balochistan, unesmafoye an la centrala quartero di Quetta.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=‘Bloodbath’: Railway station bombing in Quetta, Pakistan leaves 26 dead|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/bloodbath-railway-station-bombing-in-quetta-pakistan-leaves-26-dead|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=9ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di novembro]] - Adminime 14 personi mortas e 15 plusa homi vundesas pro [[Israel]]an aeral atako en Ain Yaaqoub, norda [[Libano]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/12/israeli-attack-on-town-in-lebanons-far-north-kills-14-people-mayor|titulo=Israeli attack on town in Lebanon’s far north kills 14 people: Mayor|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=12ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[13ma di novembro]] - Aeral atako [[Israel]]ana an suda [[Beirut]], [[Libano]], produktas adminime 6 morti e 15 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=Ataque israelense em Beirute deixa seis mortos |url=https://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/afp/2024/11/13/ataque-israelense-no-sul-de-beirute-deixa-seis-mortos.htm|autoro=AFP|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=13ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 13ma di novembro - Che urbo [[Brasília]], individuo lansas du rudimenta bombi facita ek piroteknaji kontre l'edifico di la [[Suprega Federala Tribunalo]] di [[Brazilia]] e kontre statuo avan ol. Pose ilu suocidas, exploziganta piroteknaji kontre lua kapo.
* [[14ma di novembro]] - Che urbo [[Chancay]], [[Peru]], inauguresas granda [[portuo]] kun financala koloko Chiniana, kun skopo faciligar la komerco kun [[Popul-Republiko Chinia]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.infobae.com/peru/2024/11/14/no-todo-es-celebracion-en-chancay-inauguracion-del-megapuerto-se-contrapone-a-la-realidad-social-de-la-ciudad/|titulo=No todo es celebración en Chancay: inauguración del megapuerto se contrapone a la realidad social de la ciudad|editero=Infobae|idiomo={{es}}|publikigita ye=14ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di novembro]] - Tropikala tempesto ''Man-yi divenas tifono &quot;kategorio 5&quot; che [[skalo Saffir-Simpson]], frapanta provinco Catanduanes, en [[Filipini]], per venti qui atingis 260 km/h.&lt;ref name=&quot;Man-yi&quot;&gt;{{extera ligilo|url=https://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/rfi/2024/11/16/filipinas-enfrentam-sexta-tempestade-em-um-mes-supertufao-man-yi-provoca-ondas-de-14-metros.htm|titulo=Supertufão leva ondas de 14 m para Filipinas,  é a 6ª tempestade em um mês|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=16ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 16ma di novembro - [[Arjentinia]] imperas l'aresto di 61 [[Brazilia]]ni vivanta en la lando, akuzita pri partopreno en l'atako kontre Braziliana Kongreso e la Supera Tribunalo Federala ye la 8ma di januaro 2023.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.nacion.com/el-mundo/politica/justicia-argentina-ordena-detencion-de-61/HTY5TEP2QJAXTGVABWQ7CO4QUQ/story/|titulo=Justicia argentina ordena detención de 61 brasileños por asalto a la Plaza de los Tres poderes en 2023|editero=La Nación|idiomo={{es}}|publikigita ye=16ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[21ma di novembro]] - [[Internaciona kriminala korto]] lansas arest-impero kontre [[Israel]]ana chefministro [[Benjamin Netanyahu]], Israelana ministro pri defenso Yoav Gallant, e [[Mohammed Deif]], militala chefo di [[Hamas]], pro milito-krimini e krimini kontre la homaro dum la [[milito Israel-Hamas]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|titulo=Tribunal Penal Internacional emite mandado de prisão para Netanyahu e líder do Hamas por crimes de guerra|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2024/11/21/tribunal-penal-internacional-expede-mandado-de-prisao-para-netanyahu-e-lider-do-hamas-por-crimes-de-guerra.ghtml|publikigita ye=21ma di novembro 2024-11-21|editero=G1}}&lt;/ref&gt;
* [[24ma di novembro]] - Eventas duesma balotado por prezidanto en [[Uruguay]], e [[Yamandú Orsi]] elektesas prezidanto.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Lula, Biden e outros líderes parabenizam Orsi pela vitória na eleição do Uruguai|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2024/11/lula-parabeniza-yamandu-orsi-pela-vitoria-na-eleicao-do-uruguai.shtml|editero=Folha de S. Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=24ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di novembro]] - [[Israel]]ana chefministro [[Benjamin Netanyahu]] anuncas ke pafo-ceso establisesis kun grupo [[Hizbola]] en [[Libano]].
* [[3ma di decembro]] - [[Sud-Korea]]na prezidanto [[Yoon Suk-yeol]] deklaras militala legaro pos akuzir l'opozantaro pri simpatiar kun [[Nord-Korea]]. Tamen, lu revokas la decido poka hori pose, pos ke la Parlamento refuzis ol.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=El presidente de Corea del Sur levantará la ley marcial después de que la rechace el Parlamento|url=https://www.elindependiente.com/internacional/2024/12/03/el-presidente-de-corea-del-sur-da-un-golpe-de-estado-y-acusa-a-la-oposicion-de-colaborar-con-pyongyang/|editero=El Independiente|idiomo={{es}}|publikigita ye=3ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di decembro]] - Pos 25-yara negocii, [[Mercosur]] ed [[Europana Uniono]] konkluzas la kondicioni por komercala kontrato inter la du asociuri di nacioni.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://oglobo.globo.com/economia/noticia/2024/12/06/entenda-os-principais-pontos-do-acordo-historico-entre-mercosul-e-uniao-europeia.ghtml|titulo=Entenda os principais pontos do acordo histórico entre Mercosul e União Europeia |editero=O Globo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=6ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di decembro]] - Riapertas la [[Katedralo Notre-Dame di Paris]].
* [[8ma di decembro]] - Rebeli kaptas [[Damaskus]], chef-urbo di [[Siria]]. Prezidanto [[Bashar al-Assad]] fugas de la lando per aviono vers [[Rusia]], qua grantas azilo a lu.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.brookings.edu/articles/the-assad-regime-falls-what-happens-now/|titulo=The Assad regime falls. What happens now?|editero=Brookings|idiomo={{en}}|publikigita ye=9ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.euronews.com/2024/12/08/syrian-rebels-take-the-capital-damascus-say-bashar-al-assad-has-fled-the-country|titulo=Rebels to form interim government after al-Assad flees|editero=Euronews|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 8ma di decembro - [[Milito en Sudan (2023)|Milito en Sudan]]: bombal atako kontre gazolino-vendeyo che quartero Mayo, en [[Khartoum]], [[Sudan]], produktas 28 morti e 37 plusa homi vundita.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/12/2024/sudan-rescuers-say-28-killed-in-shelling-of-khartoum-fuel-station|Sudan rescuers say 28 killed in shelling of Khartoum fuel station|editero=The Peninsula|idiomo={{en}}|publikigita ye=8ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di decembro]] - [[FIFA]] anuncas ke [[Saudi-Arabia]] gastigos la [[Mondala Kupo di Futbalo]] en [[2034]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.khaleejtimes.com/sports/football/fifa-world-cup-saudi-arabia-confirmed-as-2034-hosts|titulo=Fifa World Cup: Saudi Arabia confirmed as 2034 hosts|editero=Khalej Times|idiomo={{en}}|publikigita ye=11ma di decembero 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[12ma di decembro]] - Tropikala [[ciklono]] ''Chido'' frapas [[Maurico]], nome insuli Agaléga.
* 12ma di decembro - [[Israel]]an aer-armeo bombardas rezidal areo che kampeyo di refujinti Nuseirat, en [[Gaza]], mortiganta adminime 33 civili.
* [[14ma di decembro]] - Prezidanto [[Yun Sok-yol]] de [[Sud-Korea]] subisas akuzo da la Nacional Asemblo di la lando, e revokesas de la povo. Chefministro [[Han Duck-soo]] asumas provizore la prezidanteso.
* 14ma di decembro - [[Ciklono]] ''Chido'' frapas insulo [[Mayotte]], produktanta adminime 20 morti e granda devasto.
* [[17ma di decembro]] - [[Ter-tremo]] kun forteso 7.4 segun [[skalo di Richter]] frapas [[Port Vila]], chef-urbo di [[Vanuatu]], e produktas adminime 19 morti.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/17/magnitude-7-4-earthquake-strikes-near-vanuatu-capital|titulo=Magnitude 7.4 earthquake strikes near Vanuatu capital|editero=Al Jazeera|idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di decembro]] - Atento sur Kristnaskala merkato en [[Magdeburg]], [[Germania]]: 5 personi mortas e cirkume 200 plusa homi vundesas, pos ke individuo kun [[Saudi-Arabia]]na nacionaneso fulas li uzanta lua automobilo.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Maagdenburg opgeschrikt door aanslag met auto op kerstmarkt|url=https://www.nu.nl/buitenland/6339934/maagdenburg-opgeschrikt-door-aanslag-met-auto-op-kerstmarkt.html |editero=NU|idiomo={{nl}}|publikigita ye=21ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[21ma di decembro]] - Adminime 41 personi mortas pro acidento inter kamiono, autobuso ed automobilo proxim urbo [[Teófilo Otoni]], stato [[Minas Gerais]], [[Brazilia]]. Ol esas la maxim mortigiva choseala acidento de la historio di Brazilia pos 2007, kande statistiki pri acidenti komencis kolektesar en la lando.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/mg/vales-mg/noticia/2024/12/24/nao-ouvi-pneu-estourando-diz-caminhoneiro-que-teve-caminhao-atingido-por-carreta-em-acidente-na-br-116.ghtml|titulo=Motorista que testemunhou acidente com 41 mortos em rodovia de MG diz que carreta invadiu contramão e bateu em ônibus|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=24ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[22ma di decembro]] - En [[Brazilia]], choseala ponto sur [[rivero Tocantins]], inter stati [[Maranhão]] e [[Tocantins (stato)|Tocantins]] krulas, produktanta 2 morti e 16 plusa homi desaparinta.
* 22ma di decembro - En [[Beograd]] cirkume 100 mil personi protestas, demandanta la renunco di prezidanto [[Aleksandar Vučić]].
* [[24ma di decembro]] - [[Dania]] anuncas augmento en spensi por defensar [[Grenlando]] pos ke [[Donald Trump]], elektita prezidanto Usana, manifestis intereso pri komprar l'insulo.
* 24ma di decembro - En lua tradicionala diskurso ante [[Kristnasko]], grandaduko [[Henri de Luxemburgia]] anuncas ke ilu abdikos ye la 3ma di oktobro 2025, e transferos la krono a lua filiulo Guillaume.
* [[25ma di decembro]] - Aviono [[Embraer ERJ-190]] de ''Azerbaijan Airlines'' transportanta 67 personi falegas dum proximigo dil aeroportuo di [[Baku]], mortiganta 38 personi. Azerbaijanana prezidanto [[Ilham Aliyev]] afirmas ke [[Rusia|Rusa]] projektilo pafesis 'senintence' kontre ol, produktanta l'acidento.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|idiomo={{en}}|titulo=Exclusive: Preliminary investigation confirms Russian missile caused Azerbaijan Airlines crash |url=https://www.euronews.com/2024/12/26/exclusive-preliminary-investigation-confirms-russian-missile-over-grozny-caused-aktau-cras |editero=Euronews|publikigita ye=26ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Azerbaijan’s president says crashed jetliner was shot down by Russia unintentionally|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-russia-plane-crash-e6c1002284a900fa635eecf5573214ea |editero=Associated Press|idiomo={{en}}|publikigita ye=29ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 25ma di decembro - Sedicio en karcero che urbo [[Maputo]], [[Mozambik]], produktas adminime 33 morti. Altra 1500 karcerani sucesas fugar.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2024/12/25/mais-de-1500-presos-fogem-em-meio-a-protestos-apos-eleicoes-em-mocambique.ghtml|titulo=Mais de 1.500 presos fogem em meio a protestos após eleições em Moçambique|editero=G1|idiomo={{pt}}|publikigita ye=25ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[26ma di decembro]] - [[Israel]] lansas aeral ataki kontre diversa loki en [[Yemen]] inter urbi [[Sanaa]] ed [[Al Hudaydah]], inkluzite kontre l'internaciona aeroportuo di Sanaa. Adminime 6 personi mortas e 40 plusa homi vundesas.
* [[27ma di decembro]] - En [[Sud-Korea]], provizora prezidanto [[Han Duck-soo]] subisas akuzo e revokesas da la Nacional Asemblo di la lando, pro ke il ne nominis judiciisti por la konstitucala korto di la lando. Vice-chefministro [[Choi Sang-mok]] asumas provizore la prezidanteso.
* [[29ma di decembro]] - Aviono [[Boeing 737|Boeing 737-800]] de kompanio ''Jeju Air'' kolizionas kontre muro dum terveno che aeroportuo Muan, en [[Sud-Korea]]. De la 181 personi en nave, 179 mortas.&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Avião sai da pista e colide contra muro na Coreia do Sul; há 177 mortos|url=https://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2024/12/28/aviao-aeroporto-coreia-do-sul.htm|editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=29ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 29ma di decembro - [[Interna milito di Sudan (depos 2023)|Interna milito di Sudan]]: sep civili mortigesas pos ke Sudanan armeo lansas violentoza atako an la sudo di [[Khartoum]].
* 29ma di decembro - [[Mikheil Kavelashvili]] komencas mandato kom prezidanto di [[Gruzia]]. Tamen, ekiranta prezidantino [[Salome Zurabishvili]] duras afirmar ke l'elekto di Kavelashvili esas nelegitima.
* [[31ma di decembro]] - [[Interna milito di Somalia (2009 til nun)|Interna milito di Somalia]]: dek militanti de [[Islamana Stato]] mortigesas da [[Puntlando|Puntlandana]] trupi, qui repulsis atako da homo-bombo kontre militala bazo en Dharjaale.
* 31ma di decembro - [[Usa]] lansas adminime 12 aeral ataki kontre [[Sanaa]], chef-urbo di [[Yemen]].

== Sporto ==
* 26ma di julio til la [[18ma di agosto]] - Triesmafoye en la historio, [[Olimpiala Ludi]] eventas en [[Paris]], [[Francia]], kun la partopreno di {{formatnum:10714}} atleti de 204 nacioni.
* [[Max Verstappen]] divenas mondala championo di [[Formulo 1]] quaresmafoye en sua kariero, pos vinkir championkonkurso en [[Las Vegas]], [[Usa]].

== Naski ==

== Morti ==
[[Arkivo:Basdeo Panday with Mikko Pyhälä (Ambassador of Finland) (cropped).jpg|thumb|130px|[[Basdeo Panday]]]]
* [[1ma di januaro]] - [[Basdeo Panday]], chefministro di Trinidad e Tobago (n. 1933)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |surnomo=Kissoon |nomo=Carolyn |titulo=Basdeo Panday has died |url=https://trinidadexpress.com/newsextra/basdeo-panday-has-died/article_1ba603b6-a8fa-11ee-8e06-db209099480c.html |vidita ye=2ma di januaro 2024 |editero=Trinidad Daily Express |publikigita ye=1ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 1ma di januaro - [[Niklaus Wirth]], Suisa komputera ciencisto, kreinto di programifo-linguo ''Pascal'' (n. 1934)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=Niklaus Wirth ist tot: IT-Welt trauert um Erfinder von Pascal |url=https://winfuture.de/news,140430.html|editero=WinFuture |idiomo={{de}}|publikigita ye=3ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di januaro]] - [[Zvi Zamir]], Israelana militisto, ex-chefo di Mosad (n. 1925)
* [[4ma di januaro]] - [[David Soul]], Usana-Britanian aktoro e kantisto (n. 1943)
* [[5ma di januaro]] - [[Mário Jorge Lobo Zagallo]], Braziliana futbalisto (n. 1931)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre Zagallo aos 92 anos no Rio; Brasil perde uma de suas maiores lendas|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas-noticias/2024/01/06/morre-zagallo.htm |editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=6ma di januaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[7ma di januaro]] - [[Franz Beckenbauer]], Germana futbalisto (n. 1945)&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=Lenda do futebol alemão, Franz Beckenbauer morre aos 78 anos|url=https://www.terra.com.br/esportes/futebol/internacional/lenda-do-futebol-alemao-franz-beckenbauer-morre-aos-78-anos,54317015497b52123eb3f60c0e00ac3dsmotwp6u.html|editero=terra.com.br|publikigita ye=8ma di januaro 2024|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di januaro]] - [[Alexei Anatolyevich Navalni|Alexei Navalni]], Rusa politikisto e aktivisto kontre korupteso (n. 1976)
* [[22ma di januaro]] - [[Arno Penzias]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1933)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |surnomo=Hafner |nomo=Katie |url=https://www.nytimes.com/2024/01/22/science/space/arno-a-penzias-dead.html |publikigita ye=22ma di januaro 2024|titulo=Arno A. Penzias, 90, Dies; Nobel Physicist Confirmed Big Bang Theory|idiomo={{en}}|publikigo=The New York Times}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Frank Farian.jpeg|thumb|130px|[[Frank Farian]]]]
* [[23ma di januaro]] - [[Frank Farian]], Germana muzikala produktisto, kompozisto e kantisto (n. 1941)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=German music producer Frank Farian dies aged 82 – DW – 01/23/2024|url=https://www.dw.com/en/german-music-producer-frank-farian-dies-aged-82/a-68063478 |vidita ye=23ma di januaro 2024|editero=dw.com|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 23ma di januaro - [[Melanie]], Usana kantisto e kompozisto (n. 1947)
* [[24ma di januaro]] - [[Carl Andre]], Usana skultisto (n. 1935)
* [[30ma di januaro]] - [[György Barkó]], Hungara aktoro (n. 1931)
* [[januaro]] - [[Giorgio De Simone]], Italiana jurnalisto e skriptisto (n. 1932)
* [[2ma di februaro]] - [[Oskar Negt]], Germana filozofo (n. 1934)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.spiegel.de/kultur/oskar-negt-ist-tot-sozialphilosoph-war-mentor-der-68er-a-4f32eb25-674a-4df8-8c7d-4cbfef9d204b|titulo=Oskar Negt ist tot|idiomo={{de}}|publikigita ye=2ma di februaro 2024|editero=Der Spiegel}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di februaro]] - [[Hage Geingob]], prezidanto e chefministro di Namibia (n. 1941)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Namibia's President Geingob Dies; Mbumba Sworn in as Successor|url=https://allafrica.com/view/group/main/main/id/00088397.html|editero=AllAfrica|idiomo={{en}}|publikigita ye=4ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[5ma di februaro]] - [[Dries van Agt]], chefministro di Nederlando (n. 1931)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=De mãos dadas, ex-premiê da Holanda e esposa realizam eutanásia dupla|url=https://aventurasnahistoria.com.br/noticias/historia-hoje/de-maos-dadas-ex-premie-da-holanda-e-esposa-realizam-eutanasia-dupla-e-morrem-juntos.phtml|editero=Aventuras na História|idiomo={{pt}}|publikigita ye=12ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di februaro]] - [[Sebastián Piñera]], prezidanto di Chili (n. 1949)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro |surnomo=Toro Jeria |nomo=Daniela |titulo=Muere ex Presidente Sebastián Piñera en accidente aéreo en Lago Ranco |url=https://www.emol.com/noticias/Nacional/2024/02/06/1120872/pinera-muerte-accidente-aereo.html |idiomo={{es}}|editero=El Mercurio Online |publikigita ye=6ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 6ma di februaro - [[John Bruton]], chefministro di Republiko Irlando (n. 1947)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.independent.ie/irish-news/politics/former-taoiseach-john-bruton-has-died-aged-76/a615938608.html |titulo=Former Taoiseach John Bruton has died, aged 76|editero=Irish Independent|publikigita ye=6ma di februaro 2024|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di februaro]] - [[Edward Lowassa]], chefa ministro di Tanzania (n. 1953)
* [[11ma di februaro]] - [[Kelvin Kiptum]], Kenian atleto (n. 1999)
[[Arkivo:Alexey Navalny 2.jpg|thumb|130px|[[Alexei Navalni]]]]
* [[21ma di februaro]] - [[Roger Guillemin]], Franca endokrinologiisto, Nobel-laureato (n. 1924)&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=Roger Guillemin, 100, Nobel-Winning Scientist Stirred by Rivalries, Dies|url=https://www.nytimes.com/2024/02/22/science/roger-guillemin-dead.html|idiomo={{en}}|editero=The New York Times|surnomo=Wade|nomo=Nicholas|publikigita ye=23ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[23ma di februaro]] - [[Wilson Fittipaldi Júnior]], Brazilian automobilisto (n. 1943)
* [[28ma di februaro]] - [[Félix Aráuz]], Equadorana piktisto (n. 1935)
* 28ma di februaro - [[Nikolai Ivanovich Rijkov|Nikolai Rijkov]], Rusa politikisto (n. 1929)
* [[29ma di februaro]] - [[Ali Hassan Mwinyi]], prezidanto di Tanzania (n. 1925)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Former Tanzania President Ali Hassan Mwinyi dies at 98|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/former-tanzania-president-ali-hassan-mwinyi-dies-at-98-4541336|editero=The East African|idiomo={{en}}|publikigita ye=29ma di februaro 2024}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Mulroney-Reismann Shill.JPG|thumb|130px|[[Brian Mulroney]]]]
* 29ma di februaro - [[Brian Mulroney]], chefministro di Kanada (n. 1939)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Former Canadian Prime Minister Brian Mulroney dies at 84, according to media reports|url=https://edition.cnn.com/2024/02/29/americas/brian-mulroney-obit/index.html|publikigita ye=29ma di februaro 2024|editero=CNN|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* 29ma di februaro - [[Paolo Taviani]], Italiana cinematografisto, un ek la [[fratuli Taviani]] (n. 1931)
* [[1ma di marto]] - [[Iris Apfel]], Usan aferisto, interior-konceptisto e vest-ikono (n. 1921)
* 1ma di marto - [[Akira Toriyama]], Japoniana manga-artisto (n. 1955)
* [[3ma di marto]] - [[Agbéyomé Kodjo]], chefministro di Togo (n. 1954)
* [[8ma di marto]] - [[Herbert Kroemer]], German-Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1928)
* [[11ma di marto]] - [[David Mixner]], Usan aktivisto pri homeosexual yuri (n. 1946)
* [[13ma di marto]] - [[Marcello Gandini]], Italian automobilo-desegnisto (n. 1938)
[[Arkivo:Frans_de_Waal.jpg|thumb|130px|[[Frans de Waal]]]]
* [[14ma di marto]] - [[Frans de Waal]], Nederlandana biologo (n. 1948)
* [[24ma di marto]] - [[Def Rhymz]], Surinamana-Nederlandana rap-muzikisto (n. 1970)
* [[26ma di marto]] - [[Richard Serra]], Usana skultisto e videoartisto (n. 1938)
* [[29ma di marto]] - [[Louis Gossett jr.]], Usan aktoro (n. 1936)
* [[1ma di aprilo]] - [[Joe Flaherty]], Usan aktoro e komediisto (n. 1941)
* [[2ma di aprilo]] - [[Maryse Condé]], Franca-Guadelupana skriptistino (n. 1934)
* [[5ma di aprilo]] - [[Mahammed Dionne]], chefministro di Senegal (n. 1959)
* [[6ma di aprilo]] - [[Ziraldo Alves Pinto]], Braziliana kartunisto, skriptisto, humuristo e jurnalisto (n. 1932)
* [[8ma di aprilo]] - [[Peter Ware Higgs]], Britaniana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1929)
[[Arkivo:O.J. Simpson 1990 · DN-ST-91-03444 crop.JPEG|thumb|130px|[[O. J. Simpson]]]]
* [[10ma di aprilo]] - [[O. J. Simpson]], Usan aktoro e ludisto di Usana futbalo (n. 1947)
* [[20ma di aprilo]] - [[Gediminas Kirkilas]], chefministro di Lituania (n. 1951)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Mirė politikas, buvęs Lietuvos premjeras Gediminas Kirkilas|url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/2255380/mire-politikas-buves-lietuvos-premjeras-gediminas-kirkilas |idiomo={{lt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di mayo]] - [[Frank Stella]], Usana piktisto e grafik-artisto (n. 1936)
* [[5ma di mayo]] - [[Bernard Hill]], Britanian aktoro (n. 1944)
* 5ma di mayo - [[César Luis Menotti]], Arjentiniana futbalisto ed entrenisto (n. 1938)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/futebol-argentino/noticia/2024/05/05/morre-cesar-luis-menotti-tecnico-campeao-do-mundo-com-a-argentina.ghtml|titulo=Morre César Luis Menotti, técnico campeão do mundo com a Argentina|editero=GE|idiomo={{pt}}|publikigita ye=5ma di mayo 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di mayo]] - [[Bernard Pivot]], Franca jurnalisto e televiziono-prizentisto (n. 1935)
* [[9ma di mayo]] - [[Roger Corman]], rejisisto e film-produktisto (n. 1926)
* [[13ma di mayo]] - [[Alice Munro]], Kanadana skriptistino (n. 1931)
* 13ma di mayo - [[Lucien Lafour]], Nederlandan arkitekto (n. 1942)
* [[19ma di mayo]] - [[Ebrahim Raisi]], Iranana shia kleriko, yuristo, politikisto ed 8ma prezidanto di Iran (n. 1960)
* [[23ma di mayo]] - [[Morgan Spurlock]], Usana cinematografisto (n. 1970)
* [[24ma di mayo]] - [[Doug Ingle]], Usana muzikisto ([[Iron Butterfly]]) (n. 1945)
* [[3ma di junio]] - [[Brigitte Bierlein]], kancelerino di Austria (n. 1949)
* [[8ma di junio]] - [[Sergei Aslanovich Beshukov|Sergei Beshukov]], Rusa shakoludistulo (n. 1971)
* [[9ma di junio]] - [[Michał Hochman]], Polona muzikisto e kantisto (n. 1944)
* 9ma di junio - [[James Lawson]], Usan aktivisto ed universitatala profesoro (n. 1928)
[[Arkivo:Francoise-hardy-amsterdam-1969-ii-large (cropped).png|thumb|130px|[[Françoise Hardy]]]]
* [[11ma di junio]] - [[Françoise Hardy]], Franca kantistino ed aktorino (n. 1944)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Françoise Hardy, Influential French Singer and Actress, Dies at 80|url=https://exclaim.ca/music/article/francoise-hardy-influential-french-singer-and-actress-dies-at-80 |editero=Exclaim!|publikigita ye=11ma di junio 2024|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di junio]] - [[Jodie Devos]], Belga kantistino (n. 1988)
* [[18ma di junio]] - [[Anouk Aimée]], Franc aktorino (n. 1932)
* 18ma di junio - [[Stojan Andov]], Makedoniana politikisto (n. 1935)
* [[19ma di junio]] - [[Jan Cremer]], Nederlandana skriptisto e piktisto (n. 1940)
* [[1ma di julio]] - [[Ismail Kadare]], Albaniana skriptisto (n. 1936)
* [[6ma di julio]] - [[Pino D'Angiò]], Italiana kantisto e kompozisto (n. 1952)
[[Arkivo:Bengt Samuelsson.png|thumb|130px|&lt;small&gt;[[Bengt Ingemar Samuelsson|Bengt I. Samuelsson]]&lt;/small&gt;]]
* [[7ma di julio]] - [[Bengt Ingemar Samuelsson]], Sueda biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1934)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Nobelpristagaren Bengt Samuelsson död|url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/tt-flash-svensk-nobelpristagare-dod|editero=SVT|idiomo={{sv}}|publikigita ye=8ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di julio]] - [[Shelley Duvall]], Usan aktoro e film-produktisto (n. 1949)
* [[12ma di julio]] - [[Bill Viola]], Usan artisto (n. 1951)
* 12ma di julio - [[Ruth Westheimer]], Usana-juda konsilisto pri sexualeso, terapiisto, aktoro e skriptisto (n. 1928)
* [[13ma di julio]] - [[Shannen Doherty]], Usan aktorino (n. 1971)
* [[15ma di julio]] - [[Wieteke van Dort]], Nederlandana kantistino ed aktorino (n. 1943)
* [[19ma di julio]] - [[Nguyễn Phú Trọng]], prezidanto di Vietnam (n. 1944)
* [[22ma di julio]] - [[John Mayall]], Britaniana kantisto, muzikisto e kompozisto (n. 1933)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=John Mayall, Pioneer of British Blues, dies at 90|url=https://www.nytimes.com/2024/07/23/arts/music/john-mayall-dead.html|editero=The New York Times|idiomo={{en}}|vidita ye=23ma di julio 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[31ma di julio]] - [[Ismail Haniya]], politikala duktero di Hamas (n. 1963)
* [[4ma di agosto]] - [[Tsung-Dao Lee]], Chinian-Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1926)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Nobel laureate Tsung-Dao Lee passes away, aged 98, media reports|autoro=CGTN|url=https://news.cgtn.com/news/5ma di agosto 2024/news-1vOScJzZCA8/p.html|vidita ye=5ma di agosto 2024|editero=news.cgtn.com|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[14ma di agosto]] - [[Gena Rowlands]], Usan aktorino (n. 1930)
* [[17ma di agosto]] - [[Silvio Santos]], Brazilian entraprezisto e televiziono-prizentisto (n. 1930)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=O adeus ao Patrão |url=https://www.uol.com.br/splash/reportagens-especiais/morre-silvio-santos/|editero=UOL|publikigita ye=17ma di agosto 2024|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
[[Arkivo:Che gioia vivere (1961) - Alain Delon 01.jpg|thumb|130px|[[Alain Delon]]]]
* [[18ma di agosto]] - [[Alain Delon]], Franc aktoro (n. 1935)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|editero=UOL|titulo=Alain Delon, lenda do cinema francês, morre aos 88 anos|url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/08/18/alain-delon-lenda-do-cinema-frances-morre-aos-88-anos.htm|idiomo={{pt}}|publikigita ye=18ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di agosto]] - [[Michel Guérard]], Franca koquisto (n. 1933)
* [[25ma di agosto]] - [[Selim Hoss]], chefministro di Libano (n. 1929)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.mtv.com.lb/en/News/Local/1475457/former-prime-minister-salim-hoss-passed-away|titulo=Former Prime Minister Salim Hoss Passed Away|publikigita ye=25ma di agosto 2024|idiomo={{en}}|editero=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;
* [[27ma di agosto]] - [[Juan Izquierdo]], Uruguayana futbalisto (n. 1997)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.directvsports.com/amp/futbol/Luto-en-el-futbol-sudamericano-fallecio-Juan-Izquierdo-jugador-de-Nacional-de-Montevideo-20240827-0061.html|titulo=Luto en el fútbol sudamericano: falleció Juan Izquierdo, jugador de Nacional de Montevideo|editero=DirecTV Sports|idiomo={{es}}|publikigita ye=28ma di agosto 2024}}&lt;/ref&gt;
* 27ma di agosto - [[Lisette Lewin]], Nederlandana skriptisto e jurnalisto (n. 1939)
* [[30ma di agosto]] - [[Tuheitia Paki]], rejo dil populo Maori (n. 1955)
* [[5ma di septembro]] - [[Sérgio Mendes]], kantisto, kompozisto e pianisto (n. 1941)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/pop/saiba-quem-foi-sergio-mendes-icone-da-bossa-nova-que-morreu-aos-83-anos/|titulo=Saiba quem foi Sergio Mendes, ícone da bossa nova que morreu aos 83 anos|editero=CNN Brasil|idiomo={{en}}|publikigita ye=6ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di septembro]] - [[Pim de la Parra]], Surinamana-Nederlandana cinematografisto (n. 1940)
* [[9ma di septembro]] - [[James Earl Jones]], Usana cinem-aktoro (n. 1931)
[[Arkivo:Al Fujimori (cropped).jpg|thumb|130px|[[Alberto Fujimori]]]]
* [[11ma di septembro]] - [[Alberto Fujimori]], exprezidanto di Peru (n. 1938)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://apnews.com/article/fujimori-peru-lima-died-777fdfcb09eafd731a7412c8bf1a2f64 |titulo=Alberto Fujimori, a former president of Peru who was convicted for human rights abuses, dies at 86 |editero=Associated Press |idiomo={{en}}|publikigita ye=12ma di septembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 11ma di septembro - [[Peter Klashorst]], Nederlandana piktisto, muzikisto e fotografisto (n. 1957)
* [[13ma di septembro]] - [[Michaela DePrince]], Usana dansistino (n. 1995)
* [[15ma di septembro]] - [[Tito Jackson]], Usana kantisto ([[The Jacksons]]) (n. 1953)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|idiomo={{pt}}|url=https://www.terra.com.br/diversao/musica/tito-jackson-irmao-de-michael-jackson-morre-aos-70-anos,3c93b92c25b25eccfb57ff28b2bb90ffmvheei40.html|titulo=Tito Jackson, irmão de Michael Jackson, morre aos 70 anos|publikigita ye=16ma di septembro 2024|editero=Terra|autoro=Giovanna Camiotto}}&lt;/ref&gt;
* [[18ma di septembro]] - [[Salvatore Schillaci]], Italiana futbalisto (n. 1964)
* [[19ma di septembro]] - [[Viktoria Roshchina]], Ukrainana jurnalisto (n. 1996)
* [[20ma di septembro]] - [[Ibrahim Akil]], Libanana membro di Hizbola (n. 1962)
* [[22ma di septembro]] - [[Fredric Jameson]], Usana filozofo e literaturala kritikisto (n. 1934)
* [[26ma di septembro]] - [[Bogusław Kukuć]], Polona jurnalisto, skriptisto e komentisto pri sporto (n. 1947)
* [[27ma di septembro]] - [[Maggie Smith]], Britanian aktorino (n. 1934)
* [[28ma di septembro]] - [[Kris Kristofferson]], Usana kantisto, kompozisto ed aktoro (n. 1936)
* [[30ma di septembro]] - [[Ken Page]], Usana komediisto e cinem-aktoro (n. 1954)
* [[3ma di oktobro]] - [[Hashim Safi al-Din]] Libanana shia kleriko (n. 1964)
* [[5ma di oktobro]] - [[Ildar Ildusovich Dadin|Ildar Dadin]], Rusa politikal aktivisto (n. 1982)
* 5ma di oktobro - [[Badruddoza Chowdhury]], prezidanto di Bangladesh (n. 1930)
[[Arkivo:Cissy_Huston.jpg|thumb|130px|[[Cissy Houston]]]]
* [[7ma di oktobro]] - [[Cissy Houston]], Usana kantistino (n. 1933)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://apnews.com/article/cissy-houston-dead-whitney-houston-mother-de8e3486134c7acd599ee3f16fb997c6|titulo=Cissy Houston, a Grammy-winning gospel singer and Whitney Houston’s mother, dies at 91|idiomo={{en}} |editero=AP|publikigita ye=7ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* 7ma di oktobro - [[Nicholas Pryor]], Usan aktoro (n. 1935)
* [[9ma di oktobro]] - [[Lily Ebert]], Hungara skriptisto, transvivinto di holokausto (n. 1923)
* [[14ma di oktobro]] - [[Philip Zimbardo]], Usana psikologo (n. 1933)
* [[15ma di oktobro]] - [[Antonio Skármeta]], Chiliana skriptisto (n. 1940)
* [[16ma di oktobro]] - [[Liam Payne]], Britaniana kantisto ([[One Direction]]) (n. 1993)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Liam Payne, ex-One Direction, morre ao cair do 3º andar de hotel argentino |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2024/10/16/liam-payne-ex-one-direction-morre-na-argentina-diz-jornal.htm |editero=UOL|idiomo={{pt}}|publikigita ye=17ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di oktobro]] [[Yaya Sinwar]], chefo di [[Hamas]] (n. 1962)
* [[17ma di oktobro]] - [[Andrzej Viktor Schally]], Polona-Usana mediko, Nobel-laureato (n. 1926)
* 17ma di oktobro - [[Mitzi Gaynor]], Usan aktorino e dansistino (n. 1931)
* [[20ma di oktobro]] - [[Fethullah Gülen]], Turka islamana filozofo (n. 1941)
[[Arkivo:Paul Di'Anno (2446289754).jpg|thumb|130px|[[Paul Di'Anno]]]]
* [[21ma di oktobro]] - [[Paul Di'Anno]], Britaniana muzikisto ([[Iron Maiden]]) (n. 1958)
* [[23ma di oktobro]] - [[Leon Neil Cooper]], Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1930)
* 23ma di oktobro - [[Gustavo Adolfo Espina Salguero]], entraprezisto e provizora prezidanto di Guatemala (n. 1946)
* [[24ma di oktobro]] - [[Alphonse Poaty-Souchlaty]], chefministro di Republiko Kongo (n. 1941)
* [[25ma di oktobro]] - [[Phil Lesh]], Usana muzikisto ([[Grateful Dead]]) (n. 1940)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/phil-lesh-grateful-dead-dead-1234809976/ |titulo=Phil Lesh, Grateful Dead co-founder and bassist, dead at 84|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[2ma di novembro]] - [[Alan Rachins]], Usan aktoro (n. 1942)
* [[3ma di novembro]] - [[Ed de Noorlander]], Nederlandan atleto (n. 1945)
[[Arkivo:Quincy Jones, Davos.jpg|thumb|130px|[[Quincy Jones]]]]
* [[3ma di novembro]] - [[Quincy Jones]], Usana muzikisto, kompozisto, kantisto e muzikala produktisto (n. 1933)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Das big bands a Michael Jackson: como Quincy Jones revolucionou a música |url=https://www.uol.com.br/toca/noticias/2024/11/04/da-bossa-nova-a-michael-jackson-como-quincy-jones-revolucionou-a-musica.htm|editero=UOL |idiomo={{pt}}|publikigita ye=4ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di novembro]] - [[Dorothy Allison]], Usana skriptisto (n. 1949)
* [[9ma di novembro]] - [[Ram Narayan]], Indiana muzikisto (n. 1927)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.indiatoday.in/music/story/legendary-sarangi-player-pandit-ram-narayan-dies-at-96-2630861-2024-11-09|titulo=Legendary sarangi player Pandit Ram Narayan dies at 96|publikigita ye=9ma di novembro 2024|vidita ye=9ma di novembro 2024|editero=India Today|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di novembro]] - [[Frank Auerbach]], Germana-Britaniana piktisto (n. 1931)
* [[14ma di novembro]] - [[Peter Sinfield]], Britaniana poeto, kompozisto e muzikisto ([[King Crimson]]) (n. 1943)
* [[15ma di novembro]] - [[István Nemere]], Hungara novelisto, Esperantisto e tradukisto (n. 1944)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://telex.hu/kult/2024/11/15/meghalt-nemere-istvan-iro|titulo=Meghalt Nemere István író|idiomo={{hu}}|editero=Telex|publikigita ye=15ma di novembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di novembro]] - [[Vladimir Andreyevich Shklyarov|Vladimir Shklyarov]], Rusa balet-dansisto (n. 1985)
[[Arkivo:Rialuth Serge Vohor (Imagicity 1307).jpg|thumb|130px|[[Serge Vohor]]]]
* [[22ma di novembro]] - [[Serge Vohor]], chefministro di Vanuatu (n. 1955)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|idiomo={{en}}|titulo=Vanuatu nightly News with Kizzy Kalsakau 22 November 2024 (Buzz)|url=https://www.buzzfm.vu/uncategorized/vanuatu-nightly-news-with-kizzy-kalsakau-22-november-2024-buzz/}}&lt;/ref&gt;
* [[24ma di novembro]] - [[Colin Renfrew]], Britanian arkeologiisto (n. 1937)
* 24ma di novembro - [[Breyten Breytenbach]], Sudafrikana skriptisto, poeto e piktisto (n. 1939)
* [[1ma di decembro]] - [[Rogério Cezar de Cerqueira Leite]], Braziliana fizikisto, elektronikal injenioro ed intelektozo Braziliana (n. 1931)
* [[24ma di decembro]] - [[Dési Bouterse]], prezidinto di Surinam (n. 1945)
* [[26ma di decembro]] - [[Manmohan Singh]], chefministro di India (n. 1932)
* 26ma di decembro - [[Ney Latorraca]], Brazilian aktoro (n. 1944)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Ney Latorraca, ator de 'Vamp' e 'TV Pirata', morre aos 80 anos no Rio|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2024/12/26/ney-latorraca-morre-no-rio.ghtml|idiomo={{pt}}|editero=G1|publikigita ye=26ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[29ma di decembro]] - [[Jimmy Carter]], prezidanto di Usa (n. 1924)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Morre aos 100 Jimmy Carter, que presidiu EUA nos anos 70 e ganhou Nobel da Paz|url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2024/12/morre-aos-100-jimmy-carter-que-presidiu-eua-nos-anos-70-e-ganhou-nobel-da-paz.shtml|editero=Folha de S.Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=29ma di decembro 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di decembro]] - [[James Fraser Stoddart]], Britanian-Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1942)&lt;ref&gt;{{extera ligilo |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/education/article/3292928/fraser-stoddart-nobel-laureate-and-professor-university-hong-kong-dies|titulo=Fraser Stoddart, Nobel laureate and professor at University of Hong Kong, dies|publikigita ye=31ma di decembro 2024|editero=South China Morning Post|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;

== Nobel-premiiziti ==
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[John J. Hopfield]], [[Geoffrey E. Hinton]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Nobel de Física 2024 premia pioneiros da inteligência artificial|url=https://www1.folha.uol.com.br/ciencia/2024/10/premio-nobel-em-fisica-premia-pioneiros-da-inteligencia-artificial.shtml |editero=Folha de S. Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=8ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Demis Hassabis]], [[John Michael Jumper]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Press release: The Nobel Prize in Chemistry 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2024/press-release/|editero=Nobelprize.org|publikigita ye=11ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Victor Ambros]], [[Gary Ruvkun]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Nobel de Medicina 2024 vai para Victor Ambros e Gary Ruvkun pela descoberta dos microRNAs|url=https://www1.folha.uol.com.br/ciencia/2024/10/nobel-de-medicina-2024-vai-para-victor-ambros-e-gary-ruvkun-pela-descoberta-dos-micrornas.shtml|editero=Folha de S.Paulo|idiomo={{pt}}|publikigita ye=7ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Han Kang]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cnnbrasil.com.br/entretenimento/premio-nobel-da-literatura-2024-e-vencido-pela-sul-coreana-han-kang/|titulo=Prêmio Nobel da Literatura 2024 é vencido pela sul-coreana Han Kang|editero=CNN Brasil|idiomo={{pt}}|publikigita ye=10ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Nihon Hidankyo|Organizuro Nihon Hidankyo]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/10/11/nobel-peace-prize-2024-nihon-hidankyo/|titulo=Nihon Hidankyo wins Nobel Peace Prize for work on nuclear weapons abolition|editero=The Washington Post|idimo={{en}}|publikigita ye=11ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;
*[[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Daron Acemoğlu]], [[Simon H. Johnson]], [[James Alan Robinson]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Nobel de Economia 2024: Daron Acemoglu, Simon Johnson e James A. Robinson vencem o prêmio|url=https://cbn.globo.com/mundo/noticia/2024/10/14/nobel-de-economia-2024-daron-acemoglu-simon-johnson-e-james-a-robinson-vencem-o-premio.ghtml|editero=CBN|idiomo={{pt}}|publikigita ye=14ma di oktobro 2024}}&lt;/ref&gt;

==Referi==
{{reflist}}
[[Kategorio:Yari 2020a]]</text>
      <sha1>tj4b8fhy6zj9bv2wpnw1wabb9ezr3n9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eduardo Dato e Iradier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54431</id>
    <revision>
      <id>1132020</id>
      <parentid>979990</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1132020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="mbmjev1awi44zywy09wye8j95py5egq" xml:space="preserve">{{Politikisto
|Nomo    = Eduardo Dato e Iradier
|Imajo   = [[Arkivo:EDato.jpg|180px]]
|Politikala_titulo = Chefministro
|Shablono_lando= {{ESP}}
|Guvernisteso= de la 27ma di oktobro 1913 til la 9ma di decembro 1915
|Precedanto1= [[Álvaro Figueroa y Torres]]
|Sucedanto1= [[Álvaro Figueroa y Torres]]
| Politikala_titulo2 = Chefministro di {{ESP}}
| Guvernisteso2 = de la 11ma di junio til la 3ma di novembro 1917
| Precedanto2 = [[Manuel García Prieto]]
| Sucedanto2 = [[Manuel García Prieto]]
| Politikala_titulo3 = Chefministro di {{ESP}}
| Guvernisteso3 = de la 5ma di mayo 1920 til la 8ma di marto 1921
| Precedanto3 = [[Manuel Allendesalazar Muñoz]]
| Sucedanto3 = [[Gabino Bugallal]]
|Naskodio = [[12ma di agosto]] [[1856]]
|Nask-urbo= [[La Coruña]], [[Galisia]], [[Hispania]]
|Mort-dio = [[8ma di marto]] [[1921]]
|Mort-urbo = [[Madrid]], [[Hispania]]
|Spozo= María del Carmen Barrenechea y Montegui
|Profesiono= [[advokato]] e politikisto
|Partiso= ''Partido Conservador''
}}
'''Eduardo Dato e Iradier''', [[advokato]] e politikisto n. ye la [[12ma di agosto]] [[1856]] til la [[8ma di marto]] [[1921]] esis trifoye [[chefministro]] di [[Hispania]], inter 1913 e 1921.

{{Tabelo di sucedo
| Precedanto = [[Álvaro Figueroa y Torres]]
| Nomo di listo = Listo pri chefministri di Hispania
| Titulo di listo = Chefministro di Hispania
| Komenco = 1913
| Fino = 1915
| Sucedanto = [[Álvaro Figueroa y Torres]]}}
{{Tabelo di sucedo
| Precedanto = [[Manuel García Prieto]]
| Nomo di listo = Listo pri chefministri di Hispania
| Titulo di listo = Chefministro di Hispania
| Fino = junio til novembro 1917
| Sucedanto = [[Manuel García Prieto]]}}
{{Tabelo di sucedo
| Precedanto = [[Manuel Allendesalazar Muñoz]]
| Nomo di listo = Listo pri chefministri di Hispania
| Titulo di listo = Chefministro di Hispania
| Komenco = 1920
| Fino = 1921
| Sucedanto = [[Gabino Bugallal]]
}}
{{DEFAULTSORT:Dato e Iradier, Eduardo}}
[[Kategorio:Chefministri di Hispania]]</text>
      <sha1>mbmjev1awi44zywy09wye8j95py5egq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kristos Sartzetakis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54433</id>
    <revision>
      <id>1132019</id>
      <parentid>981629</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1132019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="8zsunx8og4511w5wmemrd9onrj9vhw2" xml:space="preserve">{{Politikisto
|Nomo    = Kristos Sartzetakis
|Imajo   = [[Arkivo:Christos_Sartzetakis_(1989)_cropped.jpg|180px]]
|Politikala_titulo = Prezidanto
|Shablono_lando= {{GRC}}
|Guvernisteso= de la 30ma di marto 1985 til la 5ma di mayo 1990
|Precedanto1= [[Ioannis Alevras]]
|Sucedanto1= [[Konstantinos Karamanlis]]
|Naskodio = [[6ma di aprilo]] [[1929]]
|Nask-urbo= [[Thesaloniki]], [[Grekia]]
|Mort-dio =
|Mort-urbo = [[Athina]], [[Grekia]]
|Spozo= 
|Profesiono= advokato, judiciisto e politikisto
|Partiso= senpartisa
}}
'''Kristos Sartzetakis''', advokato, judiciisto e politikisto n. ye la [[6ma di aprilo]] [[1929]] til la [[3ma di februaro]] [[2022]], esis [[prezidanto]] di [[Grekia]] de 1985 til 1990.

{{Tabelo di sucedo
| Precedanto = [[Ioannis Alevras]]
| Nomo di listo = Listo pri prezidanti di Grekia
| Titulo di listo = Prezidanto di Grekia
| Komenco = 1985
| Fino = 1990
| Sucedanto = [[Konstantinos Karamanlis]]}}

{{DEFAULTSORT:Sartzetakis, Kristos}}
[[Kategorio:Prezidanti di Grekia]]</text>
      <sha1>8zsunx8og4511w5wmemrd9onrj9vhw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Braulio Carrillo Colina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56714</id>
    <revision>
      <id>1132018</id>
      <parentid>989000</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1132018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1608" sha1="3qxwpibu1wcic3e2hkayo07z7ut60du" xml:space="preserve">{{Politikisto
|Nomo    = Braulio Evaristo Carrillo Colina
|Imajo   = [[Arkivo:Braulio_Carrillo_Colina_Retrato.jpg|180px]]
|Politikala_titulo = Prezidanto
|Shablono_lando= {{CRI}}
|Guvernisteso= de la 5ma di mayo 1835 til la 1ma di marto 1837
|Precedanto1= [[José Rafael Gallegos]]
|Sucedanto1= [[Joaquín Mora Fernández]]
| Politikala_titulo2 = Prezidanto di {{CRI}}
| Guvernisteso2 = 28ma di mayo 1838 til la 11ma di aprilo 1842
| Precedanto2 = [[Manuel Aguilar Chacón]]
| Sucedanto2 = [[Francisco Morazán]]
|Naskodio = [[20ma di marto]] [[1800]]
|Nask-urbo= [[Cartago, Kosta Rika|Cartago]], [[Kosta Rika]]
|Mort-dio = [[15ma di mayo]] [[1845]]
|Mort-urbo = La Sociedad, [[Salvador]]
|Spozo= Froilana Carranza Ramírez
|Profesiono= advokato e politikisto
|Partiso= senpartisa
}}
'''Braulio Evaristo Carrillo Colina''', advokato e politikisto n. ye la [[20ma di marto]] [[1800]] til la [[15ma di mayo]] [[1845]], esis dufoye [[chefo di stato]] di [[Kosta Rika]]. Ilu agnoskesis kom &quot;kreinto dil stato Kostarikana&quot; e deklaresis &quot;meritozo di la patrio&quot; en 1971.

{{Tabelo di sucedo
| Precedanto = [[José Rafael Gallegos]]
| Nomo di listo = Listo pri prezidanti di Kosta Rika
| Titulo di listo = Prezidanto di Kosta Rika
| Komenco = 1835
| Fino = 1837
| Sucedanto = [[Joaquín Mora Fernández]]}}
{{Tabelo di sucedo
| Precedanto = [[Manuel Aguilar Chacón]]
| Nomo di listo = Listo pri prezidanti di Kosta Rika
| Titulo di listo = Prezidanto di Kosta Rika
| Komenco = 1838
| Fino = 1842
| Sucedanto = [[Francisco Morazán]]
}}
{{DEFAULTSORT:Carrillo Colina, Braulio}}
[[Kategorio:Prezidanti di Kosta Rika]]</text>
      <sha1>3qxwpibu1wcic3e2hkayo07z7ut60du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>HEC Paris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65860</id>
    <revision>
      <id>1132029</id>
      <parentid>1056857</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T01:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1132029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="491" sha1="ewm7fl5n8b6n1vwyun14xj8euaxj055" xml:space="preserve">[[Arkivo:HEC Paris entrée.JPG|320px|thumb|HEC Paris]]
'''HEC Paris''' (kompleta nomo en [[Franca linguo|la Franca]]: ''École des hautes études commerciales de Paris'') esas privat [[universitato]] qua precipue establisesas en [[Jouy-en-Josas]], urbo vicina a [[Paris]], [[Francia]].

==Extera ligilo==
{{commons|École des hautes études commerciales de Paris}}
* [https://web.archive.org/web/20190201015854/http://www.hec.edu/ HEC Paris]

[[Kategorio:Francia]]
[[Kategorio:Universitati]]</text>
      <sha1>ewm7fl5n8b6n1vwyun14xj8euaxj055</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Françoise Gilot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75977</id>
    <revision>
      <id>1132055</id>
      <parentid>1040914</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T11:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+imajo</comment>
      <origin>1132055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="ahs6yjjxw8t88p2d1pk9w9l248wul17" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = Françoise Gilot
| Imajo          = [[Arkivo:Françoise Gilot.jpg|180px]]
| Profesiono     = [[Pikto|Piktisto]]
| Shablono_lando = {{FRA}}
| Naskodio       = la [[26ma di novembro]] [[1921]]
| Nask-urbo      = [[Neuilly-sur-Seine]]
| Mort-dio       = [[6ma di junio]] [[2023]]
| Mort-urbo      = [[New York]]
}}
'''Françoise Gilot''' (pronunco: ''franswase jilo''; n. [[Neuilly-sur-Seine]] la [[26ma di novembro]] [[1921]] - m. [[New York]] la [[6ma di junio]] [[2023]]) esis [[pikto|piktisto]], e muzo ed amoranto di [[Pablo Picasso]].

Gilot renkontris Picasso kande el evis 21 e Picasso evis 62. Li havis du infanti, e divorcis pos 11 yari. Gilot skribis libro pri elua vivo kun Picasso, la libro ''Vivo kun Picasso'' bone vendesis.

{{DEFAULTSORT:Gilot, Françoise}}
[[kategorio:Franciana piktisti]]</text>
      <sha1>ahs6yjjxw8t88p2d1pk9w9l248wul17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Rosen (pianisto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83745</id>
    <revision>
      <id>1132017</id>
      <parentid>1065978</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1132017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="junvjghi3vgm1m6qnw6mpr135xabv6v" xml:space="preserve">{{Por altra senco|altra personi nomizita 'Charles Rosen'|[[Charles Rosen (homonimo)]]}}
{{Biografio
| Nomo = Charles Rosen
| Imajo = [[Arkivo:Replace this image male.svg|180px]]
| Profesiono = [[Piano|pianisto]], [[Literaturo|skriptisto]]
| Shablono_lando = {{USA}}
| Naskodio = [[5ma di mayo]] [[1927]]
| Nask-urbo = [[New York]], stato [[Nova-York]], [[Usa]]
| Mort-dio = [[9ma di decembro]] [[2012]]
| Mort-urbo = [[New York]], stato [[Nova-York]], [[Usa]]
}}
'''Charles Rosen''', n. ye la [[5ma di mayo]] [[1927]] til la [[9ma di decembro]] [[2012]], esas [[Usa]]na [[Piano|pianisto]] e [[Literaturo|skriptisto]] pri [[muziko]].

{{DEFAULTSORT:Rosen, Charles}}
[[Kategorio:Usana pianisti]]
[[Kategorio:Usana skriptisti]]
[[Kategorio:Usani di Juda deveno]]
[[Kategorio:Usani di Rusa deveno]]</text>
      <sha1>junvjghi3vgm1m6qnw6mpr135xabv6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pinacei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116147</id>
    <revision>
      <id>1131994</id>
      <parentid>1130801</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T13:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1672" sha1="4rpn6bv479qrl5m43q17nihz1fkh1j8" xml:space="preserve">[[Arkivo: 2024-02-26 13 21 00 View up into the canopy of a Pitch Pine along Interstate 295 in Ewing Township, Mercer County, New Jersey.jpg|eta|''[[Pinus rigida]]'', [[Nova-Jersey]]]]
'''Pinacei''' ([[Latina]] : ''Pinaceae'') esas [[familio (biologio)|familio]] di [[koniferi]] apartenanta al [[ordo (biologio)|ordo]] [[pinali]]. Ica familio konsistas ek 11 agnoskita [[genero|generi]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000468-2|titulo=Familio Pinacei en &quot;Plants of the World  Online&quot; (Kew Gardens)|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di junio 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinaceae.php|titulo=Familio Pinacei en &quot;The Gymnopsperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=27ma di junio 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000470;jsessionid=BFE86A765F8F36089343A467A2613E25|titulo=''Pinaceae'' che &quot;World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;:

''Abies'' (o [[abieto]]), ''Cathaya'' (o [[katayo]]), ''Cedrus'' (o [[cedro]]), ''Keteleeria'', ''Larix'' (o [[larico]]), ''Nothotsuga'' (o [[notocugo]]), ''Picea'' (o [[piceo]]), ''Pinus'' (o [[pino]]), ''Pseudolarix'' (o [[pseudolarico]]), ''Pseudotsuga'' (o [[pseudocugo]]) e ''Tsuga'' (o [[cugo]]).

==Referi==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pinaceae ''Pinaceae'' che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinaceae ''Pinaceae'' che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://powo.science.kew.org/results?q=Pinaceae ''Pinaceae'' che &quot;Plants of the World  Online&quot; (Kew Gardens)]

[[Kategorio:Pinali]]
[[Kategorio:Koniferi]]</text>
      <sha1>4rpn6bv479qrl5m43q17nihz1fkh1j8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131995</id>
      <parentid>1131994</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T14:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="7l26ah2syh1yss55hq1av07yw4pu7gm" xml:space="preserve">[[Arkivo: 2024-02-26 13 21 00 View up into the canopy of a Pitch Pine along Interstate 295 in Ewing Township, Mercer County, New Jersey.jpg|eta|''[[Pinus rigida]]'', [[Nova-Jersey]]]]
'''Pinacei''' ([[Latina]] : ''Pinaceae'') esas [[familio (biologio)|familio]] di [[koniferi]] apartenanta al [[ordo (biologio)|ordo]] [[pinali]]. Ca familio konsistas ek 11 agnoskita [[genero|generi]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000468-2|titulo=Familio Pinacei che &quot;Plants of the World  Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinaceae.php|titulo=Familio Pinacei che &quot;The Gymnopsperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000470;jsessionid=BFE86A765F8F36089343A467A2613E25|titulo=''Pinaceae'' che &quot;World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;:

''Abies'' (o [[abieto]]), ''Cathaya'' (o [[katayo]]), ''Cedrus'' (o [[cedro]]), ''Keteleeria'', ''Larix'' (o [[larico]]), ''Nothotsuga'' (o [[notocugo]]), ''Picea'' (o [[piceo]]), ''Pinus'' (o [[pino]]), ''Pseudolarix'' (o [[pseudolarico]]), ''Pseudotsuga'' (o [[pseudocugo]]) e ''Tsuga'' (o [[cugo]]).

==Referi==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pinaceae ''Pinaceae'' che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinaceae ''Pinaceae'' che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Pinali]]
[[Kategorio:Koniferi]]</text>
      <sha1>7l26ah2syh1yss55hq1av07yw4pu7gm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131996</id>
      <parentid>1131995</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T14:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1571" sha1="njp47c624ncnkwy8km24cboqpazafhu" xml:space="preserve">[[Arkivo: 2024-02-26 13 21 00 View up into the canopy of a Pitch Pine along Interstate 295 in Ewing Township, Mercer County, New Jersey.jpg|eta|''[[Pinus rigida]]'', [[Nova-Jersey]]]]
'''Pinacei''' ([[Latina]] : ''Pinaceae'') esas [[familio (biologio)|familio]] di [[koniferi]] apartenanta al [[ordo (biologio)|ordo]] [[pinali]]. Ca familio konsistas ek 11 agnoskita [[genero|generi]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000468-2|titulo=Familio Pinacei che &quot;Plants of the World  Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinaceae.php|titulo=Familio Pinacei che &quot;The Gymnopsperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000470;jsessionid=BFE86A765F8F36089343A467A2613E25|titulo=''Pinaceae'' che &quot;World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;:

''Abies'' (o [[abieto]]), ''Cathaya'' (o [[katayo]]), ''Cedrus'' (o [[cedro]]), ''Keteleeria''(o [[ketelerio]]), ''Larix'' (o [[larico]]), ''Nothotsuga'' (o [[notocugo]]), ''Picea'' (o [[piceo]]), ''Pinus'' (o [[pino]]), ''Pseudolarix'' (o [[pseudolarico]]), ''Pseudotsuga'' (o [[pseudocugo]]) e ''Tsuga'' (o [[cugo]]).

==Referi==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pinaceae ''Pinaceae'' che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinaceae ''Pinaceae'' che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Pinali]]
[[Kategorio:Koniferi]]</text>
      <sha1>njp47c624ncnkwy8km24cboqpazafhu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1131997</id>
      <parentid>1131996</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T14:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1572" sha1="88axzlom1sptpg3n3whu16a0ft0t5p8" xml:space="preserve">[[Arkivo: 2024-02-26 13 21 00 View up into the canopy of a Pitch Pine along Interstate 295 in Ewing Township, Mercer County, New Jersey.jpg|eta|''[[Pinus rigida]]'', [[Nova-Jersey]]]]
'''Pinacei''' ([[Latina]] : ''Pinaceae'') esas [[familio (biologio)|familio]] di [[koniferi]] apartenanta al [[ordo (biologio)|ordo]] [[pinali]]. Ca familio konsistas ek 11 agnoskita [[genero|generi]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000468-2|titulo=Familio Pinacei che &quot;Plants of the World  Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Pinaceae.php|titulo=Familio Pinacei che &quot;The Gymnopsperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000470;jsessionid=BFE86A765F8F36089343A467A2613E25|titulo=''Pinaceae'' che &quot;World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;:

''Abies'' (o [[abieto]]), ''Cathaya'' (o [[katayo]]), ''Cedrus'' (o [[cedro]]), ''Keteleeria'' (o [[ketelerio]]), ''Larix'' (o [[larico]]), ''Nothotsuga'' (o [[notocugo]]), ''Picea'' (o [[piceo]]), ''Pinus'' (o [[pino]]), ''Pseudolarix'' (o [[pseudolarico]]), ''Pseudotsuga'' (o [[pseudocugo]]) e ''Tsuga'' (o [[cugo]]).

==Referi==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pinaceae ''Pinaceae'' che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Pinaceae ''Pinaceae'' che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Pinali]]
[[Kategorio:Koniferi]]</text>
      <sha1>88axzlom1sptpg3n3whu16a0ft0t5p8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Piceo</title>
    <ns>14</ns>
    <id>116394</id>
    <revision>
      <id>1132002</id>
      <parentid>1126588</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T16:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="dqgz64memdcgslvz3dao8nfimmlggbv" xml:space="preserve">Ica kategorio listigas la diversa [[speco|speci]] di la [[genero]] [[piceo]]. 

[[Kategorio:Pinacei]]</text>
      <sha1>dqgz64memdcgslvz3dao8nfimmlggbv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132042</id>
      <parentid>1132002</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T09:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="o8eqnqzw88z0axg0f4aj2re64ku9pnk" xml:space="preserve">Ica kategorio listigas la diversa [[speco|speci]] di la [[genero]] [[piceo]]. 

[[Kategorio:Pinacei]]
[[Kategorio:Koniferala generi]]</text>
      <sha1>o8eqnqzw88z0axg0f4aj2re64ku9pnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Cedro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>116396</id>
    <revision>
      <id>1132044</id>
      <parentid>1123914</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T09:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="5x37umh0xpgo5xhv6pipxd44nw2g058" xml:space="preserve">'''Cedro''' ([[Latina]] : ''Cedrus''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae'').

[[Kategorio:Pinacei]]
[[Kategorio:Forest-kultivado]]
[[Kategorio:Koniferala generi]]</text>
      <sha1>5x37umh0xpgo5xhv6pipxd44nw2g058</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Abieto</title>
    <ns>14</ns>
    <id>116397</id>
    <revision>
      <id>1132043</id>
      <parentid>1123915</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T09:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="knprc5uis37cdkfn3hmmr9jrtpscu1b" xml:space="preserve">'''Abieto''' ([[Latina]] : ''Abies''), esas [[genero]] di [[arboro|arbori]] konifera ek la [[Familio (biologio)|familio]] [[Pinacei]] (Latina: ''Pinaceae'').

[[Kategorio:Pinacei]]
[[Kategorio:Forest-kultivado]]
[[Kategorio:Koniferala generi]]</text>
      <sha1>knprc5uis37cdkfn3hmmr9jrtpscu1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Koniferala generi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>116804</id>
    <revision>
      <id>1132041</id>
      <parentid>1125075</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T09:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="jeo6i0xo4nnmuja6nezd4ybvbjp32rr" xml:space="preserve">Ica kategorio listigas la [[genero|generi]] apartenanta al la [[koniferi]].

[[Kategorio:Generi]]</text>
      <sha1>jeo6i0xo4nnmuja6nezd4ybvbjp32rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Picea asperata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117500</id>
    <revision>
      <id>1131998</id>
      <parentid>1126938</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T14:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1131998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="ho5mfqx6d4q622oyvms51mymtc03iuw" xml:space="preserve">[[Arkivo:Range of Picea asperata.png|eta|Loki ube naturale povas existar chiniana piceo (videz [[verda koloro]])]]
'''''Picea asperata''''' o '''chiniana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. [[chiniana linguo|Chiniane]], chiniana piceo nomesas ''yun shan'' ({{lang|zh|''云杉''}})&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200005296|titulo=Chiniana piceo che &quot;Flora of China&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

Ol naturale trovesas en Estala [[Provinco Qinghai|Qinghai]], [[Provinco Gansu|Gansu]], [[Sichuan]], [[Regiono autonoma Ningxia Huizu|Ningxia]] ([[Helan Shan]]), e Sud-Westala [[Shaanxi]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_asperata.php|titulo=Chiniana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Imajaro ==
&lt;gallery&gt;
Arkivo:雲南雲杉 20190928194851 02.jpg|Pinglaro
Arkivo:Picea asperata Rogów 2.JPG|Arboretum Rogów
Arkivo:Picea asperata - habitus - Arboretum Kalmthout (2026-07-19).jpg|Arboretum Kalmthout
Arkivo:Picea asperata - schors - Arboretum Kalmthout (2026-07-19).jpg|[[Kortico]] di chiniana piceo, Arboretum Kalmthout ([[Belgia]])
&lt;/gallery&gt;

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_asperata ''Picea asperata'' che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4HPZT ''Picea asperata'' che &quot;Catalogue of Life&quot;]
* [https://www.conifers.org/pi/Picea_asperata.php ''Picea asperata'' che &quot;The Gymnosperm Database&quot;]
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:676939-1 ''Picea asperata'' che &quot;Plants of the World Online&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]
[[Kategorio:Forest-kultivado]]</text>
      <sha1>ho5mfqx6d4q622oyvms51mymtc03iuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eva Elfie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119143</id>
    <revision>
      <id>1132003</id>
      <parentid>1128655</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T18:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <origin>1132003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="ahma3ci5uw7m42z1btgbwkvcp1s1crj" xml:space="preserve">{{Biografio
|Nomo = Eva Elfie
|Imajo =
|Profesiono = [[nud-modelino]], [[pornografiala aktorino]], [[YouTuber|YouTuberino]]
|Shablono_lando = {{RUS}}
|Naskodato = [[1997]]
|Nask-urbo = [[Omsk]], [[Rusia]]
|Mortodato =
|Mort-urbo =
}}
'''Eva Elfie''', konocata anke kom ''Tiny Teen'', ''Lady Jay'', ''Brigitte'' o ''Tieny Mieny'' (naskinta en [[1997]] en [[Omsk]] kom '''Yuliya Romanova''' – {{Lang-ru|Юлия Романова}}&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210506201647/https://newsomsk.ru/news/108745-bla_tixoney_ni_s_kem_ne_obchshalas_odnoklassniki_o/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220117015150/https://newsomsk.ru/news/109806-pornoaktrisa_iz_omska_eva_elfie_po_drujbe_snyalas_/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.acmodasi.ru/a_414648.html&lt;/ref&gt;), esas [[Rusia]]na [[nud-modelino]], [[pornografiala aktorino]] e [[YouTuber]]ino.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200227214329/https://www.the-village.ru/village/people/homeporno/373483-eva-elfie&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.indexxx.com/m/eva-elfie&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.thenude.eu/Eva%20Elfie_44441.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.eurobabeindex.com/sbandoindex/ladyjay.html&lt;/ref&gt;

== Referi ==
{{Referi}}

== Extera ligili ==
* [http://www.iafd.com/person.rme/perfid=tinyteen/gender=f Eva Elfie] che [[IAFD]]
* [https://www.imdb.com/name/nm10442468/ Eva Elfie] che [[IMDb]]
* [https://www.youtube.com/channel/UCulpMq-W5E_OYziBJhxdUpg Kanalo di Eva Elfie] che [[YouTube]]

{{Biblioteki}}
{{Vivtempo|Elfie, Eva}}

[[Kategorio:Pornografio]]
[[Kategorio:Pornografiala film-aktori]]
[[Kategorio:Rusa pornografiala aktorini]]
[[Kategorio:Nud-modelini]]
[[Kategorio:YouTube]]
[[Kategorio:Naskinti en 1997]]
[[Kategorio:Naskinti en Omsk]]</text>
      <sha1>ahma3ci5uw7m42z1btgbwkvcp1s1crj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arbëresh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120259</id>
    <revision>
      <id>1132015</id>
      <parentid>1130826</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1132015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="4xkz41d30lgq0k13924317e0loupldh" xml:space="preserve">{{Linguo
|Nomo_en_Ido = Arbëresh
|Nomo_linguo = Arbërisht
|Parolata_en = Sudal [[Italia]] ([[Kalabria]], [[Sicilia]], [[Basilicata]], [[Puglia]], [[Kampania]], [[Abruci]])
|Regioni_di_mondo = Sudal [[Europa]]
|Tota_parolanti = 100 000 (evalui, multe bilingua)
|Rango = 
|Klasifiko_en_familio = [[Indo-Europana linguaro]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;[[Albaniana linguo]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Tosk]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''Arbëresh'''
|Ube_esas_oficala = minoritato en [[Italia]] (protektata)
|Akademio = ne havas
|Iso1 = 
|Iso2 = 
|Iso3 = aae
|mapo = [[Arkivo:Arbëreshët në Itali.png|300px]]
|mapo_paroli = Komoni ube l'Arbëresh parolesas en sudal Italia.
|Videz_anke = [[Albaniana linguo]], [[Tosk]]
}}
'''Arbëresh''' (en Arbëresh: ''Arbërisht'') esas [[Albaniana linguo|Albaniana]] dialekto, plu precize varianto di la [[Tosk]]-grupo, parolata da la [[Arbëreshë]] en sudal [[Italia]]. Ol developesis pos la migrado di Albaniani ad Italia dum la [[15ma yarcento|15ma]] e [[16ma yarcento|16ma]] yarcenti, kande li fugis de la [[Otoman Imperio|Otoman]] okupado di [[Albania]]. La linguo konservas multa arkaika traiti di la mezepokala Albaniana, e pro lua izoleso ol evolucionis separate de la standarda Albaniana.

== Historio ==
L'unesma granda ondo di Albaniana migranti arivis en sudal Italia inter [[1448]] e [[1468]], pos la morto di [[Skanderbeg]], kande multa Albaniana nobeli e soldati fugis de la Otomana invado. Li establisis su en montarala regioni di [[Kalabria]], [[Sicilia]], [[Basilicata]], [[Puglia]], [[Kampania]] ed [[Abruci]], ube li fondis vilaji qui duras existar. Dum la yarcenti, la Arbëreshë restis relative izolita, quo permisis la konservo di lua linguo e tradicioni. La linguo influesis da la [[Italiana linguo|Italiana]] e da lokala dialekti, ma konservis multa traiti del Albaniana di la 15ma yarcento.

== Fonologio ==
Arbëresh havas fonologio simila a Tosk, ma kun kelka diferi:
* La [[rotacismo]] (chanjo di /n/ a /r/) eventis en multa vorti, exemple: ''bana'' → ''bara'' («herbo»).
* La sono /ë/ konservata, quankam en kelka dialekti ol chanjesis a /ə/ o /e/.
* Kelka konsonanti influesis dal Italiana, exemple la palataligo di /k/ e /g/ ante /i/ e /e/.
* La diftongo ''ua'' restas.

== Alfabeto ==
Tradicionale, la Arbëresh skribesis per la [[Latina alfabeto]] kun kelka Italiana konvencioni. En la 19ma yarcento, kelka skriptisti kreis ortografii plu proxime ad Albaniana. Nun existas nula unika normo, e la linguo esas precipue parolata. Tamen, la Albaniana alfabeto ofte uzesas por skribar ol.

== Gramatiko ==
Gramatikale, Arbëresh konservas multa traiti di la Tosk:
* La [[infinitivo]] ne existas kom en Gheg; vice ol uzesas la subjuntivo kun ''të''.
* La [[futuro]] formacesas per ''do të + subjuntivo''.
* La kazi e la genro esas la sama kam en Tosk.
* Tamen, pro la Italiana influo, kelka prepozicioni e pronomi adaptesis, e la vort-ordino ofte esas plu fixa.

== Vortaro ==
La lexiko di Arbëresh mixas Albaniana radiki kun multa Italiana pruntaji. Exempli: ''shkollë'' (skolo, de Italiana ''scuola''), ''detyrë'' (devo, de Albaniana), ''komun'' (komono, de Italiana ''comune''). Multa vorti por moderna koncepti esas Italiana.

== Dialekti ==
Arbëresh subdividesas en plura lokala varietati, segun la regiono:
* '''Kalabriana Arbëresh''' – la maxim granda grupo.
* '''Siciliana Arbëresh''' – en la provinco [[Palermo]].
* '''Pugliese Arbëresh''' – en [[Foggia]] e [[Taranto]].
* '''Basilicata Arbëresh''' – en [[Potenza]].
* '''Molisana Arbëresh''' – en [[Campobasso]].

## Literaturo
La literaturo en Arbëresh komencis developesar en la 18ma yarcento. Importanta skriptisti inkluzas [[Jeronim De Rada]], qua esis un ek la pioniri di la Albaniana nacionala renasko. Lua poemi, exemple ''Këngët e Milosaos'', esas skribita en Arbëresh. Altra notinda autoro esas [[Giuseppe Schirò]]. La literaturo Arbëresh kontributis a la formaco di la moderna Albaniana literaturo.

## Exempli
Patro nia en Arbëresh:
: ''Ati ynë që je në qiell, u shënjtëroftë emri yt.''
: «Nia Patro, qua esas en la cielo, santigesez tua nomo.»

Kelka vorti:
* ''ujë'' – aquo
* ''bukë'' – pano
* ''zëmër'' – kordio

== Referi ==
* [https://www.ethnologue.com/language/aae Ethnologue – Arbëresh]
* [https://web.archive.org/web/20250708190749/https://endangeredlanguages.com/lang/962 Endangered Languages Project – Arbëresh]
* [https://glottolog.org/resource/languoid/id/arbe1236 Glottolog – Arbëresh]

{{Indo-Europana linguaro}}

[[Kategorio:Albana linguo]]
[[Kategorio:Dialekti]]
[[Kategorio:Lingui di Italia]]</text>
      <sha1>4xkz41d30lgq0k13924317e0loupldh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120260</id>
    <revision>
      <id>1132022</id>
      <parentid>1130827</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1132022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3897" sha1="qoskcr47zxrz6bin5zao5p1260g5bcl" xml:space="preserve">{{Linguo
|Nomo_en_Ido = Cham
|Nomo_linguo = Çamërisht
|Parolata_en = Historiale en [[Epirus]] (norde di [[Grekia]] e sudo di [[Albania]]), nun precipue en Albania e diasporo
|Regioni_di_mondo = Sudal [[Europa]]
|Tota_parolanti = 10 000–50 000 (evalui, multe bilingua o shovinita)
|Rango = 
|Klasifiko_en_familio = [[Indo-Europana linguaro]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;[[Albaniana linguo]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Tosk]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''Cham'''
|Ube_esas_oficala = nula
|Akademio = ne havas
|Iso1 = 
|Iso2 = 
|Iso3 = 
|mapo = [[Arkivo:Albanian dialects.svg|300px]]
|mapo_paroli = Loki ube la Cham-dialekto historiale parolesis (en sudo di Albania e nord-westo di Grekia).
|Videz_anke = [[Albaniana linguo]], [[Tosk]]
}}
'''Cham''' (en la Cham: ''Çamërisht'', en Greka: τσαμωvικά) esas [[Albaniana linguo|Albaniana]] dialekto, plu precize varianto di la [[Tosk]]-grupo, parolata da la [[Cham]] populo en la regiono [[Epirus]], historiale dividita inter la sudo di [[Albania]] e la nord-westo di [[Grekia]]. La dialekto esas tre proxime relatita a la standarda Tosk, ma havas specifika fonetikala e lexikala traiti, ed ol subisis forta influo de la [[Greka linguo|Greka]]. Pos la [[Duesma Mondo-Milito]], la maxim multa Cham-i ekpulsesis de Grekia, e la dialekto nun esas minacata.

== Historio ==
La Cham-i esas Albaniana populo qua habitis la regiono konocata kom ''Chameria'' (albane: Çamëria, greke: Τσαμουριά), qua inkluzas la sudo di Albania e la nord-westo di Grekia. La dialekto developesis en ta areo dum la [[Mezepoko]], e pro lua geografiala proximeso kun Grekia, ol recevis multa Greka influi. Pos la [[Grekiana nedependo-milito]] e pose la [[Balkana militi]], la regiono gradale divenis parto di Grekia. Dum la [[Duesma Mondo-Milito]], multa Cham-i kunlaboris kun la [[Naziista Germania|Naziista]] e [[Fashista Italia|Fashista]] okupanti, e pos la milito, la maxim multa Chami fugis o ekpulsesis a [[Albania]]. Nun, la dialekto parolesas precipue en Albania da refujinti e lia decendanti, ed en kelka rurala regioni di Grekia.

== Fonologio ==
Cham esas parto di la Tosk-dialekto e havas la [[rotacismo]] (chanjo di /n/ a /r/) en kelka vorti, ma ne en omna. Ol konservas kelka arkaika traiti qui perdesis en la standarda Albaniana. Existas Greka influo en la pronuncado, exemple la palataligo di kelka konsonanti e la perdo di la nazala vokali. La diftongo ''ua'' restas.

== Alfabeto ==
La Cham-dialekto skribesis historiale per la [[Greka alfabeto]] en Grekia, e per la [[Latina alfabeto]] en Albania. Nun, kande skribata, ol uzas la Albaniana alfabeto. Tamen, la linguo esas precipue parolata.

== Gramatiko ==
Gramatikale, Cham esas tre simila a Tosk:
* La [[infinitivo]] ne existas kom en Gheg; vice ol uzesas la subjuntivo kun ''të''.
* La [[futuro]] formacesas per ''do të + subjuntivo''.
* La kazi e la genro esas la sama.
* Tamen, pro Greka influo, kelka prepozicioni e pronomi adaptesis, e la vort-ordino povas esar plu fixa.

== Vortaro ==
La lexiko di Cham mixas Albaniana radiki kun multa Greka pruntaji, exemple vorti por administrado, religio e kulturo. Exempli: ''papa'' (sacerdoto, de Greka παπάς), ''shkollë'' (skolo, de Italiana tra Greka?).

== Exempli ==
Patro nia en Cham (Latina translitero):
: ''Ati ynë që je në qiell, u shënjtëroftë emri yt.''
: «Nia Patro, qua esas en la cielo, santigesez tua nomo.»

Kelka vorti:
* ''ujë'' – aquo
* ''bukë'' – pano
* ''zëmër'' – kordio

== Referi ==
* [https://web.archive.org/web/20250612175415/https://endangeredlanguages.com/lang/1347 Endangered Languages Project – Cham Albanian]
* [https://glottolog.org/resource/languoid/id/cham1316 Glottolog – Cham Albanian]
* [https://www.ethnologue.com/language/als Ethnologue – Tosk Albanian] (Cham esas subdialekto di Tosk)

{{Indo-Europana linguaro}}

[[Kategorio:Albana linguo]]
[[Kategorio:Dialekti]]
[[Kategorio:Lingui di Grekia]]</text>
      <sha1>qoskcr47zxrz6bin5zao5p1260g5bcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Fabian Carlson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120274</id>
    <revision>
      <id>1132012</id>
      <parentid>1130925</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1132012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="3wrg8uv4m9wjxo0pnq84nauyz8zw7it" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = John Fabian Carlson
| Imajo          = [[Arkivo:John_F_Carlson.jpg|180px]]
| Profesiono     = [[Pikto|Piktisto]]
| Shablono_lando = {{SWE}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = Ukna, [[Suedia]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = [[New-York]], [[Usa]]
}}
[[Arkivo:Silent_Woods_by_John_Fabian_Carlson.jpg|thumb|280px|left|''Silencoza bosko''.]]
'''John Fabian Carlson''', n. ye la [[5ma di mayo]] [[1875]] til la [[20ma di marto]] [[1947]], esis [[Suedia|Sueda]] [[Pikto|piktisto]]. Ilu fameskis pro sua pikturi pri vintrala peizaji.

{{DEFAULTSORT:Carlson, John F}}
[[Kategorio:Suediana piktisti]]</text>
      <sha1>3wrg8uv4m9wjxo0pnq84nauyz8zw7it</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132013</id>
      <parentid>1132012</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T00:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1132013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="57ecyflgegp1qu11dzf8ek22xp980m1" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = John Fabian Carlson
| Imajo          = [[Arkivo:John_F_Carlson.jpg|180px]]
| Profesiono     = [[Pikto|Piktisto]]
| Shablono_lando = {{SWE}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = Ukna, [[Suedia]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = [[New-York]], [[Usa]]
}}
[[Arkivo:Silent_Woods_by_John_Fabian_Carlson.jpg|thumb|280px|left|''Silencoza bosko''.]]
'''John Fabian Carlson''', n. ye la [[5ma di mayo]] [[1875]] til la [[20ma di marto]] [[1945]], esis [[Suedia|Sueda]] [[Pikto|piktisto]]. Ilu fameskis pro sua pikturi pri vintrala peizaji.

{{DEFAULTSORT:Carlson, John F}}
[[Kategorio:Suediana piktisti]]</text>
      <sha1>57ecyflgegp1qu11dzf8ek22xp980m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Picea abies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120872</id>
    <revision>
      <id>1131999</id>
      <timestamp>2026-09-10T14:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]].'</comment>
      <origin>1131999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="t2g7qsdd7jk8lwotatsmle70df40ibq" xml:space="preserve">'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]].</text>
      <sha1>t2g7qsdd7jk8lwotatsmle70df40ibq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132000</id>
      <parentid>1131999</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T14:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="292" sha1="n809wrreo1i8aekvqsbrgwpygyrsjn1" xml:space="preserve">'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]].

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>n809wrreo1i8aekvqsbrgwpygyrsjn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132001</id>
      <parentid>1132000</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T16:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="403" sha1="65qomwuypbi5c890tcdk5mtem2ugxgs" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]].

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>65qomwuypbi5c890tcdk5mtem2ugxgs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132005</id>
      <parentid>1132001</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T19:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="4fpmhe847rk0lrxdm46ukqlb4funyka" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]].

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>4fpmhe847rk0lrxdm46ukqlb4funyka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132006</id>
      <parentid>1132005</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T19:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="523" sha1="niazq6jxkzi7qqs8gxgkayei53u7fjk" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]].

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php]
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>niazq6jxkzi7qqs8gxgkayei53u7fjk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132007</id>
      <parentid>1132006</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T19:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="811" sha1="5ylsq5n80qxl4nc0zfrmlhuqqlfm53w" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]].

&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>5ylsq5n80qxl4nc0zfrmlhuqqlfm53w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132011</id>
      <parentid>1132007</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T21:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="7ilmqv4893f5y4ghc583best0wn276j" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]] &lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>7ilmqv4893f5y4ghc583best0wn276j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132035</id>
      <parentid>1132011</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T06:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1082" sha1="5gpphme0m7z3pxyjx6rqfj0uoo2gh2l" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]],
 [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Latvia]], [[Lituania]] , [[Norway, [[Rusia]], [[Slovakia]], [[Suisia]], [[Turkia]]

 &lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>5gpphme0m7z3pxyjx6rqfj0uoo2gh2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132036</id>
      <parentid>1132035</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T06:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1113" sha1="ouxe0d0ts92l3r94l7sve9u8r8dwg6i" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Latvia]], [[Lituania]],[[Norvegia]], europeana [[Rusia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]] e europeana [[Turkia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>ouxe0d0ts92l3r94l7sve9u8r8dwg6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132037</id>
      <parentid>1132036</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T06:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1142" sha1="gfngrre3c2u39v1ton7aagd0s2of13f" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Norvegia]], europeana [[Rusia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]] e europeana [[Turkia]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>gfngrre3c2u39v1ton7aagd0s2of13f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132038</id>
      <parentid>1132037</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T06:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1167" sha1="l3v79mqkb9pnlqxc2utihhilyc4bom6" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Norvegia]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>l3v79mqkb9pnlqxc2utihhilyc4bom6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132039</id>
      <parentid>1132038</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T06:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1193" sha1="mz6s0gaejdgqyixhz82b85hw2hcrt4g" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Norvegia]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>mz6s0gaejdgqyixhz82b85hw2hcrt4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132045</id>
      <parentid>1132039</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T10:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1235" sha1="4m0jfrag62pnofqi07uvqerqdhjbudy" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Moldova]], [[Montenegro]], [[Norvegia]], europeana [[Rumania]], [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>4m0jfrag62pnofqi07uvqerqdhjbudy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132046</id>
      <parentid>1132045</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T10:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1235" sha1="s87tlih3pq2pwxkxyepoqadwdgyh1us" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Moldova]], [[Montenegro]], [[Norvegia]], [[Rumania]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>s87tlih3pq2pwxkxyepoqadwdgyh1us</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132047</id>
      <parentid>1132046</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T10:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1313" sha1="jqydtlf4ewggg4xm7bn791y0hunewfy" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Montenegro]], [[Norvegia]], [[Rumania]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>jqydtlf4ewggg4xm7bn791y0hunewfy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132048</id>
      <parentid>1132047</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T10:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1429" sha1="o98avu5oc6tnadny3g7lrt5y4ezw0u0" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Montenegro]], [[Norvegia]], [[Polonia]], [[Rumania]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000482030 Europeana piceo che &quot;The World Flora Online&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>o98avu5oc6tnadny3g7lrt5y4ezw0u0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132049</id>
      <parentid>1132048</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T10:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1546" sha1="ittn898uqb853nypmqbvaa9ub4ds77s" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Montenegro]], [[Norvegia]], [[Polonia]], [[Rumania]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

Existas du agnoskita [[subspeco|subspeci]] : ''Picea abies'' var. ''abies'' e 
''Picea abies'' var. ''acuminata''. 

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000482030 Europeana piceo che &quot;The World Flora Online&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>ittn898uqb853nypmqbvaa9ub4ds77s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132050</id>
      <parentid>1132049</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T10:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1602" sha1="5j7uylwl4l89w67p48k1p7aaa2jjg6c" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Montenegro]], [[Norvegia]], [[Polonia]], [[Rumania]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

Existas du agnoskita [[subspeco|subspeci]] : ''Picea abies'' var. ''abies'' (https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-1200027390) e 
''Picea abies'' var. ''acuminata''. 

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000482030 Europeana piceo che &quot;The World Flora Online&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>5j7uylwl4l89w67p48k1p7aaa2jjg6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132051</id>
      <parentid>1132050</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T10:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1657" sha1="t8poy9rs3x4m7a0chkqos2pxcshske0" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Montenegro]], [[Norvegia]], [[Polonia]], [[Rumania]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

Existas du agnoskita [[subspeco|subspeci]] : ''Picea abies'' var. ''abies'' (https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-1200027390) e 
''Picea abies'' var. ''acuminata''(https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000736134). 

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000482030 Europeana piceo che &quot;The World Flora Online&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>t8poy9rs3x4m7a0chkqos2pxcshske0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132052</id>
      <parentid>1132051</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T11:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1950" sha1="oanu5wh3c92cqjoviy4bjelqza83k27" xml:space="preserve">[[Arkivo:Picea abies range.svg|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Montenegro]], [[Norvegia]], [[Polonia]], [[Rumania]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

Existas du agnoskita [[subspeco|subspeci]] : ''Picea abies'' var. ''abies''&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-1200027390|titulo=''Picea abies'' var. ''abies'' che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=11ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt; e 
''Picea abies'' var. ''acuminata''&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000736134|titulo=''Picea abies'' var. ''acuminata'' che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=11ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;. 

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000482030 Europeana piceo che &quot;The World Flora Online&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>oanu5wh3c92cqjoviy4bjelqza83k27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132053</id>
      <parentid>1132052</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T11:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1977" sha1="71dr8nfn8721t5ywabagf54ptq03xne" xml:space="preserve">[[Arkivo:Norway Spruce Picea abies distribution map 2.png|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Montenegro]], [[Norvegia]], [[Polonia]], [[Rumania]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]], europeana [[Turkia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

Existas du agnoskita [[subspeco|subspeci]] : ''Picea abies'' var. ''abies''&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-1200027390|titulo=''Picea abies'' var. ''abies'' che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=11ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt; e 
''Picea abies'' var. ''acuminata''&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000736134|titulo=''Picea abies'' var. ''acuminata'' che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=11ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;. 

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000482030 Europeana piceo che &quot;The World Flora Online&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>71dr8nfn8721t5ywabagf54ptq03xne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132054</id>
      <parentid>1132053</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T11:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1132054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="2qxfctc1fryqqble89w7tvicqmlxlw5" xml:space="preserve">[[Arkivo:Norway Spruce Picea abies distribution map 2.png|eta|320px|Loki ube naturale existas europeana picei (videz [[verda koloro]]).]]
'''''Picea abies''''' o '''europeana piceo''', esas [[speco]] di [[koniferi|konifero]] ek  la [[genero]] [[piceo]], [[familio (biologio)|familio]] di la [[pinacei]]. Ol naturale trovesas en [[Albania]], [[Austria]], [[Bielorusia]], [[Bosnia e Herzegovina]], [[Bulgaria]], [[Chekia]], [[Estonia]], [[Finlando]], [[Francia]], [[Germania]], [[Grekia]], [[Hungaria]], [[Italia]], [[Kroatia]], [[Latvia]], [[Lituania]], [[Macedonia]], [[Montenegro]], [[Norvegia]], [[Polonia]], [[Rumania]], europeana [[Rusia]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Suedia]], [[Suisia]] e [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|titulo=Europeana piceo che &quot;The Gymnosperm Database&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:262609-1|titulo=Europeana piceo che &quot;Plants of the World Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;.

Existas du agnoskita [[subspeco|subspeci]] : ''Picea abies'' var. ''abies''&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-1200027390|titulo=''Picea abies'' var. ''abies'' che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=11ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt; e 
''Picea abies'' var. ''acuminata''&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000736134|titulo=''Picea abies'' var. ''acuminata'' che &quot;The World Flora Online&quot;|idiomo={{en}}|vidita ye=11ma di septembro 2026}}&lt;/ref&gt;. 

== Referi ==
{{reflist}}

== Extera ligili ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikimedia Commons&quot;]
* [https://species.wikimedia.org/wiki/Picea_abies Europeana piceo che &quot;Wikispecies&quot;]
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000482030 Europeana piceo che &quot;The World Flora Online&quot;]
* [https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4HPZF Europeana piceo che &quot;The Catalogue of Life&quot;]

[[Kategorio:Piceo]]</text>
      <sha1>2qxfctc1fryqqble89w7tvicqmlxlw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:YouTube</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120873</id>
    <revision>
      <id>1132004</id>
      <timestamp>2026-09-10T18:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Ica kategorio kontenas artikli pri [[YouTube]] (video-komuniko-servo) e pri temi relatanta ol, exemple [[YouTube-kanalo|kanali]], [[video]]i, [[YouTuber]]i e c.  [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Sociala reti]] [[Kategorio:Video]]'</comment>
      <origin>1132004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="b8i9wqmdcs1o0nf4kn3zhm4dx8qtzfu" xml:space="preserve">Ica kategorio kontenas artikli pri [[YouTube]] (video-komuniko-servo) e pri temi relatanta ol, exemple [[YouTube-kanalo|kanali]], [[video]]i, [[YouTuber]]i e c.

[[Kategorio:Interreto]]
[[Kategorio:Sociala reti]]
[[Kategorio:Video]]</text>
      <sha1>b8i9wqmdcs1o0nf4kn3zhm4dx8qtzfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Candy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120874</id>
    <revision>
      <id>1132008</id>
      <timestamp>2026-09-10T19:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idisto</username>
        <id>28999</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''John Franklin Candy''' (pron.: o-kendi; n. [[Newmarket]] ([[Kanada]]), la [[31ma di oktobro]] [[1950]] – m. [[Victoria de Durango]] ([[Mexikia]]),la [[4ma di marto]] [[1994]]) esis Kanadan aktoro. Candy esis membro di Kanadana komedio-kompanio Second City e pleis en Usana filmi quale ''Stripes'' (1981), ''Spaceballs'' (1987), ''Uncle Buck'' (1989) e Planes, Trains, and Automobiles (1987) ma serioza roli en Only the Lonely (1992) e JFK (1991). Il mortis pro kordiala...'</comment>
      <origin>1132008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="549" sha1="f37alxptp85gdsfhwta6z3rp6d80e1k" xml:space="preserve">'''John Franklin Candy''' (pron.: o-kendi; n. [[Newmarket]] ([[Kanada]]), la [[31ma di oktobro]] [[1950]] – m. [[Victoria de Durango]] ([[Mexikia]]),la [[4ma di marto]] [[1994]]) esis Kanadan aktoro. Candy esis membro di Kanadana komedio-kompanio Second City e pleis en Usana filmi quale ''Stripes'' (1981), ''Spaceballs'' (1987), ''Uncle Buck'' (1989) e Planes, Trains, and Automobiles (1987) ma serioza roli en Only the Lonely (1992) e JFK (1991). Il mortis pro kordiala infarkto en 1994.

{{DEFAULTSORT:Candy John}}
[[Kategorio:Kanadan aktori]]</text>
      <sha1>f37alxptp85gdsfhwta6z3rp6d80e1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132009</id>
      <parentid>1132008</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T20:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idisto</username>
        <id>28999</id>
      </contributor>
      <origin>1132009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="89zjfrrhl6cezo9db29npx80ob36u2r" xml:space="preserve">[[File:John Candy &quot;SCTV Network&quot; (1982 NBC press photo).jpg|eta|John Candy (1982)]]
'''John Franklin Candy''' ([[Pronunco|pron]].: ''jon-kendi''; n. [[Newmarket]] ([[Kanada]]), la [[31ma di oktobro]] [[1950]] – m. [[Victoria de Durango]] ([[Mexikia]]),la [[4ma di marto]] [[1994]]) esis Kanadan aktoro. Candy esis membro di Kanadana komedio-kompanio ''Second City'' e pleis en Usana filmi quale ''Stripes'' (1981), ''Spaceballs'' (1987), ''Uncle Buck'' (1989) e ''Planes, Trains, and Automobiles'' (1987) ma serioza roli en ''Only the Lonely'' (1992) e ''JFK'' (1991). Il mortis pro [[kordial infarkto]] en 1994.

{{DEFAULTSORT:Candy John}}
[[Kategorio:Kanadan aktori]]</text>
      <sha1>89zjfrrhl6cezo9db29npx80ob36u2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1132010</id>
      <parentid>1132009</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T20:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idisto</username>
        <id>28999</id>
      </contributor>
      <origin>1132010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="683" sha1="muyf9kk3s8r25n4xwj1uhw34n4bcoco" xml:space="preserve">[[File:John Candy &quot;SCTV Network&quot; (1982 NBC press photo).jpg|eta|John Candy (1982)]]
'''John Franklin Candy''' ([[Pronunco|pron]].: ''jon-kendi''; n. [[Newmarket]] ([[Kanada]]), la [[31ma di oktobro]] [[1950]] – m. [[Victoria de Durango]] ([[Mexikia]]), la [[4ma di marto]] [[1994]]) esis Kanadan aktoro. Candy esis membro di Kanadana komedio-kompanio ''Second City'' e pleis en Usana filmi quale ''Stripes'' (1981), ''Spaceballs'' (1987), ''Uncle Buck'' (1989) e ''Planes, Trains, and Automobiles'' (1987) ma anke pleis serioza roli en ''Only the Lonely'' (1992) e ''JFK'' (1991). Il mortis pro [[kordial infarkto]] en 1994.

{{DEFAULTSORT:Candy John}}
[[Kategorio:Kanadan aktori]]</text>
      <sha1>muyf9kk3s8r25n4xwj1uhw34n4bcoco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Helpo:ChiTumbuka</title>
    <ns>12</ns>
    <id>120875</id>
    <revision>
      <id>1132032</id>
      <timestamp>2026-09-11T05:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Viyowoyero-vya-Malaŵi</username>
        <id>47734</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun 'Mwapokelereka ku Wikipediya ya [[Ido|ChiIdo]]. Ido wakamanyikwa kakwamba kuti [[Esperanto|ChiEsperanto]] wakusinthika ndipo wakapangika mu [[1907]] pamanyuma pa vyaka vinkhondi na viŵiri vyakudumbiskana na komiti ya ŵasambizgi na ŵasayansi ŵa viyowoyero. Mungawona kuti ChiIdo wakuwoneka nga ni ChiEsperanto, kweni pali vinyake ivyo vikupambana kusazgapo kusoŵa kwakukwana kwa vimanyikwiro vya diakritiki, kugwiliskira nchito chilembo cha 'q', pamoza na mazgu ghanandi....'</comment>
      <origin>1132032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1253" sha1="7r543slj2bf8jkrw0dg523n8lpy67g0" xml:space="preserve">Mwapokelereka ku Wikipediya ya [[Ido|ChiIdo]]. Ido wakamanyikwa kakwamba kuti [[Esperanto|ChiEsperanto]] wakusinthika ndipo wakapangika mu [[1907]] pamanyuma pa vyaka vinkhondi na viŵiri vyakudumbiskana na komiti ya ŵasambizgi na ŵasayansi ŵa viyowoyero. Mungawona kuti ChiIdo wakuwoneka nga ni ChiEsperanto, kweni pali vinyake ivyo vikupambana kusazgapo kusoŵa kwakukwana kwa vimanyikwiro vya diakritiki, kugwiliskira nchito chilembo cha 'q', pamoza na mazgu ghanandi.

Usange mukusambira ChiIdo ndipo mukukhumba kulemba pa Wikipediya yithu, khalani ŵakufwatuka! Pali ŵanthu pano kuti ŵanozge Ido winu usange mwabudiska. Gwiliskiranipo waka &lt;nowiki&gt; {{revizo}} &lt;/nowiki&gt; nyengo yiliyose para mukughanaghana kuti nkhani yinu yingagwiliskira nchito kusintha kwa galamala.

Malo ghakuru gha ChiIdo ghali [http://www.ido.li pano], na mabuku gha ChiIdo ghali [http://www.publikaji.tk pano]. 
[http://io.wikipedia.org/wiki/Ido_en_la_reto Mndandanda wose wa malo agho ghali mu ChiIdo pa intaneti uli pano]. Paumaliro, vifukwa vikuru vyakusankhira ChiIdo pa [[Esperanto|ChiEsperanto]] wakumanyikwa chomene vikulongosoreka mu [http://web.archive.org/web/20091019222157/http://geocities.com/Athens/Forum/5037/chefaj.html nkhani iyi].

[[Kategorio:Helpo]]</text>
      <sha1>7r543slj2bf8jkrw0dg523n8lpy67g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:User lv</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120876</id>
    <revision>
      <id>1132060</id>
      <timestamp>2026-09-11T11:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Commonscat|User lv}}  [[Kategorio:Lingui dil uzanti|lv]]'</comment>
      <origin>1132060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="dvt7w5rdqontjnyqf26ghbraijp7ejh" xml:space="preserve">{{Commonscat|User lv}}

[[Kategorio:Lingui dil uzanti|lv]]</text>
      <sha1>dvt7w5rdqontjnyqf26ghbraijp7ejh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:User ab</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120877</id>
    <revision>
      <id>1132061</id>
      <timestamp>2026-09-11T11:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Commonscat|User ab}}  [[Kategorio:Lingui dil uzanti|ab]]'</comment>
      <origin>1132061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="3xpgqbqpvpy8mpab6y2atmdey222v7g" xml:space="preserve">{{Commonscat|User ab}}

[[Kategorio:Lingui dil uzanti|ab]]</text>
      <sha1>3xpgqbqpvpy8mpab6y2atmdey222v7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:User rn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120878</id>
    <revision>
      <id>1132062</id>
      <timestamp>2026-09-11T11:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unnotigkeit</username>
        <id>47057</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Commonscat|User rn}}  [[Kategorio:Lingui dil uzanti|rn]]'</comment>
      <origin>1132062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="sr0akhk1wk1o7tyap5bnhhsfav2hkx2" xml:space="preserve">{{Commonscat|User rn}}

[[Kategorio:Lingui dil uzanti|rn]]</text>
      <sha1>sr0akhk1wk1o7tyap5bnhhsfav2hkx2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>