Vikipedija isvwiki https://isv.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Special Besěda Koristnik Besěda s koristnikom Vikipedija Besěda Vikipedije Fajl Besěda o fajlu MediaWiki Besěda o MediaWiki Šablon Besěda o šablonu Pomoč Besěda o pomoči Kategorija Besěda o kategoriji TimedText TimedText talk Modul Besěda modula Event Event talk 0 588 48602 28865 2026-10-13T08:09:13Z SzymonV 104 48602 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-04}}[[Fajl:T.H.Huxley(Woodburytype).jpg|thumb|{{LatCyr|Thomas Henry Huxley|Томас Хенри Хаксли||1}}, tvorec terminu ''agnosticizm.'']] '''Agnosticizm''' - [[Filozofija|filozofsko]] gledišče, soglasno ktoromu nyně nemožlivo je kompletno poznanje realnosti. V religioznom kontekstu agnosticizm označaje nemožlivost dověděnja se, či Bog ili bogi jestvujut, ili ne. Osoboju, ktora vvedla termin ''agnosticizm'', je {{LatCyr|Thomas Henry Huxley|Томас Хенри Хаксли||1}}. Agnosticizm prijmaje razne formy, i tak agnostik može byti [[Ateizm|ateistom]], [[Teizm|teistom]] ili nijednym iz njih. {{LatCyr|[[Bertrand Russell]]|[[Bertrand Russell|Бертранд Рассел]]||1}} v brošurě "Kto to je agnostik?" stvrdil, že hristijani tvrdet, že věmo, že Bog je, ateisti – že věmo, že Boga nema, a agnostiki prijmajut, že ne ima dostatočnyh podstav, aby potvrditi jestvovanje Boga ili mu zaprěčiti. [[Kategorija:Kratke članky]] [[Kategorija:Filozofija]] [[Kategorija:Religija]] 1adzqkh28o40o4ibybmgk4uj317qgp8 0 623 48563 43161 2026-10-12T20:04:27Z SzymonV 104 Etimologija 48563 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Anarchy-symbol.svg|thumb|Okruženo 'A' dělom je anarhističnogo simbolizma]] '''Anarhizm''' (od {{Jezyky|el|ἀναρχία}} — 'bezvlastje') jest [[politična filozofija]], [[Politično dviženje|dviženje]], sistema [[Politična ideologija|političnyh ideologija]] i mněnij, zaklad ktoroj je člověčna svoboda i odrěčenje [[Prinudženje|prinudženja]] i [[Hierarhija|vlady člověka nad člověkom]]. Vnutri političnogo spektra, anarhizm obyčajno prinaleži k [[Krajna lěvica|krajno-lěvym]] ideologijam. Anarhisty za samoupravjenje, gradžanov, samostojno rukovodnyh svojim životom v městečku. Anarhisty sut tipično protivniki [[Država|državy]] i [[kapitalizm]]a, domněvajuči o njih kako o protivnikah člověka, kako sposoby podtiskanja elitoju narodnyh množstv. Pri tom mnogo narodu domněvaje o anarhizmu kako o bezzakonju, želanju [[Ubijstvo|ubijstv]] i [[smrt]]ij. Pro to anarhisty ukazyvajut na pojetje prědrastka «ἀν» kako «odsutstvo», ale ne kako «protivnost» (državě). Svez anarhistov je svobodna asociacija/konfederacija sih městeček. == Etimologija == [[Fajl:Pierre-Joseph Proudhon.jpg|thumb|{{-|Pierre-Joseph Proudhon|Пиер-Жозеф Проудхон}}]] Etimologična nahodnost slova ''anarhizm'' proizhodi iz grečskogo slova ''{{-|anarchos|анархос}}'' ''({{Jezyky|el|ἄναρχος}}''), ktory sklada se iz prědrastka ''an''- označajuči "ne" ili "bez", a takože -''{{-|archos|архос}}'' označajuči "vladar". Prvym političnym filozofom, ktory imenoval sebe anarhistom, byl {{-|Pierre-Joseph Proudhon|Пиер-Жозеф Проудхон}}. Od početku v Franciji<ref>Max Nettlau, A Short History of Anarchism, Freedom Press, 1996, <nowiki>ISBN 978-0-900384-89-9</nowiki></ref> ''libertalianizm'' byl često upotrěbjany ako sinonim anarhizmu<ref name=":1">{{-|Carl Levy, ''[https://theanarchistlibrary.org/library/carl-levy-social-histories-of-anarchism/Social Histories of Anarchism]'', „Journal for the Study of Radicalism”, s. 1–44, (na anglijskom).}}</ref>. {{-|Daniel Guérin|Даниел Герен}} napisal<ref name=":1" />:<blockquote>[A]narhizm je v realnosti sinonimom socializmu. Anarhista je prěd vsem socialistom, ktorego cěljem je snesenje izkoristyvanje člověka prěz člověka. Anarhizm je jedino jednym iz tokov socialističnoj myslji, tokom, ktorogo glavnymi komponentami sut dbanje o svobodu i pospěh do svrgnutja državy.</blockquote> ==Školy nauk== Jestvuje množstvo směrov anarhizma, časom razhodnyh v pytanjah pro vlastnost, trgovi odnošenja, etnos/narod. Napriklad: * [[Anarho-komunizm]] * [[Anarho-feminizm]] * [[Kvir-anarhizm]] * [[Anarho-sindikalizm]] * [[Anarho-kapitalizm]] * [[Mjutjuelizm]] * [[Eko-anarhizm]] == Linky == <references /> [[Kategorija:Anarhizm| ]] [[Kategorija:Politične ideologije]] 8v7klvbkexasne4c8z24mda6kkyrinh 48586 48563 2026-10-13T04:05:12Z GlěbDyndar 29 48586 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Anarchy-symbol.svg|thumb|Okruženo 'A' dělom je anarhističnogo simbolizma]] '''Anarhizm''' (od {{Jezyky|el|ἀναρχία}} — 'bezvlastje') jest [[politična filozofija]], [[Politično dviženje|dviženje]], sistema [[Politična ideologija|političnyh ideologij]] i mněnij, zaklad ktoroj je člověčna svoboda i odrěčenje [[Prinudženje|prinudženja]] i [[Hierarhija|vlady člověka nad člověkom]]. Vnutri političnogo spektra, anarhizm obyčajno prinaleži k [[Krajna lěvica|krajno-lěvym]] ideologijam. Anarhisti za samoupravjenje gradžanov, samostojno rukovodimyh svojim životom v městečku. Anarhisti sut tipično protivniki [[Država|državy]] i [[kapitalizm]]a, domněvajuči o njih kako o protivnikah člověka, kako o sposobah podtiskanja elitoju narodnyh množstv. Pri tom mnogo narodu domněvaje o anarhizmu kako o bezzakonju, želanju [[Ubijstvo|ubijstv]] i [[smrt]]ij. Pro to anarhisty ukazyvajut na pojetje prědrastka «ἀν» kako «odsutstvo», ale ne kako «protivnost» (državě). Svez anarhistov je svobodna asociacija/konfederacija sih městeček. == Etimologija == [[Fajl:Pierre-Joseph Proudhon.jpg|thumb|{{-|Pierre-Joseph Proudhon|Пиер-Жозеф Проудхон}}]] Etimologična nahodnost slova ''anarhizm'' proizhodi iz grečskogo slova ''{{-|anarchos|анархос}}'' ''({{Jezyky|el|ἄναρχος}}''), ktoro sklada se iz prědrastka ''an''- označajučego "ne" ili "bez", a takože -''{{-|archos|архос}}'' označajučego "vladar". Prvym političnym filozofom, ktory imenoval sebe anarhistom, byl {{-|Pierre-Joseph Proudhon|Пиер-Жозеф Проудхон}}. Od početku v Franciji<ref>Max Nettlau, A Short History of Anarchism, Freedom Press, 1996, <nowiki>ISBN 978-0-900384-89-9</nowiki></ref> ''libertarianizm'' byl često upotrěbjany ako sinonim anarhizmu<ref name=":1">{{-|Carl Levy, ''[https://theanarchistlibrary.org/library/carl-levy-social-histories-of-anarchism/Social Histories of Anarchism]'', „Journal for the Study of Radicalism”, s. 1–44, (na anglijskom).}}</ref>. {{-|Daniel Guérin|Даниел Герен}} napisal<ref name=":1" />:<blockquote>[A]narhizm je v realnosti sinonimom socializmu. Anarhist je prěd vsem socialistom, ktorego cěljem je snesenje izkoristyvanja člověka prěz člověka. Anarhizm je jedino jednym iz tokov socialističnoj myslji, tokom, ktorogo glavnymi komponentami sut dbanje o svobodě i pospěh do svrgnutja državy.</blockquote> ==Školy nauk== Jestvuje množstvo směrov anarhizma, časom razhodnyh v pytanjah pro vlastnost, trgovi odnošenja, etnos/narod. Napriklad: * [[Anarho-komunizm]] * [[Anarho-feminizm]] * [[Kvir-anarhizm]] * [[Anarho-sindikalizm]] * [[Anarho-kapitalizm]] * [[Mjutjuelizm]] * [[Eko-anarhizm]] == Linky == <references /> [[Kategorija:Anarhizm| ]] [[Kategorija:Politične ideologije]] 6a3x42swdovtrrxikfv4ifj0wr50zm3 4 1052 48608 48135 2026-10-13T09:40:28Z Ilja isv 10 /* Prosim Jana dodati isv do hranjenyh Vikidanyh */ Odgovor 48608 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Zaglavje krčmy}} <!--- Napišite svoje soobčenje niže ---> == Link na Diskord-server na Glavnoj stranici == Na Glavnoj stranici tut: Ако вы имајете какеколи пытан​ја, проблемы, примєткы или прєдложен​ја, поставите јих в '''[[Incubator:Krčma|крчмє обчины]]''' или [https://discord.gg/nhRuYAc5Uq нашем Дискорд-серверу]. Diskord-link vede na server Safronowiec, ktory uže malo čto imaje občo s MS i vikipedijeju. Imaje li smysl jego izmeniti na aktualny MS Diskord? Ili takože dodati link na Telegram-čat? Velika hvala. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 06:45, 5 January 2026 (UTC) :@[[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] – Čestno govoreči, ja ne jesm na Diskordu i ne znaju te servery. Jest li tam někaka grupa, ktora specifično zajmaje se MS Vikipedijeju? Ako ne, može bylo by lěpje dodati link k grupě na Telegramu. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 08:39, 5 January 2026 (UTC) ::Da, možno dati link na tuty razdel Diskorda, gde diskutuje se rabota na Vikipedii ::[[discord:channels/879438774323535914/1284479085871104075|• Discord | "Medžuslovjanska Wikipedija" | Medžuslovjansky • Меджусловјанскы • Interslavic]] ::či takože na telegram https://t.me/interslavic_wikipedia, ale myslim by bylo dobro prěd tym zapytati tamnogo admina ili vlastnika. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 11:13, 5 January 2026 (UTC) :::Grupa na Telegramu jest nemnožko aktivnějša, ne li? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 16:28, 5 January 2026 (UTC) ::::Takože jestvuje stary Diskord-server za Medžuviki: https://discord.gg/Yp5QfFCPny, ktorogo vodil Lev. Oboje dnes neaktivny. Jestvuje li potrěba iměti sobstveny Diskord-server za Vikipediju? Forum-nit ne jest mnogo primětna. – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|talk]] · [[Koristnik:Vipz/isv|isv]]) 09:35, 6 January 2026 (UTC) ::::Da, tam ješče někto byvaje iz redaktorov, dodam tuty link do glavnoj stranicy. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 09:58, 6 January 2026 (UTC) == Prědustavjeno pismo == Zdrav surabotniki! Jest nužno organizovati (povtoriti) razpravu o preferovanom pismu medžuslovjanskoj Vikipedije na domenu Fundacije Vikimedija, da byhmo iměli osnovu za tehničnu rabotu ktora odnese se na naše jezyčne kody <code>isv</code>, <code>isv-Latn</code>, and <code>isv-Cyrl</code> na Fabrikatoru ({{-|phabricator.wikimedia.org}}). [https://isv.miraheze.org/wiki/Med%C5%BEuviki:Kavarnja#Vikipedija_na_med%C5%BEuslovjanskom Diskusije organizovane na sajtu Miraheze] – na Fabrikatoru oni ne uvažajut. Slědovateljno otvarjaju ovu diskusiju: ktoro pismo preferujemo i začto? – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|talk]] · [[Koristnik:Vipz/isv|isv]]) 08:58, 9 January 2026 (UTC) Hey Vipz, I'll respond in English, so that members of the Language Committee will be able to follow this conversation as well. A few months ago, I went through all articles we have, and found that about 2/3 of our articles use the Latin alphabet and 1/3 use Cyrillic. Although I am not active on social media myself, I have the impression that the situation there is similar: the majority uses Latin, but a sizeable minority uses Cyrillic. Since Latin and Cyrillic being equal is one of the main design criteria of Interslavic, the conclusion is simple: it should be possible to use both alphabets, and they should, ''as far as possible'', be served equally well. In other words, we need a bidrectional script converter. I've been looking around a bit and found ca. 20 Wikipedia editions that work with some kind of script converter: * Our own converter runs on Javascript and has three options: the source page (Lat/Cyr), the Latin transliteration and the Cyrillic translation. It has the advantage that the system remembers the preferred script of the user, apparently by means of a cookie. In mainspace articles, this converter only transliterates the text, but not the page name and not the categories. On category pages, it transliterates the titles of the articles and subcategories it contains, as well as system messages like "Тхе фолловинг 4 пагес аре ин тхис цатегоры, оут оф 4 тотал." The only established Wikipedia with a converter that works like this is [[:got:|Gothic]]. * [[:sr:|Serbian]], [[:uz:|Uzbek]], [[:ku:|Kurdish]], [[:chr:|Crimean Tatar]], [[:iu:|Inuktitut]] and [[:shi:|Tachelhit]] have PHP-based converters with the same three options (f.ex. source, Lat., Kir.). Information about the script is contained in the URL. The system does not remember one's preferred script, so when a page is opened, it is always the source text that is displayed first. This converter also converts the page title and the categories it is in. On category pages it does the opposite from our current converter: it transliterates the page title and the categories it is in, but not the titles of the pages and the subcategories it contains. * [[:sh:|Serbocroatian]], [[:tg:|Tajik]], [[:tly:|Talysh]] and [[:zgh:|Amazigh]] have PHP-based converters with two only options (for example: Latinica/Ћирилица). As I've understood, these converters are unidirectional, so that all pages must be written in the same script. For the rest, they work the same as Serbian. * The Chinese ones (zh, wuu, gan, zh-yue) seem to work like either Serbian or Serbocroatian, but since I can't read Chinese, I haven't taken any closer look at them. * [[:tt:|Tatar]] and [[:cv:|Chuvash]] have one or sometimes two buttons next to the page name. Everything is transliterated, even the menu on the left. Appears to run on JavaScript. * [[:ban:|Balinese]] has no less than five variations, but I can't quite figure out how it works. It seems like it shows some transliteration version by default, but I'm not sure about that. * [[:mni:|Meitei]] offers transliteration into Bengali script, but that works only for the categories underneath a page and the first letters on category pages. * [[:cu:|Church Slavonic]]: every page has three links for three different script variants (including Glagolitic), but they don't seem to work anymore. [[:ang:|Anglo-Saxon]] has a similar thing that actually works. * Another five projects (ug, bug, hak, bbc, gom) have multiple scripts but instead of a converter they sometimes contain multiple versions of the same article, for example [[:bug:Balanda]]. We have done that too in the beginning, but it's way too high-maintenance to be workable. I've been told that JavaScript is considered a bad idea, because it doesn't work properly in Wikipedia apps for cell phones. This means that we need to use the PHP solution, and since we need the converter to be bidirectional, our only option is the solution used for Serbian. This does, however, have a few disadvantages: # It transliterates page titles, which is not always what we want. This shouldn't be problematic though, since the page title can be manipulated with a template, for example here: [[:sr:З (слово ћирилице)]] # However, it also transliterates the names of categories, which means that Latin and Cyrillic articles are all tossed into the same category. Articles names are listed there untransliterated. This is problematic, because we must consider that not every Latin-writing person can read Cyrillic, and not every Cyrillic-writing person can read the Latin alphabet. # Even if a category full of articles written in the Latin alphabet is transliterated into Cyrillic, it does not only show them in the Latin alphabet, but also in the alphabetical order of the Latin alphabet. # A user who prefers one of the two alphabets has to change it manually for each and every page. So here's my own preferred solution, if possible: # It can work exactly like the converter on Serbian Wikipedia does, except for one thing: it should NOT transliterate category names. # Instead, we have parallel categories for Latin and Cyrillic. Every article written in the Latin alphabet is placed in Latin categories and has a redirect in Cyrillic, which is placed in the Cyrillic counterparts of these categories. Articles with titles that cannot be transliterated, like [[Microsoft]] or [[Ж]], can be placed in both categories. This is, basically, the current situation. It has the advantage that every article can be found by navigating though the categories, and that they are placed in the correct alphabetical order (which for Cyrillic is different from the Latin order). # I am aware of the fact that this solution is not perfect: a Cyrillic user who follows a Cyrillic redirect will still end up with a Latin article in Latin categories, even if he switches to Cyrillic. This cannot be helped, I'm afraid. UNLESS it would be technically possible that the categories under a Latin article link to Latin categories, and the categories under a Cyrillic article to their Cyrillic equivalents. Would such a thing be possible? # It is not a matter of life or death, but it would be nice if a user's preferred orthography could be stored in a cookie, so that he/she won't have to change the orthography manually every time. This would be a nice-to-have. There are a few other issues, too, but I'll get back to that later. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 00:57, 10 January 2026 (UTC) :Thank you, Jan! This is a very insightful and nuanced reply. The issue of not having a default script on multi-scipt Wikimedia projects affects editors more so than readers. As of 2026, multi-script editing is, unfortunately, nothing more than a seldom mentioned concept ([https://diff.wikimedia.org/2018/03/12/supporting-languages-multiple-writing-systems/ Diff 2018 community blog article]; [[:c:File:Editing challenges on multi-script wikis (with speaker notes).pdf|Wikimania 2017 presentation]]). Some editors are less proficient or efficient with one of the scripts, and many do not know one or the other at all, and will therefore be uncomfortable editing articles in the said script. Until multi-script editing becomes a reality, having a default script is an option to be considered; whether it is a sensible sacrifice—to the benefit of one group (a majority) and detriment of the other (a minority)—is subjective, but alas. The other thing which concerns designation of a default script are fallback choices: <code>isv</code> should ''probably'' have a fallback sequence to one of the scripts, which ''could'' solve the issue of the system not recognizing <code>[https://codelookup.toolforge.org/isv isv]</code> while recognizing <code>[https://codelookup.toolforge.org/isv-Latn isv-Latn]</code> and <code>[https://codelookup.toolforge.org/isv-Cyrl isv-Cyrl]</code>. In other words, we ought to support <code>isv</code>, but it makes no sense to translate it separately from <code>isv-Latn</code> and <code>isv-Cyrl</code>, unless we intend to have an unwieldy and hideous solution to not favoring one or the other – by including them both in every localized interface, namespace, or message element. – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|talk]] · [[Koristnik:Vipz/isv|isv]]) 10:07, 10 January 2026 (UTC) ::Well, I think we shouldn't be over-zealous, but on the other hand, it's been almost twenty years now since I got involved with this language, and I can assure you that the alphabet issue has been a thing almost since day one. Every possible option between Latin-only and Cyrillic-only has its ardent supporters, and even though the Latin alphabet is used more often for Interslavic than Cyrillic, it remains a fact that about 3/4 of all Slavic people use Cyrillic. So treating one of them as merely a transliterated version of the other is out of the question. But it is also true that the average Pole, Czech or Slovene cannot read Cyrillic, whereas most Russians, Ukrainians and Bulgarians know the Latin alphabet at least to some degree, which gives the Latin alphabet a slight advantage nonetheless. It's not entirely clear to me what you mean by "fallback option", but if it means that <code>isv</code> is interpreted as "<code>isv-Latn</code> unless specified otherwise", I'd be perfectly fine with that.<br />Of course, there will always be imperfections. For a person who only knows the Latin alphabet it will be difficult to correct a typo in the Cyrillic text, or even to expand it with Latin text. For now, I think we should stick to the principle that a page written in Cyrillic stays in Cyrillic, and ''tant pis'' if you can't handle Cyrillic. But honestly, I don't think that's much of a problem at the moment. Most Interslavic users can understand both alphabets, and I'm sure the problem of multi-script editing will solve itself at some point.<br />For the record, transliteration between Latin and Cyrillic is pretty straightforward. The only inconsistency is the '''њ/нј''' issue found also in Serbian, but that's a minor thing that can easily be solved. That still leaves us with a few issues addressed [[:meta:Requests for new languages/Wikipedia Interslavic#Writing system related issues|here]] by @[[Koristnik:TutČas|TutČas]]. More specifically, s/he mentions the possibility of using not only the ex-Yugoslavia method for displaying Cyrillic, but also the Russian method (''лю'' instead of ''љу''). If I understand correctly that the source code looks like [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d0/Editing_challenges_on_multi-script_wikis_%28with_speaker_notes%29.pdf#page=29 this], such a thing could easily be implemented. The question is: do we want that? And another thing is that some users persistently use the etymological orthography (''mųž'', ''krålj'', etc.). If the converter can be programmed in such way that <code>'ų' => 'у'</code> and <code>'у' => 'u'</code>, then that would be a nice thing to have as well. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 12:40, 10 January 2026 (UTC) :I want to mention it's not the case that the user needs to change every page manually with MediaWiki LanguageConverter. The switcher at the top of the page is indeed temporary, but there is a setting in preferences that allows logged-in user to choose the variant they want. This is a separate option from the language of the interface. It seems to be more problematic for readers that aren't logged in. For them, it defaults to browser's settings (which obviously doesn't help most of the time), but Chinese Wikipedia displays a prompt allowing to choose the preferred variant on the first load, and then respects that choice (apparently with some javascript magic). I haven't checked thoroughly, but making it work seamlessly seems doable. Though, since each variant has a separate URL, I don't really understand why all links go to the default mixed variant instead of the one currently displayed. But anyway, I think the ability to do full-text search and making articles legible without Javascript is a big win. <span style="text-transform:lowercase;font-synthesis:none;display:inline-block">--[[User:MwGamera|Mw<span style="font-variant:petite-caps">G</span>amera]]</span> ([[User talk:MwGamera|besěda]]) 04:54, 14 July 2026 (CEST) == Транслитерација со Јапонского == Поздрав! Какобы толико в източнословјанскых йезыках хирагану し / катакану シ транслитерујут како си/si. В вечинству језыков (вкључајучи словјански) пишут ши/shi/ši. @[[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]], може измєнити то [[Kacusika Hokusaj|сде]] на "Kacušika Hokusaj" або на "Kacušika Hokusai"? Како мыслите? --[[Koristnik:Мурад 97|Мурад 97]] ([[Besěda s koristnikom:Мурад 97|talk]]) 20:09, 10 January 2026 (UTC) :Pozdrav, Murade, nazva ''Kacusika Hokusaj'' byla uže raněje v spisu potrěbnyh člankov, zato ja jesm to ostavil. Možno jest izdělati re-direkt na na ''Katsušika Hokusaj'' i to bude izobražati se na stranice. Tutčas, obratno, ja jesm prědělal vse japonske slova v članku na "''si''", "''dzju''", "''dzjo''" vměsto "''ši''", "''džu''", "''džo''" (Hepburnovo romaji ''shi'', ''ju'', ''jo''), i t.d. da by vsečto bylo v jednom standardu, ili možem to vratiti i ostaviti, kako bylo, s koristanjem jedino romaji transkripcije bez jej prěvoda do kirilicy. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 08:55, 12 January 2026 (UTC) Po mojemu mněnju to ne jest dobry pomysl. Nakoliko ja znaju, toj spisok potrěbnyh člankov sdělal Lev, a on vse bazoval na russkoj transkripciji. Problem jest v tom, že ta transkripcija jest osnovana na principu, že v russkom suglasky prěd '''и''' i '''е''' sut avtomatično palatalizovane. Izgovor '''シ''' i '''チ''' zaisto zvuči bolje kako poljske {{-|'''ś'''}} i {{-|'''ć'''}} neželi kako russke '''ш''' i '''ч''', ale v medžuslovjanskom to ne rabotaje tako. Sdělal jesm tabelku s někojimi problematičnymi znakami i uvidite, že daže ukrajinsky i srbsky koristajut '''ш''' i '''ч'''. Pozrite tu (poslědnji stolp jest moje prědloženje za medžuslovjansky): {| class="wikitable ext-gadget-alphabet-disable" style="text-align:center;" ! jap. !! ang. !! čes. !! rus. !! ukr. !! srb. !! isv |- | サ || sa || sa || са || са || са || sa / са |- | シ || shi || ši || си || ші || ши || ši / ши |- | シャ || sha || ša || ся || шя || ша || ša / ша |- | タ || ta || ta || та || та || та || ta / та |- | チ || chi || či || ти || чі || чи/ћи || či / чи |- | ツ || tsu || cu || цу || цу || цу || cu / цу |- | チャ || cha || ča || тя || чя || ча/ћа || ča / ча |- | ニャ || nya || nja || ня || ня || ња || nja / ња |- | ワ || wa || wa || ва || ва || ва/уа || wa / ва |- | ザ || za || za || дза || дза || за || za / за |- | ジ || ji || dži || дзи || джі || ђи || dži / джи |- | ジャ || ja || dža || дзя || джя || ђа || dža / джа |- | ダ || da || da || да || да || да || da / да |- | ヂ || ji || (dži) || (дзи) || (джі) || ђи || dži / джи |- | ヅ || zu || (zu) || (дзу) || (дзу) || зу || zu / зу |- | ヂャ || ja || (dža) || (дзя) || (джя) || (ђа) || dža / джа |- ! colspan="7" | razširjena katakana |- | ス || su || su || су || су || су || su / су |- | スィ || si || (si) || сы || (сі) || (си) || si / си |- | テ || te || te || тэ || те || те || te / те |- | ティ || ti || (ti) || ти (ты) || ті || ти || ti / ти |} {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 14:02, 12 January 2026 (UTC) : Одлично табло! Але по мојему мнєнју ако измєнити za / за на dza / дза (и zu / зу на dzu / дзу) тогды је было бы фонетично идеално (не по Поливанову и не по Хепберну оногдашње). --[[Koristnik:Мурад 97|Мурад 97]] ([[Besěda s koristnikom:Мурад 97|talk]]) 18:02, 12 January 2026 (UTC) ::Da, jesm tako(d)že suglasny [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 18:05, 12 January 2026 (UTC) == Remaining issues == Dear all, since it probably won't be long now before our Interslavic Wikipedia will finally be approved, there are still a few issues to be resolved. {{Ping|Ilja isv|LiMr|Danvintius Bookix|GlěbDyndar|Мурад 97|Panslavist|Tutčas}}, {{Ping|Medžuslovjanin|Ferpaks|Marcoorio|Aula Orion|Panslav|Orbitminis|Wojsław Brożyna}}, {{Ping|Adiee5|Plameniled|Miłosz Czaniecki|Владимєр Брєзин, сын Александров|Qiorly|Polda18}}, {{Ping|SzymonV|Vipz|Asank neo|FitikWasTaken|Machine of goodness|Snovid}} Your attention please! === Transliteration === First of all, there's the issue of transliteration, see above under [[Incubator:Krčma#Prědustavjeno pismo]]. The system used by the Serbian Wikipedia has the advantage that we can have the same article both in Latin and Cyrillic without having to resort to back-transliterations. In other words, we won't be forced to write "Džorž Buš" instead of "George Bush" in the Latin alphabet to avoid Cyrillic transliterations like "Георге Бусх". At present, transliteration is taken care of with JavaScript in [https://incubator.wikimedia.org/wiki/MediaWiki:Common.js MediaWiki:Common.js]. When we move to the system used by the Serbian Wikipedia (which IMO is the only sensible solution, see above), the same transliteration rules should be transferred to whatever system they use there, preferably with a few additions: '''bidirectional:''' {| class="wikitable ext-gadget-alphabet-disable" | a || b || c || č || d || e || ě || f || g || h || i || j || k || l || lj{{FN|*)}} || m || n || nj{{FN|*)}} || o || p || r || s || š || t || u || v || y || z || ž || ä || ö || ü |- | а || б || ц || ч || д || е || є || ф || г || х || и || ј || к || л || љ || м || н || њ || о || п || р || с || ш || т || у || в || ы || з || ж || ӓ || ӧ || ӱ |} '''unidirectional Lat &rarr; Cyr:''' {| class="wikitable ext-gadget-alphabet-disable" ! from | á || å || a || ć || ď || đ || ė || è || é || ę || í || ľ || ĺ || ł || ń || ň || ȯ || ò || ó || qu || ŕ || ř || ś || ť || ú ||ų || ů || w || x || ý || ź || ż |- ! to | а || а || а || ч || д || дж || е || е || е || e || и || л || л || л || н || н || о || о || о || kv || р || р || с || т || у || у || у || в || кс || ы || з || ж |} '''unidirectional Cyr &rarr; Lat:''' {| class="wikitable ext-gadget-alphabet-disable" ! from | ґ || ѓ || ђ || ѣ || ё || ѕ || і || ї || й || ќ || ћ || ў || џ || щ || ъ || ь || э || ю || я |- ! to | g || dž || dž || ě || jo || dz || i || ji || j || č || č || v || dž || šč || — || — || e || ju || ja |} {{FNBox|Note: {{FNZ|*)|I don't know if there is a way to distinguish between Љ (LJ) and Љ (Lj), but since fully capitalized text is rare, I guess Љ &rarr; Lj and Њ &rarr; Nj will do.}} }} === Alphabetical order === Another thing is the alphabetical ordering of articles in, for example, categories. The current situation is that Cyrillic letters absent in Russian – like Є, Њ and Ј – come before А. It is necessary that the right alphabetical order is followed, which preferably should also include letters not used in Interslavic but used in other Slavic languages, as they may appear in categories as well (the bold ones are Interslavic, the normal ones ain't): '''Latin:'''<br /> <big>'''a''' á ä ą å '''b c''' ć '''č d''' ď '''e''' é è ė ę '''ě f g h i''' í '''j k l''' ł ľ ĺ '''lj m n''' ń ň '''nj o''' ò ó ȯ '''p''' q '''r''' ŕ ř '''s''' ś '''š t''' ť '''u''' ú ů ų '''v''' w x '''y''' ý '''z''' ź '''ž''' ż</big> '''Cyrillic:'''<br /> <big>'''а б в г''' ґ '''д''' ђ ѓ '''е''' ё '''є''' ѣ '''ж з''' ѕ '''и''' і ї '''ј''' й '''к л љ м н њ о п р с т''' ћ ќ '''у''' ў '''ф х ц ч''' џ '''ш''' щ '''ы''' э ю я</big> === Dates === * The standard format for dates is: <code>dd.mm.yyyy</code> * In dates, month names should always be in the genitive case. Although these genitives are defined on translatewiki.net, that doesn't seem to work in the Recent changes, Watchlist etc. === Numbers === When a number is followed by a noun, the corresponding case differs: * 1: nominative singular (1 dom) * 2–4: nominative plural (2 domy) * 0 and 5–19: genitive plural (5 domov) * all higher numbers ending with 1: nominative singular (101 dom) * all higher numbers ending with 2–4: nominative plural (102 domy) * all higher numbers ending with 0 or 5–9: genitive plural (100 domov, 105 domov) === Namespaces === {| class="wikitable ext-gadget-alphabet-disable" ! colspan="2" | Namespace || colspan="2" | Talk |- ! English || Interslavic || English || Interslavic |- | (main) || (glavny) || Talk || Besěda |- | User || Koristnik || User talk || Besěda koristnika |- | Wikipedia || Vikipedija || Wikipedia talk || Besěda vikipedije |- | File || Fajl || File talk || Besěda fajla |- | MediaWiki || MediaWiki || MediaWiki || Besěda MediaWiki |- | Template || Šablon || Template talk || Besěda šablona |- | Help || Pomoč || Help talk || Besěda pomoči |- | Category || Kategorija || Category talk || Besěda kategorije |- | Portal || Portal || Portal talk || Besěda portala |- | Module || Modul || Module talk || Besěda modula |- | Gadget || Gadžet || Gadget talk || Besěda gadžeta |} I hope I haven't forgotten anything! === The code ISV === * In interwiki links, the language should appear as: <code>Medžuslovjansky / меджусловјанскы</code> * The English name of the language is "Interslavic". * There still appear to be issues with the language code <code>isv</code>. In Babel boxes, for example, <code>isv-Latn</code> and <code>isv-Cyrl</code> work, but <code>isv</code> does not. * I guess using <code>isv</code> shoud have a fallback sequence to <code>isv-Latn</code>, as [[Koristnik:Vipz|Vipz]] suggested. === Transliteration once more === ''Theoretically'' it will be possible to add unidirectional solutions to additional writing systems, like Russian Cyrillic or Glagolitic. Personally, I am not in favour of such a solution though. That's pretty much all I can think of. Comments? Suggestions? Opinions? Cheers, {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 16:51, 11 February 2026 (UTC) :Finally! That is some great news. :All the points touched here make sense to me. :I am also against additional transliteration to either Russian Cyrillic or Glagolitic. It would add more confusion IMO. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 19:07, 11 February 2026 (UTC) :jesm popravil tabelu Namespaces [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 19:09, 11 February 2026 (UTC) ::O, hvala za popravku, to je byla moja glupost! {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 20:39, 11 February 2026 (UTC) :Hi Jan, :Many thanks for this communication. :My idea of selective automatic both-way transliteration is as follows.<br />Now we have a template to block transliteration for a piece of text :<pre>{{-|text not to be transliterated}}</pre> :all it does only adding HTML tag :<pre>&lt;span class="ext-gadget-alphabet-disable"&gt;text not to be transliterated&lt;/span&gt;</pre> :that is analized by transliteration gadget that ignores the text between tag borders. This tag can be also used "manually" when use of template is not possible due to wikitext syntax (e.g. text of hyperlink etc.), so we have more or less two tools to control transliteration now. :I would propose to add one more template for selective transliteration, for example :<pre>{{LatCyr|Jean-François|Жан-Франсуа|Žan Fransua|1}}</pre> :where:<br/> :''Jean-François'' - (obligatory parameter) text in original language in Latin script (name)<br/> :''Жан-Франсуа'' - (obligatory parameter) text in cyrillic (phonetical transliteration)<br/> :''Žan Fransua'' - (optional) phonetic latin<br/> :''1'' - (optional) when this is present, the name appears first time on the article and it could be displayed with phonetic latin in parentheses (could be useful when uncommon languages for the reader are used). :This template could work same way adding HTML class tags (these need to be created for original latin, cyrillic and phonetic latin). The translit script could be modified so it sees the tags and modifies text as per current isv graphic selection setting. {| class="wikitable" |+ |Examples |- ! Parameters !! lat/cyr !! Renders as |- | <nowiki>Jean-François|Жан-Франсуа|Žan-Fransua|1</nowiki> || cyr || Жан-Франсуа (Jean-François) |- | <nowiki>Jean-François|Жан-Франсуа|Žan-Fransua</nowiki> || cyr || Жан-Франсуа |- | <nowiki>Jean-François|Жан-Франсуа|Žan-Fransua|1</nowiki> || lat || Jean-François (Žan-Fransua) |- |<nowiki>Jean-François|Жан-Франсуа</nowiki> |lat |Jean-François |- |<nowiki>Jean-François|Жан-Франсуа</nowiki> |cyr |Жан-Франсуа |- |<nowiki>Györ|Дьёр|Ďjor|1</nowiki> |lat |Györ (Ďjor) |} :Would this proposal be of interest? :It would still require somepone to program the gadget and admin rights to place it on the wiki section. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 07:21, 12 February 2026 (UTC) Yes, this certainly makes sense. The language converter can easily be embedded in the current <tt><nowiki>{{-|...}}</nowiki></tt> template. Normally the language converter would expect something like:<br /><tt><nowiki>-{ isv-Latn: Jean-François; isv-Cyrl:Жан-Франсуа }-</nowiki></tt>.<br />The remaining two fields can easily be handled in the template itself, I think. But on the other hand, the same functionality can also be achieved simply by using the same template twice: <tt><nowiki>{{-|Jean-François|Жан-Франсуа}} {{-|(izgovor: Žan-Fransua)|(fr. Jean-François)}}</nowiki></tt> If that's the case, then parameters 3 and 4 wouldn't even be necessary. One thing I'm not entirely sure about myself, is what happens when you open a page ''before'' picking an orthography. At that moment the system doesn't know whether the page is in Latin or in Cyrillic orthography. I *think* this is done by adding a third parameter: <tt><nowiki>-{ isv-Latn: Jean-François; isv-Cyrl: Жан-Франсуа; isv: Jean-François }-</nowiki></tt> Anyway, the advantage of all this is that we won't immediately have to change all pages where it is used. In many cases the template is used for expressions that shouldn't be transliterated at all, like "{{-|Microsoft}}". Those cases won't be affected by the change at all. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 11:01, 12 February 2026 (UTC) :Thank you, Jan, yes, this could be the way to go. Still need some time to understand better the way the gadget works but would like to start trying soonest. Cheers, [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 18:53, 12 February 2026 (UTC) === Script === {{-|''(added a header for clarity)''}} :So, today is a great day as I tried first time the vibe-codng with Google AI mode to modify transliteration script. :My proposal is to use 3 classes that will be added by template (or manually) to mark 3 options of text. :<pre> <span class="alphabet-isv-Latn">Jean-François</span></pre> :<pre> <span class="alphabet-isv-Cyrl">Жан-Франсуа</span></pre> :<pre><span class="alphabet-isv">Žan-Fransua</span></pre> :Depending on user alphabet setting, only one of the three will be displayed.<br/> :Herewith the code that needs to be added to the script, in the very beginning, after description remark (starting line 9). :<syntaxhighlight lang="javascript" line="1" start="9"> /** This part is added by [[Koristnik:Ilja_isv]], vibe-coded with Google AI /** Sorry code is removed since it did not work in the end </syntaxhighlight> :@[[Koristnik:IJzeren Jan|IJzeren Jan]], may I ask you to add this code to Common.js so we could test? It takes admin rights to modify the javascript. I can send the complete modified script file if this is easier, I have a backup of original Common.js for the case of failure and the tags for testing entered in the sandbox. Thanking you in advance for help, hope it will work. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 09:56, 24 February 2026 (UTC) ::Unfortunately, being a test admin I do not have the rights to edit Common.js (I actually tried a while back, to no avail). Perhaps [[Koristnik:Iohanen]] can be of help here? Cheers, {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 10:56, 24 February 2026 (UTC) :::Thank you Jan, will contact. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 11:19, 24 February 2026 (UTC) :::Jan, one more idea: we can also test changes at old Miraheze space, the gadget script is identical. Do you have admin rights there or do you know the admin? I do not even have a login. The script file there is called Gadget-alphabet.js: :::https://isv.miraheze.org/wiki/MediaWiki:Gadget-alphabet.js :::Just someone will also need to make a test page with tags to see how it works. :::Many thanks. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 11:50, 24 February 2026 (UTC) ::::Yes, I can modify the alphabet gadget on Miraheze. What exactly do you want me to do? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 16:21, 24 February 2026 (UTC) :::::Hvala Jane, myslím, zajutra večer budu odpovědati, prěd tym uže ne budu iměti čas. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 18:54, 24 February 2026 (UTC) ::::::I had a reply from Iohanen, hvala za kontakt, it is: ::::::https://incubator.wikimedia.org/wiki/User_talk:Iohanen?markasread=2792850&markasreadwiki=incubatorwiki#c-Iohanen-20260224173800-Ilja_isv-20260224114000 ::::::Will follow up in 1-2 days [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 05:35, 25 February 2026 (UTC) :::::No need to do anything, thanks to Iohanen, we have now a workable and tested script. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 12:38, 26 February 2026 (UTC) :::I have modified the '''- '''template, it can have 2 parameters now. If there is only one parameter, this text will be excluded from transliteration. If there is a second parameter present, first parameter is considered Latin, second is considered Cyrilic. When we install updated gadget script, either one or the other will be displayed, depending on language setting. Default is Latin (if Lat./Cyr is a choice or no choice made yet). {| class="wikitable" |+ Kako koristati |- ! Sintaksis !! Rezultat {{-|Latn}} !! Rezultat {{-|Cyrl}} |- | <pre>{{-|macOS Sierra}}</pre>|| <pre>macOS Sierra</pre> || <pre>macOS Sierra</pre> |- | <pre>{{-|Jean-François|Жан-Франсуа}}</pre> || <pre>Jean-François</pre> || <pre>Жан-Франсуа</pre> |- | <pre>{{-|Joe Biden (Džo Bajden)|Джо Байден}}</pre> || <pre>Joe Biden (Džo Bajden)</pre> || <pre>Джо Байден</pre> |} :::As we already have a perfectly working script (great thanks to [[Koristnik:Iohanen]]), I will ask administrators to install it and we have the problem solved. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 12:45, 26 February 2026 (UTC) ::::👍 [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 12:51, 26 February 2026 (UTC) ::::Hi All, ::::Good news: the script and new templates are implemented and work. I will publish a tutorial shortest possible. Congratulations to all participants 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 16:27, 28 February 2026 (UTC) ::::<s>Bad news: does not work in the mobile version, both Cyrillic and Latin are displayed, which was not like that during tests.</s> <s>Next point to address.</s> Done, all works now. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 16:29, 28 February 2026 (UTC) === Approval === {{-|''(moving this to a separate section to avoid cluttering)''}} Where did you get the information that Wp/isv is about to be approved? On the discussion page, the Language Committee members are ignoring it again, but as soon as someone posted about another project, it immediately received a response. [[Special:Contributions/&#126;2026-98653-7|&#126;2026-98653-7]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-98653-7|talk]]) 21:08, 13 February 2026 (UTC) :I've been discussing the issue of the script converter with a member of the Language Committee, that's way. I know they could have approved our project already a year ago, but there's not much point in mulling over that now. I suggest we simply keep working on this wiki, approval will come by itself. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 21:37, 13 February 2026 (UTC) :: What kind of stories are you telling us? How many times has this happened? People are wasting their precious time on this instead of something more useful. --[[Special:Contributions/&#126;2026-10102-52|&#126;2026-10102-52]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-10102-52|talk]]) 13:57, 14 February 2026 (UTC) :::LOL, login under your real name. Why are you even here? :::If you're feeling that you are wasting your time here, you know where the door is, right? I strongly encourage you to go and do something more useful. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 14:03, 14 February 2026 (UTC) ::::Can't say I disagree. Negativity won't get us anywhere, that's for sure. Ultimately, we'll get there, and all the work we are doing here will soon end up in a real Interslavic wikipedia anyway, so it's definitely not a waste of time. And, if I may say so, complaining is a much bigger waste of time than actually contributing. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 14:45, 14 February 2026 (UTC) ::::: Look. It's a dead project; it only has four active users. Part of that is your fault, after all, you kept telling everyone the project was about to be approved (but it never happened). And I'll disappoint you a little: activity usually declines after a domain is created. I'd advise everyone to be more accepting of criticism. --[[Special:Contributions/&#126;2026-10115-37|&#126;2026-10115-37]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-10115-37|talk]]) 17:58, 14 February 2026 (UTC) ::::::Listen, brave man. If you want anyone to take your “criticism” even remotely seriously, you need to log in so we can see what your stake is and what you’ve actually contributed. Until then, you’ll simply come across as a troll or a saboteur. ::::::When we need your advice, we’ll ask for it. For now, you can tone it down and keep your advice to yourself. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 19:52, 14 February 2026 (UTC) ::::::: Wikimedia has a [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal%20Code%20of%20Conduct universal code of conduct]. I recommend you read it. I've been following this project for several years, sometimes making anonymous edits. And I have the right not to register as long as Wikimedia Foundation projects allow this option. Your requests are rejected. --[[Special:Contributions/&#126;2026-10259-25|&#126;2026-10259-25]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-10259-25|talk]]) 20:07, 15 February 2026 (UTC) ::::::::Too many recommendations for anonymous "editor", buddy. You're dismissed and free to go. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 21:36, 15 February 2026 (UTC) ::::::::All emotions aside, I don’t really understand your frustration about the situation or your negativity toward Jan. I’m pretty sure Jan was simply passing on to the community what he himself had been told. ::::::::I don’t think anyone involved in this project expects it to suddenly become hugely popular. For me, it’s about steady work and gradually onboarding new learners of Interslavic. ::::::::Personally, everything I write here — and everything I do in life — I do primarily for myself. I don’t expect large audiences or dramatic results. If you feel like you’ve wasted your time because you were expecting something bigger, maybe the issue isn’t the project itself but the expectations attached to it. ::::::::If exposure and visibility are what you’re looking for, there are platforms built exactly for that. Like TikTok for example. But this project has always been about consistent effort and long-term development, not instant recognition. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 22:31, 15 February 2026 (UTC) ::::::::And if you truly have such deep knowledge of the future and already know how everything is going to turn out, maybe you should try day trading. With that kind of foresight, you’d probably make millions — and then all the time you think you “wasted” on our small project would fade away like a bad dream. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 22:34, 15 February 2026 (UTC) :::::::::That's right. Perhaps I've been premature with my assumptions, but they were not entirely without reason. First of all, we already met all the necessary requirements by October 2024 (five editors contributing regularly during a period of a few months + translated interface), and secondly, in January 2025 a member of the Language Committee confirmed that the project was ready for approval. Honestly, I have no idea why that still hasn't happened, and believe me, nobody feels more frustrated about this sluggishness than me. At first, I thought it was because of the label "constructed language", but given the fact that a wikipedia in Toki Pona was approved – even though it it's not even an auxiliary language and even though it wasn't even in the Incubator – that's can't really be the reason. And yes, of course I am disappointed that some active contributors haven't shown up for a long time. Neither do I understand why [[Koristnik:Wojsław Brożyna|Wojsław Brożyna]] requested Interslavic Wikipedia on Meta and started this wiki on the Incubator, since he never contributed anything of substance afterwards. Still, no matter what, the best we can do is simply carry on. Showing that we *can* do it is precisely what the Incubator is meant for. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 00:01, 16 February 2026 (UTC) :::::::::And anonymous, you call this a dead project, but at the same time you noted yourself that other projects with less users and less content are being approved, so apparently it's not *that* dead after all. You say that we should be more accepting of criticism, but the point of criticism is to improve something, not to frustrate it. If you have ideas about how to improve this project, we are all ears, and if you care about this project, you are more than welcome to contribute. But if you don't, then I don't quite understand why you bother making these comments at all. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 00:03, 16 February 2026 (UTC) :::::::::: I don't remember saying this, but I would have said the same thing. You need to clearly define your goal and determine whether it's achievable. If not, then move on to other goals. Here, it's like knocking on a closed gate. Sometimes they say something or wink, but the gate remains closed. I have ideas, but first you need to stop knocking on closed gates. It's really sad. --[[Special:Contributions/&#126;2026-10286-28|&#126;2026-10286-28]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-10286-28|talk]]) 11:38, 16 February 2026 (UTC) :::::::::::I don't think it's like knocking on a closed gate. Look what happened with our ISO code. Our first two requests were rejected for stupid reasons and the third request took almost five years to be validated: first because they simply forgot about it, and then because it was stalled because they were reformulating their policies. It seems like they didn't quite know what do to with Interslavic, for example, whether they should qualify it as natural or a constructed language. So yes, I am kind of having a ''déjà-vu'' here. And again, I don't why it is taking them so long. The language itself shouldn't be the problem anymore, since its eligibility was established already in October 2024. My best guess is simply that the majority of the LangCom members are barely active, and that the remaining members are hesitant because of the extra work that needs to be done with regard to script conversion and the like. But ultimately ''upornost se izplati''. And anyway, it's not like we have an alternative here. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 12:37, 16 February 2026 (UTC) :::::::::::: There are alternatives. In fact, with the development of AI, Wikipedia's role is gradually diminishing. Just look at the statistics: activity is declining in many editions (for example, in Russian, but the situation is no better in other Slavic editions). The situation is only good in languages ​​with a large number of native speakers (English, Spanish, French). This project will ultimately be edited by a relatively small group of enthusiasts. If the project is for enthusiasts, work can be done anywhere (on other wiki projects, etc.) whithout frustration. --[[Special:Contributions/&#126;2026-10427-04|&#126;2026-10427-04]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-10427-04|talk]]) 14:26, 16 February 2026 (UTC) :::::::::::::The relationship between Wikipedia and AI is a problem in itself, but there's not much point in speculation about the future. Besides, following your logic, we might as well close all Wikipedias except the English one. You are right about one thing: if the Interslavic Wikipedia were purely intended for enthusiasts of Interslavic, Miraheze or whatever other wikifarm might do. But that's not the point. This wiki should serve as an additional source of information for Slavic speakers. The reason we need a separate Wikipedia project is that people can find it, for example via interwiki links. As long as it is stored here or in some wikifarm, nobody will be able to find it. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 16:05, 16 February 2026 (UTC) :::::::::::::: This isn't quite the correct continuation of my logic: sections don't need to be closed, but activity will gradually decline. They will remain as encyclopedias, but will be preserved (AI will take information from there for itself). As for whether people will be able to find this project through interwiki, that's doubtful; interwiki is badly presented in the current Wikipedia skin. It's easy to search there if you know exactly which language you need. But it's possible that some people will still find this project through interwiki. As a source of information, people prefer to read in their native language. What you said could have been expected 10-20 years ago. If they can't find information in their language, they'll translate it from the language in which it exists (most likely, English). The quality of translation in online translators is much better now. --[[Special:Contributions/&#126;2026-10427-04|&#126;2026-10427-04]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-10427-04|talk]]) 09:09, 17 February 2026 (UTC) ::Good news. A thread "Proposed approval of Interslavic Wikipedia" has appeared on the Langcom Mailing List. I hope we get a positive response soon. [[Special:Contributions/&#126;2026-17126-63|&#126;2026-17126-63]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-17126-63|talk]]) 20:12, 18 March 2026 (UTC) :::I'm really starting to get the impression that langcom is deliberately ignoring wp/isv. Jon Harald Søby created a thread "Proposed approval of Interslavic Wikipedia," but it received no response, either positive or negative. However, another thread appeared there and received an almost immediate response. [[Special:Contributions/&#126;2026-18779-70|&#126;2026-18779-70]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-18779-70|talk]]) 11:19, 26 March 2026 (UTC) :::: That's true. But in reality, there are plenty of such threads. Someone wants approval, no one responds, or no one responds positively, and approval is delayed. Don't count on approval soon; it will be several years away. I especially don't recommend relying on the nearly dead Langcom.--[[Special:Contributions/&#126;2026-18633-18|&#126;2026-18633-18]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-18633-18|talk]]) 11:30, 26 March 2026 (UTC) :::::Years? Is it really that bad? What's the point of writing anything here if there will never be approval? [[Special:Contributions/&#126;2026-18861-96|&#126;2026-18861-96]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-18861-96|talk]]) 13:56, 26 March 2026 (UTC) :::::: Honestly, I don't know why they're doing this. It's been clear many times that Langcom doesn't want to approve this project and will delay approval as long as possible. Sooner or later, this leads to burnout (maybe Langcom is counting on it). Note that Langcom hasn't offered any apologies or justifications, as if this is a normal situation. --[[Special:Contributions/&#126;2026-18833-94|&#126;2026-18833-94]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-18833-94|talk]]) 15:57, 26 March 2026 (UTC) :::::::Ura! Sračky 😂 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 21:35, 26 March 2026 (UTC) :::::::Very good news! Other members of the language committee have responded, and it's safe to say that Interslavic Wikipedia is practically approved. All that's left is to leave a notification about the proposal being approved, and now all that's left is to create isv.wikipedia.org. Finally, it's isv's turn. Thank you for continuing to create articles and staying active. [[Special:Contributions/&#126;2026-31741-38|&#126;2026-31741-38]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-31741-38|talk]]) 03:13, 29 May 2026 (UTC) == Wiktionary == ''(moving this to a separate item to avoid cluttering)'' When we receive approval, will it automatically give us the option to create a Wiktionary for Interslavic, or do we need to apply for that separately? I already have some ideas and plans for it. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 15:45, 12 February 2026 (UTC) :Setting up a separate Wiktionary would require a separate application process on [[m:Requests for new languages|Meta]]. Approval will probably come easier if Interslavic already has its own Wikipedia, though. Theoretically, you could also start creating a Wiktionary in the Incubator, here: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/isv Wt/isv]. Yet I am wondering: what would be the point of a Wiktionary for Interslavic? We already have our multilingual dictionary at https://interslavic-dictionary.com/, and there's the same dictionary at http://steen.free.fr/interslavic/dynamic_dictionary.html. Keeping those two in line with each other is already quite a lot of work. Wouldn't it be better to keep all our eggs in one basket, instead of having even more dictionaries around? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 16:42, 12 February 2026 (UTC) ::Well, in reality, I'm just experimenting. ::In theory, there is an automated or at least semi-automated way to add articles to Wiktionary straight from the dictionary database, so the labor part should not be that difficult. ::What I did is I've created a fork of the dictionary that is using the same database and did slight improvements to it's UI, so now you can compare multiple words at the same screen and you can also look up the Wiktionary article straight from the interface, just by pressing the hyperlink. Creating Interslavic Wiktionary obviously would allow me to add the links to Interslavic Wiktionary. ::Wiktionary by definition is something that anyone can edit, so: ::# People would add new words more easily (Yes, there is a problem with verifying if those words are good or not, but in general it would give more power to the community vs. now, when suggesting something to Interslavic dictionary seems more like a bureaucratic process rather than a community contribution). ::# People could modify articles about the words in Interslavic and add contexts, translations to their natural languages, usage examples, etc. (Think of https://context.reverso.net/) ::[[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 18:04, 12 February 2026 (UTC) :::I've also revived the Slovnik Bot in Telegram and modified it a little bit, so it's also showing links to Wiktionary articles in corresponding languages. :::In theory, if people will add the use cases in Interslavic, this bot would be able to spit it out to users in Telegram. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 18:07, 12 February 2026 (UTC) :::The slovnik fork is available here :::https://interslavic.forum/slovnik/ :::I'm still working on it, but it's pretty much done for now. :::It allows you to compare up to 4 words on the same screen and look up the Wiktionary articles for corresponding language. :::This is just something I'm constantly using in writing texts. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 18:10, 12 February 2026 (UTC) ::In general, I'm just trying to integrate the existing infrastructure of Interslavic with what Wikipedia offers. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 18:07, 12 February 2026 (UTC) Well, I can certainly see the potential advantages of a Wiktionary. It could, for example, help in translating the dictionary into other languages. The thing is only that the official Interslavic dictionary is being worked on by a whole team of people. Errors are being corrected, new words are being added, and sometimes existing words are being replaced or simply kicked out. The problem with forked dictionaries is that sooner or later they will be obsolete. Besides, we can't have people adding stuff that hasn't been properly researched. That's why I am a bit hesitant here. But if you really want to try it, I cannot stop you, of course. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 21:50, 13 February 2026 (UTC) :This is a UI fork, mostly visual difference and additional features. It's connected to the same google document just as official dictionary. The only difference for now is that I've fixed individual declensions for some words (jejin, obědvě) (also I've committed the changes to official dictionary, it's just a matter for someone to approve the changes). :I'm not trying to create my own dictionary, but I'd like the work to go faster and I'd like to have a more participatory mechanism for the community. :Wiktionary would be a part of this mechanism. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 23:28, 13 February 2026 (UTC) ::Okay, we can of course give it a try. And like I said, I can surely see quite a few advantages of the idea. My only concern is, who is going to manage all this? Starting it in the Incubator is possible for sure, but if it's going to be a one-man show, it will probably stay there forever. Personally, I'd much rather we concentrate on Wikipedia now, which is already more than enough work. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 00:07, 14 February 2026 (UTC) :::I'll try to see how far I can go with it. If I fail, I fail, no biggie. I promise I will keep writing here on Wiki :) [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 00:16, 14 February 2026 (UTC) ::::I also do see potential in empowering people. When we know that our voice matters and we can affect something, it is in itself a very inspiring thing. I may be too naive and idealistic tho. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 00:21, 14 February 2026 (UTC) :::[[Wt/isv/Main Page]] :::I've created the Main Page and in process of importing the words from the dictionary. :::@[[Koristnik:IJzeren Jan|IJzeren Jan]], I was thinking translating some of your materials from English to Interslavic on word formation, voting machine, etc to create Help page, can I have your permission? :::@[[Koristnik:IJzeren Jan|IJzeren Jan]] @[[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] @[[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] @[[Koristnik:Vipz|Vipz]] @[[Koristnik:Мурад 97|Мурад 97]] @[[Koristnik:Danvintius Bookix|Danvintius Bookix]] @[[Koristnik:LiMr|LiMr]] @[[Koristnik:TutČas|TutČas]] @[[Koristnik:Medžuslovjanin|Medžuslovjanin]] @[[Koristnik:Ferpaks|Ferpaks]] @[[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]] @[[Koristnik:Aula Orion|Aula Orion]] @[[Koristnik:Panslav|Panslav]] @[[Koristnik:Orbitminis|Orbitminis]] @[[Koristnik:Wojsław Brożyna|Wojsław Brożyna]] @[[Koristnik:Adiee5|Adiee5]] @[[Koristnik:Plameniled|Plameniled]] @[[Koristnik:Miłosz Czaniecki|Miłosz Czaniecki]] @[[Koristnik:Владимєр Брєзин, сын Александров|Владимєр Брєзин, сын Александров]] @[[Koristnik:Qiorly|Qiorly]] @[[Koristnik:Polda18|Polda18]] @[[Koristnik:SzymonV|SzymonV]] @[[Koristnik:Asank neo|Asank neo]] @[[Koristnik:FitikWasTaken|FitikWasTaken]] @[[Koristnik:Machine of goodness|Machine of goodness]] @[[Koristnik:Snovid|Snovid]] :::If anyone has any suggestions, I'd love to hear it. :::So far my plan is the followinɡː :::[[Wt/isv/Vikislovnik:Propozicija měseca#Dorabotati Vikislovnik]] [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 01:48, 12 March 2026 (UTC) ::::Hi GlěbDyndar, I can see the Wiktionary already on the incubator, and found a nice side-effect for Wikipedia incubator: when editing in Visual mode, selecting a noun in Nominative or a verb in infinitive, and pressing Ctrl-K (to insert hyperlink) it also shows possible links to the Wiktonary, so this option could be used for spell checking 😎 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 13:40, 19 March 2026 (UTC) :::::That would be awesome! Having something to check spelling against is beneficial for the wiki. Yes, there is an official Interslavic Dictionary available, but it's not really built into Wikipedia, it would be really interesting to see it imported into the Wiktionary in its full extent and interconnected with the Wikipedia for spellcheck. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|talk]] • [[Special:Contributions/Polda18|contribs]]) 14:19, 13 May 2026 (UTC) :::::::: First of all, it's not that it takes up a lot of memory. Wiki projects use templates. A volunteer user who might want to edit Wiktionary doesn't need to know HTML and CSS. Learn to create templates first. The original wiki code, consisting almost entirely of HTML and CSS, is what we had in the past. --[[Special:Contributions/&#126;2026-29111-53|&#126;2026-29111-53]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-29111-53|talk]]) 16:03, 14 May 2026 (UTC) :::::::::Да говно эти шаблоны, в эпоху ИИ от них толку мало, ебешься три года ради того, что ИИ напишет за секунду. А потом если нужно какую строчку добавить или убавить в карточке, снова нужно лезть в этот шаблон и выяснять что там к чему. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 22:03, 14 May 2026 (UTC) :::::::::все новое - это хорошо забытое старое) :::::::::Шаблоны были сделаны, чтоб облегчить жизнь тем, кто не может кодить. Сейчас кодить может каждый, соответственно шаблоны летят мимо. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 22:10, 14 May 2026 (UTC) :::::::::: Whether it's good or bad, that's the way things are done in Wikimedia projects. So, don't blame anyone else. You can easily create your own beautiful wiki project without templates in the AI ​​era. --[[Special:Contributions/&#126;2026-29111-53|&#126;2026-29111-53]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-29111-53|talk]]) 10:25, 15 May 2026 (UTC) :::::::::::Да не переживай ты так, учитель) Разберусь, что мне делать. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 16:24, 15 May 2026 (UTC) == Sravniti vs. sravnjati vs. sravnivati == slovnik ima 'sravnjati' kak imperfect, ale iz mojego pogleda, bylo by razumněje pisati "sravnivati", ibo priblizno vse jezyky imajut dodatny slog v tutom slovu v imperfektu "sravnjati" za mene imaje smysl "uravnjati", "sdělati jednakovym", na angl. ''to level'' čto myslite? [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 18:20, 12 February 2026 (UTC) :Nu znaješ, "sravnjati" prosto jest regularno stvorjena nesovršena forma sovršenogo glagola "sravniti". V dolgoj historiji medžuslovjanskogo jezyka vsegda jesmo usilovali, že jezyk jest kako možno regularny. Zato ''-ati > -yvati'', a ''-iti > -jati''. Očevidno, byli by takože druge možnosti, napr. ''-ati > -avati'' iili ''-iti > -ivati''. Ale my jesmo izbrali te formy, ktore sut najbolje razprostranjene po slovjanskyh jezykah. Poněkogda te druge formy na indivualnoj osnově daže mogut byti lěpše, ale ne hočemo vvesti v jezyk veče neregularnostij, neželi sut potrěbne. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 22:01, 13 February 2026 (UTC) ::Da, Jane, ja dobro razuměm i pametam vaše pojasnjenje o logikě impf.-pf. glagolov v MS, ale čto ako li poněkogda stvorjajemo falšivyh prijateljev v ugodu regulardnosti? (rus. сравнять, čes. srovnat, pol. zrównać) ::Dodatno, regularnost v MS v tutom osobnom slučaju (iz moejgo pogleda) ide protiv naturalističnosti, ibo vse naturalne jezyky prědavajut semantiku "to be comparing" inym slovom. ::Russky срав'''ни'''вать, сопоставлять ::Bělorussky параўноўваць, зраў'''ноў'''ваць, супастаўляць ::Ukrajinsky порів'''ню'''вати, зіставляти, зрівнювати ::Poljsky porów'''ny'''wać ::Češsky srov'''ná'''vat, porov'''ná'''vat ::Slovačsky porov'''ná'''vať, zrov'''ná'''vať ::Hrvatsky srav'''nji'''vati, upoređivati ::Srbsky срав'''њи'''вати, упоређавати ::Makedonsky сравнува, споредува ::Bulgarsky срав'''ня'''вам ::"Sravnjati s zemjeju" — "Compare with Earth?" or "Level it to the ground"? [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 23:43, 13 February 2026 (UTC) :::Aha, razuměju. Da da, takom slučaju može lěpje bude ''sravnyvati'' (nesov.) i ''sravnati'' (sov.), a takože ''sravnanje'' zaměsto ''sravnjenje'' «comparison”, ne li? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 23:57, 13 February 2026 (UTC) :::Moje prědloženje": :::for the verb ''to compare: sravniti / sravnivati,'' ibo to odpovědaje logikě naturalnyh jezykov. :::for the verb ''to even, to level'' we already have ''poravniti'' (curiously, it's not ''por'''o'''vniti'', which would follow the logic you're explaining) :::[[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 00:13, 14 February 2026 (UTC) ::::''sravnjati'' možemo ostaviti, ale jedino v smyslu ''to even, to level'' [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 00:22, 14 February 2026 (UTC) == Websajt s katalogom i statistikoju == <nowiki>https://medzuslovjansky.onl/</nowiki> jesm stvoril maly websajt s vyše vizualnym kalalogom stranic i statistikoju može byti koristany kak onlajn biblioteka stvoril jego da by može byti takym obrazom uprostiti dostup obyčnyh ljudij do Viki i malost zainteresovati v napisanju člankov prošu, pišite vaši propozicije i myslji [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 17:32, 23 February 2026 (UTC) :myslju oddělno sdělati filtr za kategorij s prověrjenym pravopisom i dobry članok, da by možno bylo legko najdti teksty s dobrym MSom [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 18:11, 23 February 2026 (UTC) ::Da, to bylo by interesno. Myslju, že kategorija s prověrjenym pravopisom ne jest mnogo upotrěbima, ale može [[Incubator:Spisok najdolžejših stranic|tutoj spisok najdolžejših ćlankov]] jest? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 22:03, 23 February 2026 (UTC) :::Už sdělal oddělny filtr, koj polazyvaje jedino članky so zvězdoju i s prověrjenym pravopisom. Myslju, to ne byla zla ideja i ja budu probovati dodavati toj šablon, kogda čitaju članky. :::Vo vkladke statistika možno odfiltrovati članky po dolžině, ale može byti sdělati oddělnu jarku vkladku "Najdolžejše članky"? [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 22:19, 23 February 2026 (UTC) ::::Da, myslju, že to jest dobry pomysl. Mimohodom, može mogli byhmo uže dodati do dobryh člankov. Srěd mojih člankov, myslju, že napriklad [[Abhazsky alfabet]], [[Džok (pes)]] i [[Ҕ]] kvalifikujut se, ibo sut mnogo obširnějše, než jihne ekvivalenty na drugyh jezykah. Imajete li prědloženja? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 22:58, 23 February 2026 (UTC) :::::A nas budut prověrjati na odpovědnost kriterijam dobryh člankov? Ibo imajemo množstvo člankov vyše 10kb, koje libo už sut dost dobre (ale može byti ne sut take dobre, kak jihne analogy v inyh jezykah, ili prinajmenje v něktoryh), ale sut kratše, než v inyh jezykah. :::::I takože imajemo množstvo člankov menše než 10kb, ale koje takože sut mnogo dobre. :::::Večinstvo (ili vse) članky o kiriličnyh bukvah sut dobre na moj pogled, ale ne imajut trěbujemogo razměra. :::::@[[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] napisal několiko dobryh člankov, ale on prosil prověriti pravopis za njim i ja byh dodal v jegove članky malost obrazov ili medija materialov, že by jih nemnogo oživiti (imajut prěmnogo teksta bez ničego vizualnogo) :::::@[[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] takože napisal dostatočno dobryh člankov [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 23:27, 23 February 2026 (UTC) ::::::Da da, jesm suglasny. Teoretično ne imajemo izrazne kriterije, toliko, že dobry članok trěbuje iměti někoju kritičnu masu. Granica 10K bajtov byla ustanovjena libovoljno, kogda na medžuviki iměli jesmo 20 člankov >10K, ale tutčas imajemo jih ok. 140. Dolgy ne avtomatično znači lěpši. Po mojemu mněnju, da by članok kvalifikoval se za uměščenje na glavnoj stranici: ::::::* jest bolje-menje kompletny o obgovarjaje vse aspekty (napr. članok o državě ne jest kompletny, ako nemaje ničego o ekonomikě, prirodě i t.d.). ::::::* imaje pravilny i prověrjeny pravopis ::::::* jest osnovany na prověrjenyh izvorah (znači, ne slěpo kopirovanyh iz drugyh viki) ::::::* ne jest toliko prěvod članka iz drugoj viki ::::::* kako možno, sodrživaje obrazky ::::::* kako možno, jest lěpši od ekvivalentah na drugyh slovjanskyh jezykah ::::::* prědmet ne jest prěmnogo niševy. ::::::Kromě togo, dobro by bylo, ako jest raznorodnost medžu člankami na glavnoj stranici. Tutčas imajemo ok. 20 dobryh člankov. Glupo bylo by, ako srěd njih byli 3 kirilične bukvy, ili 3 ukrajinski politiki. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 00:51, 24 February 2026 (UTC) == Dodati linky na spoločnosti v Dicord i TG na glavnoj stranici v menju == Tutčas poglednul i uviděl, že bulgarska vikipedija ima linky do spoločnostij v discord i tg na glavnoj stranici v menju, v lěvoj jegovoj česti. Može byti, my takože budemo dodati? https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|talk]]) 12:29, 26 February 2026 (UTC) :Ne znaju, imaje li smysl popularizovati toj Diskord, on ne imaje ničto občo s Viki projektom, i Jan tam ne jest. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 08:16, 6 March 2026 (UTC) == Nove možnosti transliteracije - sdělano == Blagodare dobrym ljudam, pomagavšim izměniti skript, pojavili se nove možnosti transliteracije.<br/>Šablon '''-''' dostavaje novu funkciju: <br/>Tuty šablon upravjaje transliteracijeju, izključaje ju za fragment teksta (kogda koristaje se s jednym parametrom), ili pokazyvaje razny tekst za latinicu i kirilicu (variant s dvoma parametrami).<br/> {| class="wikitable" |+ Kako koristati |- ! Sintaksis !! Rezultat {{-|Latn}} !! Rezultat {{-|Cyrl}} |- | <code><nowiki>{{-|macOS Sierra}}</nowiki></code>|| <code><nowiki>macOS Sierra</nowiki></code> || <code><nowiki>macOS Sierra</nowiki></code> |- | <code><nowiki>{{-|Jean-François|Жан-Франсуа}}</nowiki></code> || <code><nowiki>Jean-François</nowiki></code> || <code><nowiki>Жан-Франсуа</nowiki></code> |- | <code><nowiki>{{-|Joe Biden (Džo Bajden)|Джо Байден}}</nowiki></code> || <code><nowiki>Joe Biden (Džo Bajden)</nowiki></code> || <code><nowiki>Джо Байден</nowiki></code> |- |<code><nowiki>«Scena v sadu {{-|Roundhay|Раундхеј}}» (1888) {{-|[[Louis Le Prince|{{-|Louis Le Prince'a}}]]|[[Louis Le Prince|Луи ле Пранса ({{-|Louis Le Prince)}}]]}} — najrannějši izvestny film v historiji.</nowiki></code> |<code><nowiki>«Scena v sadu Roundhay» (1888) Louis Le Prince'a — najrannějši izvestny film v historiji.</nowiki></code> |<code><nowiki>«Сцена в саду Раундхеј» (1888) Луи ле Пранса (Louis Le Prince) — најраннєјши известны филм в хисторији.</nowiki></code> |- |<code><nowiki>V Providen{{-|ce’|с}}u</nowiki></code> |<code><nowiki>V Providence’u</nowiki></code> |<code><nowiki>В Провиденсу</nowiki></code> |} <br /> <s>Čto ješče ne rabotaje: v mobilnoj versiji bude vsegda pokazyvati i latiničny i kiriličny varianty. Na rěšenju rabotajemo.</s> Vsečto uže rabotaje! [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 07:15, 1 March 2026 (UTC) :Odlično! Nu izvini, ale vse vrěme ne razuměju, začto jest toj drugy šablon. Takože možno jest pisati: <nowiki>{{-|Jean-François (izgovor: Žan-Fransua)|Žan-Fransua (fr. Jean-François)}}</nowiki>, i rezultat bude taky sam, ne li? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 12:39, 1 March 2026 (UTC) ::Jego sdělal Iohanen za test, rěšil ostaviti 😊 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 12:43, 1 March 2026 (UTC) ::vot test obohdvoh šablonov na živom članku https://incubator.wikimedia.org/wiki/H._P._Lovecraft [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 12:48, 1 March 2026 (UTC) ::Mene lično dopoka nemnogo ustrašaje ta razlika medžu latiniceju i kiriliceju, ko ktoroj prihodímo. Napriklad, jesm musel v jednom slučaju sklonjati kirilicu i ne sklonjati latinicu 😢 Tako prijdemo ko dvom jezykam. Možlivo, bysmo mogli prěporučovati koristanje tutoj možnosti toliko v izključiteljnyh slučajah? [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 14:04, 1 March 2026 (UTC) :::A v kakom slučaju trěba bylo sklonjati kirilicu? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 14:13, 1 March 2026 (UTC) ::::Tut byl variant ::::v Red Hook / v Ред-Хуку, ale já jesm dopoka našel izhod: ::::v apartamentu v četvrti {-|Red Hook|Ред Хук} [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 14:18, 1 March 2026 (UTC) ::::ješče v Providence / в Провиденсу [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 14:24, 1 March 2026 (UTC) :::::Ah, razuměju. Znaješ, medžuslovjansky ne imaje tvrde pravila odnosno sklanjanja neslovjanskyh imen i nazv. Ja byh sovětoval, da byhmo koristali apostrof: lat. {{-|Charles de Gaulle}}, kir. {{-|Шарљ де Гољ}} &rarr; rod. {{-|Charles’a de Gaulle’a}}, {{-|Шарља де Гоља}}. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 14:32, 1 March 2026 (UTC) ::::myslím, že rěšenjem jest vo Providensu / во Провиденсу, v Red-Huku / в Ред-Хуку. Ale, Lovecrafta/Лавкрафта, zato že ime [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 14:31, 1 March 2026 (UTC) :::::Ah, razuměju. Znaješ, medžuslovjansky ne imaje tvrde pravila odnosno sklanjanja neslovjanskyh imen i nazv. Ja byh sovětoval, da byhmo koristali apostrof: lat. {{-|Charles de Gaulle}}, kir. {{-|Шарљ де Гољ}} &rarr; rod. {{-|Charles’a de Gaulle’a}}, {{-|Шарља де Гоља}}. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 14:35, 1 March 2026 (UTC) ::::::nu to jest podobno russkomu jezyku, kogda koristajut se kusky latinicy [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 14:37, 1 March 2026 (UTC) :::::::Točno. A tamtyh slučajah: {{-|v Providence’u, v Red Hook’u}}. Koristajuči novy možnosti, možno daže: <code><nowiki>«V Providen{{-|ce’|с}}u»</nowiki></code>: «V Providen{{-|ce’|с}}u». {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 14:40, 1 March 2026 (UTC) ::::::::nu to uże diko jest: во Провиденс-цу? [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 14:42, 1 March 2026 (UTC) :::::::::Vo Providence'u/ во Провиденсу izgledaje kompromisno [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 14:44, 1 March 2026 (UTC) ::::::::interesno, trěba izučiti [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 14:52, 1 March 2026 (UTC) ::::::Gaulle на выдумки хитра (russko prislovje) ☺️ [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 14:39, 1 March 2026 (UTC) :Vsim pozdrav, ide obnovjenje skripta, transliteracija ne bude někaky čas rabotati. Prosim izviniti [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 17:47, 5 March 2026 (UTC) :Tak, vsečto jest izrěšeno, uže rabotaje i na mobilu. Mnogo děkuju adminam Vikipedije, ktore mnogo pomogli. Ura 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 19:42, 5 March 2026 (UTC) ::Vidžu! Fantastično! Hvala vsim, ktori pomogli! {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 08:20, 6 March 2026 (UTC) == Originalne <s>imena ljudij</s> i iztvorov umětnostij kako nazvy člankov == <s>Ja jesm natolkl se na toj problem, že ne věm, kako dějati lěpše... Jest članok o Johnu R. R, Tolkienu, zaglavje ktorogo jest napisano anglijskym jezykom. Trěba li takym že sposobom stvorjati i nove članky? A kako pisati vnutri članka?</s> <s>Ješče jesm ugleděl, že v poljskom jezyku imena sklanjajut se po pravilam jezyka, ale pišut se kako v originalu. Či možno li togda vnutri članka pisati, napriklad, ''... u Johna Ronalda Reuela Tolkiena...''? Ne bude li togda to mrzko izgledati v kirilici ''... у Jохна Роналда Реуела Толкиена...''? Abo trěba vnutri članka flavorizovati?..</s> P.S. Pomilujte, ja jesm slěpec, jedino tutčas uviděl jesm v vrhu to, kak to možno sdělati. Ješče jedna věč: jest članok o «Vladaru prstenjev», zaglavje ktorogo jest napisano na anglijskom jezyku («The Lord of the Rings»). Trěba li jego prěimenovati na medžuslovjansky jezyk? Myslim, že trěba, bo na vsakoj Vikipedije nazvy knig prěkladajut se na glavny jezyk Vikipedije. Cělkovito ne razuměm, kako rěšati tuto pytanje, ačekoli mně se kaže, že jego už obgovarjali, ale ja ne vidim rezultatov, pomilujte. S považenjem, [[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]] ([[Besěda s koristnikom:Marcoorio|talk]]) 07:38, 17 April 2026 (UTC) :Da, nazvanja knig jest trěba prěkladati, TLOTR in particular ☺️ Nužno jest tuty članok prěimenovati/prěměstiti, čto ne jest trudno [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|talk]]) 16:21, 3 May 2026 (UTC) ::Točno, lěpje jest prěvoditi zaglavja knig, filmov i t.d., ale takože imaje byti prěnapravjenje od originalnogo zaglavja. Jesm prěimenoval TLOTR v [[Vladar prstenjev]]. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 19:14, 3 May 2026 (UTC) == Approval! == Great news! Interslavic Wikipedia will soon be approved! Committee member Jon Harald Søby posted the approval notice on the Talk Language Committee page! Finally! Let everyone know if anyone doesn't know yet, and let Jan know too! Victory! [[Special:Contributions/&#126;2026-35104-48|&#126;2026-35104-48]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-35104-48|talk]]) 18:12, 15 June 2026 (UTC) :approved! 🎉 [[Special:Contributions/&#126;2026-36378-17|&#126;2026-36378-17]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-36378-17|talk]]) 15:14, 23 June 2026 (UTC) : Radostno! [[Koristnik:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[Besěda s koristnikom:Таёжный лес|besěda]]) 23:48, 26 junij 2026 (CEST) == Administratorstvo == Dragi! Dnes nakonec naša Medžuslovjanska Vikipedija byla stvorjena. Blagoželaju nam vsim i imaju naděju, že naš projekt bude postojanno rasti! Ja jesm byl administrator v Inkubatoru, a takože vo vsih prědhodnyh versijah medžuslovjanskoj viki (od 2007 g.). Na žalost, administratorstvo ne bylo prěneseno avtomatično iz Inkubatora, zato trěba mně tu oficialno kandidatovati se na administratora. Jest několiko věčij, ktore tutčas trěba bude sdělati bystro. Napriklad, vy isto pametajete, že skoro vse stranice iz Medžuviki byli kopirovane ručno – bez jihnyh historij, čto jest narušenje avtorskyh prav – i zato ja hoču je stopiti s novějšimi versijami. Kromě togo, vsegda jest potrěbny někto, ktory odstranjaje spam, vandalizm i tako dalje. Prošu, glasujte poniže! Sut slědujuče opcije: {{-|<nowiki>{{Za}}, {{Protiv}}, {{Nevtralno}} i {{Primětka}}</nowiki>}}. Ne zabudite dodati svoj podpis (<nowiki>~~~~</nowiki>). S srdečnym pozdravom, {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 23:50, 24 junij 2026 (UTC) [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 17:09, 25 junij 2026 (CEST) # {{Za}}: Razuměje se, Jan nas dovedl tu kde jesmo, ov projekt bez jegovogo děla ne by ni egzistoval. On zakladaje se mnogo i obhodi se s pravdivymi ambicijami. Nadějem se budemo iměti uspěšny prvy god na živoj Vikipediji! :) – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 00:19, 25 junij 2026 (UTC) # {{Za}} [[Koristnik:Vikislav|Vikislav]] ([[Besěda s koristnikom:Vikislav|besěda]]) 03:01, 25 junij 2026 (UTC) # {{Za}} i potrěbujemo izbrati ješče 2-3 admini ili podadmini [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 06:27, 25 junij 2026 (UTC) # {{Za}} Jan nas dovedl tam, kamo jesmo potrěbovali, i kako najaktivnějši člen občiny si zasluži byti administratorom. --[[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]]) 09:49, 25 junij 2026 (UTC) # {{Za}}, očevidno. Velika hvala vsim — to jest naš obči uspěh! [[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]] ([[Besěda s koristnikom:Marcoorio|besěda]]) 10:27, 25 junij 2026 (UTC) # {{Za}} [[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] ([[Besěda s koristnikom:Panslavist|besěda]]) 17:53, 25 junij 2026 (CEST) # {{Za}} očevidno, Jan je tvorec medžuslovjanskogo. [[Koristnik:Adiee5|Adiee5]] ([[Besěda s koristnikom:Adiee5|besěda]]) 01:05, 26 junij 2026 (CEST) # Разумєје се {{Za}} [[Koristnik:FitikWasTaken|FitikWasTaken]] ([[Besěda s koristnikom:FitikWasTaken|besěda]]) 13:24, 26 junij 2026 (CEST) # {{Za}} prisjedinjaju se k vsemu vyše skazanomu. [[Koristnik:Noncinque|Noncinque]]([[Besěda s koristnikom:Noncinque|besěda]]) 12:01, 26 junij 2026 (UTC+6) # {{Za}} [[Koristnik:Sauit|Sauit]] ([[Besěda s koristnikom:Sauit|besěda]]) 01:48, 2 julij 2026 (CEST) :Čestitajemo Janu, ktory jest dnes dostal neograničenu časom vladu Administratora tutoj Vikipedije [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 23:15, 2 julij 2026 (CEST) ::Hvala, @[[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]]! Nu, a kde jest tvoja kandidatura, eh? ;) {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 23:17, 2 julij 2026 (CEST) :Pozdrav, Jane, možete li takože darovati administračne prava Vipzu i Marcoorio? Hvalim voprěd. Jestli ne, podam stewardship request za njih. Hvala polna 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 23:19, 2 julij 2026 (CEST) ::Ja ne mogu dati administratorstvo, samo bjurokrati i stuardi mogut to dělati, a takyh my tu ne imajemo. Ja myslju, že Vipz i Marcoorio sami povinni sut glasiti se na stranici [[:meta:Steward requests/Permissions]], ibo ne znaju, može to dělati inokto. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 23:58, 2 julij 2026 (CEST) :::ne jest problemom, budemo organizovati 😉 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 02:57, 3 julij 2026 (CEST) === Drugi admini === {{Ping|LiMr|Danvintius Bookix|GlěbDyndar|Мурад 97|Panslavist|Tutčas}}, {{Ping|Medžuslovjanin|Ferpaks|Marcoorio|Aula Orion|Panslav|Orbitminis|Wojsław Brożyna}}, {{Ping|Adiee5|Plameniled|Miłosz Czaniecki|Владимєр Брєзин, сын Александров|Qiorly|Polda18}}, {{Ping|SzymonV|Vipz|Asank neo|FitikWasTaken|Machine of goodness|Snovid}} i ostatni, kogo jesm ne vspomnil tut, prosim nehtěl by někdo se stati vtorym i tretjim adminom, da by Jan ne tegnul vsečto sam? Prosim takože vsih glasovati, hvalim voprěd. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 16:23, 25 junij 2026 (CEST) 09:32, 25 junij 2026 (UTC) :Ja ne věm, ako byh iměl na to dostatok časa, i ja o tom budu razvažiti. Ja dekuju za prědloženje. [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]]) 09:57, 25 junij 2026 (UTC) ::Da, dobro bylo by iměto ješče jednogo ili dvoh adminov. @[[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]], može li ty se kandiduješ? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 10:32, 25 junij 2026 (UTC) :::Možno, budu, ale by se htělo lěpših kandidatov. ({{-|BTW}} izčezlo "odgovoriti", to jesm ja něčto slomil?) [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 16:21, 25 junij 2026 (CEST) :Ja jesm administrator na dvuh projektah, takože byrokrat i administrator interfejsa. Ja imam tehničske znanosti i imam takože velmi aktivnogo robota. [[Koristnik:LiMr|LiMr]] ([[Besěda s koristnikom:LiMr|besěda]]) 19:21, 8 julij 2026 (CEST) ::Pozdrav, LiMre, kde jesi byl tako dolgo? Prědloži svou kandidaturu takože na glasovanje, myslím, že trěba minimum 6 glasov [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 19:45, 8 julij 2026 (CEST) :::Ja imel mnogo raboty i putoval jesm. [[Koristnik:LiMr|LiMr]] ([[Besěda s koristnikom:LiMr|besěda]]) 20:16, 8 julij 2026 (CEST) :Ja mogu prijmati vaše prizvanje do administratorstva. [[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]] ([[Besěda s koristnikom:Marcoorio|besěda]]) 10:35, 25 junij 2026 (UTC) @[[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]] i @[[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]]: Super! Togda sdělajte oddělno zaglavje, da byhmo ne komplikovali žitje administratorom na Meta. ;) {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 16:44, 25 junij 2026 (CEST) :Hvala @[[Koristnik:IJzeren Jan|IJzeren Jan]], tako izdělajemo, ale htělo by ješče i někogo, kdo znaje, kako rabotaje Vikipedija lěpje, než ja ili @[[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]] i od kogo by bylo vyše koristi. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 17:03, 25 junij 2026 (CEST) Zdrav! Ako naša občina to želaje, mogu sebe nominovati za administratora i administratora interfejsa. Primarno se interesujem rabotati na tehničnoj infrastrukturě projekta: šablony, moduly, CSS, JS/gadžety, botovanje, i t.d. Administrativne prava dobro prihodet zaradi izčrkavanja i iziskyvanja, importovanja i prěměščanja specifičnyh stranic, iz-medžu ostalogo. – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 23:02, 25 junij 2026 (CEST) :@[[Koristnik:Vipz|Vipz]]: To bylo by odlično! {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 23:05, 25 junij 2026 (CEST) ::Jesm uže administrator (interfejsa) na srbskohrvatskoj Vikipedije i bylo by mně milo prenesti něčto znalosti odonud ovamo. – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 23:11, 25 junij 2026 (CEST) === Drugi admini - glasovanje === Kandidati na druge admini sut dva, @[[Koristnik:Vipz|Vipz]] i @[[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]], oni ne sut konkurenti, adminami mogut byti obadva, jestli budut poddržani, prosim za ili protiv njih takože glasovati tut (ne zabezpametajte glasovati i za Jana vgorě) [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 07:23, 26 junij 2026 (CEST) ==== Vipz ==== @[[Koristnik:Vipz|Vipz]] glasovanje [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 07:24, 26 junij 2026 (CEST) # {{Za}} - potrěbujemo opytnogo admina [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 07:26, 26 junij 2026 (CEST) # {{Nevtralno}} – ne znam dobro člověka [[Koristnik:Adiee5|Adiee5]] ([[Besěda s koristnikom:Adiee5|besěda]]) 10:59, 26 junij 2026 (CEST) # {{Za}}. Věrim jegovomu slovu o znanju interfejsa — tute znanja sut nam potrěbne. [[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]] ([[Besěda s koristnikom:Marcoorio|besěda]]) 11:37, 26 junij 2026 (CEST) # {{Nevtralno}} [[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] ([[Besěda s koristnikom:Panslavist|besěda]]) 11:41, 26 junij 2026 (CEST) # {{Za}}, očevidno! Izkušeny koristnik, črěz dolge lěta byl administrator Medžuviki. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 16:46, 26 junij 2026 (CEST) # {{Za}} [[Koristnik:Vikislav|Vikislav]] ([[Besěda s koristnikom:Vikislav|besěda]]) 15:38, 27 junij 2026 (CEST) # {{Za}} — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|prinosy]]) 21:07, 27 junij 2026 (CEST) # ... ==== Marcoorio ==== @[[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]] glasovanje [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 07:24, 26 junij 2026 (CEST) # {{Za}} - potrěbujemo motivovanogo admina [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 07:26, 26 junij 2026 (CEST) # {{Nevtralno}} [[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] ([[Besěda s koristnikom:Panslavist|besěda]]) 11:41, 26 junij 2026 (CEST) # {{Za}}. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 16:46, 26 junij 2026 (CEST) # {{Za}} [[Koristnik:Vikislav|Vikislav]] ([[Besěda s koristnikom:Vikislav|besěda]]) 15:40, 27 junij 2026 (CEST) # {{Za}} – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 15:47, 27 junij 2026 (CEST) # {{Za}} — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|prinosy]]) 21:08, 27 junij 2026 (CEST) # {{Nevtralno}} [[Koristnik:Adiee5|Adiee5]] ([[Besěda s koristnikom:Adiee5|besěda]]) 12:58, 28 junij 2026 (CEST) # ... ==== LiMr ==== @[[Koristnik:LiMr|LiMr]] glasovanje --[[Koristnik:LiMr|LiMr]] ([[Besěda s koristnikom:LiMr|besěda]]) 20:13, 8 julij 2026 (CEST) #{{Za}} LiMr jest avtor mnogyh člankov na MS Vikipediji i mnogo pomagal jest v inkubatoru, vključno tehničnyh děl. Znaju, že jest takože aktivni na češskoj Vikipediji i znaje, kako tuto tut rabotaje [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 20:42, 8 julij 2026 (CEST) #:Uvažajemi, LiMr jest statistično koristatelj č. 3 v MS Inkubatoru, po mně i Janu, suglasno čislu pravok. Prosim poddržati, hvala lěpa 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 22:50, 10 julij 2026 (CEST) #{{Za}} [[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] ([[Besěda s koristnikom:Panslavist|besěda]]) 00:06, 11 julij 2026 (CEST) #{{Za}} očevidno! {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 02:09, 11 julij 2026 (CEST) #{{Za}} [[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]] ([[Besěda s koristnikom:Marcoorio|besěda]]) 09:22, 11 julij 2026 (CEST) #{{Za}} — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 17:04, 12 julij 2026 (CEST) @[[Koristnik:Vipz|Vipz]] i @[[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]]: od včera vy jeste administratori tutoj viki na 6 měsecev. Blagoželaju! :-)<br />A @[[Koristnik:LiMr|LiMr]]: ne zabudite sglasiti svoju kandidaturu na [[:meta:Steward_requests/Permissions#Administrator_access|Meta]], da by jedin iz stewardov mogl vam nadati knopky. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 09:35, 16 julij 2026 (CEST) :Čestistaju novym Adminam! Čas rabotati 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 12:11, 16 julij 2026 (CEST) ::Blagodarim! – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 12:33, 16 julij 2026 (CEST) :Ja sglasil svoju kandidaturu na [[m:Steward_requests/Permissions#LiMr@isvwiki|Meta]]. [[Koristnik:LiMr|LiMr]] ([[Besěda s koristnikom:LiMr|besěda]]) 14:39, 16 julij 2026 (CEST) ::👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 14:41, 16 julij 2026 (CEST) :@[[Koristnik:LiMr|LiMr]] se stal administratorom. Čestitajemo 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 09:33, 17 julij 2026 (CEST) ::Super. @[[Koristnik:LiMr|LiMr]], s uspěhom! {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 10:34, 17 julij 2026 (CEST) == Kolikost člankov na latinici i kirilici == Dragi prijatelji! Ja myslju, že oprědělenje "Okolo 2/3 vsih člankov byli napisane latiniceju, okolo 1/3 kiriliceju" ne odgovarja enciklopedičnosti. Prědlagaju stvoriti kategoriju, katalog po tipu Spisok člankov na latinici i na kirilici. Začto? Da by točno razuměti, koliko u nas materialov jest napisano na oboh grafikah. Poka čto u nas sut tendencije k umenšenju pisanja člankov na kirilici. [[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] ([[Besěda s koristnikom:Panslavist|besěda]]) 23:10, 25 junij 2026 (CEST) :A či jest li potrěbno tuto ukazanje? Imajemo translitiraciju, zatom, na moj pogled, ne jest potrěbno ukazyvati, koliko člankov sut na kirilici/latinici. Takym tvrdženjem možemo odstrašiti tyh, kto znaje kirilicu i ne znaje latinicu (ako taki sut) abo někako inako prinesti zlu myslj, ale, očevidno, ju ne imajemo. [[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]] ([[Besěda s koristnikom:Marcoorio|besěda]]) 11:42, 26 junij 2026 (CEST) ::Ja jesm obratil uvagu na fakt, že v članku "Medžuslovjanska Vikipedija" jest privedena taka informacija: "Okolo 2/3 vsih člankov byli napisane latiniceju, okolo 1/3 kiriliceju", ale ne ima spiska člankov po kirilici i latinici. Zato jesm pomyslil, že jest enciklopedično ukazovati točnu informaciju [[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] ([[Besěda s koristnikom:Panslavist|besěda]]) 11:52, 26 junij 2026 (CEST). Дља статистикы буде интересно. --[[Koristnik:Мурад 97|Мурад 97]] ([[Besěda s koristnikom:Мурад 97|besěda]]) 12:01, 26 junij 2026 (CEST) :Kako oprěděliti, latinica ili kirilica, bot/skript musi uděliti toliko tekst iz članka i sčitati latinične i kirilične bukvy? Napriměr, jestli vyše 70% teksta sut kirilične bukvy, on jest kiriličny? [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 13:23, 26 junij 2026 (CEST) :: А сут много чланков, кде оба писма? Вообче, по мојему мнєнју то пытанје технично. Просто, интересно, направду, кака у нас тутчас статистика. --[[Koristnik:Мурад 97|Мурад 97]] ([[Besěda s koristnikom:Мурад 97|besěda]]) 14:14, 26 junij 2026 (CEST) :::Mnogo lingvističnyh člankov imajut kirilične tablicy, priměry teksta, kako Mansijsky jezyk i td. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 15:19, 26 junij 2026 (CEST) :::Ili prosto, tekst s kiriličnymi nazvami razdělov jest kiriličnym 8-) Ako li sut razděly [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 15:22, 26 junij 2026 (CEST) :Za statistiku bylo by interesno, ale ja ne myslju, že taka kategorizacija jest potrěbna. Kromě togo dodavanje i poddrživanje tyh kategorij bude mnogo raboty. Někoj čas tomu nazad jesm prosto občislil, koliko iměli jesmo člankov na kirilici i latinici na osnově zaglavij (ne včisleči mojih člankov o kiriličnyh bukvah, ktore byli napisane latiniceju). Togda to bylo okolo 1/3 kirilice i 2/3 latinice. Kako to izgledaje tutčas, ja ne znaju. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 15:56, 26 junij 2026 (CEST) ::Jesm napravil osnovnu prověrku: v tutom momentu, 1,072 odnosno {{round|70.993377}}% nadpisov je na latinici, a 438 odnosno {{round|29.006623}}% vsih nadpisov na kirilici. Imějuči na umu različne dolžiny člankov, {{Round|88.523968}}% vsego teksta napisano je na latinici. – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 16:42, 26 junij 2026 (CEST) ::Jestvuje že algoritm, ktory čisli kolikost člankov pravilno? A ako prosto načeti označovati članky kategorijami "Članok napisany kiriliceju" / "Članok napisany latiniceju", tako takože možno stvoriti po priměru togo algoritma algoritm, ktory v kategorijah bude čisliti članky. Ili sčitati ručno, s pomočju kategorij. [[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] ([[Besěda s koristnikom:Panslavist|besěda]]) 16:44, 26 junij 2026 (CEST) == Razděljenje Krčmy == Dragi kolegi, hčemo razdvojiti [[Vikipedija:Krčma]] na několiko tematičnyh odděljenij? Za početok: Pravila i směrnice; Tehnika (ili Tehnične kvestije/pytanja); Jezyk i pravopis (ili Jezyčne kvestije/pytanja); Noviny. Tak možemo razbrěmeniti centralnu stranicu Krčmy i ulegšati slědovanje diskusij kogda-libo egzistuje potrěba diskutovati mnogo prědmetov jednočasno. – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 14:23, 27 junij 2026 (CEST) : Јесм согласны. Але, по мојему мнєнју новины не трєба оддєљати од централној Крчмы. Лєпје јих видєти разом на централној. --[[Koristnik:Мурад 97|Мурад 97]] ([[Besěda s koristnikom:Мурад 97|besěda]]) 14:41, 27 junij 2026 (CEST) :Či ne lěpje li arhivovati stare diskusije? Krčma jest velmi těžka tutčas, ale imaje byti "{{-|village pump}}", selskoju studnoju, kde obgovarjaje se vsečto [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 16:22, 27 junij 2026 (CEST) :Dalšo pytanje, imajemo v menu "Portal občiny", čto nikuda ne vede. Imaje tam býti link do Krčmy? [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 16:32, 27 junij 2026 (CEST) ::Ja jesm arhivoval stare poslanja v Krčmě. Pozdněje hoču takože dodati starějše sodržanje Krčmy na Medžuviki do arhiva, ale tutčas to ješče ne jest možno. ::Čto se tyče razdvojenja krčmy, ja ne jesm uvěrjen, jest li to smyslno. Imajemo tu može 10–20 aktivnyh učestnikov i obyčne sut samo dva ili tri aktivne prědmety na měsec. Napriklad, v maju bylo samo 14 pravok, a v aprilju 4. Ako tu bude zaisto mnogo aktivnosti, togda možno bude pomysliti o razdvojenju, ale v medžučasu ja byh ostavil Krčmu taku, kaka ona jest. Očevidno budut avtomatične poslanja na anglijskom jezyku od fondacije Wikimedia, ktore po mojemu mněnju možno bude arhivovati do oddělnogo arhiva. ::A Portal občiny... jest li nam on potrěbny? Ja by na tom město sdělal link do Krčmy, ale k tomu bude potrěbny administrator. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 19:05, 27 junij 2026 (CEST) :::👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 19:20, 27 junij 2026 (CEST) :::Jesm mněval, tutčas jesmo oficialna Vikipedija, itak bude mnogo vyše raboty i, slědovateljno, diskusije. Kogda avtomatične, masivne poslanja budut početi, one nas budut zakopati. Brda inojezyčnyh poslanij umějut dokladati tako zvanomu '{{-|[[:en:banner blindness|banner blindness]]u}}'. Tutošnje poslanja togda budut menje primětne, čto može pobudžati deficit lokalnoj aktivnosti. Jedno rěšenje jest arhivacija, nu časom ne budemo htěti arhivovati recentne poslanja. Drugo rěšenje jest čekati, viděti i onogda rěšati. Jesm oprěděljeny za koju-nebud opciju. – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 08:28, 28 junij 2026 (CEST) :::Pozdrav, Jane, čto jestli prosto dati vněšni link na kavárnu Medžuviki prěd linkom na arhiv na početku stranice? [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 09:30, 28 junij 2026 (CEST) ::Ja ne mnju, že Portal občiny ima vesti na Krčmu, na češskoj Vikipediji to napriměr vede na [[:cs:Wikipedie:Portál Wikipedie|tutu stranicu]]. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|prinosy]]) 19:24, 27 junij 2026 (CEST) :::@[[Koristnik:Polda18|Polda18]]: Da da, ja znaju, ale češska Vikipedija jest veliky projekt. Menše viki često ne imajut taky portal, ili samo někaky kratky tekst ili prěnapravjenje na [[Vikipedija:Čto Vikipedija ne jest]]. Nyně my imajemo prěmalo stranic za taky portal, ale može poprobujemo stvoriti nečto, li? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 19:55, 27 junij 2026 (CEST) ::::Ja jesm samo daval priměr. Portal občiny ne jest besěda občiny. Ale v budučnosti možemo něčto takovogo izrabotati. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|prinosy]]) 20:49, 27 junij 2026 (CEST) == Vikidane == {{tracked|T429939|fixed}} Pozdrav. Kako toliko na Vikidane dodadut jezyčny kod <code>isv</code>, bude trěba tutu stranicu na Vikidane [[d:Q16503|dodati]]. Možno jest, že to za nas izdělajut administratori Vikidanyh, ibo ja jesm na besědě stranice kako ne prijavjeny koristnik napisal zajavjenje o dodanje (ja jesm byl v rabotě). Jednako bude poslě potrěba priložiti takože vsake članky. Česti se mogu prijeti tako ja, ale sam ja na to ne staču. Tyseč člankov jest mnogo. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|prinosy]]) 20:51, 27 junij 2026 (CEST) :Nám oběčali sut, že to sdělaje robot (možlivo) [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 08:52, 28 junij 2026 (CEST) ::Možlivo v budučnosti, kako bude naš jezyčny kod dodany na Vikidane, ale nyně ne jest možno kako by robot funkcionoval bez dodanogo koda. Itak, robot bude potrěbovati čestičnu pomoč od koristnikov, ibo ne vse bude podojdti izrabotati avtomatično. Ače, umětna inteligencija by možno mogla tako isto funkcionovati. Ale kto bude priučati umětnu inteligenciju? — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 16:20, 28 junij 2026 (CEST) :::Administracija Viki nam to oběčaje [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 16:22, 28 junij 2026 (CEST) ::::Da, to jest možlivo. Hvala. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 16:28, 28 junij 2026 (CEST) ::::Ja jesm chčel se zapytati. Kako jest tuta stranica povezana s drugymi stranicami na inych jezyčnyh verzijah? To ne jest izdělano skroz Vikidane, ibo tako Vikidane ne imajut naš jezyčny kod, daže to ne jest izdělano skroz interviki, ili ja jesm to ne ugledal? — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 16:35, 28 junij 2026 (CEST) :::::Ja už jesm to našel. Tehničny šablon <code><nowiki>{{INTERWIKI}}</nowiki></code> iz {{š|Zaglavje krčmy}}. Kako bude naš jezyčny kod dodany na Vikidane, tuten tehničny šablon ne bude jest zapotrěbny. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 16:46, 28 junij 2026 (CEST) ::::::Tak 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 16:56, 28 junij 2026 (CEST) :::::::Hvala. Tako jest, ja jesm izrabil šablon {{š|Šablon}} (kratky link {{š|Š}}), kako isto tehničny šablon dlja ostavjanja inyh šablonov. Tuten šablon bude jest potrěba praviti dlja različenja imennyh prostorov i zablokovanja linka veduči na ne egzistujuče stranice. Tutčasna verzija jest velmi prosta. Tako jest, tuten šablon tutčasno ne uměje parametry. Tako isto, to bude potrěba dodati. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 17:21, 28 junij 2026 (CEST) :V vslědnyh dnah bude naš jezyčny kod <code>isv</code> dodany do Vikidanyh, kako jest viděti [[phab:T430419|tu na Fabrikatoru]]. Hvala adminam Fabrikatora. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 09:00, 29 junij 2026 (CEST) :The change has been merged and will be deployed on Wednesday during MediaWiki Train [[User:VadymTS1|'''<span style="color:#a09786;"><ruby>ヴァディム</ruby></span>''']] ([[User talk:VadymTS1|<small>besěda</small>]]) 16:33, 29 junij 2026 (CEST) ::👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 16:45, 29 junij 2026 (CEST) ::Velika hvala. Thank you. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 21:08, 29 junij 2026 (CEST) ::Hi, it is Wednesday, where are we? Many thanks [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 19:55, 1 julij 2026 (CEST) :::Nothing yet, but if there's one thing I have learned from the whole process that led to the creation of this wiki, it's patience. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 00:41, 2 julij 2026 (CEST) ::::👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 00:43, 2 julij 2026 (CEST) :Vikidane sut funkcionalne. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 17:03, 14 julij 2026 (CEST) ::Parada 👍 Budemo probovati [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 17:45, 14 julij 2026 (CEST) :::Ja jesm už dodal do Vikidanych link tu na Krčmu i link na [[Medžuslovjansky jezyk]]. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 17:53, 14 julij 2026 (CEST) ::a čto se stalo s redaktorom izvonogo koda? piše Page MediaWiki:Edittools/styles.css has no content. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 17:51, 14 julij 2026 (CEST) :::Ja ne věm. Pravdopodobno ono se ne prěneslo iz Inkubatora. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 17:55, 14 julij 2026 (CEST) :::Trěba udaliti tuty redok <nowiki><templatestyles src="MediaWiki:Edittools/styles.css" /></nowiki> iz stranice [[MediaWiki:Edittools]], togda vsjo by imalo zarabotati. [[User:VadymTS1|'''<span style="color:#a09786;"><ruby>ヴァディム</ruby></span>''']] ([[User talk:VadymTS1|<small>besěda</small>]]) 18:00, 14 julij 2026 (CEST) ::::V Inkubatoru ne bylo Edittools. Ja htěl jesm prěnesti Edittools s Medžuviki, ale mně najprvo trěba byti "administrator interfejsa", da byh mogl dodati ili izpraviti CSS. Imaju naděju, že zautra ili poslězautra budu mogti to sdělati. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 22:33, 14 julij 2026 (CEST) :::::Jan uže jest adminom interfejsa, čestitajemo I čekajemo na akcije [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 21:50, 21 julij 2026 (CEST) ::::::Uže sdělano, Edittools rabotaje! {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 23:24, 21 julij 2026 (CEST) :::::::👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 07:25, 22 julij 2026 (CEST) ::A začto v spisku jezykov jest napisane kako samo "Medžuslovjansky"? Trěba že by bylo napisano s kiriliceju kako "Medžuslovjansky / Меджусловjанскы". [[Special:Contributions/&#126;2026-39765-34|&#126;2026-39765-34]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-39765-34|besěda]]) 20:51, 14 julij 2026 (CEST) ::Ura! Ide avtomatično priključenje vseh člankov 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 19:08, 22 julij 2026 (CEST) :@[[Koristnik:IJzeren Jan|IJzeren Jan]], @[[Koristnik:Vipz|Vipz]], @[[Koristnik:Marcoorio|Marcoorio]], @[[Koristnik:LiMr|LiMr]], htěl jesm izdělati instrukcuju za avtorov o koristanju vikidanyh i Sitelink, ale vidim někake problemy i zato imaju několiko pytanij za administrcijnu skupinu. :1. Ručno priključenje k Vikidanym rabotaje toliko za něktore "male" članky s malym čislom jezykov, napriklad "Otava Jo", kde jesm to priključil bez problemov, ale za vse "velike" vikidane, kako, napriklad, "Solnce" ili "Napoleon Bonapart" stranica vikidanyh jest blokovana na izměny i zato ne jest možno dodati isv-vikipediju v Sitelinks. Jest-li tuto dozvoljeno našim administratoram? Ne jest li cěly spis 1000 "obvěznyh" člankov tako hranjeny? Kako bude postupovanje za avtorov novyh člankov iz tutogo spisa? :2. [[Koristnik:Jon Harald Søby|Jon Harald Søby]] jest pisal: <blockquote>Wikidata support is not yet enabled, but that too will come within a couple of days; when it does, I will run [[User:JhsBot|my bot]] to migrate interwiki links from using the [[:Template:INTERWIKI|INTERWIKI]] template to instead using Wikidata natively.</blockquote> To ješče ne bylo sdělano, že tak? Jest li trěba panu Adminu pripomniti? :Hvalim voprěd. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 09:07, 17 julij 2026 (CEST) ::K nomeru 1: Něktore prědmety vo Vikidanyh sut tako zvano polzamknute, čto znači, že prověrjeni koristniki mogut praviti tuty prědmety. Kak ne jeste prověrjeny koristnik, vy ne možete praviti polzamknute prědmety. ::K nomeru 2: Ja ne imaju kakekoli informacije o aktivitetah tutogo koristnika, nu kak to ne jest ješče aktivno, ono to bude pravdopodobno aktivno uže rano. Kak vy hočete, možete mu napisati na jego koristničsku besědu, pravdopodobno na anglijskom, kak tuten koristnik pravdopodobno ne bude uměti medžuslovjansky jezyk, začto on piše na anglijskom. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 09:57, 17 julij 2026 (CEST) :::Tuty koristnik jest Meta-admin vsego inkubatora vseh viki, docěla mogutna figura 😎 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 10:44, 17 julij 2026 (CEST) ::::Nu, on pravdopodobno imaje mnogo obvezkov, ktoryh on musi rabiti. Dajmo mu dostatok časa. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 10:53, 17 julij 2026 (CEST) :::@[[Koristnik:Polda18|Polda18]] imaje pravdu. Vikidane uže sut vključene za medžuslovjansky, ale někoje prědmety o popularnyh ili kontroversijnyh temah mogut byti zaščičene. Ja prěd hviljeju jesm sdělal link na [[Solnce]] i to šlo bez problemov. A čto se tyče gosp. Søby, on napisal, že vključi někaky avtomatičny skript za avtomatično prěneseneje danyh iz šablona INTERWIKI na Vikidane, ale on togo ješče ne sdělal. Ale ja imaju izkušenje, že on dolgo ne odgovarjaje na pytanja i kontakt s njim je trudny. Uviděl jesm, že od konca junija jegova aktivnost byla rědka. Takto teoretično my možemo vse dělati ručno (togda trěba najprvo prějdti na stranicu na někojem drugom jezyku, i odtuda prějdti do Vikidanyh), ale ja myslju, že to jest bezsmyslno raztračenje časa, ibo raněje ili pozdněje to imaje byti sdělano tym skriptom. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 10:54, 17 julij 2026 (CEST) ::::Hvala Jane, Solnce je priključeno. Myslim, instrukcija avtoram bude: ::::# Na avtomatično priključenje staryh člankov budemo čekati, ono někogda bude, ne trěba priključati jih ručno ::::# Prodolžajemo koristati šablon INTERWIKI ::::# Nove članky jest možno prisjedinjati ručno. Ako li prědmet jest hranjeny, trěba prositi to sdělati naših adminov ::::[[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 11:04, 17 julij 2026 (CEST) :::::Točno tako! {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 11:23, 17 julij 2026 (CEST) ::::Ja to mogu sdělati. Uže jesm sdělal několiko ([[Special:Contributions/Vipz]]), nu idealno by bylo usposobiti ili vlastnogo bota ([[:sh:Korisnik:Vipz-bot]]) na tutom projektu, ili dostati pseudo-bot horugvu. – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 17:27, 17 julij 2026 (CEST) :::::Na koristanje botov v vikidanyh trěba iměti dozvoljenje adminov, inače možeš dostati važny ban [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 18:42, 17 julij 2026 (CEST) ::::::Mně to jest poznano, tomu ne jesm sdělal prěmnogo izměn. – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 04:53, 18 julij 2026 (CEST) ::::::Skoro budu poprositi bot dozvoljenja. – [[Koristnik:Vipz|Vipz]] ([[Besěda s koristnikom:Vipz|besěda]]) 05:00, 18 julij 2026 (CEST) :::::::👍 tuto rabotaje [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 19:09, 22 julij 2026 (CEST) ::To JHS spustil svojego bota, kako oběčal, hvala jemu [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 21:31, 22 julij 2026 (CEST) == Translations == Hi! Zdravo! Lately I have been translating special pages and namespaces. I noticed that an Interslavic Wikipedia was created (since I am from Ukraine myself) and I was very happy. So, I want to offer localization for this Wiki, all I need is a list of the necessary special pages and namespaces with their translation. If translation is still needed, then tag me under the list. [[User:VadymTS1|'''<span style="color:#a09786;"><ruby>ヴァディム</ruby></span>''']] ([[User talk:VadymTS1|<small>besěda</small>]]) 17:31, 28 junij 2026 (CEST) :Hi, sorry this is already done I believe. Thank you anyway 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 17:36, 28 junij 2026 (CEST) ::This about links. For example: Special:AllPages — Specialna:Vse stranice. And also translating for other non translated special pages (BlockedExternalDomains for example) [[User:VadymTS1|'''<span style="color:#a09786;"><ruby>ヴァディム</ruby></span>''']] ([[User talk:VadymTS1|<small>besěda</small>]]) 17:42, 28 junij 2026 (CEST) :::Na tom uže někdo tuž rabotaje, ale možlivo Jan tebe odepíše [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 17:43, 28 junij 2026 (CEST) :Maybe the "Special" namespace still needs translation, and the individual links to the special pages. The view name of the pages are already translated, or should be at least. But links and the namespace itself are still in English. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 18:38, 28 junij 2026 (CEST) == Kako jest slovo "pěskovišče" kategorizovano? == Ja jesm pytam, či jest slovo "pěskovišče" roda mužskoho ili srědnogo? Ja jesm ne našel tuto slovo v [https://interslavic-dictionary.com/ medžuslovjanskom slovniku], ktory ja upotrěbjaju na odgovory i ine pravky. V češskom jezyku tuto slovo jest roda srědnogo, tak samo ja mnju, že tako samo tuto slovo jest roda srědnogo tako v medžuslovjanskom. Ale ja znaju, že to ne jest vsegda pravda. Napriměr, slovo "šablon" jest roda mužskogo v medžuslovjanskom jezyku, ale to samo jest roda ženskogo v češskom jezyku. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 18:51, 28 junij 2026 (CEST) :Vse imenniky na '''-o''' (poslě tvroj suglasky) i '''-e''' (poslě mekkoj suglasky) sut srědnjego roda. Slova na '''-išče''' v občem označajut město. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 20:12, 28 junij 2026 (CEST) ::Tako jest slovo "město" roda srědnjego, da? Togda pěskovišče musi byti roda srědnjego kako město, da? Hvala. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 20:38, 28 junij 2026 (CEST) :ono jest [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 20:56, 28 junij 2026 (CEST) ::Ja jesm zabyl, odprašaju se. Tako hvala. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 21:14, 28 junij 2026 (CEST) == Patrulovanje == Zdravo! Jest taka ideja stvoriti tut grupy patrulnogo i avtopatrulnogo dlja prověrky statij i vkladu. Ja ne byl učastnikom tejto obščnosti raněje, ale vse že predlagaju to. <s>Takože predlagaju obgovoriti možnost patrulovanja črez FlaggedRevs, ono je mnogo sovremenějše i bole udobno. V slučaju jesli obščnost vybere standardno patrulovanje, to my prosto stvorimo dvě grupy koristnikov. A jesli FlaggedRevs, to staro patrulovanje my vyključimo. Takože, jesli my vyberemo FlaggedRevs, to predlagaju obgovoriti urovni patrulovanja, no lično ja predlagaju 1 urovenj. To jest: patrulovano ili ne. </s>[[User:VadymTS1|'''<span style="color:#a09786;"><ruby>ヴァディム</ruby></span>''']] ([[User talk:VadymTS1|<small>besěda</small>]]) 12:48, 3 julij 2026 (CEST) :Komban-wa gozaimasu, Wadimu-san, htěl byh poblagodariti za izmeščenje požedanja na sub-adminske prava za koristateljev Vipz i Marcoorio, hvala lěpa 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 19:09, 3 julij 2026 (CEST) ::Ne treba děkovati, to ne je velika rabota. Ja sejčas vracam se do aktivnosti v ukrajinskoj Vikipediji, takže myslju že teper budu i tu rabotati malo. Najprvo zajmu se šablonami i potrěbnymi statjami, no i možlivo projekty někotoryh pravil sozdam. [[User:VadymTS1|'''<span style="color:#a09786;"><ruby>ヴァディム</ruby></span>''']] ([[User talk:VadymTS1|<small>besěda</small>]]) 19:35, 3 julij 2026 (CEST) :::Šablony, glavno nove Kartky, ja poddrživaju, myslim, dostatočno dobro. Mnoho uspěhov na UA-viki [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 20:41, 3 julij 2026 (CEST) ::::Hvala! Tak co si myslite o patrolovanju? [[User:VadymTS1|'''<span style="color:#a09786;"><ruby>ヴァディム</ruby></span>''']] ([[User talk:VadymTS1|<small>besěda</small>]]) 20:45, 3 julij 2026 (CEST) :::::Zdravo, Vadyme! Ako ja mogu zapytati, kako to rabotaje točno? Znači li to, že izměny v članku budut vidime toliko togda, kogda jedin iz patrolerov je odobril? Ili prosto, že vsaka pravka avtomatično bude iměti značku kako "možny vandalizm", "izpraždnjenje stranice" i t.d.? A kromě togo, jest li vvedenje FlaggedRevs možno? Ja čitaju [https://meta.wikimedia.org/wiki/Flagged_Revisions#Notice_of_moratorium tu], že jest moratorium v tom smyslu, že od 2014 g. ta možnost jest izključena za nove viki. Srdečno, {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 22:35, 3 julij 2026 (CEST) ::::::Ne, vsi statji budut vidimi navet jesli oni ne patrulovani, liš v njih bude povědomjenje o tom, že oni ne patrulovani. Ale jesli administrator ustanovi stabilizaciju, togda bude pokazovati se poslednja patrulovana versija. Otnosno ustanovjenja razširenja, ja nažal ne zamětil moratorij, my konečno možemo probovati, ibo vse že upomjanuto tam zadanje na Fabrikatori bylo rěšeno. Nu raz sut takie problemy, togda ostavljaju liš predloženje s grupoju patruljnyh i avtopatruljnyh. A otnosno FlaggedRevs ja probuju snjati to ograničenje i togda snova sdělaju predloženje. [[User:VadymTS1|'''<span style="color:#a09786;"><ruby>ヴァディム</ruby></span>''']] ([[User talk:VadymTS1|<small>besěda</small>]]) 08:04, 4 julij 2026 (CEST) :::::::já jesm protiv, dopoka iměli jesmo málo vandalizma, i ne hčemo odvračati novyh avtorov, kojih s registracijeju isv víki jest přišlo mnogo. Hvalim za propoziciju [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 08:30, 4 julij 2026 (CEST) :::::::Ty jesi dodal tehničny šablon [[Šablon:Prěvedena_stranica]] , musel jesm korigovati v njem jezyk. Možeš objasniti, na čto on jest? Jestli ne bude jasno, poprosím Jana oddaliti [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 08:54, 4 julij 2026 (CEST) ::::::::On jest potrěbny dlja označanja prěvedenyh statij, ktore byly prěvedene ne črěz instrument prěvoda, ale ručno. To jest potrěbno dlja sahranjenja licencije, soglasno ktorej rabotajut vsi sajty Vikimedija. [[User:VadymTS1|'''<span style="color:#a09786;"><ruby>ヴァディム</ruby></span>''']] ([[User talk:VadymTS1|<small>besěda</small>]]) 08:57, 4 julij 2026 (CEST) :::::::::my imajemo šablon <nowiki>{{Prěvod | jezyk | Nazva članka} </nowiki>, ktory avtor dodavaje na dno članka, ako jego prěkladaje ili koristaje čest prěklada od inogo jezyka [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 09:14, 4 julij 2026 (CEST) ::::::::::Izvinjajte, ja ne zamětil tutoj šablon, svoj jesm nominoval na udaljenje. [[User:VadymTS1|'''<span style="color:#a09786;"><ruby>ヴァディム</ruby></span>''']] ([[User talk:VadymTS1|<small>besěda</small>]]) 09:21, 4 julij 2026 (CEST) :::::::To jest interesno. Na poljskoj Vikipediji jesm primětil, že taka nepatrolovana versija jest vidima prijavjenym koristnikam, ale anonimni (neprijavjeni) koristniki cěly čas videt poslědnju patrolovanu versiju članka. Ale ja myslju, že suglašu s Iljeju, že v malom projektu kako medžuslovjansky tako rěšenje ne jest absolutno potrěbno. V velikom projektu, vsakodenno s tysečami pravok, ono imaje smysl, ale ne očekyvaju mnogo vandalizma ili spama v tutom projektu. Večšim problemom budut pravky od koristnikov, ktori slabo znajut medžuslovjansky. Poněkogda napravjenje takogo članka zajmaje veče časa neželi pisanje do ponovno. Ale to ne jest kvestija patrolovanja... {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 10:09, 4 julij 2026 (CEST) == Prěključ "Lat./Кир." == Komunikovali jesmo nedavno s Jaroslavom, ktory poddrživaje medžuslovjansky slovnik, i on iměl opinije, že náš interfejs ne jest veliko družny k kiriličnym slovjanam, ktore mogut bystro ne najdti, že jest možlivost prěključati pismo na kirilicu, čto, možlivo, odstrašaje ljudij, ktore ničto ili malo znajut o medžuslovjanskom jezyku i mogli by byti zainteresovani vyše. My imajemo gadžet transliteracije, podpisany latiniceju kako "medžuslovjansky", Jaroslav proponuje vratiti nadpis "Lat./Кир." (kako to bylo na Medžuviki i rannjem Inkubatoru) ili "Latinica/Кирилица" kako nazvanje gadžeta, imělo li by to smysl? [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 09:13, 13 julij 2026 (CEST) :Ja točno ne razuměju. Tu jest tako samo kako na Medžuviki, ne li? Jest nadpis "Lat./Кир." v tomže samom městu. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 23:41, 13 julij 2026 (CEST) ::ja imaju nadpis v menju "medžuslovjansky", i kogda jej odvarjam, tam uže sut varianty Lat./Кир, Latinica i Кирилица [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 01:55, 14 julij 2026 (CEST) ::Jest raznica medžu temami. V Vector legacy (2010) nazva aktualno vključenogo varianta pokazyvaje se od razu v samom menju; v defaultovom Vector (2022) jest "medžuslovjansky". No na Vikipedijah koristajučih iz LanguageConvertera (napr. [[:sr:]]) vključeny variant tož pokazyvaje se v menju nezaležno od temy. Ne znaju či kogda-nebud rabotalo v inkubatore, ale linija [[Special:PermaLink/25957#L-210|210]] ne imaje efekta. Ne jestvuje element <code>p-variants-label</code> v Vector (2022). <span style="text-transform:lowercase;font-synthesis:none;display:inline-block">--[[User:MwGamera|Mw<span style="font-variant:petite-caps">G</span>amera]]</span> ([[User talk:MwGamera|besěda]]) 02:59, 14 julij 2026 (CEST) :Imaju ideju, že by kogda na Vikipediju prihodili ljudije iz kiriličnyh držav (Rosija, Ukrajina, Bělorusija, Bulgarija itd) to pismo avtomatično prěključalo se na kirilicu, a iz latiničnyh (Poljska, Čehija, Slovakija, Hrvatija itd) na latinicu. [[Special:Contributions/&#126;2026-39602-39|&#126;2026-39602-39]] ([[Besěda s koristnikom:&#126;2026-39602-39|besěda]]) 09:26, 13 julij 2026 (CEST) ::Ja često govoreči ne znaju, je li to možno. Opcija "Lat./Кир." je nevtralna, znači mogut byti članky na latinici i članky na kirilici. Avtomatično prěključenje značilo by, že trěba takože avtomatično vključiti latinicu za druge državy. Myslju, že lěpje bude dopisati něčto na glavnoj stranici. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 23:46, 13 julij 2026 (CEST) :::avtomatično uže imajemo latinicu, ale to ne jest zlo, glavno iměti něčto kirilično v interfejsu, da by "prilěpiti" kirilično oko [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 01:58, 14 julij 2026 (CEST) == Pěskovišče dlja modulov == Pozrav. Ja imaju tako pytanje, či jestvuje někako pěskovišče dlja modulov. Moja ideja byla taka, že ja byh iměl probnu viki goščenu na Miraheze, i ja jesm zapytal na [[miraheze:Talk:Content Policy#Can I create a test wiki for testing modules that I create for Wikipedia?|Meta viki Miraheze]], či bylo by možlivo privoliti iztvorjenje probnoj viki dlja razvivanja i testovanja modulov dlja češskyh Vikidrag (na anglijskom Wikivoyage) i medžuslovjanskoj Vikipedije. Nu, oni mi prěporučili, či ja byh mogol upotrěbiti někakogo pěskovišča dlja modulov na danyh viki. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 08:59, 16 julij 2026 (CEST) :Čestno govoreči ja mnogo malo znaju o modulah. Ale v principu možeš tu sdělati pěskovišče za moduly, ja ne vidžu v tom problem. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 09:38, 16 julij 2026 (CEST) ::Nu dobro, ja budut razmysliti, kako byh to izrabotal, uvidimo. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 09:42, 16 julij 2026 (CEST) :Pozdrav, @[[Koristnik:Polda18|Polda18]], kako mene poučil viki-programist, ktory pomagal s translit-skriptom, do svojego ličnogo prostora možno sdělati vsečto, ne jedino LUA-module, ale i Javascript-gadget, to bude rabotati jedino za tebe. Myslim, to dělae se tako: https://isv.wikipedia.org/wiki/Koristnik:Ilja_isv/Modul:Moj_modul ili https://isv.wikipedia.org/wiki/Koristnik:Ilja_isv/My_Gadget.js [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 10:01, 17 julij 2026 (CEST) ::Link pri testah ale musi byti polny, kako ''{{#invoke:Koristnik:Ilja_isv/Modul:Moj_modul|parametr1|...'' [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 10:11, 17 julij 2026 (CEST) :::Nu, ja to možu obtestovati. Ja jesm už započel [[Koristnik:Polda18/Pěskovišče/Moduly|něčto stvarjati]], nu ja možu tutu sistemu nadrabiti. Hvala. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 10:30, 17 julij 2026 (CEST) :::Nu, ja jesm to obtestoval, i ja vidimo, že ono to možlivo ne funkcionuje. Tuto jest hyba, ktoru mi zvanje modula piše: :::<code>Script error: No such module "[[Koristnik:Polda18/Modul:Pěskovišče 1]]".</code> :::Kak se možete pozrěti, stranica ne izobražaje izvorny kod modula kako izvorny kod v programističnogom jezyku Lua, ili kako prostu stranicu. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 14:21, 17 julij 2026 (CEST) ::::Izvini, moja grěška, musi byti: ::::https://isv.wikipedia.org/wiki/Modul:Koristnik:Polda18/Pěskovišče_1, i takože pri koristanju ::::{{#invoke:Koristnik:Polda18/Pěskovišče_1|параметр1|... (nadějem se, slovo Modul tut ne jest trěbno) [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 14:28, 17 julij 2026 (CEST) :::::Nu, to dava smysl. Hvala. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 14:38, 17 julij 2026 (CEST) ::::Stranica [[Koristnik:Polda18/Modul:Pěskovišče 1]] može byti odstranjena. Jediny link, ktory vede na tutu stranicu, jest Krčma. Na ščestje ja ne imaju věče takovyh stranic. Hvala. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 18:46, 17 julij 2026 (CEST) Ja myslju, že to jest kvestija modela sodržanja. V koristiničskom prostoru ono izgledaje inako neželi v prostoru za moduly. Poprobuj něčto v rodu tutogo: [[:Modul:Pěskovišče]]. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 14:46, 17 julij 2026 (CEST) :Ja jesm početkujuči v programističnogom jezyku Lua, ale ja jesm už srazuměl zakladam tutogo jezyka i kako jest tuten jezyk upotrěbjeny v MediaViki softveru. Dalo to trud, ale ono se izplatilo. Ja jesm něčto iztvoril, [[Koristnik:Polda18/Pěskovišče/Moduly/Pěskovišče 1|možlivo se pozrěti]]. Tuten modul by iměl byti vami tako rěčeny [[Modul:Pěskovišče]]. Ja hoču ješče iztvoriti dokumentaciju tutogo modula, ale ja ješče ne imaju iztočne stranice zapisok i dokumentacij dlja každogo pěskovišča. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 17:54, 17 julij 2026 (CEST) :Budemo musěti iztvoriti tako stranicu [[Vikipedija:Lua]], kako dokumentaciju dlja iztvorěnje i pravok modulov. Ja možu tutu stranicu prědložiti. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 15:48, 18 julij 2026 (CEST) :Ja imaju menše pytanje. Kako byste prěvodili češsko slovo ''[[wikt:cs:bábovka|{{-|bábovka}}]]'' ili ''{{-|bábovička}}''? To jest něčto, čo někto iztvarja na pěskovišču. Ja jesm upotrěbil slovo ''babkovička'', ibo ja mnju si, že to by bylo prigodno slovo. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 21:00, 18 julij 2026 (CEST) ::V Rosiji děti iz pěska dělajut kuliče ([[:ru:Кулич|куличи]]) [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 21:19, 18 julij 2026 (CEST) :::Nu, ja možu tuto slovo upotrěbiti zaměsto ''babkovička''. 😁 Hvala. Čto tako iztvoriti někaku izhodnu stranicu zaměsto prazdnoj stranice tu: [[Vikipedija:Pěskovišče]]. Něčto, čto bude iměti někaky izhodny tekst opisyvajuči priměr vikikoda kako take ''kuliče''. Možno něčto takovogo, kako jest viděti tu: [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedie:P%C3%ADskovi%C5%A1t%C4%9B&oldid=26011420]. Čislo revizije (''{{-|oldid}}'') by mogol izpotrěbiti robot, ktory by raz za čas izčrknul pěskovišče nazad do tutoj izhodnoj stranice, kak by izměny v pěskovišču na dolžejšiju dobu ustali. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 22:20, 18 julij 2026 (CEST) :::Ja jesm izměnil slovo ''babkovička'' za ''kuliče''. Nu, knopka iz dokumentacije ne funkcionuje, i nebude funkcionovati, pokoliko ne bude pěskovišče modula zapravdu iztvorjeno. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 22:43, 18 julij 2026 (CEST) == Divno provodženje šablona == Pozdrav. Ja jesm hočel izrabotati šablon dlja tabličky, nu ja ne věm, či ja jesm glupy ili MediaViki jest. Moj šablon se provodi kako jest viděno tu: [https://isv.wikipedia.org/w/index.php?title=Koristnik:Polda18/P%C4%9Bskovi%C5%A1%C4%8De/%C5%A0ablony/P%C4%9Bskovi%C5%A1%C4%8De_1&oldid=28989] Ja jesm upotrěbil někaku akcentuaciju viki koda, kako samo ja byh mogl izjaviti někaku hybu. Nu, ja jesm nikaku ne viděl. Može někto, prosimo, izjasniti, čto se to děje? Kako by iměl tuten šablon izgledati, jest viděno [[Koristnik:Polda18/Pěskovišče/Moduly/Zaglavje|tu]]. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 13:28, 17 julij 2026 (CEST) :Ja ješče dodam: šablon se provodi inako v podgledu i inako kako zapisana stranica. Ono to ne jest jedino tu na medžuslovjanskoj Vikipediji, ja jesm testoval jednako provodženje tako na češskoj Vikipediji (ače bez zapisanja). Ono to izpadaje na hybu vo MediaViki softveru ili hybu vo viki kodu šablona. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 13:53, 17 julij 2026 (CEST) :Ja už věm, čto toto jest. Toto jest zaisto hyba MediaViki softveru. Nu, ja jesm popravil tutu hybu, i tak, toto jest prosto začasno rěšenje. Tuten šablon by imal upotrěbiti {{-|TemplateStyles}}, ale to ne funkcijuje v imennom prostoru koristnikov. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 15:35, 18 julij 2026 (CEST) :Ja jesm iztvoril bug report na [[phab:T432536|fabrikatoru]]. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 01:43, 19 julij 2026 (CEST) == Kako ja možu priměti šablon izobraziti imenny prostor šablona dlja cěljnogo jezyka? == Pozdrav. Ja jesm iztvoril šablon {{š|Prěvod šablona}} dlja prěvodov šablonov iz inojezyčnyh Vikipedij. Nu, ja imaju menše pytanje. Kako ja možu priměti šablon izobraziti imenny prostor šablona dlja cěljnogo jezyka? Napriměr imenny prostor šablona dlja anglijskoj Vikipedije jest ''{{-|Template}}'', dlja češskoj Vikipedije to jest ''{{-|Šablona}}'' itd. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 13:25, 22 julij 2026 (CEST) :Pokoliko ja znaju, anglijska nazva ''{{-|Template:}}'' rabotaje na vsih viki. Očevidno takože je možno prosto dodati městu nazvu imennogo prostora, ale togda toj novy šablon je bezsmyslny, ibo togda možno je takože koristati [[:Šablon:Prěvod]]. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 13:37, 22 julij 2026 (CEST) ::Da, anglijska nazva napravdu rabotaje. Ale ono to izgledaje někako divno, poka to ne jest anglijsky šablon. Nu, ja možu odstraniti ''{{-|Template:}}'' iz izobraženogo nazva. Čto se tyče šablona {{š|Prěvod šablona}}, ja možu do šablona {{š|Prěvod}} dodati novy argument ili avtomatično razpoznanje imennogo prostora, ili oboje (argument kako prěpisanje avtomatičnogo razpoznanja). Šablon {{š|Prěvod šablona}} by mogol byti prěsměrjenje do šablona {{š|Prěvod}}, ili vy možete go odstraniti, kako bude {{š|Prěvod šablona}} vesde zaměnjeny za {{š|Prěvod}}. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 14:47, 22 julij 2026 (CEST) ::Možna v Šablonu:Prěvod avtomatično izměniti slovo ''članok'' na ''šablon'' kogda vključeny v prostor šablonov: <nowiki>{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:Template}}|šablon|članok}}</nowiki> <span style="text-transform:lowercase;font-synthesis:none;display:inline-block">--[[User:MwGamera|Mw<span style="font-variant:petite-caps">G</span>amera]]</span> ([[User talk:MwGamera|besěda]]) 14:50, 22 julij 2026 (CEST) :::Tak, to ja iměl na myslji. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 15:14, 22 julij 2026 (CEST) :::Možno ješče ''modul''. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 15:15, 22 julij 2026 (CEST) ::Ja jesm izměnil šablon {{š|Prěvod}}, nyně ona podpira imenne prostory ''Šablon'' i ''Modul'' pored glavnogo imennogo prostora. Šablon {{š|Prěvod šablona}} može byti odstranjeny vključno jego dokumentacije. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 17:42, 22 julij 2026 (CEST) == Šablon dokumentacije modulov == Ja jesm napisal na [[mw:Project:Support desk#How can you make module pages to use a template for documentation transclusion?|podpor softveru MedijaViki]], kako my možemo upotrěbiti šablon {{š|Dokumentacija}} dlja modulov. Ja už imaju funkcionalnu verziju, ktora poddrživa kakykoli imenny prostor, na [[Koristnik:Polda18/Pěskovišče/Šablony/Pěskovišče 2|mojom pěskovišču]]. Verzija jest gotova dlja vstavky do prvobytnogo města. Nu, my musimo někako izdělati upotrěbjenje šablona v vklučenju dokumentacije modula, kako to jest v Vikipediji na [[:en:Module:Wikidata|anglijskom]] i [[:cs:Modul:Wikidata|češskom]]. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 22:11, 22 julij 2026 (CEST) :Ja imaju menšu prosbu dlja adminov interfejsa. Ja jesm zapytal umětnu inteligenciju dlja šablona dokumentacije modulov, nu tu jest čto je trěba izrabotati: :* Stranica {{-|[[MediaWiki:Scribunto-doc-page-name]]}} može ostati kako jest, ili my možemo <code>{{-|/doc}}</code> izměniti za <code>{{-|/Dokumentacija}}</code>. Nu, večinstvo modulov ne imaje žadnu dokumentaciju, takože prěimenovanje dokumentačnyh podstranic by ne imělo byti trudno. Nu, ja tuto neham na vas. :* Stranica {{-|[[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]]}} musi byti izměněna, kako jest vvedeno na jej besědě: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Dokumentacija|$1}}</syntaxhighlight> :* Stranica {{-|[[MediaWiki:Scribunto-doc-page-does-not-exist]]}} se izobražaje, kako dokumentačna podstranica ne jestvuje. Ja byh izdělal prědběžno prosty prěvod, kako jest vvedeno na jej besědě. Kak bude izrabotany tzv. ''{{-|preload}}'' (izhodny tekst ili konstrukcija) dokumentačnoj podstranice, link može byti izměněny tako, aby tuten ''{{-|preload}}'' upotrěbil. :* I nakonec, stranica {{-|[[MediaWiki:Scribunto-doc-page-header]]}} jest vklučana do glavice dokumentačnoj podstranice modulov. Ja možu izrabotati tabličku, ktora bude izobražati informaciju o dokumentačnoj podstranici. Ja jesm izrabotal šablon {{š|Tablička}} dlja formata, ktory se tu uže upotrěbjaje. Ja možu do jego dokumentacije dodati link na {{-|Commons}} kategoriju, ktora vvodi ikony, ktore jest možno upotrěbiti. :— [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 14:50, 23 julij 2026 (CEST) ::Stranicu {{-|[[MediaWiki:Scribunto-doc-page-header]]}} bude nutno izprazdniti kak bude izrabotany ''{{-|preload}}'' dokumentacije. Ja jesm už izrabotal šablon {{š|Dokumentačna podstranica}}. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 17:15, 23 julij 2026 (CEST) :::{{-|[[Šablon:Dokumentacija/preload]]}} jest izrabotany. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 17:51, 23 julij 2026 (CEST) :Prěvod iz {{-|TranslateWiki}} jest dodany, kako jest vidimo. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 02:38, 5 avgust 2026 (CEST) :Ja se pytam ponovno. Je možlivo izrabiti izměny kako jest napisano povyše? — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 22:40, 8 septembr 2026 (CEST) ::Često govoreči, ja ničto ne razuměju iz tyh modulov. Čemu one imajut služiti? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 00:30, 9 septembr 2026 (CEST) :::Moduly sut razširenja funkcij šablonov. Upotrěbjajut programističny jezyk {{-|Lua}}, ktory jest dodany razširenjim MediaViki Skribunto. Pomoču modulov mogut šablony iměti veče funkcij. Tuty stranice sut šablony dlja raznyh čestij razširenja Skribunto. Čto jest največe značimo jest stranica {{-|[[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]]}}, ktora izobražaje vklučenu stranicu dokumentacije modula. Upotrěbjenjim šablona {{š|Dokumentacija}} bude stranica vklučena pomoču tutogo šablona. Nu, kak jest stranica dokumentacije v početku značena šablonom {{š|Stranica dokumentacije}}, ono ne jest potrěba obsega stranice {{-|[[MediaWiki:Scribunto-doc-page-header]]}}, tako jest obseg stranice može byti izrčknuty, to znači byti prazdny. Obseg stranice {{-|[[MediaWiki:Scribunto-doc-page-does-not-exist]]}} znači, že stranica dokumentacije ne jestvuje. Kak my upotrěbjame tuten viki kod: :::<syntaxhighlight lang="wikitext"><span class="plainlinks">''Dokumentacija dlja tutogo modula može byti iztvorjena na [{{fullurl:$1|action=edit&redlink=1&preload=Šablon:Dokumentacija/preload}} <span style="color: var(--color-destructive, #bf3c2c);" title="$1 (stranica ne jestvuje)">$1</span>].''</span></syntaxhighlight> :::My možemo upotrěbiti t.zv. ''{{-|preload}}'' dokumentacije, ktory jest koristany takym sposobom, že imenny prostor stranice jest vklučeny pomoču koda <code>subst:</code>, i skelet stranice jest pripravjeny dlja koristanja dokumentacije šablona ili modula. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 23:43, 9 septembr 2026 (CEST) :::Nu, kako to jest s nastavjenjim Skribunto? Někto iz adminov interfejsa, kto razumě modulam? Možlivo tutoj link by mogol pomogti: {{-|[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual]]}}. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 16:07, 16 septembr 2026 (CEST) == Daljše projekty Vikimedije == Medžuslovjanska Vikipedija jest iztvorjena. Nu, tu jest pytanje. Vikipedija ne jest jediny projekt od Vikimedije. Tu sut tako Vikicitaty, Vikislovnik, Vikidragy, Vikiversitet, Vikiknigy itd. Imajemo někaku ideju čto iztvoriti dalje? Možno Vikislovnik? My možemo opet upotrěbiti Inkubator. Vikislovnik by imal byti cělkom bezusilny. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 19:49, 23 julij 2026 (CEST) :Nu, to, že Medžuslovjanska Vikipedija je iztvorjena ješče ne znači, že ona je gotova. Po mojemu mněnju rabota toliko načinaje se. Tutčas imajemo 1465 člankov. Ako mně pytaješ, imaju li ideju čto iztvoriti dalje, togda ja byh odgovoril, že trěba iztvoriti mnogo novyh člankov dlja enciklopedije! Nakonec imajemo vse, čto je nam potrěbno, takto možemo uže načeti rabotati seriozno, ne li? :A čto se tyče sestrinskyh projektov, jesm uže napisal něčto o tom v marcu ili aprilju ([[Vikipedija:Krčma#Wiktionary|tu]]). Kratko govoreči, ja ne vidžu smysl. Očevidno možno je započeti někaky novy projekt v inkubatoru, ale ako ne bude v njim dostatočno aktivnosti v tečenju dostatočno dolgogo perioda, on pravdopodobno ostane v inkubatoru navsegda. Sam jesi uviděl, že daže stvorjenje medžuslovjanskoj Vikipedije zajelo nam skoro dva lěta postojannoj aktivnosti, ačekoli vsegda byli 5–15 aktivni učestniki na měsec. :Tym ne menje, uže je projekt za medžuslovjansky Vikislovnik v inkubatoru: [[:incubator:Wt/isv]], ktory byl započety koristnikom @[[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]]. Problem byl v tom, že on izbral trohu nesručny podhod, importujuči vse slova iz slovnika avtomatično na html-stranice, čto dovedlo do krajno nepraktičnyh stranic, a takože do mnogyh pogrěšek. Ale možno by bylo poprobovati ponovno. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 20:31, 23 julij 2026 (CEST) ::Da, ja razuměm. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 21:06, 23 julij 2026 (CEST) ::tutčasno Jaroslav i Michal o tom dumajut, my govorimo v Telegramu [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 00:25, 24 julij 2026 (CEST) ::Tam ješče jest kvestija avtorskyh prav na MS slovník, Wikimedia hče jih podtvrdženje [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 00:41, 24 julij 2026 (CEST) == Prěvod razširjenja Skribunto == Pozdrav. Na [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-scribunto&language=isv-latn&filter=&action=translate {{-|TranslateWiki}}] ja jesm počel prěvoditi razširjenje Skribunto, ktoro upotrěbi skriptovny jezyk Lua i dodava imenny prostor Modul. Nu, ja jesm strětl menše dilema. Kaku figuru slova dlja kakogo prěvoda upotrěbiti? Ono ide o češsko slovo ''{{-|chyba}}'', ktoro jest možno prěvoditi dvoma sposobami: ''grěška'' ili ''hyba''. Ja jesm zapytal umětnu inteligenciju, i ona mi napisala, že ''grěška'' jest figura dlja občego upotrěbjenja (veče kako blud), i ''hyba'' jest figura dlja tehničnogo izraza (veče kako neuspěh, kako ''kritična hyba sistemy''). Takože ''grěška'' jest ''ja jesm izrobil grěšku'' tako jest někaky blud, i ''hyba'' jest, ''ona se izjavila kritična hyba sistemy'', samo kako tuta sistema izrobila hybu, nikto za tutu hybu ne može, to jest hyba softvera. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 15:02, 26 julij 2026 (CEST) :Ja jesm dokonal prěvod Skribunta, možno prěgleděti dlja grěšek. Čtokoli znači ''{{-|Script error}}'', ja jesm prěvodil kako ''grěška skripta'', i čtokoli znači ''{{-|Lua error}}'', ja jesm prěvodil kako ''hyba Lua''. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 15:57, 26 julij 2026 (CEST) ::Možno ''grěška v skriptu'' ili ''grěška skripta''? Čto jest lěpše? — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 01:06, 27 julij 2026 (CEST) == Sklanjanje == Na modroj knopkě piše „Zapisati pravky”. Začto „pravky”, jestli jest jedna? Povinno jest byti „Zapisati pravku”. Takože v historiji pravok člankov piše „26 julij 2026”. Koristiti latinske nazvy měsecev ne jest problem, ale muset byti v roditeljniku (26 julija 2026). Kto-nebud može to izpraviti? --[[Koristnik:Vogand|Vogand]] ([[Besěda s koristnikom:Vogand|besěda]]) 17:06, 26 julij 2026 (CEST) :Nu, to je dělo prěvodženja. Ako na anglijskom pišut "save edits", na medžuslovjanskom povinno je byti "zapisati pravky". V mnogyh slučajah jest množnost pluralizacije, ale ne vsegda. A čto se tyče roditeljnika, uže jesm o tom napisal na stanici: [[Besěda s koristnikom:Jon Harald Søby]]. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 18:23, 26 julij 2026 (CEST) ::Da, viděl som anglijsku Vikipediju. Ale tam jest „publish changes”. Besědu som pročital. ::Čto budemo dělati v tom vrěmenu? --[[Koristnik:Vogand|Vogand]] ([[Besěda s koristnikom:Vogand|besěda]]) 19:40, 26 julij 2026 (CEST) :Pravky sut pravky v tekstu. Ače ja pravim članok jednokratno, kak ja izdělam veče kako jedin pravok razom (veče poprav ili aktualizacij), tuten tekst dava smysl. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 21:03, 26 julij 2026 (CEST) == Kvalita novyh člankov == Htěl byh prizvati koristnika(-cu) @[[Koristnik:Lpoj50|Lpoj50]] da by izměnil(-a) sposob vnosa novyh člankov, koristnik(-ca) jest velmi produktiven(-na) v prěvodženju novyh člankov iz anglijskoj viki [[Special:Contributions/Lpoj50]], ale potom někto ako Jan ili ja musi kompletno prěpisyvati članok i izpravjati ne jedino MS grěšky, ale i tehnične, svezane s koristanjem šablonov, čto jest generalno mnogo raboty. Hvalim voprěd za spolurabotu 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 15:54, 11 avgust 2026 (CEST) :Jesm uže něčto napisal na jegovoj besědnoj stranici. V principu ja ne imaju veliky problem s prěvodami sdělanymi s pomočju umětnoj inteligencije, ale v takyh kolikostah i s takymi razměrami to je prosto nemožno. Mimohodom, interesno je, že někoje UI-prěvody sodrživajut cělkom pristojny medžuslovjansky, a druge daže ne pripominajut medžuslovjansky. Odkud je taka razlika? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 16:34, 11 avgust 2026 (CEST) ::Možlivo, něktore jesm uže izpravil 😊 Velika hvala [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 21:48, 11 avgust 2026 (CEST) :::Ja myslju, že jest neobhodimo zabraniti v tutom momentu upotrěbjenje umětnoj inteligencije, a ljudij, ktori sut priměčeni pri upotrěbjenju umětnoj inteligencije, trěba jest ograničati. [[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] ([[Besěda s koristnikom:Panslavist|besěda]]) 23:03, 12 avgust 2026 (CEST) ::::Imaju ideju sdělati šablon, ktory by označal članky, prědpokladano strvorjene AI-prěvodom, i kde trěba by byl tajmer na izlěpšenje članka ili jego odstranjanje, bylo by to pomočno? [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 09:24, 14 avgust 2026 (CEST) :::::Myslim že da [[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] ([[Besěda s koristnikom:Panslavist|besěda]]) 11:28, 14 avgust 2026 (CEST) == Dokumentačne podstranice == Pozdrav. Ja jesm izrabotal šablon {{š|Dokumentačna podstranica}}, možlivo jest robotično praviti vsě dokumentačne podstranice dlja dodanja vslědjnogo teksta na početok každoj stranice? <syntaxhighlight lang="wikitext"><noinclude>{{Dokumentačna podstranica}}</noinclude></syntaxhighlight> Čto tuten šablon robi jest to, že on izobražaje na dokumentačnoj podstranici tabličku s informacijeju, že to jest dokumentačna podstranica, i on dokumentačnu podstranicu kategorizuje kako dokumentaciju šablona ili modula. Robotična pravka jest cělkom prosta. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 20:42, 13 avgust 2026 (CEST) :Taka mala primětka. Ja jesm dodal tako tehničny parametr <code>nocat</code>, ktory jest upotrěbjeny v dokumentačnoj podstranici tutogo šablona iz praktičnyh dovodov. Tuten parametr zamira kategorizaciju stranice, do ktoroj jest šablon vklučeny. To jest prigodno dlja vizualnogo priměra šablona, kako jest vidno na dokumentaciji šablona. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 20:53, 13 avgust 2026 (CEST) :Tako samo, robot by mogol prěnesti kategorije šablonov ili modulov do dokumentačnyh podstranic. Konec dokumentačnyh podstranic može obsegati vslědny vikikod: :<syntaxhighlight lang="wikitext"><includeonly>[[Kategorija:Šablony:...]]</includeonly></syntaxhighlight> :Obseg dokumentačnoj podstranice jest vklučeny do stranice šablona s šablonom {{š|Dokumentacija}} v tagu <code><nowiki><noinclude /></nowiki></code>. Kategorizacije šablona ne sut vklučane do stranic, ktore upotrěbjajut dany šablon, tako samo ne jest dokumentacija šablona vklučena do danyh stranic. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 21:19, 13 avgust 2026 (CEST) :Izvinjaju se. Ja jesm ne věděl, že uže jest šablon {{š|Stranica dokumentacije}}, tako jest šablon {{š|Poslanje}}. Ja uže započel rabiti izměny dlja upotrěby tutyh šablonov. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 00:29, 14 avgust 2026 (CEST) ::Šablon {{š|Dokumentačna podstranica}} jest prenapravjeny do šablona {{š|Stranica dokumentacije}} i šablon {{š|Tablička}} jest prenapravjeny do šablona {{š|Poslanje}}. ::# Šablon {{š|Dokumentačna podstranica}} jest upotrěbjeny v někakyh dokumentačnyh podstranicah, my možemo robotično izměniti upotrěbjenje premo na šablon {{š|Stranica dokumentacije}}, kak bude gotovo, my možemo prenapravjenje odstraniti. ::# Šablon {{š|Tablička}} by neimal byti upotrěbjeny izključajuči linkov, tuten šablon my možemo odstraniti tutčas. ::Ponovno, izvinjaju se. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 02:59, 14 avgust 2026 (CEST) == Filtr protiv spama blokuje link do youtu.be == Ne znam byl li to umysl, ale kratke linky sut stabilne i dobro rabotajut. [[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]] ([[Besěda s koristnikom:GlěbDyndar|besěda]]) 21:55, 13 avgust 2026 (CEST) :Či ja dobro pametam, <code>youtu.be/xyz</code> jest prosto prenapravjenje na <code>youtube.com/watch?v=xyz</code>. Ja ne věm, či linky prenapravjenja sut nedozvoljene. Na vsaky slučaj, link je možno prosto prepisati na polny tvar. Ten by uže imal byti funkcionalny. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 00:33, 14 avgust 2026 (CEST) :Pozdrav, @[[Koristnik:GlěbDyndar|GlěbDyndar]], da, koristaj link vida <code><nowiki>youtube.com/watch?v=xyz</nowiki></code>, a ne <code>youtu.be/xyz</code>, tuty tip ne blokuje. Takože, koristaj šablony <code><nowiki>{{Cite AV media|}}</nowiki></code> za citovanje videa i <code>Youtube</code> za konvertaciju youtube-linkov, dokumentaciju k njim ješče musim dodělati [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 08:17, 14 avgust 2026 (CEST) == Novy šablon <code><nowiki>{{V rabotě}}</nowiki></code> == Dodal novy šablon, ktory stvarjaje soobčenje, že stranica jest v fazi aktivnogo redaktovanja, koristaje se prosto dodavanjem koda <code><nowiki>{{V rabotě}}</nowiki></code> na začetok stranicy <onlyinclude>{{Mbox | type = notice | image = [[File:Ambox clock.svg|48px|alt=|link=]] | css = margin: 1px | text = '''Tuty {{{page|članok Vikipedije}}} jest [[:en:Help:Wikipedia: The Missing Manual/Editing, creating, and maintaining articles/Creating a new article|tutčasno v aktivnom iztvorjenju]] črěz spolurabotu i poslědovateljno redaktovanje.''' {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|0|Jestli vy imajete sumněnja odnosno [[WP:GNG|značnosti]], [[:en:WP:MOS|stilja]], ili drugyh problemov, prosim komentujte na [[WP:TPG|{{{tp|besědnoj stranici}}}]] tutogo {{{article|članka}}} ili jego {{{creator|iztvoritelja}}}.|}}Da by izběgti [[:en:Help:Edit conflict|konfliktov redaktovanja]] i [[:en:WP:{{{agf|Assume good faith}}}|inogo razmešivanja]], {{{creator|iztvoritelj}}} [[:en:Wikipedia:Please do not bite the newcomers|prosi]], da by podčas {{{eta|kratkoj doby}}} tuta {{{page|stranica}}} bez nutnosti ne izměnjala se, i takože ne byla [[WP:{{{xfd|Articles for deletion}}}|naznačena na odstranjenje]] podčas tutoj rannjej fazy iztvarjanja.{{Pb}}{{smalldiv|{{#if:{{{time|}}}|Tuto poslanje bylo dodano {{{time|}}}.|}} {{last edited by}} Prosim odstranite tuto poslanje, ako li {{{page|stranica}}} [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=history}} ne byla izměnjena] podčas {{{duration|několika časin}}}.}}}} {{#ifeq:{{{category}}}|no||{{#switch:{{NAMESPACE}} | User | User talk = <!-- no category --> }}}}</onlyinclude> [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 08:44, 14 avgust 2026 (CEST) :Link: {{š|V rabotě}} :Možno jest lěpše upotrěbiti šablon {{š|Poslanje}}, ktory jest napojeny do Vikidanyh, či? — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 19:09, 14 avgust 2026 (CEST) ::Tuto on i jest [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 19:10, 14 avgust 2026 (CEST) :::Šablon {{š|V rabotě}} upotrěbjaje šablon {{š|Mbox}}, ktory ne jest aktualny šablon {{š|Poslanje}}. Ja možu izrabotati prěnapravjenje i popraviti viki kod upotrěby. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 19:15, 14 avgust 2026 (CEST) ::::Ja jesm izpravil novy format tutogo šablona: [[Special:Permalink/46613]] — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 08:29, 26 avgust 2026 (CEST) ::::Novy format jest viděti tu: ::::{{Poslanje | type = progressive | file = OOjs UI icon clock apex.svg | title = Članok v aktivnoj rabotě | description = '''Tuty članok Vikipedije jest [[:en:Help:Wikipedia: The Missing Manual/Editing, creating, and maintaining articles/Creating a new article|tutčasno v aktivnom iztvorjenju]] črěz spolurabotu i poslědovateljno redaktovanje.''' {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|0|Jestli vy imajete sumněnja odnosno [[WP:GNG|značnosti]], [[:en:WP:MOS|stilja]], ili drugyh problemov, prosim komentujte na [[WP:TPG|besědnoj stranici]] tutogo članka ili jego iztvoritelja.|}}Da by izběgti [[:en:Help:Edit conflict|konfliktov redaktovanja]] i [[:en:WP:Assume good faith|inogo razmešivanja]], iztvoritelj [[:en:Wikipedia:Please do not bite the newcomers|prosi]], da by podčas kratkoj doby tuta stranica bez nutnosti ne izměnjala se, i takože ne byla [[WP:Articles for deletion|naznačena na odstranjenje]] podčas tutoj rannjej fazy iztvarjanja.{{Pb}} | comment = {{#if:|Tuto poslanje bylo dodano .|}} {{last edited by}} Prosim odstranite tuto poslanje, ako li stranica [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=history}} ne byla izměnjena] podčas několika časin.}} {{#ifeq:no|no||{{#switch:{{NAMESPACE}} | {{ns:User}} | {{ns:User talk}} = <!-- no category --> | [[Kategorija:Stranica v fazě aktivnoj raboty]]}}}} ::::— [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 12:57, 26 avgust 2026 (CEST) ::::Da, dobra rabota, sdělajemo alternativny šablon, da by ostal i stary? Napriměr, <code><nowiki>{{V aktivnoj rabotě}}</nowiki></code> ili <code><nowiki>{{Stranica v rabotě}}</nowiki></code>? Rezultat bude jednaky, vključno skrytyh kategorij. <br/>[[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 14:11, 26 avgust 2026 (CEST) :::::Da, to jest možno. Možno ja byh izbral {{š|Stranica v rabotě}}. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 14:25, 26 avgust 2026 (CEST) ::jestli hčeš, sdělaj šablon "Kvalita prěklada": Tuty članok imaje priznaky koristanja Umětnoj Inteligencije zaradi prěklada na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov. Nažalj, kvalita tutogo prěklada ne odpovědaje standardam Medžuslovjanskoj Vikipedije i ako li iztvoritelj ili iny koristnik ne sdělaje izpravjenij do <data, čas>, tuty članok bude označeny za odstranjenje. Hvala za spolurabotu. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 19:20, 14 avgust 2026 (CEST) :::Da, to jest dobro poslanje. Ja uže imam polno pěskovišče, nu ja imam jedin šablon skoro gotovy, [[Koristnik:Polda18/Pěskovišče/Šablony/Pěskovišče 3|pěskovišče 3]] obsegaje šablon bočnogo panela, ja možu upotrěbiti tuto pěskovišče, kak bude šablon absolutno gotovy. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 06:26, 15 avgust 2026 (CEST) ::::Super, možeš ješče někaky obdrazok dodati, napriměr 😊: ::::[[Fajl:Angry_Wikipe-tan.svg|thumb|Wikipe-tan says: "Beware!".]] ::::[[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 06:49, 15 avgust 2026 (CEST) :::::Ja jesm upotrěbil standardny šablon {{š|Poslanje}}, možlivo viděti tu: [[Koristnik:Polda18/Pěskovišče/Šablony/Pěskovišče 3]]. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 17:21, 15 avgust 2026 (CEST) ::::::Hvala i čestitaju s prvym oficiálnym stvorjenym šablonom, budu jego malo izměniti i publikovati 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 17:46, 15 avgust 2026 (CEST) :::::::Dobry šablon. Ale znajete, ja principu ne jesm protiv prěvodženju s pomočju umětnoj inteligencije. Jesm na priklad primětil, že teksty, ktore Lp01 dodal 10 avgusta, uže byli mnogo lěpše od tyh, ktore dodal 8 avgusta. Ne znaju i ne razuměju, kako to rabotaje, može koristal drugy program. A v občem nemaje velikoj razliky medžu slabym medžuslovjanskym pisanym UI i slabym medžuslovjanskym pisanym člověkom, ktory slabo znaje jezyk. Trěba trohu trpelivosti s ljudami, ktori načeli učiti se. Nu, i uže imajemo [[:Šablon:Pravopis]]. Čestno govoreči, je gorše, kogda cěly članok je napisany UI, daže ako medžuslovjansky je lěpši. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 21:22, 15 avgust 2026 (CEST) ::::::::To jest pravda. Je možno upotrěbiti oba šablony. Tak možu prěnesti šablon iz koristničskogo prostora? — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 21:48, 16 avgust 2026 (CEST) :::::::::Počekaj, razmyslim na nazvanje šablona i smekčenje teksta soobčenja [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 21:51, 16 avgust 2026 (CEST) ::::::::::Nu dobro. Počekam. Možna nazva by mogla byti {{š|Kvalita prěvoda}} ili něčto ine v tutom smyslu. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 12:30, 17 avgust 2026 (CEST) :::::::::::Hču prědložiti kombinaciju dvoh šablonov "AI detected" (Izjavjena UI) ili podobno, i "Pravopis". Obadva iztvarjajut skryte kategorije za administraciju. Něčto tako: :::::::::::{{Poslanje|type=informative|file=EU-LABEL AI black transparent.svg| title = {{-|Izjavjena UI}}|description=Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov. My ne imajemo ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byt dobra i odpovědati standardam Medžuslovjanskoj Vikipedije. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati izpravjenja do {{{datum i čas popravy}}}. Hvala za spolurabotu.|comment=''Datum i čas vklučenja tutogo poslanja: {{{datum i čas vklučenja}}}.}} :::::::::::{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||data=__DATE__ |$B= {{Poslanje | type = progressive | file = Ic brush 48px.svg | title = {{#invoke:Alphabet|global_cyrl|Tuty članok trěbuje prověrky pravopisa, gramatiky, stilja ili tona.}} | description = {{#invoke:Alphabet|global_cyrl|Možete pomogti Wikipediji}}, <span class="plainlinks">[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} {{#invoke:Alphabet|global_cyrl|popravivši jego}}]</span>. | date = {{{data|}}} }} }} [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 13:22, 17 avgust 2026 (CEST) == Novy šablon <code><nowiki>{{UI prěvod}}</nowiki></code> == Sdělal šablon "UI prěvod", ktory stvarjaje markovanje UI prěvoda i prěporučaje prověrku pravopisa, može se koristati zajedno s šablonom "Pravopis", koristaje se dodavanjem koda <code><nowiki>{{UI prěvod}}</nowiki></code> na začetok stranicy. Prědno hvalim za primětky i ideje na izlěpšenje {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{#time:d M Y H:i|+2 months 2 hours}} {{-|(CET)}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{#time:d M Y H:i|+2 hours}} {{-|(CET)}}.'' }} [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 16:00, 17 avgust 2026 (CEST) :hvala @[[Koristnik:Polda18|Polda18]] 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 18:13, 17 avgust 2026 (CEST) ::Ja imaju menše pytanje. <code><nowiki>{{#time:}}</nowiki></code> izobraža vsekdy aktualny čas ili čas poslědnjej pravky, da? My potrěbujemo izobražati čas vklučenja šablona. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 19:16, 17 avgust 2026 (CEST) :::Ja to izpytyval i byl čas poslědnoj redakcije šablona, ale nevěm, kako to bude napravdu rabotati. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 19:33, 17 avgust 2026 (CEST) ::::Da, na žalost, pokazyvaje vsegda aktualny čas, trěba nahoditi někaky šablon na zapisovanje časa [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 19:37, 17 avgust 2026 (CEST) :::::Možu iztvoriti. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 19:58, 17 avgust 2026 (CEST) ::::::jesi vítan 👍 zajutra jednako ne imaju čas [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 20:25, 17 avgust 2026 (CEST) :::::::Nu, ja budu potěbovati pomoč. Kak jest vidno na [[Special:PermaLink/46146|mojom pěskovišču]], parserovacija funkcija <code><nowiki>{{#timel:}}</nowiki></code> prividno ne umi paserovati argumenty šablona. Nu, to jest něčto, čto ja potrěbuju, aby bylo možno. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 20:51, 17 avgust 2026 (CEST) ::::::::Sdělal taku modifikaciju, šablon se musi koristati vsegda črez taky kod. ::::::::<code><nowiki>{{Oddaljeno - Gledite novy kod niže}}</nowiki></code>. Pri tom daty se zapišut najedno i tvrdo do těla stranicy, kod je "jednorazovy" [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 10:56, 18 avgust 2026 (CEST) ::::::::Možlivo ješče trěba izbrati drugy format daty da by měsec byl v roditelniku ili kratky [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 10:59, 18 avgust 2026 (CEST) ::::::::Gotovo! ::::::::<code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}</nowiki></code> [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 11:11, 18 avgust 2026 (CEST) ::::::::priklad izkoristanja: [[Sambahsa]] [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 11:15, 18 avgust 2026 (CEST) :::::::::Ja jesm glednul na članok, nu tabely v tabelah, razbity format teksta. Članok potrěbuje popraviti sintaksu viki koda. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 18:48, 23 avgust 2026 (CEST) ::::::::::Da, někogda k njemu budu prihoditi, ale ne skoro. Vot vse označene članky: [[:Kategorija:Članky, prěvedene s pomočju UI|Članky, prěvedene s pomočju UI]] [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 18:55, 23 avgust 2026 (CEST) :::::::::::Ja vidimo, že v kategoriji jest tvoje pěskovišče. Ja možu praviti šablon {{š|UI prěvod}} tako, že on bude v kategorizaciji ignorovati koristničsky imenny prostor. Ino, ja možu izrabiti šablon dlja tutoj kategorije kako jej opis. Něčto kako {{š|Kategorija:UI prěvod}} ([[Šablon:Kategorija:UI prěvod]]). Može byti? — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 00:30, 24 avgust 2026 (CEST) ::::::::::::''Ја можу правити шаблон <code><nowiki>{{UI prěvod}}</nowiki></code> тако, же он буде в категоризацији игноровати користничскы именны простор.'' - da, prosim, sdělaj, dobra ideja [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 10:09, 24 avgust 2026 (CEST) :::::::::::::Ja jesm uže izrabil. Ja jesm izrabil tako opis kategorije. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 23:04, 24 avgust 2026 (CEST) ::::::Teoretično, toj čas by musel ostati bez izměn i kogda koristnik jest sdělal pravku članka. Možlivo, tvrdo zadanje daty črez parametr jest jedino možno rěšenje, musim porazmysliti I pogledati, kako to dělajut v anglijskoj viki. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 21:08, 17 avgust 2026 (CEST) :::::::Něčto musi byti možno. Ja možu zapytati na MediaViki pomoči. Možno oni budut věděti. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 21:38, 17 avgust 2026 (CEST) ::::::::Jesm dodal v šablon, že ne samo trěba prověriti pravopis, ale takože sodržanje. Umětny um uměje mnogo, ale ne vse! {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 23:36, 17 avgust 2026 (CEST) :::::::::Hvala Jane 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 07:59, 18 avgust 2026 (CEST) ::::::::Da, pogledaj, prosim. Kako budu opet iměti čas, takože budu gledati, sut šablony odkud by šlo něčto "ukradnuti" ([[:en:Category:Time, date and calendar templates]]). "CURRENTTIMESTAMP" etc. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 07:59, 18 avgust 2026 (CEST) :::::::::Možno {{-|[[:en:Template:Date]]}}? — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 16:44, 18 avgust 2026 (CEST) ::::::::::Погледим там, хвала. Але мыслим, же выше уже имају рєшење: [[Vikipedija:Krčma#c-Ilja isv-20260818091100-Polda18-20260817185100|Википедија:Крчма#ц-Иља исв-20260818091100-Полда18-20260817185100]] [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 17:00, 18 avgust 2026 (CEST) ::::::::::Hvala za spolurabotu, jesm koristal tvoje ideje 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 18:42, 18 avgust 2026 (CEST) == Začto ne mogu editovati tutu stranicu? == [[H._P._Lovecraft]], čto se stalo? @[[Koristnik:IJzeren Jan|IJzeren Jan]] [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 09:07, 12 septembr 2026 (CEST) :o, uže mogu 🙄 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 09:08, 12 septembr 2026 (CEST) == Šablon:Kategorija šablonov == Ja jesm izrabotal prědloženje za šablon {{š|Kategorija šablonov}}, ktory možete viděti [[Special:PermanentLink/47273|tu]]. Moja vizija jest upotrěba v opisa kategorije, ktora obsegaje šablony i ničto ino kako šablony. Kategorije kako [[:Kategorija:Šablony]]. Dokumentacija ne jest izrabotana, ja jesm dodal jedino iztok prěvoda iz češskoj Vikipedije. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 07:48, 15 septembr 2026 (CEST) :Šablon jest gotovy i upotrěbjeny v kategorijah šablonov. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 11:12, 16 septembr 2026 (CEST) == Skryte kategorije == Pozdrav. Něktore kategorije sluši byti skryte, napriměr [[:kategorija:Poddržka:Hybne priměnjenja šablonov]] ili [[:kategorija:Članky, prěvedene s pomočju UI]], ktore uže sut skryte. Prosto kategorije, ktore služit za poddržku, popravy grěšek ili ine tehnične dovody slědovanja stranic. Tuty kategorije potrěbujut někake poslanje do opisa, ktore znači, že tuta kategorija jest skryta a služi za kategorizaciju iz tehničnyh dovodov. Tutoj šablon može takože kategoriju izrabiti kako skrytu. Něčto v tutom smyslu: <syntaxhighlight lang="wikitext"> __HIDDENCAT__ {{Poslanje|...}} </syntaxhighlight> Šablon by imal nazva {{š|Skryta kategorija}}. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 09:06, 15 septembr 2026 (CEST) :Šablon jest izrabotany, vklučenja dokumentacije. — [[Koristnik:Polda18|Polda18]] ([[Besěda s koristnikom:Polda18|besěda]] • [[Special:Contributions/Polda18|pravky]]) 12:07, 16 septembr 2026 (CEST) == Kategorija "Aktualny članky" == Myslim že trěba jest dodati na glavnu kategoriju: "Aktualny članky" - kdě budut članky o aktualnyh slučajah, dělanijah. [[Koristnik:Panslavist|Panslavist]] ([[Besěda s koristnikom:Panslavist|besěda]]) 12:25, 21 septembr 2026 (CEST) :Da, bylo by interesno viděti, čto jest novogo i na čem se pracuje 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 12:28, 21 septembr 2026 (CEST) ::Imaju vpečatljenje, že Panslavistu rěč ide o aktualnyh sobytjah na světu, a ne o člankah, nad ktorymi aktualno rabotajemo. Ja, čestno govoreči, ne znaju, je li to dobry pomysl. Imajemo malu vikipediju i malo redaktorov. Taky aktualny članok byl by na priklad [[Prezidentske izbory v Brazilu 2026 goda]], ale kto bude go pisati? Kromě togo, poslě dvoh sedmicah članok uže ne je aktualny. ::Vsekako myslju, že trěba bude prěrabotati glavnu stranicu. Tutčas je tam prěmnogo o medžuslovjanskom i o vikipediji, a prěmalo o enciklopedičnom sodržanju. Dobro bylo by na priklad někoj obrazok dnja. Čto myslite? {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 15:37, 8 oktobr 2026 (CEST) :::Pozdrav, Jane, da, tuta diskusija jest voznikla pri publikaciji članka o [[Tilkajo|novoj odkrytoj kotkě]], čto jest novo naučno sobytje. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 16:23, 8 oktobr 2026 (CEST) == Tungusky, Tungussky ili Tungusksky meteorit? == Sobytje se stalo na rěkě Tunguskě, ne odnosi se k tungusam (narodnosti). [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 14:32, 8 oktobr 2026 (CEST) :To je dobro pytanje. Nakoliko ja vidžu, slovjanske jezyky ne različajut medžu pridavnikom narodnosti i pridavnikom rěky, a v russkom meteorit nazyvaje se '''тунгусский метеорит'''. Po mojemu mněnju povinno je byti '''tungussky meteorit'''. Slovo "*tungusky" je pogrěšno, ibo prědpokladaje korenj ''*tungu-''. {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 15:25, 8 oktobr 2026 (CEST) ::Tunguska jest velika Tungusska rěka 👍 Hvala, Jane, budu izpravjati na dvojno s. [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 16:20, 8 oktobr 2026 (CEST) == Prosim Jana dodati isv do hranjenyh Vikidanyh == @[[Koristnik:IJzeren Jan|IJzeren Jan]], prosimo dodati isv vikipediju k prědmetam (Q5776) [[:en:Bethlehem]] isv: [[Betlehem]] i (Q1845) [[:en:Bible]] isv: [[Biblija]] [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 13:32, 9 oktobr 2026 (CEST) :Sdělano! {{User:IJzeren Jan/Podpis}} 13:39, 9 oktobr 2026 (CEST) ::Blagodarju 👍 [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 14:00, 9 oktobr 2026 (CEST) :[[Bertrand Russell]] (Q33760), hvalim voprěd [[Koristnik:Ilja isv|Ilja isv]] ([[Besěda s koristnikom:Ilja isv|besěda]]) 11:40, 13 oktobr 2026 (CEST) d62tcdeyn8zy9jytslkg2hg7x6ew96v 0 1362 48582 48106 2026-10-12T23:38:58Z Marcoorio 22 48582 wikitext text/x-wiki {{Kartka biblijsky personaž|Obrazok=File:Philippe de Champaigne - Moses with the Ten Commandments - WGA04717.jpg|Razměr obrazka=300px|Podpis=''Mojsej s [[Deset Zapovědij|Desetju Zapovědami]]''. {{-|Philippe de Champaigne|Филип де Шампанj}}. 1648|Pol=mužsky|Originalno napisanje=[[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{lang|he|מֹשֶׁה‬}}|Ime=Mojsej|Period žitja=suglasno judaističnoj tradiciji: {{-|XIV—XIII}} věka do n. e.<br>suglasno Septuagintě: 1497—1377 gody do n. e.|Značenje imena=Iztegnuty iz vody|Grečsko napisanje=Mωυσής|Latinsko napisanje=Moyses|V drugyh kulturah)=Musa ([[islam]])|Kraj=[[Egipt]]<br>[[Arabijsky poluostrov]]<br>[[Sinajsky poluostrov]]|Zajetje=prvy sudja Izraela<br>[[prorok]]<br>[[pastuh]]|Pohodženje=[[Pleme Levija]]|Spominanja=[[Tanah]] / [[Biblija]]<br>[[Koran]]|Otec=[[Amram]]|Mati=[[Johaveda]]|Suprug=[[Sefora]]|Děti=Geršom, Eliezer|Mesto pogreba=dolina u [[Gora Nebo|gory Nebo]]|Denj pameti=17 septembra|Svezane pojetja=[[goreči kust]], [[deset kar egiptskyh]], [[Izhpd iz Egipta|izhod]], [[zlato teletko]], [[mědna zmija]], [[mana]], [[Deset Zapovědov]], [[Pesah]]. [[šabat]], [[judaizm]], [[menora]]|Svezane dějanja=[[Izhod iz Egipta]]|Svezane personaži=[[Aron]], [[Mirijam]], [[Jezus Nun]]|Atributy=[[Tabely Zavěta]], [[Žezlo Mojseja|žezlo]]}} '''Mojsej''' ([[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|מֹשֶׁה‬}} {{MFA|moˈʃe}} — ''«vzety (spaseny) iz vody»''; [[Arabsky jezyk|arab.]] {{Lang|ar|موسىٰ}} {{MFA|muː.saː}}; [[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{Lang|el|Μωϋσῆς}}; [[Latinsky jezyk|lat.]] {{Lang|la|Moyses}}) je byl hebrejskym [[prorok]]om, učiteljem i liderom podolg [[Abrahamičske religije|abrahamičskoj]] tradicije. On slyne samym važnym prorokom v [[judaizm|judaizmu]]<ref>5. kniga Mojseja 34:10</ref> i [[samaritanizm|samaritanizmu]], a takož jednym iz samyh važnyh prorokov v [[Hristijanstvo|hristijanstvu]], [[islam|islamu]], věrě Bahaji i drugyh [[Абрахамичске религије|abrahamičskyh religijah]]. Podolg [[Biblija|Biblije]] i [[Koran]]u, Mojsej je byl vodžem izraelcev i zakonodateljem, ktoromu pripisyvaje se proročsko stvorjenje [[Tora|Tory]] (prvyh peti knig Biblije).<ref name="Dever 2001">{{Cite book |last=Dever |first=William G. |author-link=William G. Dever |year=2001 |chapter=Getting at the "History behind the History" |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA97 |title=[[What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?|What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] and [[Cambridge|Cambridge, U.K.]] |publisher=[[Wm. B. Eerdmans]] |pages=97–102 |isbn=978-0-8028-2126-3 |oclc=46394298}}</ref> Podolg 2. knigě Mojseja, Mojsej urodil se v tamtoj čas, kogda jego narod, izraelci, porabovano menšinstvo, povyšal svoju čislnost, i v rezultatu egiptsky faraon je ostrěgal se, že oni mogut sjediniti se s vragami Egipta.<ref>2. kniga Mojseja 1:10</ref> Hebrejska mati Mojseja, [[Johaveda]], tajno je skryla jego, kogda faraon prikazal ubivati vsih novonarodženyh hebrejskyh mladčikov, da by smenšiti čislnost izraelcev. Prěz dočeru faraona děte je bylo adoptovano kak neznajemo děte iz Nila i rastlo v kraljevskoj rodině. Poslě ubijstva egiptskogo rabovlastnika, izbivavšego hebreja, Mojsej uběgl prěz [[Črveno morje]] v Madian, kde on je sustrětl se s angelom Božjim,<ref>{{Cite book |author=Douglas K. Stuart |year=2006 |title=Exodus: An Exegetical and Theological Exposition of Holy Scripture |publisher=B&H Publishing Group |pages=110–13 }}</ref> ktory govoril s njim iz gorečego kusta na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], ktoru on mněl Goroju Božjeju. [[Bog v judaizmu|Bog]] odpravil Mojseja nazad v Egipt, da by požedati osvobodženje izraelcev iz rabstva. Mojsej je skazal, že on ne uměje govoriti krasnorěčivo,<ref>2. kniga Mojseja 4:10</ref> zatom Bog dozvolil [[Aaron]]u, jego staršemu bratu,<ref>2. kniga Mojseja 7:7</ref> stati jego prědstaviteljem. Poslě [[Deset egyptskyh kar|Deseti kar]] Mojsej vozglavil [[Izhod|Izhod iz Egipta]] prěz Črveno morje, poslě čego oni stanuli u [[Gora Sinaj|gory Sinaj]], kde Mojsej polučil [[Deset zapovědij]]. Poslě 40 godov putovanja v pustynje Mojsej umrěl na [[Gora Nebo|gorě Nebo]] v vozrastu 120 godov, v ograničenjah vidimosti [[Zemja Oběčivana|Zemji Oběčivanoj]].<ref>{{Cite journal |author-last=Kugler |author-first=Gili |date=December 2018 |title=Moses died and the people moved on: A hidden narrative in Deuteronomy |editor1-last=Shepherd |editor1-first=David |editor2-last=Tiemeyer |editor2-first=Lena-Sofia |journal=[[Journal for the Study of the Old Testament]] |publisher=[[SAGE Publications]] |volume=43 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1177/0309089217711030 |s2cid=171688935 |issn=1476-6728}}</ref> Večinstvo naučnikov mysli, že biblijsky Mojsej je byl legendarnoju figuroju, hot i domněvajut, že Mojsej abo podobna jemu figura jestvovala v 13. stolětju do n.e.<ref>{{Cite journal |last1=Nigosian |first1=S.A. |title=Moses as They Saw Him |journal=Vetus Testamentum |date=1993 |volume=43 |issue=3 |pages=339–350 |doi=10.1163/156853393X00160|quote= Medžu biblejistami, prividno, prěvladyvajut tri točky zrěnja, ktore sut osnovane na analizě iztočnikov abo historično-kritičnoj metodě. Prvo, red naučnikov, takyh kak Mejer i Holšer, phajut se lišiti Mojseja vsih pripisyvajemyh jemu prerogativ, odrěkajuči kaku-libo historičnu cěnnost jego ličnosti abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Vtoro, drugi naučniki… polno obratno prvoj točkě zrěnja i phajut se dokazati ključnu rolju Mojseja, ktoru on je sigral v judaizmu. I, tretje, ti, kto pridrživajut se srědnjej pozicije… odděljajut pravdivu historičnu identifikaciju Mojseja od nadbudovanjem iz bolje pozdnyh legendarnyh narostov… Izbytočno govoriti, že tute pytanja sut mnogo obsudžajemymi nerěšeny mi pytanjami srěd naučnikov. Itak, pokušenje odděliti historične elementy Tory od nehistoričnyh omal ne je prinesla nikakyh dobryh rezultatov odnosno figury Mojseja abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Neudiviteljno, že J. Van Seters prišel k vyvodu, že «iskanje historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendě».|issn = 0042-4935 }}</ref><ref name="Dever2001">{{Cite book|first=William G.|last=Dever|title=What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel|url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA99|year=2001|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2126-3|page=99|quote=Figura, ktora je podona Mojseju, možlivo, jestvovala někde v južnoj Transjordaniji v srědině-koncu 18. stolětja do n.e., kde, po mněnju mnogyh naučnikov, pojavili se biblijsky prědanja o bogě Jahve.}}</ref><ref name="Enclyc Brit Moses">{{Cite web |last1=Beegle |first1=Dewey |title=Moses |date=5 July 2023 |url=https://www.britannica.com/biography/Moses-Hebrew-prophet |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Ox1">{{Cite web |title=Moses |url=http://www.oxfordbiblicalstudies.com/article/opr/t94/e1284 |website=Oxford Biblical Studies Online}}</ref><ref name="Miller">{{Cite book|first=Robert D.|last=Miller II|title=Illuminating Moses: A History of Reception from Exodus to the Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=bXZfAgAAQBAJ&pg=PA21|date=25 November 2013|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-25854-9|pages=21, 24|quote=Van Seters je zaključil: «Iskanja historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendam»… «Ničto iz tutogo ne označaje, že historičny Mojsej ne jestvuje i že legendy ne sodrživajut v sobě historičnoj informacije. Ale v prvyh peti knigah, ktore je napisal Mojsej, historija je stala memorialnoju. Memorial reviduje historiju, realizuje pamet i prěobračaje historiju v mit».}}</ref> Rabiničsky judaizm je izkalkuloval, že dolgost žitja Mojseja odpovědaje 1391—1271 godami do n.e.;<ref>''[[Seder Olam Rabbah]]''{{Full citation needed|date=November 2012}}</ref> Jeronim je prědpoložil 1592 god do n.e.,<ref>[[Jerome]]'s ''[[Chronicon (Jerome)|Chronicon]]'' (4th century) gives 1592 for the birth of Moses</ref> a Džejms Ašer prědpoložil 1571 god do n.e. kak god jego rodženja.<ref>The 17th-century [[Ussher chronology]] calculates 1571&nbsp;BCE (''Annals of the World'', 1658 paragraph 164)</ref> Egiptsko ime «Mojsej» spominaje se v davnoegiptskoj literaturě.<ref name="i851">{{Cite web | title=Let's Hear It From The Pharaohs: The Egyptian Story of Moses | website=Museum of the Jewish People | date=April 7, 2020 | url=https://www.anumuseum.org.il/blog/egyptian-story/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> V traktatu hebrejskogo historika Josefa Flavija cituje se razkaz davnoegiptskogo historika Manetona o davnoegiptskom žrecu-věrolomniku Osarsetu, ktory prěimenoval se v Mojseja i vozglavil uspěšnu prěvrat suprotiv vladajučego faraona, ktory vladal Egiptom ješče mnogo lět, dopoka faraon ne vratil sobě vlast i ne izgnal Osarseta i jego podpornikov.<ref name="g777">{{Cite journal | last=Gruen | first=Erich S. | title=The Use and Abuse of the Exodus Story | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101326 | pages=93–122 | doi=10.1007/BF02335457 | url=http://www.jstor.org/stable/20101326 | access-date=June 8, 2024}}</ref><ref name="z582">{{Cite journal | last=Feldman | first=Louis H. | title=Responses: Did Jews Reshape the Tale of the Exodus? | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101327 | pages=123–127 | doi=10.1007/BF02335458 | url=http://www.jstor.org/stable/20101327 | access-date=June 8, 2024|ref=z582}}</ref><ref name="t730">{{Cite web | title=MOSES IS CURED OF LEPROSY | website=Jewish Bible Quarterly | date=September 12, 2016 | url=https://jbqnew.jewishbible.org/jbq-past-issues/2016/443-july-september-2016/moses-cured-leprosy/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> Mojsej često izobražal se v hristijanskoj umětnosti i literaturě, napriměr, na obrazu Mikelandželo «Mojsej» i na tvorbah v redu vladnyh budynkov SŠA. V epohu Srědnjevěčja i Vozrodženja jego često izobražali s malenkymi rožkami, čto jest rezultatom nevěrnogo prěklada v latinskoj Vulgatě Biblije, ktory, tym ne menje, poněkogda mogl odražati hristijansku ambivalentnost abo iměti iskreny antisemitsky podtekst. ==Etimologija imena== [[Fajl:Moses - Alta-Tadema.jpg|thumb|«Nahodženje Mojseja», obraz sera Lourensa Alma-Tademy, 1904]] Egiptsky korenj «''mose''» («rodženy od») abo «''mose''» razgledyval se kak možliva etimologija. Možlivo to je bylo skračenje teofornogo imena s propustom imena [[Bog]]a. Sufiks «''mose''» pojavjaje se v imenah egiptskyh faraonov, takyh kak Tutmos («Rodženy od Tota») i Ramos («Rodženy od Ra»).<ref name="Hays">{{Cite book |title=Hidden Riches: A Sourcebook for the Comparative Study of the Hebrew Bible and Ancient Near East |last=Hays |first=Christopher B. |publisher=[[Presbyterian Publishing Corporation|Presbyterian Publishing Corp]] |year=2014 |isbn=978-0-664-23701-1 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=r5W7BwAAQBAJ&pg=PA116}}</ref> Jedno iz egiptskyh imen Ramsesa je bylo ''Ra-mesesu mari-Amon'', čto označaje «Rodženy od Ra, milovany Amona» (jego takože imenovali ''Usermaatre Setepenre'', čto označaje «Hranitelj světla i harmonije, silny v světlu, izbrany Ra». Jezykoznavec Abraham Jahuda, bazujuči se na napisanju, privedenom v [[Tanah|Tanahu]], utvrdžaje, že ono sjedinjaje v sobě slova «voda» abo «sěme» i «vodojem», čto privodi k pojavjenju slova «dĕte Nila».<ref>Ulmer, Rivka. 2009. [https://books.google.com/books?id=wKH3qsGzlb0C&pg=PA269 ''Egyptian Cultural Icons in Midrash'']. [[Walter de Gruyter|de Gruyter]]. p. 269.</ref> Biblijsky razkaz o rodženji Mojseja davaje jemu narodnu etimologiju, ktora objasnjaje prědpokladajemo značenje jego imena.<ref name="Hays"/><ref>Naomi E. Pasachoff, Robert J. Littman (2005), [https://books.google.com/books?id=z4eaj09hscAC&pg=PA5 ''A Concise History of the Jewish People''], Rowman & Littlefield, p. 5.</ref> Govoret, že on je polučil jego od dočeri faraona: «On je stal jejnym synom. Ona je nazvala jego Mojsejem [מֹשֶׁה, Mōše] i skazala: „Ja jesm iztegnula jego iz vody“» (2. Kniga Mojseja 2:10). Tuto objasnjenje svezyva jego s semitskym korenjem משׁה, {{-|m-š-h}}, čto označaje «iztegati». Tosafist 11. stolětja Isaak ben Ašer ha-Levi je znamenoval, že dočera faraona nazyva jego aktivnym pričestjem «iztegajuči» (מֹשֶׁה, mōše), a ne pasivnym pričestjem «iztegany» (נִמְשֶׁה, nīmše), čim faktično govori proročstvo o tom, čto Mojsej bude izvesti drugyh (iz Egipta); tuto je bylo prijeto něktorymi naučnikami.<ref>{{Cite web|title=Riva on Torah, Exodus 2:10:1|url=https://www.sefaria.org/Riva_on_Torah,_Exodus.2.10.1|access-date=2021-03-14|website=Sefaria}}</ref> Ibn Ezra je prědpoložil dva varianty proizhodženja imena Mojseja: on mněl, že to je libo prěklad egiptskogo imena, a ne transliteracija, libo dočera faraona je mogla govoriti na [[Hebrejsky jezyk|hebrejskom jezyku]].<ref>{{Cite web |title=Did Pharaoh's Daughter Name Moses? In Hebrew? |url=https://www.thetorah.com/article/did-pharaohs-daughter-name-moses-in-hebrew |access-date=2022-04-18 |website=TheTorah.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=What Was Moshe's Real Name? |url=https://www.chabad.org/parshah/article_cdo/aid/627663/jewish/What-Was-Moshes-Real-Name.htm |first=Y. Eliezer |last=Danzinger |work=Chabad.org |date=2008-01-20<!-- Based on YAML metadata --> |access-date=5 May 2022}}</ref> Kennet Kitčen utvrdžaje, že hebrejska etimologija, věrojetno, je pravdiva, zato že zvuki v hebrejskom ''m-š-h'' ne odpovědajut izgovoru egiptskogo ''msy'' v odgovarjajuči period časa.<ref>Kenneth A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' (2003), pp. 296–97: «Jegovo ime je razširjeno kak egiptsko, i jegova forma velmi često nepopravno objasnjaje se biblijistami. Jego često dělajut ravnym egiptskomu slovu „ms“ (Mose), označajučim „děte“ i mněvajut skračenjem imena, sostavjajemogo iz imena božstva, ime ktorogo je bylo propuščeno. I napravdu, my znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenujut Amen-moše, Ptah-moše, Ra-moše, Hor-moše i td. Ale tuto objasnjenje ne jest pravilnym. My takože znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenovali prosto „Mojsej“, bez nazyvanja kakogo-libo božstva. Najvyše znajemy hvala dolgoj težbě svojej rodiny s pisateljem iz srědnjego klasu Mojsejem (iz hrama Ptaha vo Memfisu) pri Ramsesě {{-II}}; ale u njego bylo mnogo homonimov. Slědovateljno, objasnjenje odsutstva božstva trěba odvratiti kak nevěrno… Jest něčto pogorše. Ime Mojsej, věrojetněje vsego, voobče ne jest egiptsko! Skvrčeče zvuky ne sběgajut se dolžnym obrazom, i tuto jest nemožlivo objasniti. V podtiskajučem věčinstvu slučajev egiptska „s“ zvuči v hebrejskom kak „s“ (sameh), togdy kak hebrejska i zapadnisemitska „s“ (sameh) na egiptskom zvuči kako „tj“. I naopak, egiptsko „š“ = hebrejsko „š“, i naopak. Lěpše priznati, že děte je bylo narěčeno (2. kniga Mojseja 2:10b) svojeju sobstvenoju materju v formě, početkovo izgovornoj kak „Mašu“, „toj, kogo iztegnuli“ (ktora je stala „Moše“, „toj, kto izvodi“, to jest jego narod iz rabstva, kogda on izvedl jih dalje). V Egiptu 14.–13. stolětij „Moše“ napravdu proiznosilo se kak „Masu“, i zatom jest mnogo věrojetno, že mladogo hebrejskogo Mašu egiptske prijatelji prozvali Masu; ale tuto je slovesny kalambur, a ne pozajetje vo vsakom slučaju.»</ref> ==Biblijsky razkaz== [[Fajl:SyriacBibleParisFolio8rrMosesBeforePharaoh.jpg|thumb|left|''Mojsej prěd faraonom'', miniatura 6. stolětja iz sirijskoj Bibliji v Parižu]] ===Prorok i izbavitelj Izraela=== {{Osnovny članok|Izhod}} Izraelci sut poselili se v Zemje Gošen vo dni Josefa i Jakova, ale pojavil se novy faraon, ktory deprimoval synov Izraela. V tamtoj čas u Amrama, syna Kehata, syna Levi, i Johavedy, dočeri Levi, rodil se Mojsej; oni sut prišli v Egipt zajedno s rodinoju Jakova. U Mojseja je byla sestra [[Miriam]], ktora byla starše jego na několiko lět, i brat [[Aaron]], ktory byl starše jego na tri goda. Faraon je prikazal, da by vsi novonarodženy hebrejsky mladčiki sut byli potopjeny v [[Nil]]u, ale materi Mojseja je položila jego v arku i skryla arku v vysokoj travě na brěgu rěky, kde děte je bylo najdeno i adoptovano dočerju faraona, i školil se kako egipčanin. Raz, kogda Mojsej dostignuti polnolětnosti, on je ubil egipčanina, ktory bil hebreja. Mojsej, da by izběgti smrtnoj kazni faraona, běgl v Madian (pustynnu krajinu k jugu od [[Judeja|Judeji]], kde ženil se na Cipporě.<ref>2. kniga Mojseja 2:21</ref> Tam, na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], [[Bog]] javil se Mojseju v obrazu gorečego kusta, odkryl svoje ime [[Tetragramaton|JHVH]] (věrojetno, proiznosi se kak ''[[Jahve]]'' abo ''[[Jehova]]'')<ref>2. kniga Mojseja 3:14</ref> i povelěl jemu vratiti se v Egipt i izvesti svoj [[Izraelj kak izbrany narod|izbrany narod]] (Izrael) iz rabstva v [[Zemja Oběčivana|Zemju Oběčivanu]] ([[Hanaan]]).<ref>2. kniga Mojseja 8:1</ref> V čas putovanja Bog pokušal se ubiti Mojseja za to, čto on ne je sdělal obrězanje svojemu synu,<ref>2. kniga Mojseja 4:24—26</ref> ale Cippora shranila jemu život. Mojsej vratil se, da by izpolniti Božje povelěnje, ale Bog zastavil prinudil faraona odkazati se, i jedino poslě togo, kak Bog porazil Egipt [[Deset egiptskyh kar|Desetju karami]], faraon odpustil Mojseja s jego narodom. Mojsej privedl izraelcev k granice Egipta, ale Bog ponovno sdělal srdce faraona svirěpym, da by on mogl izgubiti faraona i jego armiju pri prěhodě prěz [[Črveno morje]] v znak svojej vlasti nad Izraelem i drugymi narodami. [[Fajl:VictoryOLord.JPG|thumb|right|''«Poběda, o, Bože!»'', (1871) obraz Džona Evereta Mile, ktora izobražaje Mojseja s paloju v rukah, ktoromu pomogajut Aaron i Hur, vozvysivše jego ruky v čas bitvy s Amalikijcami.]] Poslě pobědy nad [[Amalikijci|amalikijcami]] v [[Refidim|Refidimu]], Mojsej povedl izraelcev na [[Gora Sinaj|goru Sinaj]], kde jemu byli sut dany [[Deset zapovědij|Deset zapovědij od Boga]], napisanyh na kamennyh tabelah. Jednako, pokoliku Mojsej dolgy čas ostaval se na gorě, něktori ljudi bojali se, že on može byti mrtvy, zatom oni sut izdělali iz zlata statuju teletka i počeli moliti se na njego, tym samym oni ne poslušali i razgněvali Boga i Mojseja. Mojsej vo gněvu razbil kamenne tabely, a potom prikazal uniščiti tyh, kto molil se zlatomu teletku, ktoro je bylo raztolčeno vo prah i směšano s vodoju, ktoru zastavili piti idolopoklonnikov. Bog ponovno napisal deset zapovědij na novyh tabelah. Pozdněje, na gorě Sinaj, Mojsej i načelniku naroda zaključili zavět, suglasno ktoromu Izrael byl povinny stati narodom Jehovy i pokoriti se jemu, a Jehova — stati jih bogom. Mojsej doručil zakony Božji Izraelu, založil svečenstvo vo glavě s jego bratom Aaronom i jego synami i izgubil tyh izraelcev, ktory odšli od njego. V svojem poslědnjem aktě na Sinaje Bog dal Mojseju poučenja odnosno svečenogo šatora, prěsvigajemogo svetilišča, s pomočju ktorogo on bude idti a Izraelem v Zemju Oběčivanu. Od Sinaja Mojsej povedl izraelcev v [[Pustynja Paran|pustynju Paran]] na granice Hanaana. Odtud on odpravil v tamtu zemju dvanadset razvědarev. Razvědari vratili se s obraz obrazcami plodnosti zemji, ale odvratili, že jejni žitelji sut [[Nefilim|velikany]]. Ljudi sut byli nastrašeny i htěli vratiti se v Egipt, a něktory povstali suprotiv Mojseja i suprotiv Boga. Mojsej je skazal, že oni ne sut dostojny naslěditi tutu zemju i budut putovati po pustynje četyrideset lět, dopoka ne bude izumrěti to pokoljenje, odrěkše se vojdti v Hanaan, da by toj zemjej vladali jih děti.<ref>{{Cite book |last=Ginzberg |first=Louis |year=1909 |url=http://www.swartzentrover.com/cotor/e-books/misc/Legends/Legends%20of%20the%20Jews.pdf |title=The Legends of the Jews |volume=III: Ingratitude Punished |translator-first=Henrietta |translator-last=Szold |location=Philadelphia |publisher=Jewish Publication Society}}</ref> Pozdněje [[Korej]] byl nakazany za to, čto vozglavil povstanje suprotiv Mojseja. Kogda je minulo četyrideset lět, Mojsej povedl izraelcev na vozhod, okolo [[Mrtvo morje|Mrtvogo morja]], k zemjam [[Edom]]a i [[Moav|Moaba]]. Tam oni sut izběgli pokušenja idolopoklonstva, zavojevali zemji [[Og]]a i [[Sigon]]a v [[Transjordanija|Transjordaniji]], polučili Božje blagoslovjenje prěz [[Balaam|proroka Balaama]] i izniščili madiancev, ktory k koncu Izhoda stali sut vragami izraelcev iz-za jih smutno znajemoj rolje v sklonjenji izraelcev ko grěhu suprotiv Boga. Mojseju obadva raza bylo je objavjeno, že on bude umrěti do togo, kak izraelci budut vojdti v Zemju Oběčivanu: vo [[4. kniga Mojseja|4. knigě Mojseja]] 27:13<ref>4. kniga Mojseja 27:13</ref>, kogda on je uviděl Zemju Oběčivanu s [[Gora Abarim|gory Abarim]], i ponovno vo 4. knigě Mojseja 31:1<ref>4. kniga Mojseja 31:1</ref>, kogda byla je izigrana bitva s madiancami. Na brěgah [[Jordan]]a, v obzoru zemji, Mojsej sobral plemena. On pripomněl jim o jih putovanjah i izložil Božji zakony, po ktorym oni sut povinni žiti na tutoj zemji, spěval hvalebnu pěsnju i blagoslovil narod, a takože prědal svoju vlast [[Jezus Nun|Jezusu synu Nuna]], pod vlastju ktorogo oni budut vladati zemjeju. Zato Mojsej vozošel na [[Gora Nebo|Goru Nebo]], ogleděl Zemju Oběčivanu i umrěl v vozrastu 120 lět: <blockquote> Poslě tutogo Mojsej, služitelj Jehovy, umrěl tam, v zemji Moab, kak i je skazal Jehova. On je pogrebl jego v dolině v zemji Moab, naprotiv Bet-peora, i nikto donyně ne znaje, kde jegova mogyla . ''5 Kniga Mojseja 34:5–6)'' </blockquote> ===Zakonodatelj Izraela=== [[Fajl:Guido Reni - Moses with the Tables of the Law - WGA19289.jpg|thumb|''«Mojsej s Tabelami Zavěta»'' (1624), obraz Guido Reni]] Dnes [[hebreji]] čtet Mojseja kak «zakonodatelja Izraela», i on je izdal několiko svodov zakonov vo četyreh knigah. Prva iz njih to jest Kodeks zavěta,<ref>2. kniga Mojseja 20:19–23:33</ref> uslovja zavěta, ktory Bog prědlagaje izraelcam na gorě Sinaj. Čestju zavěta sut [[Deset zapovědij|Dekalog]] ([[deset zapovědij]], [[2. kniga Mojseja]] 20:1–17)<ref>2. kniga Mojseja 20:1–17</ref> i Kniga Zavěta (2. kniga Mojseja 20:22–23:19).<ref>2. kniga Mojseja 20:22–23:19</ref> Vsa [[3. kniga Mojseja]] prědstavjaje soboju vtoroj svod zakonov, [[4. kniga Mojseja]] počinaje se ješče s jednogo svoda, a [[5. kniga Mojseja]] — s drugogo.<ref>5. kniga Mojseja 1:1, 5</ref> Mojsej tradicijno myslil se avtorom tutyh četyreh knig zajedno s [[1. kniga Mojseja|1. knigoju Mojseja]], ktory zajedno sostavjajut [[Tora|Toru]], prvy razděl Hebrejskoj Bibliji. == Žrla == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Moses|}} {{Članok s zvězdoju}} [[Kategorija:Religija]] [[Kategorija:Ljudi]] mao9hva5m7l3ftwwbiv23oceek674nb 48583 48582 2026-10-12T23:40:43Z Marcoorio 22 48583 wikitext text/x-wiki {{Kartka biblijsky personaž|Obrazok=File:Philippe de Champaigne - Moses with the Ten Commandments - WGA04717.jpg|Razměr obrazka=300px|Podpis=''Mojsej s [[Deset Zapovědij|Desetju Zapovědami]]''. {{-|Philippe de Champaigne|Филип де Шампанj}}. 1648|Pol=mužsky|Originalno napisanje=[[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{lang|he|מֹשֶׁה‬}}|Ime=Mojsej|Period žitja=suglasno judaističnoj tradiciji: {{-|XIV—XIII}} věka do n. e.<br>suglasno Septuagintě: 1497—1377 gody do n. e.|Značenje imena=Iztegnuty iz vody|Grečsko napisanje=Mωυσής|Latinsko napisanje=Moyses|V drugyh kulturah)=Musa ([[islam]])|Kraj=[[Egipt]]<br>[[Arabijsky poluostrov]]<br>[[Sinajsky poluostrov]]|Zajetje=prvy sudja Izraela<br>[[prorok]]<br>[[pastuh]]|Pohodženje=[[Pleme Levija]]|Spominanja=[[Tanah]] / [[Biblija]]<br>[[Koran]]|Otec=[[Amram]]|Mati=[[Johaveda]]|Suprug=[[Sefora]]|Děti=Geršom, Eliezer|Mesto pogreba=dolina u [[Gora Nebo|gory Nebo]]|Denj pameti=17 septembra|Svezane pojetja=[[goreči kust]], [[deset kar egiptskyh]], [[Izhpd iz Egipta|izhod]], [[zlato teletko]], [[mědna zmija]], [[mana]], [[Deset Zapovědov]], [[Pesah]]. [[šabat]], [[judaizm]], [[menora]]|Svezane dějanja=[[Izhod iz Egipta]]|Svezane personaži=[[Aron]], [[Miriam]], [[Jezus Nun]]|Atributy=[[Tabely Zavěta]], [[Žezlo Mojseja|žezlo]]}} '''Mojsej''' ([[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|מֹשֶׁה‬}} {{MFA|moˈʃe}} — ''«vzety (spaseny) iz vody»''; [[Arabsky jezyk|arab.]] {{Lang|ar|موسىٰ}} {{MFA|muː.saː}}; [[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{Lang|el|Μωϋσῆς}}; [[Latinsky jezyk|lat.]] {{Lang|la|Moyses}}) je byl hebrejskym [[prorok]]om, učiteljem i liderom podolg [[Abrahamičske religije|abrahamičskoj]] tradicije. On slyne samym važnym prorokom v [[judaizm|judaizmu]]<ref>5. kniga Mojseja 34:10</ref> i [[samaritanizm|samaritanizmu]], a takož jednym iz samyh važnyh prorokov v [[Hristijanstvo|hristijanstvu]], [[islam|islamu]], věrě Bahaji i drugyh [[Абрахамичске религије|abrahamičskyh religijah]]. Podolg [[Biblija|Biblije]] i [[Koran]]u, Mojsej je byl vodžem izraelcev i zakonodateljem, ktoromu pripisyvaje se proročsko stvorjenje [[Tora|Tory]] (prvyh peti knig Biblije).<ref name="Dever 2001">{{Cite book |last=Dever |first=William G. |author-link=William G. Dever |year=2001 |chapter=Getting at the "History behind the History" |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA97 |title=[[What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?|What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] and [[Cambridge|Cambridge, U.K.]] |publisher=[[Wm. B. Eerdmans]] |pages=97–102 |isbn=978-0-8028-2126-3 |oclc=46394298}}</ref> Podolg 2. knigě Mojseja, Mojsej urodil se v tamtoj čas, kogda jego narod, izraelci, porabovano menšinstvo, povyšal svoju čislnost, i v rezultatu egiptsky faraon je ostrěgal se, že oni mogut sjediniti se s vragami Egipta.<ref>2. kniga Mojseja 1:10</ref> Hebrejska mati Mojseja, [[Johaveda]], tajno je skryla jego, kogda faraon prikazal ubivati vsih novonarodženyh hebrejskyh mladčikov, da by smenšiti čislnost izraelcev. Prěz dočeru faraona děte je bylo adoptovano kak neznajemo děte iz Nila i rastlo v kraljevskoj rodině. Poslě ubijstva egiptskogo rabovlastnika, izbivavšego hebreja, Mojsej uběgl prěz [[Črveno morje]] v Madian, kde on je sustrětl se s angelom Božjim,<ref>{{Cite book |author=Douglas K. Stuart |year=2006 |title=Exodus: An Exegetical and Theological Exposition of Holy Scripture |publisher=B&H Publishing Group |pages=110–13 }}</ref> ktory govoril s njim iz gorečego kusta na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], ktoru on mněl Goroju Božjeju. [[Bog v judaizmu|Bog]] odpravil Mojseja nazad v Egipt, da by požedati osvobodženje izraelcev iz rabstva. Mojsej je skazal, že on ne uměje govoriti krasnorěčivo,<ref>2. kniga Mojseja 4:10</ref> zatom Bog dozvolil [[Aaron]]u, jego staršemu bratu,<ref>2. kniga Mojseja 7:7</ref> stati jego prědstaviteljem. Poslě [[Deset egyptskyh kar|Deseti kar]] Mojsej vozglavil [[Izhod|Izhod iz Egipta]] prěz Črveno morje, poslě čego oni stanuli u [[Gora Sinaj|gory Sinaj]], kde Mojsej polučil [[Deset zapovědij]]. Poslě 40 godov putovanja v pustynje Mojsej umrěl na [[Gora Nebo|gorě Nebo]] v vozrastu 120 godov, v ograničenjah vidimosti [[Zemja Oběčivana|Zemji Oběčivanoj]].<ref>{{Cite journal |author-last=Kugler |author-first=Gili |date=December 2018 |title=Moses died and the people moved on: A hidden narrative in Deuteronomy |editor1-last=Shepherd |editor1-first=David |editor2-last=Tiemeyer |editor2-first=Lena-Sofia |journal=[[Journal for the Study of the Old Testament]] |publisher=[[SAGE Publications]] |volume=43 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1177/0309089217711030 |s2cid=171688935 |issn=1476-6728}}</ref> Večinstvo naučnikov mysli, že biblijsky Mojsej je byl legendarnoju figuroju, hot i domněvajut, že Mojsej abo podobna jemu figura jestvovala v 13. stolětju do n.e.<ref>{{Cite journal |last1=Nigosian |first1=S.A. |title=Moses as They Saw Him |journal=Vetus Testamentum |date=1993 |volume=43 |issue=3 |pages=339–350 |doi=10.1163/156853393X00160|quote= Medžu biblejistami, prividno, prěvladyvajut tri točky zrěnja, ktore sut osnovane na analizě iztočnikov abo historično-kritičnoj metodě. Prvo, red naučnikov, takyh kak Mejer i Holšer, phajut se lišiti Mojseja vsih pripisyvajemyh jemu prerogativ, odrěkajuči kaku-libo historičnu cěnnost jego ličnosti abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Vtoro, drugi naučniki… polno obratno prvoj točkě zrěnja i phajut se dokazati ključnu rolju Mojseja, ktoru on je sigral v judaizmu. I, tretje, ti, kto pridrživajut se srědnjej pozicije… odděljajut pravdivu historičnu identifikaciju Mojseja od nadbudovanjem iz bolje pozdnyh legendarnyh narostov… Izbytočno govoriti, že tute pytanja sut mnogo obsudžajemymi nerěšeny mi pytanjami srěd naučnikov. Itak, pokušenje odděliti historične elementy Tory od nehistoričnyh omal ne je prinesla nikakyh dobryh rezultatov odnosno figury Mojseja abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Neudiviteljno, že J. Van Seters prišel k vyvodu, že «iskanje historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendě».|issn = 0042-4935 }}</ref><ref name="Dever2001">{{Cite book|first=William G.|last=Dever|title=What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel|url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA99|year=2001|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2126-3|page=99|quote=Figura, ktora je podona Mojseju, možlivo, jestvovala někde v južnoj Transjordaniji v srědině-koncu 18. stolětja do n.e., kde, po mněnju mnogyh naučnikov, pojavili se biblijsky prědanja o bogě Jahve.}}</ref><ref name="Enclyc Brit Moses">{{Cite web |last1=Beegle |first1=Dewey |title=Moses |date=5 July 2023 |url=https://www.britannica.com/biography/Moses-Hebrew-prophet |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Ox1">{{Cite web |title=Moses |url=http://www.oxfordbiblicalstudies.com/article/opr/t94/e1284 |website=Oxford Biblical Studies Online}}</ref><ref name="Miller">{{Cite book|first=Robert D.|last=Miller II|title=Illuminating Moses: A History of Reception from Exodus to the Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=bXZfAgAAQBAJ&pg=PA21|date=25 November 2013|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-25854-9|pages=21, 24|quote=Van Seters je zaključil: «Iskanja historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendam»… «Ničto iz tutogo ne označaje, že historičny Mojsej ne jestvuje i že legendy ne sodrživajut v sobě historičnoj informacije. Ale v prvyh peti knigah, ktore je napisal Mojsej, historija je stala memorialnoju. Memorial reviduje historiju, realizuje pamet i prěobračaje historiju v mit».}}</ref> Rabiničsky judaizm je izkalkuloval, že dolgost žitja Mojseja odpovědaje 1391—1271 godami do n.e.;<ref>''[[Seder Olam Rabbah]]''{{Full citation needed|date=November 2012}}</ref> Jeronim je prědpoložil 1592 god do n.e.,<ref>[[Jerome]]'s ''[[Chronicon (Jerome)|Chronicon]]'' (4th century) gives 1592 for the birth of Moses</ref> a Džejms Ašer prědpoložil 1571 god do n.e. kak god jego rodženja.<ref>The 17th-century [[Ussher chronology]] calculates 1571&nbsp;BCE (''Annals of the World'', 1658 paragraph 164)</ref> Egiptsko ime «Mojsej» spominaje se v davnoegiptskoj literaturě.<ref name="i851">{{Cite web | title=Let's Hear It From The Pharaohs: The Egyptian Story of Moses | website=Museum of the Jewish People | date=April 7, 2020 | url=https://www.anumuseum.org.il/blog/egyptian-story/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> V traktatu hebrejskogo historika Josefa Flavija cituje se razkaz davnoegiptskogo historika Manetona o davnoegiptskom žrecu-věrolomniku Osarsetu, ktory prěimenoval se v Mojseja i vozglavil uspěšnu prěvrat suprotiv vladajučego faraona, ktory vladal Egiptom ješče mnogo lět, dopoka faraon ne vratil sobě vlast i ne izgnal Osarseta i jego podpornikov.<ref name="g777">{{Cite journal | last=Gruen | first=Erich S. | title=The Use and Abuse of the Exodus Story | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101326 | pages=93–122 | doi=10.1007/BF02335457 | url=http://www.jstor.org/stable/20101326 | access-date=June 8, 2024}}</ref><ref name="z582">{{Cite journal | last=Feldman | first=Louis H. | title=Responses: Did Jews Reshape the Tale of the Exodus? | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101327 | pages=123–127 | doi=10.1007/BF02335458 | url=http://www.jstor.org/stable/20101327 | access-date=June 8, 2024|ref=z582}}</ref><ref name="t730">{{Cite web | title=MOSES IS CURED OF LEPROSY | website=Jewish Bible Quarterly | date=September 12, 2016 | url=https://jbqnew.jewishbible.org/jbq-past-issues/2016/443-july-september-2016/moses-cured-leprosy/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> Mojsej često izobražal se v hristijanskoj umětnosti i literaturě, napriměr, na obrazu Mikelandželo «Mojsej» i na tvorbah v redu vladnyh budynkov SŠA. V epohu Srědnjevěčja i Vozrodženja jego često izobražali s malenkymi rožkami, čto jest rezultatom nevěrnogo prěklada v latinskoj Vulgatě Biblije, ktory, tym ne menje, poněkogda mogl odražati hristijansku ambivalentnost abo iměti iskreny antisemitsky podtekst. ==Etimologija imena== [[Fajl:Moses - Alta-Tadema.jpg|thumb|«Nahodženje Mojseja», obraz sera Lourensa Alma-Tademy, 1904]] Egiptsky korenj «''mose''» («rodženy od») abo «''mose''» razgledyval se kak možliva etimologija. Možlivo to je bylo skračenje teofornogo imena s propustom imena [[Bog]]a. Sufiks «''mose''» pojavjaje se v imenah egiptskyh faraonov, takyh kak Tutmos («Rodženy od Tota») i Ramos («Rodženy od Ra»).<ref name="Hays">{{Cite book |title=Hidden Riches: A Sourcebook for the Comparative Study of the Hebrew Bible and Ancient Near East |last=Hays |first=Christopher B. |publisher=[[Presbyterian Publishing Corporation|Presbyterian Publishing Corp]] |year=2014 |isbn=978-0-664-23701-1 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=r5W7BwAAQBAJ&pg=PA116}}</ref> Jedno iz egiptskyh imen Ramsesa je bylo ''Ra-mesesu mari-Amon'', čto označaje «Rodženy od Ra, milovany Amona» (jego takože imenovali ''Usermaatre Setepenre'', čto označaje «Hranitelj světla i harmonije, silny v světlu, izbrany Ra». Jezykoznavec Abraham Jahuda, bazujuči se na napisanju, privedenom v [[Tanah|Tanahu]], utvrdžaje, že ono sjedinjaje v sobě slova «voda» abo «sěme» i «vodojem», čto privodi k pojavjenju slova «dĕte Nila».<ref>Ulmer, Rivka. 2009. [https://books.google.com/books?id=wKH3qsGzlb0C&pg=PA269 ''Egyptian Cultural Icons in Midrash'']. [[Walter de Gruyter|de Gruyter]]. p. 269.</ref> Biblijsky razkaz o rodženji Mojseja davaje jemu narodnu etimologiju, ktora objasnjaje prědpokladajemo značenje jego imena.<ref name="Hays"/><ref>Naomi E. Pasachoff, Robert J. Littman (2005), [https://books.google.com/books?id=z4eaj09hscAC&pg=PA5 ''A Concise History of the Jewish People''], Rowman & Littlefield, p. 5.</ref> Govoret, že on je polučil jego od dočeri faraona: «On je stal jejnym synom. Ona je nazvala jego Mojsejem [מֹשֶׁה, Mōše] i skazala: „Ja jesm iztegnula jego iz vody“» (2. Kniga Mojseja 2:10). Tuto objasnjenje svezyva jego s semitskym korenjem משׁה, {{-|m-š-h}}, čto označaje «iztegati». Tosafist 11. stolětja Isaak ben Ašer ha-Levi je znamenoval, že dočera faraona nazyva jego aktivnym pričestjem «iztegajuči» (מֹשֶׁה, mōše), a ne pasivnym pričestjem «iztegany» (נִמְשֶׁה, nīmše), čim faktično govori proročstvo o tom, čto Mojsej bude izvesti drugyh (iz Egipta); tuto je bylo prijeto něktorymi naučnikami.<ref>{{Cite web|title=Riva on Torah, Exodus 2:10:1|url=https://www.sefaria.org/Riva_on_Torah,_Exodus.2.10.1|access-date=2021-03-14|website=Sefaria}}</ref> Ibn Ezra je prědpoložil dva varianty proizhodženja imena Mojseja: on mněl, že to je libo prěklad egiptskogo imena, a ne transliteracija, libo dočera faraona je mogla govoriti na [[Hebrejsky jezyk|hebrejskom jezyku]].<ref>{{Cite web |title=Did Pharaoh's Daughter Name Moses? In Hebrew? |url=https://www.thetorah.com/article/did-pharaohs-daughter-name-moses-in-hebrew |access-date=2022-04-18 |website=TheTorah.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=What Was Moshe's Real Name? |url=https://www.chabad.org/parshah/article_cdo/aid/627663/jewish/What-Was-Moshes-Real-Name.htm |first=Y. Eliezer |last=Danzinger |work=Chabad.org |date=2008-01-20<!-- Based on YAML metadata --> |access-date=5 May 2022}}</ref> Kennet Kitčen utvrdžaje, že hebrejska etimologija, věrojetno, je pravdiva, zato že zvuki v hebrejskom ''m-š-h'' ne odpovědajut izgovoru egiptskogo ''msy'' v odgovarjajuči period časa.<ref>Kenneth A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' (2003), pp. 296–97: «Jegovo ime je razširjeno kak egiptsko, i jegova forma velmi često nepopravno objasnjaje se biblijistami. Jego često dělajut ravnym egiptskomu slovu „ms“ (Mose), označajučim „děte“ i mněvajut skračenjem imena, sostavjajemogo iz imena božstva, ime ktorogo je bylo propuščeno. I napravdu, my znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenujut Amen-moše, Ptah-moše, Ra-moše, Hor-moše i td. Ale tuto objasnjenje ne jest pravilnym. My takože znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenovali prosto „Mojsej“, bez nazyvanja kakogo-libo božstva. Najvyše znajemy hvala dolgoj težbě svojej rodiny s pisateljem iz srědnjego klasu Mojsejem (iz hrama Ptaha vo Memfisu) pri Ramsesě {{-II}}; ale u njego bylo mnogo homonimov. Slědovateljno, objasnjenje odsutstva božstva trěba odvratiti kak nevěrno… Jest něčto pogorše. Ime Mojsej, věrojetněje vsego, voobče ne jest egiptsko! Skvrčeče zvuky ne sběgajut se dolžnym obrazom, i tuto jest nemožlivo objasniti. V podtiskajučem věčinstvu slučajev egiptska „s“ zvuči v hebrejskom kak „s“ (sameh), togdy kak hebrejska i zapadnisemitska „s“ (sameh) na egiptskom zvuči kako „tj“. I naopak, egiptsko „š“ = hebrejsko „š“, i naopak. Lěpše priznati, že děte je bylo narěčeno (2. kniga Mojseja 2:10b) svojeju sobstvenoju materju v formě, početkovo izgovornoj kak „Mašu“, „toj, kogo iztegnuli“ (ktora je stala „Moše“, „toj, kto izvodi“, to jest jego narod iz rabstva, kogda on izvedl jih dalje). V Egiptu 14.–13. stolětij „Moše“ napravdu proiznosilo se kak „Masu“, i zatom jest mnogo věrojetno, že mladogo hebrejskogo Mašu egiptske prijatelji prozvali Masu; ale tuto je slovesny kalambur, a ne pozajetje vo vsakom slučaju.»</ref> ==Biblijsky razkaz== [[Fajl:SyriacBibleParisFolio8rrMosesBeforePharaoh.jpg|thumb|left|''Mojsej prěd faraonom'', miniatura 6. stolětja iz sirijskoj Bibliji v Parižu]] ===Prorok i izbavitelj Izraela=== {{Osnovny članok|Izhod}} Izraelci sut poselili se v Zemje Gošen vo dni Josefa i Jakova, ale pojavil se novy faraon, ktory deprimoval synov Izraela. V tamtoj čas u Amrama, syna Kehata, syna Levi, i Johavedy, dočeri Levi, rodil se Mojsej; oni sut prišli v Egipt zajedno s rodinoju Jakova. U Mojseja je byla sestra [[Miriam]], ktora byla starše jego na několiko lět, i brat [[Aaron]], ktory byl starše jego na tri goda. Faraon je prikazal, da by vsi novonarodženy hebrejsky mladčiki sut byli potopjeny v [[Nil]]u, ale materi Mojseja je položila jego v arku i skryla arku v vysokoj travě na brěgu rěky, kde děte je bylo najdeno i adoptovano dočerju faraona, i školil se kako egipčanin. Raz, kogda Mojsej dostignuti polnolětnosti, on je ubil egipčanina, ktory bil hebreja. Mojsej, da by izběgti smrtnoj kazni faraona, běgl v Madian (pustynnu krajinu k jugu od [[Judeja|Judeji]], kde ženil se na Cipporě.<ref>2. kniga Mojseja 2:21</ref> Tam, na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], [[Bog]] javil se Mojseju v obrazu gorečego kusta, odkryl svoje ime [[Tetragramaton|JHVH]] (věrojetno, proiznosi se kak ''[[Jahve]]'' abo ''[[Jehova]]'')<ref>2. kniga Mojseja 3:14</ref> i povelěl jemu vratiti se v Egipt i izvesti svoj [[Izraelj kak izbrany narod|izbrany narod]] (Izrael) iz rabstva v [[Zemja Oběčivana|Zemju Oběčivanu]] ([[Hanaan]]).<ref>2. kniga Mojseja 8:1</ref> V čas putovanja Bog pokušal se ubiti Mojseja za to, čto on ne je sdělal obrězanje svojemu synu,<ref>2. kniga Mojseja 4:24—26</ref> ale Cippora shranila jemu život. Mojsej vratil se, da by izpolniti Božje povelěnje, ale Bog zastavil prinudil faraona odkazati se, i jedino poslě togo, kak Bog porazil Egipt [[Deset egiptskyh kar|Desetju karami]], faraon odpustil Mojseja s jego narodom. Mojsej privedl izraelcev k granice Egipta, ale Bog ponovno sdělal srdce faraona svirěpym, da by on mogl izgubiti faraona i jego armiju pri prěhodě prěz [[Črveno morje]] v znak svojej vlasti nad Izraelem i drugymi narodami. [[Fajl:VictoryOLord.JPG|thumb|right|''«Poběda, o, Bože!»'', (1871) obraz Džona Evereta Mile, ktora izobražaje Mojseja s paloju v rukah, ktoromu pomogajut Aaron i Hur, vozvysivše jego ruky v čas bitvy s Amalikijcami.]] Poslě pobědy nad [[Amalikijci|amalikijcami]] v [[Refidim|Refidimu]], Mojsej povedl izraelcev na [[Gora Sinaj|goru Sinaj]], kde jemu byli sut dany [[Deset zapovědij|Deset zapovědij od Boga]], napisanyh na kamennyh tabelah. Jednako, pokoliku Mojsej dolgy čas ostaval se na gorě, něktori ljudi bojali se, že on može byti mrtvy, zatom oni sut izdělali iz zlata statuju teletka i počeli moliti se na njego, tym samym oni ne poslušali i razgněvali Boga i Mojseja. Mojsej vo gněvu razbil kamenne tabely, a potom prikazal uniščiti tyh, kto molil se zlatomu teletku, ktoro je bylo raztolčeno vo prah i směšano s vodoju, ktoru zastavili piti idolopoklonnikov. Bog ponovno napisal deset zapovědij na novyh tabelah. Pozdněje, na gorě Sinaj, Mojsej i načelniku naroda zaključili zavět, suglasno ktoromu Izrael byl povinny stati narodom Jehovy i pokoriti se jemu, a Jehova — stati jih bogom. Mojsej doručil zakony Božji Izraelu, založil svečenstvo vo glavě s jego bratom Aaronom i jego synami i izgubil tyh izraelcev, ktory odšli od njego. V svojem poslědnjem aktě na Sinaje Bog dal Mojseju poučenja odnosno svečenogo šatora, prěsvigajemogo svetilišča, s pomočju ktorogo on bude idti a Izraelem v Zemju Oběčivanu. Od Sinaja Mojsej povedl izraelcev v [[Pustynja Paran|pustynju Paran]] na granice Hanaana. Odtud on odpravil v tamtu zemju dvanadset razvědarev. Razvědari vratili se s obraz obrazcami plodnosti zemji, ale odvratili, že jejni žitelji sut [[Nefilim|velikany]]. Ljudi sut byli nastrašeny i htěli vratiti se v Egipt, a něktory povstali suprotiv Mojseja i suprotiv Boga. Mojsej je skazal, že oni ne sut dostojny naslěditi tutu zemju i budut putovati po pustynje četyrideset lět, dopoka ne bude izumrěti to pokoljenje, odrěkše se vojdti v Hanaan, da by toj zemjej vladali jih děti.<ref>{{Cite book |last=Ginzberg |first=Louis |year=1909 |url=http://www.swartzentrover.com/cotor/e-books/misc/Legends/Legends%20of%20the%20Jews.pdf |title=The Legends of the Jews |volume=III: Ingratitude Punished |translator-first=Henrietta |translator-last=Szold |location=Philadelphia |publisher=Jewish Publication Society}}</ref> Pozdněje [[Korej]] byl nakazany za to, čto vozglavil povstanje suprotiv Mojseja. Kogda je minulo četyrideset lět, Mojsej povedl izraelcev na vozhod, okolo [[Mrtvo morje|Mrtvogo morja]], k zemjam [[Edom]]a i [[Moav|Moaba]]. Tam oni sut izběgli pokušenja idolopoklonstva, zavojevali zemji [[Og]]a i [[Sigon]]a v [[Transjordanija|Transjordaniji]], polučili Božje blagoslovjenje prěz [[Balaam|proroka Balaama]] i izniščili madiancev, ktory k koncu Izhoda stali sut vragami izraelcev iz-za jih smutno znajemoj rolje v sklonjenji izraelcev ko grěhu suprotiv Boga. Mojseju obadva raza bylo je objavjeno, že on bude umrěti do togo, kak izraelci budut vojdti v Zemju Oběčivanu: vo [[4. kniga Mojseja|4. knigě Mojseja]] 27:13<ref>4. kniga Mojseja 27:13</ref>, kogda on je uviděl Zemju Oběčivanu s [[Gora Abarim|gory Abarim]], i ponovno vo 4. knigě Mojseja 31:1<ref>4. kniga Mojseja 31:1</ref>, kogda byla je izigrana bitva s madiancami. Na brěgah [[Jordan]]a, v obzoru zemji, Mojsej sobral plemena. On pripomněl jim o jih putovanjah i izložil Božji zakony, po ktorym oni sut povinni žiti na tutoj zemji, spěval hvalebnu pěsnju i blagoslovil narod, a takože prědal svoju vlast [[Jezus Nun|Jezusu synu Nuna]], pod vlastju ktorogo oni budut vladati zemjeju. Zato Mojsej vozošel na [[Gora Nebo|Goru Nebo]], ogleděl Zemju Oběčivanu i umrěl v vozrastu 120 lět: <blockquote> Poslě tutogo Mojsej, služitelj Jehovy, umrěl tam, v zemji Moab, kak i je skazal Jehova. On je pogrebl jego v dolině v zemji Moab, naprotiv Bet-peora, i nikto donyně ne znaje, kde jegova mogyla . ''5 Kniga Mojseja 34:5–6)'' </blockquote> ===Zakonodatelj Izraela=== [[Fajl:Guido Reni - Moses with the Tables of the Law - WGA19289.jpg|thumb|''«Mojsej s Tabelami Zavěta»'' (1624), obraz Guido Reni]] Dnes [[hebreji]] čtet Mojseja kak «zakonodatelja Izraela», i on je izdal několiko svodov zakonov vo četyreh knigah. Prva iz njih to jest Kodeks zavěta,<ref>2. kniga Mojseja 20:19–23:33</ref> uslovja zavěta, ktory Bog prědlagaje izraelcam na gorě Sinaj. Čestju zavěta sut [[Deset zapovědij|Dekalog]] ([[deset zapovědij]], [[2. kniga Mojseja]] 20:1–17)<ref>2. kniga Mojseja 20:1–17</ref> i Kniga Zavěta (2. kniga Mojseja 20:22–23:19).<ref>2. kniga Mojseja 20:22–23:19</ref> Vsa [[3. kniga Mojseja]] prědstavjaje soboju vtoroj svod zakonov, [[4. kniga Mojseja]] počinaje se ješče s jednogo svoda, a [[5. kniga Mojseja]] — s drugogo.<ref>5. kniga Mojseja 1:1, 5</ref> Mojsej tradicijno myslil se avtorom tutyh četyreh knig zajedno s [[1. kniga Mojseja|1. knigoju Mojseja]], ktory zajedno sostavjajut [[Tora|Toru]], prvy razděl Hebrejskoj Bibliji. == Žrla == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Moses|}} {{Članok s zvězdoju}} [[Kategorija:Religija]] [[Kategorija:Ljudi]] 62a47uq6hcxqodlrdfw2f1oo5rvowgg 48584 48583 2026-10-12T23:47:19Z Marcoorio 22 48584 wikitext text/x-wiki {{Kartka biblijsky personaž|Obrazok=File:Philippe de Champaigne - Moses with the Ten Commandments - WGA04717.jpg|Razměr obrazka=300px|Podpis=''Mojsej s [[Deset Zapovědij|Desetju Zapovědami]]''. {{-|Philippe de Champaigne|Филип де Шампанj}}. 1648|Pol=mužsky|Originalno napisanje=[[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{lang|he|מֹשֶׁה‬}}|Ime=Mojsej|Period žitja=suglasno judaističnoj tradiciji: {{-|XIV—XIII}} věka do n. e.<br>suglasno Septuagintě: 1497—1377 gody do n. e.|Značenje imena=Iztegnuty iz vody|Grečsko napisanje=Mωυσής|Latinsko napisanje=Moyses|V drugyh kulturah)=Musa ([[islam]])|Kraj=[[Egipt]]<br>[[Arabijsky poluostrov]]<br>[[Sinajsky poluostrov]]|Zajetje=prvy sudja Izraela<br>[[prorok]]<br>[[pastuh]]|Pohodženje=[[Pleme Levija]]|Spominanja=[[Tanah]] / [[Biblija]]<br>[[Koran]]|Otec=[[Amram]]|Mati=[[Johaveda]]|Suprug=[[Sefora]]|Děti=Geršom, Eliezer|Mesto pogreba=dolina u [[Gora Nebo|gory Nebo]]|Denj pameti=17 septembra|Svezane pojetja=[[goreči kust]], [[deset kar egiptskyh]], [[Izhpd iz Egipta|izhod]], [[zlato teletko]], [[mědna zmija]], [[mana]], [[Deset Zapovědov]], [[Pesah]]. [[šabat]], [[judaizm]], [[menora]]|Svezane dějanja=[[Izhod iz Egipta]]|Svezane personaži=[[Aron]], [[Miriam]], [[Jezus Nun]]|Atributy=[[Tabely Zavěta]], [[Žezlo Mojseja|žezlo]]}} '''Mojsej''' ([[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|מֹשֶׁה‬}} {{MFA|moˈʃe}} — ''«vzety (spaseny) iz vody»''; [[Arabsky jezyk|arab.]] {{Lang|ar|موسىٰ}} {{MFA|muː.saː}}; [[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{Lang|el|Μωϋσῆς}}; [[Latinsky jezyk|lat.]] {{Lang|la|Moyses}}) je byl hebrejskym [[prorok]]om, učiteljem i liderom podolg [[Abrahamičske religije|abrahamičskoj]] tradicije. On slyne samym važnym prorokom v [[judaizm|judaizmu]]<ref>5. kniga Mojseja 34:10</ref> i [[samaritanizm|samaritanizmu]], a takož jednym iz samyh važnyh prorokov v [[Hristijanstvo|hristijanstvu]], [[islam|islamu]], věrě Bahaji i drugyh [[Абрахамичске религије|abrahamičskyh religijah]]. Podolg [[Biblija|Biblije]] i [[Koran]]u, Mojsej je byl vodžem izraelcev i zakonodateljem, ktoromu pripisyvaje se proročsko stvorjenje [[Tora|Tory]] (prvyh peti knig Biblije).<ref name="Dever 2001">{{Cite book |last=Dever |first=William G. |author-link=William G. Dever |year=2001 |chapter=Getting at the "History behind the History" |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA97 |title=[[What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?|What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] and [[Cambridge|Cambridge, U.K.]] |publisher=[[Wm. B. Eerdmans]] |pages=97–102 |isbn=978-0-8028-2126-3 |oclc=46394298}}</ref> Podolg 2. knigě Mojseja, Mojsej urodil se v tamtoj čas, kogda jego narod, izraelci, porabovano menšinstvo, povyšal svoju čislnost, i v rezultatu egiptsky faraon je ostrěgal se, že oni mogut sjediniti se s vragami Egipta.<ref>2. kniga Mojseja 1:10</ref> Hebrejska mati Mojseja, [[Johaveda]], tajno je skryla jego, kogda faraon prikazal ubivati vsih novonarodženyh hebrejskyh mladčikov, da by smenšiti čislnost izraelcev. Prěz dočeru faraona děte je bylo adoptovano kak neznajemo děte iz Nila i rastlo v kraljevskoj rodině. Poslě ubijstva egiptskogo rabovlastnika, izbivavšego hebreja, Mojsej uběgl prěz [[Črveno morje]] v Madian, kde on je sustrětl se s angelom Božjim,<ref>{{Cite book |author=Douglas K. Stuart |year=2006 |title=Exodus: An Exegetical and Theological Exposition of Holy Scripture |publisher=B&H Publishing Group |pages=110–13 }}</ref> ktory govoril s njim iz gorečego kusta na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], ktoru on mněl Goroju Božjeju. [[Bog v judaizmu|Bog]] odpravil Mojseja nazad v Egipt, da by požedati osvobodženje izraelcev iz rabstva. Mojsej je skazal, že on ne uměje govoriti krasnorěčivo,<ref>2. kniga Mojseja 4:10</ref> zatom Bog dozvolil [[Aaron]]u, jego staršemu bratu,<ref>2. kniga Mojseja 7:7</ref> stati jego prědstaviteljem. Poslě [[Deset egyptskyh kar|Deseti kar]] Mojsej vozglavil [[Izhod|Izhod iz Egipta]] prěz Črveno morje, poslě čego oni stanuli u [[Gora Sinaj|gory Sinaj]], kde Mojsej polučil [[Deset zapovědij]]. Poslě 40 godov putovanja v pustynje Mojsej umrěl na [[Gora Nebo|gorě Nebo]] v vozrastu 120 godov, v ograničenjah vidimosti [[Zemja Oběčivana|Zemji Oběčivanoj]].<ref>{{Cite journal |author-last=Kugler |author-first=Gili |date=December 2018 |title=Moses died and the people moved on: A hidden narrative in Deuteronomy |editor1-last=Shepherd |editor1-first=David |editor2-last=Tiemeyer |editor2-first=Lena-Sofia |journal=[[Journal for the Study of the Old Testament]] |publisher=[[SAGE Publications]] |volume=43 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1177/0309089217711030 |s2cid=171688935 |issn=1476-6728}}</ref> Večinstvo naučnikov mysli, že biblijsky Mojsej je byl legendarnoju figuroju, hot i domněvajut, že Mojsej abo podobna jemu figura jestvovala v 13. stolětju do n.e.<ref>{{Cite journal |last1=Nigosian |first1=S.A. |title=Moses as They Saw Him |journal=Vetus Testamentum |date=1993 |volume=43 |issue=3 |pages=339–350 |doi=10.1163/156853393X00160|quote= Medžu biblejistami, prividno, prěvladyvajut tri točky zrěnja, ktore sut osnovane na analizě iztočnikov abo historično-kritičnoj metodě. Prvo, red naučnikov, takyh kak Mejer i Holšer, phajut se lišiti Mojseja vsih pripisyvajemyh jemu prerogativ, odrěkajuči kaku-libo historičnu cěnnost jego ličnosti abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Vtoro, drugi naučniki… polno obratno prvoj točkě zrěnja i phajut se dokazati ključnu rolju Mojseja, ktoru on je sigral v judaizmu. I, tretje, ti, kto pridrživajut se srědnjej pozicije… odděljajut pravdivu historičnu identifikaciju Mojseja od nadbudovanjem iz bolje pozdnyh legendarnyh narostov… Izbytočno govoriti, že tute pytanja sut mnogo obsudžajemymi nerěšeny mi pytanjami srěd naučnikov. Itak, pokušenje odděliti historične elementy Tory od nehistoričnyh omal ne je prinesla nikakyh dobryh rezultatov odnosno figury Mojseja abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Neudiviteljno, že J. Van Seters prišel k vyvodu, že «iskanje historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendě».|issn = 0042-4935 }}</ref><ref name="Dever2001">{{Cite book|first=William G.|last=Dever|title=What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel|url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA99|year=2001|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2126-3|page=99|quote=Figura, ktora je podona Mojseju, možlivo, jestvovala někde v južnoj Transjordaniji v srědině-koncu 18. stolětja do n.e., kde, po mněnju mnogyh naučnikov, pojavili se biblijsky prědanja o bogě Jahve.}}</ref><ref name="Enclyc Brit Moses">{{Cite web |last1=Beegle |first1=Dewey |title=Moses |date=5 July 2023 |url=https://www.britannica.com/biography/Moses-Hebrew-prophet |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Ox1">{{Cite web |title=Moses |url=http://www.oxfordbiblicalstudies.com/article/opr/t94/e1284 |website=Oxford Biblical Studies Online}}</ref><ref name="Miller">{{Cite book|first=Robert D.|last=Miller II|title=Illuminating Moses: A History of Reception from Exodus to the Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=bXZfAgAAQBAJ&pg=PA21|date=25 November 2013|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-25854-9|pages=21, 24|quote=Van Seters je zaključil: «Iskanja historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendam»… «Ničto iz tutogo ne označaje, že historičny Mojsej ne jestvuje i že legendy ne sodrživajut v sobě historičnoj informacije. Ale v prvyh peti knigah, ktore je napisal Mojsej, historija je stala memorialnoju. Memorial reviduje historiju, realizuje pamet i prěobračaje historiju v mit».}}</ref> Rabiničsky judaizm je izkalkuloval, že dolgost žitja Mojseja odpovědaje 1391—1271 godami do n.e.;<ref>''[[Seder Olam Rabbah]]''{{Full citation needed|date=November 2012}}</ref> Jeronim je prědpoložil 1592 god do n.e.,<ref>[[Jerome]]'s ''[[Chronicon (Jerome)|Chronicon]]'' (4th century) gives 1592 for the birth of Moses</ref> a Džejms Ašer prědpoložil 1571 god do n.e. kak god jego rodženja.<ref>The 17th-century [[Ussher chronology]] calculates 1571&nbsp;BCE (''Annals of the World'', 1658 paragraph 164)</ref> Egiptsko ime «Mojsej» spominaje se v davnoegiptskoj literaturě.<ref name="i851">{{Cite web | title=Let's Hear It From The Pharaohs: The Egyptian Story of Moses | website=Museum of the Jewish People | date=April 7, 2020 | url=https://www.anumuseum.org.il/blog/egyptian-story/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> V traktatu hebrejskogo historika Josefa Flavija cituje se razkaz davnoegiptskogo historika Manetona o davnoegiptskom žrecu-věrolomniku Osarsetu, ktory prěimenoval se v Mojseja i vozglavil uspěšnu prěvrat suprotiv vladajučego faraona, ktory vladal Egiptom ješče mnogo lět, dopoka faraon ne vratil sobě vlast i ne izgnal Osarseta i jego podpornikov.<ref name="g777">{{Cite journal | last=Gruen | first=Erich S. | title=The Use and Abuse of the Exodus Story | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101326 | pages=93–122 | doi=10.1007/BF02335457 | url=http://www.jstor.org/stable/20101326 | access-date=June 8, 2024}}</ref><ref name="z582">{{Cite journal | last=Feldman | first=Louis H. | title=Responses: Did Jews Reshape the Tale of the Exodus? | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101327 | pages=123–127 | doi=10.1007/BF02335458 | url=http://www.jstor.org/stable/20101327 | access-date=June 8, 2024|ref=z582}}</ref><ref name="t730">{{Cite web | title=MOSES IS CURED OF LEPROSY | website=Jewish Bible Quarterly | date=September 12, 2016 | url=https://jbqnew.jewishbible.org/jbq-past-issues/2016/443-july-september-2016/moses-cured-leprosy/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> Mojsej često izobražal se v hristijanskoj umětnosti i literaturě, napriměr, na obrazu Mikelandželo «Mojsej» i na tvorbah v redu vladnyh budynkov SŠA. V epohu Srědnjevěčja i Vozrodženja jego često izobražali s malenkymi rožkami, čto jest rezultatom nevěrnogo prěklada v latinskoj Vulgatě Biblije, ktory, tym ne menje, poněkogda mogl odražati hristijansku ambivalentnost abo iměti iskreny antisemitsky podtekst. ==Etimologija imena== [[Fajl:Moses - Alta-Tadema.jpg|thumb|«Nahodženje Mojseja», obraz sera Lourensa Alma-Tademy, 1904]] Egiptsky korenj «''mose''» («rodženy od») abo «''mose''» razgledyval se kak možliva etimologija. Možlivo to je bylo skračenje teofornogo imena s propustom imena [[Bog]]a. Sufiks «''mose''» pojavjaje se v imenah egiptskyh faraonov, takyh kak Tutmos («Rodženy od Tota») i Ramos («Rodženy od Ra»).<ref name="Hays">{{Cite book |title=Hidden Riches: A Sourcebook for the Comparative Study of the Hebrew Bible and Ancient Near East |last=Hays |first=Christopher B. |publisher=[[Presbyterian Publishing Corporation|Presbyterian Publishing Corp]] |year=2014 |isbn=978-0-664-23701-1 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=r5W7BwAAQBAJ&pg=PA116}}</ref> Jedno iz egiptskyh imen Ramsesa je bylo ''Ra-mesesu mari-Amon'', čto označaje «Rodženy od Ra, milovany Amona» (jego takože imenovali ''Usermaatre Setepenre'', čto označaje «Hranitelj světla i harmonije, silny v světlu, izbrany Ra». Jezykoznavec Abraham Jahuda, bazujuči se na napisanju, privedenom v [[Tanah|Tanahu]], utvrdžaje, že ono sjedinjaje v sobě slova «voda» abo «sěme» i «vodojem», čto privodi k pojavjenju slova «dĕte Nila».<ref>Ulmer, Rivka. 2009. [https://books.google.com/books?id=wKH3qsGzlb0C&pg=PA269 ''Egyptian Cultural Icons in Midrash'']. [[Walter de Gruyter|de Gruyter]]. p. 269.</ref> Biblijsky razkaz o rodženji Mojseja davaje jemu narodnu etimologiju, ktora objasnjaje prědpokladajemo značenje jego imena.<ref name="Hays"/><ref>Naomi E. Pasachoff, Robert J. Littman (2005), [https://books.google.com/books?id=z4eaj09hscAC&pg=PA5 ''A Concise History of the Jewish People''], Rowman & Littlefield, p. 5.</ref> Govoret, že on je polučil jego od dočeri faraona: «On je stal jejnym synom. Ona je nazvala jego Mojsejem [מֹשֶׁה, Mōše] i skazala: „Ja jesm iztegnula jego iz vody“» (2. Kniga Mojseja 2:10). Tuto objasnjenje svezyva jego s semitskym korenjem משׁה, {{-|m-š-h}}, čto označaje «iztegati». Tosafist 11. stolětja Isaak ben Ašer ha-Levi je znamenoval, že dočera faraona nazyva jego aktivnym pričestjem «iztegajuči» (מֹשֶׁה, mōše), a ne pasivnym pričestjem «iztegany» (נִמְשֶׁה, nīmše), čim faktično govori proročstvo o tom, čto Mojsej bude izvesti drugyh (iz Egipta); tuto je bylo prijeto něktorymi naučnikami.<ref>{{Cite web|title=Riva on Torah, Exodus 2:10:1|url=https://www.sefaria.org/Riva_on_Torah,_Exodus.2.10.1|access-date=2021-03-14|website=Sefaria}}</ref> Ibn Ezra je prědpoložil dva varianty proizhodženja imena Mojseja: on mněl, že to je libo prěklad egiptskogo imena, a ne transliteracija, libo dočera faraona je mogla govoriti na [[Hebrejsky jezyk|hebrejskom jezyku]].<ref>{{Cite web |title=Did Pharaoh's Daughter Name Moses? In Hebrew? |url=https://www.thetorah.com/article/did-pharaohs-daughter-name-moses-in-hebrew |access-date=2022-04-18 |website=TheTorah.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=What Was Moshe's Real Name? |url=https://www.chabad.org/parshah/article_cdo/aid/627663/jewish/What-Was-Moshes-Real-Name.htm |first=Y. Eliezer |last=Danzinger |work=Chabad.org |date=2008-01-20<!-- Based on YAML metadata --> |access-date=5 May 2022}}</ref> Kennet Kitčen utvrdžaje, že hebrejska etimologija, věrojetno, je pravdiva, zato že zvuki v hebrejskom ''m-š-h'' ne odpovědajut izgovoru egiptskogo ''msy'' v odgovarjajuči period časa.<ref>Kenneth A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' (2003), pp. 296–97: «Jegovo ime je razširjeno kak egiptsko, i jegova forma velmi često nepopravno objasnjaje se biblijistami. Jego često dělajut ravnym egiptskomu slovu „ms“ (Mose), označajučim „děte“ i mněvajut skračenjem imena, sostavjajemogo iz imena božstva, ime ktorogo je bylo propuščeno. I napravdu, my znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenujut Amen-moše, Ptah-moše, Ra-moše, Hor-moše i td. Ale tuto objasnjenje ne jest pravilnym. My takože znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenovali prosto „Mojsej“, bez nazyvanja kakogo-libo božstva. Najvyše znajemy hvala dolgoj težbě svojej rodiny s pisateljem iz srědnjego klasu Mojsejem (iz hrama Ptaha vo Memfisu) pri Ramsesě {{-II}}; ale u njego bylo mnogo homonimov. Slědovateljno, objasnjenje odsutstva božstva trěba odvratiti kak nevěrno… Jest něčto pogorše. Ime Mojsej, věrojetněje vsego, voobče ne jest egiptsko! Skvrčeče zvuky ne sběgajut se dolžnym obrazom, i tuto jest nemožlivo objasniti. V podtiskajučem věčinstvu slučajev egiptska „s“ zvuči v hebrejskom kak „s“ (sameh), togdy kak hebrejska i zapadnisemitska „s“ (sameh) na egiptskom zvuči kako „tj“. I naopak, egiptsko „š“ = hebrejsko „š“, i naopak. Lěpše priznati, že děte je bylo narěčeno (2. kniga Mojseja 2:10b) svojeju sobstvenoju materju v formě, početkovo izgovornoj kak „Mašu“, „toj, kogo iztegnuli“ (ktora je stala „Moše“, „toj, kto izvodi“, to jest jego narod iz rabstva, kogda on izvedl jih dalje). V Egiptu 14.–13. stolětij „Moše“ napravdu proiznosilo se kak „Masu“, i zatom jest mnogo věrojetno, že mladogo hebrejskogo Mašu egiptske prijatelji prozvali Masu; ale tuto je slovesny kalambur, a ne pozajetje vo vsakom slučaju.»</ref> ==Biblijsky razkaz== [[Fajl:SyriacBibleParisFolio8rrMosesBeforePharaoh.jpg|thumb|left|''Mojsej prěd faraonom'', miniatura 6. stolětja iz sirijskoj Bibliji v Parižu]] ===Prorok i izbavitelj Izraela=== {{Osnovny članok|Izhod iz Egipta}} Izraelci sut poselili se v Zemje Gošen vo dni Josefa i Jakova, ale pojavil se novy faraon, ktory deprimoval synov Izraela. V tamtoj čas u Amrama, syna Kehata, syna Levi, i Johavedy, dočeri Levi, rodil se Mojsej; oni sut prišli v Egipt zajedno s rodinoju Jakova. U Mojseja je byla sestra [[Miriam]], ktora byla starše jego na několiko lět, i brat [[Aaron]], ktory byl starše jego na tri goda. Faraon je prikazal, da by vsi novonarodženy hebrejsky mladčiki sut byli potopjeny v [[Nil]]u, ale materi Mojseja je položila jego v arku i skryla arku v vysokoj travě na brěgu rěky, kde děte je bylo najdeno i adoptovano dočerju faraona, i školil se kako egipčanin. Raz, kogda Mojsej dostignuti polnolětnosti, on je ubil egipčanina, ktory bil hebreja. Mojsej, da by izběgti smrtnoj kazni faraona, běgl v Madian (pustynnu krajinu k jugu od [[Judeja|Judeji]], kde ženil se na Seforě.<ref>2. kniga Mojseja 2:21</ref> Tam, na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], [[Bog]] javil se Mojseju v obrazu gorečego kusta, odkryl svoje ime [[Tetragramaton|JHVH]] (věrojetno, proiznosi se kak ''[[Jahve]]'' abo ''[[Jehova]]'')<ref>2. kniga Mojseja 3:14</ref> i povelěl jemu vratiti se v Egipt i izvesti svoj [[Izraelj kak izbrany narod|izbrany narod]] (Izrael) iz rabstva v [[Zemja Oběčivana|Zemju Oběčivanu]] ([[Hanaan]]).<ref>2. kniga Mojseja 8:1</ref> V čas putovanja Bog pokušal se ubiti Mojseja za to, čto on ne je sdělal obrězanje svojemu synu,<ref>2. kniga Mojseja 4:24—26</ref> ale Sefora shranila jemu život. Mojsej vratil se, da by izpolniti Božje povelěnje, ale Bog zastavil prinudil faraona odkazati se, i jedino poslě togo, kak Bog porazil Egipt [[Deset egiptskyh kar|Desetju karami]], faraon odpustil Mojseja s jego narodom. Mojsej privedl izraelcev k granice Egipta, ale Bog ponovno sdělal srdce faraona svirěpym, da by on mogl izgubiti faraona i jego armiju pri prěhodě prěz [[Črveno morje]] v znak svojej vlasti nad Izraelem i drugymi narodami. [[Fajl:VictoryOLord.JPG|thumb|right|''«Poběda, o, Bože!»'', (1871) obraz Džona Evereta Mile, ktora izobražaje Mojseja s paloju v rukah, ktoromu pomogajut Aaron i Hur, vozvysivše jego ruky v čas bitvy s Amalikijcami.]] Poslě pobědy nad [[Amalikijci|amalikijcami]] v [[Refidim|Refidimu]], Mojsej povedl izraelcev na [[Gora Sinaj|goru Sinaj]], kde jemu byli sut dany [[Deset zapovědij|Deset zapovědij od Boga]], napisanyh na kamennyh tabelah. Jednako, pokoliku Mojsej dolgy čas ostaval se na gorě, něktori ljudi bojali se, že on može byti mrtvy, zatom oni sut izdělali iz zlata statuju teletka i počeli moliti se na njego, tym samym oni ne poslušali i razgněvali Boga i Mojseja. Mojsej vo gněvu razbil kamenne tabely, a potom prikazal uniščiti tyh, kto molil se zlatomu teletku, ktoro je bylo raztolčeno vo prah i směšano s vodoju, ktoru zastavili piti idolopoklonnikov. Bog ponovno napisal deset zapovědij na novyh tabelah. Pozdněje, na gorě Sinaj, Mojsej i načelniku naroda zaključili zavět, suglasno ktoromu Izrael byl povinny stati narodom Jehovy i pokoriti se jemu, a Jehova — stati jih bogom. Mojsej doručil zakony Božji Izraelu, založil svečenstvo vo glavě s jego bratom Aaronom i jego synami i izgubil tyh izraelcev, ktory odšli od njego. V svojem poslědnjem aktě na Sinaje Bog dal Mojseju poučenja odnosno svečenogo šatora, prěsvigajemogo svetilišča, s pomočju ktorogo on bude idti a Izraelem v Zemju Oběčivanu. Od Sinaja Mojsej povedl izraelcev v [[Pustynja Paran|pustynju Paran]] na granice Hanaana. Odtud on odpravil v tamtu zemju dvanadset razvědarev. Razvědari vratili se s obraz obrazcami plodnosti zemji, ale odvratili, že jejni žitelji sut [[Nefilim|velikany]]. Ljudi sut byli nastrašeny i htěli vratiti se v Egipt, a něktory povstali suprotiv Mojseja i suprotiv Boga. Mojsej je skazal, že oni ne sut dostojny naslěditi tutu zemju i budut putovati po pustynje četyrideset lět, dopoka ne bude izumrěti to pokoljenje, odrěkše se vojdti v Hanaan, da by toj zemjej vladali jih děti.<ref>{{Cite book |last=Ginzberg |first=Louis |year=1909 |url=http://www.swartzentrover.com/cotor/e-books/misc/Legends/Legends%20of%20the%20Jews.pdf |title=The Legends of the Jews |volume=III: Ingratitude Punished |translator-first=Henrietta |translator-last=Szold |location=Philadelphia |publisher=Jewish Publication Society}}</ref> Pozdněje [[Korej]] byl nakazany za to, čto vozglavil povstanje suprotiv Mojseja. Kogda je minulo četyrideset lět, Mojsej povedl izraelcev na vozhod, okolo [[Mrtvo morje|Mrtvogo morja]], k zemjam [[Edom]]a i [[Moav|Moaba]]. Tam oni sut izběgli pokušenja idolopoklonstva, zavojevali zemji [[Og]]a i [[Sigon]]a v [[Transjordanija|Transjordaniji]], polučili Božje blagoslovjenje prěz [[Balaam|proroka Balaama]] i izniščili madiancev, ktory k koncu Izhoda stali sut vragami izraelcev iz-za jih smutno znajemoj rolje v sklonjenji izraelcev ko grěhu suprotiv Boga. Mojseju obadva raza bylo je objavjeno, že on bude umrěti do togo, kak izraelci budut vojdti v Zemju Oběčivanu: vo [[4. kniga Mojseja|4. knigě Mojseja]] 27:13<ref>4. kniga Mojseja 27:13</ref>, kogda on je uviděl Zemju Oběčivanu s [[Gora Abarim|gory Abarim]], i ponovno vo 4. knigě Mojseja 31:1<ref>4. kniga Mojseja 31:1</ref>, kogda byla je izigrana bitva s madiancami. Na brěgah [[Jordan]]a, v obzoru zemji, Mojsej sobral plemena. On pripomněl jim o jih putovanjah i izložil Božji zakony, po ktorym oni sut povinni žiti na tutoj zemji, spěval hvalebnu pěsnju i blagoslovil narod, a takože prědal svoju vlast [[Jezus Nun|Jezusu synu Nuna]], pod vlastju ktorogo oni budut vladati zemjeju. Zato Mojsej vozošel na [[Gora Nebo|Goru Nebo]], ogleděl Zemju Oběčivanu i umrěl v vozrastu 120 lět: <blockquote> Poslě tutogo Mojsej, služitelj Jehovy, umrěl tam, v zemji Moab, kak i je skazal Jehova. On je pogrebl jego v dolině v zemji Moab, naprotiv Bet-peora, i nikto donyně ne znaje, kde jegova mogyla . ''5 Kniga Mojseja 34:5–6)'' </blockquote> ===Zakonodatelj Izraela=== [[Fajl:Guido Reni - Moses with the Tables of the Law - WGA19289.jpg|thumb|''«Mojsej s Tabelami Zavěta»'' (1624), obraz Guido Reni]] Dnes [[hebreji]] čtet Mojseja kak «zakonodatelja Izraela», i on je izdal několiko svodov zakonov vo četyreh knigah. Prva iz njih to jest Kodeks zavěta,<ref>2. kniga Mojseja 20:19–23:33</ref> uslovja zavěta, ktory Bog prědlagaje izraelcam na gorě Sinaj. Čestju zavěta sut [[Deset zapovědij|Dekalog]] ([[deset zapovědij]], [[2. kniga Mojseja]] 20:1–17)<ref>2. kniga Mojseja 20:1–17</ref> i Kniga Zavěta (2. kniga Mojseja 20:22–23:19).<ref>2. kniga Mojseja 20:22–23:19</ref> Vsa [[3. kniga Mojseja]] prědstavjaje soboju vtoroj svod zakonov, [[4. kniga Mojseja]] počinaje se ješče s jednogo svoda, a [[5. kniga Mojseja]] — s drugogo.<ref>5. kniga Mojseja 1:1, 5</ref> Mojsej tradicijno myslil se avtorom tutyh četyreh knig zajedno s [[1. kniga Mojseja|1. knigoju Mojseja]], ktory zajedno sostavjajut [[Tora|Toru]], prvy razděl Hebrejskoj Bibliji. == Žrla == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Moses|}} {{Članok s zvězdoju}} [[Kategorija:Religija]] [[Kategorija:Ljudi]] 9ul606k8g3i3hyki4da1asyyv7r9oab 48589 48584 2026-10-13T05:40:48Z Ilja isv 10 /* Etimologija imena */ 48589 wikitext text/x-wiki {{Kartka biblijsky personaž|Obrazok=File:Philippe de Champaigne - Moses with the Ten Commandments - WGA04717.jpg|Razměr obrazka=300px|Podpis=''Mojsej s [[Deset Zapovědij|Desetju Zapovědami]]''. {{-|Philippe de Champaigne|Филип де Шампанj}}. 1648|Pol=mužsky|Originalno napisanje=[[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{lang|he|מֹשֶׁה‬}}|Ime=Mojsej|Period žitja=suglasno judaističnoj tradiciji: {{-|XIV—XIII}} věka do n. e.<br>suglasno Septuagintě: 1497—1377 gody do n. e.|Značenje imena=Iztegnuty iz vody|Grečsko napisanje=Mωυσής|Latinsko napisanje=Moyses|V drugyh kulturah)=Musa ([[islam]])|Kraj=[[Egipt]]<br>[[Arabijsky poluostrov]]<br>[[Sinajsky poluostrov]]|Zajetje=prvy sudja Izraela<br>[[prorok]]<br>[[pastuh]]|Pohodženje=[[Pleme Levija]]|Spominanja=[[Tanah]] / [[Biblija]]<br>[[Koran]]|Otec=[[Amram]]|Mati=[[Johaveda]]|Suprug=[[Sefora]]|Děti=Geršom, Eliezer|Mesto pogreba=dolina u [[Gora Nebo|gory Nebo]]|Denj pameti=17 septembra|Svezane pojetja=[[goreči kust]], [[deset kar egiptskyh]], [[Izhpd iz Egipta|izhod]], [[zlato teletko]], [[mědna zmija]], [[mana]], [[Deset Zapovědov]], [[Pesah]]. [[šabat]], [[judaizm]], [[menora]]|Svezane dějanja=[[Izhod iz Egipta]]|Svezane personaži=[[Aron]], [[Miriam]], [[Jezus Nun]]|Atributy=[[Tabely Zavěta]], [[Žezlo Mojseja|žezlo]]}} '''Mojsej''' ([[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|מֹשֶׁה‬}} {{MFA|moˈʃe}} — ''«vzety (spaseny) iz vody»''; [[Arabsky jezyk|arab.]] {{Lang|ar|موسىٰ}} {{MFA|muː.saː}}; [[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{Lang|el|Μωϋσῆς}}; [[Latinsky jezyk|lat.]] {{Lang|la|Moyses}}) je byl hebrejskym [[prorok]]om, učiteljem i liderom podolg [[Abrahamičske religije|abrahamičskoj]] tradicije. On slyne samym važnym prorokom v [[judaizm|judaizmu]]<ref>5. kniga Mojseja 34:10</ref> i [[samaritanizm|samaritanizmu]], a takož jednym iz samyh važnyh prorokov v [[Hristijanstvo|hristijanstvu]], [[islam|islamu]], věrě Bahaji i drugyh [[Абрахамичске религије|abrahamičskyh religijah]]. Podolg [[Biblija|Biblije]] i [[Koran]]u, Mojsej je byl vodžem izraelcev i zakonodateljem, ktoromu pripisyvaje se proročsko stvorjenje [[Tora|Tory]] (prvyh peti knig Biblije).<ref name="Dever 2001">{{Cite book |last=Dever |first=William G. |author-link=William G. Dever |year=2001 |chapter=Getting at the "History behind the History" |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA97 |title=[[What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?|What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] and [[Cambridge|Cambridge, U.K.]] |publisher=[[Wm. B. Eerdmans]] |pages=97–102 |isbn=978-0-8028-2126-3 |oclc=46394298}}</ref> Podolg 2. knigě Mojseja, Mojsej urodil se v tamtoj čas, kogda jego narod, izraelci, porabovano menšinstvo, povyšal svoju čislnost, i v rezultatu egiptsky faraon je ostrěgal se, že oni mogut sjediniti se s vragami Egipta.<ref>2. kniga Mojseja 1:10</ref> Hebrejska mati Mojseja, [[Johaveda]], tajno je skryla jego, kogda faraon prikazal ubivati vsih novonarodženyh hebrejskyh mladčikov, da by smenšiti čislnost izraelcev. Prěz dočeru faraona děte je bylo adoptovano kak neznajemo děte iz Nila i rastlo v kraljevskoj rodině. Poslě ubijstva egiptskogo rabovlastnika, izbivavšego hebreja, Mojsej uběgl prěz [[Črveno morje]] v Madian, kde on je sustrětl se s angelom Božjim,<ref>{{Cite book |author=Douglas K. Stuart |year=2006 |title=Exodus: An Exegetical and Theological Exposition of Holy Scripture |publisher=B&H Publishing Group |pages=110–13 }}</ref> ktory govoril s njim iz gorečego kusta na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], ktoru on mněl Goroju Božjeju. [[Bog v judaizmu|Bog]] odpravil Mojseja nazad v Egipt, da by požedati osvobodženje izraelcev iz rabstva. Mojsej je skazal, že on ne uměje govoriti krasnorěčivo,<ref>2. kniga Mojseja 4:10</ref> zatom Bog dozvolil [[Aaron]]u, jego staršemu bratu,<ref>2. kniga Mojseja 7:7</ref> stati jego prědstaviteljem. Poslě [[Deset egyptskyh kar|Deseti kar]] Mojsej vozglavil [[Izhod|Izhod iz Egipta]] prěz Črveno morje, poslě čego oni stanuli u [[Gora Sinaj|gory Sinaj]], kde Mojsej polučil [[Deset zapovědij]]. Poslě 40 godov putovanja v pustynje Mojsej umrěl na [[Gora Nebo|gorě Nebo]] v vozrastu 120 godov, v ograničenjah vidimosti [[Zemja Oběčivana|Zemji Oběčivanoj]].<ref>{{Cite journal |author-last=Kugler |author-first=Gili |date=December 2018 |title=Moses died and the people moved on: A hidden narrative in Deuteronomy |editor1-last=Shepherd |editor1-first=David |editor2-last=Tiemeyer |editor2-first=Lena-Sofia |journal=[[Journal for the Study of the Old Testament]] |publisher=[[SAGE Publications]] |volume=43 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1177/0309089217711030 |s2cid=171688935 |issn=1476-6728}}</ref> Večinstvo naučnikov mysli, že biblijsky Mojsej je byl legendarnoju figuroju, hot i domněvajut, že Mojsej abo podobna jemu figura jestvovala v 13. stolětju do n.e.<ref>{{Cite journal |last1=Nigosian |first1=S.A. |title=Moses as They Saw Him |journal=Vetus Testamentum |date=1993 |volume=43 |issue=3 |pages=339–350 |doi=10.1163/156853393X00160|quote= Medžu biblejistami, prividno, prěvladyvajut tri točky zrěnja, ktore sut osnovane na analizě iztočnikov abo historično-kritičnoj metodě. Prvo, red naučnikov, takyh kak Mejer i Holšer, phajut se lišiti Mojseja vsih pripisyvajemyh jemu prerogativ, odrěkajuči kaku-libo historičnu cěnnost jego ličnosti abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Vtoro, drugi naučniki… polno obratno prvoj točkě zrěnja i phajut se dokazati ključnu rolju Mojseja, ktoru on je sigral v judaizmu. I, tretje, ti, kto pridrživajut se srědnjej pozicije… odděljajut pravdivu historičnu identifikaciju Mojseja od nadbudovanjem iz bolje pozdnyh legendarnyh narostov… Izbytočno govoriti, že tute pytanja sut mnogo obsudžajemymi nerěšeny mi pytanjami srěd naučnikov. Itak, pokušenje odděliti historične elementy Tory od nehistoričnyh omal ne je prinesla nikakyh dobryh rezultatov odnosno figury Mojseja abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Neudiviteljno, že J. Van Seters prišel k vyvodu, že «iskanje historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendě».|issn = 0042-4935 }}</ref><ref name="Dever2001">{{Cite book|first=William G.|last=Dever|title=What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel|url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA99|year=2001|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2126-3|page=99|quote=Figura, ktora je podona Mojseju, možlivo, jestvovala někde v južnoj Transjordaniji v srědině-koncu 18. stolětja do n.e., kde, po mněnju mnogyh naučnikov, pojavili se biblijsky prědanja o bogě Jahve.}}</ref><ref name="Enclyc Brit Moses">{{Cite web |last1=Beegle |first1=Dewey |title=Moses |date=5 July 2023 |url=https://www.britannica.com/biography/Moses-Hebrew-prophet |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Ox1">{{Cite web |title=Moses |url=http://www.oxfordbiblicalstudies.com/article/opr/t94/e1284 |website=Oxford Biblical Studies Online}}</ref><ref name="Miller">{{Cite book|first=Robert D.|last=Miller II|title=Illuminating Moses: A History of Reception from Exodus to the Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=bXZfAgAAQBAJ&pg=PA21|date=25 November 2013|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-25854-9|pages=21, 24|quote=Van Seters je zaključil: «Iskanja historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendam»… «Ničto iz tutogo ne označaje, že historičny Mojsej ne jestvuje i že legendy ne sodrživajut v sobě historičnoj informacije. Ale v prvyh peti knigah, ktore je napisal Mojsej, historija je stala memorialnoju. Memorial reviduje historiju, realizuje pamet i prěobračaje historiju v mit».}}</ref> Rabiničsky judaizm je izkalkuloval, že dolgost žitja Mojseja odpovědaje 1391—1271 godami do n.e.;<ref>''[[Seder Olam Rabbah]]''{{Full citation needed|date=November 2012}}</ref> Jeronim je prědpoložil 1592 god do n.e.,<ref>[[Jerome]]'s ''[[Chronicon (Jerome)|Chronicon]]'' (4th century) gives 1592 for the birth of Moses</ref> a Džejms Ašer prědpoložil 1571 god do n.e. kak god jego rodženja.<ref>The 17th-century [[Ussher chronology]] calculates 1571&nbsp;BCE (''Annals of the World'', 1658 paragraph 164)</ref> Egiptsko ime «Mojsej» spominaje se v davnoegiptskoj literaturě.<ref name="i851">{{Cite web | title=Let's Hear It From The Pharaohs: The Egyptian Story of Moses | website=Museum of the Jewish People | date=April 7, 2020 | url=https://www.anumuseum.org.il/blog/egyptian-story/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> V traktatu hebrejskogo historika Josefa Flavija cituje se razkaz davnoegiptskogo historika Manetona o davnoegiptskom žrecu-věrolomniku Osarsetu, ktory prěimenoval se v Mojseja i vozglavil uspěšnu prěvrat suprotiv vladajučego faraona, ktory vladal Egiptom ješče mnogo lět, dopoka faraon ne vratil sobě vlast i ne izgnal Osarseta i jego podpornikov.<ref name="g777">{{Cite journal | last=Gruen | first=Erich S. | title=The Use and Abuse of the Exodus Story | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101326 | pages=93–122 | doi=10.1007/BF02335457 | url=http://www.jstor.org/stable/20101326 | access-date=June 8, 2024}}</ref><ref name="z582">{{Cite journal | last=Feldman | first=Louis H. | title=Responses: Did Jews Reshape the Tale of the Exodus? | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101327 | pages=123–127 | doi=10.1007/BF02335458 | url=http://www.jstor.org/stable/20101327 | access-date=June 8, 2024|ref=z582}}</ref><ref name="t730">{{Cite web | title=MOSES IS CURED OF LEPROSY | website=Jewish Bible Quarterly | date=September 12, 2016 | url=https://jbqnew.jewishbible.org/jbq-past-issues/2016/443-july-september-2016/moses-cured-leprosy/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> Mojsej često izobražal se v hristijanskoj umětnosti i literaturě, napriměr, na obrazu Mikelandželo «Mojsej» i na tvorbah v redu vladnyh budynkov SŠA. V epohu Srědnjevěčja i Vozrodženja jego često izobražali s malenkymi rožkami, čto jest rezultatom nevěrnogo prěklada v latinskoj Vulgatě Biblije, ktory, tym ne menje, poněkogda mogl odražati hristijansku ambivalentnost abo iměti iskreny antisemitsky podtekst. ==Etimologija imena== [[Fajl:Moses - Alta-Tadema.jpg|thumb|«Nahodženje Mojseja», obraz sera Lourensa Alma-Tademy, 1904]] Egiptsky korenj «''mose''» («rodženy od») abo «''mose''» razgledyval se kak možliva etimologija. Možlivo to je bylo skračenje teofornogo imena s propustom imena [[Bog]]a. Sufiks «''mose''» pojavjaje se v imenah egiptskyh faraonov, takyh kak Tutmos («Rodženy od Tota») i Ramos («Rodženy od Ra»).<ref name="Hays">{{Cite book |title=Hidden Riches: A Sourcebook for the Comparative Study of the Hebrew Bible and Ancient Near East |last=Hays |first=Christopher B. |publisher=[[Presbyterian Publishing Corporation|Presbyterian Publishing Corp]] |year=2014 |isbn=978-0-664-23701-1 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=r5W7BwAAQBAJ&pg=PA116}}</ref> Jedno iz egiptskyh imen Ramsesa je bylo ''Ra-mesesu mari-Amon'', čto označaje «Rodženy od Ra, milovany Amona» (jego takože imenovali ''Usermaatre Setepenre'', čto označaje «Hranitelj světla i harmonije, silny v světlu, izbrany Ra». Jezykoznavec Abraham Jahuda, bazujuči se na napisanju, privedenom v [[Tanah|Tanahu]], utvrdžaje, že ono sjedinjaje v sobě slova «voda» abo «sěme» i «vodojem», čto privodi k pojavjenju slova «dĕte Nila».<ref>Ulmer, Rivka. 2009. [https://books.google.com/books?id=wKH3qsGzlb0C&pg=PA269 ''Egyptian Cultural Icons in Midrash'']. [[Walter de Gruyter|de Gruyter]]. p. 269.</ref> Biblijsky razkaz o rodženji Mojseja davaje jemu narodnu etimologiju, ktora objasnjaje prědpokladajemo značenje jego imena.<ref name="Hays"/><ref>Naomi E. Pasachoff, Robert J. Littman (2005), [https://books.google.com/books?id=z4eaj09hscAC&pg=PA5 ''A Concise History of the Jewish People''], Rowman & Littlefield, p. 5.</ref> Govoret, že on je polučil jego od dočeri faraona: «On je stal jejnym synom. Ona je nazvala jego Mojsejem [מֹשֶׁה, Mōše] i skazala: „Ja jesm iztegnula jego iz vody“» (2. Kniga Mojseja 2:10). Tuto objasnjenje svezyva jego s semitskym korenjem משׁה, {{-|m-š-h}}, čto označaje «iztegati». Tosafist 11. stolětja Isaak ben Ašer ha-Levi je znamenoval, že dočera faraona nazyva jego aktivnym pričestjem «iztegajuči» (מֹשֶׁה, mōše), a ne pasivnym pričestjem «iztegany» (נִמְשֶׁה, nīmše), čim faktično govori proročstvo o tom, čto Mojsej bude izvesti drugyh (iz Egipta); tuto je bylo prijeto něktorymi naučnikami.<ref>{{Cite web|title=Riva on Torah, Exodus 2:10:1|url=https://www.sefaria.org/Riva_on_Torah,_Exodus.2.10.1|access-date=2021-03-14|website=Sefaria}}</ref> Ibn Ezra je prědpoložil dva varianty proizhodženja imena Mojseja: on mněl, že to je libo prěklad egiptskogo imena, a ne transliteracija, libo dočera faraona je mogla govoriti na [[Hebrejsky jezyk|hebrejskom jezyku]].<ref>{{Cite web |title=Did Pharaoh's Daughter Name Moses? In Hebrew? |url=https://www.thetorah.com/article/did-pharaohs-daughter-name-moses-in-hebrew |access-date=2022-04-18 |website=TheTorah.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=What Was Moshe's Real Name? |url=https://www.chabad.org/parshah/article_cdo/aid/627663/jewish/What-Was-Moshes-Real-Name.htm |first=Y. Eliezer |last=Danzinger |work=Chabad.org |date=2008-01-20<!-- Based on YAML metadata --> |access-date=5 May 2022}}</ref> Kennet Kitčen utvrdžaje, že hebrejska etimologija, věrojetno, je pravdiva, zato že zvuki v hebrejskom ''m-š-h'' ne odpovědajut izgovoru egiptskogo ''msy'' v odgovarjajuči period časa.<ref>{{-|Kenneth A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' (2003), pp. 296–97:}} «Jegovo ime je razširjeno kak egiptsko, i jegova forma velmi često nepopravno objasnjaje se biblijistami. Jego često dělajut ravnym egiptskomu slovu „ms“ (Mose), označajučim „děte“ i mněvajut skračenjem imena, sostavjajemogo iz imena božstva, ime ktorogo je bylo propuščeno. I napravdu, my znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenujut Amen-moše, Ptah-moše, Ra-moše, Hor-moše i td. Ale tuto objasnjenje ne jest pravilnym. My takože znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenovali prosto „Mojsej“, bez nazyvanja kakogo-libo božstva. Najvyše znajemy hvala dolgoj težbě svojej rodiny s pisateljem iz srědnjego klasu Mojsejem (iz hrama Ptaha vo Memfisu) pri Ramsesě {{-II}}; ale u njego bylo mnogo homonimov. Slědovateljno, objasnjenje odsutstva božstva trěba odvratiti kak nevěrno… Jest něčto pogorše. Ime Mojsej, věrojetněje vsego, voobče ne jest egiptsko! Skvrčeče zvuky ne sběgajut se dolžnym obrazom, i tuto jest nemožlivo objasniti. V podtiskajučem věčinstvu slučajev egiptska „s“ zvuči v hebrejskom kak „s“ (sameh), togdy kak hebrejska i zapadnisemitska „s“ (sameh) na egiptskom zvuči kako „tj“. I naopak, egiptsko „š“ = hebrejsko „š“, i naopak. Lěpše priznati, že děte je bylo narěčeno (2. kniga Mojseja 2:10b) svojeju sobstvenoju materju v formě, početkovo izgovornoj kak „Mašu“, „toj, kogo iztegnuli“ (ktora je stala „Moše“, „toj, kto izvodi“, to jest jego narod iz rabstva, kogda on izvedl jih dalje). V Egiptu 14.–13. stolětij „Moše“ napravdu proiznosilo se kak „Masu“, i zatom jest mnogo věrojetno, že mladogo hebrejskogo Mašu egiptske prijatelji prozvali Masu; ale tuto je slovesny kalambur, a ne pozajetje vo vsakom slučaju.»</ref> ==Biblijsky razkaz== [[Fajl:SyriacBibleParisFolio8rrMosesBeforePharaoh.jpg|thumb|left|''Mojsej prěd faraonom'', miniatura 6. stolětja iz sirijskoj Bibliji v Parižu]] ===Prorok i izbavitelj Izraela=== {{Osnovny članok|Izhod iz Egipta}} Izraelci sut poselili se v Zemje Gošen vo dni Josefa i Jakova, ale pojavil se novy faraon, ktory deprimoval synov Izraela. V tamtoj čas u Amrama, syna Kehata, syna Levi, i Johavedy, dočeri Levi, rodil se Mojsej; oni sut prišli v Egipt zajedno s rodinoju Jakova. U Mojseja je byla sestra [[Miriam]], ktora byla starše jego na několiko lět, i brat [[Aaron]], ktory byl starše jego na tri goda. Faraon je prikazal, da by vsi novonarodženy hebrejsky mladčiki sut byli potopjeny v [[Nil]]u, ale materi Mojseja je položila jego v arku i skryla arku v vysokoj travě na brěgu rěky, kde děte je bylo najdeno i adoptovano dočerju faraona, i školil se kako egipčanin. Raz, kogda Mojsej dostignuti polnolětnosti, on je ubil egipčanina, ktory bil hebreja. Mojsej, da by izběgti smrtnoj kazni faraona, běgl v Madian (pustynnu krajinu k jugu od [[Judeja|Judeji]], kde ženil se na Seforě.<ref>2. kniga Mojseja 2:21</ref> Tam, na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], [[Bog]] javil se Mojseju v obrazu gorečego kusta, odkryl svoje ime [[Tetragramaton|JHVH]] (věrojetno, proiznosi se kak ''[[Jahve]]'' abo ''[[Jehova]]'')<ref>2. kniga Mojseja 3:14</ref> i povelěl jemu vratiti se v Egipt i izvesti svoj [[Izraelj kak izbrany narod|izbrany narod]] (Izrael) iz rabstva v [[Zemja Oběčivana|Zemju Oběčivanu]] ([[Hanaan]]).<ref>2. kniga Mojseja 8:1</ref> V čas putovanja Bog pokušal se ubiti Mojseja za to, čto on ne je sdělal obrězanje svojemu synu,<ref>2. kniga Mojseja 4:24—26</ref> ale Sefora shranila jemu život. Mojsej vratil se, da by izpolniti Božje povelěnje, ale Bog zastavil prinudil faraona odkazati se, i jedino poslě togo, kak Bog porazil Egipt [[Deset egiptskyh kar|Desetju karami]], faraon odpustil Mojseja s jego narodom. Mojsej privedl izraelcev k granice Egipta, ale Bog ponovno sdělal srdce faraona svirěpym, da by on mogl izgubiti faraona i jego armiju pri prěhodě prěz [[Črveno morje]] v znak svojej vlasti nad Izraelem i drugymi narodami. [[Fajl:VictoryOLord.JPG|thumb|right|''«Poběda, o, Bože!»'', (1871) obraz Džona Evereta Mile, ktora izobražaje Mojseja s paloju v rukah, ktoromu pomogajut Aaron i Hur, vozvysivše jego ruky v čas bitvy s Amalikijcami.]] Poslě pobědy nad [[Amalikijci|amalikijcami]] v [[Refidim|Refidimu]], Mojsej povedl izraelcev na [[Gora Sinaj|goru Sinaj]], kde jemu byli sut dany [[Deset zapovědij|Deset zapovědij od Boga]], napisanyh na kamennyh tabelah. Jednako, pokoliku Mojsej dolgy čas ostaval se na gorě, něktori ljudi bojali se, že on može byti mrtvy, zatom oni sut izdělali iz zlata statuju teletka i počeli moliti se na njego, tym samym oni ne poslušali i razgněvali Boga i Mojseja. Mojsej vo gněvu razbil kamenne tabely, a potom prikazal uniščiti tyh, kto molil se zlatomu teletku, ktoro je bylo raztolčeno vo prah i směšano s vodoju, ktoru zastavili piti idolopoklonnikov. Bog ponovno napisal deset zapovědij na novyh tabelah. Pozdněje, na gorě Sinaj, Mojsej i načelniku naroda zaključili zavět, suglasno ktoromu Izrael byl povinny stati narodom Jehovy i pokoriti se jemu, a Jehova — stati jih bogom. Mojsej doručil zakony Božji Izraelu, založil svečenstvo vo glavě s jego bratom Aaronom i jego synami i izgubil tyh izraelcev, ktory odšli od njego. V svojem poslědnjem aktě na Sinaje Bog dal Mojseju poučenja odnosno svečenogo šatora, prěsvigajemogo svetilišča, s pomočju ktorogo on bude idti a Izraelem v Zemju Oběčivanu. Od Sinaja Mojsej povedl izraelcev v [[Pustynja Paran|pustynju Paran]] na granice Hanaana. Odtud on odpravil v tamtu zemju dvanadset razvědarev. Razvědari vratili se s obraz obrazcami plodnosti zemji, ale odvratili, že jejni žitelji sut [[Nefilim|velikany]]. Ljudi sut byli nastrašeny i htěli vratiti se v Egipt, a něktory povstali suprotiv Mojseja i suprotiv Boga. Mojsej je skazal, že oni ne sut dostojny naslěditi tutu zemju i budut putovati po pustynje četyrideset lět, dopoka ne bude izumrěti to pokoljenje, odrěkše se vojdti v Hanaan, da by toj zemjej vladali jih děti.<ref>{{Cite book |last=Ginzberg |first=Louis |year=1909 |url=http://www.swartzentrover.com/cotor/e-books/misc/Legends/Legends%20of%20the%20Jews.pdf |title=The Legends of the Jews |volume=III: Ingratitude Punished |translator-first=Henrietta |translator-last=Szold |location=Philadelphia |publisher=Jewish Publication Society}}</ref> Pozdněje [[Korej]] byl nakazany za to, čto vozglavil povstanje suprotiv Mojseja. Kogda je minulo četyrideset lět, Mojsej povedl izraelcev na vozhod, okolo [[Mrtvo morje|Mrtvogo morja]], k zemjam [[Edom]]a i [[Moav|Moaba]]. Tam oni sut izběgli pokušenja idolopoklonstva, zavojevali zemji [[Og]]a i [[Sigon]]a v [[Transjordanija|Transjordaniji]], polučili Božje blagoslovjenje prěz [[Balaam|proroka Balaama]] i izniščili madiancev, ktory k koncu Izhoda stali sut vragami izraelcev iz-za jih smutno znajemoj rolje v sklonjenji izraelcev ko grěhu suprotiv Boga. Mojseju obadva raza bylo je objavjeno, že on bude umrěti do togo, kak izraelci budut vojdti v Zemju Oběčivanu: vo [[4. kniga Mojseja|4. knigě Mojseja]] 27:13<ref>4. kniga Mojseja 27:13</ref>, kogda on je uviděl Zemju Oběčivanu s [[Gora Abarim|gory Abarim]], i ponovno vo 4. knigě Mojseja 31:1<ref>4. kniga Mojseja 31:1</ref>, kogda byla je izigrana bitva s madiancami. Na brěgah [[Jordan]]a, v obzoru zemji, Mojsej sobral plemena. On pripomněl jim o jih putovanjah i izložil Božji zakony, po ktorym oni sut povinni žiti na tutoj zemji, spěval hvalebnu pěsnju i blagoslovil narod, a takože prědal svoju vlast [[Jezus Nun|Jezusu synu Nuna]], pod vlastju ktorogo oni budut vladati zemjeju. Zato Mojsej vozošel na [[Gora Nebo|Goru Nebo]], ogleděl Zemju Oběčivanu i umrěl v vozrastu 120 lět: <blockquote> Poslě tutogo Mojsej, služitelj Jehovy, umrěl tam, v zemji Moab, kak i je skazal Jehova. On je pogrebl jego v dolině v zemji Moab, naprotiv Bet-peora, i nikto donyně ne znaje, kde jegova mogyla . ''5 Kniga Mojseja 34:5–6)'' </blockquote> ===Zakonodatelj Izraela=== [[Fajl:Guido Reni - Moses with the Tables of the Law - WGA19289.jpg|thumb|''«Mojsej s Tabelami Zavěta»'' (1624), obraz Guido Reni]] Dnes [[hebreji]] čtet Mojseja kak «zakonodatelja Izraela», i on je izdal několiko svodov zakonov vo četyreh knigah. Prva iz njih to jest Kodeks zavěta,<ref>2. kniga Mojseja 20:19–23:33</ref> uslovja zavěta, ktory Bog prědlagaje izraelcam na gorě Sinaj. Čestju zavěta sut [[Deset zapovědij|Dekalog]] ([[deset zapovědij]], [[2. kniga Mojseja]] 20:1–17)<ref>2. kniga Mojseja 20:1–17</ref> i Kniga Zavěta (2. kniga Mojseja 20:22–23:19).<ref>2. kniga Mojseja 20:22–23:19</ref> Vsa [[3. kniga Mojseja]] prědstavjaje soboju vtoroj svod zakonov, [[4. kniga Mojseja]] počinaje se ješče s jednogo svoda, a [[5. kniga Mojseja]] — s drugogo.<ref>5. kniga Mojseja 1:1, 5</ref> Mojsej tradicijno myslil se avtorom tutyh četyreh knig zajedno s [[1. kniga Mojseja|1. knigoju Mojseja]], ktory zajedno sostavjajut [[Tora|Toru]], prvy razděl Hebrejskoj Bibliji. == Žrla == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Moses|}} {{Članok s zvězdoju}} [[Kategorija:Religija]] [[Kategorija:Ljudi]] 135v597mmyzi8xxgn6d45np8yg9t9az 48590 48589 2026-10-13T05:42:27Z Ilja isv 10 /* Etimologija imena */ 48590 wikitext text/x-wiki {{Kartka biblijsky personaž|Obrazok=File:Philippe de Champaigne - Moses with the Ten Commandments - WGA04717.jpg|Razměr obrazka=300px|Podpis=''Mojsej s [[Deset Zapovědij|Desetju Zapovědami]]''. {{-|Philippe de Champaigne|Филип де Шампанj}}. 1648|Pol=mužsky|Originalno napisanje=[[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{lang|he|מֹשֶׁה‬}}|Ime=Mojsej|Period žitja=suglasno judaističnoj tradiciji: {{-|XIV—XIII}} věka do n. e.<br>suglasno Septuagintě: 1497—1377 gody do n. e.|Značenje imena=Iztegnuty iz vody|Grečsko napisanje=Mωυσής|Latinsko napisanje=Moyses|V drugyh kulturah)=Musa ([[islam]])|Kraj=[[Egipt]]<br>[[Arabijsky poluostrov]]<br>[[Sinajsky poluostrov]]|Zajetje=prvy sudja Izraela<br>[[prorok]]<br>[[pastuh]]|Pohodženje=[[Pleme Levija]]|Spominanja=[[Tanah]] / [[Biblija]]<br>[[Koran]]|Otec=[[Amram]]|Mati=[[Johaveda]]|Suprug=[[Sefora]]|Děti=Geršom, Eliezer|Mesto pogreba=dolina u [[Gora Nebo|gory Nebo]]|Denj pameti=17 septembra|Svezane pojetja=[[goreči kust]], [[deset kar egiptskyh]], [[Izhpd iz Egipta|izhod]], [[zlato teletko]], [[mědna zmija]], [[mana]], [[Deset Zapovědov]], [[Pesah]]. [[šabat]], [[judaizm]], [[menora]]|Svezane dějanja=[[Izhod iz Egipta]]|Svezane personaži=[[Aron]], [[Miriam]], [[Jezus Nun]]|Atributy=[[Tabely Zavěta]], [[Žezlo Mojseja|žezlo]]}} '''Mojsej''' ([[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|מֹשֶׁה‬}} {{MFA|moˈʃe}} — ''«vzety (spaseny) iz vody»''; [[Arabsky jezyk|arab.]] {{Lang|ar|موسىٰ}} {{MFA|muː.saː}}; [[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{Lang|el|Μωϋσῆς}}; [[Latinsky jezyk|lat.]] {{Lang|la|Moyses}}) je byl hebrejskym [[prorok]]om, učiteljem i liderom podolg [[Abrahamičske religije|abrahamičskoj]] tradicije. On slyne samym važnym prorokom v [[judaizm|judaizmu]]<ref>5. kniga Mojseja 34:10</ref> i [[samaritanizm|samaritanizmu]], a takož jednym iz samyh važnyh prorokov v [[Hristijanstvo|hristijanstvu]], [[islam|islamu]], věrě Bahaji i drugyh [[Абрахамичске религије|abrahamičskyh religijah]]. Podolg [[Biblija|Biblije]] i [[Koran]]u, Mojsej je byl vodžem izraelcev i zakonodateljem, ktoromu pripisyvaje se proročsko stvorjenje [[Tora|Tory]] (prvyh peti knig Biblije).<ref name="Dever 2001">{{Cite book |last=Dever |first=William G. |author-link=William G. Dever |year=2001 |chapter=Getting at the "History behind the History" |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA97 |title=[[What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?|What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] and [[Cambridge|Cambridge, U.K.]] |publisher=[[Wm. B. Eerdmans]] |pages=97–102 |isbn=978-0-8028-2126-3 |oclc=46394298}}</ref> Podolg 2. knigě Mojseja, Mojsej urodil se v tamtoj čas, kogda jego narod, izraelci, porabovano menšinstvo, povyšal svoju čislnost, i v rezultatu egiptsky faraon je ostrěgal se, že oni mogut sjediniti se s vragami Egipta.<ref>2. kniga Mojseja 1:10</ref> Hebrejska mati Mojseja, [[Johaveda]], tajno je skryla jego, kogda faraon prikazal ubivati vsih novonarodženyh hebrejskyh mladčikov, da by smenšiti čislnost izraelcev. Prěz dočeru faraona děte je bylo adoptovano kak neznajemo děte iz Nila i rastlo v kraljevskoj rodině. Poslě ubijstva egiptskogo rabovlastnika, izbivavšego hebreja, Mojsej uběgl prěz [[Črveno morje]] v Madian, kde on je sustrětl se s angelom Božjim,<ref>{{Cite book |author=Douglas K. Stuart |year=2006 |title=Exodus: An Exegetical and Theological Exposition of Holy Scripture |publisher=B&H Publishing Group |pages=110–13 }}</ref> ktory govoril s njim iz gorečego kusta na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], ktoru on mněl Goroju Božjeju. [[Bog v judaizmu|Bog]] odpravil Mojseja nazad v Egipt, da by požedati osvobodženje izraelcev iz rabstva. Mojsej je skazal, že on ne uměje govoriti krasnorěčivo,<ref>2. kniga Mojseja 4:10</ref> zatom Bog dozvolil [[Aaron]]u, jego staršemu bratu,<ref>2. kniga Mojseja 7:7</ref> stati jego prědstaviteljem. Poslě [[Deset egyptskyh kar|Deseti kar]] Mojsej vozglavil [[Izhod|Izhod iz Egipta]] prěz Črveno morje, poslě čego oni stanuli u [[Gora Sinaj|gory Sinaj]], kde Mojsej polučil [[Deset zapovědij]]. Poslě 40 godov putovanja v pustynje Mojsej umrěl na [[Gora Nebo|gorě Nebo]] v vozrastu 120 godov, v ograničenjah vidimosti [[Zemja Oběčivana|Zemji Oběčivanoj]].<ref>{{Cite journal |author-last=Kugler |author-first=Gili |date=December 2018 |title=Moses died and the people moved on: A hidden narrative in Deuteronomy |editor1-last=Shepherd |editor1-first=David |editor2-last=Tiemeyer |editor2-first=Lena-Sofia |journal=[[Journal for the Study of the Old Testament]] |publisher=[[SAGE Publications]] |volume=43 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1177/0309089217711030 |s2cid=171688935 |issn=1476-6728}}</ref> Večinstvo naučnikov mysli, že biblijsky Mojsej je byl legendarnoju figuroju, hot i domněvajut, že Mojsej abo podobna jemu figura jestvovala v 13. stolětju do n.e.<ref>{{Cite journal |last1=Nigosian |first1=S.A. |title=Moses as They Saw Him |journal=Vetus Testamentum |date=1993 |volume=43 |issue=3 |pages=339–350 |doi=10.1163/156853393X00160|quote= Medžu biblejistami, prividno, prěvladyvajut tri točky zrěnja, ktore sut osnovane na analizě iztočnikov abo historično-kritičnoj metodě. Prvo, red naučnikov, takyh kak Mejer i Holšer, phajut se lišiti Mojseja vsih pripisyvajemyh jemu prerogativ, odrěkajuči kaku-libo historičnu cěnnost jego ličnosti abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Vtoro, drugi naučniki… polno obratno prvoj točkě zrěnja i phajut se dokazati ključnu rolju Mojseja, ktoru on je sigral v judaizmu. I, tretje, ti, kto pridrživajut se srědnjej pozicije… odděljajut pravdivu historičnu identifikaciju Mojseja od nadbudovanjem iz bolje pozdnyh legendarnyh narostov… Izbytočno govoriti, že tute pytanja sut mnogo obsudžajemymi nerěšeny mi pytanjami srěd naučnikov. Itak, pokušenje odděliti historične elementy Tory od nehistoričnyh omal ne je prinesla nikakyh dobryh rezultatov odnosno figury Mojseja abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Neudiviteljno, že J. Van Seters prišel k vyvodu, že «iskanje historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendě».|issn = 0042-4935 }}</ref><ref name="Dever2001">{{Cite book|first=William G.|last=Dever|title=What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel|url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA99|year=2001|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2126-3|page=99|quote=Figura, ktora je podona Mojseju, možlivo, jestvovala někde v južnoj Transjordaniji v srědině-koncu 18. stolětja do n.e., kde, po mněnju mnogyh naučnikov, pojavili se biblijsky prědanja o bogě Jahve.}}</ref><ref name="Enclyc Brit Moses">{{Cite web |last1=Beegle |first1=Dewey |title=Moses |date=5 July 2023 |url=https://www.britannica.com/biography/Moses-Hebrew-prophet |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Ox1">{{Cite web |title=Moses |url=http://www.oxfordbiblicalstudies.com/article/opr/t94/e1284 |website=Oxford Biblical Studies Online}}</ref><ref name="Miller">{{Cite book|first=Robert D.|last=Miller II|title=Illuminating Moses: A History of Reception from Exodus to the Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=bXZfAgAAQBAJ&pg=PA21|date=25 November 2013|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-25854-9|pages=21, 24|quote=Van Seters je zaključil: «Iskanja historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendam»… «Ničto iz tutogo ne označaje, že historičny Mojsej ne jestvuje i že legendy ne sodrživajut v sobě historičnoj informacije. Ale v prvyh peti knigah, ktore je napisal Mojsej, historija je stala memorialnoju. Memorial reviduje historiju, realizuje pamet i prěobračaje historiju v mit».}}</ref> Rabiničsky judaizm je izkalkuloval, že dolgost žitja Mojseja odpovědaje 1391—1271 godami do n.e.;<ref>''[[Seder Olam Rabbah]]''{{Full citation needed|date=November 2012}}</ref> Jeronim je prědpoložil 1592 god do n.e.,<ref>[[Jerome]]'s ''[[Chronicon (Jerome)|Chronicon]]'' (4th century) gives 1592 for the birth of Moses</ref> a Džejms Ašer prědpoložil 1571 god do n.e. kak god jego rodženja.<ref>The 17th-century [[Ussher chronology]] calculates 1571&nbsp;BCE (''Annals of the World'', 1658 paragraph 164)</ref> Egiptsko ime «Mojsej» spominaje se v davnoegiptskoj literaturě.<ref name="i851">{{Cite web | title=Let's Hear It From The Pharaohs: The Egyptian Story of Moses | website=Museum of the Jewish People | date=April 7, 2020 | url=https://www.anumuseum.org.il/blog/egyptian-story/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> V traktatu hebrejskogo historika Josefa Flavija cituje se razkaz davnoegiptskogo historika Manetona o davnoegiptskom žrecu-věrolomniku Osarsetu, ktory prěimenoval se v Mojseja i vozglavil uspěšnu prěvrat suprotiv vladajučego faraona, ktory vladal Egiptom ješče mnogo lět, dopoka faraon ne vratil sobě vlast i ne izgnal Osarseta i jego podpornikov.<ref name="g777">{{Cite journal | last=Gruen | first=Erich S. | title=The Use and Abuse of the Exodus Story | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101326 | pages=93–122 | doi=10.1007/BF02335457 | url=http://www.jstor.org/stable/20101326 | access-date=June 8, 2024}}</ref><ref name="z582">{{Cite journal | last=Feldman | first=Louis H. | title=Responses: Did Jews Reshape the Tale of the Exodus? | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101327 | pages=123–127 | doi=10.1007/BF02335458 | url=http://www.jstor.org/stable/20101327 | access-date=June 8, 2024|ref=z582}}</ref><ref name="t730">{{Cite web | title=MOSES IS CURED OF LEPROSY | website=Jewish Bible Quarterly | date=September 12, 2016 | url=https://jbqnew.jewishbible.org/jbq-past-issues/2016/443-july-september-2016/moses-cured-leprosy/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> Mojsej često izobražal se v hristijanskoj umětnosti i literaturě, napriměr, na obrazu Mikelandželo «Mojsej» i na tvorbah v redu vladnyh budynkov SŠA. V epohu Srědnjevěčja i Vozrodženja jego često izobražali s malenkymi rožkami, čto jest rezultatom nevěrnogo prěklada v latinskoj Vulgatě Biblije, ktory, tym ne menje, poněkogda mogl odražati hristijansku ambivalentnost abo iměti iskreny antisemitsky podtekst. ==Etimologija imena== [[Fajl:Moses - Alta-Tadema.jpg|thumb|«Nahodženje Mojseja», obraz sera Lourensa Alma-Tademy, 1904]] Egiptsky korenj «''mose''» («rodženy od») abo «''mose''» razgledyval se kak možliva etimologija. Možlivo to je bylo skračenje teofornogo imena s propustom imena [[Bog]]a. Sufiks «''mose''» pojavjaje se v imenah egiptskyh faraonov, takyh kak Tutmos («Rodženy od Tota») i Ramos («Rodženy od Ra»).<ref name="Hays">{{Cite book |title=Hidden Riches: A Sourcebook for the Comparative Study of the Hebrew Bible and Ancient Near East |last=Hays |first=Christopher B. |publisher=[[Presbyterian Publishing Corporation|Presbyterian Publishing Corp]] |year=2014 |isbn=978-0-664-23701-1 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=r5W7BwAAQBAJ&pg=PA116}}</ref> Jedno iz egiptskyh imen Ramsesa je bylo ''Ra-mesesu mari-Amon'', čto označaje «Rodženy od Ra, milovany Amona» (jego takože imenovali ''Usermaatre Setepenre'', čto označaje «Hranitelj světla i harmonije, silny v světlu, izbrany Ra». Jezykoznavec Abraham Jahuda, bazujuči se na napisanju, privedenom v [[Tanah|Tanahu]], utvrdžaje, že ono sjedinjaje v sobě slova «voda» abo «sěme» i «vodojem», čto privodi k pojavjenju slova «dĕte Nila».<ref>{{-|Ulmer, Rivka. 2009.}} [https://books.google.com/books?id=wKH3qsGzlb0C&pg=PA269 {{-|''Egyptian Cultural Icons in Midrash''}}]. {{-|[[Walter de Gruyter|de Gruyter]]. p. 269.}}</ref> Biblijsky razkaz o rodženji Mojseja davaje jemu narodnu etimologiju, ktora objasnjaje prědpokladajemo značenje jego imena.<ref name="Hays"/><ref{{-|>Naomi E. Pasachoff, Robert J. Littman (2005),}} [https://books.google.com/books?id=z4eaj09hscAC&pg=PA5 {{-|''A Concise History of the Jewish People''}}], {{-|Rowman & Littlefield, p. 5.}}</ref> Govoret, že on je polučil jego od dočeri faraona: «On je stal jejnym synom. Ona je nazvala jego Mojsejem [מֹשֶׁה, Mōše] i skazala: „Ja jesm iztegnula jego iz vody“» (2. Kniga Mojseja 2:10). Tuto objasnjenje svezyva jego s semitskym korenjem משׁה, {{-|m-š-h}}, čto označaje «iztegati». Tosafist 11. stolětja Isaak ben Ašer ha-Levi je znamenoval, že dočera faraona nazyva jego aktivnym pričestjem «iztegajuči» (מֹשֶׁה, mōše), a ne pasivnym pričestjem «iztegany» (נִמְשֶׁה, nīmše), čim faktično govori proročstvo o tom, čto Mojsej bude izvesti drugyh (iz Egipta); tuto je bylo prijeto něktorymi naučnikami.<ref>{{Cite web|title=Riva on Torah, Exodus 2:10:1|url=https://www.sefaria.org/Riva_on_Torah,_Exodus.2.10.1|access-date=2021-03-14|website=Sefaria}}</ref> Ibn Ezra je prědpoložil dva varianty proizhodženja imena Mojseja: on mněl, že to je libo prěklad egiptskogo imena, a ne transliteracija, libo dočera faraona je mogla govoriti na [[Hebrejsky jezyk|hebrejskom jezyku]].<ref>{{Cite web |title=Did Pharaoh's Daughter Name Moses? In Hebrew? |url=https://www.thetorah.com/article/did-pharaohs-daughter-name-moses-in-hebrew |access-date=2022-04-18 |website=TheTorah.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=What Was Moshe's Real Name? |url=https://www.chabad.org/parshah/article_cdo/aid/627663/jewish/What-Was-Moshes-Real-Name.htm |first=Y. Eliezer |last=Danzinger |work=Chabad.org |date=2008-01-20<!-- Based on YAML metadata --> |access-date=5 May 2022}}</ref> Kennet Kitčen utvrdžaje, že hebrejska etimologija, věrojetno, je pravdiva, zato že zvuki v hebrejskom ''m-š-h'' ne odpovědajut izgovoru egiptskogo ''msy'' v odgovarjajuči period časa.<ref>{{-|Kenneth A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' (2003), pp. 296–97:}} «Jegovo ime je razširjeno kak egiptsko, i jegova forma velmi često nepopravno objasnjaje se biblijistami. Jego često dělajut ravnym egiptskomu slovu „ms“ (Mose), označajučim „děte“ i mněvajut skračenjem imena, sostavjajemogo iz imena božstva, ime ktorogo je bylo propuščeno. I napravdu, my znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenujut Amen-moše, Ptah-moše, Ra-moše, Hor-moše i td. Ale tuto objasnjenje ne jest pravilnym. My takože znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenovali prosto „Mojsej“, bez nazyvanja kakogo-libo božstva. Najvyše znajemy hvala dolgoj težbě svojej rodiny s pisateljem iz srědnjego klasu Mojsejem (iz hrama Ptaha vo Memfisu) pri Ramsesě {{-II}}; ale u njego bylo mnogo homonimov. Slědovateljno, objasnjenje odsutstva božstva trěba odvratiti kak nevěrno… Jest něčto pogorše. Ime Mojsej, věrojetněje vsego, voobče ne jest egiptsko! Skvrčeče zvuky ne sběgajut se dolžnym obrazom, i tuto jest nemožlivo objasniti. V podtiskajučem věčinstvu slučajev egiptska „s“ zvuči v hebrejskom kak „s“ (sameh), togdy kak hebrejska i zapadnisemitska „s“ (sameh) na egiptskom zvuči kako „tj“. I naopak, egiptsko „š“ = hebrejsko „š“, i naopak. Lěpše priznati, že děte je bylo narěčeno (2. kniga Mojseja 2:10b) svojeju sobstvenoju materju v formě, početkovo izgovornoj kak „Mašu“, „toj, kogo iztegnuli“ (ktora je stala „Moše“, „toj, kto izvodi“, to jest jego narod iz rabstva, kogda on izvedl jih dalje). V Egiptu 14.–13. stolětij „Moše“ napravdu proiznosilo se kak „Masu“, i zatom jest mnogo věrojetno, že mladogo hebrejskogo Mašu egiptske prijatelji prozvali Masu; ale tuto je slovesny kalambur, a ne pozajetje vo vsakom slučaju.»</ref> ==Biblijsky razkaz== [[Fajl:SyriacBibleParisFolio8rrMosesBeforePharaoh.jpg|thumb|left|''Mojsej prěd faraonom'', miniatura 6. stolětja iz sirijskoj Bibliji v Parižu]] ===Prorok i izbavitelj Izraela=== {{Osnovny članok|Izhod iz Egipta}} Izraelci sut poselili se v Zemje Gošen vo dni Josefa i Jakova, ale pojavil se novy faraon, ktory deprimoval synov Izraela. V tamtoj čas u Amrama, syna Kehata, syna Levi, i Johavedy, dočeri Levi, rodil se Mojsej; oni sut prišli v Egipt zajedno s rodinoju Jakova. U Mojseja je byla sestra [[Miriam]], ktora byla starše jego na několiko lět, i brat [[Aaron]], ktory byl starše jego na tri goda. Faraon je prikazal, da by vsi novonarodženy hebrejsky mladčiki sut byli potopjeny v [[Nil]]u, ale materi Mojseja je položila jego v arku i skryla arku v vysokoj travě na brěgu rěky, kde děte je bylo najdeno i adoptovano dočerju faraona, i školil se kako egipčanin. Raz, kogda Mojsej dostignuti polnolětnosti, on je ubil egipčanina, ktory bil hebreja. Mojsej, da by izběgti smrtnoj kazni faraona, běgl v Madian (pustynnu krajinu k jugu od [[Judeja|Judeji]], kde ženil se na Seforě.<ref>2. kniga Mojseja 2:21</ref> Tam, na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], [[Bog]] javil se Mojseju v obrazu gorečego kusta, odkryl svoje ime [[Tetragramaton|JHVH]] (věrojetno, proiznosi se kak ''[[Jahve]]'' abo ''[[Jehova]]'')<ref>2. kniga Mojseja 3:14</ref> i povelěl jemu vratiti se v Egipt i izvesti svoj [[Izraelj kak izbrany narod|izbrany narod]] (Izrael) iz rabstva v [[Zemja Oběčivana|Zemju Oběčivanu]] ([[Hanaan]]).<ref>2. kniga Mojseja 8:1</ref> V čas putovanja Bog pokušal se ubiti Mojseja za to, čto on ne je sdělal obrězanje svojemu synu,<ref>2. kniga Mojseja 4:24—26</ref> ale Sefora shranila jemu život. Mojsej vratil se, da by izpolniti Božje povelěnje, ale Bog zastavil prinudil faraona odkazati se, i jedino poslě togo, kak Bog porazil Egipt [[Deset egiptskyh kar|Desetju karami]], faraon odpustil Mojseja s jego narodom. Mojsej privedl izraelcev k granice Egipta, ale Bog ponovno sdělal srdce faraona svirěpym, da by on mogl izgubiti faraona i jego armiju pri prěhodě prěz [[Črveno morje]] v znak svojej vlasti nad Izraelem i drugymi narodami. [[Fajl:VictoryOLord.JPG|thumb|right|''«Poběda, o, Bože!»'', (1871) obraz Džona Evereta Mile, ktora izobražaje Mojseja s paloju v rukah, ktoromu pomogajut Aaron i Hur, vozvysivše jego ruky v čas bitvy s Amalikijcami.]] Poslě pobědy nad [[Amalikijci|amalikijcami]] v [[Refidim|Refidimu]], Mojsej povedl izraelcev na [[Gora Sinaj|goru Sinaj]], kde jemu byli sut dany [[Deset zapovědij|Deset zapovědij od Boga]], napisanyh na kamennyh tabelah. Jednako, pokoliku Mojsej dolgy čas ostaval se na gorě, něktori ljudi bojali se, že on može byti mrtvy, zatom oni sut izdělali iz zlata statuju teletka i počeli moliti se na njego, tym samym oni ne poslušali i razgněvali Boga i Mojseja. Mojsej vo gněvu razbil kamenne tabely, a potom prikazal uniščiti tyh, kto molil se zlatomu teletku, ktoro je bylo raztolčeno vo prah i směšano s vodoju, ktoru zastavili piti idolopoklonnikov. Bog ponovno napisal deset zapovědij na novyh tabelah. Pozdněje, na gorě Sinaj, Mojsej i načelniku naroda zaključili zavět, suglasno ktoromu Izrael byl povinny stati narodom Jehovy i pokoriti se jemu, a Jehova — stati jih bogom. Mojsej doručil zakony Božji Izraelu, založil svečenstvo vo glavě s jego bratom Aaronom i jego synami i izgubil tyh izraelcev, ktory odšli od njego. V svojem poslědnjem aktě na Sinaje Bog dal Mojseju poučenja odnosno svečenogo šatora, prěsvigajemogo svetilišča, s pomočju ktorogo on bude idti a Izraelem v Zemju Oběčivanu. Od Sinaja Mojsej povedl izraelcev v [[Pustynja Paran|pustynju Paran]] na granice Hanaana. Odtud on odpravil v tamtu zemju dvanadset razvědarev. Razvědari vratili se s obraz obrazcami plodnosti zemji, ale odvratili, že jejni žitelji sut [[Nefilim|velikany]]. Ljudi sut byli nastrašeny i htěli vratiti se v Egipt, a něktory povstali suprotiv Mojseja i suprotiv Boga. Mojsej je skazal, že oni ne sut dostojny naslěditi tutu zemju i budut putovati po pustynje četyrideset lět, dopoka ne bude izumrěti to pokoljenje, odrěkše se vojdti v Hanaan, da by toj zemjej vladali jih děti.<ref>{{Cite book |last=Ginzberg |first=Louis |year=1909 |url=http://www.swartzentrover.com/cotor/e-books/misc/Legends/Legends%20of%20the%20Jews.pdf |title=The Legends of the Jews |volume=III: Ingratitude Punished |translator-first=Henrietta |translator-last=Szold |location=Philadelphia |publisher=Jewish Publication Society}}</ref> Pozdněje [[Korej]] byl nakazany za to, čto vozglavil povstanje suprotiv Mojseja. Kogda je minulo četyrideset lět, Mojsej povedl izraelcev na vozhod, okolo [[Mrtvo morje|Mrtvogo morja]], k zemjam [[Edom]]a i [[Moav|Moaba]]. Tam oni sut izběgli pokušenja idolopoklonstva, zavojevali zemji [[Og]]a i [[Sigon]]a v [[Transjordanija|Transjordaniji]], polučili Božje blagoslovjenje prěz [[Balaam|proroka Balaama]] i izniščili madiancev, ktory k koncu Izhoda stali sut vragami izraelcev iz-za jih smutno znajemoj rolje v sklonjenji izraelcev ko grěhu suprotiv Boga. Mojseju obadva raza bylo je objavjeno, že on bude umrěti do togo, kak izraelci budut vojdti v Zemju Oběčivanu: vo [[4. kniga Mojseja|4. knigě Mojseja]] 27:13<ref>4. kniga Mojseja 27:13</ref>, kogda on je uviděl Zemju Oběčivanu s [[Gora Abarim|gory Abarim]], i ponovno vo 4. knigě Mojseja 31:1<ref>4. kniga Mojseja 31:1</ref>, kogda byla je izigrana bitva s madiancami. Na brěgah [[Jordan]]a, v obzoru zemji, Mojsej sobral plemena. On pripomněl jim o jih putovanjah i izložil Božji zakony, po ktorym oni sut povinni žiti na tutoj zemji, spěval hvalebnu pěsnju i blagoslovil narod, a takože prědal svoju vlast [[Jezus Nun|Jezusu synu Nuna]], pod vlastju ktorogo oni budut vladati zemjeju. Zato Mojsej vozošel na [[Gora Nebo|Goru Nebo]], ogleděl Zemju Oběčivanu i umrěl v vozrastu 120 lět: <blockquote> Poslě tutogo Mojsej, služitelj Jehovy, umrěl tam, v zemji Moab, kak i je skazal Jehova. On je pogrebl jego v dolině v zemji Moab, naprotiv Bet-peora, i nikto donyně ne znaje, kde jegova mogyla . ''5 Kniga Mojseja 34:5–6)'' </blockquote> ===Zakonodatelj Izraela=== [[Fajl:Guido Reni - Moses with the Tables of the Law - WGA19289.jpg|thumb|''«Mojsej s Tabelami Zavěta»'' (1624), obraz Guido Reni]] Dnes [[hebreji]] čtet Mojseja kak «zakonodatelja Izraela», i on je izdal několiko svodov zakonov vo četyreh knigah. Prva iz njih to jest Kodeks zavěta,<ref>2. kniga Mojseja 20:19–23:33</ref> uslovja zavěta, ktory Bog prědlagaje izraelcam na gorě Sinaj. Čestju zavěta sut [[Deset zapovědij|Dekalog]] ([[deset zapovědij]], [[2. kniga Mojseja]] 20:1–17)<ref>2. kniga Mojseja 20:1–17</ref> i Kniga Zavěta (2. kniga Mojseja 20:22–23:19).<ref>2. kniga Mojseja 20:22–23:19</ref> Vsa [[3. kniga Mojseja]] prědstavjaje soboju vtoroj svod zakonov, [[4. kniga Mojseja]] počinaje se ješče s jednogo svoda, a [[5. kniga Mojseja]] — s drugogo.<ref>5. kniga Mojseja 1:1, 5</ref> Mojsej tradicijno myslil se avtorom tutyh četyreh knig zajedno s [[1. kniga Mojseja|1. knigoju Mojseja]], ktory zajedno sostavjajut [[Tora|Toru]], prvy razděl Hebrejskoj Bibliji. == Žrla == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Moses|}} {{Članok s zvězdoju}} [[Kategorija:Religija]] [[Kategorija:Ljudi]] 2b0ym7h1amtzi1g5tb4o7nstuhzy00p 48591 48590 2026-10-13T05:46:24Z Ilja isv 10 48591 wikitext text/x-wiki {{Kartka biblijsky personaž|Obrazok=File:Philippe de Champaigne - Moses with the Ten Commandments - WGA04717.jpg|Razměr obrazka=300px|Podpis=''Mojsej s [[Deset Zapovědij|Desetju Zapovědami]]''. {{-|Philippe de Champaigne|Филип де Шампанj}}. 1648|Pol=mužsky|Originalno napisanje=[[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{lang|he|מֹשֶׁה‬}}|Ime=Mojsej|Period žitja=suglasno judaističnoj tradiciji: {{-|XIV—XIII}} věka do n. e.<br>suglasno Septuagintě: 1497—1377 gody do n. e.|Značenje imena=Iztegnuty iz vody|Grečsko napisanje=Mωυσής|Latinsko napisanje=Moyses|V drugyh kulturah)=Musa ([[islam]])|Kraj=[[Egipt]]<br>[[Arabijsky poluostrov]]<br>[[Sinajsky poluostrov]]|Zajetje=prvy sudja Izraela<br>[[prorok]]<br>[[pastuh]]|Pohodženje=[[Pleme Levija]]|Spominanja=[[Tanah]] / [[Biblija]]<br>[[Koran]]|Otec=[[Amram]]|Mati=[[Johaveda]]|Suprug=[[Sefora]]|Děti=Geršom, Eliezer|Mesto pogreba=dolina u [[Gora Nebo|gory Nebo]]|Denj pameti=17 septembra|Svezane pojetja=[[goreči kust]], [[deset kar egiptskyh]], [[Izhpd iz Egipta|izhod]], [[zlato teletko]], [[mědna zmija]], [[mana]], [[Deset Zapovědov]], [[Pesah]]. [[šabat]], [[judaizm]], [[menora]]|Svezane dějanja=[[Izhod iz Egipta]]|Svezane personaži=[[Aron]], [[Miriam]], [[Jezus Nun]]|Atributy=[[Tabely Zavěta]], [[Žezlo Mojseja|žezlo]]}} '''Mojsej''' ([[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|מֹשֶׁה‬}} {{MFA|moˈʃe}} — ''«vzety (spaseny) iz vody»''; [[Arabsky jezyk|arab.]] {{Lang|ar|موسىٰ}} {{MFA|muː.saː}}; [[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{Lang|el|Μωϋσῆς}}; [[Latinsky jezyk|lat.]] {{Lang|la|Moyses}}) je byl hebrejskym [[prorok]]om, učiteljem i liderom podolg [[Abrahamičske religije|abrahamičskoj]] tradicije. On slyne samym važnym prorokom v [[judaizm|judaizmu]]<ref>5. kniga Mojseja 34:10</ref> i [[samaritanizm|samaritanizmu]], a takož jednym iz samyh važnyh prorokov v [[Hristijanstvo|hristijanstvu]], [[islam|islamu]], věrě Bahaji i drugyh [[Абрахамичске религије|abrahamičskyh religijah]]. Podolg [[Biblija|Biblije]] i [[Koran]]u, Mojsej je byl vodžem izraelcev i zakonodateljem, ktoromu pripisyvaje se proročsko stvorjenje [[Tora|Tory]] (prvyh peti knig Biblije).<ref name="Dever 2001">{{Cite book |last=Dever |first=William G. |author-link=William G. Dever |year=2001 |chapter=Getting at the "History behind the History" |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA97 |title=[[What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?|What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] and [[Cambridge|Cambridge, U.K.]] |publisher=[[Wm. B. Eerdmans]] |pages=97–102 |isbn=978-0-8028-2126-3 |oclc=46394298}}</ref> Podolg 2. knigě Mojseja, Mojsej urodil se v tamtoj čas, kogda jego narod, izraelci, porabovano menšinstvo, povyšal svoju čislnost, i v rezultatu egiptsky faraon je ostrěgal se, že oni mogut sjediniti se s vragami Egipta.<ref>2. kniga Mojseja 1:10</ref> Hebrejska mati Mojseja, [[Johaveda]], tajno je skryla jego, kogda faraon prikazal ubivati vsih novonarodženyh hebrejskyh mladčikov, da by smenšiti čislnost izraelcev. Prěz dočeru faraona děte je bylo adoptovano kak neznajemo děte iz Nila i rastlo v kraljevskoj rodině. Poslě ubijstva egiptskogo rabovlastnika, izbivavšego hebreja, Mojsej uběgl prěz [[Črveno morje]] v Madian, kde on je sustrětl se s angelom Božjim,<ref>{{Cite book |author=Douglas K. Stuart |year=2006 |title=Exodus: An Exegetical and Theological Exposition of Holy Scripture |publisher=B&H Publishing Group |pages=110–13 }}</ref> ktory govoril s njim iz gorečego kusta na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], ktoru on mněl Goroju Božjeju. [[Bog v judaizmu|Bog]] odpravil Mojseja nazad v Egipt, da by požedati osvobodženje izraelcev iz rabstva. Mojsej je skazal, že on ne uměje govoriti krasnorěčivo,<ref>2. kniga Mojseja 4:10</ref> zatom Bog dozvolil [[Aaron]]u, jego staršemu bratu,<ref>2. kniga Mojseja 7:7</ref> stati jego prědstaviteljem. Poslě [[Deset egyptskyh kar|Deseti kar]] Mojsej vozglavil [[Izhod|Izhod iz Egipta]] prěz Črveno morje, poslě čego oni stanuli u [[Gora Sinaj|gory Sinaj]], kde Mojsej polučil [[Deset zapovědij]]. Poslě 40 godov putovanja v pustynje Mojsej umrěl na [[Gora Nebo|gorě Nebo]] v vozrastu 120 godov, v ograničenjah vidimosti [[Zemja Oběčivana|Zemji Oběčivanoj]].<ref>{{Cite journal |author-last=Kugler |author-first=Gili |date=December 2018 |title=Moses died and the people moved on: A hidden narrative in Deuteronomy |editor1-last=Shepherd |editor1-first=David |editor2-last=Tiemeyer |editor2-first=Lena-Sofia |journal=[[Journal for the Study of the Old Testament]] |publisher=[[SAGE Publications]] |volume=43 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1177/0309089217711030 |s2cid=171688935 |issn=1476-6728}}</ref> Večinstvo naučnikov mysli, že biblijsky Mojsej je byl legendarnoju figuroju, hot i domněvajut, že Mojsej abo podobna jemu figura jestvovala v 13. stolětju do n.e.<ref>{{Cite journal |last1=Nigosian |first1=S.A. |title=Moses as They Saw Him |journal=Vetus Testamentum |date=1993 |volume=43 |issue=3 |pages=339–350 |doi=10.1163/156853393X00160|quote= Medžu biblejistami, prividno, prěvladyvajut tri točky zrěnja, ktore sut osnovane na analizě iztočnikov abo historično-kritičnoj metodě. Prvo, red naučnikov, takyh kak Mejer i Holšer, phajut se lišiti Mojseja vsih pripisyvajemyh jemu prerogativ, odrěkajuči kaku-libo historičnu cěnnost jego ličnosti abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Vtoro, drugi naučniki… polno obratno prvoj točkě zrěnja i phajut se dokazati ključnu rolju Mojseja, ktoru on je sigral v judaizmu. I, tretje, ti, kto pridrživajut se srědnjej pozicije… odděljajut pravdivu historičnu identifikaciju Mojseja od nadbudovanjem iz bolje pozdnyh legendarnyh narostov… Izbytočno govoriti, že tute pytanja sut mnogo obsudžajemymi nerěšeny mi pytanjami srěd naučnikov. Itak, pokušenje odděliti historične elementy Tory od nehistoričnyh omal ne je prinesla nikakyh dobryh rezultatov odnosno figury Mojseja abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Neudiviteljno, že J. Van Seters prišel k vyvodu, že «iskanje historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendě».|issn = 0042-4935 }}</ref><ref name="Dever2001">{{Cite book|first=William G.|last=Dever|title=What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel|url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA99|year=2001|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2126-3|page=99|quote=Figura, ktora je podona Mojseju, možlivo, jestvovala někde v južnoj Transjordaniji v srědině-koncu 18. stolětja do n.e., kde, po mněnju mnogyh naučnikov, pojavili se biblijsky prědanja o bogě Jahve.}}</ref><ref name="Enclyc Brit Moses">{{Cite web |last1=Beegle |first1=Dewey |title=Moses |date=5 July 2023 |url=https://www.britannica.com/biography/Moses-Hebrew-prophet |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Ox1">{{Cite web |title=Moses |url=http://www.oxfordbiblicalstudies.com/article/opr/t94/e1284 |website=Oxford Biblical Studies Online}}</ref><ref name="Miller">{{Cite book|first=Robert D.|last=Miller II|title=Illuminating Moses: A History of Reception from Exodus to the Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=bXZfAgAAQBAJ&pg=PA21|date=25 November 2013|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-25854-9|pages=21, 24|quote=Van Seters je zaključil: «Iskanja historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendam»… «Ničto iz tutogo ne označaje, že historičny Mojsej ne jestvuje i že legendy ne sodrživajut v sobě historičnoj informacije. Ale v prvyh peti knigah, ktore je napisal Mojsej, historija je stala memorialnoju. Memorial reviduje historiju, realizuje pamet i prěobračaje historiju v mit».}}</ref> Rabiničsky judaizm je izkalkuloval, že dolgost žitja Mojseja odpovědaje 1391—1271 godami do n.e.;<ref>{{-|''[[Seder Olam Rabbah]]''}}{{Full citation needed|date=November 2012}}</ref> Jeronim je prědpoložil 1592 god do n.e.,<ref>{{-|[[Jerome]]'s}} {{-|''[[Chronicon (Jerome)|Chronicon]]''}} ({{-|4th century) gives 1592 for the birth of Moses}}</ref> a Džejms Ašer prědpoložil 1571 god do n.e. kak god jego rodženja.<ref>{{-|The 17th-century}} {{-|[[:en:Ussher chronology|Ussher chronology]]}} {{-|calculates 1571&nbsp;BCE (''Annals of the World'', 1658 paragraph 164)}}</ref> Egiptsko ime «Mojsej» spominaje se v davnoegiptskoj literaturě.<ref name="i851">{{Cite web | title=Let's Hear It From The Pharaohs: The Egyptian Story of Moses | website=Museum of the Jewish People | date=April 7, 2020 | url=https://www.anumuseum.org.il/blog/egyptian-story/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> V traktatu hebrejskogo historika Josefa Flavija cituje se razkaz davnoegiptskogo historika Manetona o davnoegiptskom žrecu-věrolomniku Osarsetu, ktory prěimenoval se v Mojseja i vozglavil uspěšnu prěvrat suprotiv vladajučego faraona, ktory vladal Egiptom ješče mnogo lět, dopoka faraon ne vratil sobě vlast i ne izgnal Osarseta i jego podpornikov.<ref name="g777">{{Cite journal | last=Gruen | first=Erich S. | title=The Use and Abuse of the Exodus Story | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101326 | pages=93–122 | doi=10.1007/BF02335457 | url=http://www.jstor.org/stable/20101326 | access-date=June 8, 2024}}</ref><ref name="z582">{{Cite journal | last=Feldman | first=Louis H. | title=Responses: Did Jews Reshape the Tale of the Exodus? | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101327 | pages=123–127 | doi=10.1007/BF02335458 | url=http://www.jstor.org/stable/20101327 | access-date=June 8, 2024|ref=z582}}</ref><ref name="t730">{{Cite web | title=MOSES IS CURED OF LEPROSY | website=Jewish Bible Quarterly | date=September 12, 2016 | url=https://jbqnew.jewishbible.org/jbq-past-issues/2016/443-july-september-2016/moses-cured-leprosy/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> Mojsej često izobražal se v hristijanskoj umětnosti i literaturě, napriměr, na obrazu Mikelandželo «Mojsej» i na tvorbah v redu vladnyh budynkov SŠA. V epohu Srědnjevěčja i Vozrodženja jego često izobražali s malenkymi rožkami, čto jest rezultatom nevěrnogo prěklada v latinskoj Vulgatě Biblije, ktory, tym ne menje, poněkogda mogl odražati hristijansku ambivalentnost abo iměti iskreny antisemitsky podtekst. ==Etimologija imena== [[Fajl:Moses - Alta-Tadema.jpg|thumb|«Nahodženje Mojseja», obraz sera Lourensa Alma-Tademy, 1904]] Egiptsky korenj «''mose''» («rodženy od») abo «''mose''» razgledyval se kak možliva etimologija. Možlivo to je bylo skračenje teofornogo imena s propustom imena [[Bog]]a. Sufiks «''mose''» pojavjaje se v imenah egiptskyh faraonov, takyh kak Tutmos («Rodženy od Tota») i Ramos («Rodženy od Ra»).<ref name="Hays">{{Cite book |title=Hidden Riches: A Sourcebook for the Comparative Study of the Hebrew Bible and Ancient Near East |last=Hays |first=Christopher B. |publisher=[[Presbyterian Publishing Corporation|Presbyterian Publishing Corp]] |year=2014 |isbn=978-0-664-23701-1 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=r5W7BwAAQBAJ&pg=PA116}}</ref> Jedno iz egiptskyh imen Ramsesa je bylo ''Ra-mesesu mari-Amon'', čto označaje «Rodženy od Ra, milovany Amona» (jego takože imenovali ''Usermaatre Setepenre'', čto označaje «Hranitelj světla i harmonije, silny v světlu, izbrany Ra». Jezykoznavec Abraham Jahuda, bazujuči se na napisanju, privedenom v [[Tanah|Tanahu]], utvrdžaje, že ono sjedinjaje v sobě slova «voda» abo «sěme» i «vodojem», čto privodi k pojavjenju slova «dĕte Nila».<ref>{{-|Ulmer, Rivka. 2009.}} [https://books.google.com/books?id=wKH3qsGzlb0C&pg=PA269 {{-|''Egyptian Cultural Icons in Midrash''}}]. {{-|[[Walter de Gruyter|de Gruyter]]. p. 269.}}</ref> Biblijsky razkaz o rodženji Mojseja davaje jemu narodnu etimologiju, ktora objasnjaje prědpokladajemo značenje jego imena.<ref name="Hays"/><ref{{-|>Naomi E. Pasachoff, Robert J. Littman (2005),}} [https://books.google.com/books?id=z4eaj09hscAC&pg=PA5 {{-|''A Concise History of the Jewish People''}}], {{-|Rowman & Littlefield, p. 5.}}</ref> Govoret, že on je polučil jego od dočeri faraona: «On je stal jejnym synom. Ona je nazvala jego Mojsejem [מֹשֶׁה, Mōše] i skazala: „Ja jesm iztegnula jego iz vody“» (2. Kniga Mojseja 2:10). Tuto objasnjenje svezyva jego s semitskym korenjem משׁה, {{-|m-š-h}}, čto označaje «iztegati». Tosafist 11. stolětja Isaak ben Ašer ha-Levi je znamenoval, že dočera faraona nazyva jego aktivnym pričestjem «iztegajuči» (מֹשֶׁה, mōše), a ne pasivnym pričestjem «iztegany» (נִמְשֶׁה, nīmše), čim faktično govori proročstvo o tom, čto Mojsej bude izvesti drugyh (iz Egipta); tuto je bylo prijeto něktorymi naučnikami.<ref>{{Cite web|title=Riva on Torah, Exodus 2:10:1|url=https://www.sefaria.org/Riva_on_Torah,_Exodus.2.10.1|access-date=2021-03-14|website=Sefaria}}</ref> Ibn Ezra je prědpoložil dva varianty proizhodženja imena Mojseja: on mněl, že to je libo prěklad egiptskogo imena, a ne transliteracija, libo dočera faraona je mogla govoriti na [[Hebrejsky jezyk|hebrejskom jezyku]].<ref>{{Cite web |title=Did Pharaoh's Daughter Name Moses? In Hebrew? |url=https://www.thetorah.com/article/did-pharaohs-daughter-name-moses-in-hebrew |access-date=2022-04-18 |website=TheTorah.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=What Was Moshe's Real Name? |url=https://www.chabad.org/parshah/article_cdo/aid/627663/jewish/What-Was-Moshes-Real-Name.htm |first=Y. Eliezer |last=Danzinger |work=Chabad.org |date=2008-01-20<!-- Based on YAML metadata --> |access-date=5 May 2022}}</ref> Kennet Kitčen utvrdžaje, že hebrejska etimologija, věrojetno, je pravdiva, zato že zvuki v hebrejskom ''m-š-h'' ne odpovědajut izgovoru egiptskogo ''msy'' v odgovarjajuči period časa.<ref>{{-|Kenneth A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' (2003), pp. 296–97:}} «Jegovo ime je razširjeno kak egiptsko, i jegova forma velmi često nepopravno objasnjaje se biblijistami. Jego često dělajut ravnym egiptskomu slovu „ms“ (Mose), označajučim „děte“ i mněvajut skračenjem imena, sostavjajemogo iz imena božstva, ime ktorogo je bylo propuščeno. I napravdu, my znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenujut Amen-moše, Ptah-moše, Ra-moše, Hor-moše i td. Ale tuto objasnjenje ne jest pravilnym. My takože znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenovali prosto „Mojsej“, bez nazyvanja kakogo-libo božstva. Najvyše znajemy hvala dolgoj težbě svojej rodiny s pisateljem iz srědnjego klasu Mojsejem (iz hrama Ptaha vo Memfisu) pri Ramsesě {{-II}}; ale u njego bylo mnogo homonimov. Slědovateljno, objasnjenje odsutstva božstva trěba odvratiti kak nevěrno… Jest něčto pogorše. Ime Mojsej, věrojetněje vsego, voobče ne jest egiptsko! Skvrčeče zvuky ne sběgajut se dolžnym obrazom, i tuto jest nemožlivo objasniti. V podtiskajučem věčinstvu slučajev egiptska „s“ zvuči v hebrejskom kak „s“ (sameh), togdy kak hebrejska i zapadnisemitska „s“ (sameh) na egiptskom zvuči kako „tj“. I naopak, egiptsko „š“ = hebrejsko „š“, i naopak. Lěpše priznati, že děte je bylo narěčeno (2. kniga Mojseja 2:10b) svojeju sobstvenoju materju v formě, početkovo izgovornoj kak „Mašu“, „toj, kogo iztegnuli“ (ktora je stala „Moše“, „toj, kto izvodi“, to jest jego narod iz rabstva, kogda on izvedl jih dalje). V Egiptu 14.–13. stolětij „Moše“ napravdu proiznosilo se kak „Masu“, i zatom jest mnogo věrojetno, že mladogo hebrejskogo Mašu egiptske prijatelji prozvali Masu; ale tuto je slovesny kalambur, a ne pozajetje vo vsakom slučaju.»</ref> ==Biblijsky razkaz== [[Fajl:SyriacBibleParisFolio8rrMosesBeforePharaoh.jpg|thumb|left|''Mojsej prěd faraonom'', miniatura 6. stolětja iz sirijskoj Bibliji v Parižu]] ===Prorok i izbavitelj Izraela=== {{Osnovny članok|Izhod iz Egipta}} Izraelci sut poselili se v Zemje Gošen vo dni Josefa i Jakova, ale pojavil se novy faraon, ktory deprimoval synov Izraela. V tamtoj čas u Amrama, syna Kehata, syna Levi, i Johavedy, dočeri Levi, rodil se Mojsej; oni sut prišli v Egipt zajedno s rodinoju Jakova. U Mojseja je byla sestra [[Miriam]], ktora byla starše jego na několiko lět, i brat [[Aaron]], ktory byl starše jego na tri goda. Faraon je prikazal, da by vsi novonarodženy hebrejsky mladčiki sut byli potopjeny v [[Nil]]u, ale materi Mojseja je položila jego v arku i skryla arku v vysokoj travě na brěgu rěky, kde děte je bylo najdeno i adoptovano dočerju faraona, i školil se kako egipčanin. Raz, kogda Mojsej dostignuti polnolětnosti, on je ubil egipčanina, ktory bil hebreja. Mojsej, da by izběgti smrtnoj kazni faraona, běgl v Madian (pustynnu krajinu k jugu od [[Judeja|Judeji]], kde ženil se na Seforě.<ref>2. kniga Mojseja 2:21</ref> Tam, na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], [[Bog]] javil se Mojseju v obrazu gorečego kusta, odkryl svoje ime [[Tetragramaton|JHVH]] (věrojetno, proiznosi se kak ''[[Jahve]]'' abo ''[[Jehova]]'')<ref>2. kniga Mojseja 3:14</ref> i povelěl jemu vratiti se v Egipt i izvesti svoj [[Izraelj kak izbrany narod|izbrany narod]] (Izrael) iz rabstva v [[Zemja Oběčivana|Zemju Oběčivanu]] ([[Hanaan]]).<ref>2. kniga Mojseja 8:1</ref> V čas putovanja Bog pokušal se ubiti Mojseja za to, čto on ne je sdělal obrězanje svojemu synu,<ref>2. kniga Mojseja 4:24—26</ref> ale Sefora shranila jemu život. Mojsej vratil se, da by izpolniti Božje povelěnje, ale Bog zastavil prinudil faraona odkazati se, i jedino poslě togo, kak Bog porazil Egipt [[Deset egiptskyh kar|Desetju karami]], faraon odpustil Mojseja s jego narodom. Mojsej privedl izraelcev k granice Egipta, ale Bog ponovno sdělal srdce faraona svirěpym, da by on mogl izgubiti faraona i jego armiju pri prěhodě prěz [[Črveno morje]] v znak svojej vlasti nad Izraelem i drugymi narodami. [[Fajl:VictoryOLord.JPG|thumb|right|''«Poběda, o, Bože!»'', (1871) obraz Džona Evereta Mile, ktora izobražaje Mojseja s paloju v rukah, ktoromu pomogajut Aaron i Hur, vozvysivše jego ruky v čas bitvy s Amalikijcami.]] Poslě pobědy nad [[Amalikijci|amalikijcami]] v [[Refidim|Refidimu]], Mojsej povedl izraelcev na [[Gora Sinaj|goru Sinaj]], kde jemu byli sut dany [[Deset zapovědij|Deset zapovědij od Boga]], napisanyh na kamennyh tabelah. Jednako, pokoliku Mojsej dolgy čas ostaval se na gorě, něktori ljudi bojali se, že on može byti mrtvy, zatom oni sut izdělali iz zlata statuju teletka i počeli moliti se na njego, tym samym oni ne poslušali i razgněvali Boga i Mojseja. Mojsej vo gněvu razbil kamenne tabely, a potom prikazal uniščiti tyh, kto molil se zlatomu teletku, ktoro je bylo raztolčeno vo prah i směšano s vodoju, ktoru zastavili piti idolopoklonnikov. Bog ponovno napisal deset zapovědij na novyh tabelah. Pozdněje, na gorě Sinaj, Mojsej i načelniku naroda zaključili zavět, suglasno ktoromu Izrael byl povinny stati narodom Jehovy i pokoriti se jemu, a Jehova — stati jih bogom. Mojsej doručil zakony Božji Izraelu, založil svečenstvo vo glavě s jego bratom Aaronom i jego synami i izgubil tyh izraelcev, ktory odšli od njego. V svojem poslědnjem aktě na Sinaje Bog dal Mojseju poučenja odnosno svečenogo šatora, prěsvigajemogo svetilišča, s pomočju ktorogo on bude idti a Izraelem v Zemju Oběčivanu. Od Sinaja Mojsej povedl izraelcev v [[Pustynja Paran|pustynju Paran]] na granice Hanaana. Odtud on odpravil v tamtu zemju dvanadset razvědarev. Razvědari vratili se s obraz obrazcami plodnosti zemji, ale odvratili, že jejni žitelji sut [[Nefilim|velikany]]. Ljudi sut byli nastrašeny i htěli vratiti se v Egipt, a něktory povstali suprotiv Mojseja i suprotiv Boga. Mojsej je skazal, že oni ne sut dostojny naslěditi tutu zemju i budut putovati po pustynje četyrideset lět, dopoka ne bude izumrěti to pokoljenje, odrěkše se vojdti v Hanaan, da by toj zemjej vladali jih děti.<ref>{{Cite book |last=Ginzberg |first=Louis |year=1909 |url=http://www.swartzentrover.com/cotor/e-books/misc/Legends/Legends%20of%20the%20Jews.pdf |title=The Legends of the Jews |volume=III: Ingratitude Punished |translator-first=Henrietta |translator-last=Szold |location=Philadelphia |publisher=Jewish Publication Society}}</ref> Pozdněje [[Korej]] byl nakazany za to, čto vozglavil povstanje suprotiv Mojseja. Kogda je minulo četyrideset lět, Mojsej povedl izraelcev na vozhod, okolo [[Mrtvo morje|Mrtvogo morja]], k zemjam [[Edom]]a i [[Moav|Moaba]]. Tam oni sut izběgli pokušenja idolopoklonstva, zavojevali zemji [[Og]]a i [[Sigon]]a v [[Transjordanija|Transjordaniji]], polučili Božje blagoslovjenje prěz [[Balaam|proroka Balaama]] i izniščili madiancev, ktory k koncu Izhoda stali sut vragami izraelcev iz-za jih smutno znajemoj rolje v sklonjenji izraelcev ko grěhu suprotiv Boga. Mojseju obadva raza bylo je objavjeno, že on bude umrěti do togo, kak izraelci budut vojdti v Zemju Oběčivanu: vo [[4. kniga Mojseja|4. knigě Mojseja]] 27:13<ref>4. kniga Mojseja 27:13</ref>, kogda on je uviděl Zemju Oběčivanu s [[Gora Abarim|gory Abarim]], i ponovno vo 4. knigě Mojseja 31:1<ref>4. kniga Mojseja 31:1</ref>, kogda byla je izigrana bitva s madiancami. Na brěgah [[Jordan]]a, v obzoru zemji, Mojsej sobral plemena. On pripomněl jim o jih putovanjah i izložil Božji zakony, po ktorym oni sut povinni žiti na tutoj zemji, spěval hvalebnu pěsnju i blagoslovil narod, a takože prědal svoju vlast [[Jezus Nun|Jezusu synu Nuna]], pod vlastju ktorogo oni budut vladati zemjeju. Zato Mojsej vozošel na [[Gora Nebo|Goru Nebo]], ogleděl Zemju Oběčivanu i umrěl v vozrastu 120 lět: <blockquote> Poslě tutogo Mojsej, služitelj Jehovy, umrěl tam, v zemji Moab, kak i je skazal Jehova. On je pogrebl jego v dolině v zemji Moab, naprotiv Bet-peora, i nikto donyně ne znaje, kde jegova mogyla . ''5 Kniga Mojseja 34:5–6)'' </blockquote> ===Zakonodatelj Izraela=== [[Fajl:Guido Reni - Moses with the Tables of the Law - WGA19289.jpg|thumb|''«Mojsej s Tabelami Zavěta»'' (1624), obraz Guido Reni]] Dnes [[hebreji]] čtet Mojseja kak «zakonodatelja Izraela», i on je izdal několiko svodov zakonov vo četyreh knigah. Prva iz njih to jest Kodeks zavěta,<ref>2. kniga Mojseja 20:19–23:33</ref> uslovja zavěta, ktory Bog prědlagaje izraelcam na gorě Sinaj. Čestju zavěta sut [[Deset zapovědij|Dekalog]] ([[deset zapovědij]], [[2. kniga Mojseja]] 20:1–17)<ref>2. kniga Mojseja 20:1–17</ref> i Kniga Zavěta (2. kniga Mojseja 20:22–23:19).<ref>2. kniga Mojseja 20:22–23:19</ref> Vsa [[3. kniga Mojseja]] prědstavjaje soboju vtoroj svod zakonov, [[4. kniga Mojseja]] počinaje se ješče s jednogo svoda, a [[5. kniga Mojseja]] — s drugogo.<ref>5. kniga Mojseja 1:1, 5</ref> Mojsej tradicijno myslil se avtorom tutyh četyreh knig zajedno s [[1. kniga Mojseja|1. knigoju Mojseja]], ktory zajedno sostavjajut [[Tora|Toru]], prvy razděl Hebrejskoj Bibliji. == Žrla == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Moses|}} {{Članok s zvězdoju}} [[Kategorija:Religija]] [[Kategorija:Ljudi]] pwcps8shpbdi2b8my94ipz9zkpmdyqe 48592 48591 2026-10-13T05:49:44Z Ilja isv 10 48592 wikitext text/x-wiki {{Kartka biblijsky personaž|Obrazok=File:Philippe de Champaigne - Moses with the Ten Commandments - WGA04717.jpg|Razměr obrazka=300px|Podpis=''Mojsej s [[Deset Zapovědij|Desetju Zapovědami]]''. {{-|Philippe de Champaigne|Филип де Шампанj}}. 1648|Pol=mužsky|Originalno napisanje=[[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{lang|he|מֹשֶׁה‬}}|Ime=Mojsej|Period žitja=suglasno judaističnoj tradiciji: {{-|XIV—XIII}} věka do n. e.<br>suglasno Septuagintě: 1497—1377 gody do n. e.|Značenje imena=Iztegnuty iz vody|Grečsko napisanje=Mωυσής|Latinsko napisanje=Moyses|V drugyh kulturah)=Musa ([[islam]])|Kraj=[[Egipt]]<br>[[Arabijsky poluostrov]]<br>[[Sinajsky poluostrov]]|Zajetje=prvy sudja Izraela<br>[[prorok]]<br>[[pastuh]]|Pohodženje=[[Pleme Levija]]|Spominanja=[[Tanah]] / [[Biblija]]<br>[[Koran]]|Otec=[[Amram]]|Mati=[[Johaveda]]|Suprug=[[Sefora]]|Děti=Geršom, Eliezer|Mesto pogreba=dolina u [[Gora Nebo|gory Nebo]]|Denj pameti=17 septembra|Svezane pojetja=[[goreči kust]], [[deset kar egiptskyh]], [[Izhpd iz Egipta|izhod]], [[zlato teletko]], [[mědna zmija]], [[mana]], [[Deset Zapovědov]], [[Pesah]]. [[šabat]], [[judaizm]], [[menora]]|Svezane dějanja=[[Izhod iz Egipta]]|Svezane personaži=[[Aron]], [[Miriam]], [[Jezus Nun]]|Atributy=[[Tabely Zavěta]], [[Žezlo Mojseja|žezlo]]}} '''Mojsej''' ([[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|מֹשֶׁה‬}} {{MFA|moˈʃe}} — ''«vzety (spaseny) iz vody»''; [[Arabsky jezyk|arab.]] {{Lang|ar|موسىٰ}} {{MFA|muː.saː}}; [[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{Lang|el|Μωϋσῆς}}; [[Latinsky jezyk|lat.]] {{Lang|la|Moyses}}) je byl hebrejskym [[prorok]]om, učiteljem i liderom podolg [[Abrahamičske religije|abrahamičskoj]] tradicije. On slyne samym važnym prorokom v [[judaizm|judaizmu]]<ref>5. kniga Mojseja 34:10</ref> i [[samaritanizm|samaritanizmu]], a takož jednym iz samyh važnyh prorokov v [[Hristijanstvo|hristijanstvu]], [[islam|islamu]], věrě Bahaji i drugyh [[Абрахамичске религије|abrahamičskyh religijah]]. Podolg [[Biblija|Biblije]] i [[Koran]]u, Mojsej je byl vodžem izraelcev i zakonodateljem, ktoromu pripisyvaje se proročsko stvorjenje [[Tora|Tory]] (prvyh peti knig Biblije).<ref name="Dever 2001">{{Cite book |last=Dever |first=William G. |author-link=William G. Dever |year=2001 |chapter=Getting at the "History behind the History" |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA97 |title=[[What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?|What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] and [[Cambridge|Cambridge, U.K.]] |publisher=[[Wm. B. Eerdmans]] |pages=97–102 |isbn=978-0-8028-2126-3 |oclc=46394298}}</ref> Podolg 2. knigě Mojseja, Mojsej urodil se v tamtoj čas, kogda jego narod, izraelci, porabovano menšinstvo, povyšal svoju čislnost, i v rezultatu egiptsky faraon je ostrěgal se, že oni mogut sjediniti se s vragami Egipta.<ref>2. kniga Mojseja 1:10</ref> Hebrejska mati Mojseja, [[Johaveda]], tajno je skryla jego, kogda faraon prikazal ubivati vsih novonarodženyh hebrejskyh mladčikov, da by smenšiti čislnost izraelcev. Prěz dočeru faraona děte je bylo adoptovano kak neznajemo děte iz Nila i rastlo v kraljevskoj rodině. Poslě ubijstva egiptskogo rabovlastnika, izbivavšego hebreja, Mojsej uběgl prěz [[Črveno morje]] v Madian, kde on je sustrětl se s angelom Božjim,<ref>{{Cite book |author=Douglas K. Stuart |year=2006 |title=Exodus: An Exegetical and Theological Exposition of Holy Scripture |publisher=B&H Publishing Group |pages=110–13 }}</ref> ktory govoril s njim iz gorečego kusta na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], ktoru on mněl Goroju Božjeju. [[Bog v judaizmu|Bog]] odpravil Mojseja nazad v Egipt, da by požedati osvobodženje izraelcev iz rabstva. Mojsej je skazal, že on ne uměje govoriti krasnorěčivo,<ref>2. kniga Mojseja 4:10</ref> zatom Bog dozvolil [[Aaron]]u, jego staršemu bratu,<ref>2. kniga Mojseja 7:7</ref> stati jego prědstaviteljem. Poslě [[Deset egyptskyh kar|Deseti kar]] Mojsej vozglavil [[Izhod|Izhod iz Egipta]] prěz Črveno morje, poslě čego oni stanuli u [[Gora Sinaj|gory Sinaj]], kde Mojsej polučil [[Deset zapovědij]]. Poslě 40 godov putovanja v pustynje Mojsej umrěl na [[Gora Nebo|gorě Nebo]] v vozrastu 120 godov, v ograničenjah vidimosti [[Zemja Oběčivana|Zemji Oběčivanoj]].<ref>{{Cite journal |author-last=Kugler |author-first=Gili |date=December 2018 |title=Moses died and the people moved on: A hidden narrative in Deuteronomy |editor1-last=Shepherd |editor1-first=David |editor2-last=Tiemeyer |editor2-first=Lena-Sofia |journal=[[Journal for the Study of the Old Testament]] |publisher=[[SAGE Publications]] |volume=43 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1177/0309089217711030 |s2cid=171688935 |issn=1476-6728}}</ref> Večinstvo naučnikov mysli, že biblijsky Mojsej je byl legendarnoju figuroju, hot i domněvajut, že Mojsej abo podobna jemu figura jestvovala v 13. stolětju do n.e.<ref>{{Cite journal |last1=Nigosian |first1=S.A. |title=Moses as They Saw Him |journal=Vetus Testamentum |date=1993 |volume=43 |issue=3 |pages=339–350 |doi=10.1163/156853393X00160|quote= Medžu biblejistami, prividno, prěvladyvajut tri točky zrěnja, ktore sut osnovane na analizě iztočnikov abo historično-kritičnoj metodě. Prvo, red naučnikov, takyh kak Mejer i Holšer, phajut se lišiti Mojseja vsih pripisyvajemyh jemu prerogativ, odrěkajuči kaku-libo historičnu cěnnost jego ličnosti abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Vtoro, drugi naučniki… polno obratno prvoj točkě zrěnja i phajut se dokazati ključnu rolju Mojseja, ktoru on je sigral v judaizmu. I, tretje, ti, kto pridrživajut se srědnjej pozicije… odděljajut pravdivu historičnu identifikaciju Mojseja od nadbudovanjem iz bolje pozdnyh legendarnyh narostov… Izbytočno govoriti, že tute pytanja sut mnogo obsudžajemymi nerěšeny mi pytanjami srěd naučnikov. Itak, pokušenje odděliti historične elementy Tory od nehistoričnyh omal ne je prinesla nikakyh dobryh rezultatov odnosno figury Mojseja abo toj rolje, ktoru on je sigral v judaizmu. Neudiviteljno, že J. Van Seters prišel k vyvodu, že «iskanje historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendě».|issn = 0042-4935 }}</ref><ref name="Dever2001">{{Cite book|first=William G.|last=Dever|title=What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel|url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&pg=PA99|year=2001|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2126-3|page=99|quote=Figura, ktora je podona Mojseju, možlivo, jestvovala někde v južnoj Transjordaniji v srědině-koncu 18. stolětja do n.e., kde, po mněnju mnogyh naučnikov, pojavili se biblijsky prědanja o bogě Jahve.}}</ref><ref name="Enclyc Brit Moses">{{Cite web |last1=Beegle |first1=Dewey |title=Moses |date=5 July 2023 |url=https://www.britannica.com/biography/Moses-Hebrew-prophet |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Ox1">{{Cite web |title=Moses |url=http://www.oxfordbiblicalstudies.com/article/opr/t94/e1284 |website=Oxford Biblical Studies Online}}</ref><ref name="Miller">{{Cite book|first=Robert D.|last=Miller II|title=Illuminating Moses: A History of Reception from Exodus to the Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=bXZfAgAAQBAJ&pg=PA21|date=25 November 2013|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-25854-9|pages=21, 24|quote=Van Seters je zaključil: «Iskanja historičnogo Mojseja — naprazdno zajetje. Odnyně on je prinaleži jedino legendam»… «Ničto iz tutogo ne označaje, že historičny Mojsej ne jestvuje i že legendy ne sodrživajut v sobě historičnoj informacije. Ale v prvyh peti knigah, ktore je napisal Mojsej, historija je stala memorialnoju. Memorial reviduje historiju, realizuje pamet i prěobračaje historiju v mit».}}</ref> Rabiničsky judaizm je izkalkuloval, že dolgost žitja Mojseja odpovědaje 1391—1271 godami do n.e.;<ref>{{-|''[[Seder Olam Rabbah]]''}}''Trěba dodati polny citat''</ref> Jeronim je prědpoložil 1592 god do n.e.,<ref>{{-|[[Jerome]]'s}} {{-|''[[Chronicon (Jerome)|Chronicon]]''}} ({{-|4th century) gives 1592 for the birth of Moses}}</ref> a Džejms Ašer prědpoložil 1571 god do n.e. kak god jego rodženja.<ref>{{-|The 17th-century}} {{-|[[:en:Ussher chronology|Ussher chronology]]}} {{-|calculates 1571&nbsp;BCE (''Annals of the World'', 1658 paragraph 164)}}</ref> Egiptsko ime «Mojsej» spominaje se v davnoegiptskoj literaturě.<ref name="i851">{{Cite web | title=Let's Hear It From The Pharaohs: The Egyptian Story of Moses | website=Museum of the Jewish People | date=April 7, 2020 | url=https://www.anumuseum.org.il/blog/egyptian-story/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> V traktatu hebrejskogo historika Josefa Flavija cituje se razkaz davnoegiptskogo historika Manetona o davnoegiptskom žrecu-věrolomniku Osarsetu, ktory prěimenoval se v Mojseja i vozglavil uspěšnu prěvrat suprotiv vladajučego faraona, ktory vladal Egiptom ješče mnogo lět, dopoka faraon ne vratil sobě vlast i ne izgnal Osarseta i jego podpornikov.<ref name="g777">{{Cite journal | last=Gruen | first=Erich S. | title=The Use and Abuse of the Exodus Story | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101326 | pages=93–122 | doi=10.1007/BF02335457 | url=http://www.jstor.org/stable/20101326 | access-date=June 8, 2024}}</ref><ref name="z582">{{Cite journal | last=Feldman | first=Louis H. | title=Responses: Did Jews Reshape the Tale of the Exodus? | journal=Jewish History | publisher=Springer | volume=12 | issue=1 | year=1998 | issn=0334-701X | jstor=20101327 | pages=123–127 | doi=10.1007/BF02335458 | url=http://www.jstor.org/stable/20101327 | access-date=June 8, 2024|ref=z582}}</ref><ref name="t730">{{Cite web | title=MOSES IS CURED OF LEPROSY | website=Jewish Bible Quarterly | date=September 12, 2016 | url=https://jbqnew.jewishbible.org/jbq-past-issues/2016/443-july-september-2016/moses-cured-leprosy/ | access-date=June 8, 2024}}</ref> Mojsej često izobražal se v hristijanskoj umětnosti i literaturě, napriměr, na obrazu Mikelandželo «Mojsej» i na tvorbah v redu vladnyh budynkov SŠA. V epohu Srědnjevěčja i Vozrodženja jego često izobražali s malenkymi rožkami, čto jest rezultatom nevěrnogo prěklada v latinskoj Vulgatě Biblije, ktory, tym ne menje, poněkogda mogl odražati hristijansku ambivalentnost abo iměti iskreny antisemitsky podtekst. ==Etimologija imena== [[Fajl:Moses - Alta-Tadema.jpg|thumb|«Nahodženje Mojseja», obraz sera Lourensa Alma-Tademy, 1904]] Egiptsky korenj «''mose''» («rodženy od») abo «''mose''» razgledyval se kak možliva etimologija. Možlivo to je bylo skračenje teofornogo imena s propustom imena [[Bog]]a. Sufiks «''mose''» pojavjaje se v imenah egiptskyh faraonov, takyh kak Tutmos («Rodženy od Tota») i Ramos («Rodženy od Ra»).<ref name="Hays">{{Cite book |title=Hidden Riches: A Sourcebook for the Comparative Study of the Hebrew Bible and Ancient Near East |last=Hays |first=Christopher B. |publisher=[[Presbyterian Publishing Corporation|Presbyterian Publishing Corp]] |year=2014 |isbn=978-0-664-23701-1 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=r5W7BwAAQBAJ&pg=PA116}}</ref> Jedno iz egiptskyh imen Ramsesa je bylo ''Ra-mesesu mari-Amon'', čto označaje «Rodženy od Ra, milovany Amona» (jego takože imenovali ''Usermaatre Setepenre'', čto označaje «Hranitelj světla i harmonije, silny v světlu, izbrany Ra». Jezykoznavec Abraham Jahuda, bazujuči se na napisanju, privedenom v [[Tanah|Tanahu]], utvrdžaje, že ono sjedinjaje v sobě slova «voda» abo «sěme» i «vodojem», čto privodi k pojavjenju slova «dĕte Nila».<ref>{{-|Ulmer, Rivka. 2009.}} [https://books.google.com/books?id=wKH3qsGzlb0C&pg=PA269 {{-|''Egyptian Cultural Icons in Midrash''}}]. {{-|[[Walter de Gruyter|de Gruyter]]. p. 269.}}</ref> Biblijsky razkaz o rodženji Mojseja davaje jemu narodnu etimologiju, ktora objasnjaje prědpokladajemo značenje jego imena.<ref name="Hays"/><ref{{-|>Naomi E. Pasachoff, Robert J. Littman (2005),}} [https://books.google.com/books?id=z4eaj09hscAC&pg=PA5 {{-|''A Concise History of the Jewish People''}}], {{-|Rowman & Littlefield, p. 5.}}</ref> Govoret, že on je polučil jego od dočeri faraona: «On je stal jejnym synom. Ona je nazvala jego Mojsejem [מֹשֶׁה, Mōše] i skazala: „Ja jesm iztegnula jego iz vody“» (2. Kniga Mojseja 2:10). Tuto objasnjenje svezyva jego s semitskym korenjem משׁה, {{-|m-š-h}}, čto označaje «iztegati». Tosafist 11. stolětja Isaak ben Ašer ha-Levi je znamenoval, že dočera faraona nazyva jego aktivnym pričestjem «iztegajuči» (מֹשֶׁה, mōše), a ne pasivnym pričestjem «iztegany» (נִמְשֶׁה, nīmše), čim faktično govori proročstvo o tom, čto Mojsej bude izvesti drugyh (iz Egipta); tuto je bylo prijeto něktorymi naučnikami.<ref>{{Cite web|title=Riva on Torah, Exodus 2:10:1|url=https://www.sefaria.org/Riva_on_Torah,_Exodus.2.10.1|access-date=2021-03-14|website=Sefaria}}</ref> Ibn Ezra je prědpoložil dva varianty proizhodženja imena Mojseja: on mněl, že to je libo prěklad egiptskogo imena, a ne transliteracija, libo dočera faraona je mogla govoriti na [[Hebrejsky jezyk|hebrejskom jezyku]].<ref>{{Cite web |title=Did Pharaoh's Daughter Name Moses? In Hebrew? |url=https://www.thetorah.com/article/did-pharaohs-daughter-name-moses-in-hebrew |access-date=2022-04-18 |website=TheTorah.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=What Was Moshe's Real Name? |url=https://www.chabad.org/parshah/article_cdo/aid/627663/jewish/What-Was-Moshes-Real-Name.htm |first=Y. Eliezer |last=Danzinger |work=Chabad.org |date=2008-01-20<!-- Based on YAML metadata --> |access-date=5 May 2022}}</ref> Kennet Kitčen utvrdžaje, že hebrejska etimologija, věrojetno, je pravdiva, zato že zvuki v hebrejskom ''m-š-h'' ne odpovědajut izgovoru egiptskogo ''msy'' v odgovarjajuči period časa.<ref>{{-|Kenneth A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' (2003), pp. 296–97:}} «Jegovo ime je razširjeno kak egiptsko, i jegova forma velmi često nepopravno objasnjaje se biblijistami. Jego često dělajut ravnym egiptskomu slovu „ms“ (Mose), označajučim „děte“ i mněvajut skračenjem imena, sostavjajemogo iz imena božstva, ime ktorogo je bylo propuščeno. I napravdu, my znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenujut Amen-moše, Ptah-moše, Ra-moše, Hor-moše i td. Ale tuto objasnjenje ne jest pravilnym. My takože znajemo mnogo egipčan, ktoryh imenovali prosto „Mojsej“, bez nazyvanja kakogo-libo božstva. Najvyše znajemy hvala dolgoj težbě svojej rodiny s pisateljem iz srědnjego klasu Mojsejem (iz hrama Ptaha vo Memfisu) pri Ramsesě {{-II}}; ale u njego bylo mnogo homonimov. Slědovateljno, objasnjenje odsutstva božstva trěba odvratiti kak nevěrno… Jest něčto pogorše. Ime Mojsej, věrojetněje vsego, voobče ne jest egiptsko! Skvrčeče zvuky ne sběgajut se dolžnym obrazom, i tuto jest nemožlivo objasniti. V podtiskajučem věčinstvu slučajev egiptska „s“ zvuči v hebrejskom kak „s“ (sameh), togdy kak hebrejska i zapadnisemitska „s“ (sameh) na egiptskom zvuči kako „tj“. I naopak, egiptsko „š“ = hebrejsko „š“, i naopak. Lěpše priznati, že děte je bylo narěčeno (2. kniga Mojseja 2:10b) svojeju sobstvenoju materju v formě, početkovo izgovornoj kak „Mašu“, „toj, kogo iztegnuli“ (ktora je stala „Moše“, „toj, kto izvodi“, to jest jego narod iz rabstva, kogda on izvedl jih dalje). V Egiptu 14.–13. stolětij „Moše“ napravdu proiznosilo se kak „Masu“, i zatom jest mnogo věrojetno, že mladogo hebrejskogo Mašu egiptske prijatelji prozvali Masu; ale tuto je slovesny kalambur, a ne pozajetje vo vsakom slučaju.»</ref> ==Biblijsky razkaz== [[Fajl:SyriacBibleParisFolio8rrMosesBeforePharaoh.jpg|thumb|left|''Mojsej prěd faraonom'', miniatura 6. stolětja iz sirijskoj Bibliji v Parižu]] ===Prorok i izbavitelj Izraela=== {{Osnovny članok|Izhod iz Egipta}} Izraelci sut poselili se v Zemje Gošen vo dni Josefa i Jakova, ale pojavil se novy faraon, ktory deprimoval synov Izraela. V tamtoj čas u Amrama, syna Kehata, syna Levi, i Johavedy, dočeri Levi, rodil se Mojsej; oni sut prišli v Egipt zajedno s rodinoju Jakova. U Mojseja je byla sestra [[Miriam]], ktora byla starše jego na několiko lět, i brat [[Aaron]], ktory byl starše jego na tri goda. Faraon je prikazal, da by vsi novonarodženy hebrejsky mladčiki sut byli potopjeny v [[Nil]]u, ale materi Mojseja je položila jego v arku i skryla arku v vysokoj travě na brěgu rěky, kde děte je bylo najdeno i adoptovano dočerju faraona, i školil se kako egipčanin. Raz, kogda Mojsej dostignuti polnolětnosti, on je ubil egipčanina, ktory bil hebreja. Mojsej, da by izběgti smrtnoj kazni faraona, běgl v Madian (pustynnu krajinu k jugu od [[Judeja|Judeji]], kde ženil se na Seforě.<ref>2. kniga Mojseja 2:21</ref> Tam, na [[Gora Horeb|gorě Horeb]], [[Bog]] javil se Mojseju v obrazu gorečego kusta, odkryl svoje ime [[Tetragramaton|JHVH]] (věrojetno, proiznosi se kak ''[[Jahve]]'' abo ''[[Jehova]]'')<ref>2. kniga Mojseja 3:14</ref> i povelěl jemu vratiti se v Egipt i izvesti svoj [[Izraelj kak izbrany narod|izbrany narod]] (Izrael) iz rabstva v [[Zemja Oběčivana|Zemju Oběčivanu]] ([[Hanaan]]).<ref>2. kniga Mojseja 8:1</ref> V čas putovanja Bog pokušal se ubiti Mojseja za to, čto on ne je sdělal obrězanje svojemu synu,<ref>2. kniga Mojseja 4:24—26</ref> ale Sefora shranila jemu život. Mojsej vratil se, da by izpolniti Božje povelěnje, ale Bog zastavil prinudil faraona odkazati se, i jedino poslě togo, kak Bog porazil Egipt [[Deset egiptskyh kar|Desetju karami]], faraon odpustil Mojseja s jego narodom. Mojsej privedl izraelcev k granice Egipta, ale Bog ponovno sdělal srdce faraona svirěpym, da by on mogl izgubiti faraona i jego armiju pri prěhodě prěz [[Črveno morje]] v znak svojej vlasti nad Izraelem i drugymi narodami. [[Fajl:VictoryOLord.JPG|thumb|right|''«Poběda, o, Bože!»'', (1871) obraz Džona Evereta Mile, ktora izobražaje Mojseja s paloju v rukah, ktoromu pomogajut Aaron i Hur, vozvysivše jego ruky v čas bitvy s Amalikijcami.]] Poslě pobědy nad [[Amalikijci|amalikijcami]] v [[Refidim|Refidimu]], Mojsej povedl izraelcev na [[Gora Sinaj|goru Sinaj]], kde jemu byli sut dany [[Deset zapovědij|Deset zapovědij od Boga]], napisanyh na kamennyh tabelah. Jednako, pokoliku Mojsej dolgy čas ostaval se na gorě, něktori ljudi bojali se, že on može byti mrtvy, zatom oni sut izdělali iz zlata statuju teletka i počeli moliti se na njego, tym samym oni ne poslušali i razgněvali Boga i Mojseja. Mojsej vo gněvu razbil kamenne tabely, a potom prikazal uniščiti tyh, kto molil se zlatomu teletku, ktoro je bylo raztolčeno vo prah i směšano s vodoju, ktoru zastavili piti idolopoklonnikov. Bog ponovno napisal deset zapovědij na novyh tabelah. Pozdněje, na gorě Sinaj, Mojsej i načelniku naroda zaključili zavět, suglasno ktoromu Izrael byl povinny stati narodom Jehovy i pokoriti se jemu, a Jehova — stati jih bogom. Mojsej doručil zakony Božji Izraelu, založil svečenstvo vo glavě s jego bratom Aaronom i jego synami i izgubil tyh izraelcev, ktory odšli od njego. V svojem poslědnjem aktě na Sinaje Bog dal Mojseju poučenja odnosno svečenogo šatora, prěsvigajemogo svetilišča, s pomočju ktorogo on bude idti a Izraelem v Zemju Oběčivanu. Od Sinaja Mojsej povedl izraelcev v [[Pustynja Paran|pustynju Paran]] na granice Hanaana. Odtud on odpravil v tamtu zemju dvanadset razvědarev. Razvědari vratili se s obraz obrazcami plodnosti zemji, ale odvratili, že jejni žitelji sut [[Nefilim|velikany]]. Ljudi sut byli nastrašeny i htěli vratiti se v Egipt, a něktory povstali suprotiv Mojseja i suprotiv Boga. Mojsej je skazal, že oni ne sut dostojny naslěditi tutu zemju i budut putovati po pustynje četyrideset lět, dopoka ne bude izumrěti to pokoljenje, odrěkše se vojdti v Hanaan, da by toj zemjej vladali jih děti.<ref>{{Cite book |last=Ginzberg |first=Louis |year=1909 |url=http://www.swartzentrover.com/cotor/e-books/misc/Legends/Legends%20of%20the%20Jews.pdf |title=The Legends of the Jews |volume=III: Ingratitude Punished |translator-first=Henrietta |translator-last=Szold |location=Philadelphia |publisher=Jewish Publication Society}}</ref> Pozdněje [[Korej]] byl nakazany za to, čto vozglavil povstanje suprotiv Mojseja. Kogda je minulo četyrideset lět, Mojsej povedl izraelcev na vozhod, okolo [[Mrtvo morje|Mrtvogo morja]], k zemjam [[Edom]]a i [[Moav|Moaba]]. Tam oni sut izběgli pokušenja idolopoklonstva, zavojevali zemji [[Og]]a i [[Sigon]]a v [[Transjordanija|Transjordaniji]], polučili Božje blagoslovjenje prěz [[Balaam|proroka Balaama]] i izniščili madiancev, ktory k koncu Izhoda stali sut vragami izraelcev iz-za jih smutno znajemoj rolje v sklonjenji izraelcev ko grěhu suprotiv Boga. Mojseju obadva raza bylo je objavjeno, že on bude umrěti do togo, kak izraelci budut vojdti v Zemju Oběčivanu: vo [[4. kniga Mojseja|4. knigě Mojseja]] 27:13<ref>4. kniga Mojseja 27:13</ref>, kogda on je uviděl Zemju Oběčivanu s [[Gora Abarim|gory Abarim]], i ponovno vo 4. knigě Mojseja 31:1<ref>4. kniga Mojseja 31:1</ref>, kogda byla je izigrana bitva s madiancami. Na brěgah [[Jordan]]a, v obzoru zemji, Mojsej sobral plemena. On pripomněl jim o jih putovanjah i izložil Božji zakony, po ktorym oni sut povinni žiti na tutoj zemji, spěval hvalebnu pěsnju i blagoslovil narod, a takože prědal svoju vlast [[Jezus Nun|Jezusu synu Nuna]], pod vlastju ktorogo oni budut vladati zemjeju. Zato Mojsej vozošel na [[Gora Nebo|Goru Nebo]], ogleděl Zemju Oběčivanu i umrěl v vozrastu 120 lět: <blockquote> Poslě tutogo Mojsej, služitelj Jehovy, umrěl tam, v zemji Moab, kak i je skazal Jehova. On je pogrebl jego v dolině v zemji Moab, naprotiv Bet-peora, i nikto donyně ne znaje, kde jegova mogyla . ''5 Kniga Mojseja 34:5–6)'' </blockquote> ===Zakonodatelj Izraela=== [[Fajl:Guido Reni - Moses with the Tables of the Law - WGA19289.jpg|thumb|''«Mojsej s Tabelami Zavěta»'' (1624), obraz Guido Reni]] Dnes [[hebreji]] čtet Mojseja kak «zakonodatelja Izraela», i on je izdal několiko svodov zakonov vo četyreh knigah. Prva iz njih to jest Kodeks zavěta,<ref>2. kniga Mojseja 20:19–23:33</ref> uslovja zavěta, ktory Bog prědlagaje izraelcam na gorě Sinaj. Čestju zavěta sut [[Deset zapovědij|Dekalog]] ([[deset zapovědij]], [[2. kniga Mojseja]] 20:1–17)<ref>2. kniga Mojseja 20:1–17</ref> i Kniga Zavěta (2. kniga Mojseja 20:22–23:19).<ref>2. kniga Mojseja 20:22–23:19</ref> Vsa [[3. kniga Mojseja]] prědstavjaje soboju vtoroj svod zakonov, [[4. kniga Mojseja]] počinaje se ješče s jednogo svoda, a [[5. kniga Mojseja]] — s drugogo.<ref>5. kniga Mojseja 1:1, 5</ref> Mojsej tradicijno myslil se avtorom tutyh četyreh knig zajedno s [[1. kniga Mojseja|1. knigoju Mojseja]], ktory zajedno sostavjajut [[Tora|Toru]], prvy razděl Hebrejskoj Bibliji. == Žrla == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Moses|}} {{Članok s zvězdoju}} [[Kategorija:Religija]] [[Kategorija:Ljudi]] 90wh6dzfbkyhinn8elttdxcdsmfccyh 0 1476 48585 35459 2026-10-13T03:51:57Z GlěbDyndar 29 48585 wikitext text/x-wiki {{Kartka država | conventional_long_name = Država Palestina | common_name = Palestina | native_name = <div class="center">{{Jezyky|ar|دولة فلسطين}}<br />{{-|''{{Small|Dawlat Filasṭīn}}''}}</div> | image_flag = Flag of Palestine.svg | image_coat = Coat of arms of Palestine.svg | symbol_width = 70px | national_anthem = {{Jezyky|ar|{{Big|"فدائي"}}}}<br />"[[Fida'i]]"<ref>{{Cite web|title=Palestine |access-date=8 June 2014 |website=nationalanthems.info |url=http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331034257/http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-date=31 March 2014 |format=includes audio |url-status=live}}</ref><br />"Vojovnik Fedajin"<br />[[Fajl:Anthem of Palestine.ogg]] | image_map = State of Palestine (orthographic projection).svg | map_width = 220px | map_caption = [[w:Palestinian territories|Territory claimed by Palestine]] (green).<br />Claimed territory annexed by Israel (light green). | capital = {{Unbulleted list |item1_style=margin-bottom:2px;|[[Jerusalem]] ([[w:Status of Jerusalem|ograničeno poznanje]]) |[[Ramallah]] }} | status = [[w:United Nations General Assembly observers|Država-observovatel OSN]] [[w:Israeli occupation of Palestine|pod Izraeljskoju okupacijeju]]<br />[[w:International recognition of the State of Palestine|poznana 147 členami OSN]] | largest_city = [[Rafah]]<ref>{{Cite web|url= https://english.wafa.ps/Pages/Details/140699#:~:text=ActionAid%3A%20Conditions%20in%20Rafah%20at,over%20one%20million%20displaced%20people | title= ActionAid: Conditions in Rafah at breaking point, with over one million displaced people |work=wafa agency}}</ref> | official_languages = [[Arabsky jezyk|arabsky]] | religion = {{Ublist | 98% [[Islam]] ([[State religion|official]]) | 2% other }} | demonym = [[Palestincy|Palestinsky]] | government_type = Unitarna [[poloprezidentska republika]]<ref name=declaration1988>{{Cite web|title=Declaration of Independence (1988) (UN Doc) |date=18 November 1988 |access-date=8 June 2014 |website=State of Palestine Permanent Observer Mission to the United Nations |url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-date=8 June 2014 |url-status=dead |publisher=United Nations }}</ref><!-- Articles in Wikipedia may not be used as citations; I have cited the published document --> | area_km2 = 6,020<ref name="UN Stats-2012">{{Cite book |chapter-url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |chapter=Table 3, Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density |title=Demographic Yearbook |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |date=2012 |publisher=[[United Nations Statistics Division]] |access-date=28 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015114145/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |archive-date=15 October 2017 |url-status=live }}</ref> <!-- Area should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_rank = 163 <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_footnote = | population_estimate = 5,483,450<ref name="census">{{Cite web| url=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=676| title=Estimated Population in the Palestine Mid-Year by Governorate,1997-2026| publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics| access-date=7 December 2022| archive-date=7 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112233/https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=676| url-status=live}}</ref> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = 121 | currency = {{Unbulleted list |Egiptsky funt ({{-|[[ISO 4217|EGP]]}}) |[[Izraeljsky novy šekel]]j {{-|(ILS)}} |[[Jordansky dinar]] {{-|(JOD)}} |{{-|(''[[de facto]]'')}}<ref>{{-|According to [https://web.archive.org/web/20161001065601/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%2BProcess/Guide%2Bto%2Bthe%2BPeace%2BProcess/Gaza-Jericho%2BAgreement%2BAnnex%2BIV%2B-%2BEconomic%2BProtoco.htm Article 4 of the 1994 Paris Protocol], the State of Palestine has no official currency. The Protocol allows the Palestinian Authority to adopt multiple currencies. In the [[West Bank]], the Israeli new sheqel and Jordanian dinar are widely accepted, while in the [[Gaza Strip]] the Israeli new sheqel and Egyptian pound are widely accepted.}}</ref>}} | time_zone = Palestinsky standardny čas | utc_offset = +2 | utc_offset_DST = +3 | time_zone_DST = [[Palestinsky lětny čas]] }} [[Fajl:West Bank and Gaza Strip location map.svg|thumb|left|Palestinske teritorije]] <!--{{Multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = West Bank and Gaza Strip location map.svg | caption1 = Palestinian Governorates (official) | image2 = Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg | caption2 = Palestinian controlled areas }}--> '''Palestina''', oficialno '''Država Palestina''' – je država v Zapadnoj Aziji, poznana 147 iz 193 členov [[Organizacija sjedinjenyh narodov|Organizacije Sjedinjenyh Narodov (OSN)]]. Ona sostoji iz okupovanogo [[Izraelj]]em Zapadnogo Brěga, vklučajuči Iztočny [[Jerusalim]], i Pojas Gaza, sborno znajeme kako okupovane palestinske teritorije, v veče širokom geografičnom i historičnom regionu Palestiny. Palestina razděljaje večšu čest svojih granic s Izraeljem, a takože graniči s [[Jordanijeju]] na iztoku i [[Egipt]]om na jugo-zapadu. Obča plošča jejinyh territorij sostavjaje 6020 kvadratnyh kilometrov, a jej naseljenje prěvyšaje pet milionov člověk. Jej proglašenoju stoliceju jest Jerusalim, medžutym Ramalah služi kako administrativny centr. Grad Gaza byl največšim gradom prěd evakuacijeju v 2023 godu vslěd vojennoj invazije Izraelja.<ref>{{Cite web|url = https://english.wafa.ps/Pages/Details/140699#:~:text=ActionAid%3A%20Conditions%20in%20Rafah%20at,over%20one%20million%20displaced%20people| title = ActionAid: Conditions in Rafah at breaking point, with over one million displaced people| publisher = WAFA}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.npr.org/2024/05/24/g-s1-741/rafah-gaza-israel-hamas-war| title = Nearly 1 million Palestinians are fleeing Rafah and northern Gaza| publisher = NPR| date = 24 May 2024}}</ref> Položeny na kontinentalnom razputje, region Palestiny nahodil se pod vladoju ražličnyh imperij i prěžil različne demografične izměny s drěvnosti do modernoj doby. Buduči mostom medžu [[Azija|Azijeju]] i [[Afrika|Afrikoju]], on byl městom, kde prohodili armije Nila i Mesopotamije, a takože trgovci iz Sěvernoj Afriky, [[Индија|Indije]] i [[Kitaj|Kitaja]]. Region jest znajemy za jego [[Religija|religiozno]] značenje. Prodolžajuči se izraeljsko-palestinsky konflikt vozhodi k vozvyšenju [[Sionizm|sionistskogo]] dviženja, poddržanogo [[Objedinjeno Kraljevstvo|Objedinjenym Kraljevstom]] v času [[Prva světova vojna|Prvoj Světovoj vojny.]] V hodu vojny Velika Britanja okupovala Palestinu od Osmanskoj Imperije, kde ona stvorila Podmandatnu Palestinu pod patronizacijeju Ligy Narodov. Vozrastša jevrejska imigracija privedla k medžuobčinnomu konfliktu medžu jevrejami i palestinskymi arabami, ktory prěrastl v gradžansku vojnu v 1947 godu, poslě togo, kak prědloženy Organizacijeju Sjedinjenyh Narodov razděl byl odvrgnut palestincami. Palesinska vojna 1948 goda izznačila se prinudženym prěseljenjem večinstva arabskogo naseljenja, i, poslědovateljno stvorenjem [[Izraelj]]a. Tute sobytja palestinci imenujut ''Nakba'' («katastrofa» na arabskom jezyku). V Šestidnevnoj vojne 1967 goda Izraelj okupoval Zapadny Brěg i Pojas Gaza, ktore prěd tym udrživali se Jordanijeju i Egiptom odpovědalno. Organizacija osvobodženja Palestiny (OOP) proglasila nezavisnost v 1988 godu. V 1993 godu OOP podpisala suglašenja v [[Oslo]] s Izraeljem, stvorivši ograničeno upravjenje OOP na Zapadnom Brěgu i Pojasu Gaza srědstom Palestinskoj administracije (PA). Izraelj izšedl iz Gazy v 2005 godu, ale tuta teritorija do tutogo momenta mni se nahodečeju se pod kontroloju vojennoju okupacijeju i blokuje se Izraeljem. V 2007 godu vnutrene raznoglasja medžu političnymi frakcijami privedli k zahvatu Gazy dviženjem [[Hamas]]. S togo momenta Zapadny Brěg čestično upravjaje se PA vo glavě s Fatah, onogda kak Gaza ostavaje pod kontroloju Hamas. Izraelj sbudoval velike poseljenja na okupovanom Zapadnom Brěgu i v iztočnom Jerusalimu s 1967 goda, v ktoryh tutčasno proživaje veče 670 000 izraeljskyh poseljencev, čto jest nezakonno suglasno s medžunarodnym pravom. Poslě napadenja vooruženyh skupin pod vodstvom Hamas v oktobru 2023 goda na Izraelj, poslědovala vojna v Gaze, ktora privedla k masovym izniščenjam i humanitarnoj krizě po vsemu Pojasu Gaza, vklučajuči prěměščenje bez malogo vsego jego naseljenja. Suglasno danym specialnogo komiteta OSN, Amnesty International i inyh eksperov i pravohraniteljnyh organizacij, [[Izraelj]] sovršil genocid protiv palestinskogo naroda v času jegovo trvajučego vtrgnutja i bombardovanja Pojasa Gaza.<ref>{{Cite web|url = https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/12/amnesty-international-concludes-israel-is-committing-genocide-against-palestinians-in-gaza/ | title = Amnesty International concludes Israel is committing genocide against Palestinians in Gaza| publisher = Amnesty International | date = 5 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.hrw.org/news/2024/12/19/israels-crime-extermination-acts-genocide-gaza |title = Israel's Crime of Extermination, Acts of Genocide in Gaza | publisher = Human Rights Watch | date = 19 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://press.un.org/en/2024/gapal1473.doc.htm | title = 'It Is Important to Call a Genocide a Genocide', Consider Suspending Israel's Credential as UN Member State, Experts Tell Palestinian Rights Committee | publisher = United Nations | date = 31 October 2024}}</ref> Něktore iz problemov Palestiny vključajut neefektivnu vladu, izraeljsku okupaciju, blokadu, ograničenja na prěměščenja, izraeljske poseljenja i nasilje so strany poseljencev, a takože obču nezadovoljenu situaciju s bezpečnostju. Oficalny jezyk državy jest [[arabsky jezyk]]. Medžutym kak večinstvo palestincev sut muslimani, hristianstvo takože jest prisutno. ==Linky i referencije== {{Iztočniky}} ==Vnešnje linky== * ''Tuty članok sodrživaje prěklad iz članka {{-|«[[:en:Palestine|Palestine»]]}} v Vikipediji na anglijskom ([https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Palestine&action=history spis avtorov]; dozvoljeńje {{-|[[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|CC BY-SA 4.0]]).}}'' {{Državy v Aziji}} [[Kategorija:Državy v Aziji]] d4fc02kifrqdsga6ood9r42jf19bv8m 0 1860 48550 43674 2026-10-12T19:03:17Z Ilja isv 10 48550 wikitext text/x-wiki {{Kartka jezyk | name = Těšinjsko slezsko | dialect = da |states = Poljska ([[Slezsko vojvodstvo]], [[Okrug Cieszyn|Těšin]] i [[Okrug Bielsko|B{{-|iel|ељ}}sko]]), Čehija ([[Okrug Frydek-Mistek|Fr{{-|y|и}}dek-Mistek]] i [[Okrug Karvina |Karvina]]) |region = [[Těšinjsky Slezk]] | nativename = <center>{{Lang|pl|po naszymu, cieszyńsko rzecz}}</center> | pronunciation = | region = | ethnicity = [[slezci]] ([[Těšinske vlahi|vlahi]], [[Slezske gurali|gurali]]) | speakers = | family = * [[Indoevropejske jezyky]] ** [[Baltoslovjanske jezyky]] *** [[Slovajnske jezyky]] **** [[Zapadnoslovjanske jezyky|Zapadnoslovjanske]] ***** [[Lehitske jezyky|Lehitske]]<ref name="ethnologue">{{Cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/szl |title=Ethnologue report for language code: <code>szl</code> |work=Ethnologue. Languages of the World }}</ref> ****** [[Slezsky jezyk|Slezsky]] | isoexception = dialect | linglist = | lingua = | ietf = | image = [[Fajl:Gwary śląskie wg Zaręby.png|thumb|Narěčja slezske podle Alfreda Zaręby, těšinjsko jest (7) na jugu]] | imagealt = | imagecaption = | map = [[Fajl:Gwary śląskie wg Zaręby.png|thumb|Narěčja slezske podle Alfreda Zaręby, těšinjsko jest (7) na jugu]] | mapcaption = Narěčja slezske podle Alfreda Zaręby, těšinjsko jest (7) na jugu }} [[Fajl:Requiescat ponaszymu.JPG|thumb|250px|Nadpis v těšinjskom narěčju na grobišču v [[Tržytěž]]u]] '''Těšinjsko narěčje''' ({{-|ciesz. '''''po naszymu''''', ''cieszyńsko rzecz''}}<ref>{{Cite web |url = http://web.archive.org/web/20230212225735/https://cieszyn.budzet-obywatelski.org/projekt/15927 | title = Murale po cieszyńsku| access-date = 2023-02-12 |publisher = Budżet Obywatelski Cieszyn 2023 |language = pl}}</ref>, v češskoj literaturě takože {{Lang|cs|slezskopolská nářečí}} – jedin iz slezskyh dialektov, vključenyh do [[Slezske dialekty|slezskyh nerečij]] ili do slezskoj grupy [[Dialekty češskogo jezyka|dialektov češskogo jezyka]], zajedno s [[Lašske narěčja|lašskim]] narěčjem. Harakterizuje se velikymi češskymi, neměčskymi vplyvami, i takože vlašskymi i slovačskymi. Koristaje se po oboh stranah [[Poljsko-cešska granica|poljsko-češskoj granicy]]. Poljske i češske jezykoznalci sporet odnosno klasifikacije narěčja: poljaki uvažajut jego za čest dialekta slezskogo poljskogo jezyka, čehi ukazyvajut jego podobnost do govorov [[Lašske narěčja|lašskyh]] i [[Hanacke narěčja|moravskyh]]. Na [[Zaolžie|Zaolžju]] jest koristano glavno (ale ne jedino) [[Poljsko naseljenje v Čehiji|poljskym]] naseljenjem i nahodi se pod silnym vplyvom [[Češsky jezyk|češskogo jezyka]]. Na poljskoj straně granicy jest podvrženo silnomu vplyvu [[Poljsky jezyk|standardnogo poljskogo jezyka]]. Pisateljami, tvorečimi v těšinjskom narěčju sut byli: {{-|[[Aniela Kupiec]]|[[Aniela Kupiec|Anjela Kupěc]]}}, {{-|[[Emilia Michalska]]|[[Emilia Michalska|Emilija Mihaljska]]}}, {{-|[[Władysław Młynek]]|[[Władysław Młynek|Vladislav Mlynek]]}}, {{-|[[Mieczysław Peterek]]|[[Mieczysław Peterek|Měčyslav Peterek]]}}, {{-|[[Karol Piegza]]|[[Karol Piegza|Karol Pěgza]]}}, {{-|[[Jerzy Rucki]]|[[Ježy Rucky]]}}, {{-|[[Maria Szturc]]|[[Maria Szturc|Marija Šturc]]}} i {{-|[[Adam Wawrosz]]|[[Adam Wawrosz|Adam Vavroš]]}}{{Odn|{{-|Raszka}}|2005}}<ref>{{Cite web |author = Wojciech Grajewski |title = Czytómy po naszymu |date = 2013-09-22 |access-date = 2023-02-12 |publisher = Książnica Cieszyńska |url = https://kc-cieszyn.pl/czytomy-po-naszymu/ |archive-url = https://archive.ph/YG0Vp |archive-date = 2023-02-12}}</ref>. == Pohodženje == Narěčje těšinjskogo Slezka, podolg poljskyh jezykoznalcov, izevoluovalo iz [[Staropoljsky jezyk|staropoljskogo jezyka]], shranivši do našyh časov mnogo čestij staropoljskogo jezyka, takyh kako [[slovnik]] i [[sintaksis]]. Veliky vplyv na formovanje tutogo narěčja iměli i imajut takože jezyky češsky, němečsky, standardny poljsky, a od nedavna takože slovačsky jezyk. Podolg češskyh jezykoznalcov, těšinjsko narěčje jest rodstvenno glavno s lašskymi i moravskymi dialektami i imaje vysšo podobanje češskomu jezyku než standardnomu poljskomu. == Oblast uživanja== [[Fajl:Czech_dialects.PNG|thumb|Karta dialektov češskogo jezyka:<br /> 1a – [[dialekt iztočnočešsky]], <br/>1{{-|b}} – [[dialekt srědnočešsky]], <br/>1{{-|c}} – [[dialekt zapadnočešsky]],<br/> 1{{-|d}} – [[dialekt češsko-moravsky]])<br />2 – [[dialekt hanacky]]<br />3 – [[dialekt moravsko-slovacky]]<br /> 4{{-|a}} – [[Lašsky dialekt|dialekt lašski]], <br/>4{{-|b}} – dialekt prěhodny poljsko-češsky)<br />5 – dialekty směšane (byvale německojezyčne teritorije)]] Těšinjsko narěčje jest uživano po obohdvoh stranah rěky [[Olza (rěka)|Olzy]], kako po češskoj, tako i po poljskoj. Na Zaolžju koristaje se prěd vsim poljskym naseljenjem. Koristaje se glavno v selah i malyh gradah. V gradah najčesteje koristaje se standardny poljsky jezyk. Těšinjsky dialekt jest vyše popularny na češskoj straně zatože těšinjsko narěčje jest bliže poljskomu jezyku, blagodare čemu dohodi glavno k fonetičnoj integraciji s poljskym jezykom. V Těšinjskom Slezku izraženje '''{{-|''po naszymu''}}''' ({{Jezyky|pl|„po naszemu”}}) odnosi se obyčno k těšinjskomu variantu slezskogo dialekta, čto jest svezano ne toliko razlikoju v rěči, osoblivo v sravnjenju s [[Gliwice|glivickymi]] dialektami sěvernoj česti [[Vrhny Slezk|Vrhnogo Slezka]], ale i mnogostolětoju kulturnoju razlikoju od jego ostaloj česti. == Jezykove črty == Na pozadju inyh [[Dialekty poljskgo jezyka|dialektov poljskogo]] těšinjsko narěčje odličaje se naslědujučimi črtami: * Uzko izgovorjenje samoglasky {{Lang|pl|ę}} v každoj poziciji. * Odsutstvo "[[Mazurzenie|mazurenja]]". * Harakteristična koncovka prvogo lica jedinstvennogo čisla {{Lang|pl|-ym}}, np. {{Lang|pl|vinšujym}}, {{Lang|pl|ńesym}}, ale ne vsegda (np. v {{-|''[[Wisła (miasto)|Wiśle]]''}} strečaje se koncovka -''e''). Od [[Dialekty češskogo jezyka|dialektov češskogo]] odličajut těšinjsko narěčje take tipične poljske ([[Lehicke jezyky|lehicke]]) črty, kako: * Grupy {{Lang|pl|TroT}} i {{Lang|pl|TłoT}} vměsto češskyh {{Lang|pl|TraT}} i {{Lang|pl|TlaT}}, np. {{Lang|pl|vrota}}, {{Lang|pl|błoto}} vměsto češskyh {{Lang|cs|vrata}}, {{Lang|cs|bláto}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=99}} * [[Lehicky prěhod]] {{Lang|cs|ě}} > {{Lang|pl|’a}} i poljsky prěhod {{Lang|cs|e}} > {{Lang|pl|’o}}, np. {{Lang|pl|kf́at}}, {{Lang|pl|śostra}} vměsto češskyh {{Lang|cs|květ}} i {{Lang|cs|sestra}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=99}} * Relikty nosovok, np. {{Lang|pl|pińundze}}, {{Lang|pl|ḿynso}} vměsto češskyh {{Lang|cs|peníze}}, {{Lang|pl|maso}},{{Odn|{{-|Kosek}}|s=99}} hoti v okolicach [[Bogumin]]a jest došlo do cělkovoj denazalizacje i na městu velikopoljskyh {{Lang|pl|ą}} i {{Lang|pl|ę}} sut, odpovědno, {{Lang|pl|o}} i {{Lang|pl|a}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=100}} * Shranjenje {{Lang|pl|g}}, np. {{Lang|pl|gura}}, {{Lang|pl|noga}} vměsto češskyh {{Lang|cs|hora}}, {{Lang|cs|noha}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=99}} * [[Palatalizacija|Smekčanje]] suglasnyh pri {{Lang|pl|e}}, np. {{Lang|pl|ḿetła}}, {{Lang|pl|śedlok}}, {{Lang|pl|źeli}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=99}} Red javjenij svezyvaje těšinjsko narěčje s [[Lašske narěčja češskogo jezyka|lašskymi dialektami]], i takože s poljskymi dialektami, osoblivo s [[Slezsky dialekt|dialektom slezskym]], odličajuči jego pri tom od ostalyh češskyh narěčij: * Izčeznenje [[kolikost]]i.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=99}} * Shranjenje razliky {{Lang|pl|i}} - {{Lang|pl|y}} i takože {{Lang|pl|l}} - {{Lang|pl|ł}} ({{Lang|pl|u̯}}), a takože odsutnost [[diftong]]izacije {{Lang|pl|ú}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=99}} * Shranjenje grupy {{Lang|cs|šč}}, np. {{Lang|cs|ešče}}, {{Lang|cs|ščípať}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=99}} * Roditeljnik množnogo čisla na -{{Lang|pl|uv}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=99}} * Zaimennik {{Lang|pl|kaj}} ‘kudy’, np. {{Lang|pl|kaj idźeš?}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=99}} Na jugoiztoku Těšinjskogo Slezka jest takože razprostranjeny [[jablonkovsky dialekt]], ktorz se odličaje harakterističnym [[Jabłonkowanie|jablonkowanje]]m, tj. směšivanjem redov {{Lang|pl|ś, ź, ć, dź}} i {{Lang|pl|sz, ż, cz, dż}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=100}}. Koristaje se on v tako nazyvanoj {{-|''Trójwsi beskidzkiej''}} (trojkě beskydskyh sel), tj. v [[Istebna|Istebně]], [[Koniaków|Konijakovu]] i [[Jaworzynka (wieś)|Jaworžynkě]]. Ostal v njej do dnes [[Staropoljsky jezyk|staropoljsky]] frikativny izgovor {{-|„rz”}}. W [[Karvina|Karvině]] i okolju {{Lang|pl|ł}} izgovorjaje kako velarizovany Bočny suglasny (tako naz. ''{{-|ł}} scenično''), tj. kako [{{-|ɫ}}] sravnjenju s [{{-|w}}] na ostaloj teritorije dialekta.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=100}} Tam že shranil se izgovor {{Lang|pl|sv}} vměsto {{Lang|pl|sf}}, np. {{Lang|pl|svuj}}.{{Odn|{{-|Kosek}}|s=100}} Harakterno jest takože koristanje takyh izrazov o malyh děvčinkah v srědnom rodu: {{Lang|pl|Ofijka poszło do szkoły}}, i daže sami děvčinky tak govoret o sebe: {{Lang|pl|jo stukło zdrzadło}}. == Priklad teksta == [[Otče naš (hristijanska molitba)|''Otče naš'']] "po našemu" v sravnjenju s poljskym i češskym. {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! {{-|po naszymu}} ! poljsky ! češsky |- | style="vertical-align:top;" | <poem class="ext-gadget-alphabet-disable"> :Ojcze nasz, kjery żeś je w niebje, :bóndź pośwjyncóne mjano Twoji. :Przyńdź królestwo Twoje, :bóndź wola Twoja, :jako w niebje, tak też na źymji. :Chlyb nasz każdodźienny dej nóm dźiśej. :A odpuść nóm nasze winy, :jako my odpuszczómy naszym winńikum. :A nie wodź nas na pokuszeni, :ale zbow nas od złego. :Amen.</poem> | style="vertical-align:top;" | <poem lang="pl" class="ext-gadget-alphabet-disable"> :Ojcze nasz, który jesteś w niebie, :święć się imię Twoje, :przyjdź królestwo Twoje, :bądź wola Twoja :jako w niebie tak i na ziemi. :Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj. :I odpuść nam nasze winy, :jak i my odpuszczamy naszym winowajcom. :I nie wódź nas na pokuszenie, :ale nas zbaw ode Złego. :Amen.</poem> | style="vertical-align:top;" | <poem lang="cs" class="ext-gadget-alphabet-disable"> :Otče náš, jenž jsi na nebesích, :posvěť se jméno Tvé :Přijď království Tvé. :Buď vůle Tvá, :jako v nebi, tak i na zemi. :Chléb náš vezdejší dej nám dnes. :A odpusť nám naše viny, :jako i my odpouštíme naším viníkům :a neuveď nás v pokušení, :ale zbav nás od zlého. :Amen.</poem> |} == Mural {{-|"Po naszymu"}} == W 2023 roku, na vozvyšenju obytnogo doma v Těšinu, ul. Barte{{-|cz|ч}}ka 23 (kvartal {{-|"Bobrek Wschód"}}) pojevil se mural s nazvanjem {{-|"Po naszymu"}}, skladajuči se iz 70 slov, prinaležečyh k těšinjskomu narěčju<ref>{{Cite AV media|author = Telewizja Polska S.A |title = Po naszymu. Mural poświęcony gwarze cieszyńskiej |access-date = 2023-08-13 |publisher = katowice.tvp.pl |url = https://katowice.tvp.pl/71219614/po-naszymu-mural-poswiecony-gwarze-cieszynskiej |language = pl}}</ref>. Sut to imenniky i glagoly, kako: {{-|stróm, kapsa, cesta, pusa, gańba, zwyrtula, skibeczka, fulać, wajco, utopiec, trula, szmatłać, sztróm, rzić, przekludzać, przikopa, babuć, blinkier, bożatko, cukle, ćmok, dekiel, drzistać, forszt, fukar, gajdy, torka, ujec, uwarzić, hyc, wartko, zico, zola, zwyrtać, zyngruba, żymła, bolok, biglować, brzidok, bylekaj, ździorbo, curig, cykocz, durch, dziwy, firanga, fórt, galan, gizd, glyndzić, góńka, grzib, hoczek, insza, izba, jakla, kabot, koło, kludzić, kreplik, kulok, kurzić, dymfoki, ujechuje, ućpać, tropić, śniegulok, sztympel, rzazać, piznąć, nónść.}}<ref>{{Cite web |title = Cieszynioki swoja godka majom… na muralu. To część projektu „Murale po cieszyńsku” |access-date = 2023-08-13 |publisher = Ślązag.pl |url = https://www.slazag.pl/cieszynioki-swoja-godka-majom-na-muralu-beda-kolejne-nawiazujace-do-dziedzictwa-kulturowego-slaska-cieszynskiego |language = pl-PL}}</ref><ref>{{Cite web |title = Taki mural tylko w Cieszynie |access-date = 2023-08-13 |publisher = OX.pl |url = https://wiadomosci.ox.pl/taki-mural-tylko-w-cieszynie,82580 |language = pl}}</ref> Mural {{-|"Po naszymu"}} jest jednym iz četyreh muralov, ktore byli izbrane do realizacije v ramkah Gradžanskogo Budžeta Těšina na rok 2023.<ref>{{Cite web|title = Murale po cieszyńsku |access-date = 2023-08-13 |publisher = cieszyn.budzet-obywatelski.org |url = https://cieszyn.budzet-obywatelski.org/index.php/projekt/15927 |language = pl}}</ref> ==Linky i referencije== {{Iztočniky}} == Bibliografija == <div style="font-size:85%;"> # {{Cite book|author=Zaremba A.|title=Szkice z dialektologii śląskiej|place=Katowice|year=1988|pages=49–50}} # {{Cite book|author=Loriš J.|title=Rozbor podřečí hornoostravského ve Slezsku|place=Praga|year=1899|language=cs}} # {{Cite web|url=https://is.muni.cz/th/s6pz6/Zaolzie_w_historii_mowie_i_kulturze1.pdf|publisher=Ústav Slavistiky Filozofické Fakulty Masarykovy Univerzity|first=Roman|last= Raszka|title=Zaolzie w historii, mowie i kulturze, Bakalářská práce|year=2005}} # {{Cite web |url = http://hdl.handle.net/11222.digilib/131109 |title = Česká nářečí |last = Kosek |first = Pavel |language = cs |access-date = 2023-09-15}} </div> == Vnješnje linky == * {{Cite web | url = https://gwaracieszynska.pl/ | title = Strona w gwarze | publisher = gwaracieszynska.pl | archive-url= https://web.archive.org/web/20210511192425/https://gwaracieszynska.pl/ | archive-date = 2021-05-11}} {{Prěvod|pl|Gwara cieszyńska}} {{Prěvod|id|Dialek Silesia Cieszyn}} {{Slovjanske jezyky}} [[Kategorija:Češsky jezyk]] [[Kategorija:Poljsky jezyk]] [[Kategorija:Poljska]] [[Kategorija:Slezija]] q866z6i970tg5akvz53pwue1th8rqeu 0 1979 48615 48288 2026-10-13T11:10:37Z SzymonV 104 48615 wikitext text/x-wiki {| align="right" style="width:300px; margin-left:1em; margin-bottom:1em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:5px; font-size:90%; line-height:1.5em;" ! colspan="2" style="background:#36454F; color:white; text-align:center; font-size:125%; padding:0.3em;" |{{-|Voltaire|Волтер}}<br><span style="font-weight:normal; font-size:85%;">{{-||{{-|Emil Cioran}}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - Musée Carnavalet - 2.jpg|frameless]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Biografija |- | style="width:35%; font-weight:bold; vertical-align:top;" |Rodil se: |21 novembra 1694<br>[[Pariž]], [[Francija]] |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Umrl: |30 maja 1778 (83 lět)<br>[[Pariž]], [[Francija]] |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Alma-mater: | * {{LatCyr|Lycée Louis-le-Grand|Лицеј Људвика Велкого||1}} |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Akademična dějatelnost |- | style="font-weight:bold;" |Oblast: |Filozof, poet, historik |- | style="font-weight:bold;" |Škola: |Osvěčenje, klasicizm |- |'''Věra:''' |[[Deizm]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Značne ideje |- | colspan="2" style="padding-left:1em; font-size:95%;" | * [[Liberalizm]] * Oddělenje crkvi od državnoj vlady * Filozofija historiji * Svoboda slova * Svoboda religije |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Vlivanje |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Okazali: |<small>[[Platon]], {{-|Locke|Лок}}</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Podpis |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:БСЭ1. Автограф. Автографы. 5.svg|frameless]] |} '''{{LatCyr|François-Marie Arouet|Француа-Мари Аруе||1}}''' (*&nbsp;21 novembra 1694, [[Pariž]] - †&nbsp;30 maja 1778, [[Pariž]]), znany po jego {{-|''nom de plume''}} kako {{-|'''Voltaire'''}} - [[Francija|francuzsky]] pisatelj epohy prosvěčenja, filozof, satirist i historik. Znamenity za jego ostroumje i jego kritiku [[Hristijanstvo|Hristijanstva]] (osoblivo [[Katoličska crkov|Katoličskoj crkvi]]) i rabstva, Volter byl propagatorom svobody slova, svobody religije, i oddělenja crkvi i državnoj vlady. Volter byl mnogostrannym i plodovitym, izdavšim tvorby praktično vo vsih literaturnyh žanrah, vključajuči spektakle, poemy, romany, eseje, historije i až naučne ekspozicije. On napisal vyše než 20,000 pism i 2,000 knig i pamfletov. Volter byl jednym iz prvyh avtorov, ktori stali komercialno uspěšnym i znamenitym vsesvětsko. On byl aktivnym propagatorom gradžanskyh prav i postojanno nahodil se pod rizikom strogogo cenzurovanja so strany katoličskoj francuzskoj monarhije. Jego polemika izniščajuči izsmějivala netrpimost i religioznu dogmu, a takože francuzske spoločne instituty toj doby. Jego najvyše znana tvorba i magnum opus jest ''Kandid'', – jest romanom, ktory komentuje, kritikuje i izsmějivaje mnoge javjenja, mysliteljev i filozofije jego časa, najmě [[Gotfrid Lejbnic|Gotfrida Lejbnica]] i jego věru, že naš svět po nudže jest "lepšim iz vsih možlivyh světov". == Iztočniky == Tuty članok imaje prěvod iz članka {{-|[[:en:Voltaire|«Voltaire»]]}} na anglijskom ([https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Voltaire&action=history spis avtorov;] dozvoljeńje {{-|[[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|CC BY-SA 4.0]]).}} [[Kategorija:Francuzski pisatelji]] [[Kategorija:Francuzski filozofi]] 7rudo38z6nazis2zvqhhd21tnn4kr93 0 2187 48626 18345 2026-10-13T11:46:15Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Adam Smit]] to [[Adam Smith]] 48626 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Adam Smith]] {{DEFAULTSORT:Смит, Адам}} [[Kategorija:Економисти]] [[Kategorija:Филозофи]] [[Kategorija:Шкоти]] 4z7wop7f1iv6z2ium62x8p44ws3jpu8 0 2388 48627 19140 2026-10-13T11:46:25Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Volter]] to [[Voltaire]] 48627 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Voltaire]] [[Kategorija:Французски писатељи]] [[Kategorija:Французски филозофи]] jrx3897e8t0sraeq3qdkc27q42a6m7i 0 2398 48628 19182 2026-10-13T11:46:35Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Voljfgang Amadeus Mocart]] to [[Wolfgang Amadeus Mozart]] 48628 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wolfgang Amadeus Mozart]] {{DEFAULTSORT:Моцарт, Вољфганг Амадеус}} [[Kategorija:Музиканти]] [[Kategorija:Композитори]] [[Kategorija:Австријци]] eyrv9jps9hgt4pnz5go1h5tkipzkq5c 0 2468 48629 19396 2026-10-13T11:46:45Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Džon Lok]] to [[John Locke]] 48629 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[John Locke]] {{DEFAULTSORT:Лок, Джон}} [[Kategorija:Англичани]] [[Kategorija:Филозофи]] ea3nsz93da79s8rn734j1ac6o4qhm0i 0 2469 48630 19398 2026-10-13T11:46:55Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Džon Mejnard Kejns]] to [[John Maynard Keynes]] 48630 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[John Maynard Keynes]] {{DEFAULTSORT:Кејнс, Джон}} [[Kategorija:Англичани]] [[Kategorija:Економисти]] cy1kmm66b6mtzvhcmg3zad5o24em381 0 2537 48631 48282 2026-10-13T11:47:05Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Žan-Žak Ruso]] to [[Jean-Jacques Rousseau]] 48631 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Jean-Jacques Rousseau]] {{DEFAULTSORT:Русо, Жан-Жак}} [[Kategorija:Филозофи]] [[Kategorija:Писатељи]] [[Kategorija:Композитори]] klzffpibhnddg2hiw33pdxrwlsopnvc 0 2540 48633 37560 2026-10-13T11:47:25Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Žana d'Ark]] to [[Jeanne d'Arc]] 48633 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Jeanne d'Arc]] [[Kategorija:Французи]] [[Kategorija:Хисторија Франције]] [[Kategorija:15. вєк]] 4b5vxk2iowfe808cuz978q7aakfdanh 0 2585 48634 48265 2026-10-13T11:47:35Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Imanuel Kant]] to [[Immanuel Kant]] 48634 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Immanuel Kant]] {{DEFAULTSORT:Кант, Иммануел}} [[Kategorija:Нємечски филозофи]] l8542wsugqzfy11um3wv5oo5c17plqu 2 2830 48528 48525 2026-10-12T12:01:13Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48528 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v tajgu na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v trotilovom ekvivalentu. Взривът става на височина 7 – 10 km над земята над незаселена [[тайга]]. <ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Průlet objektu atmosférou byl pozorován mnoha svědky a je obvykle popisován jako jasná žlutá koule nebo válec letící oblohou. Podle některých autorů byl průlet tohoto objektu atmosférou pozorován i na českém území v době okolo půlnoci a letící žhavé těleso ve velké výšce prý směřovalo východním směrem.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Výbuch (podle části svědků tři po sobě jdoucí exploze) byl natolik silný, že byl slyšitelný do vzdálenosti kolem 1000&nbsp;km, vyvrátil nebo přelámal kolem 60&nbsp;000&nbsp;000 stromů na rozloze větší než 2000&nbsp;km²; rozbíjel okna domů, odhazoval osoby a zapaloval na nich oděv ještě v osadě [[Vanavara]], vzdálené od epicentra 70&nbsp;km. Взривът е чут на разстояние до 800 km от епицентъра, взривната вълна е регистрирана от [[обсерватории]] на много места по света. [[Сеизмична вълна]] след взрива е регистрирана от сеизмични станции в [[Иркутск]], [[Ташкент]], [[Тбилиси]] и чак в [[Йена]].<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a následný obrovský [[lesní požár]] byl pozorovatelný ze vzdálenosti mnoha set kilometrů. Do atmosféry se dostalo nesmírné množství malých částic především popela z lesních požárů a v oblasti poblíž výbuchu padal černý déšť. Několik následujících nocí byla noční obloha i v Evropě podivně světlá a jevy podobné [[polární záře|polární záři]] byly pozorovatelné i ve střední Evropě. Lidé v blízkých oblastech utrpěli popáleniny pokožky, které se prý jen obtížně a dlouho hojily. Zmizela většina sobích stád i s hlídacími psy.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Protože se na místě exploze nenašel kráter, je pravděpodobné, že k výbuchu došlo v atmosféře. Výpočty síly výbuchu se značně liší a jednotliví autoři uvádějí hodnoty 10–25 [[Ekvivalent TNT|megatun TNT]]. V některých pramenech je dokonce uváděno až 50&nbsp;Mt TNT. V červnu [[2007]] italský vědec [[Luca Gasperini]] oznámil, že objevil jezero, které mohlo vzniknout z kráteru vzniklého dopadem meteoritu nebo jeho části, hypotéza však zatím nebyla potvrzena a řada vědců se k ní staví skepticky.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> Поради слабия научен интерес по онова време към такива събития, първата експедиция от [[АН на СССР|Академията на науките на СССР]] е изпратена в района чак през 1927 г. След нея следват и други. == Хипотези за обяснение == Има редица известни хипотези за обяснение на природното явление и неговия причинител. === Взрив на метеорит/комета === Все пак най-разпространената в света хипотеза е, че причинителят на взрива е [[метеорно тяло]] или остатъчно тяло от [[комета]] (включително ядрото ѝ). === Други хипотези === Има много други хипотези за обяснение на явлението и за причинителя на събитието:{{колони|2| * ядро на [[комета]] * [[кълбовидна мълния]] * взрив на облак от [[метан]] * [[Ядрена реакция|ядрен взрив]] * [[антиматерия]] * сблъсък на [[Земята]] с миниатюрна [[черна дупка]] * катастрофа на [[извънземен живот|извънземен]] [[космически кораб]] * научен експеримент на [[Никола Тесла]]<ref>{{цитат уеб | уеб_адрес = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | заглавие = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | достъп_дата = 15 март 2024 | фамилно_име = Каменов | първо_име = Огнян | автор_препратка = | съавтори = | дата = 30 юни 2022 | труд = | издател = 168chasa.bg | формат = | страници = | архив_уеб_адрес = | архив_дата = | цитат = | език-скрит = | език = }}</ref>}} == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} sra9sckokx5aqhztr5ae99r2j5k7o3s 48529 48528 2026-10-12T12:18:58Z Ilja isv 10 48529 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoslovačskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Výbuch (podle části svědků tři po sobě jdoucí exploze) byl natolik silný, že byl slyšitelný do vzdálenosti kolem 1000&nbsp;km, vyvrátil nebo přelámal kolem 60&nbsp;000&nbsp;000 stromů na rozloze větší než 2000&nbsp;km²; rozbíjel okna domů, odhazoval osoby a zapaloval na nich oděv ještě v osadě [[Vanavara]], vzdálené od epicentra 70&nbsp;km. Взривът е чут на разстояние до 800 km от епицентъра, взривната вълна е регистрирана от [[обсерватории]] на много места по света. [[Сеизмична вълна]] след взрива е регистрирана от сеизмични станции в [[Иркутск]], [[Ташкент]], [[Тбилиси]] и чак в [[Йена]].<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a následný obrovský [[lesní požár]] byl pozorovatelný ze vzdálenosti mnoha set kilometrů. Do atmosféry se dostalo nesmírné množství malých částic především popela z lesních požárů a v oblasti poblíž výbuchu padal černý déšť. Několik následujících nocí byla noční obloha i v Evropě podivně světlá a jevy podobné [[polární záře|polární záři]] byly pozorovatelné i ve střední Evropě. Lidé v blízkých oblastech utrpěli popáleniny pokožky, které se prý jen obtížně a dlouho hojily. Zmizela většina sobích stád i s hlídacími psy.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Protože se na místě exploze nenašel kráter, je pravděpodobné, že k výbuchu došlo v atmosféře. Výpočty síly výbuchu se značně liší a jednotliví autoři uvádějí hodnoty 10–25 [[Ekvivalent TNT|megatun TNT]]. V některých pramenech je dokonce uváděno až 50&nbsp;Mt TNT. V červnu [[2007]] italský vědec [[Luca Gasperini]] oznámil, že objevil jezero, které mohlo vzniknout z kráteru vzniklého dopadem meteoritu nebo jeho části, hypotéza však zatím nebyla potvrzena a řada vědců se k ní staví skepticky.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> Поради слабия научен интерес по онова време към такива събития, първата експедиция от [[АН на СССР|Академията на науките на СССР]] е изпратена в района чак през 1927 г. След нея следват и други. == Хипотези за обяснение == Има редица известни хипотези за обяснение на природното явление и неговия причинител. === Взрив на метеорит/комета === Все пак най-разпространената в света хипотеза е, че причинителят на взрива е [[метеорно тяло]] или остатъчно тяло от [[комета]] (включително ядрото ѝ). === Други хипотези === Има много други хипотези за обяснение на явлението и за причинителя на събитието:{{колони|2| * ядро на [[комета]] * [[кълбовидна мълния]] * взрив на облак от [[метан]] * [[Ядрена реакция|ядрен взрив]] * [[антиматерия]] * сблъсък на [[Земята]] с миниатюрна [[черна дупка]] * катастрофа на [[извънземен живот|извънземен]] [[космически кораб]] * научен експеримент на [[Никола Тесла]]<ref>{{цитат уеб | уеб_адрес = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | заглавие = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | достъп_дата = 15 март 2024 | фамилно_име = Каменов | първо_име = Огнян | автор_препратка = | съавтори = | дата = 30 юни 2022 | труд = | издател = 168chasa.bg | формат = | страници = | архив_уеб_адрес = | архив_дата = | цитат = | език-скрит = | език = }}</ref>}} == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} bs6zay7xiqwd6db7kuwjr8sldz5pwt7 48530 48529 2026-10-12T12:38:13Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48530 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. [[Сеизмична вълна]] след взрива е регистрирана от сеизмични станции в [[Иркутск]], [[Ташкент]], [[Тбилиси]] и чак в [[Йена]].<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a následný obrovský [[lesní požár]] byl pozorovatelný ze vzdálenosti mnoha set kilometrů. Do atmosféry se dostalo nesmírné množství malých částic především popela z lesních požárů a v oblasti poblíž výbuchu padal černý déšť. Několik následujících nocí byla noční obloha i v Evropě podivně světlá a jevy podobné [[polární záře|polární záři]] byly pozorovatelné i ve střední Evropě. Lidé v blízkých oblastech utrpěli popáleniny pokožky, které se prý jen obtížně a dlouho hojily. Zmizela většina sobích stád i s hlídacími psy.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Protože se na místě exploze nenašel kráter, je pravděpodobné, že k výbuchu došlo v atmosféře. Výpočty síly výbuchu se značně liší a jednotliví autoři uvádějí hodnoty 10–25 [[Ekvivalent TNT|megatun TNT]]. V některých pramenech je dokonce uváděno až 50&nbsp;Mt TNT. V červnu [[2007]] italský vědec [[Luca Gasperini]] oznámil, že objevil jezero, které mohlo vzniknout z kráteru vzniklého dopadem meteoritu nebo jeho části, hypotéza však zatím nebyla potvrzena a řada vědců se k ní staví skepticky.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> Поради слабия научен интерес по онова време към такива събития, първата експедиция от [[АН на СССР|Академията на науките на СССР]] е изпратена в района чак през 1927 г. След нея следват и други. == Хипотези за обяснение == Има редица известни хипотези за обяснение на природното явление и неговия причинител. === Взрив на метеорит/комета === Все пак най-разпространената в света хипотеза е, че причинителят на взрива е [[метеорно тяло]] или остатъчно тяло от [[комета]] (включително ядрото ѝ). === Други хипотези === Има много други хипотези за обяснение на явлението и за причинителя на събитието:{{колони|2| * ядро на [[комета]] * [[кълбовидна мълния]] * взрив на облак от [[метан]] * [[Ядрена реакция|ядрен взрив]] * [[антиматерия]] * сблъсък на [[Земята]] с миниатюрна [[черна дупка]] * катастрофа на [[извънземен живот|извънземен]] [[космически кораб]] * научен експеримент на [[Никола Тесла]]<ref>{{цитат уеб | уеб_адрес = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | заглавие = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | достъп_дата = 15 март 2024 | фамилно_име = Каменов | първо_име = Огнян | автор_препратка = | съавтори = | дата = 30 юни 2022 | труд = | издател = 168chasa.bg | формат = | страници = | архив_уеб_адрес = | архив_дата = | цитат = | език-скрит = | език = }}</ref>}} == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} 6b622rrncb2yim0n82lvu9jts9yxh98 48531 48530 2026-10-12T13:02:07Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48531 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Protože se na místě exploze nenašel kráter, je pravděpodobné, že k výbuchu došlo v atmosféře. Výpočty síly výbuchu se značně liší a jednotliví autoři uvádějí hodnoty 10–25 [[Ekvivalent TNT|megatun TNT]]. V některých pramenech je dokonce uváděno až 50&nbsp;Mt TNT. V červnu [[2007]] italský vědec [[Luca Gasperini]] oznámil, že objevil jezero, které mohlo vzniknout z kráteru vzniklého dopadem meteoritu nebo jeho části, hypotéza však zatím nebyla potvrzena a řada vědců se k ní staví skepticky.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> Поради слабия научен интерес по онова време към такива събития, първата експедиция от [[АН на СССР|Академията на науките на СССР]] е изпратена в района чак през 1927 г. След нея следват и други. == Хипотези за обяснение == Има редица известни хипотези за обяснение на природното явление и неговия причинител. === Взрив на метеорит/комета === Все пак най-разпространената в света хипотеза е, че причинителят на взрива е [[метеорно тяло]] или остатъчно тяло от [[комета]] (включително ядрото ѝ). === Други хипотези === Има много други хипотези за обяснение на явлението и за причинителя на събитието:{{колони|2| * ядро на [[комета]] * [[кълбовидна мълния]] * взрив на облак от [[метан]] * [[Ядрена реакция|ядрен взрив]] * [[антиматерия]] * сблъсък на [[Земята]] с миниатюрна [[черна дупка]] * катастрофа на [[извънземен живот|извънземен]] [[космически кораб]] * научен експеримент на [[Никола Тесла]]<ref>{{цитат уеб | уеб_адрес = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | заглавие = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | достъп_дата = 15 март 2024 | фамилно_име = Каменов | първо_име = Огнян | автор_препратка = | съавтори = | дата = 30 юни 2022 | труд = | издател = 168chasa.bg | формат = | страници = | архив_уеб_адрес = | архив_дата = | цитат = | език-скрит = | език = }}</ref>}} == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} 74sxa5kd3qh1d5lumzt83s22q67vm6d 48532 48531 2026-10-12T13:03:35Z Ilja isv 10 48532 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Protože se na místě exploze nenašel kráter, je pravděpodobné, že k výbuchu došlo v atmosféře. Výpočty síly výbuchu se značně liší a jednotliví autoři uvádějí hodnoty 10–25 [[Ekvivalent TNT|megatun TNT]]. V některých pramenech je dokonce uváděno až 50&nbsp;Mt TNT. V červnu [[2007]] italský vědec [[Luca Gasperini]] oznámil, že objevil jezero, které mohlo vzniknout z kráteru vzniklého dopadem meteoritu nebo jeho části, hypotéza však zatím nebyla potvrzena a řada vědců se k ní staví skepticky.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Хипотези за обяснение == Има редица известни хипотези за обяснение на природното явление и неговия причинител. === Взрив на метеорит/комета === Все пак най-разпространената в света хипотеза е, че причинителят на взрива е [[метеорно тяло]] или остатъчно тяло от [[комета]] (включително ядрото ѝ). === Други хипотези === Има много други хипотези за обяснение на явлението и за причинителя на събитието:{{колони|2| * ядро на [[комета]] * [[кълбовидна мълния]] * взрив на облак от [[метан]] * [[Ядрена реакция|ядрен взрив]] * [[антиматерия]] * сблъсък на [[Земята]] с миниатюрна [[черна дупка]] * катастрофа на [[извънземен живот|извънземен]] [[космически кораб]] * научен експеримент на [[Никола Тесла]]<ref>{{цитат уеб | уеб_адрес = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | заглавие = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | достъп_дата = 15 март 2024 | фамилно_име = Каменов | първо_име = Огнян | автор_препратка = | съавтори = | дата = 30 юни 2022 | труд = | издател = 168chasa.bg | формат = | страници = | архив_уеб_адрес = | архив_дата = | цитат = | език-скрит = | език = }}</ref>}} == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} 7v6n4pzqqaei8a1rbvow0cml5jdq37x 48533 48532 2026-10-12T13:33:22Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48533 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut, a něktore avtori privodet veličiny 10–25 megaton trotila. V některých pramenech je dokonce uváděno až 50&nbsp;Mt TNT. V červnu [[2007]] italský vědec [[Luca Gasperini]] oznámil, že objevil jezero, které mohlo vzniknout z kráteru vzniklého dopadem meteoritu nebo jeho části, hypotéza však zatím nebyla potvrzena a řada vědců se k ní staví skepticky.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Хипотези за обяснение == Има редица известни хипотези за обяснение на природното явление и неговия причинител. === Взрив на метеорит/комета === Все пак най-разпространената в света хипотеза е, че причинителят на взрива е [[метеорно тяло]] или остатъчно тяло от [[комета]] (включително ядрото ѝ). === Други хипотези === Има много други хипотези за обяснение на явлението и за причинителя на събитието:{{колони|2| * ядро на [[комета]] * [[кълбовидна мълния]] * взрив на облак от [[метан]] * [[Ядрена реакция|ядрен взрив]] * [[антиматерия]] * сблъсък на [[Земята]] с миниатюрна [[черна дупка]] * катастрофа на [[извънземен живот|извънземен]] [[космически кораб]] * научен експеримент на [[Никола Тесла]]<ref>{{цитат уеб | уеб_адрес = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | заглавие = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | достъп_дата = 15 март 2024 | фамилно_име = Каменов | първо_име = Огнян | автор_препратка = | съавтори = | дата = 30 юни 2022 | труд = | издател = 168chasa.bg | формат = | страници = | архив_уеб_адрес = | архив_дата = | цитат = | език-скрит = | език = }}</ref>}} == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} ss1ige4muwuarh2vzoozy647eaxhgjw 48534 48533 2026-10-12T13:42:08Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48534 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;Mt TNT. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Хипотези за обяснение == Има редица известни хипотези за обяснение на природното явление и неговия причинител. === Взрив на метеорит/комета === Все пак най-разпространената в света хипотеза е, че причинителят на взрива е [[метеорно тяло]] или остатъчно тяло от [[комета]] (включително ядрото ѝ). === Други хипотези === Има много други хипотези за обяснение на явлението и за причинителя на събитието:{{колони|2| * ядро на [[комета]] * [[кълбовидна мълния]] * взрив на облак от [[метан]] * [[Ядрена реакция|ядрен взрив]] * [[антиматерия]] * сблъсък на [[Земята]] с миниатюрна [[черна дупка]] * катастрофа на [[извънземен живот|извънземен]] [[космически кораб]] * научен експеримент на [[Никола Тесла]]<ref>{{цитат уеб | уеб_адрес = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | заглавие = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | достъп_дата = 15 март 2024 | фамилно_име = Каменов | първо_име = Огнян | автор_препратка = | съавтори = | дата = 30 юни 2022 | труд = | издател = 168chasa.bg | формат = | страници = | архив_уеб_адрес = | архив_дата = | цитат = | език-скрит = | език = }}</ref>}} == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} i4jvajdem1jbbep0j2shrbtn68tkucj 48546 48534 2026-10-12T14:37:05Z Ilja isv 10 48546 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Хипотези за обяснение == Има редица известни хипотези за обяснение на природното явление и неговия причинител. === Взрив на метеорит/комета === Все пак най-разпространената в света хипотеза е, че причинителят на взрива е [[метеорно тяло]] или остатъчно тяло от [[комета]] (включително ядрото ѝ). === Други хипотези === Има много други хипотези за обяснение на явлението и за причинителя на събитието:{{колони|2| * ядро на [[комета]] * [[кълбовидна мълния]] * взрив на облак от [[метан]] * [[Ядрена реакция|ядрен взрив]] * [[антиматерия]] * сблъсък на [[Земята]] с миниатюрна [[черна дупка]] * катастрофа на [[извънземен живот|извънземен]] [[космически кораб]] * научен експеримент на [[Никола Тесла]]<ref>{{цитат уеб | уеб_адрес = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | заглавие = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | достъп_дата = 15 март 2024 | фамилно_име = Каменов | първо_име = Огнян | автор_препратка = | съавтори = | дата = 30 юни 2022 | труд = | издател = 168chasa.bg | формат = | страници = | архив_уеб_адрес = | архив_дата = | цитат = | език-скрит = | език = }}</ref>}} == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} a7fn03mx3x5t4jeqs6it9vetp6xy2jy 48593 48546 2026-10-13T06:33:26Z Ilja isv 10 /* Хипотези за обяснение */ 48593 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvije red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra). === Druge hipotezy === Jestvujut takože mnoge durge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične in ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimantah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} 5cvei6q5pr56iwvohjd5v55mg1vqioc 48594 48593 2026-10-13T06:34:36Z Ilja isv 10 /* Hipotezy za objasnjenje */ 48594 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy ya objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra). === Druge hipotezy === Jestvujut takože mnoge durge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične i ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimantah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} pyw329t8s0a56mpzc6tylajhzm2137y 48597 48594 2026-10-13T06:51:55Z Ilja isv 10 /* Hipotezy ya objasnjenje */ 48597 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy ya objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === Другие гипотезы * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году {{iw|Происшествие в Кандо|возле деревни Кандо|es|Suceso de Cando}} в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. Существовали и другие «газовые» гипотезы, объясняющие «полёт болида» движением фронта пламени по шлейфу природного газа, относимого слабым ветром от места истечения. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Также в зоне взрыва найдены геологами и отмечены на их картах 5 групп оплавленных [[гравелит]]о-[[песчаник]]ов, и когда А. Д. Белкин нанёс на карту места их расположения, то все они (вместе с камнем Джона) легли на одну линию, точно совпавшую с траекторией падения метеорита. Таким образом, имеются реальные фрагменты Тунгусского метеорита и объяснён механизм вывала леса в зоне его падения. Помешала найти осколки метеорита основная парадигма «метеоритчиков» — что фрагменты земных пород не могут быть метеоритами. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{статья|автор=Белкин А., Кузнецов С.|заглавие=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=9702|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2001|номер=02.03.2001|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{статья |автор=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|заглавие=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=21199|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2002|номер=14.09.2002|nodot=1|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва. Это озеро — практически идеальная окружность по форме, имеет глубину до 50 м и коническую форму дна. По утверждению учёных, подобную морфологию, отличную от других сибирских озёр, невозможно объяснить обычными процессами эрозии и отложения. Свои исследования они изложили в статьях 2007 года («Найденный кратер как возможный результат Тунгусского метеорита 1908 г.»)<ref>L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251</ref> и 2008 года («Тунгусский метеорит и озеро Чеко: причинно-следственная связь или её отсутствие?»)<ref>L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172</ref>. В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Применяя гидроакустические, радиолокационные, биологические и химические методы, они построили [[Стратиграфия|стратиграфическую]] модель дна озера, его [[Батиметрия|батиметрическую]] карту, провели химический анализ озёрных отложений. Методом годичных колец исследован возраст прилегающих деревьев. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «[[Огонёк (журнал)|Огонёк]]», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко. Сообщалось: «Обнаружены фрагменты Тунгусского метеорита. Об этом объявила группа итальянских исследователей из Университета Болоньи»<ref>«Geochemistry, Geophysics, Geosystems», журнал [[Американский геофизический союз|Американского геофизического союза]]</ref>. Однако данные не подтверждены, и, к тому же, существуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет)<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref>. * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию<ref>{{Книга|автор=Сборник|заглавие=Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г|ответственный=отв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|издание=|место=Петропавловск-Камчатский|издательство=ИВиС ДВО РАН|год=2008|страницы=34—41|страниц=329|isbn=978-5 90224-04-8}}</ref>, согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]]. * Псевдонаучные версии: столкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]], авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»), эксперименты [[Тесла, Никола|Николы Теслы]]<ref>Статья [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 «Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Д/ф «Властелин мира. Никола Тесла»] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, см. {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10 }}</ref> с [[Беспроводная передача электричества|беспроводной передачей электроэнергии]], гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live }}</ref>. Jestvujut takože mnoge durge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične i ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimantah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} ie0dzu4gpey0p311ym7kupf5sihqghq 48600 48597 2026-10-13T06:59:30Z Ilja isv 10 48600 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === Другие гипотезы * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году {{iw|Происшествие в Кандо|возле деревни Кандо|es|Suceso de Cando}} в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. Существовали и другие «газовые» гипотезы, объясняющие «полёт болида» движением фронта пламени по шлейфу природного газа, относимого слабым ветром от места истечения. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Также в зоне взрыва найдены геологами и отмечены на их картах 5 групп оплавленных [[гравелит]]о-[[песчаник]]ов, и когда А. Д. Белкин нанёс на карту места их расположения, то все они (вместе с камнем Джона) легли на одну линию, точно совпавшую с траекторией падения метеорита. Таким образом, имеются реальные фрагменты Тунгусского метеорита и объяснён механизм вывала леса в зоне его падения. Помешала найти осколки метеорита основная парадигма «метеоритчиков» — что фрагменты земных пород не могут быть метеоритами. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{статья|автор=Белкин А., Кузнецов С.|заглавие=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=9702|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2001|номер=02.03.2001|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{статья |автор=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|заглавие=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=21199|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2002|номер=14.09.2002|nodot=1|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва. Это озеро — практически идеальная окружность по форме, имеет глубину до 50 м и коническую форму дна. По утверждению учёных, подобную морфологию, отличную от других сибирских озёр, невозможно объяснить обычными процессами эрозии и отложения. Свои исследования они изложили в статьях 2007 года («Найденный кратер как возможный результат Тунгусского метеорита 1908 г.»)<ref>L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251</ref> и 2008 года («Тунгусский метеорит и озеро Чеко: причинно-следственная связь или её отсутствие?»)<ref>L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172</ref>. В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Применяя гидроакустические, радиолокационные, биологические и химические методы, они построили [[Стратиграфия|стратиграфическую]] модель дна озера, его [[Батиметрия|батиметрическую]] карту, провели химический анализ озёрных отложений. Методом годичных колец исследован возраст прилегающих деревьев. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «[[Огонёк (журнал)|Огонёк]]», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко. Сообщалось: «Обнаружены фрагменты Тунгусского метеорита. Об этом объявила группа итальянских исследователей из Университета Болоньи»<ref>«Geochemistry, Geophysics, Geosystems», журнал [[Американский геофизический союз|Американского геофизического союза]]</ref>. Однако данные не подтверждены, и, к тому же, существуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет)<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref>. * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию<ref>{{Книга|автор=Сборник|заглавие=Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г|ответственный=отв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|издание=|место=Петропавловск-Камчатский|издательство=ИВиС ДВО РАН|год=2008|страницы=34—41|страниц=329|isbn=978-5 90224-04-8}}</ref>, согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]]. * Псевдонаучные версии: столкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]], авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»), эксперименты [[Тесла, Никола|Николы Теслы]]<ref>Статья [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 «Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Д/ф «Властелин мира. Никола Тесла»] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, см. {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10 }}</ref> с [[Беспроводная передача электричества|беспроводной передачей электроэнергии]], гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live }}</ref>. Jestvujut takože mnoge durge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične i ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} fqurwtk83vhjz0imkjceogjyxwu7zz9 48613 48600 2026-10-13T11:07:06Z Ilja isv 10 /* Druge hipotezy */ 48613 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{статья|автор=Белкин А., Кузнецов С.|заглавие=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=9702|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2001|номер=02.03.2001|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{статья |автор=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|заглавие=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=21199|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2002|номер=14.09.2002|nodot=1|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва.<ref>L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251</ref><ref>L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172</ref> В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «[[Огонёк (журнал)|Огонёк]]», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко.<ref>«Geochemistry, Geophysics, Geosystems», журнал [[Американский геофизический союз|Американского геофизического союза]]</ref> Однако данные не подтверждены, исуществуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет)<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref>. * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию<ref>{{Книга|автор=Сборник|заглавие=Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г|ответственный=отв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|издание=|место=Петропавловск-Камчатский|издательство=ИВиС ДВО РАН|год=2008|страницы=34—41|страниц=329|isbn=978-5 90224-04-8}}</ref> согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]] === Psevdonaučne versije === * толкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]]. * авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»). * гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live }}</ref>. * Naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref><ref>Статья [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 «Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Д/ф «Властелин мира. Никола Тесла»] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, см. {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10 }}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. * [[kuljevidna blěskavica|Gigantska kuljevidna blěskavica]] * Eksplozija gigantskogo oblaka nasěkomyh, i t.p. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} np2bwh8fw9bimdxw3el1g8693lv0p5g 48614 48613 2026-10-13T11:09:57Z Ilja isv 10 /* Psevdonaučne versije */ 48614 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{статья|автор=Белкин А., Кузнецов С.|заглавие=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=9702|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2001|номер=02.03.2001|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{статья |автор=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|заглавие=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=21199|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2002|номер=14.09.2002|nodot=1|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва.<ref>L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251</ref><ref>L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172</ref> В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «[[Огонёк (журнал)|Огонёк]]», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко.<ref>«Geochemistry, Geophysics, Geosystems», журнал [[Американский геофизический союз|Американского геофизического союза]]</ref> Однако данные не подтверждены, исуществуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет)<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref>. * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию<ref>{{Книга|автор=Сборник|заглавие=Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г|ответственный=отв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|издание=|место=Петропавловск-Камчатский|издательство=ИВиС ДВО РАН|год=2008|страницы=34—41|страниц=329|isbn=978-5 90224-04-8}}</ref> согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]] === Psevdonaučne versije === * толкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]]. * авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»). * гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live }}</ref>. * Naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref><ref>Članok [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 {{-|«Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»}}]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Dokumentalny film {{-|«Властелин мира. Никола Тесла»}}] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, см. {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10 }}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. * [[kuljevidna blěskavica|Gigantska kuljevidna blěskavica]] * Eksplozija gigantskogo oblaka nasěkomyh, i t.p. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} 172gpe0tfaqzua9sr3esv0kfcv76otb 48616 48614 2026-10-13T11:23:30Z Ilja isv 10 /* Druge hipotezy */ 48616 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{статья|автор=Белкин А., Кузнецов С.|заглавие=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=9702|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2001|номер=02.03.2001|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{статья |автор=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|заглавие=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=21199|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2002|номер=14.09.2002|nodot=1|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва.<ref>L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251</ref><ref>L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172</ref> В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «[[Огонёк (журнал)|Огонёк]]», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко.<ref>«Geochemistry, Geophysics, Geosystems», журнал [[Американский геофизический союз|Американского геофизического союза]]</ref> Однако данные не подтверждены, исуществуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет)<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref>. * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию<ref>{{Cite journal|title=Тунгусский феномен|url = http://www.kscnet.ru/ivs/publication/volc_day/2008/art6.pdf|access-date = 2026-10-13|lang=ru| last = Быкасов| first = В.Е.|journal = Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г. Сборник. Oтв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|editor=|location=Петропавловск-Камчатский|publisher=ИВиС ДВО РАН|year=2008|page=34-41}}</ref> согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]] === Psevdonaučne versije === * толкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]]. * авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»). * гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live }}</ref>. * Naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref><ref>Članok [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 {{-|«Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»}}]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Dokumentalny film {{-|«Властелин мира. Никола Тесла»}}] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, см. {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10 }}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. * [[kuljevidna blěskavica|Gigantska kuljevidna blěskavica]] * Eksplozija gigantskogo oblaka nasěkomyh, i t.p. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} 065cfmwncmeodfm68ot9wei1vmvxemc 48617 48616 2026-10-13T11:25:05Z Ilja isv 10 /* Druge hipotezy */ 48617 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{статья|автор=Белкин А., Кузнецов С.|заглавие=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=9702|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2001|номер=02.03.2001|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{статья |автор=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|заглавие=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|ссылка=http://vn.ru/index.php?id=21199|издание=«Вечерний Новосибирск»|тип=газетная статья|год=2002|номер=14.09.2002|nodot=1|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва.<ref>L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251</ref><ref>L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172</ref> В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «[[Огонёк (журнал)|Огонёк]]», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко.<ref>«Geochemistry, Geophysics, Geosystems», журнал [[Американский геофизический союз|Американского геофизического союза]]</ref> Однако данные не подтверждены, исуществуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет).<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref> * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию,<ref>{{Cite journal|title=Тунгусский феномен|url = http://www.kscnet.ru/ivs/publication/volc_day/2008/art6.pdf|access-date = 2026-10-13|lang=ru| last = Быкасов| first = В.Е.|journal = Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г. Сборник. Oтв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|editor=|location=Петропавловск-Камчатский|publisher=ИВиС ДВО РАН|year=2008|page=34-41}}</ref> согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]] === Psevdonaučne versije === * толкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]]. * авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»). * гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live }}</ref>. * Naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref><ref>Članok [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 {{-|«Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»}}]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Dokumentalny film {{-|«Властелин мира. Никола Тесла»}}] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, см. {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10 }}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. * [[kuljevidna blěskavica|Gigantska kuljevidna blěskavica]] * Eksplozija gigantskogo oblaka nasěkomyh, i t.p. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} b2z6m3t2yn8sxl7ys62fp385v9p0pso 48618 48617 2026-10-13T11:29:47Z Ilja isv 10 /* Druge hipotezy */ 48618 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{Cite news|author=Белкин А., Кузнецов С.|title=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|url=http://vn.ru/index.php?id=9702|journal=«Вечерний Новосибирск»|type=članok v novinah|year=2001|issue=02.03.2001|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{Cite news |author=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|title=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|url=http://vn.ru/index.php?id=21199|journal=«Вечерний Новосибирск»|type=članok v novinah|year=2002|issue=14.09.2002|nodot=1|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва.<ref>L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251</ref><ref>L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172</ref> В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «[[Огонёк (журнал)|Огонёк]]», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко.<ref>«Geochemistry, Geophysics, Geosystems», журнал [[Американский геофизический союз|Американского геофизического союза]]</ref> Однако данные не подтверждены, исуществуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет).<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref> * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию,<ref>{{Cite journal|title=Тунгусский феномен|url = http://www.kscnet.ru/ivs/publication/volc_day/2008/art6.pdf|access-date = 2026-10-13|lang=ru| last = Быкасов| first = В.Е.|journal = Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г. Сборник. Oтв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|editor=|location=Петропавловск-Камчатский|publisher=ИВиС ДВО РАН|year=2008|page=34-41}}</ref> согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]] === Psevdonaučne versije === * толкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]]. * авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»). * гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live }}</ref>. * Naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref><ref>Članok [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 {{-|«Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»}}]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Dokumentalny film {{-|«Властелин мира. Никола Тесла»}}] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, см. {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10 }}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. * [[kuljevidna blěskavica|Gigantska kuljevidna blěskavica]] * Eksplozija gigantskogo oblaka nasěkomyh, i t.p. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} 11be27kg0x0ipvau73xfuwnicbay4rt 48619 48618 2026-10-13T11:36:04Z Ilja isv 10 /* Hipotezy za objasnjenje */ 48619 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{Cite news|author=Белкин А., Кузнецов С.|title=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|url=http://vn.ru/index.php?id=9702|journal=«Вечерний Новосибирск»|type=članok v novinah|year=2001|issue=02.03.2001|lang=ru|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{Cite news |author=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|title=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|url=http://vn.ru/index.php?id=21199|journal=«Вечерний Новосибирск»|type=članok v novinah|year=2002|issue=14.09.2002|lang=ru|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25|lang=ru}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва.<ref>{{-|L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251}}</ref><ref>{{-|L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172}}</ref> В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 {{-|Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит}}] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «{{-|[[Ogonjok (časopis)|Огонёк]]}}», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко.<ref>{{-|«Geochemistry, Geophysics, Geosystems»}}, {{-|журнал [[Американский геофизический союз|Американского геофизического союза]]}}</ref> Однако данные не подтверждены, исуществуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет).<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref> * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию,<ref>{{Cite journal|title=Тунгусский феномен|url = http://www.kscnet.ru/ivs/publication/volc_day/2008/art6.pdf|access-date = 2026-10-13|lang=ru| last = Быкасов| first = В.Е.|journal = Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г. Сборник. Oтв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|editor=|location=Петропавловск-Камчатский|publisher=ИВиС ДВО РАН|year=2008|page=34-41}}</ref> согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]] === Psevdonaučne versije === * толкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]]. * авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»). * гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live }}</ref>. * Naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref><ref>Članok [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 {{-|«Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»}}]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Dokumentalny film {{-|«Властелин мира. Никола Тесла»}}] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, см. {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10 }}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. * [[kuljevidna blěskavica|Gigantska kuljevidna blěskavica]] * Eksplozija gigantskogo oblaka nasěkomyh, i t.p. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} q0g7ztjc5f12rqk4yx5lnbut5nojjtp 48620 48619 2026-10-13T11:39:00Z Ilja isv 10 /* Hipotezy za objasnjenje */ 48620 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere {{-|In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere}}] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{Cite news|author=Белкин А., Кузнецов С.|title=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|url=http://vn.ru/index.php?id=9702|journal=«Вечерний Новосибирск»|type=članok v novinah|year=2001|issue=02.03.2001|lang=ru|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{Cite news |author=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|title=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|url=http://vn.ru/index.php?id=21199|journal=«Вечерний Новосибирск»|type=članok v novinah|year=2002|issue=14.09.2002|lang=ru|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25|lang=ru}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва.<ref>{{-|L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251}}</ref><ref>{{-|L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172}}</ref> В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 {{-|Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит}}] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «{{-|[[Ogonjok (časopis)|Огонёк]]}}», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко.<ref>{{-|«Geochemistry, Geophysics, Geosystems»}}, {{-|журнал [[Американский геофизический союз|Американского геофизического союза]]}}</ref> Однако данные не подтверждены, исуществуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет).<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref> * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию,<ref>{{Cite journal|title=Тунгусский феномен|url = http://www.kscnet.ru/ivs/publication/volc_day/2008/art6.pdf|access-date = 2026-10-13|lang=ru| last = Быкасов| first = В.Е.|journal = Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г. Сборник. Oтв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|editor=|location=Петропавловск-Камчатский|publisher=ИВиС ДВО РАН|year=2008|page=34-41}}</ref> согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]] === Psevdonaučne versije === * толкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]]. * авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»). * гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live }}</ref>. * Naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref><ref>Članok [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 {{-|«Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»}}]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Dokumentalny film {{-|«Властелин мира. Никола Тесла»}}] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, см. {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10 }}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. * [[kuljevidna blěskavica|Gigantska kuljevidna blěskavica]] * Eksplozija gigantskogo oblaka nasěkomyh, i t.p. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} 4v88c9dzrttz0i03yuf5bilontk05q0 48621 48620 2026-10-13T11:40:26Z Ilja isv 10 /* Druge hipotezy */ 48621 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere {{-|In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere}}] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{Cite news|author=Белкин А., Кузнецов С.|title=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|url=http://vn.ru/index.php?id=9702|journal=«Вечерний Новосибирск»|type=članok v novinah|year=2001|issue=02.03.2001|lang=ru|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{Cite news |author=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|title=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|url=http://vn.ru/index.php?id=21199|journal=«Вечерний Новосибирск»|type=članok v novinah|year=2002|issue=14.09.2002|lang=ru|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25|lang=ru}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва.<ref>{{-|L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251}}</ref><ref>{{-|L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172}}</ref> В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 {{-|Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит}}] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «{{-|[[Ogonjok (časopis)|Огонёк]]}}», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко. Однако данные не подтверждены, исуществуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет).<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref> * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию,<ref>{{Cite journal|title=Тунгусский феномен|url = http://www.kscnet.ru/ivs/publication/volc_day/2008/art6.pdf|access-date = 2026-10-13|lang=ru| last = Быкасов| first = В.Е.|journal = Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г. Сборник. Oтв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|editor=|location=Петропавловск-Камчатский|publisher=ИВиС ДВО РАН|year=2008|page=34-41}}</ref> согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]] === Psevdonaučne versije === * толкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]]. * авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»). * гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live }}</ref>. * Naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref><ref>Članok [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 {{-|«Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»}}]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Dokumentalny film {{-|«Властелин мира. Никола Тесла»}}] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, см. {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10 }}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. * [[kuljevidna blěskavica|Gigantska kuljevidna blěskavica]] * Eksplozija gigantskogo oblaka nasěkomyh, i t.p. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} s5llbm8yhxfygpnckd1ouacxkecox0d 48638 48621 2026-10-13T11:57:14Z Ilja isv 10 /* Psevdonaučne versije */ 48638 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotogafovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|E. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajměnje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere {{-|In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere}}] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === * Владимир Епифанов и Вольфганг Кундт предположили, что Тунгусское событие могло быть вызвано взрывом облака [[метан]]а, выделившегося в результате [[Вулкан|вулканической активности]]<ref>{{cite web |url=http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |title=The 1908 Tunguska catastrophe: An alternative explanation |access-date=2006-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075707/http://tejas.serc.iisc.ernet.in/~currsci/aug252001/399.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> (нечто подобное, но в гораздо меньших масштабах произошло в 1994 году в Испании). Гипотеза выброса газа не объясняет наблюдение болида и плохо согласуется с отсутствием в эпицентре каналов выброса газа. * Гипотезу индуцированного [[Землетрясение|землетрясения]] предложили А. Д. Белкин и С. М. Кузнецов. Один из фрагментов Тунгусского метеорита («[http://towiki.ru/view/Джон_Фёдорович_Анфиногенов камень Джона]») упал на гору Стойковича (в зону разлома) и вызвал землетрясение. Возникшая в слое вечной мерзлоты [[Сейсмическая волна|поверхностная сейсмическая волна Рэлея]] повалила деревья в зоне падения метеорита. Был сделан повторный [[Петрология|петрологический]] анализ фрагмента камня Джона и установлено, что данный оплавленный гравелитопесчаник дважды испытывал сверхвысокие давления. Первый раз, когда был выбит крупным метеоритом из земной поверхности (предположительно из северного борта [[Попигай (кратер)|Попигайского кратера]]) и второй — во время падения в 1908 году<ref>{{Cite news|author=Белкин А., Кузнецов С.|title=Тунгусский метеорит имеет… земное происхождение|url=http://vn.ru/index.php?id=9702|journal=«Вечерний Новосибирск»|type=članok v novinah|year=2001|issue=02.03.2001|lang=ru|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914130936/http://vn.ru/index.php?id=9702}}</ref><ref>{{Cite news |author=Белкин А., Кузнецов С., Родин Р.|title=Тайна происхождения Тунгусского метеорита, наконец-то, будет разгадана?|url=http://vn.ru/index.php?id=21199|journal=«Вечерний Новосибирск»|type=članok v novinah|year=2002|issue=14.09.2002|lang=ru|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914142654/http://vn.ru/index.php?id=21199}}</ref>. * В 1965 году американские учёные Кован и Либби высказали гипотезу, что Тунгусский метеорит состоял из [[Антивещество|антиматерии]] и при соприкосновении с материей земной атмосферы произошла [[аннигиляция]], то есть материя и антиматерия, соединившись вместе, превратились в энергию, не оставив никаких осколков<ref>{{cite web|url=http://eko-info.ru/archives/9|url-status=dead|title=Тунгусское Чудо|access-date=2010-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002259/http://eko-info.ru/archives/9|archive-date=2010-04-25|lang=ru}}</ref>. * В 1994 году группа итальянских геологов из [[Болонский университет|Болонского университета]] под руководством Луки Гасперини (Luca Gasperini) выдвинула гипотезу о том, что кратером Тунгусского метеорита может быть озеро [[Чеко]] на реке [[Кимчу]], расположенное в 8 километрах на северо-запад от эпицентра взрыва.<ref>{{-|L. Gasperini, F. Alvisi, G. Biasini, E. Bonatti, G. Longo, M. Pipan, M. Ravaioli, R. Serra, (2007) A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event. Terra Nova, Vol 19 (4), pp. 245—251}}</ref><ref>{{-|L.Gasperini, E.Bonatti, G.Longo, (2008) Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact? Terra Nova, Vol 20 (2), pp.169—172}}</ref> В 2008 году учёные провели пробное бурение дна озера. Все данные указали на то, что возраст озера Чеко не должен превышать 100 лет, что согласуется с гипотезой об образовании его в 1908 году в результате падения небесного тела<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1961267 {{-|Итальянские учёные утверждают, что нашли Тунгусский метеорит}}] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/1961267 |date=20121025184126 }} // «{{-|[[Ogonjok (časopis)|Огонёк]]}}», № 25 (5234), 25.06.2012</ref>. В мае 2012 года появилась информация, что учёным удалось отыскать обломок легендарного метеорита в виде огромного куска скалы размером до 20 метров на дне озера Чеко. Однако данные не подтверждены, исуществуют исследования, в принципе опровергающие теорию итальянцев (наличие на берегу озера деревьев возрастом свыше 100 лет).<ref>{{cite web|url=http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|url-status=dead|title=Итальянская утка — Тунгуски…|access-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508191321/http://www.necton.lv/crop-circles/348-tunguska.html|archive-date=2013-05-08}} // "Лаборатория Нектона, 2012</ref> * Вулканолог В. Е. Быкасов предложил версию,<ref>{{Cite journal|title=Тунгусский феномен|url = http://www.kscnet.ru/ivs/publication/volc_day/2008/art6.pdf|access-date = 2026-10-13|lang=ru| last = Быкасов| first = В.Е.|journal = Материалы конференции, посвященной Дню вулканолога, 27–29 марта 2008 г. Сборник. Oтв. ред. академик РАН Е. И. Гордеев|editor=|location=Петропавловск-Камчатский|publisher=ИВиС ДВО РАН|year=2008|page=34-41}}</ref> согласно которой метеорит представлял собой блок пористого материала вулканического происхождения — [[Пемза|пемзы]] === Psevdonaučne versije === * толкновение с Землёй миниатюрной [[Чёрная дыра|чёрной дыры]] со следами в [[Патомский кратер|Патомском кратере]]. * авария [[Инопланетная жизнь|инопланетного космического аппарата]] (выдвинута известным советским писателем-фантастом А. П. Казанцевым и пародийно развитая Аркадием и Борисом [[Стругацкие|Стругацкими]] в повести «[[Понедельник начинается в субботу]]»). * гипотеза Н. А. Савельевой-Новосёловой и А. В. Савельева об антропогенном воздушном [[Ядерный взрыв|ядерном взрыве]]<ref>{{Cite web |url=http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |title=Применение антропного принципа к кардинальному решению Тунгусской проблемы |access-date=2009-05-30 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603094005/http://sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/9385.html |url-status=live |lang=ru}}</ref>. * Naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg|lang=bg}}</ref><ref>Članok [http://kosmopoisk.ru/e107_plugins/content/content.php?content.80.3 {{-|«Тунгусский метеорит и время: 101-Я ГИПОТЕЗА ТАЙНЫ ВЕКА»}}]</ref><ref>[http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 Dokumentalny film {{-|«Властелин мира. Никола Тесла»}}] {{Wayback|url=http://www.rutv.ru/tvpreg.html?id=111062&cid=5079&d=0 |date=20090206165502 }}, {{cite web |url = http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |title = текст фильма |archive-url = https://web.archive.org/web/20100410135032/http://www.panterra.com.ua/review/4/tesla.htm |archive-date = 2010-04-10|lang=ru }}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. * [[kuljevidna blěskavica|Gigantska kuljevidna blěskavica]] * Eksplozija gigantskogo oblaka nasěkomyh, i t.p. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Vněšnje linky == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] [[Kategorija:Radio]] [[Kategorija:Električnost]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} bmoi7mhhnc6ii424htq14cmo4n2euu6 0 2892 48635 48274 2026-10-13T11:47:45Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Nikolo Makijaveli]] to [[Niccolò Machiavelli]] 48635 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Niccolò Machiavelli]] {{DEFAULTSORT:Макијавели, Николо}} [[Kategorija:Италијански филозофи]] [[Kategorija:Писатељи]] juxxsbe2idscbg02bei0q9icjoy9xow 0 3131 48637 48259 2026-10-13T11:48:05Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Simon de Bovuar]] to [[Simone de Beauvoir]] 48637 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Simone de Beauvoir]] {{DEFAULTSORT:Бовуар, Симоне де}} [[Kategorija:Французски писатељи]] [[Kategorija:Французски филозофи]] poq39rz48zjhyjve08e2whas6dlcj75 0 4704 48576 28312 2026-10-12T20:55:44Z Marcoorio 22 48576 wikitext text/x-wiki {{O|slovu Hristos|ličnosti Hrista|Isus}} [[File:Jesusicon.jpg|thumb|[[Ikona]] Hristosa [[Pantokrator|Pantokratora]] iz [[Makedoniji|Makedonije]], {{-|XIV}} věk]] [[Imena i tituly Isusa Hristosa v Novom Zavětu|Ime i titul]] '''«Hristos»''' v [[Hristijanin|hristijanskom]] razumenji jednoznačno odnoset se k [[Isus|Isusu]]<ref>{{Cite book|title=A Dictionary of Jewish-Christian Relations|last=Prager|first=Edward|year=2005|isbn=0-521-82692-6|page=85|publisher=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Jesus of history, Christ of faith|first=Thomas|last=Zanzig|year=2000|isbn=0-88489-530-0|page=[https://archive.org/details/jesusofhistorych03edzanz/page/314 314]|url=https://archive.org/details/jesusofhistorych03edzanz/page/314|publisher=Saint Mary's Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies|first=Orlando|last=Espin|year=2007|isbn=978-0-8146-5856-7|page=231|publisher=Liturgical Press|language=en}}</ref>. Kako titul ono koristaje se v obratnom značenju kak «Isus Hristos», označajučem «Isus [[Mesija]]» (doslovno Isus Pomazany), tak i samostojno kak «Hristos»<ref>{{Cite book|last=Pannenberg|title=Jesus God and Man|year=1968|pages=30–31|isbn=0-664-24468-8|url=https://books.google.com/books?id=zWfvlpURwiIC&pg=PA30|first=Wolfhart|language=en|author-link=Wolfhart Pannenberg}}</ref>. V rannějših tekstah [[Novy Zavět|Novogo Zavěta]] ([[Poslanja Pavla|poslanjah Pavla]])<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/marcus-borg/a-chronological-new-testament_b_1823018.html|title=A Chronological New Testament|work=The Huffington Post|date=31 August 2012|first=Marcus|last=Borg|author-link=Marcus Borg|access-date=May 23, 2013|archive-date=June 29, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130629231727/http://www.huffingtonpost.com/marcus-borg/a-chronological-new-testament_b_1823018.html|url-status=live|language=en}}</ref>, Isus često spominaje se kak «Isus Hristos» abo prosto «Hristos». Koncepcija Hristosa v hristijanstvu pojavila se iz koncepcije [[Mesija v judaizmu|Mesije v judaizmu]]. Hristijani věret, že Isus jest Mesija, prědskazany v [[Tanah|hebrejskoj Biblije]] (hristijanskom [[Stary Zavět|Starom Zavětu]]). Ačekoli prědstavjenja o Mesije v každoj religije sut srodne, čestěje one imajut razliku iz-za razkola rannjego hristijanstva i judaizma v [[Hristijanstvo v I věku|{{-|I}} věku]]<ref>{{Cite book|last=Dunn|first=James D. G.|year=1991|title=The Partings of the Ways: Between Christianity and Judaism and their Significance for the Character of Christianity|publisher=SCM Press|language=en}}</ref>. Ačekoli prvi [[Učenik (hristijanstvo)|poslědovatelji Isusa]] imenovali jego hebrejskym Mesijeju, napriklad, v «[[Vyznavanje Petra|Vyznavanju Petra]]», jego obyčajno imenovali «Isusom iz [[Nazaret|Nazareta]]» ili «Isusom, synom [[Josef iz Nazareta|Josefa]]»<ref>{{Cite encyclopedia|title=Isus Hristos|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=23 May 2013|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/303091/Jesus-Christ|archive-date=May 3, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503100711/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/303091/Jesus-Christ|url-status=live|language=en}}</ref>. Medžu hristijanami on stal znajemy pod imenom «Isus Hristos», pokoliku oni věret, že jegovo [[Razpetje Isusa Hristosa|razpetje]] i [[Vozkrešenje Isusa Hristosa|vozkrešenje]] izpolnjajut [[Isus i mesijanske proročstva|mesijanske proročstva]] Starogo Zavěta, osoblivo proročstva, zapisane v Isaji 53 i Psalmu 22<ref>{{Cite web|title=Isaiah 53 Bible Commentary — Matthew Henry (concise)|website=www.christianity.com|archive-date=November 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111230706/https://www.christianity.com/bible/commentary/matthew-henry-concise/isaiah/53|url-status=live|url=https://www.christianity.com/bible/commentary/matthew-henry-concise/isaiah/53|access-date=2023-11-11|language=en}}</ref>. ==Etimologija== Slovo «Hristos» proizhodi od [[Grečsky jezyk|grečskogo]] slova {{lang|grc|χριστός}} (hristos), označajuče «[[Pomazanje|pomazany]]». Tuto slovo proizhodi od grečskogo glagola {{lang|grc|χρίω}} (hrio), označajuče «pomazyvati». V grečskoj [[Septuaginta|Septuagintě]] {{lang|grc|χριστός}} bylo je semantično pozajmanjem, izkoristanym dlja prěklada [[Hebrejsky jezyk|hebrejskogo]] slova {{lang|he|מָשִׁיחַ}} ({{-|Mašíaḥ}}, mesija), označjajuče «[toj, kto] jest pomazanym»<ref>{{Cite web|title=Messiah Meaning — Bible Definition and References|url=https://www.biblestudytools.com/dictionary/messiah/|access-date=2025-07-15|website=Bible Study Tools|language=en|archive-date=February 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204015631/https://www.biblestudytools.com/dictionary/messiah/|url-status=live}}</ref>. ==Prědhistorija i novozavětne referencije== [[File:Sargis Pitsak.jpg|thumb|upright|Prva stranica [[Evangelje od Marka|evangelja od Marka]] [[Sargis Pitsak|Sargisa Pitsaka]] ({{-|XIV}} věk): «Početok dobroj věsti Isusa Hristosa, Syna Boga»]] ===Donovozavětne referencije=== V Starom Zavětu pomazanje je bylo cerimonijalnym ritualom, prěznačenym za: * [[Kralji Izraela i Judy|Kraljev Izraela]] (1 Kraljev 19:16; 24:7, Psalom 17(18):51); * [[Kir Veliky|Kira Velikogo]] (Isaja 45:1); * [[Prvosvečennik|Prvosvečennika Izraela]] (3 Mojseja 8:12); * [[Praotci|Praotcev]] (Psalom 104(105):15); i * [[Prorok#Judaizm|Prorokov]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ucg.org/bible-study-tools/booklets/jesus-christ-the-real-story/what-do-messiah-and-jesus-christ-mean|title=What Do 'Messiah' and 'Jesus Christ' Mean?. Both Christ and Messiah mean anointed or anointed one|date=January 26, 2011|access-date=Sep 17, 2018|language=en|quotation=Pomazanje je bylo obredom koronaciji v Siriji i Palestině v {{-|XIV}} věku do n.e.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160622131408/https://www.ucg.org/bible-study-tools/booklets/jesus-christ-the-real-story/what-do-messiah-and-jesus-christ-mean|archive-date=June 22, 2016|url-status=live}}</ref>. V [[Septuaginta|Septuagintě]], v tekstu [[Vtorokanonične knigy|vtorokanoničnyh knig]], termin «Hristos» strěčaje se v [[Druga kniga Makavejska|2 Makavejev]] 1:10<ref>{{Cite web|url=https://www.kingjamesbibleonline.org/2-Maccabees-Chapter-1_Original-1611-KJV/|title=Biblija Kralja Jamesa, 1611 god, 2 Kniga Makavejev, glava 1, stih 10|website=kingjamesbibleonline.org|language=en|archive-date=December 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224034225/https://www.kingjamesbibleonline.org/2-Maccabees-Chapter-1_Original-1611-KJV|url-status=live|access-date=October 5, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.en.katabiblon.com/us/index.php?text=LXX&book=2Mc&ch=1&interlin=on|title=Grečska Septuaginta i Viki-prěklad na anglijsky, 2 Kniga Makavejev, glava 1|website=katabiblon.com|language=en, el|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004145007/http://www.en.katabiblon.com/us/index.php?text=LXX&book=2Mc&ch=1&interlin=on|archive-date=2018-10-04|url-status=live}}</ref> (odnosi se do [[Prvosvečennik|pomazanogo prvosvečennika Izraela]]) i v [[Kniga Siraha|knigě Siraha]] 46:19<ref>{{Cite web|url=https://www.kingjamesbibleonline.org/Ecclesiasticus-Chapter-46_Original-1611-KJV/|title=Biblija Kralja Jamesa{{!}}, 1611 god, kniga Siraha, glava 46, stih 19|website=kingjamesbibleonline.org|language=en|access-date=October 5, 2018|archive-date=October 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005112549/https://www.kingjamesbibleonline.org/Ecclesiasticus-Chapter-46_Original-1611-KJV/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://en.katabiblon.com/us/index.php?text=LXX&book=Sir&ch=46|title=Grečska Septuaginta i Viki-prěklad na anglijsky, kniga Siraha, glava 46|website=katabiblon.com|language=en, el|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005112315/http://en.katabiblon.com/us/index.php?text=LXX&book=Sir&ch=46|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> odnosno [[Samuel|Samuela]], proroka i osnovatelja kraljevstva pri [[Saul|Saulu]]. V dobu Isusa ne jestvovalo jedinoj formy [[Judaizm Drugogo Hrama|judaizma Drugogo Hrama]], i medžu različnymi hebrejskymi grupami sut byli značime politične, socialne i religijne razliky<ref name=":1" />. Ale na proteženju časa hebreji koristali termin «mašiah» («pomazannik») za označenje očekyvajemogo jimi izbavitelja<ref name=":2" />. === Vvodne stroky iz evangelij od Marka i Mateja === V [[Evangelje od Marka|evangelju od Marka]] 1:1 («Početok dobroj věsti Isusa Hristosa, Syna Boga») Isus identifikujet se i kako Hristos, i kako [[Syn Boga (hristijanstvo)|Syn Boga]]. V [[Evangelje od Mateja|evangelju od Mateja]] 1:1 Hristos koristaje se kako ime, a v Mateja 1:16 tuto objasnjaje se je ješče raz: «Isus, ktorogo imenujut Hristosom». Koristanje oprěděljenogo člena prěd slovom «Hristos» i jegovo postupno prěvračenje vo vlastno ime pokazyvaje, že hristijani identifikovali Isusa s oběčivanym mesijeju judejev, ktory izpolnil vse [[Isus i mesijanske proročstva|mesijanske proročstva]] v najkomletněšem i najvyšnějšem smyslu, čim to bylo je dano jim [[Ravin|ravinami]]<ref name=":2">{{Cite encyclopedia|first=Charles, ed.|last=Herbermann|year=1913|title=Origin of the Name of Jesus Christ|publisher=New York: Robert Appleton Company|encyclopedia=Catholic Encyclopedia|language=en}}</ref>. === Vyznavanje Petra (evangelja od Mateja, Marka i Luky) === Tako zvano «[[Vyznavanje Petra]]», zapisano v [[Sinoptične evangelja|sinoptičnyh evangeljah]] kak tvrdženje prvogo apostola Isusa [[Petr|Petra]] o tom, že Isus je byl Mesijeju, stalo znajemym proglašenjem věry posrěd hristijan s prvogo věka<ref name=":1">{{Cite book|last=Ekstrand|first=Donald W.|year=2008|isbn=978-1-60477-929-5|title=Christianity|pages=147–150|language=en}}</ref>. === Izrěčenje Marty === V [[Evangelje od Joana|evangelju od Joana]] 11:27 Marta je skazala Isusu: «Ty jesi Hristos, Syn Boga, toj, ktory prihodi v svět», čto znači, že obadva titula sut byli konvencionalne (ale mněvali se različnymi) posrěd poslědovateljev Isusa do [[Vozkrešenje Lazara|vozkrešenja Lazara]]<ref>{{Cite book|title=Christianity|first=Donald W.|last=Ekstrand|year=2008|page=81|isbn=978-1-60477-929-5|publisher=Donald Ekstrand}}</ref>. === Sud Sinedriona nad Isusom (evangelja od Mateja, Marka i Luky) === V čas [[Sud nad Isusom v Sinedrionu|suda nad Isusom v Sinedrionu]], kak slěduje iz razkaza Mateja, Isus na početku odkazal se davati premy odgovor na pytanje prvosvečennika [[Kaiafa|Kaiafy]]: «Ty li Mesija, Syn Boga?», kde jegovy odgovor da se jedino kako {{lang|grc|Σὺ εἶπας}} (su eipas, «Ty [v jednině] skazal tuto»)<ref>Evangelje od Mateja 26:63–64.</ref>. Analogično, ale inako v evangelju od Luky vsi prisutni zapytyvajut Isusa: «Znači, ty jesi Syn Boga?», na čto Isus, kako povědyvaje se, odgovorjaje: {{Lang|grc|Ὑμεῖς λέγετε ὅτι ἐγώ εἰμι}} (hymeis legete hoti ego eimi), «Vy [v množině] govorite, že ja jesm»)<ref>Evangelje od Luky 22:70.</ref>. Jednakože v evangelju od Marka, kogda Kaiafa zapytyvaje Isusa: «Ty li jesi Mesija, Syn Blagoslovjenogo?», Isus govori Sinedrionu: {{Lang|grc|Ἐγώ εἰμι}} (ego eimi, «Ja jesm»)<ref>Evangelje od Marka 14:61–62.</ref>. V [[Hebrejska literatura|hebrejskoj literaturě]] strěčajut se priklady, kogda izraz «vy jeste skazali tuto» ekvivalentno «vy jeste pravy»<ref name=":0">{{Cite encyclopedia|last=Herbermann|first=Charles, ed.|title=Messiah|publisher=New York: Robert Appleton Company|encyclopedia=Catholic Encyclopedia}}</ref>. Mesijansko tvrdženje je bylo menje značimym, než pretendovanje na božstvo, ktoro je izzvalo užas i obvinjenje [[Prvosvečennik|prvosvečennika]] v [[Bogohulstvo|bogohulstvu]], a poslě i prizyv do smrtnoj kaznji. [[Sud Pilata|Prěd Pilatom]] že s osnovanjem dlja jegovogo osudženja stalo samo tvrdženje jegovoj [[Kralevstvo Božje|kralevskoj]] dostojnosti<ref name=":0" />. === Poslanja Pavla === Slovo «Hristos» jest těsno povezano s Isusom v [[Poslanja Pavla|poslanjah Pavla]], čto govori o tom, že [[Rannje hristijanstvo|rannjim hristijanam]] ne je bylo potrěbnym tvrditi, že Isus jest Hristos, pokoliku tuto je bylo široko prijeto medžu njimi. Slědovateljno, [[Pavl Apostol|Pavl]] može koristati termin «Hristos» bez zaměšivanja odnosno togo, k komu on odnosi s, i on može koristati take izrazy, kako «vo Hristosu» dlja označenja posljedovateljev Isusa, kak v 1 [[Poslanje Pavla Korintcam|Korintcam]] 4:15 i [[Poslanje Pavla Rimcam|Rimcam]] 12:5<ref>{{Cite book|title=Lord Jesus Christ: Devotion to Jesus in Earliest Christianity|last=Hurtado|first=Larry W.|author-link=Larry Hurtado|year=2005|isbn=0-8028-3167-2|page=99|publisher=Wm. B. Eerdmans}}</ref>. Pavl proglasil jego [[Poslědny Adam|Poslědnym Adamom]], ktory je obnovil to, čto [[Adam]] je utratil prěz neposlušnost<ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of theology: A concise Sacramentum mundi|isbn=0-86012-006-6|pages=730–739|last=Rahner|first=Karl|author-link=Karl Ranher|year=2004|publisher=A&C Black}}</ref>. Poslanja Pavla sut žrlom něktoryh ključnyh hristologičnyh svezij; napriklad, v poslanju k [[Poslanje Pavla Efescam|Efescam]] 3:17–19 [[ljubov Hristosa]] svezyvajet se s [[Uznanje Hristosa|uznanjem Hristosa]], i ljubov Hristosa ponimaje se kako neobhodno uslovje za uznanje jego<ref>{{Cite book|title=The letters to the Galatians and Ephesians|first=William|last=Barclay|author-link=William Barclay (theologian)|year=2002|isbn=0-664-22559-4|pages=152–153|publisher=Presbyterian Publishing Corporation}}</ref>. Takože v slovah i dějanjah Isusa sodržut se nejavne tvrdženja o tom, že on jest Hristosom<ref name=":0" />. === Koristanje titula Mesija v evangelju od Joana === [[Elinizacija]] {{lang|grc|Μεσσίας}} (messias) koristuje se v Novom Zavětu dvukratno v značenju «Mesija»: [[Učenik (hristijanstvo)|učenikom]] [[Andrej Apostol|Andrejem]] v [[Evangelje od Joana|Joana]] 1:41 i [[Samaritanka u studnje|samaritankoju u studnje]] v Joana 4:25. V obadvoh slučajah tekst směsta utočnjaje, že to označje «Hristos»<ref>{{Cite book|year=1957|first=Walter, et al., eds.|last=Bauer|publisher=Chicago: University of Chicago Press|title="Μεσσίας, ου, ὁ". A Greek–English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (1 ed.)|language=en}}</ref>^:509. == Hristologija == Hristologija, doslovno «pojmanje Hristosa»<ref name=":3">{{Citation|last=Ehrman|first=Bart|year=2014|title=How Jesus became God: The Exaltation of a Jewish Preacher from Galilee|publisher=Harper Collins}}</ref> jest izučenje prirody (ličnosti) i dějanij (rolje v spasenju) [[Isus v hristijanstvu|Isusa v hristijanstvu]]<ref name=":3" /><ref>{{cite book|author-link=Gerald O'Collins|last=O'Collins|first=Gerald|title=Christology: A Biblical, Historical, and Systematic Study of Jesus|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-955787-5|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last=Ramm|first=Bernard L.|year=1993|author-link=Bernard Ramm|chapter=Christology at the Center|title=An Evangelical Christology: Ecumenic and Historic|publisher=Regent College Publishing|isbn=9781573830089|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last1=Bird|first1=Michael F.|last2=Evans|first2=Craig A.|last3=Gathercole|first3=Simon|year=2014|title=How God Became Jesus: The Real Origins of Belief in Jesus' Divine Nature&nbsp;– A Response to Bart Ehrman|chapter=Endnotes&nbsp;– Chapter 1|publisher=Zondervan|isbn=978-0-310-51961-4|chapter-url=https://books.google.com/books?id=JGy2AgAAQBAJ&pg=PT134|language=en}}</ref>. Ona izučaje člověčsku i božsku prirodu Isusa Hristosa, a takože vzajemnu svez medžu tymi dvoma aspektami<ref name=":3" /> i rolju, ktoru on izpolnjaje v [[Spasenje v hristijanstvu|spasenju]]. S drugogo po pety věka odnošenje člověčskoj i božskoj prirody Hristosa je bylo jednym iz najglavnějših predmetov debatov v [[Rannje hristijanstvo|rannjej crkvi]] i na [[Sedm Vsesvětnyh soborov|prvyh sedmi Vsesvětnyh soborah]]. [[Halkedonsky sobor]] 451 goda je izdal definiciju [[Hipostatično jedinstvo|hipostatičnogo jedinstva]] dvoh prirod Hristosa, jednoj člověčskoj i jednoj božskoj, «ne sjedinjenyh ni s neporedkom, ni s razdělom»<ref name=":4">{{Citation|last=Davis|first=Leo Donald|year=1990|title=The First Seven Ecumenical Councils (325–787): Their History and Theology (Theology and Life Series 21)|publisher=Michael Glazier/Liturgical Press|location=Collegeville, MN|isbn=978-0-8146-5616-7|url-access=registration|url=https://archive.org/details/firstsevenec_davi_1990_000_6702418}}</ref>. Věčinstvo osnovnyh větv zapadnogo hristijanstva i [[Pravoslavje|pravoslavja]] pridrživajut se tutoj definicije<ref name=":4" />, togda kak mnoge větvy [[Davnovozhodne pravoslavne crkvi|davnovozhodnyh pravoslavnyh crkvij]] odvrgajut jeju<ref>{{Citation|last1=Armentrout|first1=Donald S.|last2=Boak Slocum|first2=Robert|year=2005|title=An Episcopal dictionary of the church|publisher=Church Publishing|isbn=978-0-89869-211-2}}</ref><ref>{{Citation|last1=Espín|first1=Orlando O.|last2=Nickoloff|first2=James B.|year=2007|title=An introductory dictionary of theology and religious studies|publisher=Liturgical Press|isbn=978-0-8146-5856-7}}</ref><ref>{{Citation|last=Beversluis|first=Joel Diederik|year=2000|title=Sourcebook of the world's religions|publisher=New World Library|isbn=978-1-57731-121-8|url=https://archive.org/details/sourcebookofworl00beve}}</ref> i pridrživajut se [[Miafizitizm|miafizitizma]]. Suglasno «[[Suma Teologiji|Sumě Teologije]]» [[Tomaso Akvinsky|Tomy Akvinskogo]], v slučaju Isusa slovo «Hristos» imaje dvojno značenje, označajuče «kako pomazanje Božstva, tako i pomazanje člověčskoj prirody». Ono proizhodi od dvojnogo člověko-božskogo početka Hristosa ([[diofizitizm]]): [[Syn Člověčsky]] pomazyvaje se vslěd svojego utělesnjenogo těla, a Syn Božsky pomazyvaje se vslěd «[[Božstvo v hristijanstvu|Božstva]], ktoro on imaje s Otcem» ({{-|ST III, q. 16, a. 5}})<ref>{{cite book|author=Thomas Aquinas|translator=Fathers of the English Dominican Province|url=https://dhspriory.org/thomas/summa/TP/TP016.html|title=English translation of the "Summa Theologica", with Latin text|publisher=[[Benziger Bros]]|year=1947|access-date=26 July 2019|website=dhspriory.org|language=la, en|archive-date=21 October 2014|url-status=live}}</ref>. == Žrla == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Christ (title)|}} [[Kategorija:Religija]] [[Kategorija:Hristijanstvo]] n2it2vmtpqz6yhyi7yrdewck3mrh1dy 48577 48576 2026-10-12T20:57:38Z Marcoorio 22 48577 wikitext text/x-wiki {{O|slovu Hristos|ličnosti Hrista|Isus}} [[File:Jesusicon.jpg|thumb|[[Ikona]] Hristosa [[Pantokrator|Pantokratora]] iz [[Makedoniji|Makedonije]], {{-|XIV}} věk]] [[Imena i tituly Isusa Hristosa v Novom Zavětu|Ime i titul]] '''«Hristos»''' v [[Hristijanin|hristijanskom]] razumenji jednoznačno odnoset se k [[Isus|Isusu]]<ref>{{Cite book|title=A Dictionary of Jewish-Christian Relations|last=Prager|first=Edward|year=2005|isbn=0-521-82692-6|page=85|publisher=Cambridge University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Jesus of history, Christ of faith|first=Thomas|last=Zanzig|year=2000|isbn=0-88489-530-0|page=[https://archive.org/details/jesusofhistorych03edzanz/page/314 314]|url=https://archive.org/details/jesusofhistorych03edzanz/page/314|publisher=Saint Mary's Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies|first=Orlando|last=Espin|year=2007|isbn=978-0-8146-5856-7|page=231|publisher=Liturgical Press|language=en}}</ref>. Kako titul ono koristaje se v obratnom značenju kak «Isus Hristos», označajučem «Isus [[Mesija]]» (doslovno Isus Pomazany), tak i samostojno kak «Hristos»<ref>{{Cite book|last=Pannenberg|title=Jesus God and Man|year=1968|pages=30–31|isbn=0-664-24468-8|url=https://books.google.com/books?id=zWfvlpURwiIC&pg=PA30|first=Wolfhart|language=en|author-link=Wolfhart Pannenberg}}</ref>. V rannějših tekstah [[Novy Zavět|Novogo Zavěta]] ([[Poslanja Pavla|poslanjah Pavla]])<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/marcus-borg/a-chronological-new-testament_b_1823018.html|title=A Chronological New Testament|work=The Huffington Post|date=31 August 2012|first=Marcus|last=Borg|author-link=Marcus Borg|access-date=May 23, 2013|archive-date=June 29, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130629231727/http://www.huffingtonpost.com/marcus-borg/a-chronological-new-testament_b_1823018.html|url-status=live|language=en}}</ref>, Isus često spominaje se kak «Isus Hristos» abo prosto «Hristos». Koncepcija Hristosa v hristijanstvu pojavila se iz koncepcije [[Mesija v judaizmu|Mesije v judaizmu]]. Hristijani věret, že Isus jest Mesija, prědskazany v [[Tanah|hebrejskoj Biblije]] (hristijanskom [[Stary Zavět|Starom Zavětu]]). Ačekoli prědstavjenja o Mesiji v každoj religiji sut srodne, čestěje one imajut razliku iz-za razkola rannjego hristijanstva i judaizma v [[Hristijanstvo v I věku|{{-|I}} věku]]<ref>{{Cite book|last=Dunn|first=James D. G.|year=1991|title=The Partings of the Ways: Between Christianity and Judaism and their Significance for the Character of Christianity|publisher=SCM Press|language=en}}</ref>. Ačekoli prvi [[Učenik (hristijanstvo)|poslědovatelji Isusa]] imenovali jego hebrejskym Mesijeju, napriklad, v «[[Vyznavanje Petra|Vyznavanju Petra]]», jego obyčajno imenovali «Isusom iz [[Nazaret|Nazareta]]» ili «Isusom, synom [[Josef iz Nazareta|Josefa]]»<ref>{{Cite encyclopedia|title=Isus Hristos|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=23 May 2013|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/303091/Jesus-Christ|archive-date=May 3, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503100711/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/303091/Jesus-Christ|url-status=live|language=en}}</ref>. Medžu hristijanami on stal znajemy pod imenom «Isus Hristos», pokoliku oni věret, že jegovo [[Razpetje Isusa Hristosa|razpetje]] i [[Vozkrešenje Isusa Hristosa|vozkrešenje]] izpolnjajut [[Isus i mesijanske proročstva|mesijanske proročstva]] Starogo Zavěta, osoblivo proročstva, zapisane v Isaji 53 i Psalmu 22<ref>{{Cite web|title=Isaiah 53 Bible Commentary — Matthew Henry (concise)|website=www.christianity.com|archive-date=November 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111230706/https://www.christianity.com/bible/commentary/matthew-henry-concise/isaiah/53|url-status=live|url=https://www.christianity.com/bible/commentary/matthew-henry-concise/isaiah/53|access-date=2023-11-11|language=en}}</ref>. ==Etimologija== Slovo «Hristos» proizhodi od [[Grečsky jezyk|grečskogo]] slova {{lang|grc|χριστός}} (hristos), označajuče «[[Pomazanje|pomazany]]». Tuto slovo proizhodi od grečskogo glagola {{lang|grc|χρίω}} (hrio), označajuče «pomazyvati». V grečskoj [[Septuaginta|Septuagintě]] {{lang|grc|χριστός}} bylo je semantično pozajmanjem, izkoristanym dlja prěklada [[Hebrejsky jezyk|hebrejskogo]] slova {{lang|he|מָשִׁיחַ}} ({{-|Mašíaḥ}}, mesija), označjajuče «[toj, kto] jest pomazanym»<ref>{{Cite web|title=Messiah Meaning — Bible Definition and References|url=https://www.biblestudytools.com/dictionary/messiah/|access-date=2025-07-15|website=Bible Study Tools|language=en|archive-date=February 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204015631/https://www.biblestudytools.com/dictionary/messiah/|url-status=live}}</ref>. ==Prědhistorija i novozavětne referencije== [[File:Sargis Pitsak.jpg|thumb|upright|Prva stranica [[Evangelje od Marka|evangelja od Marka]] [[Sargis Pitsak|Sargisa Pitsaka]] ({{-|XIV}} věk): «Početok dobroj věsti Isusa Hristosa, Syna Boga»]] ===Donovozavětne referencije=== V Starom Zavětu pomazanje je bylo cerimonijalnym ritualom, prěznačenym za: * [[Kralji Izraela i Judy|Kraljev Izraela]] (1 Kraljev 19:16; 24:7, Psalom 17(18):51); * [[Kir Veliky|Kira Velikogo]] (Isaja 45:1); * [[Prvosvečennik|Prvosvečennika Izraela]] (3 Mojseja 8:12); * [[Praotci|Praotcev]] (Psalom 104(105):15); i * [[Prorok#Judaizm|Prorokov]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ucg.org/bible-study-tools/booklets/jesus-christ-the-real-story/what-do-messiah-and-jesus-christ-mean|title=What Do 'Messiah' and 'Jesus Christ' Mean?. Both Christ and Messiah mean anointed or anointed one|date=January 26, 2011|access-date=Sep 17, 2018|language=en|quotation=Pomazanje je bylo obredom koronaciji v Siriji i Palestině v {{-|XIV}} věku do n.e.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160622131408/https://www.ucg.org/bible-study-tools/booklets/jesus-christ-the-real-story/what-do-messiah-and-jesus-christ-mean|archive-date=June 22, 2016|url-status=live}}</ref>. V [[Septuaginta|Septuagintě]], v tekstu [[Vtorokanonične knigy|vtorokanoničnyh knig]], termin «Hristos» strěčaje se v [[Druga kniga Makavejska|2 Makavejev]] 1:10<ref>{{Cite web|url=https://www.kingjamesbibleonline.org/2-Maccabees-Chapter-1_Original-1611-KJV/|title=Biblija Kralja Jamesa, 1611 god, 2 Kniga Makavejev, glava 1, stih 10|website=kingjamesbibleonline.org|language=en|archive-date=December 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224034225/https://www.kingjamesbibleonline.org/2-Maccabees-Chapter-1_Original-1611-KJV|url-status=live|access-date=October 5, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.en.katabiblon.com/us/index.php?text=LXX&book=2Mc&ch=1&interlin=on|title=Grečska Septuaginta i Viki-prěklad na anglijsky, 2 Kniga Makavejev, glava 1|website=katabiblon.com|language=en, el|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004145007/http://www.en.katabiblon.com/us/index.php?text=LXX&book=2Mc&ch=1&interlin=on|archive-date=2018-10-04|url-status=live}}</ref> (odnosi se do [[Prvosvečennik|pomazanogo prvosvečennika Izraela]]) i v [[Kniga Siraha|knigě Siraha]] 46:19<ref>{{Cite web|url=https://www.kingjamesbibleonline.org/Ecclesiasticus-Chapter-46_Original-1611-KJV/|title=Biblija Kralja Jamesa{{!}}, 1611 god, kniga Siraha, glava 46, stih 19|website=kingjamesbibleonline.org|language=en|access-date=October 5, 2018|archive-date=October 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005112549/https://www.kingjamesbibleonline.org/Ecclesiasticus-Chapter-46_Original-1611-KJV/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://en.katabiblon.com/us/index.php?text=LXX&book=Sir&ch=46|title=Grečska Septuaginta i Viki-prěklad na anglijsky, kniga Siraha, glava 46|website=katabiblon.com|language=en, el|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005112315/http://en.katabiblon.com/us/index.php?text=LXX&book=Sir&ch=46|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> odnosno [[Samuel|Samuela]], proroka i osnovatelja kraljevstva pri [[Saul|Saulu]]. V dobu Isusa ne jestvovalo jedinoj formy [[Judaizm Drugogo Hrama|judaizma Drugogo Hrama]], i medžu različnymi hebrejskymi grupami sut byli značime politične, socialne i religijne razliky<ref name=":1" />. Ale na proteženju časa hebreji koristali termin «mašiah» («pomazannik») za označenje očekyvajemogo jimi izbavitelja<ref name=":2" />. === Vvodne stroky iz evangelij od Marka i Mateja === V [[Evangelje od Marka|evangelju od Marka]] 1:1 («Početok dobroj věsti Isusa Hristosa, Syna Boga») Isus identifikujet se i kako Hristos, i kako [[Syn Boga (hristijanstvo)|Syn Boga]]. V [[Evangelje od Mateja|evangelju od Mateja]] 1:1 Hristos koristaje se kako ime, a v Mateja 1:16 tuto objasnjaje se je ješče raz: «Isus, ktorogo imenujut Hristosom». Koristanje oprěděljenogo člena prěd slovom «Hristos» i jegovo postupno prěvračenje vo vlastno ime pokazyvaje, že hristijani identifikovali Isusa s oběčivanym mesijeju judejev, ktory izpolnil vse [[Isus i mesijanske proročstva|mesijanske proročstva]] v najkomletněšem i najvyšnějšem smyslu, čim to bylo je dano jim [[Ravin|ravinami]]<ref name=":2">{{Cite encyclopedia|first=Charles, ed.|last=Herbermann|year=1913|title=Origin of the Name of Jesus Christ|publisher=New York: Robert Appleton Company|encyclopedia=Catholic Encyclopedia|language=en}}</ref>. === Vyznavanje Petra (evangelja od Mateja, Marka i Luky) === Tako zvano «[[Vyznavanje Petra]]», zapisano v [[Sinoptične evangelja|sinoptičnyh evangeljah]] kak tvrdženje prvogo apostola Isusa [[Petr|Petra]] o tom, že Isus je byl Mesijeju, stalo znajemym proglašenjem věry posrěd hristijan s prvogo věka<ref name=":1">{{Cite book|last=Ekstrand|first=Donald W.|year=2008|isbn=978-1-60477-929-5|title=Christianity|pages=147–150|language=en}}</ref>. === Izrěčenje Marty === V [[Evangelje od Joana|evangelju od Joana]] 11:27 Marta je skazala Isusu: «Ty jesi Hristos, Syn Boga, toj, ktory prihodi v svět», čto znači, že obadva titula sut byli konvencionalne (ale mněvali se različnymi) posrěd poslědovateljev Isusa do [[Vozkrešenje Lazara|vozkrešenja Lazara]]<ref>{{Cite book|title=Christianity|first=Donald W.|last=Ekstrand|year=2008|page=81|isbn=978-1-60477-929-5|publisher=Donald Ekstrand}}</ref>. === Sud Sinedriona nad Isusom (evangelja od Mateja, Marka i Luky) === V čas [[Sud nad Isusom v Sinedrionu|suda nad Isusom v Sinedrionu]], kak slěduje iz razkaza Mateja, Isus na početku odkazal se davati premy odgovor na pytanje prvosvečennika [[Kaiafa|Kaiafy]]: «Ty li Mesija, Syn Boga?», kde jegovy odgovor da se jedino kako {{lang|grc|Σὺ εἶπας}} (su eipas, «Ty [v jednině] skazal tuto»)<ref>Evangelje od Mateja 26:63–64.</ref>. Analogično, ale inako v evangelju od Luky vsi prisutni zapytyvajut Isusa: «Znači, ty jesi Syn Boga?», na čto Isus, kako povědyvaje se, odgovorjaje: {{Lang|grc|Ὑμεῖς λέγετε ὅτι ἐγώ εἰμι}} (hymeis legete hoti ego eimi), «Vy [v množině] govorite, že ja jesm»)<ref>Evangelje od Luky 22:70.</ref>. Jednakože v evangelju od Marka, kogda Kaiafa zapytyvaje Isusa: «Ty li jesi Mesija, Syn Blagoslovjenogo?», Isus govori Sinedrionu: {{Lang|grc|Ἐγώ εἰμι}} (ego eimi, «Ja jesm»)<ref>Evangelje od Marka 14:61–62.</ref>. V [[Hebrejska literatura|hebrejskoj literaturě]] strěčajut se priklady, kogda izraz «vy jeste skazali tuto» ekvivalentno «vy jeste pravy»<ref name=":0">{{Cite encyclopedia|last=Herbermann|first=Charles, ed.|title=Messiah|publisher=New York: Robert Appleton Company|encyclopedia=Catholic Encyclopedia}}</ref>. Mesijansko tvrdženje je bylo menje značimym, než pretendovanje na božstvo, ktoro je izzvalo užas i obvinjenje [[Prvosvečennik|prvosvečennika]] v [[Bogohulstvo|bogohulstvu]], a poslě i prizyv do smrtnoj kaznji. [[Sud Pilata|Prěd Pilatom]] že s osnovanjem dlja jegovogo osudženja stalo samo tvrdženje jegovoj [[Kralevstvo Božje|kralevskoj]] dostojnosti<ref name=":0" />. === Poslanja Pavla === Slovo «Hristos» jest těsno povezano s Isusom v [[Poslanja Pavla|poslanjah Pavla]], čto govori o tom, že [[Rannje hristijanstvo|rannjim hristijanam]] ne je bylo potrěbnym tvrditi, že Isus jest Hristos, pokoliku tuto je bylo široko prijeto medžu njimi. Slědovateljno, [[Pavl Apostol|Pavl]] može koristati termin «Hristos» bez zaměšivanja odnosno togo, k komu on odnosi s, i on može koristati take izrazy, kako «vo Hristosu» dlja označenja posljedovateljev Isusa, kak v 1 [[Poslanje Pavla Korintcam|Korintcam]] 4:15 i [[Poslanje Pavla Rimcam|Rimcam]] 12:5<ref>{{Cite book|title=Lord Jesus Christ: Devotion to Jesus in Earliest Christianity|last=Hurtado|first=Larry W.|author-link=Larry Hurtado|year=2005|isbn=0-8028-3167-2|page=99|publisher=Wm. B. Eerdmans}}</ref>. Pavl proglasil jego [[Poslědny Adam|Poslědnym Adamom]], ktory je obnovil to, čto [[Adam]] je utratil prěz neposlušnost<ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of theology: A concise Sacramentum mundi|isbn=0-86012-006-6|pages=730–739|last=Rahner|first=Karl|author-link=Karl Ranher|year=2004|publisher=A&C Black}}</ref>. Poslanja Pavla sut žrlom něktoryh ključnyh hristologičnyh svezij; napriklad, v poslanju k [[Poslanje Pavla Efescam|Efescam]] 3:17–19 [[ljubov Hristosa]] svezyvajet se s [[Uznanje Hristosa|uznanjem Hristosa]], i ljubov Hristosa ponimaje se kako neobhodno uslovje za uznanje jego<ref>{{Cite book|title=The letters to the Galatians and Ephesians|first=William|last=Barclay|author-link=William Barclay (theologian)|year=2002|isbn=0-664-22559-4|pages=152–153|publisher=Presbyterian Publishing Corporation}}</ref>. Takože v slovah i dějanjah Isusa sodržut se nejavne tvrdženja o tom, že on jest Hristosom<ref name=":0" />. === Koristanje titula Mesija v evangelju od Joana === [[Elinizacija]] {{lang|grc|Μεσσίας}} (messias) koristuje se v Novom Zavětu dvukratno v značenju «Mesija»: [[Učenik (hristijanstvo)|učenikom]] [[Andrej Apostol|Andrejem]] v [[Evangelje od Joana|Joana]] 1:41 i [[Samaritanka u studnje|samaritankoju u studnje]] v Joana 4:25. V obadvoh slučajah tekst směsta utočnjaje, že to označje «Hristos»<ref>{{Cite book|year=1957|first=Walter, et al., eds.|last=Bauer|publisher=Chicago: University of Chicago Press|title="Μεσσίας, ου, ὁ". A Greek–English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (1 ed.)|language=en}}</ref>^:509. == Hristologija == Hristologija, doslovno «pojmanje Hristosa»<ref name=":3">{{Citation|last=Ehrman|first=Bart|year=2014|title=How Jesus became God: The Exaltation of a Jewish Preacher from Galilee|publisher=Harper Collins}}</ref> jest izučenje prirody (ličnosti) i dějanij (rolje v spasenju) [[Isus v hristijanstvu|Isusa v hristijanstvu]]<ref name=":3" /><ref>{{cite book|author-link=Gerald O'Collins|last=O'Collins|first=Gerald|title=Christology: A Biblical, Historical, and Systematic Study of Jesus|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-955787-5|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last=Ramm|first=Bernard L.|year=1993|author-link=Bernard Ramm|chapter=Christology at the Center|title=An Evangelical Christology: Ecumenic and Historic|publisher=Regent College Publishing|isbn=9781573830089|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last1=Bird|first1=Michael F.|last2=Evans|first2=Craig A.|last3=Gathercole|first3=Simon|year=2014|title=How God Became Jesus: The Real Origins of Belief in Jesus' Divine Nature&nbsp;– A Response to Bart Ehrman|chapter=Endnotes&nbsp;– Chapter 1|publisher=Zondervan|isbn=978-0-310-51961-4|chapter-url=https://books.google.com/books?id=JGy2AgAAQBAJ&pg=PT134|language=en}}</ref>. Ona izučaje člověčsku i božsku prirodu Isusa Hristosa, a takože vzajemnu svez medžu tymi dvoma aspektami<ref name=":3" /> i rolju, ktoru on izpolnjaje v [[Spasenje v hristijanstvu|spasenju]]. S drugogo po pety věka odnošenje člověčskoj i božskoj prirody Hristosa je bylo jednym iz najglavnějših predmetov debatov v [[Rannje hristijanstvo|rannjej crkvi]] i na [[Sedm Vsesvětnyh soborov|prvyh sedmi Vsesvětnyh soborah]]. [[Halkedonsky sobor]] 451 goda je izdal definiciju [[Hipostatično jedinstvo|hipostatičnogo jedinstva]] dvoh prirod Hristosa, jednoj člověčskoj i jednoj božskoj, «ne sjedinjenyh ni s neporedkom, ni s razdělom»<ref name=":4">{{Citation|last=Davis|first=Leo Donald|year=1990|title=The First Seven Ecumenical Councils (325–787): Their History and Theology (Theology and Life Series 21)|publisher=Michael Glazier/Liturgical Press|location=Collegeville, MN|isbn=978-0-8146-5616-7|url-access=registration|url=https://archive.org/details/firstsevenec_davi_1990_000_6702418}}</ref>. Věčinstvo osnovnyh větv zapadnogo hristijanstva i [[Pravoslavje|pravoslavja]] pridrživajut se tutoj definicije<ref name=":4" />, togda kak mnoge větvy [[Davnovozhodne pravoslavne crkvi|davnovozhodnyh pravoslavnyh crkvij]] odvrgajut jeju<ref>{{Citation|last1=Armentrout|first1=Donald S.|last2=Boak Slocum|first2=Robert|year=2005|title=An Episcopal dictionary of the church|publisher=Church Publishing|isbn=978-0-89869-211-2}}</ref><ref>{{Citation|last1=Espín|first1=Orlando O.|last2=Nickoloff|first2=James B.|year=2007|title=An introductory dictionary of theology and religious studies|publisher=Liturgical Press|isbn=978-0-8146-5856-7}}</ref><ref>{{Citation|last=Beversluis|first=Joel Diederik|year=2000|title=Sourcebook of the world's religions|publisher=New World Library|isbn=978-1-57731-121-8|url=https://archive.org/details/sourcebookofworl00beve}}</ref> i pridrživajut se [[Miafizitizm|miafizitizma]]. Suglasno «[[Suma Teologiji|Sumě Teologije]]» [[Tomaso Akvinsky|Tomy Akvinskogo]], v slučaju Isusa slovo «Hristos» imaje dvojno značenje, označajuče «kako pomazanje Božstva, tako i pomazanje člověčskoj prirody». Ono proizhodi od dvojnogo člověko-božskogo početka Hristosa ([[diofizitizm]]): [[Syn Člověčsky]] pomazyvaje se vslěd svojego utělesnjenogo těla, a Syn Božsky pomazyvaje se vslěd «[[Božstvo v hristijanstvu|Božstva]], ktoro on imaje s Otcem» ({{-|ST III, q. 16, a. 5}})<ref>{{cite book|author=Thomas Aquinas|translator=Fathers of the English Dominican Province|url=https://dhspriory.org/thomas/summa/TP/TP016.html|title=English translation of the "Summa Theologica", with Latin text|publisher=[[Benziger Bros]]|year=1947|access-date=26 July 2019|website=dhspriory.org|language=la, en|archive-date=21 October 2014|url-status=live}}</ref>. == Žrla == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Christ (title)|}} [[Kategorija:Religija]] [[Kategorija:Hristijanstvo]] lmfrw1ifomm1obo1353o8nsdhuulwln 0 4916 48623 31260 2026-10-13T11:45:45Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Žana d'Ark]] to [[Jeanne d'Arc]] 48623 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Jeanne d'Arc]] kvt9khmaflvv9uapoowqy8z4m5y6k9i 0 5049 48624 34815 2026-10-13T11:45:55Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Žana d'Ark]] to [[Jeanne d'Arc]] 48624 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Jeanne d'Arc]] kvt9khmaflvv9uapoowqy8z4m5y6k9i 0 5050 48625 34823 2026-10-13T11:46:05Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Žana d'Ark]] to [[Jeanne d'Arc]] 48625 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Jeanne d'Arc]] kvt9khmaflvv9uapoowqy8z4m5y6k9i 0 5105 48632 37558 2026-10-13T11:47:15Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Žana d'Ark]] to [[Jeanne d'Arc]] 48632 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Jeanne d'Arc]] kvt9khmaflvv9uapoowqy8z4m5y6k9i 0 6143 48622 46261 2026-10-13T11:45:35Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Бизантиjска империjа]] to [[Бизантијска империја]] 48622 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бизантијска империја]] [[Kategorija:Historične državy]] 3yi0gdcrggkx890me23rw24sod8y0pa 0 6360 48535 48077 2026-10-12T13:45:51Z Ilja isv 10 48535 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuch (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] 0zaxf205zqqvzw0xe0tvwd2e0023x8c 48536 48535 2026-10-12T13:46:22Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48536 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volma]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] iccrknbe1uydg7wtbjm610pk40fe27f 48537 48536 2026-10-12T13:47:17Z Ilja isv 10 48537 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[Běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] gyc4et899tiqbuiqd2e5usppjnxf740 48538 48537 2026-10-12T13:48:03Z Ilja isv 10 48538 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] pvrd4anwyi6hyji3n3qk03m44a1ipff 48539 48538 2026-10-12T13:50:45Z Ilja isv 10 48539 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cz|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] m7kxwnlghdzmby28p2xs4cops22cmd3 48540 48539 2026-10-12T13:51:26Z Ilja isv 10 /* Na drugyh viki */ 48540 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] mdrhb1h0zxttfkt5282p8c6e8tndre7 48541 48540 2026-10-12T13:52:09Z Ilja isv 10 /* Na drugyh viki */ 48541 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, Andrei E. Zlobin, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] mzxwwq66k1x9aqtpsvp16diwhdlircw 48542 48541 2026-10-12T13:54:18Z Ilja isv 10 /* Gledajte takože */ 48542 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] crar0zs29tculm1ga8l9dusdbn22h44 48543 48542 2026-10-12T13:55:09Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48543 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika ruska encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] m7qjisdbe8pkiww4amt3hqov323bbmp 48544 48543 2026-10-12T13:56:01Z Ilja isv 10 48544 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijka akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] rumgt63gdclnbzvtcpsmtyih1pbtiz9 48545 48544 2026-10-12T13:56:33Z Ilja isv 10 48545 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi Rosijskymi i Němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] pz6y1rm92rg4s301z98hpvfrnp9sffx 48552 48545 2026-10-12T19:31:29Z Ilja isv 10 /* */ 48552 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] 7jmkgyof2vufoljpzjp047mvft0hm6f 48553 48552 2026-10-12T19:32:41Z Ilja isv 10 48553 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil nebo prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] lxs8lyozeymptq1edke8ab9eq7svm1c 48554 48553 2026-10-12T19:36:54Z Ilja isv 10 48554 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na plošče, vyšši než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] b0ofukofgepk760mdvqtpa53f0x8zx7 48555 48554 2026-10-12T19:38:43Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48555 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malych čestic prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] coi6h6sz47p37zw3ob3aukaqvj727gv 48556 48555 2026-10-12T19:40:31Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48556 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh je čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] bn0ry21nhnxs9jwfxwrskcgqks7ko0o 48557 48556 2026-10-12T19:42:23Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48557 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref>a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] s2bmg9c7oiiiv0hioctutqjg4qmu4sl 48558 48557 2026-10-12T19:43:11Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48558 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije nenašel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] 1605he1r7jk7vcnzznyyzp97g8hy7ox 48559 48558 2026-10-12T19:44:31Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48559 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hypoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] 7s7q57nnrtdwvhbdv261dfh1ffyg91n 48560 48559 2026-10-12T19:45:33Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48560 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju prolětaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] ny8chaicmwz56d7a9sqwhujzqk2ca18 48561 48560 2026-10-12T20:01:56Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48561 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh se stal vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] o5oj2ynaq7w3mdtfpgzfaspuyuvuqqz 48562 48561 2026-10-12T20:02:47Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48562 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh slučil se vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině jakoby směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] iiofunj3fnd89aimaur728t6r8rdlng 48595 48562 2026-10-13T06:41:07Z Ilja isv 10 48595 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh slučil se vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině ako by směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila, v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] 59mlk0ek4w71dq82jxn073d8zm49x6n 48596 48595 2026-10-13T06:45:11Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48596 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh slučil se vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině ako by směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila (čto odpovědaje energije srědnoj velikosti [[Vodorod|vodorodnoj]] [[Termojedrno oružje|termojedrnoj bomby]]), v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] 75twxlepvgfp7lt5yjvo7skgx0u2ite 48598 48596 2026-10-13T06:54:58Z Ilja isv 10 48598 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh slučil se vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině ako by směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila (čto odpovědaje energije srědnoj velikosti [[Vodorod|vodorodnoj]] [[Termojedrno oružje|termojedrnoj bomby]]), v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === Jestvujut takože mnoge durge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične i ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Варденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] hpep4pcxsz6hai83r0zrne8tpf7v4h3 48599 48598 2026-10-13T06:56:50Z Ilja isv 10 /* Hipotezy za objasnjenje */ 48599 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh slučil se vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině ako by směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila (čto odpovědaje energije srědnoj velikosti [[Vodorod|vodorodnoj]] [[Termojedrno oružje|termojedrnoj bomby]]), v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === Jestvujut takože mnoge durge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične i ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] 6k3v9hakja1cu88iat59hovsuhhtzwl 48601 48599 2026-10-13T07:00:20Z Ilja isv 10 /* Izbuh meteorita/komety */ 48601 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh slučil se vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině ako by směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila (čto odpovědaje energije srědnoj velikosti [[Vodorod|vodorodnoj]] [[Termojedrno oružje|termojedrnoj bomby]]), v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere {{-|In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere}}] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === Jestvujut takože mnoge durge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične i ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] b9x1vjwpy9b3ibb3q9odwsx2p0hc0fz 48609 48601 2026-10-13T11:04:46Z Ilja isv 10 /* Druge hipotezy */ 48609 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh slučil se vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině ako by směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila (čto odpovědaje energije srědnoj velikosti [[Vodorod|vodorodnoj]] [[Termojedrno oružje|termojedrnoj bomby]]), v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere {{-|In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere}}] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === Jestvujut takože mnoge druge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične i ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] ffgqhbjn2564cj11frm4gwuasis75t3 48610 48609 2026-10-13T11:05:17Z Ilja isv 10 /* Zdroje na drugyh viki */ 48610 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh slučil se vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině ako by směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila (čto odpovědaje energije srědnoj velikosti [[Vodorod|vodorodnoj]] [[Termojedrno oružje|termojedrnoj bomby]]), v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa [[Nature]].</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere {{-|In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere}}] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === Jestvujut takože mnoge druge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične i ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} {{Prěvod|cs|Тунгусский метеорит}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] 79cj69rzrpolyj7d2llqhwxz4gvl1rd 48611 48610 2026-10-13T11:05:48Z Ilja isv 10 /* Opis sobytja */ 48611 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh slučil se vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině ako by směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila (čto odpovědaje energije srědnoj velikosti [[Vodorod|vodorodnoj]] [[Termojedrno oružje|termojedrnoj bomby]]), v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa {{-|[[Nature]]}}.</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere {{-|In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere}}] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === Jestvujut takože mnoge druge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične i ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} {{Prěvod|cs|Тунгусский метеорит}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] hfdlcszmb6uq1gw7l8hvqvx6c089fie 48612 48611 2026-10-13T11:06:46Z Ilja isv 10 /* Zdroje na drugyh viki */ 48612 wikitext text/x-wiki {{Kartka sobytje | title = Tungussky izbuh | AKA = Tungussky meteorit | image = [[Fajl:Tunguska Ereignis-1.jpg|thumb|300px|center|Drěva, povaljene i opaljene izbuhom. Fotografovano v maju 1929 [[Jevgenij Krinov|J. L. Krinovym]] pri tretjej ekspediciji [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]] v epicentr.{{sfn|Krinov|1966|p=226}}]] | map = [[Fajl:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|300px|center|Město izbuha na kartě]] | date = {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17&nbsp;junija}} | time = 07:14 ([[UTC+07:00|{{-|UTC+7}}]]) | location = [[Rěka Podkamenna Tunguska]], [[Jenisejska gubernija]], [[Rosijska imperija]] (dnes [[Evenkijsky rajon]] [[Krasnojarsky kraj|Krasnojarskogo kraja]]) | coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}} | cause = Nejasna, najvyše věrogodno [[meteoritny izbuh]] malogo [[asteroid|asteroida]] ili [[kometa|komety]] | outcome = Povaljeno 2150 km² lěsa<br />Izniščenje městnyh rastlin i životin | property_damage = Několiko izniščenyh budynkov | deaths = Prinajmenje tri }} '''Tungussky izbuh''' (takože '''Tungussky meteorit''') byl ogromnym [[izbuhom]], ktory se stal utrom {{Po staromu stilju|30 junija|1908|17 junija}}, okolo 7:14 Krasnojarskogo časa (0:14 [[Časova zona|{{-|UTC}}]]) v Centralnoj [[Siberija|Siberiji]] v [[Rosijska imperija|Rosijskoj imperiji]]. Tutoj kataklizm slučil se v oddaljenoj i malonaseljennoj oblasti v [[Tajga|tajgě]], blizko rěky [[Podkamenna Tunguska]], i zato imaje tako nazvanje. [[Udarna volna]] povalila s nog na zemju několiko očevidcev, ubila prinajmenje tri ljudi, i takože bezsčetno množstvo životin, i razbila okna v radiusu 200 km. Tresěnje zemje bylo zaregistrovano mnogymi rosijskymi i němečskymi [[Sejsmologija|sejsmologičnymi]] stancijami s [[Sejsmična magnituda|magnitudoju]] okolo 5 po [[Škala Rihtera|škalě Rihtera]], podčas togo, kako po cělomu světu byli odměčene [[Atmosferna volna|atmosferne volny]], stvorjene udarnoju volnoju. Od 30 junija do 3 julija, intensivne [[běle noči]] byli observovane v zapadnoj česti Evrazije na plošině vyše než 10,000,000 km². Bez ogleda na to, že Rosijska presa i različni korespondenti soobčali o izbuhu v naslědnyh dnjah, do lěta 1921 ne bylo organizovano nikakyh ekspedicij, i to až do časa, kogda prva naučna ekspedicija byla organizovana [[Akademija nauk SSSR|Akademijeju nauk SSSR]] pod voditeljstvom [[Leonid Kulik|Leonida Kulika]], ktory odkryl město nahodženja [[epicenter|epicentra]] toliko v lětu 1927. Priroda tutogo sobytja i jego pričina kako prědže ne sut jednoznačno oprěděljene. == Opis sobytja == Utrom 30 junija 1908 lěta nad Centralnoju Siberijeju proletaje ognjeno tělo. Okolo 7:15 městnogo časa tuto tělo eksploduje v vozduhu i padaje v [[Tajga|tajgu]] na južno blato na kraju rěky Podkamennoj Tungusky, priblizno 60 kilometrov od Kežmy. Mogutnost eksplozije ocenjajut na od 10 do 50 megaton v [[Trotilovy ekvivalent|trotilovom ekvivalentu]]. Izbuh slučil se vo vyšině 7 – 10 km nad povrhnostju zemje nad nezaseljennoju tajgoju.<ref name="БРЭ">{{Cite encyclopedia | author = Корочанцев, А. В. | title = Velika russka encyklopedija | url = https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | publisher = Rosijska akademija nauk | date = 2020-05-11 | lang = ru | chapter = Тунгусский метеорит | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227132213/https://bigenc.ru/physics/text/4220728 | archive-date = 2021-02-27 }}</ref> Prolet objekta atmosferoju byl pozorovan mnogymi svědkami, i jest obyčno opisyvajemy kako jasna žolta kulja ili cilindr, leteči nebesem. Soglasno něktoryh avtorov, byl prolet tutogo objekta atmosferoju pozorovan i na češskoj teritoriji v času okolo polnoči, a leteči žarivo těleso vo velikoj vyšině ako by směrovalo na iztok.<ref>{{Cite web | title = Záhada Tunguzského výbuchu, obrovská explózia na Sibíri v roku 1908 - Záhady.eu | url = https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | date = 2024-03-03 | access-date = 2024-03-03 | lang = sk-SK | archive-url = https://web.archive.org/web/20240303082344/https://www.zahady.eu/zahada-tunguzskeho-vybuchu/ | archive-date = 2024-03-03 }}</ref> [[Fajl:Tunguska-Map-fr.svg|thumb|left|300px|Dotykane izbuhom zony: <br>1. (R = 20 km): izniščeny lěs (črvena); <br>2. (R = 100 km): škody, požary, zagubene životiny (oranžova); <br>3. (R = 1500 km): zvukova volna (něbeska).]] Izbuh (podlě česti svědkov, tri po sobě iduče explozije) byl natoliko silny, že byl slyšny do udaljenosti okolo 1000&nbsp;km, vyvratil ili prělamal okolo 60&nbsp;000&nbsp;000 drěv na ploščě vyše než 2000&nbsp;km²; razbil okna domov, razkydyval ljudij i zapaloval na njih odědžu ješče v seljenju [[Vanavara]], udaljenom od epicentra na 70&nbsp;km. Izsbuh se čul na razstojanju do 800 km od epicentra, izbušna volna se registrovala v [[Observatorija|observatorijah]] mnogyh gradov světa. Sejsmična volna slěd izbuha jest registrovana sejsmičnami stancijami v [[Irkutsk|Irkutsku]], Taškentu, [[Tbilisi]] i dalje v [[Jena (grad)|Jeně]] v [[Němcija|Němciji]],<ref name="Rubtsov">{{cite book|last=Rubtsov|first=V.|title=The Tunguska Mystery|url=http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|year=2009|publisher=Springer|location=New York|lang=en|isbn=978-0-387-76573-0|pages=318}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061256/http://xa.yimg.com/kq/groups/4625512/1351152081/name/The_Tunguska_Mystery_.pdf|date=2016-03-04}}</ref> a naslědny ogromny [[lesny požar]] byl pozorovatelny s udaljenosti mnogyh sot kilometrov. Do atmosfery se dostalo ogromno množstvo malyh čestic, prěd vsem popela od lesnyh požarov, a v oblasti pobliz izbuha padal černy dožd. Několiko naslědujučih nočij bylo nočno nebo v Evropě udiviteljno světlo, i javjenja, podobne [[Sěverno sijanje|sěvernomu sijanju]] byly observovane i v srědnoj Evropě. Ljudi v blizkyh oblasteh utrpěli popaljeniny kože, ktore se veliko težko i dolgo izcěljali. Izčezlo jest věčinstvo jelenjih stad, zajedno so stražnymi psami.<ref name="#1">{{-|100+1 zahraničních zajímavostí, 7/2014; Vendula Hrnčířová: Stoletá záhada tunguzské katastrofy}}</ref> Zatože se na městu explozije ne našel krater, je pravdopodobno, že izbuh slučil se v atmosferě. Kalkulacije sily izbuha se značitelno različajut. Jedni avtori uvodet veličiny 10–25 megaton trotila (čto odpovědaje energije srědnoj velikosti [[Vodorod|vodorodnoj]] [[Termojedrno oružje|termojedrnoj bomby]]), v drugyh zdrojah jest uveděno až 50&nbsp;[[Trotilovy ekvivalent|Mt TNT]]. V juniju 2007 lěta italijansky naučnik [[Luca Gasperini|Luka Gasperini]] jest soobčil, že odkryl jezero, ktoro moglo vozniknuti iz kratera, stvorjenogo padom meteorita ili jego česti, hipoteza ale dopoka ne byla podtvrdžena, i red naučnikov se k něj odnosi skeptično.<ref name="vypátrán">{{Cite magazine | title = Tunguzský kráter vypátrán | url = http://www.astro.cz/clanek/2831 | date = 2007-06-29 | access-date = 2008-10-11 | publisher = Česká astronomická společnost }} – na osnově infromacije iz časopisa {{-|[[Nature]]}}.</ref><ref name="digiweb">{{Cite magazine | last = Tejzr | first = Ludvík | title = Tunguzský meteorit: záhada stará sto let | magazine = Hospodářské noviny (iHNed.cz) | url = https://tech.ihned.cz/c1-25712160-sibirska-exploze-pred-sto-lety | date = 2008-06-28 | access-date = 2021-07-11 }}</ref><ref>{{Cite magazine | title = Záhada Tunguzského meteoritu: objeveno místo dopadu? | magazine = Aktuálně.cz | publisher = Economia | url = https://zpravy.aktualne.cz/zahada-tunguzskeho-meteoritu-objeveno-misto-dopadu/r~i:article:458909/ | date = 2007-07-02 | access-date = 2021-07-11 }}</ref> == Hipotezy za objasnjenje == Jestvuje red izvestnyh hipotez za objasnjenje Tungusskogo izbuha i jego pričin. === Izbuh meteorita/komety === Najvyše razprostranjena v světu jest hipoteza, že pričiniteljem izbuha jest [[meteorno tělo]] ili ostatočno tělo od [[Kometa|komety]] (ne vključno jejnogo jedra).<ref name="In">[http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere {{-|In Siberia in 1908 a huge explosion came out of nowhere}}] {{Wayback|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160706-in-siberia-in-1908-a-huge-explosion-came-out-of-nowhere|date=20180920160850}}</ref> === Druge hipotezy === Jestvujut takože mnoge druge hipotezy za objasnjenje javjenja i pričin, ktore sut vedli k sobytju, něktore sut fantastične i ne sut velmi naučne: * natolčenje s jedrom [[komety]] * [[kuljevidna blěskavica]] * eksplozija oblaka [[metan|metana]] * [[Jedrna reakcija|jedrny izbuh]] * izbuh [[antimaterija|antimaterije]] * natolčenje [[Zemja|Zemje]] s miniaturnoju [[Črna dira|črnoju diroju]] * katastrofa na [[Život izvon Zemje|inoplanetnom]] [[Kosmičny korab|kosmičnom korabu]] * naučny eksperiment [[Nikola Tesla|Nikoly Tesly]] po prědavanju elektromagnetičnoj energije na veliko udaljenje črěz [[Věža Wardenclyffe|věžu {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}}]].<ref>{{Cite web| url = https://www.168chasa.bg/article/6306394 | title = Измамата „Тунгуски метеорит“: Великият Тесла признава, че е взривил Сибир | access-date = 2024-03-15 | last = Каменов | first = Огнян | date = 2022-06-30 | publisher = 168chasa.bg}}</ref> Jednakože, jedinym dokazom sut nepodtvrdžene najdene dnevniky Tesly, kde on ako by o tom pisal. Věža {{-|Wardenclyffe|Ворденклиф}} v lětu 1908 uže davno byla v nefunkcionalnom stanju i ne mogla byti izkoristana v podobnyh eksperimentah. == Bibliografija == * {{cite book|last=Krinov|first=E. L.|translator-last=Romankiewicz|translator-first=J. S.|chapter=The Tunguska Meteorite|title=Giant Meteorites|year=1966|publisher=[[Pergamon Press]]|location=Oxford|pages=125-265|oclc=490032018|url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/n6/mode/1up|chapter-url=https://archive.org/details/giantmeteorites00krin/page/125/mode/1up|url-access=registration}} == Gledajte takože == * {{-|[http://www.tunguska.ru/obzor/tm_90_ll.htm Тунгусcкий метеорит – загадка 20 века]}} * [http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 {{-|100 лет Тунгуссукой катастрофе}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730234448/http://pogoda.mail.ru/article.html?id=36288 |date=2013-07-30}} * {{-|[http://www.tunguska.ru/history/stobz.htm Исследование проблем, связанных с Тунгусским метеоритом]}} * {{-|[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1994Obs...114..227T/0000228.000.html Perplexities of the Tunguska meteorite]}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 {{-|Подкаменная Тунгуска, 1908 г. „Тунгусский метеорит“. „Климат, лёд, вода, ландшафты“}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613230528/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=84 |date=2012-06-13 }} * {{-|[http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Импактные события типа Тунгусского и происхождение жизни]}}, {{-|ст.н.с. А. Е. Злобин}}, {{-|snauka.ru}}, 14.09.2020. * {{-|[http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|arxiv.org}}, 29.04.2013. * {{-|[https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)]}}, {{-|Andrei E. Zlobin}}, {{-|aero.org}} == Zdroje na drugyh viki == {{Prěvod|ru|Тунгусский метеорит}} {{Prěvod|cs|Tunguská událost}} {{Prěvod|bg|Тунгуски метеорит}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Katastrofy]] [[Kategorija:20. věk]] 6yqnpeuoigjsyobjghlzhinqgrm4k6m 10 6373 48547 48183 2026-10-12T17:13:44Z Marcoorio 22 48547 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Kartka | templatestyles = Kartka kniga/styles.css | bodyclass = ib-book vcard | title = {{{Nazva|{{PAGENAME}}}}} | subheader = <div style="text-align:center;">{{{Originalno napisanje|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | caption = {{{Podpis|}}} | label1 = Razděl | data1 = {{{Razděl|}}} | label2 = Prěklad | data2 = {{{Prěklad|}}} | label3 = Jezyk originala | data3 = {{{Jezyk originala|}}} | label4 = Legendarny avtor | data4 = {{{Legendarny avtor|}}} | label5 = Avtor (crkovno prědanje) | data5 = {{{Avtor (crkovno prědanje)|}}} | label6 = Faktičny avtor | data6 = {{{Faktičny avtor|}}} | label7 = Legendarny čas stvorjenja | data7 = {{{Legendarny čas stvorjenja|}}} | label8 = Faktičny čas stvorjenja | data8 = {{{Faktičny čas stvorjenja|}}} | label9 = Kraj | data9 = {{{Kraj|}}} | label10 = Žanr | data10 = {{{Žanr|}}} | label11 = Svezane personaži | data11 = {{{Svezane personaži|}}} | label12 = Svezane dějanja | data12 = {{{Svezane dějanja|}}} | label13 = Svezane pojetja | data13 = {{{Svezane pojetja|}}} | label14 = Atributy | data14 = {{{Atributy|}}} | label15 = Prědhodna (Tanah) | data15 = {{{Prědhodna (Tanah)|}}} | label16 = Prědhodna (pravoslavje) | data16 = {{{Prědhodna (pravoslavje)|}}} | label17 = Prědhodna (protestantizm) | data17 = {{{Prědhodna (protestantizm)|}}} | label18 = Prědhodna (katolicizm) | data18 = {{{Prědhodna (katolicizm)|}}} | label19 = Nastupna | data19 = {{{Nastupna|}}} | data60 = {{{module|}}} | below = {{#if:{{{Vikiteka|}}}|[[s:{{{Vikiteka}}}|Tekst v vikitekě]]}}{{#if:{{{Vikisklad|}}}| [[:commons:{{{Vikisklad}}}|Media v Vikiskladu]]}} }}{{Wikidata image|1={{{Obrazok|}}}}}</includeonly><noinclude> [[Kategorija:Šablony:Kartky]] {{Dokumentacija}} </noinclude> 3wzh66tzke1ylbq3l7r2tnz7ys5pwrq 48564 48547 2026-10-12T20:44:41Z Marcoorio 22 Marcoorio prěimenoval stranicu [[Šablon:Kniga Biblije]] na [[Šablon:Kartka:Kniga Biblije]] bez ostavjenja prěnapravjenja 48547 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Kartka | templatestyles = Kartka kniga/styles.css | bodyclass = ib-book vcard | title = {{{Nazva|{{PAGENAME}}}}} | subheader = <div style="text-align:center;">{{{Originalno napisanje|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | caption = {{{Podpis|}}} | label1 = Razděl | data1 = {{{Razděl|}}} | label2 = Prěklad | data2 = {{{Prěklad|}}} | label3 = Jezyk originala | data3 = {{{Jezyk originala|}}} | label4 = Legendarny avtor | data4 = {{{Legendarny avtor|}}} | label5 = Avtor (crkovno prědanje) | data5 = {{{Avtor (crkovno prědanje)|}}} | label6 = Faktičny avtor | data6 = {{{Faktičny avtor|}}} | label7 = Legendarny čas stvorjenja | data7 = {{{Legendarny čas stvorjenja|}}} | label8 = Faktičny čas stvorjenja | data8 = {{{Faktičny čas stvorjenja|}}} | label9 = Kraj | data9 = {{{Kraj|}}} | label10 = Žanr | data10 = {{{Žanr|}}} | label11 = Svezane personaži | data11 = {{{Svezane personaži|}}} | label12 = Svezane dějanja | data12 = {{{Svezane dějanja|}}} | label13 = Svezane pojetja | data13 = {{{Svezane pojetja|}}} | label14 = Atributy | data14 = {{{Atributy|}}} | label15 = Prědhodna (Tanah) | data15 = {{{Prědhodna (Tanah)|}}} | label16 = Prědhodna (pravoslavje) | data16 = {{{Prědhodna (pravoslavje)|}}} | label17 = Prědhodna (protestantizm) | data17 = {{{Prědhodna (protestantizm)|}}} | label18 = Prědhodna (katolicizm) | data18 = {{{Prědhodna (katolicizm)|}}} | label19 = Nastupna | data19 = {{{Nastupna|}}} | data60 = {{{module|}}} | below = {{#if:{{{Vikiteka|}}}|[[s:{{{Vikiteka}}}|Tekst v vikitekě]]}}{{#if:{{{Vikisklad|}}}| [[:commons:{{{Vikisklad}}}|Media v Vikiskladu]]}} }}{{Wikidata image|1={{{Obrazok|}}}}}</includeonly><noinclude> [[Kategorija:Šablony:Kartky]] {{Dokumentacija}} </noinclude> 3wzh66tzke1ylbq3l7r2tnz7ys5pwrq 48568 48564 2026-10-12T20:47:07Z Marcoorio 22 Marcoorio prěimenoval stranicu [[Šablon:Kartka:Kniga Biblije]] na [[Šablon:Kartka Kniga Biblije]] bez ostavjenja prěnapravjenja 48547 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Kartka | templatestyles = Kartka kniga/styles.css | bodyclass = ib-book vcard | title = {{{Nazva|{{PAGENAME}}}}} | subheader = <div style="text-align:center;">{{{Originalno napisanje|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | caption = {{{Podpis|}}} | label1 = Razděl | data1 = {{{Razděl|}}} | label2 = Prěklad | data2 = {{{Prěklad|}}} | label3 = Jezyk originala | data3 = {{{Jezyk originala|}}} | label4 = Legendarny avtor | data4 = {{{Legendarny avtor|}}} | label5 = Avtor (crkovno prědanje) | data5 = {{{Avtor (crkovno prědanje)|}}} | label6 = Faktičny avtor | data6 = {{{Faktičny avtor|}}} | label7 = Legendarny čas stvorjenja | data7 = {{{Legendarny čas stvorjenja|}}} | label8 = Faktičny čas stvorjenja | data8 = {{{Faktičny čas stvorjenja|}}} | label9 = Kraj | data9 = {{{Kraj|}}} | label10 = Žanr | data10 = {{{Žanr|}}} | label11 = Svezane personaži | data11 = {{{Svezane personaži|}}} | label12 = Svezane dějanja | data12 = {{{Svezane dějanja|}}} | label13 = Svezane pojetja | data13 = {{{Svezane pojetja|}}} | label14 = Atributy | data14 = {{{Atributy|}}} | label15 = Prědhodna (Tanah) | data15 = {{{Prědhodna (Tanah)|}}} | label16 = Prědhodna (pravoslavje) | data16 = {{{Prědhodna (pravoslavje)|}}} | label17 = Prědhodna (protestantizm) | data17 = {{{Prědhodna (protestantizm)|}}} | label18 = Prědhodna (katolicizm) | data18 = {{{Prědhodna (katolicizm)|}}} | label19 = Nastupna | data19 = {{{Nastupna|}}} | data60 = {{{module|}}} | below = {{#if:{{{Vikiteka|}}}|[[s:{{{Vikiteka}}}|Tekst v vikitekě]]}}{{#if:{{{Vikisklad|}}}| [[:commons:{{{Vikisklad}}}|Media v Vikiskladu]]}} }}{{Wikidata image|1={{{Obrazok|}}}}}</includeonly><noinclude> [[Kategorija:Šablony:Kartky]] {{Dokumentacija}} </noinclude> 3wzh66tzke1ylbq3l7r2tnz7ys5pwrq 0 6374 48565 48366 2026-10-12T20:45:12Z Marcoorio 22 48565 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-10}} {{Kartka:Kniga Biblije |Nazva=Biblija |Obrazok=File:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg |Podpis=[[Biblija Gutenberga]] (pečatna [[Latinske prěklady Biblije|latinska]] [[Vulgata]], prva polovina 1450-х godov) |Razděl=[[Stary Zavět]] i [[Novy Zavět]] |Prěklad=jestvuje na mnogyh jezykah světa cělkom abo čestično |Jezyk originala=[[Stary Zavět]]: [[Starohebrejsky jezyk|starohebrejsky (biblijsky hebrejsky)]] i čestično [[Aramejsky jezyk|aramejsky]]<br>[[Novy Zavět]]: [[Starogrečsky jezyk|starogrečsky]] i [[koine]] |Avtor (crkovno prědanje)=[[Prorok|proroki]], [[apostoly]] i drugi ljudi pod inspiracijeju [[Bog|Boga]] |Faktičny avtor=[[Avtorstvo Biblije |različni avtory]] |Faktičny čas stvorjenja=medžu {{-|VIII}} stoletjem do n. e. i 130 godom n. e. |Kraj=[[Blizky Vozhod]] i [[Srědzemnomorje]] |Žanr=[[religija]] |Svezane pojetja=[[Petiknižje]], [[Evangelje]], [[Biblijsky kanon]], [[Apokrif]], [[Drugokanonične knigy]], [[Nekanonične knigy]], [[Tanah]], [[Samarijsko petiknižje]], [[Suhuf]], [[Indžil]], [[Taurat]], [[Zabur]]|Razměr obrazka=250px|Originalno napisanje=[[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{lang|grc|βιβλίον}}<br>[[Latinsky jezyk|lat.]] {{lang|la|Biblia}}}} '''Biblija''' ([[Grečsky jezyk|greč.]] {{Lang|el|βιβλία}} — «knigy», od [[Grečsky jezyk|greč.]] {{Lang|el|βιβλίον}} — «kniga», od [[Grečsky jezyk|greč.]] {{Lang|el|βύβλος}} — «papirus», od nazby antičnogo [[Fenikija|feničskogo]] grada [[Biblos]]) jest sbornik religioznyh tekstov, ktore sut centralne za [[hristijanstvo]] i [[judaizm]], a važne i v drugih [[Абрахамичске религије|abrahamskyh religijah]], kako [[islam]]. Teksty vključajut instrukcije, prědanja, poeziju, pisma, proročstva i druge žanry. Religiozne teksty, ili svete pisma, byli sobrane različnymi religioznymi občinami v različne oficijalne sbirky, zvane biblijskymi kanonami. Věrniki obyčajno mněvajut, že Biblija jest produkt božskoj inspiraciji, ale to, kako oni razumějut to, i kako interpretujut tekst, različaje se. Hebrejska Biblija, izvorno napisana po hebrejsky, s někotorymi čęstjami po aramejsky, jest razděljena na tri česti: [[Tora|Toru]] («Učenje»), [[Neviim]] («Proroki») i [[Ketuvim]] («Pisanja»). Akronim [[Tanah]] (hebrejsky: תָּנָ״ךְ, romanizovano: Tanaḵ) jest alternativna nazva za Hebrejsku Bibliju. Masoretsky tekst, srednověčna redakcija Tanaha, mněvaje se avtoritetnym tekstom Hebrejskoj Biblije v vseh větvah modernogo rabinskogo judaizma. Najstarějše česti Biblije mogut datovati se približno do 1200 goda do n.&#x20;e. Hristijanska Biblija jest razděljena na [[Stary Zavět]] i [[Novy Zavět]]. Stary Zavět jest reorganizacija knig Hebrejskoj Biblije i [[Drugokanonične knigy|drugokanoničnyh knig]], osnovannyh nai historičnyh izdanij tyh tekstov. Hristijanstvo počelo kako pobočna větva judaizma Drugogo hrama, a rannja Cerkov prodolžila hebrejsku tradiciju pisanja i vključanja knig, ktore ona mněvala inspirovanymi i avtoritetnymi religioznymi tekstami. [[Evangelje|Evangelja]], kotore povědyvajut o životu i učenju [[Isus|Isusa]], zajedno s [[Poslanja Pavla|poslanjami Pavla]] i drugimi tekstami brzo se sformovali Novy Zavět, prvotno napisany grečskom koine, v glavnoj česti v tečenju {{-|I}} stolětja n.&#x20;e. S ocěnjenym občim nakladom večje od peti miliardov kopij, hristijanska Biblija jest najprodavajema publikacija vseh vrěmen. Biblijsky teksty iměli gluboky vliv na zapadnu kulturu i historiju, a takože na kultury po cěloj planetě. Izučenje tyh tekstov s pomočju biblijskoj kritiky takože posrědno vlivalo na kulturu i historiju. Něktori mněvajut biblijske teksty moralno problematičnymi, historično netočnymi abo izměnjenymi s tečenjem časa; drugi nahodet v njih joristny historičny iztočnyk o někotoryh narodah i dějanjah abo iztočnik etičnyh učenij. Biblijska arheologija koristaje arheologične i tekstualne dokazy, aby ocěniti historične tvrdženja Biblije: dokazy potvrdžajut něktore dějanja, ale druge definitivno opovrgajut.<ref>{{cite book|first=Lester L.|last=Grabbe|author-link=Lester L. Grabbe|title=Ancient Israel: What Do We Know and How Do We Know It?: Revised Edition|url=https://books.google.com/books?id=4lzyDQAAQBAJ&pg=PA36|date=23 February 2017|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-567-67044-1}}</ref> Hristijanska Biblija jest nyně prěložena abo nahodi se v procesu prěklada na približno polovinu jezykov světa. == Iztoniky == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Bible|}} [[Kategorija:Biblija| ]] [[Kategorija:Hristijanstvo]] [[Kategorija:Knigy]] dyv5mdel9e4tr3on70mypi3y108qq7q 48569 48565 2026-10-12T20:47:21Z Marcoorio 22 48569 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-10}} {{Kartka_Kniga Biblije |Nazva=Biblija |Obrazok=File:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg |Podpis=[[Biblija Gutenberga]] (pečatna [[Latinske prěklady Biblije|latinska]] [[Vulgata]], prva polovina 1450-х godov) |Razděl=[[Stary Zavět]] i [[Novy Zavět]] |Prěklad=jestvuje na mnogyh jezykah světa cělkom abo čestično |Jezyk originala=[[Stary Zavět]]: [[Starohebrejsky jezyk|starohebrejsky (biblijsky hebrejsky)]] i čestično [[Aramejsky jezyk|aramejsky]]<br>[[Novy Zavět]]: [[Starogrečsky jezyk|starogrečsky]] i [[koine]] |Avtor (crkovno prědanje)=[[Prorok|proroki]], [[apostoly]] i drugi ljudi pod inspiracijeju [[Bog|Boga]] |Faktičny avtor=[[Avtorstvo Biblije |različni avtory]] |Faktičny čas stvorjenja=medžu {{-|VIII}} stoletjem do n. e. i 130 godom n. e. |Kraj=[[Blizky Vozhod]] i [[Srědzemnomorje]] |Žanr=[[religija]] |Svezane pojetja=[[Petiknižje]], [[Evangelje]], [[Biblijsky kanon]], [[Apokrif]], [[Drugokanonične knigy]], [[Nekanonične knigy]], [[Tanah]], [[Samarijsko petiknižje]], [[Suhuf]], [[Indžil]], [[Taurat]], [[Zabur]]|Razměr obrazka=250px|Originalno napisanje=[[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{lang|grc|βιβλίον}}<br>[[Latinsky jezyk|lat.]] {{lang|la|Biblia}}}} '''Biblija''' ([[Grečsky jezyk|greč.]] {{Lang|el|βιβλία}} — «knigy», od [[Grečsky jezyk|greč.]] {{Lang|el|βιβλίον}} — «kniga», od [[Grečsky jezyk|greč.]] {{Lang|el|βύβλος}} — «papirus», od nazby antičnogo [[Fenikija|feničskogo]] grada [[Biblos]]) jest sbornik religioznyh tekstov, ktore sut centralne za [[hristijanstvo]] i [[judaizm]], a važne i v drugih [[Абрахамичске религије|abrahamskyh religijah]], kako [[islam]]. Teksty vključajut instrukcije, prědanja, poeziju, pisma, proročstva i druge žanry. Religiozne teksty, ili svete pisma, byli sobrane različnymi religioznymi občinami v različne oficijalne sbirky, zvane biblijskymi kanonami. Věrniki obyčajno mněvajut, že Biblija jest produkt božskoj inspiraciji, ale to, kako oni razumějut to, i kako interpretujut tekst, različaje se. Hebrejska Biblija, izvorno napisana po hebrejsky, s někotorymi čęstjami po aramejsky, jest razděljena na tri česti: [[Tora|Toru]] («Učenje»), [[Neviim]] («Proroki») i [[Ketuvim]] («Pisanja»). Akronim [[Tanah]] (hebrejsky: תָּנָ״ךְ, romanizovano: Tanaḵ) jest alternativna nazva za Hebrejsku Bibliju. Masoretsky tekst, srednověčna redakcija Tanaha, mněvaje se avtoritetnym tekstom Hebrejskoj Biblije v vseh větvah modernogo rabinskogo judaizma. Najstarějše česti Biblije mogut datovati se približno do 1200 goda do n.&#x20;e. Hristijanska Biblija jest razděljena na [[Stary Zavět]] i [[Novy Zavět]]. Stary Zavět jest reorganizacija knig Hebrejskoj Biblije i [[Drugokanonične knigy|drugokanoničnyh knig]], osnovannyh nai historičnyh izdanij tyh tekstov. Hristijanstvo počelo kako pobočna větva judaizma Drugogo hrama, a rannja Cerkov prodolžila hebrejsku tradiciju pisanja i vključanja knig, ktore ona mněvala inspirovanymi i avtoritetnymi religioznymi tekstami. [[Evangelje|Evangelja]], kotore povědyvajut o životu i učenju [[Isus|Isusa]], zajedno s [[Poslanja Pavla|poslanjami Pavla]] i drugimi tekstami brzo se sformovali Novy Zavět, prvotno napisany grečskom koine, v glavnoj česti v tečenju {{-|I}} stolětja n.&#x20;e. S ocěnjenym občim nakladom večje od peti miliardov kopij, hristijanska Biblija jest najprodavajema publikacija vseh vrěmen. Biblijsky teksty iměli gluboky vliv na zapadnu kulturu i historiju, a takože na kultury po cěloj planetě. Izučenje tyh tekstov s pomočju biblijskoj kritiky takože posrědno vlivalo na kulturu i historiju. Něktori mněvajut biblijske teksty moralno problematičnymi, historično netočnymi abo izměnjenymi s tečenjem časa; drugi nahodet v njih joristny historičny iztočnyk o někotoryh narodah i dějanjah abo iztočnik etičnyh učenij. Biblijska arheologija koristaje arheologične i tekstualne dokazy, aby ocěniti historične tvrdženja Biblije: dokazy potvrdžajut něktore dějanja, ale druge definitivno opovrgajut.<ref>{{cite book|first=Lester L.|last=Grabbe|author-link=Lester L. Grabbe|title=Ancient Israel: What Do We Know and How Do We Know It?: Revised Edition|url=https://books.google.com/books?id=4lzyDQAAQBAJ&pg=PA36|date=23 February 2017|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-567-67044-1}}</ref> Hristijanska Biblija jest nyně prěložena abo nahodi se v procesu prěklada na približno polovinu jezykov světa. == Iztoniky == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Bible|}} [[Kategorija:Biblija| ]] [[Kategorija:Hristijanstvo]] [[Kategorija:Knigy]] i39hqx13knz61n0rnkqw328bdenc113 48572 48569 2026-10-12T20:48:08Z Marcoorio 22 48572 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-10}} {{Kartka Kniga Biblije |Nazva=Biblija |Obrazok=File:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg |Podpis=[[Biblija Gutenberga]] (pečatna [[Latinske prěklady Biblije|latinska]] [[Vulgata]], prva polovina 1450-х godov) |Razděl=[[Stary Zavět]] i [[Novy Zavět]] |Prěklad=jestvuje na mnogyh jezykah světa cělkom abo čestično |Jezyk originala=[[Stary Zavět]]: [[Starohebrejsky jezyk|starohebrejsky (biblijsky hebrejsky)]] i čestično [[Aramejsky jezyk|aramejsky]]<br>[[Novy Zavět]]: [[Starogrečsky jezyk|starogrečsky]] i [[koine]] |Avtor (crkovno prědanje)=[[Prorok|proroki]], [[apostoly]] i drugi ljudi pod inspiracijeju [[Bog|Boga]] |Faktičny avtor=[[Avtorstvo Biblije |različni avtory]] |Faktičny čas stvorjenja=medžu {{-|VIII}} stoletjem do n. e. i 130 godom n. e. |Kraj=[[Blizky Vozhod]] i [[Srědzemnomorje]] |Žanr=[[religija]] |Svezane pojetja=[[Petiknižje]], [[Evangelje]], [[Biblijsky kanon]], [[Apokrif]], [[Drugokanonične knigy]], [[Nekanonične knigy]], [[Tanah]], [[Samarijsko petiknižje]], [[Suhuf]], [[Indžil]], [[Taurat]], [[Zabur]]|Razměr obrazka=250px|Originalno napisanje=[[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{lang|grc|βιβλίον}}<br>[[Latinsky jezyk|lat.]] {{lang|la|Biblia}}}} '''Biblija''' ([[Grečsky jezyk|greč.]] {{Lang|el|βιβλία}} — «knigy», od [[Grečsky jezyk|greč.]] {{Lang|el|βιβλίον}} — «kniga», od [[Grečsky jezyk|greč.]] {{Lang|el|βύβλος}} — «papirus», od nazby antičnogo [[Fenikija|feničskogo]] grada [[Biblos]]) jest sbornik religioznyh tekstov, ktore sut centralne za [[hristijanstvo]] i [[judaizm]], a važne i v drugih [[Абрахамичске религије|abrahamskyh religijah]], kako [[islam]]. Teksty vključajut instrukcije, prědanja, poeziju, pisma, proročstva i druge žanry. Religiozne teksty, ili svete pisma, byli sobrane različnymi religioznymi občinami v različne oficijalne sbirky, zvane biblijskymi kanonami. Věrniki obyčajno mněvajut, že Biblija jest produkt božskoj inspiraciji, ale to, kako oni razumějut to, i kako interpretujut tekst, različaje se. Hebrejska Biblija, izvorno napisana po hebrejsky, s někotorymi čęstjami po aramejsky, jest razděljena na tri česti: [[Tora|Toru]] («Učenje»), [[Neviim]] («Proroki») i [[Ketuvim]] («Pisanja»). Akronim [[Tanah]] (hebrejsky: תָּנָ״ךְ, romanizovano: Tanaḵ) jest alternativna nazva za Hebrejsku Bibliju. Masoretsky tekst, srednověčna redakcija Tanaha, mněvaje se avtoritetnym tekstom Hebrejskoj Biblije v vseh větvah modernogo rabinskogo judaizma. Najstarějše česti Biblije mogut datovati se približno do 1200 goda do n.&#x20;e. Hristijanska Biblija jest razděljena na [[Stary Zavět]] i [[Novy Zavět]]. Stary Zavět jest reorganizacija knig Hebrejskoj Biblije i [[Drugokanonične knigy|drugokanoničnyh knig]], osnovannyh nai historičnyh izdanij tyh tekstov. Hristijanstvo počelo kako pobočna větva judaizma Drugogo hrama, a rannja Cerkov prodolžila hebrejsku tradiciju pisanja i vključanja knig, ktore ona mněvala inspirovanymi i avtoritetnymi religioznymi tekstami. [[Evangelje|Evangelja]], kotore povědyvajut o životu i učenju [[Isus|Isusa]], zajedno s [[Poslanja Pavla|poslanjami Pavla]] i drugimi tekstami brzo se sformovali Novy Zavět, prvotno napisany grečskom koine, v glavnoj česti v tečenju {{-|I}} stolětja n.&#x20;e. S ocěnjenym občim nakladom večje od peti miliardov kopij, hristijanska Biblija jest najprodavajema publikacija vseh vrěmen. Biblijsky teksty iměli gluboky vliv na zapadnu kulturu i historiju, a takože na kultury po cěloj planetě. Izučenje tyh tekstov s pomočju biblijskoj kritiky takože posrědno vlivalo na kulturu i historiju. Něktori mněvajut biblijske teksty moralno problematičnymi, historično netočnymi abo izměnjenymi s tečenjem časa; drugi nahodet v njih joristny historičny iztočnyk o někotoryh narodah i dějanjah abo iztočnik etičnyh učenij. Biblijska arheologija koristaje arheologične i tekstualne dokazy, aby ocěniti historične tvrdženja Biblije: dokazy potvrdžajut něktore dějanja, ale druge definitivno opovrgajut.<ref>{{cite book|first=Lester L.|last=Grabbe|author-link=Lester L. Grabbe|title=Ancient Israel: What Do We Know and How Do We Know It?: Revised Edition|url=https://books.google.com/books?id=4lzyDQAAQBAJ&pg=PA36|date=23 February 2017|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-567-67044-1}}</ref> Hristijanska Biblija jest nyně prěložena abo nahodi se v procesu prěklada na približno polovinu jezykov světa. == Iztoniky == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Bible|}} [[Kategorija:Biblija| ]] [[Kategorija:Hristijanstvo]] [[Kategorija:Knigy]] pbkhd5qe3yohx1vsc6oxpiw237fs5wz 0 6380 48566 48365 2026-10-12T20:45:31Z Marcoorio 22 48566 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-10}} {{Kartka:Kniga Biblije|Nazva=Stary Zavět|Obrazok=File:כתר ארם צובא.JPG|Razměr obrazka=250px|Podpis=[[Kodeks Alepo]], rukopis [[Tanah|Tanaha]], napisana je v početku {{-|X}} stoletja n. e. v [[Tiberija|Tiberiji]] pisarem Šlomo Ben Bujieju|Razděl=50 abo 51 kniga v [[Pravoslavje|pravoslavju]],<br/> 46 knig v [[Katolicizm|katolicizmu]],<br/> 39 knig v [[Protestantizm|protestantizmu]]|Originalno napisanje=[[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{lang|he|תנ"ך}}<br>[[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{lang|grc|Παλαιὰ Διαθήκη}}<br>[[Latinsky jezyk|lat.]]{{lang|la|Vetus Testamentum}}|Jezyk originala=[[Starohebrejsky jezyk|starohebrejsky (biblijsky hebrejsky)]] i čestično [[Aramejsky jezyk|aramejsky]]|Avtor (crkovno prědanje)=proroki i drugi ljudi pod inspiracijeju [[Bog|Boga]]|Faktičny avtor=[[Avtorstvo Biblije|različni avtory]]|Faktičny čas stvorjenja=s {{-|VIII}} po {{-|II}} stoletja do n. e.|Kraj=[[Blizky Vozhod]]|Žanr=sbornik knig|Svezane dějanja=[[Petiknižje]], [[Veliki Proroki]], [[Mali Proroki]], [[Biblijsky kanon]]|Nastupna=[[Novy Zavět]]}} '''Stary Zavět''' (od [[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|ברית‬}}, ''brit'' — zavět — jedno iz centralnyh biblijskyh pojetij) jest prva čest [[Biblija|hristijanskoj Biblije]]. On jest osnovany glavno na 24 knigah hebrejskoj Biblije, ili [[Tanah|Tanaha]], sbornika davnyh [[Starohebrejsky jezyk|religioznyh hebrejskyh]] i poněkogda [[Aramejsky jezyk|aramejskyh]] tekstov, napisanyh [[Izraeliti|izraelitami]], ale odličajet se od hebrejskogo kanona po poredku, tekstovoj tradicije i, v něktoryh hristijanskyh tradicijah, po soderžanju.<ref>{{Citation|last=Jones|first=Barry A|chapter=Canon of the Old Testament|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qRtUqxkB7wkC&q=Old+Testament&pg=PP1|editor-first=David Noel|editor-last=Freedman|title=Dictionary of the Bible|publisher=William B Eerdmans|year=2000|isbn=978-90-5356-503-2|lang=en}}</ref> Druga čest hristijanskoj Biblije jest [[Novy Zavět]], napisany na [[koine]], drevnem grčskom jezyku. Stary Zavět sostoji iz mnogyh različnyh knig, napisanyh različnymi avtorami v těčenju věkov.<ref>{{cite book|title=The Dead Sea Scrolls: A Very Short Introduction|last=Lim|first=Timothy H.|year=2005|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|lang=en}}</ref> Hristijani tradicijno dělet Stary Zavět na četyri česti:<ref>{{Cite web|title=Bible 101: A Brief Introduction to the Old Testament|url=https://www.simplycatholic.com/bible-101-a-brief-introduction-to-the-old-testament/|access-date=2025-02-11|website=Simply Catholic|date=13 July 2024|language=en}}</ref> [[Petiknižje]] abo prve pet knig (čto odgovarjaje hebrejskoj Torě); [[historične knigy]], opisyvajuče historiju izraelcev, od jihnogo zavojevanja Hanaana do poraženja i izgnanja v Vavilon; [[Poetične knigy]], izslědujuče temy člověčskogo prěživanje, morali i božskoj spravědlivosti; i [[Proročske knigy]], prěduprědžajuče o poslědstvah odrěčenja od Boga. Kanon Starogo Zavěta različajet se medžu hristijanskymi denominacijami. Katoličsky kanon sodrži 46 knig, v pravoslavnoj i davnovozhodnyh crkvah prěduprědženje do 49 knig, a protestantska Biblija obyčajno sodrži 39 knig.<ref>{{Citation|last=Barton|first=John|chapter=Introduction to the Old Testament|chapter-url=https://books.google.com/books?id=3surkLVdw3UC&q=B.+Collecting+the+Hebrew+Scriptures&pg=PA6|editor1-first=John|editor2-last=Barton|editor2-first=John|editor-last=Muddiman|title=Bible Commentary|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-875500-5|url-access=registration|url=https://archive.org/details/oxfordbiblecomme0000unse|lang=en}}</ref> Něktore knigy, prisutnе v hristijanskom Starom Zavětu, ale odsutne v hebrejskom kanonu, imenujut se [[Drugokanonične knigy|drugokanoničnymi knigami]]. One proizhodet glavno iz [[Septuaginta|Septuaginty]], davnogo grečskogo prěklada hebrejskoj Biblije. [[Katolicizm|Katoličske]] i [[Pravoslavje|pravoslavne]] crkvi vključajut te knigy, togda kak večinstvo [[Protestantizm|protestantskyh]] Biblij jih izključajut, ačekoli něktore [[Anglikanstvo|anglikanske]] i [[Luteranstvo|luteranske]] versije stavet jih v osobny razděl, nazyvaemy [[Apokrif|Apokrifami]]. Pokoliku termin «Stary Zavět» upotrěbjaje se v hristijanstvu, te same teksty mogut interpretovati se različno v hristijanskoj i hebrejskoj tradicijah. Hristijanska interpretacija često objasnjaje iztegy iz Starogo Zavěta s točky zrěnja Novogo Zavěta, togda kak hebrejsko interpretacija ne uvažaje te teksty čestju «starogo» zavěta, zaměnjenogo novym zavětom. Ačekoli rannja historija [[Antičny Izrael i Judeja|antičnogo Izraela i Judeje]] je byla v velikoj měrě osnovana na biblijskyh povědanjah, jihna věrodostojnost s časom je byla vse vyše podvrgana sumněnju. Ključne diskusije kasali se historičnosti patriarhov, Izhoda iz Egipta, izraelskogo zavojevanja i Objedinjenogo Kraljevstva, pri čem arheologične dokazy često osporivajut te povědanja. Glavna naučna tradicija prědlagaje skeptičny, ale sbalansirovany podhod k historičnym materijalam od {{-|IX}} stoletja do n. e.; něktore biblijske tradicije, ktore nastali pozdněje, soglašajut se s arheologičnymi odkrytjami.<ref>{{Cite book|title=The Ancient Israelite World|last=Faust|first=Avraham|publisher=Taylor & Francis|year=2022|isbn=978-1-000-77324-8|pages=78–79|editor-last=Keimer|editor-first=Kyle H.|chapter=Between the Biblical Story and History: Writing an Archaeological History of Ancient Israel|editor-last2=Pierce|editor-first2=George A.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4beREAAAQBAJ&pg=PA78|lang=en}}</ref> == Iztočniky == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Old Testament|}} [[Kategorija:Biblija]] 163p6yec4ktvhmj0biafeha1xv9yckg 48570 48566 2026-10-12T20:47:37Z Marcoorio 22 48570 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-10}} {{Kartka Kniga Biblije|Nazva=Stary Zavět|Obrazok=File:כתר ארם צובא.JPG|Razměr obrazka=250px|Podpis=[[Kodeks Alepo]], rukopis [[Tanah|Tanaha]], napisana je v početku {{-|X}} stoletja n. e. v [[Tiberija|Tiberiji]] pisarem Šlomo Ben Bujieju|Razděl=50 abo 51 kniga v [[Pravoslavje|pravoslavju]],<br/> 46 knig v [[Katolicizm|katolicizmu]],<br/> 39 knig v [[Protestantizm|protestantizmu]]|Originalno napisanje=[[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{lang|he|תנ"ך}}<br>[[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{lang|grc|Παλαιὰ Διαθήκη}}<br>[[Latinsky jezyk|lat.]]{{lang|la|Vetus Testamentum}}|Jezyk originala=[[Starohebrejsky jezyk|starohebrejsky (biblijsky hebrejsky)]] i čestično [[Aramejsky jezyk|aramejsky]]|Avtor (crkovno prědanje)=proroki i drugi ljudi pod inspiracijeju [[Bog|Boga]]|Faktičny avtor=[[Avtorstvo Biblije|različni avtory]]|Faktičny čas stvorjenja=s {{-|VIII}} po {{-|II}} stoletja do n. e.|Kraj=[[Blizky Vozhod]]|Žanr=sbornik knig|Svezane dějanja=[[Petiknižje]], [[Veliki Proroki]], [[Mali Proroki]], [[Biblijsky kanon]]|Nastupna=[[Novy Zavět]]}} '''Stary Zavět''' (od [[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|ברית‬}}, ''brit'' — zavět — jedno iz centralnyh biblijskyh pojetij) jest prva čest [[Biblija|hristijanskoj Biblije]]. On jest osnovany glavno na 24 knigah hebrejskoj Biblije, ili [[Tanah|Tanaha]], sbornika davnyh [[Starohebrejsky jezyk|religioznyh hebrejskyh]] i poněkogda [[Aramejsky jezyk|aramejskyh]] tekstov, napisanyh [[Izraeliti|izraelitami]], ale odličajet se od hebrejskogo kanona po poredku, tekstovoj tradicije i, v něktoryh hristijanskyh tradicijah, po soderžanju.<ref>{{Citation|last=Jones|first=Barry A|chapter=Canon of the Old Testament|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qRtUqxkB7wkC&q=Old+Testament&pg=PP1|editor-first=David Noel|editor-last=Freedman|title=Dictionary of the Bible|publisher=William B Eerdmans|year=2000|isbn=978-90-5356-503-2|lang=en}}</ref> Druga čest hristijanskoj Biblije jest [[Novy Zavět]], napisany na [[koine]], drevnem grčskom jezyku. Stary Zavět sostoji iz mnogyh različnyh knig, napisanyh različnymi avtorami v těčenju věkov.<ref>{{cite book|title=The Dead Sea Scrolls: A Very Short Introduction|last=Lim|first=Timothy H.|year=2005|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|lang=en}}</ref> Hristijani tradicijno dělet Stary Zavět na četyri česti:<ref>{{Cite web|title=Bible 101: A Brief Introduction to the Old Testament|url=https://www.simplycatholic.com/bible-101-a-brief-introduction-to-the-old-testament/|access-date=2025-02-11|website=Simply Catholic|date=13 July 2024|language=en}}</ref> [[Petiknižje]] abo prve pet knig (čto odgovarjaje hebrejskoj Torě); [[historične knigy]], opisyvajuče historiju izraelcev, od jihnogo zavojevanja Hanaana do poraženja i izgnanja v Vavilon; [[Poetične knigy]], izslědujuče temy člověčskogo prěživanje, morali i božskoj spravědlivosti; i [[Proročske knigy]], prěduprědžajuče o poslědstvah odrěčenja od Boga. Kanon Starogo Zavěta različajet se medžu hristijanskymi denominacijami. Katoličsky kanon sodrži 46 knig, v pravoslavnoj i davnovozhodnyh crkvah prěduprědženje do 49 knig, a protestantska Biblija obyčajno sodrži 39 knig.<ref>{{Citation|last=Barton|first=John|chapter=Introduction to the Old Testament|chapter-url=https://books.google.com/books?id=3surkLVdw3UC&q=B.+Collecting+the+Hebrew+Scriptures&pg=PA6|editor1-first=John|editor2-last=Barton|editor2-first=John|editor-last=Muddiman|title=Bible Commentary|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-875500-5|url-access=registration|url=https://archive.org/details/oxfordbiblecomme0000unse|lang=en}}</ref> Něktore knigy, prisutnе v hristijanskom Starom Zavětu, ale odsutne v hebrejskom kanonu, imenujut se [[Drugokanonične knigy|drugokanoničnymi knigami]]. One proizhodet glavno iz [[Septuaginta|Septuaginty]], davnogo grečskogo prěklada hebrejskoj Biblije. [[Katolicizm|Katoličske]] i [[Pravoslavje|pravoslavne]] crkvi vključajut te knigy, togda kak večinstvo [[Protestantizm|protestantskyh]] Biblij jih izključajut, ačekoli něktore [[Anglikanstvo|anglikanske]] i [[Luteranstvo|luteranske]] versije stavet jih v osobny razděl, nazyvaemy [[Apokrif|Apokrifami]]. Pokoliku termin «Stary Zavět» upotrěbjaje se v hristijanstvu, te same teksty mogut interpretovati se različno v hristijanskoj i hebrejskoj tradicijah. Hristijanska interpretacija često objasnjaje iztegy iz Starogo Zavěta s točky zrěnja Novogo Zavěta, togda kak hebrejsko interpretacija ne uvažaje te teksty čestju «starogo» zavěta, zaměnjenogo novym zavětom. Ačekoli rannja historija [[Antičny Izrael i Judeja|antičnogo Izraela i Judeje]] je byla v velikoj měrě osnovana na biblijskyh povědanjah, jihna věrodostojnost s časom je byla vse vyše podvrgana sumněnju. Ključne diskusije kasali se historičnosti patriarhov, Izhoda iz Egipta, izraelskogo zavojevanja i Objedinjenogo Kraljevstva, pri čem arheologične dokazy često osporivajut te povědanja. Glavna naučna tradicija prědlagaje skeptičny, ale sbalansirovany podhod k historičnym materijalam od {{-|IX}} stoletja do n. e.; něktore biblijske tradicije, ktore nastali pozdněje, soglašajut se s arheologičnymi odkrytjami.<ref>{{Cite book|title=The Ancient Israelite World|last=Faust|first=Avraham|publisher=Taylor & Francis|year=2022|isbn=978-1-000-77324-8|pages=78–79|editor-last=Keimer|editor-first=Kyle H.|chapter=Between the Biblical Story and History: Writing an Archaeological History of Ancient Israel|editor-last2=Pierce|editor-first2=George A.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4beREAAAQBAJ&pg=PA78|lang=en}}</ref> == Iztočniky == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Old Testament|}} [[Kategorija:Biblija]] 1mrrhzne1uj7rqb8sgxs2nhdh4guxgp 0 6381 48567 48364 2026-10-12T20:45:51Z Marcoorio 22 48567 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-10}} {{Kartka:Kniga Biblije|Obrazok=File:Papyrus 37 - verso.jpg|Razměr obrazka=250px|Podpis=[[Papirus №37]] — [[Evangelje od Mateja]] čest glavy 26 {{-|III}} stoletja, ({{-|Michigansky universitet|Мичиганскы университет}})|Originalno napisanje=[[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{lang|he|ברית חדשה}}<br>‬[[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{lang|grc|Καινὴ Διαθήκη}}<br>[[Latinsky jezyk|lat.]] {{lang|la|Novum Testamentum}}|Razděl=27 knig|Jezyk originala=[[Starogrečsky jezyk|starogrečsky]] ([[koine]])|Avtor (crkovno prědanje)=[[apostoly]]|Faktičny avtor=[[Avtorstvo Biblije|različni avtory]]|Faktičny čas stvorjenja=50—130 gody n. e.|Kraj=[[Blizky Vozhod]] i [[Srědzemnomorje]]|Žanr=sbornik knig|Svezane personaži=[[Isus|Isus Hristos]], [[apostoly]]|Svezane dějanja=[[Nagorna propověd]], [[Rannje Hristijanstvo]]|Svezane pojetja=[[Evangelje]], [[Novy Zavět v bogoslovju]], [[Novozavětne apokrify]]|Prědhodna (pravoslavje)=[[Stary Zavět]]|Prědhodna (protestantizm)=[[Stary Zavět]]|Prědhodna (katolicizm)=[[Stary Zavět]]}} '''Novy Zavět''' ([[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{Lang|grc|Καινὴ Διαθήκη}}; od [[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|ברית‬}}, ''brit'' — zavět — nedno iz centralnyh biblijskyh pojetij) jest druga čest [[Biblija|hristijanskoj Biblije]]. On opisyvaje učenja i ličnost [[Isus|Isusa]], a takože dějanja, ktore odnoset se k hristijanstvu prvogo stolětja. Prva čest, znajema kako [[Stary Zavět]] (osnovana v glavnom na [[Tanah|Hebrejskoj Biblije]]), zajedno s Novym Zavětom sostavjaje svete pisanje hristijanstva.<ref>{{Cite web|title=BBC – Religions – Christianity: The Bible|url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/texts/bible.shtml|access-date=2020-09-23|website=www.bbc.co.uk|language=en-GB}}</ref> Novy Zavět jest sbornikom iz 27 hristijanskyh tekstov, napisanyh na [[Koine|grčskom koine]] različnymi avtorami. On vključaje četiri [[Evangelje|Evangelja]], [[Dějanja apostolov]], poslanja, pripisivyajeme [[Apostol Pavel|Pavlu]] i drugim avtoram, i [[Kniga Objavjanja|Knigu Objavjanja]]. Kanon Novogo Zavěta razvival se postupno v prvyh několikyh stolětjah hristijanstva skroz složny proces debatov, odvrganja tekstov, označenyh kako heretične, i priznavanja pisanij, ktore byli je priznane kakp apostolske. Proces završil s formalizacijeju kanona iz 27 knig do konca četvrtogo stolětja. Od pozdnoj antiky on jest široko priznany v različnih hristijanskyh tradicijah.<ref>{{Cite book|last1=Gil|first1=Jesús|title=Bible Portico|last2=Domínguez|first2=Joseángel|publisher=Saxum International Foundation|year=2022|isbn=979-12-80113-17-7|pages=15|translator-last=Scott|translator-first=Helena}}</ref> Literaturna analiza ukazyvaje, že mnoge iz tyh tekstov sut byli napisane v srědině abo v koncu prvogo stolětja. Nema naučnogo konsensusu o datě napisanja najpozdnějšego teksta Novogo Zavěta. Najrannějše shranjene rukopisy Novogo Zavěta datujut se koncem drugogo abo početkom tretjego stolětja n.&nbsp;e., s možlivym izključennjem Papirusa 52. Novy Zavět je byl prědany skroz tyseči rukopisov na različnih jezykah i skroz citaty cerkovnyh avtorov, i sodrži tekstualne varianty. Tekstualna kritika koristaje shranjene rukopisy, aby rekonstruovati najrannějši tekst, ktory jest možno obnoviti, i slediti historiju jegovogo prědavanja.<ref>{{cite book|last1=Metzger|first1=Bruce M.|author-link1=Bruce M. Metzger|last2=Ehrman|first2=Bart D.|author-link2=Bart D. Ehrman|year=2005|orig-year=1964|title=The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration|edition=4th|location=New York|publisher=Oxford University Press|oclc=1245822346|url=https://archive.org/details/textofnewtestame0000metz_k4t1|url-access=registration}}</ref> Dnes Novy Zavět imaje različne percepcije medžu hristijanami. [[Katoličska crkov|Katoličska cerkov]], pravoslavna cerkov, evangeljski hristijani i mnoge druge [[Protestantizm|protestantske]] skupiny mněvajut jego božestveno inspirovanym svetym pisanjem. Katoliki i pravoslavni prijamjut Novy Zavět zajedno s svetoju tradicijeju kako iztočnik božestvenogo objavjenja, medžu tym časom protestanti mněvajut, že učenja povino izvoditi samo iz pisanja, bez tradicije. Evangeljski hristijani i něktore druge protestantske skupiny věrujut, že Novy Zavět, kako pisano slovo Boga, jest bez grehov.<ref>{{cite web|url=http://www.reformed.org/documents/index.html?mainframe=http://www.reformed.org/documents/icbi.html|title=The Chicago Statement of Biblical Inerrancy|publisher=Center for Reformed Theology and Apologetics|access-date=19 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301054307/http://www.reformed.org/documents/index.html?mainframe=http://www.reformed.org/documents/icbi.html|archive-date=2017-03-01|url-status=dead}}</ref> == Iztočniky == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|New Testament|}} [[Kategorija:Biblija]] igq16rm7oxeget9d31d88dsfy5xvqgm 48571 48567 2026-10-12T20:47:56Z Marcoorio 22 48571 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-10}} {{Kartka Kniga Biblije|Obrazok=File:Papyrus 37 - verso.jpg|Razměr obrazka=250px|Podpis=[[Papirus №37]] — [[Evangelje od Mateja]] čest glavy 26 {{-|III}} stoletja, ({{-|Michigansky universitet|Мичиганскы университет}})|Originalno napisanje=[[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{lang|he|ברית חדשה}}<br>‬[[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{lang|grc|Καινὴ Διαθήκη}}<br>[[Latinsky jezyk|lat.]] {{lang|la|Novum Testamentum}}|Razděl=27 knig|Jezyk originala=[[Starogrečsky jezyk|starogrečsky]] ([[koine]])|Avtor (crkovno prědanje)=[[apostoly]]|Faktičny avtor=[[Avtorstvo Biblije|različni avtory]]|Faktičny čas stvorjenja=50—130 gody n. e.|Kraj=[[Blizky Vozhod]] i [[Srědzemnomorje]]|Žanr=sbornik knig|Svezane personaži=[[Isus|Isus Hristos]], [[apostoly]]|Svezane dějanja=[[Nagorna propověd]], [[Rannje Hristijanstvo]]|Svezane pojetja=[[Evangelje]], [[Novy Zavět v bogoslovju]], [[Novozavětne apokrify]]|Prědhodna (pravoslavje)=[[Stary Zavět]]|Prědhodna (protestantizm)=[[Stary Zavět]]|Prědhodna (katolicizm)=[[Stary Zavět]]}} '''Novy Zavět''' ([[Starogrečsky jezyk|st.-greč.]] {{Lang|grc|Καινὴ Διαθήκη}}; od [[Starohebrejsky jezyk|st.-heb.]] {{Lang|he|ברית‬}}, ''brit'' — zavět — nedno iz centralnyh biblijskyh pojetij) jest druga čest [[Biblija|hristijanskoj Biblije]]. On opisyvaje učenja i ličnost [[Isus|Isusa]], a takože dějanja, ktore odnoset se k hristijanstvu prvogo stolětja. Prva čest, znajema kako [[Stary Zavět]] (osnovana v glavnom na [[Tanah|Hebrejskoj Biblije]]), zajedno s Novym Zavětom sostavjaje svete pisanje hristijanstva.<ref>{{Cite web|title=BBC – Religions – Christianity: The Bible|url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/texts/bible.shtml|access-date=2020-09-23|website=www.bbc.co.uk|language=en-GB}}</ref> Novy Zavět jest sbornikom iz 27 hristijanskyh tekstov, napisanyh na [[Koine|grčskom koine]] različnymi avtorami. On vključaje četiri [[Evangelje|Evangelja]], [[Dějanja apostolov]], poslanja, pripisivyajeme [[Apostol Pavel|Pavlu]] i drugim avtoram, i [[Kniga Objavjanja|Knigu Objavjanja]]. Kanon Novogo Zavěta razvival se postupno v prvyh několikyh stolětjah hristijanstva skroz složny proces debatov, odvrganja tekstov, označenyh kako heretične, i priznavanja pisanij, ktore byli je priznane kakp apostolske. Proces završil s formalizacijeju kanona iz 27 knig do konca četvrtogo stolětja. Od pozdnoj antiky on jest široko priznany v različnih hristijanskyh tradicijah.<ref>{{Cite book|last1=Gil|first1=Jesús|title=Bible Portico|last2=Domínguez|first2=Joseángel|publisher=Saxum International Foundation|year=2022|isbn=979-12-80113-17-7|pages=15|translator-last=Scott|translator-first=Helena}}</ref> Literaturna analiza ukazyvaje, že mnoge iz tyh tekstov sut byli napisane v srědině abo v koncu prvogo stolětja. Nema naučnogo konsensusu o datě napisanja najpozdnějšego teksta Novogo Zavěta. Najrannějše shranjene rukopisy Novogo Zavěta datujut se koncem drugogo abo početkom tretjego stolětja n.&nbsp;e., s možlivym izključennjem Papirusa 52. Novy Zavět je byl prědany skroz tyseči rukopisov na različnih jezykah i skroz citaty cerkovnyh avtorov, i sodrži tekstualne varianty. Tekstualna kritika koristaje shranjene rukopisy, aby rekonstruovati najrannějši tekst, ktory jest možno obnoviti, i slediti historiju jegovogo prědavanja.<ref>{{cite book|last1=Metzger|first1=Bruce M.|author-link1=Bruce M. Metzger|last2=Ehrman|first2=Bart D.|author-link2=Bart D. Ehrman|year=2005|orig-year=1964|title=The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration|edition=4th|location=New York|publisher=Oxford University Press|oclc=1245822346|url=https://archive.org/details/textofnewtestame0000metz_k4t1|url-access=registration}}</ref> Dnes Novy Zavět imaje različne percepcije medžu hristijanami. [[Katoličska crkov|Katoličska cerkov]], pravoslavna cerkov, evangeljski hristijani i mnoge druge [[Protestantizm|protestantske]] skupiny mněvajut jego božestveno inspirovanym svetym pisanjem. Katoliki i pravoslavni prijamjut Novy Zavět zajedno s svetoju tradicijeju kako iztočnik božestvenogo objavjenja, medžu tym časom protestanti mněvajut, že učenja povino izvoditi samo iz pisanja, bez tradicije. Evangeljski hristijani i něktore druge protestantske skupiny věrujut, že Novy Zavět, kako pisano slovo Boga, jest bez grehov.<ref>{{cite web|url=http://www.reformed.org/documents/index.html?mainframe=http://www.reformed.org/documents/icbi.html|title=The Chicago Statement of Biblical Inerrancy|publisher=Center for Reformed Theology and Apologetics|access-date=19 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301054307/http://www.reformed.org/documents/index.html?mainframe=http://www.reformed.org/documents/icbi.html|archive-date=2017-03-01|url-status=dead}}</ref> == Iztočniky == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|New Testament|}} [[Kategorija:Biblija]] lle36sq7uhfmru2cpwapg42ra5m1f6g 0 6440 48636 48335 2026-10-13T11:47:55Z EmausBot 735 Fixing double redirect from [[Рембрандт ван Рејн]] to [[Rembrandt van Rijn]] 48636 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Rembrandt van Rijn]] maitxm9s56elp9bv9uqixqnuplx3lgr 10 6468 48548 2026-10-12T18:04:26Z Marcoorio 22 Stvorjena nova stranica s tekstom: «<includeonly> {{Kartka | bodyclass = vcard | title = {{{Nazva|{{PAGENAME}}}}} | above = {{{Status|}}} | subheader1 = <div style="text-align:center;">{{{Originalna nazva|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | label1 = Horugva | da...» 48548 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Kartka | bodyclass = vcard | title = {{{Nazva|{{PAGENAME}}}}} | above = {{{Status|}}} | subheader1 = <div style="text-align:center;">{{{Originalna nazva|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | label1 = Horugva | data1 = {{{Horugva|}}} | label2 = Gerb | data2 = {{{Gerb|}}} | label3 = Druge nazvy | data3 = {{{Druge nazvy|}}} | label4 = Egzotoponimy | data4 = {{{Egzotoponimy|}}} | label5 = Geografičny region | data5 = {{{Geografičny region|}}} | label6 = Period | data6 = {{{Period|}}} | label7 = Kraj | data7 = {{{Kraj|}}} | label8 = Naseljenje | data8 = {{{Naseljenje|}}} | label9 = Plošča | data9 = {{{Plošča|}}} | label10 = V sostavu | data10 = {{{V sostavu|}}} | label11 = Sodrži | data11 = {{{Sodrži|}}} | data12 = {{#if:{{{Mapa regiona|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Mapa regiona}}}|size={{{Razměr mapy|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis mapy|}}}|title={{{Podpis mapy|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | label13 = Vikisklad | data13 = {{{Vikisklad|}}} }} </includeonly> <noinclude> drx0fobfypcgksuuwejsb64iv12bsaw 48549 48548 2026-10-12T18:24:14Z Marcoorio 22 48549 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Kartka | bodyclass = vcard | title = {{{Nazva|{{PAGENAME}}}}} | above = {{{Status|}}} | subheader1 = <div style="text-align:center;">{{{Originalna nazva|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | label1 = Horugva | data1 = {{{Horugva|}}} | label2 = Gerb | data2 = {{{Gerb|}}} | label3 = Druge nazvy | data3 = {{{Druge nazvy|}}} | label4 = Egzotoponimy | data4 = {{{Egzotoponimy|}}} | label5 = Geografičny region | data5 = {{{Geografičny region|}}} | label6 = Period | data6 = {{{Period|}}} | label7 = Kraj | data7 = {{{Kraj|}}} | label8 = Naseljenje | data8 = {{{Naseljenje|}}} | label9 = Plošča | data9 = {{{Plošča|}}} | label10 = V sostavu | data10 = {{{V sostavu|}}} | label11 = Sodrži | data11 = {{{Sodrži|}}} | data12 = {{#if:{{{Mapa regiona|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Mapa regiona}}}|size={{{Razměr mapy|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis mapy|}}}|title={{{Podpis mapy|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | data60 = {{{module|}}} | below = {{#if:{{{Vikiteka|}}}|[[s:{{{Vikiteka}}}|Tekst v vikitekě]]}}{{#if:{{{Vikisklad|}}}| [[:commons:{{{Vikisklad}}}|Media v Vikiskladu]]}} }}{{Wikidata image|1={{{Obrazok|}}}}}</includeonly><noinclude> [[Kategorija:Šablony:Kartky]] {{Dokumentacija}} </noinclude> 424uafcovdq0c6ts70ekdyxhspyml4q 48573 48549 2026-10-12T20:48:43Z Marcoorio 22 Marcoorio prěimenoval stranicu [[Šablon:Historičny region]] na [[Šablon:Kartka historičny region]] 48549 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Kartka | bodyclass = vcard | title = {{{Nazva|{{PAGENAME}}}}} | above = {{{Status|}}} | subheader1 = <div style="text-align:center;">{{{Originalna nazva|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | label1 = Horugva | data1 = {{{Horugva|}}} | label2 = Gerb | data2 = {{{Gerb|}}} | label3 = Druge nazvy | data3 = {{{Druge nazvy|}}} | label4 = Egzotoponimy | data4 = {{{Egzotoponimy|}}} | label5 = Geografičny region | data5 = {{{Geografičny region|}}} | label6 = Period | data6 = {{{Period|}}} | label7 = Kraj | data7 = {{{Kraj|}}} | label8 = Naseljenje | data8 = {{{Naseljenje|}}} | label9 = Plošča | data9 = {{{Plošča|}}} | label10 = V sostavu | data10 = {{{V sostavu|}}} | label11 = Sodrži | data11 = {{{Sodrži|}}} | data12 = {{#if:{{{Mapa regiona|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Mapa regiona}}}|size={{{Razměr mapy|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis mapy|}}}|title={{{Podpis mapy|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | data60 = {{{module|}}} | below = {{#if:{{{Vikiteka|}}}|[[s:{{{Vikiteka}}}|Tekst v vikitekě]]}}{{#if:{{{Vikisklad|}}}| [[:commons:{{{Vikisklad}}}|Media v Vikiskladu]]}} }}{{Wikidata image|1={{{Obrazok|}}}}}</includeonly><noinclude> [[Kategorija:Šablony:Kartky]] {{Dokumentacija}} </noinclude> 424uafcovdq0c6ts70ekdyxhspyml4q 0 6469 48551 2026-10-12T19:18:20Z Marcoorio 22 Stvorjena nova stranica s tekstom: «{{Historičny region|Originalna nazva=[[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{lang|he|יְהוּדָה‎‎}}|Obrazok=File:Giv'at Seled, near Tzafririm.jpg|Razměr obrazka=300px|Geografičny region=[[Levant]]|Mapa regiona=File:Judea3.jpg|Status=Historičny region|V sostavu=[[Južny Levant]]<br>[[Palestina]], [[Izrael]]}} '''Judeja''' ([[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{Lang|he|יְהוּדָה‎}} ''Jehuda''; {{Lang|he|אֶרֶץ יְהוּדָה‎}} ''Erec-Jehuda'' «...» 48551 wikitext text/x-wiki {{Historičny region|Originalna nazva=[[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{lang|he|יְהוּדָה‎‎}}|Obrazok=File:Giv'at Seled, near Tzafririm.jpg|Razměr obrazka=300px|Geografičny region=[[Levant]]|Mapa regiona=File:Judea3.jpg|Status=Historičny region|V sostavu=[[Južny Levant]]<br>[[Palestina]], [[Izrael]]}} '''Judeja''' ([[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{Lang|he|יְהוּדָה‎}} ''Jehuda''; {{Lang|he|אֶרֶץ יְהוּדָה‎}} ''Erec-Jehuda'' «Zemja Jehudy») jest gorny region [[Levant|Levanta]]. Tradicijno, glavnym gradom togo regiona jest [[Jerusalim]]. Dnes on jest čestju [[Izrael|Izraela]] i Zapadnogo brěga. Nazva izhodi od hebrejskogo imena ''{{-|Yehudah}}'' i bylo koristano v čas vavilonskogo, persijskogo, helenističnogo i rimskogo periodov. Pod vladanjem hasmonejcev, irodiancev i rimcev, termin odnosil se k teritorije, ktora je byla vyše velika než Judeja v ranějših periodah<ref>{{cite book|last=Crotty|first=Robert Brian|url=https://books.google.com/books?id=6X6hDgAAQBAJ&pg=PA25|title=The Christian Survivor: How Roman Christianity Defeated Its Early Competitors|publisher=Springer|year=2017|isbn=9789811032141|page=25 f.n. 4|quote=Vavilonci prěložili sut hebrejsku nazvu [Judeja] na aramejsky kako Jehud Medinata («provincija Judeja») abo prosto «Jehud» i prěvratili jego v novovavilonsku provinciju. Tuta nazva je byla naslědžena persijcami. V čas grekov slovo Jehud prěkladalo se kako Judeja, a poslě ono je bylo pozajeto rimcami. Poslě hebrejsogo povstanja v 135 godu n. e. rimci sut prěimenovali ju v Siriju Palestinsku, abo prosto v Palestinu. Plošča, ktoru opisujyvajut tymi pravnotvornymi dokumentami na zemju, v različne periody několiko odličala se.|access-date=28 September 2020}}</ref>. Poslě obnovjenja Bar-Kohby (priblizno 132–136 n.&nbsp;e.), rimska provincija Judeja je byla preimenovana v Sirija Palaestinska.<ref>{{Cite book|last=Clouser|first=Gordon|url=https://books.google.com/books?id=pcTSTn82KjYC&dq=judea+galilee+merged+palestina&pg=PT323|title=Jesus, Joshua, Yeshua of Nazareth Revised and Expanded|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4620-6121-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Spolsky|first=Bernard|url=https://books.google.com/books?id=nl72AgAAQBAJ&pg=PA64|title=The Languages of the Jews: A Sociolinguistic History|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-05544-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Brand|first1=Chad|url=https://books.google.com/books?id=jgxCDwAAQBAJ&dq=judea+galilee+merged+palestina&pg=PA1208|title=Holman Illustrated Bible Dictionary|last2=Mitchell|first2=Eric|last3=Staff|first3=Holman Reference Editorial|date=2015|publisher=B&H Publishing Group|isbn=978-0-8054-9935-3|language=en}}</ref> Termin Judeja koristaje se v slovjanskyh jezykah za označenje goristogo vnutrnogo dělenja Palestiny. Judeja približno odgovarjaje južnoj česti Zapadnogo brěga ([[Arabsky jezyk|arab.]] {{Lang|ar|الضِفَّة الغَرْبِيَّة}}, latinizovano: ''{{-|aḍ-ḍiffa al-gharbiya}}'')<ref>{{Cite web|title=This Side of the River Jordan|url=http://www.forward.com/articles/131482/|work=[[The Forward]]|author=Philologos|date=2010-09-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100923034704/http://www.forward.com/articles/131482/|archive-date=2010-09-23}}</ref> — teritorije, ktoru Izrael okupuje od 1967 goda i ktora upravjaje se pod imenom «Judeja i Samaria» ({{Lang|he|מחוז יהודה ושומרון}}, ''{{-|Makhoz Yehuda VeShomron}}'').<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/307117/Judaea|title=Judaea|publisher=Britannica|access-date=2012-12-31}}</ref><ref>{{cite book|author=Neil Caplan|url=https://books.google.com/books?id=JyAgn_dD43cC&pg=PT18|title=The Israel-Palestine Conflict: Contested Histories|date=19 September 2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1405175395|page=8}}</ref> Koristanje termina «Judeja i Samaria» jest povezano s konservatizmom v izraelskoj politikě.<ref>{{Cite web|title=What Does the Term 'Judea and Samaria' Mean? {{!}} History, Israel, West Bank, & Map {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/What-Does-the-Term-Judea-and-Samaria-Mean|access-date=2025-10-11|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> == Iztočniky == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Judea|}} i2e7y2ukl15a8mkta7rvnmx51tpwqev 48575 48551 2026-10-12T20:50:09Z Marcoorio 22 48575 wikitext text/x-wiki {{Kartka historičny region|Originalna nazva=[[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{lang|he|יְהוּדָה‎‎}}|Obrazok=File:Giv'at Seled, near Tzafririm.jpg|Razměr obrazka=300px|Geografičny region=[[Levant]]|Mapa regiona=File:Judea3.jpg|Status=Historičny region|V sostavu=[[Južny Levant]]<br>[[Palestina]], [[Izrael]]}} '''Judeja''' ([[Hebrejsky jezyk|heb.]] {{Lang|he|יְהוּדָה‎}} ''Jehuda''; {{Lang|he|אֶרֶץ יְהוּדָה‎}} ''Erec-Jehuda'' «Zemja Jehudy») jest gorny region [[Levant|Levanta]]. Tradicijno, glavnym gradom togo regiona jest [[Jerusalim]]. Dnes on jest čestju [[Izrael|Izraela]] i Zapadnogo brěga. Nazva izhodi od hebrejskogo imena ''{{-|Yehudah}}'' i bylo koristano v čas vavilonskogo, persijskogo, helenističnogo i rimskogo periodov. Pod vladanjem hasmonejcev, irodiancev i rimcev, termin odnosil se k teritorije, ktora je byla vyše velika než Judeja v ranějših periodah<ref>{{cite book|last=Crotty|first=Robert Brian|url=https://books.google.com/books?id=6X6hDgAAQBAJ&pg=PA25|title=The Christian Survivor: How Roman Christianity Defeated Its Early Competitors|publisher=Springer|year=2017|isbn=9789811032141|page=25 f.n. 4|quote=Vavilonci prěložili sut hebrejsku nazvu [Judeja] na aramejsky kako Jehud Medinata («provincija Judeja») abo prosto «Jehud» i prěvratili jego v novovavilonsku provinciju. Tuta nazva je byla naslědžena persijcami. V čas grekov slovo Jehud prěkladalo se kako Judeja, a poslě ono je bylo pozajeto rimcami. Poslě hebrejsogo povstanja v 135 godu n. e. rimci sut prěimenovali ju v Siriju Palestinsku, abo prosto v Palestinu. Plošča, ktoru opisujyvajut tymi pravnotvornymi dokumentami na zemju, v različne periody několiko odličala se.|access-date=28 September 2020}}</ref>. Poslě obnovjenja Bar-Kohby (priblizno 132–136 n.&nbsp;e.), rimska provincija Judeja je byla preimenovana v Sirija Palaestinska.<ref>{{Cite book|last=Clouser|first=Gordon|url=https://books.google.com/books?id=pcTSTn82KjYC&dq=judea+galilee+merged+palestina&pg=PT323|title=Jesus, Joshua, Yeshua of Nazareth Revised and Expanded|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4620-6121-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Spolsky|first=Bernard|url=https://books.google.com/books?id=nl72AgAAQBAJ&pg=PA64|title=The Languages of the Jews: A Sociolinguistic History|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-05544-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Brand|first1=Chad|url=https://books.google.com/books?id=jgxCDwAAQBAJ&dq=judea+galilee+merged+palestina&pg=PA1208|title=Holman Illustrated Bible Dictionary|last2=Mitchell|first2=Eric|last3=Staff|first3=Holman Reference Editorial|date=2015|publisher=B&H Publishing Group|isbn=978-0-8054-9935-3|language=en}}</ref> Termin Judeja koristaje se v slovjanskyh jezykah za označenje goristogo vnutrnogo dělenja Palestiny. Judeja približno odgovarjaje južnoj česti Zapadnogo brěga ([[Arabsky jezyk|arab.]] {{Lang|ar|الضِفَّة الغَرْبِيَّة}}, latinizovano: ''{{-|aḍ-ḍiffa al-gharbiya}}'')<ref>{{Cite web|title=This Side of the River Jordan|url=http://www.forward.com/articles/131482/|work=[[The Forward]]|author=Philologos|date=2010-09-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100923034704/http://www.forward.com/articles/131482/|archive-date=2010-09-23}}</ref> — teritorije, ktoru Izrael okupuje od 1967 goda i ktora upravjaje se pod imenom «Judeja i Samaria» ({{Lang|he|מחוז יהודה ושומרון}}, ''{{-|Makhoz Yehuda VeShomron}}'').<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/307117/Judaea|title=Judaea|publisher=Britannica|access-date=2012-12-31}}</ref><ref>{{cite book|author=Neil Caplan|url=https://books.google.com/books?id=JyAgn_dD43cC&pg=PT18|title=The Israel-Palestine Conflict: Contested Histories|date=19 September 2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1405175395|page=8}}</ref> Koristanje termina «Judeja i Samaria» jest povezano s konservatizmom v izraelskoj politikě.<ref>{{Cite web|title=What Does the Term 'Judea and Samaria' Mean? {{!}} History, Israel, West Bank, & Map {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/What-Does-the-Term-Judea-and-Samaria-Mean|access-date=2025-10-11|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> == Iztočniky == {{Iztočniky}} == Vněšnje linky == {{Prěvod|en|Judea|}} cxm32ip6ppqre1qn2ipr4t71npnt4ki 10 6471 48578 2026-10-12T21:57:17Z Marcoorio 22 Stvorjena nova stranica s tekstom: «<includeonly>{{Kartka | templatestyles = Kartka kniga/styles.css | bodyclass = ib-book vcard | title = {{{Ime|{{PAGENAME}}}}} | subheader = <div style="text-align:center;">{{{Originalno napisanje|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}}...» 48578 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Kartka | templatestyles = Kartka kniga/styles.css | bodyclass = ib-book vcard | title = {{{Ime|{{PAGENAME}}}}} | subheader = <div style="text-align:center;">{{{Originalno napisanje|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | caption = {{{Podpis|}}} | label1 = Pol | data1 = {{{Pol|}}} | label2 = Period žitja | data2 = {{{Period žitja|}}} | label3 = Značenje imena | data3 = {{{Značenje imena|}}} | label4 = Ime na drugyh jezykah | data4 = {{br separated entries | {{#if: {{{Grečsko napisanje|}}} | [[Grečsky jezyk|greč.]] {{lang|el|{{{Grečsko napisanje|}}}}} }} | {{#if: {{{Latinsko napisanje|}}} | [[Latinsky jezyk|lat.]] {{lang|la|{{{Latinsko napisanje|}}}}} }} | {{{Имя на других языках|}}} }} | label5 = V drugyh kulturah | data5 = {{{V drugyh kulturah)|}}} | label6 = Kraj | data6 = {{{Kraj|}}} | label7 = Zajetje | data7 = {{{Zajetje|}}} | label8 = Pohodženje | data8 = {{{Pohodženje|}}} | label9 = Spominanja | data9 = {{{Spominanja|}}} | label10 = Otec | data10 = {{{Otec|}}} | label11 = Mati | data11 = {{{Mati|}}} | label12 = {{#switch: {{{Pol|}}} | mužsky = Supruga | žensky = Suprug | Suprug(a)}} | data12 = {{{Suprug|}}} | label13 = Děti | data13 = {{{Děti|}}} | label14 = Město pogreba | data14 = {{{Mesto pogreba|}}} | label15 = Glavno svetilišče | data15 = {{{Glavno svetilišče|}}} | label16 = Denj pameti | data16 = {{{Denj pameti|}}} | label17 = Svezane pojetja | data17 = {{{Svezane pojetja|}}} | label18 = Svezane dějanja | data18 = {{{Svezane dějanja|}}} | label19 = Svezane personaži | data19 = {{{Svezane personaži|}}} | label20 = Atributy | data20 = {{{Atributy|}}} | label21 = Hranitelj | data21 = {{{Hranitelj|}}} | label22 = Harakterističny črty | data22 = {{{Harakterističny črty|}}} [[Kategorija:Šablony:Kartky]] {{Dokumentacija}} </noinclude> i14a9ccw8qydd5v7ku8jnxl25bkbspb 48579 48578 2026-10-12T21:59:45Z Marcoorio 22 48579 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Kartka | templatestyles = Kartka kniga/styles.css | bodyclass = ib-book vcard | title = {{{Ime|{{PAGENAME}}}}} | subheader = <div style="text-align:center;">{{{Originalno napisanje|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | caption = {{{Podpis|}}} | label1 = Pol | data1 = {{{Pol|}}} | label2 = Period žitja | data2 = {{{Period žitja|}}} | label3 = Značenje imena | data3 = {{{Značenje imena|}}} | label4 = Ime na drugyh jezykah | data4 = {{br separated entries | {{#if: {{{Grečsko napisanje|}}} | [[Grečsky jezyk|greč.]] {{lang|el|{{{Grečsko napisanje|}}}}} }} | {{#if: {{{Latinsko napisanje|}}} | [[Latinsky jezyk|lat.]] {{lang|la|{{{Latinsko napisanje|}}}}} }} | {{{Имя на других языках|}}} }} | label5 = V drugyh kulturah | data5 = {{{V drugyh kulturah)|}}} | label6 = Kraj | data6 = {{{Kraj|}}} | label7 = Zajetje | data7 = {{{Zajetje|}}} | label8 = Pohodženje | data8 = {{{Pohodženje|}}} | label9 = Spominanja | data9 = {{{Spominanja|}}} | label10 = Otec | data10 = {{{Otec|}}} | label11 = Mati | data11 = {{{Mati|}}} | label12 = {{#switch: {{{Pol|}}} | mužsky = Supruga | žensky = Suprug | Suprug(a)}} | data12 = {{{Suprug|}}} | label13 = Děti | data13 = {{{Děti|}}} | label14 = Město pogreba | data14 = {{{Mesto pogreba|}}} | label15 = Glavno svetilišče | data15 = {{{Glavno svetilišče|}}} | label16 = Denj pameti | data16 = {{{Denj pameti|}}} | label17 = Svezane pojetja | data17 = {{{Svezane pojetja|}}} | label18 = Svezane dějanja | data18 = {{{Svezane dějanja|}}} | label19 = Svezane personaži | data19 = {{{Svezane personaži|}}} | label20 = Atributy | data20 = {{{Atributy|}}} | label21 = Hranitelj | data21 = {{{Hranitelj|}}} | label22 = Harakterističny črty | data22 = {{{Harakterističny črty|}}} }}</includeonly><noinclude> [[Kategorija:Šablony:Kartky]] {{Dokumentacija}} </noinclude> aibjyj0s4q0kuuoafnaswmjq8b1stfs 48580 48579 2026-10-12T22:25:57Z Marcoorio 22 48580 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Kartka | templatestyles = Kartka kniga/styles.css | bodyclass = ib-book vcard | title = {{{Ime|{{PAGENAME}}}}} | subheader = <div style="text-align:center;">{{{Originalno napisanje|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | caption = {{{Podpis|}}} | label1 = Pol | data1 = {{{Pol|}}} | label2 = Period žitja | data2 = {{{Period žitja|}}} | label3 = Značenje imena | data3 = {{{Značenje imena|}}} | label4 = Ime na drugyh jezykah | data4 = {{br separated entries | {{#if: {{{Grečsko napisanje|}}} | [[Grečsky jezyk|greč.]] {{lang|el|{{{Grečsko napisanje|}}}}} }} | {{#if: {{{Latinsko napisanje|}}} | [[Latinsky jezyk|lat.]] {{lang|la|{{{Latinsko napisanje|}}}}} }} | {{{Ime na drugyh jezykah|}}} }} | label5 = V drugyh kulturah | data5 = {{{V drugyh kulturah)|}}} | label6 = Kraj | data6 = {{{Kraj|}}} | label7 = Zajetje | data7 = {{{Zajetje|}}} | label8 = Pohodženje | data8 = {{{Pohodženje|}}} | label9 = Spominanja | data9 = {{{Spominanja|}}} | label10 = Otec | data10 = {{{Otec|}}} | label11 = Mati | data11 = {{{Mati|}}} | label12 = {{#switch: {{{Pol|}}} | mužsky = Supruga | žensky = Suprug | Suprug(a)}} | data12 = {{{Suprug|}}} | label13 = Děti | data13 = {{{Děti|}}} | label14 = Město pogreba | data14 = {{{Mesto pogreba|}}} | label15 = Glavno svetilišče | data15 = {{{Glavno svetilišče|}}} | label16 = Denj pameti | data16 = {{{Denj pameti|}}} | label17 = Svezane pojetja | data17 = {{{Svezane pojetja|}}} | label18 = Svezane dějanja | data18 = {{{Svezane dějanja|}}} | label19 = Svezane personaži | data19 = {{{Svezane personaži|}}} | label20 = Atributy | data20 = {{{Atributy|}}} | label21 = Hranitelj | data21 = {{{Hranitelj|}}} | label22 = Harakterističny črty | data22 = {{{Harakterističny črty|}}} }}</includeonly><noinclude> [[Kategorija:Šablony:Kartky]] {{Dokumentacija}} </noinclude> 52w3hz6xyo4u681htrplidx31svtlon 48581 48580 2026-10-12T22:26:45Z Marcoorio 22 48581 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Kartka | templatestyles = Kartka kniga/styles.css | bodyclass = ib-book vcard | title = {{{Ime|{{PAGENAME}}}}} | subheader = <div style="text-align:center;">{{{Originalno napisanje|}}}</div> | image = {{#if:{{{Obrazok|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obrazok}}}|size={{{Razměr obrazka|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{Podpis|}}}|title={{{Podpis|}}}|suppressplaceholder=yes}} | {{#invoke:Wikidata|getValue|P18}} }} | caption = {{{Podpis|}}} | label1 = Pol | data1 = {{{Pol|}}} | label2 = Period žitja | data2 = {{{Period žitja|}}} | label3 = Značenje imena | data3 = {{{Značenje imena|}}} | label4 = Ime na drugyh jezykah | data4 = {{br separated entries | {{#if: {{{Grečsko napisanje|}}} | [[Grečsky jezyk|greč.]] {{lang|el|{{{Grečsko napisanje|}}}}} }} | {{#if: {{{Latinsko napisanje|}}} | [[Latinsky jezyk|lat.]] {{lang|la|{{{Latinsko napisanje|}}}}} }} | {{{Ime na drugyh jezykah|}}} }} | label5 = V drugyh kulturah | data5 = {{{V drugyh kulturah|}}} | label6 = Kraj | data6 = {{{Kraj|}}} | label7 = Zajetje | data7 = {{{Zajetje|}}} | label8 = Pohodženje | data8 = {{{Pohodženje|}}} | label9 = Spominanja | data9 = {{{Spominanja|}}} | label10 = Otec | data10 = {{{Otec|}}} | label11 = Mati | data11 = {{{Mati|}}} | label12 = {{#switch: {{{Pol|}}} | mužsky = Supruga | žensky = Suprug | Suprug(a)}} | data12 = {{{Suprug|}}} | label13 = Děti | data13 = {{{Děti|}}} | label14 = Město pogreba | data14 = {{{Mesto pogreba|}}} | label15 = Glavno svetilišče | data15 = {{{Glavno svetilišče|}}} | label16 = Denj pameti | data16 = {{{Denj pameti|}}} | label17 = Svezane pojetja | data17 = {{{Svezane pojetja|}}} | label18 = Svezane dějanja | data18 = {{{Svezane dějanja|}}} | label19 = Svezane personaži | data19 = {{{Svezane personaži|}}} | label20 = Atributy | data20 = {{{Atributy|}}} | label21 = Hranitelj | data21 = {{{Hranitelj|}}} | label22 = Harakterističny črty | data22 = {{{Harakterističny črty|}}} }}</includeonly><noinclude> [[Kategorija:Šablony:Kartky]] {{Dokumentacija}} </noinclude> brpqmxjb0yejvp2k1zrlrbvhjjo2wm9 10 6472 48587 2026-10-13T05:27:40Z Ilja isv 10 Stvorjena nova stranica s tekstom: «<noinclude>{{Stranica dokumentacije}}</noinclude> {{subst:NAMESPACE}} '''{{subst:#titleparts: {{subst:PAGENAME}} | -1 }}''' možno jest upotrěbiti dlja vkladanja infokartky o knigě Biblije == Upotrěba == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Kartka Kniga Biblije | Nazva | Originalno napisanje | Obrazok | Razměr obrazka | Podpis | Razděl | Prěklad | Jezyk originala | Legendarny avtor | Avtor (crkovno prědanje) | Faktičny avtor | Legendarny čas s...» 48587 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Stranica dokumentacije}}</noinclude> Šablon '''Kartka Kniga Biblije''' možno jest upotrěbiti dlja vkladanja infokartky o knigě Biblije == Upotrěba == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Kartka Kniga Biblije | Nazva | Originalno napisanje | Obrazok | Razměr obrazka | Podpis | Razděl | Prěklad | Jezyk originala | Legendarny avtor | Avtor (crkovno prědanje) | Faktičny avtor | Legendarny čas stvorjenja | Faktičny čas stvorjenja | Kraj | Žanr | Svezane personaži | Svezane dějanja | Svezane pojetja | Atributy | Prědhodna (Tanah) | Prědhodna (pravoslavje) | Prědhodna (protestantizm) | Prědhodna (katolicizm) | Nastupna | module | Vikiteka | Vikisklad }} </syntaxhighlight> == Dane šablona == <templatedata> { "params": {} } </templatedata> <includeonly><!-- TU VY DODAVAJTE KATEGORIJE ŠABLONA --> [[Kategorija:Šablony]] </includeonly> 27vugpkq7x7wmu8ld8z0gacnrk2d7cc 10 6473 48588 2026-10-13T05:37:06Z Ilja isv 10 Stvorjena nova stranica s tekstom: «<noinclude>{{Stranica dokumentacije}}</noinclude> {{subst:NAMESPACE}} '''{{subst:#titleparts: {{subst:PAGENAME}} | -1 }}''' možno jest upotrěbiti dlja stvorjenja inforkartky o historičnom regionu soglasno tomu, kako regiony se oprěděljali v minulosti. == Upotrěba == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Kartka historičny region | Nazva | Status | Originalna nazva | Obrazok | Razměr obrazka | Podpis | Horugva | Gerb | Druge nazvy | Egzotoponimy |...» 48588 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Stranica dokumentacije}}</noinclude> Šablon '''Kartka historičny region''' možno jest upotrěbiti dlja stvorjenja inforkartky o historičnom regionu soglasno tomu, kako regiony se oprěděljali v minulosti. == Upotrěba == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Kartka historičny region | Nazva | Status | Originalna nazva | Obrazok | Razměr obrazka | Podpis | Horugva | Gerb | Druge nazvy | Egzotoponimy | Geografičny region | Period | Kraj | Naseljenje | Plošča | V sostavu | Sodrži | Mapa regiona | Razměr mapy | Podpis mapy | module | Vikiteka | Vikisklad }} </syntaxhighlight> == Dane šablona == <templatedata> { "params": {} } </templatedata> <includeonly><!-- TU VY DODAVAJTE KATEGORIJE ŠABLONA --> [[Kategorija:Šablony]] </includeonly> qhktbacmi0hxzcup2rf7pg54taus86l 0 6474 48603 2026-10-13T08:31:57Z SzymonV 104 Novy članok 48603 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-05}} {| align="right" style="width:300px; margin-left:1em; margin-bottom:1em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:5px; font-size:90%; line-height:1.5em;" ! colspan="2" style="background:#36454F; color:white; text-align:center; font-size:125%; padding:0.3em;" |{{-|Bertrand Russell|Бертранд Рассел}}<br><span style="font-weight:normal; font-size:85%;">{{-||{{-|Bertrand Russell}}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Bertrand Russell in 1936.jpg|frameless]]<small>Fotografija, sdělana v 1936 roku</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Biografija |- | style="width:35%; font-weight:bold; vertical-align:top;" |Rodil se: |18 maja 1872<br>{{-|Trellech|Треллек}}, [[Vels]] |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Umrl: |2 februara 1970 (97 lět)<br>{{-|Penrhyndeudraeth|Пенриндајдрајт}}, [[Vels]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Akademična dějatelnost |- | style="font-weight:bold;" |Oblast: |Matematik, metafizik, pisatelj, filozof |- | style="font-weight:bold;" |Škola: |Analitičny filozofija |- |'''Věra:''' |[[Agnosticizm]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Značime ideje |- | colspan="2" style="padding-left:1em; font-size:95%;" | * Paradoks {{-|Russella|Рассела}} |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Vlivanje |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Okazali: |<small>{{LatCyr|Leibniz|Леибниц||1}}</small> |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Izpytali: |<small>{{LatCyr|[[Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein]]|[[Ludwig Wittgenstein|Витгенштеин]]||1}}</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Podpis |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Bertrand Russell signature.svg|frameless]] |} '''{{-|Bertrand Russell|Бертранд Рассел}}''' ({{-||[[Anglijsky jezyk|ен.]] {{Lang|en|Bertrand Russell; }}}}*&nbsp;18 maja 1872, {{-|Trellech|Треллек}} - †&nbsp;2 februara 1970, {{-|Penrhyndeudraeth|Пенриндајдрајт}}) - [[Velika Britanija|britansky]] [[Filozofija|filozof]], [[Matematika|matematik]], spoločny aktivist. Politično podpiral svobodny socializm i [[anarhizm]]<ref>Bertrand Russell, [https://www.gutenberg.org/cache/epub/690/pg690-images.html ''Proposed Roads to Freedom''] (na anglijskom). Data dostupa: 19 avgusta 2024</ref>. == Linky == <references /> {{DEFAULTSORT:Russell, Bertrand}} [[Kategorija:Filozofi]] jjb7es0e2187nantmwzujl0iub9jn63 48604 48603 2026-10-13T09:33:30Z Ilja isv 10 48604 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-05}} {| align="right" style="width:300px; margin-left:1em; margin-bottom:1em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:5px; font-size:90%; line-height:1.5em;" ! colspan="2" style="background:#36454F; color:white; text-align:center; font-size:125%; padding:0.3em;" |{{-|Bertrand Russell|Бертранд Рассел}}<br><span style="font-weight:normal; font-size:85%;">{{-||{{-|Bertrand Russell}}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Bertrand Russell in 1936.jpg|frameless]]<small>Fotografija, sdělana v 1936 roku</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Biografija |- | style="width:35%; font-weight:bold; vertical-align:top;" |Rodil se: |18 maja 1872<br>{{-|Trellech|Треллек}}, [[Vels]] |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Umrl: |2 februara 1970 (97 lět)<br>{{-|Penrhyndeudraeth|Пенриндајдрајт}}, [[Vels]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Akademična dějatelnost |- | style="font-weight:bold;" |Oblast: |Matematik, metafizik, pisatelj, filozof |- | style="font-weight:bold;" |Škola: |Analitičny filozofija |- |'''Věra:''' |[[Agnosticizm]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Značime ideje |- | colspan="2" style="padding-left:1em; font-size:95%;" | * Paradoks {{-|Russella|Рассела}} |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Vlivanje |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Okazali: |<small>{{LatCyr|Leibniz|Леибниц||1}}</small> |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Izpytali: |<small>{{LatCyr|[[Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein]]|[[Ludwig Wittgenstein|Витгенштеин]]||1}}</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Podpis |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Bertrand Russell signature.svg|frameless]] |} '''{{-|Bertrand Russell|Бертранд Рассел}}''' ({{Jezyky|en|Bertrand Russell}}}};*&nbsp;18 maja 1872, {{-|Trellech|Треллек}} - †&nbsp;2 februara 1970, {{-|Penrhyndeudraeth|Пенриндојдрејт}}) - [[Velika Britanija|britansky]] [[Filozofija|filozof]], [[Matematika|matematik]], spoločny aktivist. Politično podpiral svobodny socializm i [[anarhizm]]<ref>Bertrand Russell, [https://www.gutenberg.org/cache/epub/690/pg690-images.html ''Proposed Roads to Freedom''] (na anglijskom). Data dostupa: 19 avgusta 2024</ref>. == Linky == <references /> {{DEFAULTSORT:Russell, Bertrand}} [[Kategorija:Filozofi]] qmon9p1kn8nuuzwvl4dmxvdu5h1cuur 48605 48604 2026-10-13T09:34:45Z Ilja isv 10 48605 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-05}} {| align="right" style="width:300px; margin-left:1em; margin-bottom:1em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:5px; font-size:90%; line-height:1.5em;" ! colspan="2" style="background:#36454F; color:white; text-align:center; font-size:125%; padding:0.3em;" |{{-|Bertrand Russell|Бертранд Рассел}}<br><span style="font-weight:normal; font-size:85%;">{{-||{{-|Bertrand Russell}}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Bertrand Russell in 1936.jpg|frameless]]<small>Fotografija, sdělana v 1936 roku</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Biografija |- | style="width:35%; font-weight:bold; vertical-align:top;" |Rodil se: |18 maja 1872<br>{{-|Trellech|Треллек}}, [[Vels]] |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Umrl: |2 februara 1970 (97 lět)<br>{{-|Penrhyndeudraeth|Пенриндајдрајт}}, [[Vels]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Akademična dějatelnost |- | style="font-weight:bold;" |Oblast: |Matematik, metafizik, pisatelj, filozof |- | style="font-weight:bold;" |Škola: |Analitičny filozofija |- |'''Věra:''' |[[Agnosticizm]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Značime ideje |- | colspan="2" style="padding-left:1em; font-size:95%;" | * Paradoks {{-|Russella|Рассела}} |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Vlivanje |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Okazali: |<small>{{LatCyr|Leibniz|Леибниц||1}}</small> |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Izpytali: |<small>{{LatCyr|[[Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein]]|[[Ludwig Wittgenstein|Витгенштеин]]||1}}</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Podpis |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Bertrand Russell signature.svg|frameless]] |} '''{{-|Bertrand Russell|Бертранд Рассел}}''' ({{Jezyky|en|Bertrand Russell}}); *&nbsp;18 maja 1872, {{-|Trellech|Треллек}} - †&nbsp;2 februara 1970, {{-|Penrhyndeudraeth|Пенриндојдрејт}}) - [[Velika Britanija|britansky]] [[Filozofija|filozof]], [[Matematika|matematik]], spoločny aktivist. Politično podpiral svobodny socializm i [[anarhizm]]<ref>Bertrand Russell, [https://www.gutenberg.org/cache/epub/690/pg690-images.html ''Proposed Roads to Freedom''] (na anglijskom). Data dostupa: 19 avgusta 2024</ref>. == Linky == <references /> {{DEFAULTSORT:Russell, Bertrand}} [[Kategorija:Filozofi]] t94ueyomih85fppnr23mkcbhv5iljwx 48606 48605 2026-10-13T09:35:28Z Ilja isv 10 48606 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-05}} {| align="right" style="width:300px; margin-left:1em; margin-bottom:1em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:5px; font-size:90%; line-height:1.5em;" ! colspan="2" style="background:#36454F; color:white; text-align:center; font-size:125%; padding:0.3em;" |{{-|Bertrand Russell|Бертранд Рассел}}<br><span style="font-weight:normal; font-size:85%;">{{-||{{-|Bertrand Russell}}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Bertrand Russell in 1936.jpg|frameless]]<small>Fotografija, sdělana v 1936 roku</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Biografija |- | style="width:35%; font-weight:bold; vertical-align:top;" |Rodil se: |18 maja 1872<br>{{-|Trellech|Треллек}}, [[Vels]] |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Umrl: |2 februara 1970 (97 lět)<br>{{-|Penrhyndeudraeth|Пенриндајдрајт}}, [[Vels]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Akademična dějatelnost |- | style="font-weight:bold;" |Oblast: |Matematik, metafizik, pisatelj, filozof |- | style="font-weight:bold;" |Škola: |Analitičny filozofija |- |'''Věra:''' |[[Agnosticizm]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Značime ideje |- | colspan="2" style="padding-left:1em; font-size:95%;" | * Paradoks {{-|Russella|Рассела}} |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Vlivanje |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Okazali: |<small>{{LatCyr|Leibniz|Леибниц||1}}</small> |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Izpytali: |<small>{{LatCyr|[[Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein]]|[[Ludwig Wittgenstein|Витгенштеин]]||1}}</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Podpis |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Bertrand Russell signature.svg|frameless]] |} '''{{-|Bertrand Russell|Бертранд Рассел}}''' ({{Jezyky|en|Bertrand Russell}}); *&nbsp;18 maja 1872, {{-|Trellech|Треллек}} - †&nbsp;2 februara 1970, {{-|Penrhyndeudraeth|Пенриндојдрејт}}) - [[Velika Britanija|britansky]] [[Filozofija|filozof]], [[Matematika|matematik]], spoločny aktivist. Politično podpiral svobodny socializm i [[anarhizm]]<ref>{{-|Bertrand Russell}}, [https://www.gutenberg.org/cache/epub/690/pg690-images.html ''{{-|Proposed Roads to Freedom}}''] (na anglijskom). Data dostupa: 19 avgusta 2024</ref>. == Linky == <references /> {{DEFAULTSORT:Russell, Bertrand}} [[Kategorija:Filozofi]] noadt767oxnzqngjgqx0jrdybeealkt 48607 48606 2026-10-13T09:36:47Z Ilja isv 10 48607 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=2026-05}} {| align="right" style="width:300px; margin-left:1em; margin-bottom:1em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:5px; font-size:90%; line-height:1.5em;" ! colspan="2" style="background:#36454F; color:white; text-align:center; font-size:125%; padding:0.3em;" |{{-|Bertrand Russell|Бертранд Рассел}}<br><span style="font-weight:normal; font-size:85%;">{{-||{{-|Bertrand Russell}}}}</span> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Bertrand Russell in 1936.jpg|frameless]]<small>Fotografija, sdělana v 1936 roku</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Biografija |- | style="width:35%; font-weight:bold; vertical-align:top;" |Rodil se: |18 maja 1872<br>{{-|Trellech|Треллек}}, [[Vels]] |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Umrl: |2 februara 1970 (97 lět)<br>{{-|Penrhyndeudraeth|Пенриндајдрајт}}, [[Vels]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Akademična dějatelnost |- | style="font-weight:bold;" |Oblast: |Matematik, metafizik, pisatelj, filozof |- | style="font-weight:bold;" |Škola: |Analitičny filozofija |- |'''Věra:''' |[[Agnosticizm]] |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Značime ideje |- | colspan="2" style="padding-left:1em; font-size:95%;" | * Paradoks {{-|Russella|Рассела}} |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Vlivanje |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Okazali: |<small>{{LatCyr|Leibniz|Леибниц||1}}</small> |- | style="font-weight:bold; vertical-align:top;" |Izpytali: |<small>{{LatCyr|[[Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein]]|[[Ludwig Wittgenstein|Витгенштеин]]||1}}</small> |- ! colspan="2" style="background:#eeeeee; text-align:center; border-top:1px solid #a2a9b1;" |Podpis |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" |[[Fajl:Bertrand Russell signature.svg|frameless]] |} '''{{-|Bertrand Russell|Бертранд Рассел}}''' ({{Jezyky|en|Bertrand Russell}}); *&nbsp;18 maja 1872, {{-|Trellech|Треллек}} - †&nbsp;2 februara 1970, {{-|Penrhyndeudraeth|Пенриндајдрајт}}) - [[Velika Britanija|britansky]] [[Filozofija|filozof]], [[Matematika|matematik]], spoločny aktivist. Politično podpiral svobodny socializm i [[anarhizm]]<ref>{{-|Bertrand Russell}}, [https://www.gutenberg.org/cache/epub/690/pg690-images.html ''{{-|Proposed Roads to Freedom}}''] (na anglijskom). Data dostupa: 19 avgusta 2024</ref>. == Linky == <references /> {{DEFAULTSORT:Russell, Bertrand}} [[Kategorija:Filozofi]] 728n5dg3zp07qmqjttdiif412pk0094