Vikipedija isvwiki https://isv.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Special Besěda Koristnik Besěda s koristnikom Vikipedija Besěda Vikipedije Fajl Besěda o fajlu MediaWiki Besěda o MediaWiki Šablon Besěda o šablonu Pomoč Besěda o pomoči Kategorija Besěda o kategoriji TimedText TimedText talk Modul Besěda modula Event Event talk 0 1883 47610 35722 2026-09-23T07:02:39Z Ilja isv 10 /* Članky deklaracije */ 47610 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|thumb|250px|[[Eleanora Ruzvelt]] i Universalna deklaracija prav člověka OSN (1949)]] '''Universalna deklaracija prav člověka''' jest ''deklaracija'' (něčto, čto jest skazano važno) Generalnogo sobranja [[Organizacija sjedinjenyh narodov|Organizacije sjedinjenyh narodov]]. Ona govori ob osnovnyh [[Prava člověka|pravah člověka]] − [[Pravo|pravah]], ktore vsi ljudi imajut zato že oni sut [[ljudi]]. Ona byla ''prijeta'' (odobrjena) Generalnym sobranjem Organizacije sjedinjenyh narodov 10 dekembra 1948 goda. == Članky deklaracije == # Vsi ljudi rodet se svobodnymi i ravnymi v svojem dostojenstvu i pravah. Oni sut obdarjeni razumom i svědomjem i muset postupati v odnošenju jedin k drugomu v duhu bratstva. # Vsaky člověk imaje vladati vsemi pravami i vsemi svobodami, ktore sut proglašene v tutoj Deklaraciji, bez nikakogo različja, v odnošenju: rasy, kolora koži, pola, jezyka, religije, političnyh ili jinyh ubedženij, nacionalnogo či socialnogo proizhodženja, imutnogo, klasovogo ili inogo stanja. Čtovyše, ne imaje byti nikako dělanje različenja na osnově političnogo, pravnogo ili medžunarodnogo stanja državy ili teritorije, do ktoroj člověk naleži, nezavisno tomu, jest li tuta teritorija nezavisnoju, hranjenoju, nesamovladnoju ili libokako inako ograničenoju vo svojem suverenitetu. # Vsaky člověk imaje pravo na život, na svobodu i na osobnu neporušimost. # Nikto ne směje byti sodrživanym v rabstvu ili nevoljnom stanju; nevolničstvo i rabotrgovanje sut zabranjene vo vseh jihnyh vidah. # Nikto ne směje se podvrgati mukam ili ljutym, neljudskym ili unižajučim dostojenstvo rukovanju i karě. # Vsaky člověk, kdekoli by se ne jest nahodil, imaje pravo na uznanje jego pravnoj subjektnosti. # Vse ljudi sut ravnymi prěd zakonom i imajut pravo, bez vsakogo različja, na ravnu zaščitu zakona. Vse ljudi imajut pravo na ravnu zaščitu protiv libokakoj diskriminacije, narušajučej tojtu Deklaraciju, i od libokakogo podstrěkanja k takoj diskriminacije. # Vsaky člověk imaje pravo na efektivno vozvračenje v pravah kompetentnymi nacionalnymi sudami v slučaju narušenja jego osnovnyh prav, ktore jemu davaje konstitucija ili zakon. # Nikto ne može byti podvrgnutym proizvoljnomu areštu, zadrživanju ili izgnanju. # Vsaky člověk za cěljom opreděljenja jego prav i obvezkov i za ustanovjenje osnovanosti prědstavjenogo jemu kriminalnogo obvinjenja imaje pravo, na zakladě polnoj ravnosti, na to, da by jego slučaj byl raglednutym glasno i s pridrživanjem vseh požedanij spravědlivosti nezavisnym i bezpristrastnym sudom. # Vsaky člověk, ktory jest obvinjeny s dějanjem zločina, imaje pravo mněvati se nevinnym, dopoka jego vina ne bude ustanovjena zakonnym redom črez glasnu sudnu postupku, pri ktoroj jemu budut zabespečene vse možnosti zaščity sebe. Nikto ne směje byti osudženym za zločin na osnově libokakogo dějanja ili bezdějanja, ktore na moment jih čina ne byli sut zločinom po nacionalnam zakonam ili po medžunarodnomu pravu. Ne směje takože se prisudžati kara vyše težka než ona jest byla v toj čas, kogda zločin jest byl učinjeny. # Nikto ne imaje podvrgati se proizvoljnomu vměšanju do jego osobnogo ili rodinnogo života, proizvolnym segnutjam na nedotknutelnost svojego žilišča, tajnu jego korespondencije, ili na jego čest i reputaciju. Každy člověk imaje pravo na zaščitu zakona protiv takogo vměšanja ili takovyh segnutij. # Vsaky člověk imaje pravo volno se prěměsčati i izbirati sebe město žitja vnutri každoj državy. Každy člověk imaje pravo opuščati vsekaku državu, vključno svojej vlastnoj, i vračati se do svojej državy. # Vsaky člověk imaje pravo iskati uběžišče protiv prěslědovanja v drugyh državah i koristati tuto uběžišče. Tuto pravo ne može byti izkoristano v slučaju prěslědovanja, na javu osnovannogo na provodženju ne političnogo zločina ili dějanja, ktoro protivrěči cěljam i principam Organizacije sjedinjenyh narodov. # Vsaky člověk imaje pravo na gradžanstvo. Nikto ne može byti proizvoljno lišenym svojego gradžanstva ili prava izměniti svoje gradžanstvo. # Muži i ženy, ktore sut dosegli polnolětnosti, imajut pravo bez libokakyh ograničenij po priznaku rasy, narodnosti ili religije vstupati do supružstva i osnovyvati rodinu. Oni koristajut jednakove prava v odnošenju vstupjenja v supružstvo, podčas sostojanja v supružstvu i podčas jego razvoda. Supružstvo može byti zatvoreno toliko pri svobodnom i polnom soglasju oboh vstupajučih do supružstva stran. Rodina jest prirodnoju i osnovnoju klětkoju spoločnosti i državy. # Vsaky člověk imaje pravo vladati imutkom, kako samostojno, tako i zajedno s drugymi. Nikto ne směje byti proizvoljno lišeny svojego imutka. # Vsaky člověk imaje pravo na svobodu myslji, svědomja i religije; tuto vključaje svobodu měnjati svoju religiju ili ubědženja, i svobodu vyznavati svoju religiju ili ubědženja kako samostojno, tako i zajedno s drugymi, publičnym ili osoblivym redom v učenju, bogoslužbě i izpolnjenju religijnyh i ritualnyh redov. # Vsaky člověk imaje pravo na svobodu ubědženij i jihno svobodno izraženje; tuto pravo vključaje svobodu bezprěškodno pridrživati se svojih ubědženij i svobodu iskati, dostavati i razprostranjati informaciju i ideje libokakymi srědstvami i nezavisno od državnyh granic. # Vsaky člověk imaje pravo na svobodu mirnyh sobranij i asociacij. Nikto ne směje byti prinudženym vstupati do libokakoj asociacije. # Vsaky člověk imaje pravo učestvovati v upravljenju svojeju državoju bezposrědnje ili črez svobodno izbranyh prědstaviteljev. Vsaky člověk imaje pravo ravnogo pristupa k državnoj službě v svojej držyvě. Volja naroda musi byti osnovoju vlasti vlady; tuta volja musi nahoditi izraženje sebe v periodičnyh i ne falsifikovanyh izborah, ktore se muset provoditi pri vseobčem i ravnom izbornom pravě, sposobom tajnogo glasovanja ili posrědstvom drugyh ravnoznačnah form, zabezpečajučih svobodu glasovanja. # Vsaky člověk kako člen spoločnosti imaje pravo na socialno zabezpečenje i provodženje potrěbnyh za poddrživanje jego dostojinstva i za svobodny razvoj jego osobnosti prav v ekonomičskoj, socialnoj i kulturnoj oblastah posrědstvom nacionalnyh usilij i medžunarodnoj spoluraboty i podolg struktury i resursov každoj državy. # Vsaky člověk imaje pravo na trud, na svobodny izbor raboty, na spravědlive i blagoprijatne uslovja praci i zaščitu od bezraboticy. Vsaky člověk, bez libokakoj diskriminacije, imaje pravo na ravnu platu za ravny trud. Vsaky rabotajuči imaje pravo na spravědlivu i zadovolitelnu odplatu, zapezpečajuču dostojno člověka jestvovanje jego samogo i jego rodiny, takože dopolnjajemo pri potrěbě i drugymi srědstvami socialnogo zabezpečenja. Vsaky člověk imaje pravo stvarjati pracovne sindikaty i vhoditi v tute sindikaty zaradi zaščity svojih interesov. # Vsaky člověk imaje pravo na odpočinok i voljny čas, vključno prava na razumno ograničenje rabotnogo dnja i odplačeny periodičny odpusk. # Vsaky člověk imaje pravo na taky živobytny standard, vključno jedy, odědžu, žilišča, lekarskoj opeky i potrěbnogoj socialnoj obslugy, ktory jest potrěbnym za poddrživanje zdravja i dobrobyta jego samogo i jego rodny, takože i pravo na zabezpečivanje v slučaju bezraboticy, hvoroby, nepolnomožnosti, vdovstva, nastupjenja starosti ili inogo slučaja izgubjenja srědstv k živobytju po ne zavisečih od njego okolnostam. Materinstvo i dětečstvo davajut pravo na specialnu opeku i pomoć. Vse děti, rodene v supružstvu ili vně supružstva, muset koristati jednaku socialnu zaščitu. # Vsaky člověk imaje pravo na obrazovanje. Obrazovanje musi byti bezplatny prinajmenje v tom, čo se tyče početkovogo i generalnogo obrazovanja. Početkovo obrazovanje musi byti obveznym. Tehnično i profesionalno obrazovanje musi byti jednakovo pristupno, i vysšo obrazovanje musi byti jednakovo pristupnym vsem na osnově sposobnosti každogo. Obrazovanje musi byti směrovano k polnomu razvoju ličnosti člověka i k uveličenju uvažanja k pravam člověka i osnovnym svobodam. Obrazovanje musi pomagati vzajemnomu suglašenju, trpimosti i družbě medžu vsemi narodami, rasovymi i religijnymi skupinami i musi pomagati dějateljnosti Organizacije sjedinjenyh narodov po shranjenju mira. Roditeli imajut pravo prědnosti v izboru obrazovanja dlja svojih malolětnyh dětij. # Vsaky člověk imaje pravo svobodno učestvovati v kulturnom životu spoločnosti, nasladžati se umětnostju, učestvovasti v naučnom progresu i korisati jego blaga. Vsaky člověk imaje pravo na zaščitu jego moralnyh i materialnyh interesov, jestvujučih rezultatom naučnyh, literaturnyh ili umětničskyh děl, avtorom ktoryh on jest. # Vsaky člověk imaje pravo na socialny i medžunarodny poredok, pri ktorom prava i svobody, izložene v tutoj Deklaraciji, mogut byti vpolno provodžany. # Vsaky člověk imaje obvezky prěd spoločnostju, jedino vo ktoroj i jest možlivym svobodny i polny razvoj jego ličnosti. Pri provodžanju svojih prav i svobod každy člověk imaje byti podvženym samo takym ograničenjam, kake sut ustanovjene zakonom izključiteljno s cěljem zabezpečenja naležitogo priznanja i uvažanja prav i svobod dugyh i zadovoljenja spravědlivyh trěbovanij morala, spoločenskogo poredka i občego dobrobyta v demokratičnoj spoločnosti. Realizacija tutyh prav i svobod v nikakom slučaju ne směje prěčiti cěljam i principam Organizacije sjedinjenyh narodov. # Ničto v tutoj Deklaraciji ne može byti prětolmačeno kako podavanje libokakoj državě, skupině ljudij ili oddelnym ljudjam prava libokakoj dějnosti ili izvršati dějanja, směrovane na izniščenje prav i svobod, izloženyh v tutoj Deklaraciji<ref>{{Cite web| url = https://www.un.org/ru/about-us/universal-declaration-of-human-rights| title = Всеобщая декларация прав человека| website = www.un.org| language = ru}}</ref> == Kritika == '''Universalna deklaracija prav člověka''' byla kritikovana mnogymi ljudami. Glavno [[islam]]ske državy sut ukazali, že jejno razuměnje jest glavno [[Judaizm|hebrejsko]] ili [[Hristijanstvo|hristijansko]]. Muslimani ne mogut prikladati něktore česti deklaracije, ne narušivši [[Šariat|islamsko pravo]].<ref name="Littman1999">Littman, David. "Universal Human Rights and Human Rights in Islam". ''Midstream'', February/March 1999 https://web.archive.org/web/20060501234759/http://mypage.bluewin.ch/ameland/Islam.html</ref> 30 junija 2000 g. muslimanske državy, ktore sut členamy [[Organizacija islamskoj konferencije|Organizacije islamskoj konferencije]]<ref name="OIC Site">{{Cite web |url=http://www.oic-oci.org/ |title=Organisation of The Islamic Conference<!-- Bot generated title --> |access-date=2011-02-04 |archive-date=2012-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704173219/http://www.oic-oci.org/index.asp |url-status=dead }}</ref> oficialno rěšili poddrživati [[Kairska deklaracija o pravah člověka v Islamu|Kairsku deklaraciju o pravah člověka v Islamu]],<ref name="OIC Resolution on CDHRI">{{Cite web |url=http://www.oic-oci.org/english/conf/fm/27/27th-fm-political(3).htm#60 |title=Resolution No |access-date=2011-02-04 |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012192209/http://oic-oci.org/english/conf/fm/27/27th-fm-political(3).htm#60 |url-status=dead }}</ref> alternativny dokument, ktory govori, že ljudi imajut "svobodu i pravo na dostojny život v suglasu s islamskym Šariatom".<ref name="CDHRI">{{Cite web |url=http://www.religlaw.org/interdocs/docs/cairohrislam1990.htm |title=The Cairo Declaration on Human Rights in Islam(5 Aug 1990)<!-- Bot generated title --> |access-date=4 February 2011 |archive-date=28 August 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050828144624/http://www.religlaw.org/interdocs/docs/cairohrislam1990.htm |url-status=dead }}</ref> ==Linky i referencije== <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> {{Iztočniky}} </div> ==Druge sajty== <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> *[http://www.un.org/cyberschoolbus/humanrights/resources/plain.asp Text of the UDHR at the United Nations website explained in Plain English] *[http://www.un.org/en/documents/udhr/index.shtml Text of the UDHR at the United Nations website] </div> ==Vnešnje linky== * ''Tuty članok sodrživaje prěklad iz članka {{-|«[[:simple:Universal_Declaration_of_Human_Rights|Universal Declaration of Human Rights]]»}} v Vikipediji na prostom anglijskom ([https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Universal_Declaration_of_Human_Rights&action=history spis avtorov]; dozvoljeńje [[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|{{-|CC BY-SA 4.0}}]]).'' {{Prěvod|ru|Всеобщая декларация прав человека}} [[Kategorija:Medžunarodne organizacije]] [[Kategorija:OSN]] [[Kategorija:Prava člověka]] 3jmp6qt62yz325lpp7ig5st4xo2jly8 0 6024 47599 47576 2026-09-22T15:00:18Z Ilja isv 10 /* Imenniky */ 47599 wikitext text/x-wiki {{Pravopis}} {{Kartka jezyk |name=Uropi |image=Flag of Uropi.svg |imagescale=0.7 |creator={{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}} |setting=[[Medžunarodny pomoćny język]] |speakers= |fam2=[[Medžunarodny pomoćny język]] |fam3=[[A posteriori język]] |fam4=[naturalisticky planovany język] |posteriori=bazovany na [[Indo-evropske języky|Indo-evropskyh językih]] |agency= {{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}} <br/>[http://uropi.free.fr/index1.html Oficijalna stranica] |iso3= |iso3comment=nema |glotto= |ietf = [https://www.kreativekorp.com/clcr/ art-x-uropi] }} '''Uropi''' je [[konstruovany język]], ktory byl stvoren {{-|Joëlom Landais|Жоэљом Ланде}}, francuzskym učiteljem anglijskogo jezyka. Uropi je sintezoju evropejskyh jezykov, izključno osnovanoj na jih občyh [[Indoevropejske jezyky|indoevropejskyh korenah]], i imajučej cěljem byti koristanoj kako [[medžunarodny pomočny jezyk]] v Evropě i tako prinositi k budovanju evropejskoj identičnosti. Uropi byl založeny v lětu 1986; od togo časa prětrpěl něktore modifikacije dakle jego slovosbor prodolžaje rasti (francuzsko-uropsky slovnik imaje vyše 10,000 slov). Uropi se stal znajemy v Evropě na početku 1990-h.<ref>Долгополов, Николай, «''Мы снова говорим на разных языках''» in ''Комсомольская Правда'', April 29, 1990</ref><ref>Hrabovský, Jiří, «''Vok vu Uròpi? Hovoříte po Evropsku?''» in ''Svět v Obrazech'', November 29, 1990</ref> ==Stvoritelj== [[File:UK2.jpg|thumb|left|{{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}}, {{lang|en|Uropi Kreator}}, stvoritelj pomocnogo jezyka Uropi.]] Po studiju jezykov na [[Orleansky universitet|Orleanskom universitetu]], potom na [[Universitet Pariža|Sorboně]] i na [[École normale supérieure (Pariž)|{{Lang|fr|École Normale Supérieure}}]] v Parižu, {{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}} dobyl diplom [[Agrégation (diplom)|{{Lang|fr|Agrégation}}]] v anglijskom jezyku. On govori [[Francuzsky jezyk|francuzsky]], anglijsky, [[Italijansky jezyk|italijansky]], [[Špansky jezyk|špansky]] i [[Němečsky jezyk|němečsky]], i imaje dobro poznanje sovrěmennogo [[Grečsky jezyk|grěčskogo]] i [[Russky jezyk|russkogo]] jezykov. Dnes, on uči anglijsky v koledžu v [[Chartres|Šartru]]. Paralelno so svojim učenjem kako lingvista, putovanja {{-|Landais|Ланде}} po [[Evropa|Evropě]], [[Senegal|Senegalu]], [[Magreb|Magrebu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Meksiko|Meksiku]], byvšemu [[SSSR]], [[Vietnam|Vietnamu]] i [[Karaibske ostrova|Karaibam]], zajedno s jego strastju k jezykam sut dovedli go k stvorenju Uropi. ==Ortografija i fonologija== {|class="wikitable" style="text-align:center; table-layout:fixed" |+ Alfabet Uropi <ref>{{cite web |url=https://sites.google.com/site/uropivordar/uropi-gramatik/small-uropi-grammar-rn/1---en |title=1 - Generalities - Uropi Vordar id Gramatik |website=sites.google.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112939/https://sites.google.com/site/uropivordar/uropi-gramatik/small-uropi-grammar-rn/1---en |archive-date=2020-10-09}}</ref> |- ![[Velike bukvy]] |{{-|[[A]]}}||{{-|[[B]]}}||{{-|[[C]]}}||{{-|[[D]]}}||{{-|[[E]]}}||{{-|[[F]]}}||{{-|[[G]]}}||{{-|[[H]]}}||{{-|[[I]]}}||{{-|[[J]]}}||{{-|[[K]]}}||{{-|[[L]]}}||{{-|[[M]]}}||{{-|[[N]]}}||{{-|[[O]]}}||{{-|[[P]]}}||{{-|[[R]]}}||{{-|[[S]]}}||{{-|[[T]]}}||{{-|[[U]]}}||{{-|[[V]]}}||{{-|[[W]]}}||{{-|[[X]]}}||{{-|[[Y]]}}||{{-|[[Z]]}}||{{-|[[Ezh|Ʒ]] |- ![[Male bukvy]] |{{-|a}}||{{-|b}}||{{-|c}}||{{-|d}}||{{-|e}}||{{-|f}}||{{-|g}}||{{-|h}}||{{-|i}}||{{-|j}}||{{-|k}}||{{-|l}}||{{-|m}}||{{-|n}}||{{-|o}}||{{-|p}}||{{-|r}}||{{-|s}}||{{-|t}}||{{-|u}}||{{-|v}}||{{-|w}}||{{-|x}}||{{-|y}}||{{-|z}}||{{-|ʒ}} |- ![[Medžunarodny fonetičny alfabet|MFA]] [[fonemy]] |{{MFA|a}} |{{MFA|b}} |{{MFA|ʃ}} |{{MFA|d}} |{{MFA|e}} |{{MFA|f}} |{{MFA|g}} |{{MFA|h}} |{{MFA|i}} |{{MFA|j}} |{{MFA|k}} |{{MFA|l}} |{{MFA|m}} |{{MFA|n}} |{{MFA|o}} |{{MFA|p}} |{{MFA|r}} |{{MFA|s}} |{{MFA|t}} |{{MFA|u}} |{{MFA|v}} |{{MFA|w}} |{{MFA|x}} |{{MFA|y}} |{{MFA|z}} |{{MFA|ʒ}} |} Uropi alfabet imaje 26 bukv, to sut [[Osnovny latinsky alfabet ISO]] minus {{-|q}}, plus bukva {{-|ʒ}}, ktora jest vzeta iz [[Medžunarodny fonetičny alfabet|Medžunarodnogo fonetičnogo alfabeta]]. Vsaka bukva odgovarjaje zvuku, i vsaky zvuk bukvě. Vse [[Suglaska|suglasky]] se izgovarajut kako v medžuslovjanskom, za izključenjem: {{lang|en|c}} = {{MFA|ʃ}}, ktory se vsegda izgovarjaje kako ''š'' {{lang|en|ʒ}} = {{MFA|ʒ}} ktory se izgovaraje kao ''ž'' {{lang|en|x}} = {{MFA|x}}, koristany v čudžyh imenah,<ref name="FB"> [https://www.facebook.com/groups/uropi/permalink/1536687813017246/?comment_id=1537560332929994&reply_comment_id=1537581006261260 Diskusija na Fejsbuku]</ref> {{lang|en|y}} = {{MFA|y}}, koristany v čudžyh imenah,<ref name="FB" /> [[Samoglaska|Samoglasky]] {{lang|en|a, e, i, o, u}} se izgovarajut kako v italskom ili španskom, napriměr, {{lang|es|casa}}, {{lang|es|vino}}, {{lang|es|luna}} i {{lang|es|pepe}}. [[Udarjenje]] obyčno pada na [[korjen|glavny korjen]]. Napr., v {{lang|en|apkebo}} "obezglaviti", udarjenje pada na {{lang|en|keb}} "glava". Ale nektore sufiksy (kako {{lang|en|-èl}} ktory označaje instrument) i zakončenje {{lang|en|-ì}} za prošlo vreme sut vsegda udarne; kogda sut dva ili vyše sufiksov kombinovane, udarjenje vsegda pada na prěd posledny sufiks. Udarjenje označajut pisanym akcentom ({{lang|en|à}} {{lang|en|è}} {{lang|en|ì}} {{lang|en|ò}} {{lang|en|ù}}) na udarnoj samoglaskě, kogda ono pada na poslednju sylabu. Napr.: {{lang|en|kotèl}} "nož", {{lang|en|perì}} "neseny", {{lang|en|fotò}} "foto", {{lang|en|menù}} "menju". ==Leksika== === Korene === [[Korenj (lingvistika)|Korene]] Uropi mogut byti razdělenemy na tri kategorije: ==== Indoevropejske koreni ==== Jedna iz najglavnyh i samyh prvyh idej Uropi jest stati se osnovoju vozroděnja jedinstva [[Indoevropejske jezyky|indoevorpejskyh jezykov]] S tym cěljem, veliky broj korenev Uropi odgovarjaje občym indoevropejskim korenam, ktore byli sut uproščene v izgovoru i dolžině (velmi često koreni v Uropiimajut jednu ili dve sylaby). Tako, "mati" je {{lang|en|mata}} (iz indoevropejskogo {{lang|en|mātēr}}); "solnce" je {{lang|en|sol}} (iz indoevropejskogo {{lang|en|sāwel}}). Tako uproščevanje odgovarjaje prirodnoj evoluciji indoevropejskyh korenev, poradžavših slova, ktore se koristajut dnes v sučasnyh indoevropejskyh jezykah. Tako {{lang|en|mata}} odgovarjaje hindskomu {{lang|hi|माता|}} ({{Lang|en|mātā}}), a {{lang|en|sol}} španskomu, portugalskomu, galicijskomu i islandskomu {{lang|ine|sol}}. ==== "Hibridne" koreni ==== Ako li nema občego indoevropejskogo korene, ili ako li je několiko korenev za izraženje istoj veči v raznyh jezykah, Uropi može koristati "hibridne" slova, križajuče dva različne koreni, vzete iz raznyh jezykov, da by tako stvoriti najlegšo uznavajemy termin za govoriteljev največšego čisla indoevropejskyh jezykov. Tako, v {{lang|en|liamo}} "ljubiti", {{lang|en|li-}} prihodi iz [[Germanske jezyky|germanskyh]] i [[Slovjanske jezyky|slovjanskyh]] jezykov (sravn. [[Němečsky jezyk|němečsky]] {{lang|de|lieben}} i [[Russky jezyk|russky]] {{lang|ru|любить}}), a {{lang|en|-am}}, iz [[Romanske jezyky|romanskyh jezykov]] ({{lang|en|amar}}, {{lang|en|amare}}, {{lang|en|amo}}); ili v {{lang|en|mand}} "ruka", {{lang|en|ma-}} dolazi iz [[Romanske jezyky|romanskyh jezykov]] a {{lang|en|-and}}, iz [[Germanske jezyky|germanskyh]] (sravn. [[Latinsky jezyk|latinsko]] {{lang|la|manus}} i [[Němečsky jezyk|němečsky]] {{lang|de|Hand}}). Tutoj proces ne jest tako umětny, kako se na prvy pogled kaže, on byl pozorovan v prirodnyh jezykah, napr., [[Francuzsky jezyk|francuzsko]] {{lang|fr|haut}} "vysoky" proizhodi od križovanja medžu starofrancuzskym {{lang|en|aut}} (iz latinskogo {{lang|la|altus}}) i [[Frankijsky jezyk|frankijskym]] {{lang|en|hōh}}. Takože, anglijsko ''island'' proizhodi od križovanja staroanglijskogo {{lang|en|īeġland}} (od protogermanskogo {{lang|en|awjōlandą}}) i starofrancuzskogo {{lang|fr|isle}} (od latinskogo {{lang|la|insula}}).<ref>{{Cite web|title=island {{!}} Etymology, origin and meaning of island by etymonline|url=https://www.etymonline.com/word/island|access-date=2022-02-25|website=www.etymonline.com|language=en}}</ref> On takože naměrno koristaje se v takyh jezykah, kako anglijsky, za stvorjenje novyh slov, nazyvanyh [[portmanteau|{{-|portmanteau|портманто}}]], napr., slovo "{{-|smog}}" polučaje se iz křižovanja "{{-|smoke}}" i "{{-|fog}}". Medžu inymi sut {{lang|fr|franglais}} (iz {{lang|fr|français}} + {{lang|fr|anglais}}), {{lang|de|denglisch}} (iz {{lang|de|Deutsch}} + {{lang|de|Englisch}}), i ''spanglish'' (iz ''{{-|Spanish}}'' + ''{{-|English}}''). Take "hibridne" slova činet toliko 3% Uropi slovnika. ==== Medžunarodne slova ==== Uropi takože koristaje mnoge slova koje sut uže "medžunarodne", kako {{lang|en|taksì}}, {{lang|en|skol}} "škola", {{lang|en|bus}} "avtobus", {{Lang|en|art}} "umětnost", {{Lang|en|matc}} "matč", {{lang|en|polìz}} "policija", {{lang|en|simfonij}} "simfonija", i {{lang|en|tabàk}} "tabak". === Složene slova === Kako mnoge druge [[umětne jezyky]], Uropi koristaje mnogo [[Složene slova|složenyh slov]], či kombinujuči dva korena, ili koristajuči [[Prefiks|prefiksy]] i [[Sufiks|sufiksy]]. Medžu prvimi, sut naslědne priměry: {{lang|en|lucitòr}} "majak" od {{lang|en|luc}} "světlo" i {{lang|en|tor}} "veža"; ili, od {{lang|en|sopo}} "spati", {{lang|en|sopisàk}} "torba do spanja" i {{lang|en|sopivagòn}}, "spalny vagon". Takože sut mnoge priměry složenyh slov, stvorjenyh s prefiksami ili sufiksami: napriměr, iz {{lang|en|davo}} "davati" može byti stvorjeno {{lang|en|disdavo}} "razprěděliti"; iz {{lang|en|tel}} "cělj, naměr" - {{lang|en|atelo}} "skončiti v, dojdti do"; iz {{lang|en|breko}} "lomiti" i {{lang|en|us}} "von" - {{lang|en|usbreko}} "izlomiti"; iz {{lang|en|apel}} "jabloko" - {{lang|en|aplar}} "jablanj" i {{lang|en|aplaria}} "jabločny sad". V večinstvu slučajev, v složenyh slovah poznavajut se korene i tako značenje slova. Jednakože, nektore složene slova, daže i ako oni slědujut [[Etimologija|etimologijeju]] ekvivalentnyh slov v živyh evropejskyh jezykah, imajut vyše zatměnny, dost metaforičny smysl. Tako, {{lang|en|ruspeko}}, doslovno "pogledati nazad", znači "čtiti, uvažati"; ili {{lang|en|incepo}}, doslovno "shvatiti izvnutra", znači "razuměti" (referencija na "shvatiti ideju"). ==Gramatika== === Imenniky === Kako nektore moderne [[indoevropejske jezyky]], uropi ima velmi ograničeno [[sklonjenje]] samo s dvoma [[Gramatičny padež|padežami]]: [[nominativ]] i [[genitiv]] v [[Jednina|jednině]] i [[Množina|množině]]. Imenniky v uropi sut razděljene na tri grupy: te, ktore se končajut na [[Suglaska|suglasku]], končajuči se na ''-a,'' i te, ktore se končajut na drugu [[Samoglaska|samoglasku]]. Medźu timi koje se končaju na konsonant su vse [[Mužsky rod|mužske]] [[imenice]], ''tj.,'' imenice koje označavaju muževe ili mužske životinje: {{lang|en|man}} "muž"; {{lang|en|kat}} "kot". Te imenice uzimaju ''-e'' v množině; genitiv jednine je označeny s ''-i'', a genitiv množiny s ''-is'': {{lang|en|man, mane, mani, manis}} "muž, muži, muža, mužev". Vse [[Žensky rod|ženske]] imenice, ''tj.,'' imenice koje označavaju žene ili ženske životinje, končaju na ''-a'': {{lang|en|ʒina}} "žena", {{lang|en|kata}} "kotka". Te imenice uzimaju '''-s''' v množině. ''-a'' se měni na ''-u'' v genitivu jednine, ''-us'' v genitivu množiny: {{lang|en|gala, galas, galu, galus}} "kokot, kokoty, kokota, kokotov". Vse druge imenice su srednje: mogu jednako se končati na konsonant ili na ''-a'': na pr., {{lang|en|tab}} "tablica", {{lang|en|ment}} "um", {{lang|en|teatra}} "teatar", {{lang|en|centra}} "centar". One odgovaraju srednjem ličnom zaimenniku {{lang|en|je}} "to". Imenice koje se končaju na drugu vokalu su u osnově "medžunarodne" slova tak jako {{lang|en|taksì, eurò, menù}}. One uzimaju ''-s'' v množině, ali nemaju posebnu oznaku v genitivu. === Pridavniky === Kako v anglijskom, kvalifikativni [[prěvjesniki]] su neproměnivi. One se stavljaju pred imenicu ktoru kvalifikuju. Nektory su "čiste" prěvjesniki: {{lang|en|bun}} "dobry", {{lang|en|glen}} "zeleny", {{lang|en|kurti}} "kratky"; druge su izvedene iz imenic. V tom slučaju, njihova forma je identična formi genitiva jednine imenice: {{lang|en|mani}} "mužsky, mužev", {{lang|en|ʒinu}} "žensky, ženin". Nektory kvantitativni [[Quantifier (linguistics)|neodređeni prěvjesniki]] koji su takože [[zaimenniky]] uzimaju ''-e'' v množině: {{lang|en|mol, mole}} "mnogo, mnogy"; {{lang|en|poj, poje}} "malo, maly"; {{lang|en|tal, tale}} "vsaky, vsi"; {{lang|en|ek, eke}} "nektory, několiko". === Zaimenniky === [[Lične zaimenniky]] imaju tri [[Gramatičny padež|padeža]]: [[nominativ]], [[akuzativ]] (takože koristany s vsimi [[predložkami]]) i [[Dativ|dativ]]. [[Prisvojne prěvjesniki|Prisvojne prěvjesniki]] se koriste za [[genitiv]]. Kako v anglijskom, postoje tri zaimennika v trećoj osobě jednine (mužsky: {{lang|en|he}}; žensky: {{lang|en|ce}}; [[Sredny rod|sredny]]: {{lang|en|je}}) kao i [[povratny zaimennik]]. Na pr.: {{lang|en|i}} "ja" (nominativ), {{lang|en|ma}} "mene" (akuzativ), {{lang|en|mo}} "mně" (dativ); {{lang|en|tu, ta, to}} "ty", itd. Kompletan set ličnyh zaimennikov: {| class="wikitable" |- | &nbsp; | singular | plural |- | first person | {{lang|en|i}}&nbsp;"I" | {{lang|en|nu}}&nbsp;"we" |- | second person | {{lang|en|tu}}&nbsp;"you&nbsp;(sg.)" | {{lang|en|vu}}&nbsp;"you" ''(used both as plural and as polite form)'' |- | third person masc. | {{lang|en|he}}&nbsp;"he" | {{lang|en|lu}}&nbsp;"they" |- | third person fem. | {{lang|en|ce}}&nbsp;"she" | {{lang|en|lu}}&nbsp;"they" |- | third person neuter | {{lang|en|je}}&nbsp;"it" | {{lang|en|lu}}&nbsp;"they" |- |} Reflexive pronoun: {{lang|en|sia}} "oneself". ===Glagoly=== Uropi [[glagoly]] imaju [[indikativ]], [[Imperativ|imperativ]] i [[kondicional|kondicional]] načine, kao i jednu prostu formu, [[durativ|durativnu]] (trajnu) formu i [[perfekt|perfektnu]] formu. Osim v [[Imperativ|imperativu]], glagolska forma ostaje ista bez obzira na osobu. [[Infinitiv]] se konča na ''-o'': {{lang|en|jedo}} "jesti", {{lang|en|sopo}} "spati", {{lang|en|avo}} "imeti". Forma [[prezent|jednostavnogo prezenta]] je forma radikala: {{lang|en|i jed}} "ja jem", {{lang|en|tu sop}} "ty spiš". [[Preterit|Jednostavno prošlo]] se tvori dodavanjem naglašenog ''-ì'': {{lang|en|i jedì}} "ja jedl", {{lang|en|he avì}} "on imel". Za tvorenje [[futur|futura]] koristiš česticu ''ve'' s [[infinitiv]]om: {{lang|en|i ve jedo}} "ja budu jesti"; {{lang|en|ve tu sopo?}} "budeš li spati?"; {{lang|en|lu v'ne veno}} "oni ne budu doći". [[Kondicional|Kondicional]] se tvori dodavanjem ''-ev'' na korjen: {{lang|en|Is i sev fami, i jedev}} "Ako by ja byl (dosl. by był) gladny, ja by jedl". [[Perfekt|Perfekt]] koristi pomoćny glagol {{lang|en|avo}} "imeti" i prošly [[participij]] koji se konča na ''-en'': {{lang|en|i av jeden}} "ja jedl"; {{lang|en|ce av venen}} "ona prišla". [[Durativ|Durativna]] (''trajna'') forma koristi pomoćny glagol {{lang|en|so}} "byti" i sadašny [[participij]], koji se konča na ''-an'': {{lang|en|i se jedan}} "ja jem", {{lang|en|se he sopan?}} "spi li on?" [[Imperativ|Imperativ]]: {{lang|en|jed, jede, jedem}} "jedi!" (jednina/množina), "hajde jedimo!" [[Pasiv|Pasiv]] koristi [[Pomoćny glagol|pomoćny glagol]] {{lang|en|vido}} "dobiti, postati" i prošly [[participij]]: {{lang|en|De mus vid jeden pa de kat}} "Myš je jedena od kota". ===Čislovniky=== {| class="wikitable" |- ! Numeral ! Cardinal ! Ordinal |- | 1 | {{lang|en|un}} | {{lang|en|pri}} |- | 2 | {{lang|en|du}} | {{lang|en|duj}} |- | 3 | {{lang|en|tri}} | {{lang|en|trij}} |- | 4 | {{lang|en|kwer}} | {{lang|en|kweri}} |- | 5 | {{lang|en|pin}} | {{lang|en|pini}} |- | 6 | {{lang|en|ses}} | |- | 7 | {{lang|en|sep}} | |- | 8 | {{lang|en|oc}} | |- | 9 | {{lang|en|nev}} | |- | 10 | {{lang|en|des}} | |- | 100 | {{lang|en|sunte}} | |- | 357 | {{lang|en|trisunte pindes-sep}} | |- | 1000 | {{lang|en|tilie}} | |} [[Redne čislovniky]] se tvore dodavanjem ''-i'' ili ''-j'' (posle vokaly): ''duj'': "drugy"; ''trij'': "treti", ''kweri'': "četvrty", ''pini'': "pjaty"; iznimka je ''pri'': "prvy". [[Dělky|Dělky]] se tvore dodavanjem ''-t'' k čislovnikom: {{lang|en|u trit}} "tretina", {{lang|en|u kwert}} "četvrtina"; iznimka je {{lang|en|mij}} "polovina". ==Priměr== {{Prěvod poezije |lang2=mis |head2={{lang|en|U Men Kidi}} |2= {{-|Be sep, wan i it a led, I find sul’ imaʒe in mi ment, Ki dragone valgan aròn kastele, Gardine wo un find maʒiki frute; Lovi damas in u tor inkarsen, O perlasen in u fost insaren; Wo galan kwalore rait su ber rijis We se de frontias da landi soinis. I find ja, sa klarim in mi ment Be sep, wan i it a led. Be sep, revos ma vekan De maʒiki land i cek in van; U sel se stan za wo stì de kastèl, De gardini bod wen u tapìz cel. Nun feja se vadan tra de plor, Bote, ne kwalore, se stan ner de dor, Id wo de blu rije sì flujan ki rikle Num u banar id vodikrùg je ste; I cek de maʒiki land in van Be sep, revos ma vekan.}} |lang1=en |head1=<br/>{{-|A Child's Thought}} |1= {{-|At seven, when I go to bed, I find such pictures in my head: Castles with dragons prowling round, Gardens where magic fruits are found; Fair ladies prisoned in a tower, Or lost in an enchanted bower; While gallant horsemen ride by streams That border all this land of dreams I find, so clearly in my head At seven, when I go to bed. At seven, when I wake again, The magic land I seek in vain; A chair stands where the castle frowned, The carpet hides the garden ground, No fairies trip across the floor, Boots, and not horsemen, flank the door, And where the blue streams rippling ran Is now a bath and water-can; I seek the magic land in vain At seven, when I wake again.}} |attr1="{{-|A Child's Thought}}", [[Robert Louis Stevenson|Robert L{{-|ou|у}}is Stevenson]] }} ==Publikacije== * {{-|Ducos, Étienne, «''Joël Landais invente la 251e langue''»}}, v gazetě ''{{-|Libération}}'', 16 oktobra 1986. * {{-|Bremer, Hans-Hagen, «''Vok vu Uropi: Ein Lehrer träumt nachts auf europäisch''»}} v gazetě ''{{-|Frankfurter Rundschau}}'', 24 novembra 1986. * {{-|Долгополов, Николай, «''Уроки Уропи''»}} v gazetě ''Комсомольская Правда'', 21 novembra 1987. * {{-|Étienne Ducos, «''Des lettres russes arrivent par centaines chez Joël Landais''»}}, v ''{{-|L'Écho républicain}}'', 15 dekembra 1987. * {{-|Webster, Paul, «''Uropi, the new lingua franca''»}}, v ''{{-|The Guardian Weekly}}'', sedmica 15 januara 1989. * Singer, Enrico, «''Uropi, una nuova lingua per l'Europa''», in ''La Stampa'', 24 februara 1989. * Tabone, Bénédicte, «''L'Uropi n'est pas une utopie''», in ''La Nouvelle République du Centre Ouest'', 2 julija 1989. * Author not mentioned, «''Uropi, mehr als eine private Geheimsprache - Ein Chance in Europa''» in ''Tagespost'', 28–29 oktobra 1989. * {{-|Tribout, Carole, «''Les Suisses se penchent sur l'Uropi''»}}, v ''{{-|République du Centre}}'', 23 oktobra 1991. ==Iztočniky== {{Iztočniky}} ==Vněšnje linky== * [http://uropi.free.fr/index1.html Oficialny vebsajt] * [http://uropi.canalblog.com/ Blog avtora Uropi (na Uropi, francuzskom, anglijskom i něktoryh drugyh jezykah)] * [https://cals.conlang.org/language/uropi/feature/ Harakteristika Uropi v {{-|Conlang Atlas of Language Structures}}]. ==Izvor== {{Prěvod|en|Uropi}} {{Umětne jezyky}} [[Kategorija:Medžunarodne pomočne języky]] [[Kategorija:Umětne jezyky]] p26smq00svs89avh00d6ghmks6gehds 47617 47599 2026-09-23T08:19:34Z Ilja isv 10 47617 wikitext text/x-wiki {{Pravopis}} {{Kartka jezyk |name=Uropi |image=Flag of Uropi.svg |imagescale=0.7 |creator={{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}} |setting=[[Medžunarodny pomoćny język]] |speakers= |fam2=[[Medžunarodny pomoćny język]] |fam3=[[A posteriori język]] |fam4=[naturalisticky planovany język] |posteriori=bazovany na [[Indo-evropske języky|Indo-evropskyh językih]] |agency= {{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}} <br/>[http://uropi.free.fr/index1.html Oficijalna stranica] |iso3= |iso3comment=nema |glotto= |ietf = [https://www.kreativekorp.com/clcr/ art-x-uropi] }} '''Uropi''' je [[konstruovany język]], ktory byl stvoren {{-|Joëlom Landais|Жоэљом Ланде}}, francuzskym učiteljem anglijskogo jezyka. Uropi je sintezoju evropejskyh jezykov, izključno osnovanoj na jih občyh [[Indoevropejske jezyky|indoevropejskyh korenah]], i imajučej cěljem byti koristanoj kako [[medžunarodny pomočny jezyk]] v Evropě i tako prinositi k budovanju evropejskoj identičnosti. Uropi byl založeny v lětu 1986; od togo časa prětrpěl něktore modifikacije dakle jego slovosbor prodolžaje rasti (francuzsko-uropsky slovnik imaje vyše 10,000 slov). Uropi se stal znajemy v Evropě na početku 1990-h.<ref>Долгополов, Николай, «''Мы снова говорим на разных языках''» in ''Комсомольская Правда'', April 29, 1990</ref><ref>Hrabovský, Jiří, «''Vok vu Uròpi? Hovoříte po Evropsku?''» in ''Svět v Obrazech'', November 29, 1990</ref> ==Stvoritelj== [[File:UK2.jpg|thumb|left|{{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}}, {{lang|en|Uropi Kreator}}, stvoritelj pomocnogo jezyka Uropi.]] Po studiju jezykov na [[Orleansky universitet|Orleanskom universitetu]], potom na [[Universitet Pariža|Sorboně]] i na [[École normale supérieure (Pariž)|{{Lang|fr|École Normale Supérieure}}]] v Parižu, {{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}} dobyl diplom [[Agrégation (diplom)|{{Lang|fr|Agrégation}}]] v anglijskom jezyku. On govori [[Francuzsky jezyk|francuzsky]], anglijsky, [[Italijansky jezyk|italijansky]], [[Špansky jezyk|špansky]] i [[Němečsky jezyk|němečsky]], i imaje dobro poznanje sovrěmennogo [[Grečsky jezyk|grěčskogo]] i [[Russky jezyk|russkogo]] jezykov. Dnes, on uči anglijsky v koledžu v [[Chartres|Šartru]]. Paralelno so svojim učenjem kako lingvista, putovanja {{-|Landais|Ланде}} po [[Evropa|Evropě]], [[Senegal|Senegalu]], [[Magreb|Magrebu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Meksiko|Meksiku]], byvšemu [[SSSR]], [[Vietnam|Vietnamu]] i [[Karaibske ostrova|Karaibam]], zajedno s jego strastju k jezykam sut dovedli go k stvorenju Uropi. ==Ortografija i fonologija== {|class="wikitable" style="text-align:center; table-layout:fixed" |+ Alfabet Uropi <ref>{{cite web |url=https://sites.google.com/site/uropivordar/uropi-gramatik/small-uropi-grammar-rn/1---en |title=1 - Generalities - Uropi Vordar id Gramatik |website=sites.google.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112939/https://sites.google.com/site/uropivordar/uropi-gramatik/small-uropi-grammar-rn/1---en |archive-date=2020-10-09}}</ref> |- ![[Velike bukvy]] |{{-|[[A]]}}||{{-|[[B]]}}||{{-|[[C]]}}||{{-|[[D]]}}||{{-|[[E]]}}||{{-|[[F]]}}||{{-|[[G]]}}||{{-|[[H]]}}||{{-|[[I]]}}||{{-|[[J]]}}||{{-|[[K]]}}||{{-|[[L]]}}||{{-|[[M]]}}||{{-|[[N]]}}||{{-|[[O]]}}||{{-|[[P]]}}||{{-|[[R]]}}||{{-|[[S]]}}||{{-|[[T]]}}||{{-|[[U]]}}||{{-|[[V]]}}||{{-|[[W]]}}||{{-|[[X]]}}||{{-|[[Y]]}}||{{-|[[Z]]}}||{{-|[[Ezh|Ʒ]] |- ![[Male bukvy]] |{{-|a}}||{{-|b}}||{{-|c}}||{{-|d}}||{{-|e}}||{{-|f}}||{{-|g}}||{{-|h}}||{{-|i}}||{{-|j}}||{{-|k}}||{{-|l}}||{{-|m}}||{{-|n}}||{{-|o}}||{{-|p}}||{{-|r}}||{{-|s}}||{{-|t}}||{{-|u}}||{{-|v}}||{{-|w}}||{{-|x}}||{{-|y}}||{{-|z}}||{{-|ʒ}} |- ![[Medžunarodny fonetičny alfabet|MFA]] [[fonemy]] |{{MFA|a}} |{{MFA|b}} |{{MFA|ʃ}} |{{MFA|d}} |{{MFA|e}} |{{MFA|f}} |{{MFA|g}} |{{MFA|h}} |{{MFA|i}} |{{MFA|j}} |{{MFA|k}} |{{MFA|l}} |{{MFA|m}} |{{MFA|n}} |{{MFA|o}} |{{MFA|p}} |{{MFA|r}} |{{MFA|s}} |{{MFA|t}} |{{MFA|u}} |{{MFA|v}} |{{MFA|w}} |{{MFA|x}} |{{MFA|y}} |{{MFA|z}} |{{MFA|ʒ}} |} Uropi alfabet imaje 26 bukv, to sut [[Osnovny latinsky alfabet ISO]] minus {{-|q}}, plus bukva {{-|ʒ}}, ktora jest vzeta iz [[Medžunarodny fonetičny alfabet|Medžunarodnogo fonetičnogo alfabeta]]. Vsaka bukva odgovarjaje zvuku, i vsaky zvuk bukvě. Vse [[Suglaska|suglasky]] se izgovarajut kako v medžuslovjanskom, za izključenjem: {{lang|en|c}} = {{MFA|ʃ}}, ktory se vsegda izgovarjaje kako ''š'' {{lang|en|ʒ}} = {{MFA|ʒ}} ktory se izgovaraje kao ''ž'' {{lang|en|x}} = {{MFA|x}}, koristany v čudžyh imenah,<ref name="FB"> [https://www.facebook.com/groups/uropi/permalink/1536687813017246/?comment_id=1537560332929994&reply_comment_id=1537581006261260 Diskusija na Fejsbuku]</ref> {{lang|en|y}} = {{MFA|y}}, koristany v čudžyh imenah,<ref name="FB" /> [[Samoglaska|Samoglasky]] {{lang|en|a, e, i, o, u}} se izgovarajut kako v italskom ili španskom, napriměr, {{lang|es|casa}}, {{lang|es|vino}}, {{lang|es|luna}} i {{lang|es|pepe}}. [[Udarjenje]] obyčno pada na [[korjen|glavny korjen]]. Napr., v {{lang|en|apkebo}} "obezglaviti", udarjenje pada na {{lang|en|keb}} "glava". Ale nektore sufiksy (kako {{lang|en|-èl}} ktory označaje instrument) i zakončenje {{lang|en|-ì}} za prošlo vreme sut vsegda udarne; kogda sut dva ili vyše sufiksov kombinovane, udarjenje vsegda pada na prěd posledny sufiks. Udarjenje označajut pisanym akcentom ({{lang|en|à}} {{lang|en|è}} {{lang|en|ì}} {{lang|en|ò}} {{lang|en|ù}}) na udarnoj samoglaskě, kogda ono pada na poslednju sylabu. Napr.: {{lang|en|kotèl}} "nož", {{lang|en|perì}} "neseny", {{lang|en|fotò}} "foto", {{lang|en|menù}} "menju". ==Leksika== === Korene === [[Korenj (lingvistika)|Korene]] Uropi mogut byti razdělenemy na tri kategorije: ==== Indoevropejske korene ==== Jedna iz najglavnyh i samyh prvyh idej Uropi jest stati se osnovoju vozroděnja jedinstva [[Indoevropejske jezyky|indoevorpejskyh jezykov]] S tym cěljem, veliky broj korenev Uropi odgovarjaje občym indoevropejskim korenam, ktore byli sut uproščene v izgovoru i dolžině (velmi često koreni v Uropiimajut jednu ili dve sylaby). Tako, "mati" je {{lang|en|mata}} (iz indoevropejskogo {{lang|en|mātēr}}); "solnce" je {{lang|en|sol}} (iz indoevropejskogo {{lang|en|sāwel}}). Tako uproščevanje odgovarjaje prirodnoj evoluciji indoevropejskyh korenev, poradžavših slova, ktore se koristajut dnes v sučasnyh indoevropejskyh jezykah. Tako {{lang|en|mata}} odgovarjaje hindskomu {{lang|hi|माता|}} ({{Lang|en|mātā}}), a {{lang|en|sol}} španskomu, portugalskomu, galicijskomu i islandskomu {{lang|ine|sol}}. ==== "Hibridne" korene ==== Ako li nema občego indoevropejskogo korene, ili ako li je několiko korenev za izraženje istoj veči v raznyh jezykah, Uropi može koristati "hibridne" slova, križajuče dva različne koreni, vzete iz raznyh jezykov, da by tako stvoriti najlegšo uznavajemy termin za govoriteljev največšego čisla indoevropejskyh jezykov. Tako, v {{lang|en|liamo}} "ljubiti", {{lang|en|li-}} prihodi iz [[Germanske jezyky|germanskyh]] i [[Slovjanske jezyky|slovjanskyh]] jezykov (sravn. [[Němečsky jezyk|němečsky]] {{lang|de|lieben}} i [[Russky jezyk|russky]] {{lang|ru|любить}}), a {{lang|en|-am}}, iz [[Romanske jezyky|romanskyh jezykov]] ({{lang|en|amar}}, {{lang|en|amare}}, {{lang|en|amo}}); ili v {{lang|en|mand}} "ruka", {{lang|en|ma-}} dolazi iz [[Romanske jezyky|romanskyh jezykov]] a {{lang|en|-and}}, iz [[Germanske jezyky|germanskyh]] (sravn. [[Latinsky jezyk|latinsko]] {{lang|la|manus}} i [[Němečsky jezyk|němečsky]] {{lang|de|Hand}}). Tutoj proces ne jest tako umětny, kako se na prvy pogled kaže, on byl pozorovan v prirodnyh jezykah, napr., [[Francuzsky jezyk|francuzsko]] {{lang|fr|haut}} "vysoky" proizhodi od križovanja medžu starofrancuzskym {{lang|en|aut}} (iz latinskogo {{lang|la|altus}}) i [[Frankijsky jezyk|frankijskym]] {{lang|en|hōh}}. Takože, anglijsko ''island'' proizhodi od križovanja staroanglijskogo {{lang|en|īeġland}} (od protogermanskogo {{lang|en|awjōlandą}}) i starofrancuzskogo {{lang|fr|isle}} (od latinskogo {{lang|la|insula}}).<ref>{{Cite web|title=island {{!}} Etymology, origin and meaning of island by etymonline|url=https://www.etymonline.com/word/island|access-date=2022-02-25|website=www.etymonline.com|language=en}}</ref> On takože naměrno koristaje se v takyh jezykah, kako anglijsky, za stvorjenje novyh slov, nazyvanyh [[portmanteau|{{-|portmanteau|портманто}}]], napr., slovo "{{-|smog}}" polučaje se iz křižovanja "{{-|smoke}}" i "{{-|fog}}". Medžu inymi sut {{lang|fr|franglais}} (iz {{lang|fr|français}} + {{lang|fr|anglais}}), {{lang|de|denglisch}} (iz {{lang|de|Deutsch}} + {{lang|de|Englisch}}), i ''spanglish'' (iz ''{{-|Spanish}}'' + ''{{-|English}}''). Take "hibridne" slova činet toliko 3% Uropi slovnika. ==== Medžunarodne slova ==== Uropi takože koristaje mnoge slova koje sut uže "medžunarodne", kako {{lang|en|taksì}}, {{lang|en|skol}} "škola", {{lang|en|bus}} "avtobus", {{Lang|en|art}} "umětnost", {{Lang|en|matc}} "matč", {{lang|en|polìz}} "policija", {{lang|en|simfonij}} "simfonija", i {{lang|en|tabàk}} "tabak". === Složene slova === Kako mnoge druge [[umětne jezyky]], Uropi koristaje mnogo [[Složene slova|složenyh slov]], či kombinujuči dva korena, ili koristajuči [[Prefiks|prefiksy]] i [[Sufiks|sufiksy]]. Medžu prvimi, sut naslědne priměry: {{lang|en|lucitòr}} "majak" od {{lang|en|luc}} "světlo" i {{lang|en|tor}} "veža"; ili, od {{lang|en|sopo}} "spati", {{lang|en|sopisàk}} "torba do spanja" i {{lang|en|sopivagòn}}, "spalny vagon". Takože sut mnoge priměry složenyh slov, stvorjenyh s prefiksami ili sufiksami: napriměr, iz {{lang|en|davo}} "davati" može byti stvorjeno {{lang|en|disdavo}} "razprěděliti"; iz {{lang|en|tel}} "cělj, naměr" - {{lang|en|atelo}} "skončiti v, dojdti do"; iz {{lang|en|breko}} "lomiti" i {{lang|en|us}} "von" - {{lang|en|usbreko}} "izlomiti"; iz {{lang|en|apel}} "jabloko" - {{lang|en|aplar}} "jablanj" i {{lang|en|aplaria}} "jabločny sad". V večinstvu slučajev, v složenyh slovah poznavajut se korene i tako značenje slova. Jednakože, nektore složene slova, daže i ako oni slědujut [[Etimologija|etimologijeju]] ekvivalentnyh slov v živyh evropejskyh jezykah, imajut vyše zatměnny, dost metaforičny smysl. Tako, {{lang|en|ruspeko}}, doslovno "pogledati nazad", znači "čtiti, uvažati"; ili {{lang|en|incepo}}, doslovno "shvatiti izvnutra", znači "razuměti" (referencija na "shvatiti ideju"). ==Gramatika== === Imenniky === Kako nektore moderne [[indoevropejske jezyky]], uropi imaje velmi ograničeno [[sklonjenje]] s samo dvoma [[Gramatičny padež|padežami]]: [[nominativ|nominativom]] i [[genitiv]]<nowiki/>om v [[Jednina|jednině]] i [[Množina|množině]]. Imenniky v uropi sut razděljene na tri grupy: končajuči se na [[Suglaska|suglasku]], končajuči se na ''-a,'' i tkončajuči se na drugu [[Samoglaska|samoglasku]]. Medžu tymi, ktore se končajut na suglasku, sut vse imenniky [[Mužsky rod (gramatika)|mužskogo roda]], koje označajut mužev ili životiny mužskogo pola: {{lang|en|man}} "muž"; {{lang|en|kat}} "kot". Te imenice uzimaju ''-e'' v množině; genitiv jednine je označeny s ''-i'', a genitiv množiny s ''-is'': {{lang|en|man, mane, mani, manis}} "muž, muži, muža, mužev". Vse [[Žensky rod|ženske]] imenice, ''tj.,'' imenice koje označavaju žene ili ženske životinje, končaju na ''-a'': {{lang|en|ʒina}} "žena", {{lang|en|kata}} "kotka". Te imenice uzimaju '''-s''' v množině. ''-a'' se měni na ''-u'' v genitivu jednine, ''-us'' v genitivu množiny: {{lang|en|gala, galas, galu, galus}} "kokot, kokoty, kokota, kokotov". Vse druge imenice su srednje: mogu jednako se končati na konsonant ili na ''-a'': na pr., {{lang|en|tab}} "tablica", {{lang|en|ment}} "um", {{lang|en|teatra}} "teatar", {{lang|en|centra}} "centar". One odgovaraju srednjem ličnom zaimenniku {{lang|en|je}} "to". Imenice koje se končaju na drugu vokalu su u osnově "medžunarodne" slova tak jako {{lang|en|taksì, eurò, menù}}. One uzimaju ''-s'' v množině, ali nemaju posebnu oznaku v genitivu. === Pridavniky === Kako v anglijskom, kvalifikativni [[prěvjesniki]] su neproměnivi. One se stavljaju pred imenicu ktoru kvalifikuju. Nektory su "čiste" prěvjesniki: {{lang|en|bun}} "dobry", {{lang|en|glen}} "zeleny", {{lang|en|kurti}} "kratky"; druge su izvedene iz imenic. V tom slučaju, njihova forma je identična formi genitiva jednine imenice: {{lang|en|mani}} "mužsky, mužev", {{lang|en|ʒinu}} "žensky, ženin". Nektory kvantitativni [[Quantifier (linguistics)|neodređeni prěvjesniki]] koji su takože [[zaimenniky]] uzimaju ''-e'' v množině: {{lang|en|mol, mole}} "mnogo, mnogy"; {{lang|en|poj, poje}} "malo, maly"; {{lang|en|tal, tale}} "vsaky, vsi"; {{lang|en|ek, eke}} "nektory, několiko". === Zaimenniky === [[Lične zaimenniky]] imaju tri [[Gramatičny padež|padeža]]: [[nominativ]], [[akuzativ]] (takože koristany s vsimi [[predložkami]]) i [[Dativ|dativ]]. [[Prisvojne prěvjesniki|Prisvojne prěvjesniki]] se koriste za [[genitiv]]. Kako v anglijskom, postoje tri zaimennika v trećoj osobě jednine (mužsky: {{lang|en|he}}; žensky: {{lang|en|ce}}; [[Sredny rod|sredny]]: {{lang|en|je}}) kao i [[povratny zaimennik]]. Na pr.: {{lang|en|i}} "ja" (nominativ), {{lang|en|ma}} "mene" (akuzativ), {{lang|en|mo}} "mně" (dativ); {{lang|en|tu, ta, to}} "ty", itd. Kompletan set ličnyh zaimennikov: {| class="wikitable" |- | &nbsp; | singular | plural |- | first person | {{lang|en|i}}&nbsp;"I" | {{lang|en|nu}}&nbsp;"we" |- | second person | {{lang|en|tu}}&nbsp;"you&nbsp;(sg.)" | {{lang|en|vu}}&nbsp;"you" ''(used both as plural and as polite form)'' |- | third person masc. | {{lang|en|he}}&nbsp;"he" | {{lang|en|lu}}&nbsp;"they" |- | third person fem. | {{lang|en|ce}}&nbsp;"she" | {{lang|en|lu}}&nbsp;"they" |- | third person neuter | {{lang|en|je}}&nbsp;"it" | {{lang|en|lu}}&nbsp;"they" |- |} Reflexive pronoun: {{lang|en|sia}} "oneself". ===Glagoly=== Uropi [[glagoly]] imaju [[indikativ]], [[Imperativ|imperativ]] i [[kondicional|kondicional]] načine, kao i jednu prostu formu, [[durativ|durativnu]] (trajnu) formu i [[perfekt|perfektnu]] formu. Osim v [[Imperativ|imperativu]], glagolska forma ostaje ista bez obzira na osobu. [[Infinitiv]] se konča na ''-o'': {{lang|en|jedo}} "jesti", {{lang|en|sopo}} "spati", {{lang|en|avo}} "imeti". Forma [[prezent|jednostavnogo prezenta]] je forma radikala: {{lang|en|i jed}} "ja jem", {{lang|en|tu sop}} "ty spiš". [[Preterit|Jednostavno prošlo]] se tvori dodavanjem naglašenog ''-ì'': {{lang|en|i jedì}} "ja jedl", {{lang|en|he avì}} "on imel". Za tvorenje [[futur|futura]] koristiš česticu ''ve'' s [[infinitiv]]om: {{lang|en|i ve jedo}} "ja budu jesti"; {{lang|en|ve tu sopo?}} "budeš li spati?"; {{lang|en|lu v'ne veno}} "oni ne budu doći". [[Kondicional|Kondicional]] se tvori dodavanjem ''-ev'' na korjen: {{lang|en|Is i sev fami, i jedev}} "Ako by ja byl (dosl. by był) gladny, ja by jedl". [[Perfekt|Perfekt]] koristi pomoćny glagol {{lang|en|avo}} "imeti" i prošly [[participij]] koji se konča na ''-en'': {{lang|en|i av jeden}} "ja jedl"; {{lang|en|ce av venen}} "ona prišla". [[Durativ|Durativna]] (''trajna'') forma koristi pomoćny glagol {{lang|en|so}} "byti" i sadašny [[participij]], koji se konča na ''-an'': {{lang|en|i se jedan}} "ja jem", {{lang|en|se he sopan?}} "spi li on?" [[Imperativ|Imperativ]]: {{lang|en|jed, jede, jedem}} "jedi!" (jednina/množina), "hajde jedimo!" [[Pasiv|Pasiv]] koristi [[Pomoćny glagol|pomoćny glagol]] {{lang|en|vido}} "dobiti, postati" i prošly [[participij]]: {{lang|en|De mus vid jeden pa de kat}} "Myš je jedena od kota". ===Čislovniky=== {| class="wikitable" |- ! Numeral ! Cardinal ! Ordinal |- | 1 | {{lang|en|un}} | {{lang|en|pri}} |- | 2 | {{lang|en|du}} | {{lang|en|duj}} |- | 3 | {{lang|en|tri}} | {{lang|en|trij}} |- | 4 | {{lang|en|kwer}} | {{lang|en|kweri}} |- | 5 | {{lang|en|pin}} | {{lang|en|pini}} |- | 6 | {{lang|en|ses}} | |- | 7 | {{lang|en|sep}} | |- | 8 | {{lang|en|oc}} | |- | 9 | {{lang|en|nev}} | |- | 10 | {{lang|en|des}} | |- | 100 | {{lang|en|sunte}} | |- | 357 | {{lang|en|trisunte pindes-sep}} | |- | 1000 | {{lang|en|tilie}} | |} [[Redne čislovniky]] se tvore dodavanjem ''-i'' ili ''-j'' (posle vokaly): ''duj'': "drugy"; ''trij'': "treti", ''kweri'': "četvrty", ''pini'': "pjaty"; iznimka je ''pri'': "prvy". [[Dělky|Dělky]] se tvore dodavanjem ''-t'' k čislovnikom: {{lang|en|u trit}} "tretina", {{lang|en|u kwert}} "četvrtina"; iznimka je {{lang|en|mij}} "polovina". ==Priměr== {{Prěvod poezije |lang2=mis |head2={{lang|en|U Men Kidi}} |2= {{-|Be sep, wan i it a led, I find sul’ imaʒe in mi ment, Ki dragone valgan aròn kastele, Gardine wo un find maʒiki frute; Lovi damas in u tor inkarsen, O perlasen in u fost insaren; Wo galan kwalore rait su ber rijis We se de frontias da landi soinis. I find ja, sa klarim in mi ment Be sep, wan i it a led. Be sep, revos ma vekan De maʒiki land i cek in van; U sel se stan za wo stì de kastèl, De gardini bod wen u tapìz cel. Nun feja se vadan tra de plor, Bote, ne kwalore, se stan ner de dor, Id wo de blu rije sì flujan ki rikle Num u banar id vodikrùg je ste; I cek de maʒiki land in van Be sep, revos ma vekan.}} |lang1=en |head1=<br/>{{-|A Child's Thought}} |1= {{-|At seven, when I go to bed, I find such pictures in my head: Castles with dragons prowling round, Gardens where magic fruits are found; Fair ladies prisoned in a tower, Or lost in an enchanted bower; While gallant horsemen ride by streams That border all this land of dreams I find, so clearly in my head At seven, when I go to bed. At seven, when I wake again, The magic land I seek in vain; A chair stands where the castle frowned, The carpet hides the garden ground, No fairies trip across the floor, Boots, and not horsemen, flank the door, And where the blue streams rippling ran Is now a bath and water-can; I seek the magic land in vain At seven, when I wake again.}} |attr1="{{-|A Child's Thought}}", [[Robert Louis Stevenson|Robert L{{-|ou|у}}is Stevenson]] }} ==Publikacije== * {{-|Ducos, Étienne, «''Joël Landais invente la 251e langue''»}}, v gazetě ''{{-|Libération}}'', 16 oktobra 1986. * {{-|Bremer, Hans-Hagen, «''Vok vu Uropi: Ein Lehrer träumt nachts auf europäisch''»}} v gazetě ''{{-|Frankfurter Rundschau}}'', 24 novembra 1986. * {{-|Долгополов, Николай, «''Уроки Уропи''»}} v gazetě ''Комсомольская Правда'', 21 novembra 1987. * {{-|Étienne Ducos, «''Des lettres russes arrivent par centaines chez Joël Landais''»}}, v ''{{-|L'Écho républicain}}'', 15 dekembra 1987. * {{-|Webster, Paul, «''Uropi, the new lingua franca''»}}, v ''{{-|The Guardian Weekly}}'', sedmica 15 januara 1989. * Singer, Enrico, «''Uropi, una nuova lingua per l'Europa''», in ''La Stampa'', 24 februara 1989. * Tabone, Bénédicte, «''L'Uropi n'est pas une utopie''», in ''La Nouvelle République du Centre Ouest'', 2 julija 1989. * Author not mentioned, «''Uropi, mehr als eine private Geheimsprache - Ein Chance in Europa''» in ''Tagespost'', 28–29 oktobra 1989. * {{-|Tribout, Carole, «''Les Suisses se penchent sur l'Uropi''»}}, v ''{{-|République du Centre}}'', 23 oktobra 1991. ==Iztočniky== {{Iztočniky}} ==Vněšnje linky== * [http://uropi.free.fr/index1.html Oficialny vebsajt] * [http://uropi.canalblog.com/ Blog avtora Uropi (na Uropi, francuzskom, anglijskom i něktoryh drugyh jezykah)] * [https://cals.conlang.org/language/uropi/feature/ Harakteristika Uropi v {{-|Conlang Atlas of Language Structures}}]. ==Izvor== {{Prěvod|en|Uropi}} {{Umětne jezyky}} [[Kategorija:Medžunarodne pomočne języky]] [[Kategorija:Umětne jezyky]] cqf72sj8b5u9d7v321bovzlwl68hmrk 47619 47617 2026-09-23T09:31:04Z Ilja isv 10 /* Imenniky */ 47619 wikitext text/x-wiki {{Pravopis}} {{Kartka jezyk |name=Uropi |image=Flag of Uropi.svg |imagescale=0.7 |creator={{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}} |setting=[[Medžunarodny pomoćny język]] |speakers= |fam2=[[Medžunarodny pomoćny język]] |fam3=[[A posteriori język]] |fam4=[naturalisticky planovany język] |posteriori=bazovany na [[Indo-evropske języky|Indo-evropskyh językih]] |agency= {{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}} <br/>[http://uropi.free.fr/index1.html Oficijalna stranica] |iso3= |iso3comment=nema |glotto= |ietf = [https://www.kreativekorp.com/clcr/ art-x-uropi] }} '''Uropi''' je [[konstruovany język]], ktory byl stvoren {{-|Joëlom Landais|Жоэљом Ланде}}, francuzskym učiteljem anglijskogo jezyka. Uropi je sintezoju evropejskyh jezykov, izključno osnovanoj na jih občyh [[Indoevropejske jezyky|indoevropejskyh korenah]], i imajučej cěljem byti koristanoj kako [[medžunarodny pomočny jezyk]] v Evropě i tako prinositi k budovanju evropejskoj identičnosti. Uropi byl založeny v lětu 1986; od togo časa prětrpěl něktore modifikacije dakle jego slovosbor prodolžaje rasti (francuzsko-uropsky slovnik imaje vyše 10,000 slov). Uropi se stal znajemy v Evropě na početku 1990-h.<ref>Долгополов, Николай, «''Мы снова говорим на разных языках''» in ''Комсомольская Правда'', April 29, 1990</ref><ref>Hrabovský, Jiří, «''Vok vu Uròpi? Hovoříte po Evropsku?''» in ''Svět v Obrazech'', November 29, 1990</ref> ==Stvoritelj== [[File:UK2.jpg|thumb|left|{{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}}, {{lang|en|Uropi Kreator}}, stvoritelj pomocnogo jezyka Uropi.]] Po studiju jezykov na [[Orleansky universitet|Orleanskom universitetu]], potom na [[Universitet Pariža|Sorboně]] i na [[École normale supérieure (Pariž)|{{Lang|fr|École Normale Supérieure}}]] v Parižu, {{-|Joël Landais|Жоэљ Ланде}} dobyl diplom [[Agrégation (diplom)|{{Lang|fr|Agrégation}}]] v anglijskom jezyku. On govori [[Francuzsky jezyk|francuzsky]], anglijsky, [[Italijansky jezyk|italijansky]], [[Špansky jezyk|špansky]] i [[Němečsky jezyk|němečsky]], i imaje dobro poznanje sovrěmennogo [[Grečsky jezyk|grěčskogo]] i [[Russky jezyk|russkogo]] jezykov. Dnes, on uči anglijsky v koledžu v [[Chartres|Šartru]]. Paralelno so svojim učenjem kako lingvista, putovanja {{-|Landais|Ланде}} po [[Evropa|Evropě]], [[Senegal|Senegalu]], [[Magreb|Magrebu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Meksiko|Meksiku]], byvšemu [[SSSR]], [[Vietnam|Vietnamu]] i [[Karaibske ostrova|Karaibam]], zajedno s jego strastju k jezykam sut dovedli go k stvorenju Uropi. ==Ortografija i fonologija== {|class="wikitable" style="text-align:center; table-layout:fixed" |+ Alfabet Uropi <ref>{{cite web |url=https://sites.google.com/site/uropivordar/uropi-gramatik/small-uropi-grammar-rn/1---en |title=1 - Generalities - Uropi Vordar id Gramatik |website=sites.google.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009112939/https://sites.google.com/site/uropivordar/uropi-gramatik/small-uropi-grammar-rn/1---en |archive-date=2020-10-09}}</ref> |- ![[Velike bukvy]] |{{-|[[A]]}}||{{-|[[B]]}}||{{-|[[C]]}}||{{-|[[D]]}}||{{-|[[E]]}}||{{-|[[F]]}}||{{-|[[G]]}}||{{-|[[H]]}}||{{-|[[I]]}}||{{-|[[J]]}}||{{-|[[K]]}}||{{-|[[L]]}}||{{-|[[M]]}}||{{-|[[N]]}}||{{-|[[O]]}}||{{-|[[P]]}}||{{-|[[R]]}}||{{-|[[S]]}}||{{-|[[T]]}}||{{-|[[U]]}}||{{-|[[V]]}}||{{-|[[W]]}}||{{-|[[X]]}}||{{-|[[Y]]}}||{{-|[[Z]]}}||{{-|[[Ezh|Ʒ]] |- ![[Male bukvy]] |{{-|a}}||{{-|b}}||{{-|c}}||{{-|d}}||{{-|e}}||{{-|f}}||{{-|g}}||{{-|h}}||{{-|i}}||{{-|j}}||{{-|k}}||{{-|l}}||{{-|m}}||{{-|n}}||{{-|o}}||{{-|p}}||{{-|r}}||{{-|s}}||{{-|t}}||{{-|u}}||{{-|v}}||{{-|w}}||{{-|x}}||{{-|y}}||{{-|z}}||{{-|ʒ}} |- ![[Medžunarodny fonetičny alfabet|MFA]] [[fonemy]] |{{MFA|a}} |{{MFA|b}} |{{MFA|ʃ}} |{{MFA|d}} |{{MFA|e}} |{{MFA|f}} |{{MFA|g}} |{{MFA|h}} |{{MFA|i}} |{{MFA|j}} |{{MFA|k}} |{{MFA|l}} |{{MFA|m}} |{{MFA|n}} |{{MFA|o}} |{{MFA|p}} |{{MFA|r}} |{{MFA|s}} |{{MFA|t}} |{{MFA|u}} |{{MFA|v}} |{{MFA|w}} |{{MFA|x}} |{{MFA|y}} |{{MFA|z}} |{{MFA|ʒ}} |} Uropi alfabet imaje 26 bukv, to sut [[Osnovny latinsky alfabet ISO]] minus {{-|q}}, plus bukva {{-|ʒ}}, ktora jest vzeta iz [[Medžunarodny fonetičny alfabet|Medžunarodnogo fonetičnogo alfabeta]]. Vsaka bukva odgovarjaje zvuku, i vsaky zvuk bukvě. Vse [[Suglaska|suglasky]] se izgovarajut kako v medžuslovjanskom, za izključenjem: {{lang|en|c}} = {{MFA|ʃ}}, ktory se vsegda izgovarjaje kako ''š'' {{lang|en|ʒ}} = {{MFA|ʒ}} ktory se izgovaraje kao ''ž'' {{lang|en|x}} = {{MFA|x}}, koristany v čudžyh imenah,<ref name="FB"> [https://www.facebook.com/groups/uropi/permalink/1536687813017246/?comment_id=1537560332929994&reply_comment_id=1537581006261260 Diskusija na Fejsbuku]</ref> {{lang|en|y}} = {{MFA|y}}, koristany v čudžyh imenah,<ref name="FB" /> [[Samoglaska|Samoglasky]] {{lang|en|a, e, i, o, u}} se izgovarajut kako v italskom ili španskom, napriměr, {{lang|es|casa}}, {{lang|es|vino}}, {{lang|es|luna}} i {{lang|es|pepe}}. [[Udarjenje]] obyčno pada na [[korjen|glavny korjen]]. Napr., v {{lang|en|apkebo}} "obezglaviti", udarjenje pada na {{lang|en|keb}} "glava". Ale nektore sufiksy (kako {{lang|en|-èl}} ktory označaje instrument) i zakončenje {{lang|en|-ì}} za prošlo vreme sut vsegda udarne; kogda sut dva ili vyše sufiksov kombinovane, udarjenje vsegda pada na prěd posledny sufiks. Udarjenje označajut pisanym akcentom ({{lang|en|à}} {{lang|en|è}} {{lang|en|ì}} {{lang|en|ò}} {{lang|en|ù}}) na udarnoj samoglaskě, kogda ono pada na poslednju sylabu. Napr.: {{lang|en|kotèl}} "nož", {{lang|en|perì}} "neseny", {{lang|en|fotò}} "foto", {{lang|en|menù}} "menju". ==Leksika== === Korene === [[Korenj (lingvistika)|Korene]] Uropi mogut byti razdělenemy na tri kategorije: ==== Indoevropejske korene ==== Jedna iz najglavnyh i samyh prvyh idej Uropi jest stati se osnovoju vozroděnja jedinstva [[Indoevropejske jezyky|indoevorpejskyh jezykov]] S tym cěljem, veliky broj korenev Uropi odgovarjaje občym indoevropejskim korenam, ktore byli sut uproščene v izgovoru i dolžině (velmi često koreni v Uropiimajut jednu ili dve sylaby). Tako, "mati" je {{lang|en|mata}} (iz indoevropejskogo {{lang|en|mātēr}}); "solnce" je {{lang|en|sol}} (iz indoevropejskogo {{lang|en|sāwel}}). Tako uproščevanje odgovarjaje prirodnoj evoluciji indoevropejskyh korenev, poradžavših slova, ktore se koristajut dnes v sučasnyh indoevropejskyh jezykah. Tako {{lang|en|mata}} odgovarjaje hindskomu {{lang|hi|माता|}} ({{Lang|en|mātā}}), a {{lang|en|sol}} španskomu, portugalskomu, galicijskomu i islandskomu {{lang|ine|sol}}. ==== "Hibridne" korene ==== Ako li nema občego indoevropejskogo korene, ili ako li je několiko korenev za izraženje istoj veči v raznyh jezykah, Uropi može koristati "hibridne" slova, križajuče dva različne koreni, vzete iz raznyh jezykov, da by tako stvoriti najlegšo uznavajemy termin za govoriteljev največšego čisla indoevropejskyh jezykov. Tako, v {{lang|en|liamo}} "ljubiti", {{lang|en|li-}} prihodi iz [[Germanske jezyky|germanskyh]] i [[Slovjanske jezyky|slovjanskyh]] jezykov (sravn. [[Němečsky jezyk|němečsky]] {{lang|de|lieben}} i [[Russky jezyk|russky]] {{lang|ru|любить}}), a {{lang|en|-am}}, iz [[Romanske jezyky|romanskyh jezykov]] ({{lang|en|amar}}, {{lang|en|amare}}, {{lang|en|amo}}); ili v {{lang|en|mand}} "ruka", {{lang|en|ma-}} dolazi iz [[Romanske jezyky|romanskyh jezykov]] a {{lang|en|-and}}, iz [[Germanske jezyky|germanskyh]] (sravn. [[Latinsky jezyk|latinsko]] {{lang|la|manus}} i [[Němečsky jezyk|němečsky]] {{lang|de|Hand}}). Tutoj proces ne jest tako umětny, kako se na prvy pogled kaže, on byl pozorovan v prirodnyh jezykah, napr., [[Francuzsky jezyk|francuzsko]] {{lang|fr|haut}} "vysoky" proizhodi od križovanja medžu starofrancuzskym {{lang|en|aut}} (iz latinskogo {{lang|la|altus}}) i [[Frankijsky jezyk|frankijskym]] {{lang|en|hōh}}. Takože, anglijsko ''island'' proizhodi od križovanja staroanglijskogo {{lang|en|īeġland}} (od protogermanskogo {{lang|en|awjōlandą}}) i starofrancuzskogo {{lang|fr|isle}} (od latinskogo {{lang|la|insula}}).<ref>{{Cite web|title=island {{!}} Etymology, origin and meaning of island by etymonline|url=https://www.etymonline.com/word/island|access-date=2022-02-25|website=www.etymonline.com|language=en}}</ref> On takože naměrno koristaje se v takyh jezykah, kako anglijsky, za stvorjenje novyh slov, nazyvanyh [[portmanteau|{{-|portmanteau|портманто}}]], napr., slovo "{{-|smog}}" polučaje se iz křižovanja "{{-|smoke}}" i "{{-|fog}}". Medžu inymi sut {{lang|fr|franglais}} (iz {{lang|fr|français}} + {{lang|fr|anglais}}), {{lang|de|denglisch}} (iz {{lang|de|Deutsch}} + {{lang|de|Englisch}}), i ''spanglish'' (iz ''{{-|Spanish}}'' + ''{{-|English}}''). Take "hibridne" slova činet toliko 3% Uropi slovnika. ==== Medžunarodne slova ==== Uropi takože koristaje mnoge slova koje sut uže "medžunarodne", kako {{lang|en|taksì}}, {{lang|en|skol}} "škola", {{lang|en|bus}} "avtobus", {{Lang|en|art}} "umětnost", {{Lang|en|matc}} "matč", {{lang|en|polìz}} "policija", {{lang|en|simfonij}} "simfonija", i {{lang|en|tabàk}} "tabak". === Složene slova === Kako mnoge druge [[umětne jezyky]], Uropi koristaje mnogo [[Složene slova|složenyh slov]], či kombinujuči dva korena, ili koristajuči [[Prefiks|prefiksy]] i [[Sufiks|sufiksy]]. Medžu prvimi, sut naslědne priměry: {{lang|en|lucitòr}} "majak" od {{lang|en|luc}} "světlo" i {{lang|en|tor}} "veža"; ili, od {{lang|en|sopo}} "spati", {{lang|en|sopisàk}} "torba do spanja" i {{lang|en|sopivagòn}}, "spalny vagon". Takože sut mnoge priměry složenyh slov, stvorjenyh s prefiksami ili sufiksami: napriměr, iz {{lang|en|davo}} "davati" može byti stvorjeno {{lang|en|disdavo}} "razprěděliti"; iz {{lang|en|tel}} "cělj, naměr" - {{lang|en|atelo}} "skončiti v, dojdti do"; iz {{lang|en|breko}} "lomiti" i {{lang|en|us}} "von" - {{lang|en|usbreko}} "izlomiti"; iz {{lang|en|apel}} "jabloko" - {{lang|en|aplar}} "jablanj" i {{lang|en|aplaria}} "jabločny sad". V večinstvu slučajev, v složenyh slovah poznavajut se korene i tako značenje slova. Jednakože, nektore složene slova, daže i ako oni slědujut [[Etimologija|etimologijeju]] ekvivalentnyh slov v živyh evropejskyh jezykah, imajut vyše zatměnny, dost metaforičny smysl. Tako, {{lang|en|ruspeko}}, doslovno "pogledati nazad", znači "čtiti, uvažati"; ili {{lang|en|incepo}}, doslovno "shvatiti izvnutra", znači "razuměti" (referencija na "shvatiti ideju"). ==Gramatika== === Imenniky === Kako nektore moderne [[indoevropejske jezyky]], uropi imaje velmi ograničeno [[sklonjenje]] s samo dvoma [[Gramatičny padež|padežami]]: [[nominativ|nominativom]] i [[genitiv]]<nowiki/>om v [[Jednina|jednině]] i [[Množina|množině]]. Imenniky v uropi sut razděljene na tri grupy: končajuči se na [[Suglaska|suglasku]], končajuči se na ''-a,'' i tkončajuči se na drugu [[Samoglaska|samoglasku]]. Medžu tymi, ktore se končajut na suglasku, sut vse imenniky [[Mužsky rod (gramatika)|mužskogo roda]], koje označajut mužev ili životiny mužskogo pola: {{lang|en|man}} "muž"; {{lang|en|kat}} "kot". Tute imenniky uzimaju ''-e'' v množině; genitiv jednine je označeny s ''-i'', a genitiv množiny s ''-is'': {{lang|en|man, mane, mani, manis}} "muž, muži, muža, mužev". Vse [[Žensky rod|ženske]] imenice, ''tj.,'' imenice koje označavaju žene ili ženske životinje, končaju na ''-a'': {{lang|en|ʒina}} "žena", {{lang|en|kata}} "kotka". Te imenice uzimaju '''-s''' v množině. ''-a'' se měni na ''-u'' v genitivu jednine, ''-us'' v genitivu množiny: {{lang|en|gala, galas, galu, galus}} "kokot, kokoty, kokota, kokotov". Vse druge imenice su srednje: mogu jednako se končati na konsonant ili na ''-a'': na pr., {{lang|en|tab}} "tablica", {{lang|en|ment}} "um", {{lang|en|teatra}} "teatar", {{lang|en|centra}} "centar". One odgovaraju srednjem ličnom zaimenniku {{lang|en|je}} "to". Imenice koje se končaju na drugu vokalu su u osnově "medžunarodne" slova tak jako {{lang|en|taksì, eurò, menù}}. One uzimaju ''-s'' v množině, ali nemaju posebnu oznaku v genitivu. === Pridavniky === Kako v anglijskom, kvalifikativni [[prěvjesniki]] su neproměnivi. One se stavljaju pred imenicu ktoru kvalifikuju. Nektory su "čiste" prěvjesniki: {{lang|en|bun}} "dobry", {{lang|en|glen}} "zeleny", {{lang|en|kurti}} "kratky"; druge su izvedene iz imenic. V tom slučaju, njihova forma je identična formi genitiva jednine imenice: {{lang|en|mani}} "mužsky, mužev", {{lang|en|ʒinu}} "žensky, ženin". Nektory kvantitativni [[Quantifier (linguistics)|neodređeni prěvjesniki]] koji su takože [[zaimenniky]] uzimaju ''-e'' v množině: {{lang|en|mol, mole}} "mnogo, mnogy"; {{lang|en|poj, poje}} "malo, maly"; {{lang|en|tal, tale}} "vsaky, vsi"; {{lang|en|ek, eke}} "nektory, několiko". === Zaimenniky === [[Lične zaimenniky]] imaju tri [[Gramatičny padež|padeža]]: [[nominativ]], [[akuzativ]] (takože koristany s vsimi [[predložkami]]) i [[Dativ|dativ]]. [[Prisvojne prěvjesniki|Prisvojne prěvjesniki]] se koriste za [[genitiv]]. Kako v anglijskom, postoje tri zaimennika v trećoj osobě jednine (mužsky: {{lang|en|he}}; žensky: {{lang|en|ce}}; [[Sredny rod|sredny]]: {{lang|en|je}}) kao i [[povratny zaimennik]]. Na pr.: {{lang|en|i}} "ja" (nominativ), {{lang|en|ma}} "mene" (akuzativ), {{lang|en|mo}} "mně" (dativ); {{lang|en|tu, ta, to}} "ty", itd. Kompletan set ličnyh zaimennikov: {| class="wikitable" |- | &nbsp; | singular | plural |- | first person | {{lang|en|i}}&nbsp;"I" | {{lang|en|nu}}&nbsp;"we" |- | second person | {{lang|en|tu}}&nbsp;"you&nbsp;(sg.)" | {{lang|en|vu}}&nbsp;"you" ''(used both as plural and as polite form)'' |- | third person masc. | {{lang|en|he}}&nbsp;"he" | {{lang|en|lu}}&nbsp;"they" |- | third person fem. | {{lang|en|ce}}&nbsp;"she" | {{lang|en|lu}}&nbsp;"they" |- | third person neuter | {{lang|en|je}}&nbsp;"it" | {{lang|en|lu}}&nbsp;"they" |- |} Reflexive pronoun: {{lang|en|sia}} "oneself". ===Glagoly=== Uropi [[glagoly]] imaju [[indikativ]], [[Imperativ|imperativ]] i [[kondicional|kondicional]] načine, kao i jednu prostu formu, [[durativ|durativnu]] (trajnu) formu i [[perfekt|perfektnu]] formu. Osim v [[Imperativ|imperativu]], glagolska forma ostaje ista bez obzira na osobu. [[Infinitiv]] se konča na ''-o'': {{lang|en|jedo}} "jesti", {{lang|en|sopo}} "spati", {{lang|en|avo}} "imeti". Forma [[prezent|jednostavnogo prezenta]] je forma radikala: {{lang|en|i jed}} "ja jem", {{lang|en|tu sop}} "ty spiš". [[Preterit|Jednostavno prošlo]] se tvori dodavanjem naglašenog ''-ì'': {{lang|en|i jedì}} "ja jedl", {{lang|en|he avì}} "on imel". Za tvorenje [[futur|futura]] koristiš česticu ''ve'' s [[infinitiv]]om: {{lang|en|i ve jedo}} "ja budu jesti"; {{lang|en|ve tu sopo?}} "budeš li spati?"; {{lang|en|lu v'ne veno}} "oni ne budu doći". [[Kondicional|Kondicional]] se tvori dodavanjem ''-ev'' na korjen: {{lang|en|Is i sev fami, i jedev}} "Ako by ja byl (dosl. by był) gladny, ja by jedl". [[Perfekt|Perfekt]] koristi pomoćny glagol {{lang|en|avo}} "imeti" i prošly [[participij]] koji se konča na ''-en'': {{lang|en|i av jeden}} "ja jedl"; {{lang|en|ce av venen}} "ona prišla". [[Durativ|Durativna]] (''trajna'') forma koristi pomoćny glagol {{lang|en|so}} "byti" i sadašny [[participij]], koji se konča na ''-an'': {{lang|en|i se jedan}} "ja jem", {{lang|en|se he sopan?}} "spi li on?" [[Imperativ|Imperativ]]: {{lang|en|jed, jede, jedem}} "jedi!" (jednina/množina), "hajde jedimo!" [[Pasiv|Pasiv]] koristi [[Pomoćny glagol|pomoćny glagol]] {{lang|en|vido}} "dobiti, postati" i prošly [[participij]]: {{lang|en|De mus vid jeden pa de kat}} "Myš je jedena od kota". ===Čislovniky=== {| class="wikitable" |- ! Numeral ! Cardinal ! Ordinal |- | 1 | {{lang|en|un}} | {{lang|en|pri}} |- | 2 | {{lang|en|du}} | {{lang|en|duj}} |- | 3 | {{lang|en|tri}} | {{lang|en|trij}} |- | 4 | {{lang|en|kwer}} | {{lang|en|kweri}} |- | 5 | {{lang|en|pin}} | {{lang|en|pini}} |- | 6 | {{lang|en|ses}} | |- | 7 | {{lang|en|sep}} | |- | 8 | {{lang|en|oc}} | |- | 9 | {{lang|en|nev}} | |- | 10 | {{lang|en|des}} | |- | 100 | {{lang|en|sunte}} | |- | 357 | {{lang|en|trisunte pindes-sep}} | |- | 1000 | {{lang|en|tilie}} | |} [[Redne čislovniky]] se tvore dodavanjem ''-i'' ili ''-j'' (posle vokaly): ''duj'': "drugy"; ''trij'': "treti", ''kweri'': "četvrty", ''pini'': "pjaty"; iznimka je ''pri'': "prvy". [[Dělky|Dělky]] se tvore dodavanjem ''-t'' k čislovnikom: {{lang|en|u trit}} "tretina", {{lang|en|u kwert}} "četvrtina"; iznimka je {{lang|en|mij}} "polovina". ==Priměr== {{Prěvod poezije |lang2=mis |head2={{lang|en|U Men Kidi}} |2= {{-|Be sep, wan i it a led, I find sul’ imaʒe in mi ment, Ki dragone valgan aròn kastele, Gardine wo un find maʒiki frute; Lovi damas in u tor inkarsen, O perlasen in u fost insaren; Wo galan kwalore rait su ber rijis We se de frontias da landi soinis. I find ja, sa klarim in mi ment Be sep, wan i it a led. Be sep, revos ma vekan De maʒiki land i cek in van; U sel se stan za wo stì de kastèl, De gardini bod wen u tapìz cel. Nun feja se vadan tra de plor, Bote, ne kwalore, se stan ner de dor, Id wo de blu rije sì flujan ki rikle Num u banar id vodikrùg je ste; I cek de maʒiki land in van Be sep, revos ma vekan.}} |lang1=en |head1=<br/>{{-|A Child's Thought}} |1= {{-|At seven, when I go to bed, I find such pictures in my head: Castles with dragons prowling round, Gardens where magic fruits are found; Fair ladies prisoned in a tower, Or lost in an enchanted bower; While gallant horsemen ride by streams That border all this land of dreams I find, so clearly in my head At seven, when I go to bed. At seven, when I wake again, The magic land I seek in vain; A chair stands where the castle frowned, The carpet hides the garden ground, No fairies trip across the floor, Boots, and not horsemen, flank the door, And where the blue streams rippling ran Is now a bath and water-can; I seek the magic land in vain At seven, when I wake again.}} |attr1="{{-|A Child's Thought}}", [[Robert Louis Stevenson|Robert L{{-|ou|у}}is Stevenson]] }} ==Publikacije== * {{-|Ducos, Étienne, «''Joël Landais invente la 251e langue''»}}, v gazetě ''{{-|Libération}}'', 16 oktobra 1986. * {{-|Bremer, Hans-Hagen, «''Vok vu Uropi: Ein Lehrer träumt nachts auf europäisch''»}} v gazetě ''{{-|Frankfurter Rundschau}}'', 24 novembra 1986. * {{-|Долгополов, Николай, «''Уроки Уропи''»}} v gazetě ''Комсомольская Правда'', 21 novembra 1987. * {{-|Étienne Ducos, «''Des lettres russes arrivent par centaines chez Joël Landais''»}}, v ''{{-|L'Écho républicain}}'', 15 dekembra 1987. * {{-|Webster, Paul, «''Uropi, the new lingua franca''»}}, v ''{{-|The Guardian Weekly}}'', sedmica 15 januara 1989. * Singer, Enrico, «''Uropi, una nuova lingua per l'Europa''», in ''La Stampa'', 24 februara 1989. * Tabone, Bénédicte, «''L'Uropi n'est pas une utopie''», in ''La Nouvelle République du Centre Ouest'', 2 julija 1989. * Author not mentioned, «''Uropi, mehr als eine private Geheimsprache - Ein Chance in Europa''» in ''Tagespost'', 28–29 oktobra 1989. * {{-|Tribout, Carole, «''Les Suisses se penchent sur l'Uropi''»}}, v ''{{-|République du Centre}}'', 23 oktobra 1991. ==Iztočniky== {{Iztočniky}} ==Vněšnje linky== * [http://uropi.free.fr/index1.html Oficialny vebsajt] * [http://uropi.canalblog.com/ Blog avtora Uropi (na Uropi, francuzskom, anglijskom i něktoryh drugyh jezykah)] * [https://cals.conlang.org/language/uropi/feature/ Harakteristika Uropi v {{-|Conlang Atlas of Language Structures}}]. ==Izvor== {{Prěvod|en|Uropi}} {{Umětne jezyky}} [[Kategorija:Medžunarodne pomočne języky]] [[Kategorija:Umětne jezyky]] df6jmtyeomd3imuq7qo8sair6rjj58r 0 6296 47600 47569 2026-09-22T17:14:41Z Ilja isv 10 /* Objavjenje */ 47600 wikitext text/x-wiki {{Kartka vid | nazva = Tilkajo | nazva-lat = <center>{{Lang|la|Leopardus tilcayo}}</center> | čas = | foto = [[Fajl:Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg|thumb|center|Tilcayo tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigrino}}, holotip vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v Boliviji, 2026]] | foto_alt = | shranjenje = | opisany = | domen = {{Lang|la|Eukaryota}} | carstvo = {{Lang|la|Animalia}} | tip = {{Lang|la|Chordata}} | klasa = {{Lang|la|Mammalia}} | odděl = {{Lang|la|Carnivora}} | pododděl = {{Lang|la|Feliformia}} | rodina = {{Lang|la|Felidae}} | podrodina = | rod = {{Lang|la|Leopardus}} | vid = {{Lang|la|L. tilcayo}} | binominalno-ime = {{Lang|la|Leopardus tilcayo}} ({{-|Nogales-Ascarrunz, Aliaga-Rossel, Lescroart & Eizirik}}, 2026) | odkryl = | areal = | areal_size = | areal_alt = }} '''{{lang|la|Leopardus tilcayo}}''' — vid [[predator|predatorov]] [[sosavci|sosavcov]] iz roda [[Leopardus|južnoamerikanskyh kotov]] sěmejstva [[kotovi|kotovyh]] ({{Lang|la|Felidae}}), obyvajuči v [[Bolivija|Boliviji]]. ''{{-|Leopardus tilcayo}}'' — jest drobny predator, razměrom menje obyčnogo domašnjego kota.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/tilcayo-cat-bolivian-yungus|title=New species of wild cat discovered in Bolivia’s cloud forest|lang=en|last=Ellis, Sophie|website=Discover Wildlife|date=2026-09-17|access-date=2026-09-17}}</ref> [[Holotip|Holotipny ekzemplar]] v lětu 2017 byl prědan v privatnu rezervaciju za dike zvěri {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}}. == Objavjenje == Junak iz městnogo obyvateljstva jest našel tuto životno ješče kako malo kote i vzel sebe jego do doma, mněvajuči, že to byl domašnji kot.<ref>[https://www.lanacion.com.ar/lifestyle/el-hallazgo-del-tilcayo-lo-confundieron-con-un-gato-domestico-pero-revelo-la-existencia-de-una-nueva-nid17092026/ {{-|«La Nacion». El hallazgo del «Tilcayo»: lo confundieron con un gato doméstico pero reveló la existencia de una nueva especie para la ciencia}}]</ref> Jego rodina prigledala za najdenym kotetem vyše než rok; za tutu dobu oni sut primětili, že on lovi kur i izdavaje mjaukanje, odlično od obyčnogo kotovogo,<ref name = Infobae>[https://www.infobae.com/america/ciencia-america/2026/09/17/lo-criaron-como-un-gato-domestico-cazaba-gallinas-y-maullaba-distinto-el-adn-confirmo-que-era-una-especie-silvestre-desconocida/ {{-|«Infobae». Lo criaron como un gato doméstico, cazaba gallinas y maullaba distinto: el ADN confirmó que era una especie silvestre desconocida}}]</ref> po čemu sut prědali svojego «strannogo kota» do rezervacije.<ref>[https://www.clarin.com/internacional/tilcayo-gato-nuevo-ciencia-primera-especie-felino-descubierta-100-anos_0_zl9m2euIYG.html {{-|«Clarin». Tilcayo, el nuevo gato silvestre de la ciencia: cómo es la primera especie de felinos descubierta en 100 años}}]</ref><ref>Soglasno drugym danym, «strannym» kota nazval ne jego byvši gospodar, kogda govoril s rabotnikami rezervacije, ale rabotniky rezervacije v dialogu s izslědovateljkoju: [https://www.nationalgeographic.com/animals/article/meet-the-first-new-cat-species-discovered-in-100-years 1]</ref> Rezervacija, so svojej strany, svezala se s izslědovateljkoju [[Paola Nogales-Ascarrunz|Paoloju Nogales-{{-|Ascarrunz|Аскарунс}}]],<ref name=":1" /> ktora jest započela izlědovanje životnogo. Tuty vid jest stal se prvym za vyše než sto lět opisanym vidom dikyh [[Felidae|kotovyh]].<ref name="Bittel">{{Cite web |last=Bittel |first=Jason |date=September 17, 2026 |title=Meet the First New Cat Species Discovered in 100 Years |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/meet-the-first-new-cat-species-discovered-in-100-years |access-date=September 17, 2026 |website=National Geographic |language=en}}</ref><ref name=":1" /> Bylo ustanovjeno, že vid obyvaje s mglistyh lěsah (tip [[Prorodna zona|prirodnoj zony]]) vo vyšině okolo 1.5 kilometrov na uravnjem morja, v bolivijskoj provinciji [[Sěverny Jungas]], v neposrědnoj blizkosti od rezervacije, kamo byl dostavjeny. Pri tom tuty vid jest dobro znajemy něktorym městnym obyvateljam, ktore sut nazyvali jego «tilkajo», jednakože etimologija tutogo nazvanja ne jest znajema. {{Citatny blok|align= left|width = 60% |Ja jesm zapytala městnogo obyvatelja: «Začto vy jego imenujete tilkajo?» A on jest odpovědel: «Ne věm! Moj dědok jest nazyval jego tilkajo, zato i ja go takože tak nazyvaju». |source=&nbsp;Paola Nogales-{{-|Ascarrunz|Аскарунс}}}} Soglasno danym [[Genom|polnogenomnoj]] [[Molekularno-filogenetična analiza|molekularno-filogenetičnoj analizy]], [[Evolucija|evolucijna]] linija tutogo vida jest oddělila se od linij jego najbližših sučasnyh srodnikov okolo 1.4 milionov lět tomu ([[Dověriteljny inteval|95-procentny interval]] — 0.80—2.05 mil. lět tomu).<ref name=Lescroart_2026>{{cite journal |title=Phylogenomics and museomics reveal five distinct species of tiger cats in South America |author=Lescroart J., Nogales-Ascarrunz P., Cassatt-Johnstone M. et&nbsp;al. |date=2026 |journal=Current Biology |volume= |issue= |pages= |doi=10.1016/j.cub.2026.08.059 |bibcode= |pmid= |arxiv= |url=https://www.cell.com/action/showPdf?pii=S0960-9822%2826%2901110-3}} ([https://www.cell.com/cms/10.1016/j.cub.2026.08.059/attachment/c134bcab-97be-4c3b-9c54-151a3e34ed07/mmc2.pdf priloga s opisanjem vida])</ref> Tuto odkrytje jest slučilo se na pozadju občej revizije sistematiky južnoamerikanskyh malyh kotovyh, medžu ktorymi sut, napriměr, [[oncila]], [[dolgohvosta kotka]] (margaj), [[čilijsky kot]] (guinja ili kodkod) i [[kotka Žofrua]]. Prvonačelno Paola Nogales jest prědpoložila, že ekzemplar, ktory se jej dostal do ruk, prědstavjaje neobyčnu odrodu oncily, i toliko genetično izslědovanje jest podtvrdilo, že prěd naučnikami jest novy vid.<ref name = Infobae/> Na septembr lěta 2026 jest vědomo minimalno o dvoh živyh prědstaviteljah tutogo vida.<ref name = mačka>{{Cite web|url=https://www.vijesti.me/vijesti/nauka/827303/nova-vrsta-macke-otkrivena-u-boliviji-prva-poslije-vise-od-jednog-vijeka|title=Nova vrsta mačke otkrivena u Boliviji, prva poslije više od jednog vijeka|lang=sr|website=vijesti.me|access-date=2026-09-18}}</ref> == Naučna klasifikacija == Podolg slov Paoly Nogales-Askaruns, bylo rěšeno «dati vidu ime "tilkajo" — tako městne obyvatelji nazyvajut tutogo kota. To jest naša podoba oddati podanok povagy jih znanjam, prědavajemym od generacije ko generacije, i jihnogo sveza s tutym životnym».<ref name=":1" /> Tuty vid jest opisany kolektivom avtorov iz različnyh naučnyh organizacij v lětu 2026.<ref name=Lescroart_2026/> V istom izslědovanju opisyvaje se takože i novy podvid [[Oncila|oncil]] (''{{-|Leopardus tigrinus}}'') — ''{{-|Leopardus tigrinus antisuyo}}'' iz sosědnogo [[Peru]].<ref name = mačka/> == Iztočniky == {{Iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|ru|Leopardus tilcayo|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] ac8v32aeyg2gyu3cenuggxvt38rni41 0 6300 47577 47574 2026-09-22T13:45:39Z Ilja isv 10 /* Literatura */ 47577 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državni nacionalny univerzitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | [https://nure.ua/en nure.ua] |} '''Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni univerzitet v [[Harkov]]u, [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. Univerzitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Istorija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničkogo instituta byl osnovany Harkovskij inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovskij geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovskij gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovskij državni tehničny univerzitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po univerzitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza univerziteta vključuje deset učebnyh korpusov i osem studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasi i informacionno-vyčisliteljny centrum. V univerzitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacionnyh tehnologij, dizajna i testovanja hardware i software, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centrum karjery, Centrum tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centrum i Centrum informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavlja učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostop k elektronnym informacijam i naukometričnym bazam dannyh. == Fakultety i katedry univerziteta == Univerzitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernej nauky; * Fakultet komputernej inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijskoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh graždanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami univerziteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Univerzitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacione tehnologije; * avtomatizacija i pristrojestrojenje; * himična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravljenje i administracija. == Naučno-izslědovačska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovačske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, v tomu čislu telekomunikacijske sistemy, medicinsko pristrojestrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligenta i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi valami.<ref name="ukwiki" /> V univerzitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pristroji'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi univerzitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus univerziteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' univerzitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji univerziteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i univerzitetami. Medžu partnerami sut Univerzitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev univerzitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, Univerzitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov univerzitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo univerziteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] 69tk4ffrlt7ie2cy943httttsemwhm7 47578 47577 2026-09-22T13:46:12Z Ilja isv 10 47578 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državni nacionalny univerzitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni univerzitet v [[Harkov]]u, [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. Univerzitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Istorija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničkogo instituta byl osnovany Harkovskij inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovskij geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovskij gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovskij državni tehničny univerzitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po univerzitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza univerziteta vključuje deset učebnyh korpusov i osem studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasi i informacionno-vyčisliteljny centrum. V univerzitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacionnyh tehnologij, dizajna i testovanja hardware i software, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centrum karjery, Centrum tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centrum i Centrum informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavlja učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostop k elektronnym informacijam i naukometričnym bazam dannyh. == Fakultety i katedry univerziteta == Univerzitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernej nauky; * Fakultet komputernej inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijskoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh graždanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami univerziteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Univerzitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacione tehnologije; * avtomatizacija i pristrojestrojenje; * himična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravljenje i administracija. == Naučno-izslědovačska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovačske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, v tomu čislu telekomunikacijske sistemy, medicinsko pristrojestrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligenta i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi valami.<ref name="ukwiki" /> V univerzitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pristroji'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi univerzitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus univerziteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' univerzitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji univerziteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i univerzitetami. Medžu partnerami sut Univerzitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev univerzitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, Univerzitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov univerzitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo univerziteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] 9hwnmbofkh2oz4jt5wil8v4mkrjqtgj 47579 47578 2026-09-22T13:47:17Z Ilja isv 10 47579 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državni nacionalny univerzitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni univerzitet v [[Harkov]]u, [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. Univerzitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Istorija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničkogo instituta byl osnovany Harkovskij inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovskij geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovskij gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovskij državni tehničny univerzitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po univerzitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza univerziteta vključuje deset učebnyh korpusov i osem studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasi i informacionno-vyčisliteljny centrum. V univerzitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacionnyh tehnologij, dizajna i testovanja hardware i software, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centrum karjery, Centrum tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centrum i Centrum informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavlja učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostop k elektronnym informacijam i naukometričnym bazam dannyh. == Fakultety i katedry univerziteta == Univerzitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernej nauky; * Fakultet komputernej inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijskoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh graždanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami univerziteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Univerzitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacione tehnologije; * avtomatizacija i pristrojestrojenje; * himična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravljenje i administracija. == Naučno-izslědovačska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovačske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, v tomu čislu telekomunikacijske sistemy, medicinsko pristrojestrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligenta i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi valami.<ref name="ukwiki" /> V univerzitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pristroji'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi univerzitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus univerziteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' univerzitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji univerziteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i univerzitetami. Medžu partnerami sut Univerzitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev univerzitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, Univerzitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov univerzitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo univerziteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] rptklqm8kxn1tcvlo1emflurownyxom 47580 47579 2026-09-22T13:47:55Z Ilja isv 10 47580 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državni nacionalny univerzitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni univerzitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. Univerzitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Istorija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničkogo instituta byl osnovany Harkovskij inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovskij geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovskij gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovskij državni tehničny univerzitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po univerzitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza univerziteta vključuje deset učebnyh korpusov i osem studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasi i informacionno-vyčisliteljny centrum. V univerzitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacionnyh tehnologij, dizajna i testovanja hardware i software, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centrum karjery, Centrum tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centrum i Centrum informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavlja učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostop k elektronnym informacijam i naukometričnym bazam dannyh. == Fakultety i katedry univerziteta == Univerzitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernej nauky; * Fakultet komputernej inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijskoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh graždanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami univerziteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Univerzitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacione tehnologije; * avtomatizacija i pristrojestrojenje; * himična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravljenje i administracija. == Naučno-izslědovačska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovačske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, v tomu čislu telekomunikacijske sistemy, medicinsko pristrojestrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligenta i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi valami.<ref name="ukwiki" /> V univerzitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pristroji'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi univerzitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus univerziteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' univerzitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji univerziteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i univerzitetami. Medžu partnerami sut Univerzitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev univerzitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, Univerzitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov univerzitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo univerziteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] sw05lqw6g77u2oasnip2u91ptzeog1e 47581 47580 2026-09-22T13:49:19Z Ilja isv 10 47581 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državni nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Istorija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničkogo instituta byl osnovany Harkovskij inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovskij geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovskij gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovskij državni tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključuje deset učebnyh korpusov i osem studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasi i informacionno-vyčisliteljny centrum. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacionnyh tehnologij, dizajna i testovanja hardware i software, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centrum karjery, Centrum tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centrum i Centrum informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavlja učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostop k elektronnym informacijam i naukometričnym bazam dannyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernej nauky; * Fakultet komputernej inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijskoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh graždanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == universitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacione tehnologije; * avtomatizacija i pristrojestrojenje; * himična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravljenje i administracija. == Naučno-izslědovačska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovačske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, v tomu čislu telekomunikacijske sistemy, medicinsko pristrojestrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligenta i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi valami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pristroji'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev universitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov universitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] jvrvrr9pn7pwv5m85c4xegnair9fcvj 47582 47581 2026-09-22T13:49:41Z Ilja isv 10 47582 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Istorija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničkogo instituta byl osnovany Harkovskij inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovskij geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovskij gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovskij državni tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključuje deset učebnyh korpusov i osem studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasi i informacionno-vyčisliteljny centrum. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacionnyh tehnologij, dizajna i testovanja hardware i software, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centrum karjery, Centrum tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centrum i Centrum informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavlja učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostop k elektronnym informacijam i naukometričnym bazam dannyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernej nauky; * Fakultet komputernej inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijskoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh graždanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == universitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacione tehnologije; * avtomatizacija i pristrojestrojenje; * himična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravljenje i administracija. == Naučno-izslědovačska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovačske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, v tomu čislu telekomunikacijske sistemy, medicinsko pristrojestrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligenta i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi valami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pristroji'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev universitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov universitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] rsrqt32n5ufsgybzhp88n4jw1xf80ni 47583 47582 2026-09-22T13:52:05Z Ilja isv 10 47583 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Istorija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničkogo instituta byl osnovany Harkovskij inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovskij geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovskij gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovskij državni tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključuje deset učebnyh korpusov i osem studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasi i informacionno-vyčisliteljny centrum. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacionnyh tehnologij, dizajna i testovanja hardware i software, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centrum karjery, Centrum tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centrum i Centrum informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavlja učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostop k elektronnym informacijam i naukometričnym bazam dannyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernej nauky; * Fakultet komputernej inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijskoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh graždanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == universitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacione tehnologije; * avtomatizacija i pristrojestrojenje; * himična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravljenje i administracija. == Naučno-izslědovačska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovačske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, v tomu čislu telekomunikacijske sistemy, medicinsko pristrojestrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligenta i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi valami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pristroji'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev universitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov universitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] n1mtm2dqg28owzqkiip1yjr82dli026 47584 47583 2026-09-22T13:57:43Z Ilja isv 10 /* Fakultety i katedry universiteta */ 47584 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Istorija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničkogo instituta byl osnovany Harkovskij inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovskij geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovskij gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovskij državni tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključuje deset učebnyh korpusov i osem studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasi i informacionno-vyčisliteljny centrum. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacionnyh tehnologij, dizajna i testovanja hardware i software, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centrum karjery, Centrum tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centrum i Centrum informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavlja učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostop k elektronnym informacijam i naukometričnym bazam dannyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == universitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijne sistemy, medicinsko priborostrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligencije i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev universitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov universitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] 7r1odgfm5mqgqqfbraqw8swu6k8ga2y 47585 47584 2026-09-22T13:58:54Z Ilja isv 10 /* Istorija */ 47585 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovsky gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovsky državni tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključuje deset učebnyh korpusov i osem studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasi i informacionno-vyčisliteljny centrum. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacionnyh tehnologij, dizajna i testovanja hardware i software, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centrum karjery, Centrum tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centrum i Centrum informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavlja učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostop k elektronnym informacijam i naukometričnym bazam dannyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == universitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijne sistemy, medicinsko priborostrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligencije i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev universitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov universitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] 8bv69c7o2o135qpz96b1a6zpvocpfky 47586 47585 2026-09-22T14:01:26Z Ilja isv 10 /* Korpusy i kampusy */ 47586 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovsky gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovsky državni tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja hardware i software, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centrum karjery, Centrum tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centrum i Centrum informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavlja učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostop k elektronnym informacijam i naukometričnym bazam dannyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == universitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijne sistemy, medicinsko priborostrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligencije i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev universitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov universitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] 2ny2umyx2j42anti89tccpdjsgwwxxr 47587 47586 2026-09-22T14:03:39Z Ilja isv 10 /* Korpusy i kampusy */ 47587 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<ref name="ukwiki">[https://uk.wikipedia.org/wiki/Харківський_національний_університет_радіоелектроніки Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky] na ukrajinskoj Vikipedii</ref> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobrazen v Harkovsky gorno-industrialny institut ugljevoj promyšljenosti SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i vyčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravljal inženerov po avtomatice i telemehanice, matematičnym i vyčislitelnym strojam, elektronnym pristrojam, promyšljenoj elektronice, radiofizice, radiotehnice i konstruktovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovogo Črvenogo Prapora, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobrazen v Harkovsky državni tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i současne ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == universitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijne sistemy, medicinsko priborostrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligencije i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev universitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov universitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] pnac5829hvql5g50d29wji4d7hlgvvi 47588 47587 2026-09-22T14:12:13Z Ilja isv 10 /* Historija */ 47588 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacionnyh upravljajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, izkustvenogo inteligenta, elektronno-vyčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja vyčisliteljnoj tehniki, bezpečnosti informacionnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometriije i menedžmenta. == Oblasti znanja == universitet provodi pripravu v slědujučih oblastjah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijne sistemy, medicinsko priborostrojenje, projektovanje i diagnostiku vyčisliteljnyh sistem i měž, meteorologičnu radiolokaciju, obrabotku obrazov, prikladnu elektrodinamiku, bioiniku inteligencije i daljne sondovanje atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane učene sověty za oboronu disertacij. V aspiranturi učet se ukrajinski i inostranni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Počestni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev universitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov universitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] br0oe3rwua6oidrohhdue03j56jfjsb 47589 47588 2026-09-22T14:18:36Z Ilja isv 10 /* Fakultety i katedry universiteta */ 47589 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partnery == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inostrannymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet Jyväskylä v Finskoj, Linnejev universitet v Švedskoj, Phoenix Contact v Německoj, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges v Francuzskoj i Leibnizov universitet v Hannoveru v Německoj.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] 7xsng32z1luufn77v2r0ea71mu6cy3n 47590 47589 2026-09-22T14:21:12Z Ilja isv 10 /* Medžunarodni partnery */ 47590 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Zapisky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] lltv4w4qbz322842jp23y47tve2nt3k 47591 47590 2026-09-22T14:21:37Z Ilja isv 10 /* Zapisky */ 47591 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<ref name="ukwiki" /> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<ref name="ukwiki" /> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] isctzywh7iwmdxpvp86kzl1ul5p56sb 47592 47591 2026-09-22T14:22:39Z Ilja isv 10 /* Historija */ 47592 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<ref name="ukwiki" /> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<ref name="ukwiki" /> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<ref name="ukwiki" /> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<ref name="ukwiki" /> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<ref name="ukwiki" /> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<ref name="ukwiki" /> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<ref name="ukwiki" /> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] f6qjkehhurue72a7v77wxs888jvna3f 47593 47592 2026-09-22T14:23:18Z Ilja isv 10 47593 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficielny sajt HNURE] {{DEFAULTSORT:Harkovskij nacionalny universitet radioelektroniky}} [[uk:Харківський національний університет радіоелектроніки]] [[en:Kharkiv National University of Radio Electronics]] p4r0vocg5kxi9984rqwq58x39yn2rcf 47594 47593 2026-09-22T14:24:22Z Ilja isv 10 /* Vněšnje linky */ 47594 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|''Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky''}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficialny sajt HNURE] cz6by9h8sowh31rxf8au8q3rq2qgkem 47595 47594 2026-09-22T14:24:57Z Ilja isv 10 /* Izvor */ 47595 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Izvor == {{Prěvod|uk|Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky}} {{Prěvod|en|Kharkiv National University of Radio Electronics}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficialny sajt HNURE] 8n0nl23qne6wakxl7612jiff74fcqeh 47596 47595 2026-09-22T14:25:35Z Ilja isv 10 47596 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovačsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficialny sajt HNURE] == Izvor == {{Prěvod|uk|Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky}} {{Prěvod|en|Kharkiv National University of Radio Electronics}} g3cf76l016jwrxhaikzm3mcmi526nji 47597 47596 2026-09-22T14:26:05Z Ilja isv 10 /* Historija */ 47597 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Sokratenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenty''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovateljsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficialny sajt HNURE] == Izvor == {{Prěvod|uk|Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky}} {{Prěvod|en|Kharkiv National University of Radio Electronics}} egax4p7g8asczvhb6bb3wh3rjr15gz3 47598 47597 2026-09-22T14:27:05Z Ilja isv 10 47598 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Skračenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenti''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovateljsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obytelj. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficialny sajt HNURE] == Izvor == {{Prěvod|uk|Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky}} {{Prěvod|en|Kharkiv National University of Radio Electronics}} fqtvogyen2l8h85h549it9a0c6eqe5b 47601 47598 2026-09-22T17:22:14Z Ilja isv 10 /* Korpusy i kampusy */ 47601 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Skračenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenti''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoj i elektronikoj. universitet ma IV nivo akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovateljsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obyteljev. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficialny sajt HNURE] == Izvor == {{Prěvod|uk|Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky}} {{Prěvod|en|Kharkiv National University of Radio Electronics}} 6rjpvc058nkvrd306syp948bb3wszoc 47602 47601 2026-09-22T18:17:23Z Ilja isv 10 /* */ 47602 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Skračenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenti''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoju i elektronikoju. universitet imaje IV-tu uravenj akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovateljsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obyteljev. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficialny sajt HNURE] == Izvor == {{Prěvod|uk|Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky}} {{Prěvod|en|Kharkiv National University of Radio Electronics}} 6eyzgkgl31rf9ucylev35ubs6h2s71u 47603 47602 2026-09-22T18:17:59Z Ilja isv 10 /* */ 47603 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px; background-color:#f9f9f9;" ! colspan="2" style="background-color:#dcdcdc; text-align:center; font-size:120%;" | Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Fajl:Nure-brand-book-1-1024 cr2.jpg|frameless|146x146px]] [[Fajl:KharkovRadioInstituteWinter.jpg|frameless]] |- | '''Skračenje''' | HNURE |- | '''Tip''' | Državny nacionalny universitet |- | '''Osnovan''' | 8 novembra 1930 |- | '''Město''' | [[Харкив|Harkov]], [[Ukrajina]] |- | '''Rektor''' | Igor Ruban |- | '''Studenti''' | okolo 8000 |- | '''Učitelji''' | 630 |- | '''Websajt''' | {{-|[https://nure.ua/en nure.ua]}} |} '''Harkovsky nacionalny universitet radioelektroniky''' ('''HNURE'''; ukrajinsky: ''Harkivskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky'') jest državni universitet v [[Харкив|Harkovu]], [[Ukrajina|Ukrajini]]. V njem sut prědstavjene skoro vse specialnosti, svęzane s informacionnymi tehnologijami, radiotehnikoju i elektronikoju. Universitet imaje IV-tu uravenj akreditacije.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> == Historija == V 1930 godu na osnově stroiteľnogo fakulteta Harkovskogo politehničnogo instituta i arhitekturnogo fakulteta Harkovskogo umetničskogo instituta byl osnovany Harkovsky inženersko-stroiteljny institut (HISI). V 1934 godu do jego sostava prišli Harkovsky geodezičny institut i Naučno-izslědovateljsky institut geodezije i kartografije.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V 1941 godu na četyrěh fakultetah instituta učili se 1734 studentov, a lekcije vodili priblizno 200 učiteljev. Fakultety byli arhitekturny, stroiteljny, sanitarno-tehničny i geodezičny. V 1944 godu HISI byl prěobražen v Harkovsky gorno-industrialny institut vugoljnogo promysla SSSR. V 1947 godu on stal Harkovskym gornym institutom, a v 1962 godu — Harkovskym institutom gornogo mašinostrojenja, avtomatiky i izčisliteljnoj tehniki. V 1966 godu institucija dobyla ime Harkovskogo instituta radioelektroniky (HIRE).<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V početku 1970-ih lět HIRE pripravjal inženerov po avtomatikě i telemehanikě, matematičnym i izčislitelnym mašinam, elektronnym priboram, promyljenoj elektronice, radiofizikě, radiotehnikě i konstruovanju radioaparatury. V 1981 godu institut dobyl Orden Trudovoj Črvenoj Horugvy, a v 1982 godu — ime akademika Mihaila Jangelja. V 1993 godu HIRE byl prěobražen v Harkovsky državny tehničny universitet radioelektroniky. Ukazom prezidenta Ukrajiny № 591 od 7 avgusta 2001 goda mu byl dan nacionalny status i sučasno ime.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Po universitetu jest nazvana mala planeta [[10681 HTURE]]. == Korpusy i kampusy == Materialno-tehnična baza universiteta vključaje deset učebnyh korpusov i osm studentskyh obyteljev. V korpusah sut lekcijne auditorije, laboratorije, komputerne klasy i informacijno-izčisliteljny centr. V universitetu dějajut laboratorije fotoniky, inteligentnyh programno-aparatnyh sistem, videokomunikacijnyh tehnologij i sistem, sovremennyh informacijnyh tehnologij, dizajna i testovanja {{-|hardware}} i {{-|software}}, geoinformacijnyh sistem i komputernej grafiky. Dějajut takože Centr karjery, Centr tehnologij daljnogo učenija, učebno-tehničny televizijny centr i Centr informacionnyh sistem i tehnologij.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> Naučna biblioteka HNURE dostavjaje učebnu, naučno-metodičnu i naučno-tehničnu literaturu i dostup k elektroničnym informacijam i naukometričnym bazam danyh. == Fakultety i katedry universiteta == universitet jest organizovany v sedm fakultetov: * Fakultet komputernoj nauky; * Fakultet komputernoj inženerije i upravljenja; * Fakultet avtomatiky i komputerizovanyh tehnologij; * Fakultet elektronnoj i biomedicinskoj inženerije; * Fakultet informacionno-analitičnyh tehnologij i menedžmenta; * Fakultet informacijnoj radiotehniky i tehničnoj zaščity informacij; * Fakultet učenija inostrannyh gradžanov.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/en/structure|title=Structure|website=nure.ua|access-date=2026-09-22}}</ref> Medžu katedrami universiteta sut katedry informacijnyh upravjajučih sistem, sistemotehniky, programnoj inženerije, umětnoj inteligencije, elektronnyh izčisliteljnyh mašin, avtomatizacije projektovanja izčisliteljnoj tehniky, bezpečnosti informacijnyh tehnologij, mikroelektroniky, biomedicinskoj inženerije, telekomunikacij, radiotehniky, medijnyh sistem, ekonometrije i menedžmenta. == Oblasti znanja == Universitet provodi pripravu v slědujučih oblastah znanja:<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/abituriyentam/spetsialnosti-ta-spetsializatsiyi|title=Specialnosti i obrazovateljne programy|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> * informacijne tehnologije; * avtomatizacija i priborostrojenje; * hemična i bioinženerija; * elektronika i telekomunikacije; * proizvodstvo i tehnologije; * upravjenje i administracija. == Naučno-izslědovateljska rabota == Na osnově HNURE dějajut naučno-izslědovateljske laboratorije i trideset naučnyh škol. Izslědovanja obhvatyvajut fundamentalne i prikladne oblasti, vključno telekomunikacijnyh sistem, medicinskogo priborostrojenja, projektovanja i diagnostiky izčisliteljnyh sistem i mrěž, meteorologičnoj radiolokacije, obrabotky obrazov, prikladnoj elektrodinamiky, bioiniky inteligencije i daljnjego sondovanja atmosfery akustičnymi i elektromagnetičnymi volnami.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V universitetu dějajut specializovane naučne sověty za zaščitu disertacij. V aspiranturě učet se ukrajinski i inozemni iziskatelji. Medžu naučnymi izdanjami sut ''Bionika inteligenta'', ''Radioelektronika i informatika'', ''Prikladna radioelektronika'', ''Metrologija i pribory'', ''Radiotehnika'', ''Novy kolegium'' i ''Problemy telekomunikacij''. == Rektori == * Abram Vikután (1931–1933) * Semen Krol (1933–1937) * Vladimir Blinov (1937–1941) * Grigorij Lukin (1944–1952) * Mihail Koržik (1952–1956) * Dmitrij Jemeljanov (1956–1963) * Aleksej Tereščenko (1963–1965) * Vladimir Rvačov (1965–1966) * Vsevolod Novikov (1966–1983) * Valentin Sviridov (1984–1994) * Mihail Bondarenko (1994–2013) * Eduard Rubin, vrěmenno ispolnjajuči obvezannosti (2015–2016) * Valerij Semenec (od 2016) * Igor Ruban, vrěmenno od 2022, rektor od 2025.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Považeni doktori == * Igor Ajzenberg * Birgit Glasmaher * Anatolij Giršfeld * Sergej Dudkin * Viktor Zubko * Svetlana Kašuba * Anders Karlsson * Petr Maslov * Boris Mahonin * Valerij Salygin * Aleksandr Severinsky * Ivan Sergějenko * Mažena Sobčak-Mihajlovska.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti naučniki == * Oleg Avrunin * Anatolij Byh * Jevgenij Bodjansky * Mihail Bondarenko * Julij Garbuzov * Andrej Jerohin * Jevtyhij Ivančenko * Boris Kaščějev * Aleksandr Lemeško * Jevgenija Litvinova * Jurij Mačehin * Aleksandr Neruh * Ivan Ogorodnejčuk * Viktor Palagin * Eduard Petrov * Vladimir Popovsky * Jevgenij Putjatin * Igor Ruban * Valerij Semenec * Andrej Tevjašev * Valentin Filatov * Vladimir Hahanov * Jurij Šabanov-Kušnarenko * Jakov Šifrin.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Znameniti absolventy == * Aleksandr Vereščak — specialist v radiotehnice, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Oleg Djomin — ukrajinsky diplomat, posol v Kitajskoj narodnoj republice; * Jurij Anikějev — ukrajinsky sportist, čempion světa v šaškah; * Aleksej Durněv — ukrajinsky televizijny voditelj; * Olga Dolja (Skvorcova) — ukrajinska pěvica, kandidat tehničnyh nauk i docent; * Stanislav Minakov — ukrajinsky poet, prozaik i prěkladatelj; * Aljona Košeljeva — narodna deputatka Ukrajiny VIII sozyva; * Jevgenij Kotljar — aktivist Jevromajdana i geroy Nebesnoj sotni; * Valerij Avramenko — elektromehanik, doktor tehničnyh nauk i profesor; * Jurij Sědyšev — doktor tehničnyh nauk i profesor.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Nagrady i reputacija == HNURE zajel prvo město medžu tehničnymi universitetami Ukrajiny v rejtingu Ministerstva obrazovanja i nauky, mladosti i sporta Ukrajiny v 2012 godu. V 2016 godu turističny portal IGotoWorld.com vključil glavny korpus universiteta v spisok dvanadseti najkrasivějših vysših učilišč Ukrajiny i postavil jego na deseto město.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> V ''Times Higher Education World University Rankings 2026'' HNURE byl v grupě 1501+; po komputernej nauce — v grupě 801–1000, a po inženeriji i tehnologijah — v grupě 1001+.<ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=Times Higher Education|access-date=2026-09-22}}</ref> V ''QS World University Rankings 2026'' universitet byl v grupě 1201–1400.<ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/kharkiv-national-university-radio-electronics|title=Kharkiv National University of Radio Electronics|website=QS Top Universities|access-date=2026-09-22}}</ref> === Izslědovanja === V 2008 godu Državna premija Ukrajiny v oblasti nauky i tehniki byla prisoždena Valeriju Semencu za sodelovanje v rabotě o sistemě upravljenja finansami v obrazovanju i nauce, a Mihailu Bondarenku, Anatoliju Rutkasu i Nataliji Bilous za učebnik ''Komputernaja diskretna matematika''. V 2013, 2014 i 2019 godah učitelji universiteta takože dobyli državne premije za raboty i učebniky iz obrabotky informacij, teorije kol, elektronnoj tehniki i inkluzivnogo obrazovanja.<!-- ne jest dozvoljeno davati link na drugu vikipediju --> == Medžunarodni partneri == Medžunarodno partnerstvo HNURE se děje na osnově dogovorov s inozemnymi organizacijami i universitetami. Medžu partnerami sut universitet grada Jyväskylä v Finlandiji, Linnejev universitet v Šveciji, Phoenix Contact v Němciji, Elsevier v Niderlandah, universitet Limoges vo Franciji i Leibnizov universitet v Hanoveru v Němciji.<ref>{{cite web|url=https://nure.ua/universytet/mizhnarodna-diyalnist/ugodi-pro-mizhnarodne-spivrobitnictvo|title=Medžunarodne dogovory HNURE|website=nure.ua|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Počtenje paměti == 3 decembra 2019 goda Verhovna Rada Ukrajiny prěla postanovjenje o počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu, v kojem jest prědviděno državne počtenje 90-lětja od osnovanja Harkovskogo nacionalnogo universiteta radioelektroniky.<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/325-20|title=O počtenju pamětnyh dat i jubilejev v 2020 godu|website=Verhovna Rada Ukrajiny|language=uk|access-date=2026-09-22}}</ref> == Glej takože == * [[Akademična stipendija imenom Glavy Verhovnoj Rady Ukrajinskoj SSR V. A. Ivaška]] * [[Pomnik studentu-programistu]] * [[10681 HTURE]] == Iztočniky == {{iztočniky}} == Vněšnje linky == * [https://nure.ua/en Oficialny sajt HNURE] == Izvor == {{Prěvod|uk|Harkovskyj nacionalnyj universytet radioelektroniky}} {{Prěvod|en|Kharkiv National University of Radio Electronics}} oiragw8jnzihtvpn2h2cvh9009khvbs 0 6301 47604 2026-09-23T04:03:38Z Jfblanc 1045 Stvorjena nova stranica s tekstom: «{{Kartka jezyk |name=Oksitansky jezyk |nativename=occitan, lenga d'òc |map=File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only).svg |speakers=[[Prvy jezyk|L1]]: 200 000 [[Drugy jezyk|L2]]: 300 000 Vsego: 500 000 }} '''Oksitansky jezyk''' (''occitan'' [utsi'ta] ili ''lenga d'òc'' [lengo 'dɔ]) jest [[Romanske jezyky|romansky jezyk]] [[Indoevropejske jezyky|indoevropojskoj rodiny]]. Kak i vse druge romanske jezyky, on potomkuje iz Vulgarna latina|vulgarnoj...» 47604 wikitext text/x-wiki {{Kartka jezyk |name=Oksitansky jezyk |nativename=occitan, lenga d'òc |map=File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only).svg |speakers=[[Prvy jezyk|L1]]: 200 000 [[Drugy jezyk|L2]]: 300 000 Vsego: 500 000 }} '''Oksitansky jezyk''' (''occitan'' [utsi'ta] ili ''lenga d'òc'' [lengo 'dɔ]) jest [[Romanske jezyky|romansky jezyk]] [[Indoevropejske jezyky|indoevropojskoj rodiny]]. Kak i vse druge romanske jezyky, on potomkuje iz [[Vulgarna latina|vulgarnoj latiny]] [[Rimska imperija|Rimskoj imperije]]. Francuzsky jezyk je razvil se iz [[Stary galoromansky|Južno-Galsko-Romanskogo]], ktory je potomok [[Latinsky jezyk|latiny]], govorjeny v južnoj [[Galija|Galiji]]. == Priklad == Član 1 ''[[Universalna deklaracija prav člověka|Universalnoj deklaracije prav člověka]]'' na oksitanskom: : ''{{-|Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa..}}'' Prěvod: : ''Vsi ljudi rodet se svobodni i ravni v dostojnosti i pravah. Oni sut obdarjeni razumom i svěstju i imajut postupati jedin k drugomu v duhu bratstva.'' == Priměčanja == <references /> [[Kategorija:Romanske jezyky]] [[Kategorija:Francija]] [[Kategorija:Italija]] [[Kategorija:Španija]] [[Kategorija:Monako]] fotkyuvongvs3pnatxoiyewhdkk4gdy 47605 47604 2026-09-23T04:06:32Z Jfblanc 1045 47605 wikitext text/x-wiki {{Kartka jezyk|name=Oksitansky jezyk|nativename=occitan, lenga d'òc|map=File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only).svg|speakers=[[Prvy jezyk|L1]]: 200 000<br/>[[Drugy jezyk|L2]]: 300 000<br/>Vsego: 500 000 |official=[[Katalonija]]|family=[[Romanske jezyky]], [[Indoevropejske jezyky]]}} '''Oksitansky jezyk''' (''occitan'' [utsi'ta] ili ''lenga d'òc'' [lengo 'dɔ]) jest [[Romanske jezyky|romansky jezyk]] [[Indoevropejske jezyky|indoevropojskoj rodiny]]. Kak i vse druge romanske jezyky, on potomkuje iz [[Vulgarna latina|vulgarnoj latiny]] [[Rimska imperija|Rimskoj imperije]]. Francuzsky jezyk je razvil se iz [[Stary galoromansky|Južno-Galsko-Romanskogo]], ktory je potomok [[Latinsky jezyk|latiny]], govorjeny v južnoj [[Galija|Galiji]]. == Priklad == Član 1 ''[[Universalna deklaracija prav člověka|Universalnoj deklaracije prav člověka]]'' na oksitanskom: : ''{{-|Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa..}}'' Prěvod: : ''Vsi ljudi rodet se svobodni i ravni v dostojnosti i pravah. Oni sut obdarjeni razumom i svěstju i imajut postupati jedin k drugomu v duhu bratstva.'' == Priměčanja == <references /> [[Kategorija:Romanske jezyky]] [[Kategorija:Francija]] [[Kategorija:Italija]] [[Kategorija:Španija]] [[Kategorija:Monako]] fp7ne7qn9muliy1q6jo2b52uqkz0p6m 47606 47605 2026-09-23T04:06:57Z Jfblanc 1045 47606 wikitext text/x-wiki {{Kartka jezyk|name=Oksitansky jezyk|nativename=occitan, lenga d'òc|map=File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only).svg|speakers=[[Prvy jezyk|L1]]: 200 000<br/>[[Drugy jezyk|L2]]: 300 000<br/>Vsego: 500 000 |official=[[Katalonija]]|family=[[Romanske jezyky]], [[Indoevropejske jezyky]]}} '''Oksitansky jezyk''' (''occitan'' [utsi'ta] ili ''lenga d'òc'' [lengo 'dɔ]) jest [[Romanske jezyky|romansky jezyk]] [[Indoevropejske jezyky|indoevropojskoj rodiny]]. Kak i vse druge romanske jezyky, on potomkuje iz [[Vulgarna latina|vulgarnoj latiny]] [[Rimska imperija|Rimskoj imperije]]. Francuzsky jezyk je razvil se iz [[Stary galoromansky|Južno-Galsko-Romanskogo]], ktory je potomok [[Latinsky jezyk|latiny]], govorjeny v južnoj [[Galija|Galiji]]. == Priklad == Član 1 ''[[Universalna deklaracija prav člověka|Universalnoj deklaracije prav člověka]]'' na oksitanskom: : ''{{-|Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa.}}'' Prěvod: : ''Vsi ljudi rodet se svobodni i ravni v dostojnosti i pravah. Oni sut obdarjeni razumom i svěstju i imajut postupati jedin k drugomu v duhu bratstva.'' == Priměčanja == <references /> [[Kategorija:Romanske jezyky]] [[Kategorija:Francija]] [[Kategorija:Italija]] [[Kategorija:Španija]] [[Kategorija:Monako]] 11ov71xfykmlyirzlcipmigyzzfqwnl 47607 47606 2026-09-23T04:08:33Z Jfblanc 1045 47607 wikitext text/x-wiki {{Kartka jezyk|name=Oksitansky jezyk|nativename=occitan, lenga d'òc|map=File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only).svg|speakers=[[Prvy jezyk|L1]]: 200 000<br/>[[Drugy jezyk|L2]]: 300 000<br/>Vsego: 500 000 |official=[[Katalonija]]|family=[[Romanske jezyky]], [[Indoevropejske jezyky]]}} '''Oksitansky jezyk''' (''occitan'' [utsi'ta] ili ''lenga d'òc'' [lengo 'dɔ]) jest [[Romanske jezyky|romansky jezyk]] [[Indoevropejske jezyky|indoevropojskoj rodiny]]. Kak i vse druge romanske jezyky, on potomkuje iz [[Vulgarna latina|vulgarnoj latiny]] [[Rimska imperija|Rimskoj imperije]]. Francuzsky jezyk je razvil se iz [[Stary galoromansky|Južno-Galsko-Romanskogo]], ktory je potomok [[Latinsky jezyk|latiny]], govorjeny v južnoj [[Galija|Galiji]].<ref>Smith, Nathaniel B.; Bergin, Thomas Goddard (1984). An Old Provençal Primer. New York: Garland. ISBN 0-8240-9030-6.</ref> == Priklad == Član 1 ''[[Universalna deklaracija prav člověka|Universalnoj deklaracije prav člověka]]'' na oksitanskom: : ''{{-|Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa.}}'' Prěvod: : ''Vsi ljudi rodet se svobodni i ravni v dostojnosti i pravah. Oni sut obdarjeni razumom i svěstju i imajut postupati jedin k drugomu v duhu bratstva.'' == Priměčanja == <references /> [[Kategorija:Romanske jezyky]] [[Kategorija:Francija]] [[Kategorija:Italija]] [[Kategorija:Španija]] [[Kategorija:Monako]] q07twal1tc2v4qrr5nzvz6y9r5d0omi 47608 47607 2026-09-23T06:59:58Z Ilja isv 10 47608 wikitext text/x-wiki {{Kartka jezyk|name=Oksitansky jezyk|nativename=<center>occitan, lenga d'òc</center>|map=File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only).svg|speakers=[[Prvy jezyk|L1]]: 200 000<br/>[[Drugy jezyk|L2]]: 300 000<br/>Vsego: 500 000 |official=[[Katalonija]]|family=[[Romanske jezyky]], [[Indoevropejske jezyky]]}} '''Oksitansky jezyk''' (''{{-|occitan}}'' {{MFA|utsi'ta}} ili ''{{-|lenga d'òc}}'' {{MFA|lengo 'dɔ}}) jest [[Romanske jezyky|romansky jezyk]] [[Indoevropejske jezyky|indoevropojskoj rodiny]]. Kak i vse druge romanske jezyky, on potomkuje iz [[Vulgarna latina|vulgarnoj latiny]] [[Rimska imperija|Rimskoj imperije]]. Francuzsky jezyk je razvil se iz [[Stary galoromansky|Južno-Galsko-Romanskogo]], ktory je potomok [[Latinsky jezyk|latiny]], govorjeny v južnoj [[Galija|Galiji]].<ref>Smith, Nathaniel B.; Bergin, Thomas Goddard (1984). An Old Provençal Primer. New York: Garland. ISBN 0-8240-9030-6.</ref> == Priklad == Član 1 ''[[Universalna deklaracija prav člověka|Universalnoj deklaracije prav člověka]]'' na oksitanskom: : ''{{-|Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa.}}'' Prěvod: : ''Vsi ljudi rodet se svobodni i ravni v dostojnosti i pravah. Oni sut obdarjeni razumom i svěstju i imajut postupati jedin k drugomu v duhu bratstva.'' == Priměčanja == <references /> [[Kategorija:Romanske jezyky]] [[Kategorija:Francija]] [[Kategorija:Italija]] [[Kategorija:Španija]] [[Kategorija:Monako]] l8c9g42py6982957wmvdrn0ze9x9hhe 47609 47608 2026-09-23T07:00:42Z Ilja isv 10 47609 wikitext text/x-wiki {{Kartka jezyk|name=Oksitansky jezyk|nativename=<center>occitan, lenga d'òc</center>|map=File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only).svg|speakers=[[Prvy jezyk|L1]]: 200 000<br/>[[Drugy jezyk|L2]]: 300 000<br/>Vsego: 500 000 |official=[[Katalonija]]|family=[[Romanske jezyky]], [[Indoevropejske jezyky]]}} '''Oksitansky jezyk''' (''{{-|occitan}}'' {{MFA|utsi'ta}} ili ''{{-|lenga d'òc}}'' {{MFA|lengo 'dɔ}}) jest [[Romanske jezyky|romansky jezyk]] [[Indoevropejske jezyky|indoevropejskoj rodiny]]. Kak i vse druge romanske jezyky, on potomkuje iz [[Vulgarna latina|vulgarnoj latiny]] [[Rimska imperija|Rimskoj imperije]]. Francuzsky jezyk je razvil se iz [[Stary galoromansky|Južno-Galsko-Romanskogo]], ktory je potomok [[Latinsky jezyk|latiny]], govorjeny v južnoj [[Galija|Galiji]].<ref>{{-|Smith, Nathaniel B.; Bergin, Thomas Goddard (1984). An Old Provençal Primer. New York: Garland. ISBN 0-8240-9030-6.}}</ref> == Priklad == Član 1 ''[[Universalna deklaracija prav člověka|Universalnoj deklaracije prav člověka]]'' na oksitanskom: : ''{{-|Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa.}}'' Prěvod: : ''Vsi ljudi rodet se svobodni i ravni v dostojnosti i pravah. Oni sut obdarjeni razumom i svěstju i imajut postupati jedin k drugomu v duhu bratstva.'' == Priměčanja == <references /> [[Kategorija:Romanske jezyky]] [[Kategorija:Francija]] [[Kategorija:Italija]] [[Kategorija:Španija]] [[Kategorija:Monako]] rihal15iyn1grc7dlmi47w9ool87n33 47611 47609 2026-09-23T07:04:39Z Ilja isv 10 47611 wikitext text/x-wiki {{Kartka jezyk|name=Oksitansky jezyk|nativename=<center>occitan, lenga d'òc</center>|map=File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only).svg|speakers={{-|[[Prvy jezyk|L1]]}}: 200 000<br/>{{-|[[Drugy jezyk|L2]]}}: 300 000<br/>Vsego: 500 000 |official=[[Katalonija]]|family=[[Romanske jezyky]], [[Indoevropejske jezyky]]}} '''Oksitansky jezyk''' (''{{-|occitan}}'' {{MFA|utsi'ta}} ili ''{{-|lenga d'òc}}'' {{MFA|lengo 'dɔ}}) jest [[Romanske jezyky|romansky jezyk]] [[Indoevropejske jezyky|indoevropejskoj rodiny]]. Kak i vse druge romanske jezyky, on potomkuje iz [[Vulgarna latina|vulgarnoj latiny]] [[Rimska imperija|Rimskoj imperije]]. Francuzsky jezyk je razvil se iz [[Stary galoromansky|Južno-Galsko-Romanskogo]], ktory je potomok [[Latinsky jezyk|latiny]], govorjeny v južnoj [[Galija|Galiji]].<ref>{{-|Smith, Nathaniel B.; Bergin, Thomas Goddard (1984). An Old Provençal Primer. New York: Garland. ISBN 0-8240-9030-6.}}</ref> == Priklad == Član 1 ''[[Universalna deklaracija prav člověka|Universalnoj deklaracije prav člověka]]'' na oksitanskom: : ''{{-|Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa.}}'' Prěvod: : ''Vsi ljudi rodet se svobodni i ravni v dostojnosti i pravah. Oni sut obdarjeni razumom i svěstju i imajut postupati jedin k drugomu v duhu bratstva.'' == Priměčanja == <references /> [[Kategorija:Romanske jezyky]] [[Kategorija:Francija]] [[Kategorija:Italija]] [[Kategorija:Španija]] [[Kategorija:Monako]] i5a1pkxpubbdxruu0nslhdzm511xv2w 47623 47611 2026-09-23T10:38:04Z IJzeren Jan 9 Lěpje ne koristati "je" i "jest" v jednom tekstu 47623 wikitext text/x-wiki {{Kartka jezyk|name=Oksitansky jezyk|nativename=<center>occitan, lenga d'òc</center>|map=File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only).svg|speakers={{-|[[Prvy jezyk|L1]]}}: 200 000<br/>{{-|[[Drugy jezyk|L2]]}}: 300 000<br/>Vsego: 500 000 |official=[[Katalonija]]|family=[[Romanske jezyky]], [[Indoevropejske jezyky]]}} '''Oksitansky jezyk''' (''{{-|occitan}}'' {{MFA|utsi'ta}} ili ''{{-|lenga d'òc}}'' {{MFA|lengo 'dɔ}}) je [[Romanske jezyky|romansky jezyk]] [[Indoevropejske jezyky|indoevropejskoj rodiny]]. Kak i vse druge romanske jezyky, on potomkuje iz [[Vulgarna latina|vulgarnoj latiny]] [[Rimska imperija|Rimskoj imperije]]. [[Francuzsky jezyk]] je razvil se iz [[Stary galoromansky|Južno-Galsko-Romanskogo]], ktory je potomok [[Latinsky jezyk|latiny]], govorjeny v južnoj [[Galija|Galiji]].<ref>{{-|Smith, Nathaniel B.; Bergin, Thomas Goddard (1984). An Old Provençal Primer. New York: Garland. ISBN 0-8240-9030-6.}}</ref> == Priklad == Član 1 ''[[Universalna deklaracija prav člověka|Universalnoj deklaracije prav člověka]]'' na oksitanskom: : ''{{-|Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa.}}'' Prěvod: : ''Vsi ljudi rodet se svobodni i ravni v dostojnosti i pravah. Oni sut obdarjeni razumom i svěstju i imajut postupati jedin k drugomu v duhu bratstva.'' == Iztočnik == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Romanske jezyky]] [[Kategorija:Francija]] [[Kategorija:Italija]] [[Kategorija:Španija]] [[Kategorija:Monako]] 09dycve0i405nceh80ohyaheky14g1d 47624 47623 2026-09-23T10:39:23Z IJzeren Jan 9 47624 wikitext text/x-wiki {{Kartka jezyk|name=Oksitansky jezyk|nativename=<center>occitan, lenga d'òc</center>|map=File:Occitan_language_map_1900_(Europe_only).svg|speakers={{-|[[Prvy jezyk|L1]]}}: 200 000<br/>{{-|[[Drugy jezyk|L2]]}}: 300 000<br/>Vsego: 500 000 |official=[[Katalonija]]|family=[[Romanske jezyky]], [[Indoevropejske jezyky]]}} '''Oksitansky jezyk''' (''{{-|occitan}}'' {{MFA|utsi'ta}} ili ''{{-|lenga d'òc}}'' {{MFA|lengo 'dɔ}}) je [[Romanske jezyky|romansky jezyk]] [[Indoevropejske jezyky|indoevropejskoj rodiny]]. Kak i vse druge romanske jezyky, on potomkuje iz [[Vulgarna latina|vulgarnoj latiny]] [[Rimska imperija|Rimskoj imperije]]. [[Francuzsky jezyk]] je razvil se iz [[Stary galoromansky|južno-galsko-romanskogo]], ktory je potomok [[Latinsky jezyk|latiny]] govorjenoj v južnoj [[Galija|Galiji]].<ref>{{-|Smith, Nathaniel B.; Bergin, Thomas Goddard (1984). An Old Provençal Primer. New York: Garland. ISBN 0-8240-9030-6.}}</ref> == Priklad == Član 1 ''[[Universalna deklaracija prav člověka|Universalnoj deklaracije prav člověka]]'' na oksitanskom: : ''{{-|Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa.}}'' Prěvod: : ''Vsi ljudi rodet se svobodni i ravni v dostojnosti i pravah. Oni sut obdarjeni razumom i svěstju i imajut postupati jedin k drugomu v duhu bratstva.'' == Iztočnik == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Romanske jezyky]] [[Kategorija:Francija]] [[Kategorija:Italija]] [[Kategorija:Španija]] [[Kategorija:Monako]] piuu4xkxh161nrmnbxczusk7wf7qyrw 2 6302 47612 2026-09-23T07:35:29Z Jfblanc 1045 Stvorjena nova stranica s tekstom: «Vítejte! Je to podstránka mé uživatelské stránky.» 47612 wikitext text/x-wiki Vítejte! Je to podstránka mé uživatelské stránky. 4f54scpjuqs7sn7gb0tegi4vbw88v7g 47615 47612 2026-09-23T08:06:56Z Jfblanc 1045 47615 wikitext text/x-wiki Vítejte! Je to podstránka mé uživatelské stránky. ===Spisok pravok=== * [https://w.wiki/V5aJ "Oksitansky jezyk"], ''Vikipedija. Svobodna encicklopedija''. * [https://w.wiki/V5ab "Brěg Slonovoj Kosti"], ''Vikipedija. Svobodna encicklopedija''. qekylj2tn2tod20qkjmh807od6vy2uz 0 6303 47613 2026-09-23T07:57:50Z Jfblanc 1045 Stvorjena nova stranica s tekstom: «{{Začetok|data=July 2025}} {{Kartka država | conventional_long_name = Republika Brěgu Slonovoj Kosti | common_name = Brěg Slonovoj Kosti | native_name = <center>{{Unbulleted list|{{Jezyky|fr|République de Côte-d'Ivoire}}}} | image_flag = Flag of Ivory Coast.svg | image_coat = Coat of arms of Ivory Coast.svg | national_anthem = {{-|"[[Nigeria, We Hail Thee]]"}}<br/>Nigerijo, tebe vitajemo<br/>...» 47613 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2025}} {{Kartka država | conventional_long_name = Republika Brěgu Slonovoj Kosti | common_name = Brěg Slonovoj Kosti | native_name = <center>{{Unbulleted list|{{Jezyky|fr|République de Côte-d'Ivoire}}}} | image_flag = Flag of Ivory Coast.svg | image_coat = Coat of arms of Ivory Coast.svg | national_anthem = {{-|"[[Nigeria, We Hail Thee]]"}}<br/>Nigerijo, tebe vitajemo<br/>[[Fajl:Nigeria national anthem Nigeria, We hail thee midi.mid]] | image_map = {{Switcher|[[Fajl:Ivory Coast (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[Fajl:Location Ivory Coast AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | capital = [[Jamusukro]] | coordinates = {{Coord|6|5|N|5|18|W|type:city}} | largest_city = [[Abidžan]] | official_languages = [[Francuzsky jezyk|francuzsky]] | government_type = [[Prezidentska sistema|Prezidentska]] [[republika]] | leader_title1 = [[Prezident Brěgu Slonovoj Kosti|President]] | leader_name1 = [[Alassane Ouattara]] | area_km2 = 322,462 | area_rank = 31. | area_sq_mi = 124,503 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_estimate = 33,293,101<ref>{{Cite web |url=https://anstat.ci/indicateur-details/7baa2f40f76cd01ac30e7a9296e6f159c3601e13fdf74c47342988f947853f95cac468a49d8bcd8293494a20a7b7e800df40ab88261ed1f6ec18433a2593eefd7lVRZLRUXl52y2b-S4lzxO8Sy7tnu8rp8YFLFzgexas |title=Population totale |website=anstat.ci |access-date=23 Sept. 2026}}</ref> | population_census = 29,389,150 | population_estimate_year = 2026 | population_estimate_rank = 7 | population_census_year = 2021 | currency = [[Zapadnoafrikansky frank]] | currency_code = XOF | time_zone = [[GMT]] | utc_offset = 0:00 }} '''Brěg Slonovoj Kosti,''' služebno Republika Brěgu Slonovoj Kosti, jest [[država]] v [[Afrika|Afrikě]]. Dobyla [[nezavisnost]] v 1960 lětu. Jejnym glavnym gradom jest [[Jamusukro]], jednakože jej ekonomičnym centrom i najnaseljenějšim gradom jest [[Abidžan]]. ==Linky i referencije== {{Iztočniky}} {{Državy v Afrikě}} {{Pravopis prověrjeny}} [[Kategorija:Državy v Afrikě]] kvcdi9w2khspyek26vm0jlqcrr40czf 47614 47613 2026-09-23T08:00:02Z Jfblanc 1045 47614 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2025}} {{Kartka država | conventional_long_name = Republika Brěgu Slonovoj Kosti | common_name = Brěg Slonovoj Kosti | native_name = <center>{{Unbulleted list|{{Jezyky|fr|République de Côte-d'Ivoire}}}} | image_flag = Flag of Ivory Coast.svg | image_coat = Coat of arms of Ivory Coast.svg | national_anthem = {{-|"[[L'abidjanaise]]"}}<br/>Abidžanka<br/>[[Fajl:File:United States Navy Band - National Anthem of Côte D'Ivoire "L'Abidjanaise".ogg]] | image_map = {{Switcher|[[Fajl:Ivory Coast (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[Fajl:Location Ivory Coast AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | capital = [[Jamusukro]] | coordinates = {{Coord|6|5|N|5|18|W|type:city}} | largest_city = [[Abidžan]] | official_languages = [[Francuzsky jezyk|francuzsky]] | government_type = [[Prezidentska sistema|Prezidentska]] [[republika]] | leader_title1 = [[Prezident Brěgu Slonovoj Kosti|President]] | leader_name1 = [[Alassane Ouattara]] | area_km2 = 322,462 | area_rank = 31. | area_sq_mi = 124,503 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_estimate = 33,293,101<ref>{{Cite web |url=https://anstat.ci/indicateur-details/7baa2f40f76cd01ac30e7a9296e6f159c3601e13fdf74c47342988f947853f95cac468a49d8bcd8293494a20a7b7e800df40ab88261ed1f6ec18433a2593eefd7lVRZLRUXl52y2b-S4lzxO8Sy7tnu8rp8YFLFzgexas |title=Population totale |website=anstat.ci |access-date=23 Sept. 2026}}</ref> | population_census = 29,389,150 | population_estimate_year = 2026 | population_estimate_rank = 7 | population_census_year = 2021 | currency = [[Zapadnoafrikansky frank]] | currency_code = XOF | time_zone = [[GMT]] | utc_offset = 0:00 }} '''Brěg Slonovoj Kosti,''' služebno Republika Brěgu Slonovoj Kosti, jest [[država]] v [[Afrika|Afrikě]]. Dobyla [[nezavisnost]] v 1960 lětu. Jejnym glavnym gradom jest [[Jamusukro]], jednakože jej ekonomičnym centrom i najnaseljenějšim gradom jest [[Abidžan]]. ==Linky i referencije== {{Iztočniky}} {{Državy v Afrikě}} {{Pravopis prověrjeny}} [[Kategorija:Državy v Afrikě]] cqew5wyoyiu9f65upzipu93kd690lng 47616 47614 2026-09-23T08:07:42Z Jfblanc 1045 47616 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2025}} {{Kartka država | conventional_long_name = Republika Brěgu Slonovoj Kosti | common_name = Brěg Slonovoj Kosti | native_name = <center>{{Unbulleted list|{{Jezyky|fr|République de Côte-d'Ivoire}}}} | image_flag = Flag of Ivory Coast.svg | image_coat = Coat of arms of Ivory Coast.svg | national_anthem = {{-|"[[L'abidjanaise]]"}}<br/>Abidžanka<br/>[[Fajl:File:United States Navy Band - National Anthem of Côte D'Ivoire "L'Abidjanaise".ogg]] | image_map = {{Switcher|[[Fajl:Ivory Coast (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[Fajl:Location Ivory Coast AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | capital = [[Jamusukro]] | coordinates = {{Coord|6|5|N|5|18|W|type:city}} | largest_city = [[Abidžan]] | official_languages = [[Francuzsky jezyk|francuzsky]] | government_type = [[Prezidentska sistema|Prezidentska]] [[republika]] | leader_title1 = [[Prezident Brěgu Slonovoj Kosti|President]] | leader_name1 = [[Alassane Ouattara]] | area_km2 = 322,462 | area_rank = 31. | area_sq_mi = 124,503 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_estimate = 33,293,101<ref>{{Cite web |url=https://anstat.ci/indicateur-details/7baa2f40f76cd01ac30e7a9296e6f159c3601e13fdf74c47342988f947853f95cac468a49d8bcd8293494a20a7b7e800df40ab88261ed1f6ec18433a2593eefd7lVRZLRUXl52y2b-S4lzxO8Sy7tnu8rp8YFLFzgexas |title=Population totale |website=anstat.ci |access-date=23 september 2026}}</ref> | population_census = 29,389,150 | population_estimate_year = 2026 | population_estimate_rank = 7 | population_census_year = 2021 | currency = [[Zapadnoafrikansky frank]] | currency_code = XOF | time_zone = [[GMT]] | utc_offset = 0:00 }} '''Brěg Slonovoj Kosti,''' služebno Republika Brěgu Slonovoj Kosti, jest [[država]] v [[Afrika|Afrikě]]. Dobyla [[nezavisnost]] v 1960 lětu. Jejnym glavnym gradom jest [[Jamusukro]], jednakože jej ekonomičnym centrom i najnaseljenějšim gradom jest [[Abidžan]]. ==Linky i referencije== {{Iztočniky}} {{Državy v Afrikě}} {{Pravopis prověrjeny}} [[Kategorija:Državy v Afrikě]] ita4rq1bnrdiud60h12jeu2uy1h4aby 47618 47616 2026-09-23T08:59:23Z IJzeren Jan 9 47618 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2025}} {{Kartka država | conventional_long_name = Republika Brěgu Slonovoj Kosti | common_name = Brěg Slonovoj Kosti | native_name = <center>{{Unbulleted list|{{Jezyky|fr|République de Côte-d'Ivoire}}}} | image_flag = Flag of Ivory Coast.svg | image_coat = Coat of arms of Ivory Coast.svg | national_anthem = {{-|"[[L'abidjanaise]]"}}<br/>Abidžanka<br/>[[Fajl:File:United States Navy Band - National Anthem of Côte D'Ivoire "L'Abidjanaise".ogg]] | image_map = {{Switcher|[[Fajl:Ivory Coast (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[Fajl:Location Ivory Coast AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | capital = [[Jamusukro]] | coordinates = {{Coord|6|5|N|5|18|W|type:city}} | largest_city = [[Abidžan]] | official_languages = [[Francuzsky jezyk|francuzsky]] | government_type = [[Prezidentska sistema|Prezidentska]] [[republika]] | leader_title1 = [[Prezident Brěgu Slonovoj Kosti|President]] | leader_name1 = [[Alassane Ouattara]] | area_km2 = 322,462 | area_rank = 31. | area_sq_mi = 124,503 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_estimate = 33,293,101<ref>{{Cite web |url=https://anstat.ci/indicateur-details/7baa2f40f76cd01ac30e7a9296e6f159c3601e13fdf74c47342988f947853f95cac468a49d8bcd8293494a20a7b7e800df40ab88261ed1f6ec18433a2593eefd7lVRZLRUXl52y2b-S4lzxO8Sy7tnu8rp8YFLFzgexas |title=Population totale |website=anstat.ci |access-date=2026-09-23}}</ref> | population_census = 29,389,150 | population_estimate_year = 2026 | population_estimate_rank = 7 | population_census_year = 2021 | currency = [[Zapadnoafrikansky frank]] | currency_code = XOF | time_zone = [[GMT]] | utc_offset = 0:00 }} '''Brěg Slonovoj Kosti,''' služebno Republika Brěgu Slonovoj Kosti, jest [[država]] v [[Afrika|Afrikě]]. Dobyla [[nezavisnost]] v 1960 lětu. Jejnym glavnym gradom jest [[Jamusukro]], jednakože jej ekonomičnym centrom i najnaseljenějšim gradom jest [[Abidžan]]. ==Linky i referencije== {{Iztočniky}} {{Državy v Afrikě}} {{Pravopis prověrjeny}} [[Kategorija:Državy v Afrikě]] gvbzppz1s1rygtmkim30z18dasd3unm 47620 47618 2026-09-23T10:21:51Z IJzeren Jan 9 47620 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2025}} {{Kartka država | conventional_long_name = Republika Brěgu Slonovoj Kosti | common_name = Brěg Slonovoj Kosti | native_name = <center>{{Unbulleted list|{{Jezyky|fr|République de Côte-d'Ivoire}}}} | image_flag = Flag of Ivory Coast.svg | image_coat = Coat of arms of Ivory Coast.svg | national_anthem = {{-|"[[L'abidjanaise]]"}}<br/>Abidžanka<br/>[[Fajl:File:United States Navy Band - National Anthem of Côte D'Ivoire "L'Abidjanaise".ogg]] | image_map = {{Switcher|[[Fajl:Ivory Coast (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[Fajl:Location Ivory Coast AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | capital = [[Jamusukro]] | coordinates = {{Coord|6|5|N|5|18|W|type:city}} | largest_city = [[Abidžan]] | official_languages = [[Francuzsky jezyk|francuzsky]] | government_type = [[Prezidentska sistema|Prezidentska]] [[republika]] | leader_title1 = [[Prezident Brěgu Slonovoj Kosti|President]] | leader_name1 = [[Alassane Ouattara]] | area_km2 = 322,462 | area_rank = 31. | area_sq_mi = 124,503 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_estimate = 33,293,101<ref>{{Cite web |url=https://anstat.ci/indicateur-details/7baa2f40f76cd01ac30e7a9296e6f159c3601e13fdf74c47342988f947853f95cac468a49d8bcd8293494a20a7b7e800df40ab88261ed1f6ec18433a2593eefd7lVRZLRUXl52y2b-S4lzxO8Sy7tnu8rp8YFLFzgexas |title=Population totale |website=anstat.ci |access-date=2026-09-23}}</ref> | population_census = 29,389,150 | population_estimate_year = 2026 | population_estimate_rank = 7 | population_census_year = 2021 | currency = [[Zapadnoafrikansky frank]] | currency_code = XOF | time_zone = [[GMT]] | utc_offset = 0:00 }} '''Brěg Slonovoj Kosti,''' služebno Republika Brěga Slonovoj Kosti, jest [[država]] v [[Afrika|Afrikě]]. Dobyla [[nezavisnost]] v 1960 lětu. Jejnym glavnym gradom jest [[Jamusukro]], jednakože jej ekonomičnym centrom i najnaseljenějšim gradom jest [[Abidžan]]. ==Linky i referencije== {{Iztočniky}} {{Državy v Afrikě}} {{Pravopis prověrjeny}} [[Kategorija:Državy v Afrikě]] 1yqlc19tpd4r8r21nt2tr5d68sh7rch 0 6304 47621 2026-09-23T10:25:16Z IJzeren Jan 9 Prěnapravjenje stranice na [[Brěg Slonovoj Kosti]] 47621 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Brěg Slonovoj Kosti]] [[Kategorija:Државы в Африкє]] idp6huhk543mdhcb9t2za19xvoekysf 3 6305 47622 2026-09-23T10:32:42Z IJzeren Jan 9 /* Dobrodošli! */ nova sekcija 47622 wikitext text/x-wiki == Dobrodošli! == {{Dobrodošli}} P.S. Někake novosti v svezi s jezykami Libora Sztemona? Srdečno, {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 12:32, 23 septembr 2026 (CEST) bfggcpnhvlfu5j90h06ftyopdwcw7hz 1 6306 47625 2026-09-23T10:43:39Z IJzeren Jan 9 /* Monako? */ nova sekcija 47625 wikitext text/x-wiki == Monako? == Zdravo, @[[Koristnik:Jfblanc|Jfblanc]], mně interesuje jedna věč: nakoliko ja znaju, monaksky je ligursky dialekt, ne oksitansky, a mně izdavaje se, že Monako je prěmalo za mnogojezyčnost, ne li? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 12:43, 23 septembr 2026 (CEST) m37iwhpku1o36qrtjlbqizn8jzrwqop