Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1460 1963854 1888029 2026-05-21T05:02:09Z CommonsDelinker 1159 Skipti út President_Ronald_Reagan_speaking_to_citizens_of_Ballyporeen,_Ireland.jpg fyrir [[Mynd:President_Ronald_Reagan_Speaking_to_Citizens_of_Ballyporeen_Ireland_-_DPLA_-_0bcf732eae33aa7b5c77105ce68b64b0.jpg]] (eftir [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDeli 1963854 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill}} {{Ár nav}} Árið '''1984''' ('''MCMLXXXIV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 84. ár [[20. öldin|20. aldar]] og [[hlaupár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. == Atburðir == === Janúar === [[Mynd:Apple_Macintosh_128.JPG|thumb|right|Apple Macintosh 128k]] * [[1. janúar]] - [[íslenska kvótakerfið|Kvótakerfi]] var sett á til reynslu í [[Íslenskur sjávarútvegur|íslenskum sjávarútvegi]]. * [[1. janúar]] - [[Brúnei]] varð sjálfstætt ríki. * [[1. janúar]] - Fyrirtækinu [[Bell System]] var skipt í smærri fyrirtæki. * [[3. janúar]] - [[FTSE 100]]-vísitalan var tekin í notkun. * [[4. janúar]] - Minnst 100 létust í árásum [[Ísraelsher]]s á skotmörk í [[Baalbek]] í austurhluta Líbanon. * [[5. janúar]] - Ítalski leikstjórinn [[Giuseppe Fava]] var myrtur af mafínunni í Catania. * [[10. janúar]] - [[Stjórnmálasamband]]i var komið á milli [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Vatíkanið|Vatíkansins]]. * [[10. janúar]] - [[Þingkosningar í Danmörku 1984|Þingkosningar]] voru haldnar í Danmörku. * [[14. janúar]] - [[Þorlákur helgi Þórhallsson]] biskup var lýstur [[verndardýrlingur]] Íslendinga af [[Jóhannes Páll 2.|Jóhannesi Páli]] páfa. * [[18. janúar]] - 83 létust í sprengingu í [[Miike-náman|Miike-námunni]] í Japan. * [[20. janúar]] - Norski stjórnmálamaðurinn [[Arne Treholt]] var handtekinn vegna gruns um njósnir fyrir Sovétríkin. * [[22. janúar]] - Auglýsingin ''[[1984 (auglýsing)|1984]]'' fyrir Apple Macintosh var sýnd í fyrsta og eina skiptið á CBS í hléi í [[Super Bowl]]. * [[24. janúar]] - Fyrsta [[Apple Macintosh]]-tölvan var sett á markað. * [[28. janúar]] - [[Samtök um friðaruppeldi]] voru stofnuð í [[Norræna húsið|Norræna húsinu]] === Febrúar === [[Mynd:Bruce McCandless II during EVA in 1984.jpg|thumb|right|Bruce McCandless II í geimgöngu án líflínu 7. febrúar.]] * [[1. febrúar]] - [[Medicare]] tók gildi í Ástralíu. * [[4. febrúar]] - ''[[Hrafninn flýgur]]'', kvikmynd [[Hrafn Gunnlaugsson|Hrafns Gunnlaugssonar]], var frumsýnd. * [[5. febrúar]] - Snjódýpt í [[Reykjavík]] mældist 43 sentimetrar og hafði ekki verið meiri [[snjór]] þar í rúma þrjá áratugi. * [[7. febrúar]] - Geimfararnir [[Bruce McCandless II]] og [[Robert L. Stewart]] fóru í fyrstu [[geimganga|geimgönguna]] án þess að vera tengdir við geimfarið með taug. * [[8. febrúar]] - [[Vetrarólympíuleikarnir 1984]] voru settir í [[Sarajevó]]. * [[9. febrúar]] - [[Bankarán]] var framið í útibúi [[Iðnaðarbankinn|Iðnaðarbankans]] í [[Breiðholt]]i í [[Reykjavík]]. Maður með lambhúshettu rændi rúmlega þrjú hundruð þúsund krónum. Hann hefur aldrei náðst. * [[13. febrúar]] - [[Konstantín Tsjernenkó]] tók við af [[Júrí Andropov]] sem [[aðalritari sovéska kommúnistaflokksins]]. * [[15. febrúar]] - [[Stríð Írans og Íraks]]: Íransher hóf stórsókn til að ná aftur svæðum sem Írakar höfðu hernumið. * [[19. febrúar]] - [[Vetrarólympíuleikarnir 1984|Vetrarólympíuleikunum]] í [[Sarajevó]] lauk. * [[22. febrúar]] - [[Snjóflóð]] féll úr [[Ólafsvíkurenni]] á steypustöðina Bjarg. === Mars === [[Mynd:Miners_strike_rally_London_1984.jpg|thumb|right|Mótmælaganga til stuðnings kolanámumönnum í London 1984.]] * [[3. mars]] - [[Kristján Harðarson]] setti Íslandsmet í [[langstökk]]i: 7,79 metrar. Eldra met var frá [[1957]]. Met Kristjáns stóð í tíu ár. * [[3. mars]] - Kvikmyndin ''[[Atómstöðin (kvikmynd)|Atómstöðin]]'', sem byggð var á sögu [[Halldór Laxness|Halldórs Laxness]], var frumsýnd. * [[5. mars]] - [[Íran]] sakaði [[Írak]] um beitingu [[efnavopn]]a. * [[6. mars]] - [[Kolanáma|Kolanámumenn]] í [[Bretland]]i hófu [[verkfall]] sem stóð í ár. * [[11. mars]] - Vélbáturinn ''Hellisey'' frá Vestmannaeyjum sökk og fórust allir nema einn maður, [[Guðlaugur Friðþórsson]], sem náði að synda alla leið í land, um fimm kílómetra langa leið. * [[13. mars]] - [[Grænlandssáttmálinn]] um útgöngu Grænlands úr Evrópubandalaginu var undirritaður. * [[14. mars]] - [[Gerry Adams]], leiðtogi [[Sinn Féin]], særðist ásamt þremur öðrum í skotárás í Belfast. * [[16. mars]] - Yfirmanni CIA í Beirút, [[William Francis Buckley]], var rænt af [[Samtökin heilagt stríð|Samtökunum heilagt stríð]]. === Apríl === * [[1. apríl]] - [[Kringvarp Føroya]] hóf útsendingar. * [[1. apríl]] - [[Marvin Gaye]], söngvari, var skotinn til bana af föður sínum. * [[2. apríl]] - [[Rakesh Sharma]] varð fyrsti Indverjinn sem flaug út í geim með sovéska geimfarinu [[Sojús T-11]]. * [[3. apríl]] - Banni við [[hundahald]]i var aflétt í [[Reykjavík]], en það hafði staðið síðan [[1. september]] [[1971]]. * [[4. apríl]] - [[Ronald Reagan]] kallaði eftir alþjóðlegu banni við notkun efnavopna. * [[9. apríl]] - [[Óskarsverðlaunin 1984]] voru afhent. Kvikmynd Ingmars Bergman ''[[Fanny og Alexander]]'' fékk fjögur verðlaun. * [[12. apríl]] - Ítalski stjórnmálaflokkurinn [[Lega Lombarda]] var stofnaður. * [[13. apríl]] - Indverjar lögðu svæðið við [[Siachenjökull|Siachenjökul]] í Kasmír undir sig. * [[14. apríl]] - [[Friðarpáskar]] voru settir í Reykjavík. * [[15. apríl]] - [[Dagur æskunnar]] var haldinn hátíðlegur í fyrsta sinn í Róm á Ítalíu. * [[19. apríl]] - „[[Advance Australia Fair]]“ varð þjóðsöngur Ástralíu. * [[23. apríl]] - Bandarískir vísindamenn sögðu frá uppgötvun [[AIDS]]-vírussins. * [[26. apríl]] - [[Iskandar af Johor]] varð áttundi þjóðhöfðingi Malasíu. === Maí === [[Mynd:NOLAFairEntranceCMAkin.jpg|thumb|right|Hliðið inn á heimssýninguna í Louisiana.]] * [[2. maí]] - Garðyrkjuhátíðin [[International Garden Festival]] hófst í Liverpool á Englandi. * [[5. maí]] - Sænska hljómsveitin [[Herreys]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] með laginu „Diggi-Loo, Diggi-Ley“. * [[11. maí]] - [[Jörðin]] var í beinni línu milli [[sólin|sólarinnar]] og [[Mars (reikistjarna)|Mars]]. Því var hægt að fylgjast með skugga jarðarinnar færast yfir yfirborð Mars. Næst gerist þetta [[10. nóvember]] [[2084]]. * [[12. maí]] - [[Oddur Sigurðsson]] setti [[Ísland]]s- og [[Norðurlönd|Norðurlandamet]] í 400 metra hlaupi: 45,36 sekúndur. * [[12. maí]] - [[Heimssýningin í Louisiana]] var opnuð. * [[13. maí]] - Sprenging varð í flotastöð sovéska hersins í [[Severomorsk]]. Hundruð manna fórust og tveir þriðju allra flugskeyta [[sovéski norðurflotinn|sovéska norðurflotans]] eyðilögðust. * [[26. maí]] - Sextán létust í metangassprengingu í vatnshreinsistöð í [[Abbeystead]] í Lancashire á Englandi. * [[27. maí]] - [[Skyndiflóð]] urðu í [[Tulsa]] í Oklahóma. Fjórtán létust. * [[27. maí]] - Svíar sigruðu Englendinga í fyrsta [[Evrópumót í knattspyrnu kvenna|Evrópumótinu í knattspyrnu kvenna]]. * [[30. maí]]- [[Alþingi]]smönnum var fjölgað úr 60 í 63 og [[kosningaaldur]] var lækkaður úr 20 árum í 18 ár. === Júní === [[Mynd:President Ronald Reagan Speaking to Citizens of Ballyporeen Ireland - DPLA - 0bcf732eae33aa7b5c77105ce68b64b0.jpg|thumb|right|Reagan í Ballyporeen.]] * [[1. júní]] - [[Verkmenntaskólinn á Akureyri]] tók til starfa. * [[3. júní]] - [[Ronald Reagan]] heimsótti þorpið [[Ballyporeen]] á Írlandi þaðan sem forfeður hans eru. * [[4. júní]] - [[Bruce Springsteen]] gaf út sína fjórðu breiðskífu ''[[Born in the USA]]''. * [[5. júní]] - [[Indira Gandhi]], [[forsætisráðherra Indlands]], fyrirskipaði árás á [[Gullna hofið]]. * [[6. júní]] - [[Indland|Indverskar]] hersveitir gerðu áhlaup á [[Gyllta hofið]] í [[Amritsar]] og drápu um 2000 [[síkismi|síka]] að talið er. * [[16. júní]] - Kanadíski sirkusinn [[Cirque du Soleil]] var stofnaður. * [[18. júní]] - Bandaríski útvarpsmaðurinn [[Alan Berg]] var myrtur af meðlimum samtakanna [[The Order]]. * [[22. júní]] - Fyrsta flug flugfélagsins [[Virgin Atlantic Airways]] fór fram. * [[23. júní]] - [[Borgarstjórn Reykjavíkur]] afléttir [[Hundabann|hundabanni]] sem hafði verið í gildi í 60 ár með því að heimila undanþágu fyrir því að eiga hund. * [[25. júní]] - [[Flokkur mannsins]] var stofnaður á Íslandi. * [[27. júní]] - [[Frakkland]] sigraði [[Spánn|Spán]] 2-0 í úrslitaleik [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1984|Evrópukeppninni í knattspyrnu]]. * [[30. júní]] - [[Elton John]] hélt hina frægu tónleika [[Night and Day Concert]] á Wembley. * [[30. júní]] - [[John Turner]] varð forsætisráðherra Kanada. === Júlí === [[Mynd:Great_Britain_Team_Pursuit,_1984_Olympics.jpg|thumb|right|Hjólreiðakeppni á sumarólympíuleikunum í Los Angeles.]] * [[1. júlí]] - Konur fengu kosningarétt í [[Liechtenstein]]. * [[7. júlí]] - [[Langanesganga]] er haldin til að mótmæla byggingu ratsjárstöðvar Bandaríkjahers. * [[9. júlí]] - [[Yvonne Ryding]] frá Svíþjóð var valin [[Ungfrú heimur]]. * [[14. júlí]] - 36 létust í lestarslysi í Júgóslavíu. * [[18. júlí]] - Byssumaður myrti 21 í skothríð á McDonald's-veitingastað í [[San Ysidro (San Diego)|San Ysidro]] í San Diego. * [[22. júlí]] - Handleggur [[Litla hafmeyjan|Litlu hafmeyjunnar]] í Kaupmannahöfn var sagaður af. * [[23. júlí]] - [[Vanessa L. Williams]] sagði af sér sem [[Miss America]] eftir að nektarmyndir af henni höfðu birst í tímaritinu ''Penthouse''. * [[25. júlí]] - [[Saljút 7]]: [[Svetlana Savitskaja]] varð fyrst kvenna til þess að fara í [[geimganga|geimgöngu]]. * [[26. júlí]] - [[David Lange]] varð forsætisráðherra Nýja Sjálands. * [[28. júlí]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1984]] voru settir í [[Los Angeles]]. * [[29. júlí]] - [[Skrímslið í Flórens]]: Claudio Stefanacci og Pia Rontini voru myrt í bíl sínum við [[Vicchio]] í Flórens á Ítalíu. === Ágúst === [[Mynd:STS-41-D_launch_August_30,_1984.jpg|thumb|right|''Discovery'' skotið á loft.]] * [[1. ágúst]] - [[Fjölbrautarskólinn í Garðabæ]] var stofnaður. * [[3. ágúst]] - [[Ringo Starr]], [[trommur|trommuleikari]] [[Bítlarnir|Bítlanna]], var heiðursgestur á [[útihátíð]] í [[Atlavík]]. * [[4. ágúst]] - Vestur-Afríkuríkið [[Efri Volta]] tók upp nafnið [[Búrkína Fasó]]. * [[4. ágúst]] - Sovéski kafbáturinn ''[[K-278 Komsomolets]]'' setti heimsmet í djúpköfun þegar hann náði 1020 metra dýpi. * [[10. ágúst]] - [[Bjarni Friðriksson]] varð í þriðja sæti og hlaut því [[bronsverðlaun]] í [[júdó]] á [[Sumarólympíuleikarnir 1984|Ólympíuleikunum]] í [[Los Angeles]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. * [[11. ágúst]] - Suðurafríski hlauparinn [[Zola Budd]] rakst utan í bandaríska keppandann [[Mary Decker]] í keppni í 3&nbsp;km hlaupi á ólympíuleikunum. * [[16. ágúst]] - Járnbrautarbrú hrundi á Indlandi með þeim afleiðingum að 102 fórust. * [[21. ágúst]] - Hálf milljón manna mótmælti stjórn [[Ferdinand Marcos]] í Manila á Filippseyjum. * [[26. ágúst]] - Fyrsta [[Reykjavíkurmaraþon]] var haldið með 214 þátttakendum. Tíu árum síðar voru þeir á fjórða þúsund. * [[28. ágúst]] - Fjölmiðlafyrirtæki Berlusconis [[Fininvest]] keypti sjónvarpsstöðina [[Rete 4]]. * [[30. ágúst]] - Geimskutlan ''[[Discovery (geimskutla)|Discovery]]'' fór í jómfrúrferð sína. * [[31. ágúst]] - Finnskt skip strandaði í [[Kverkin]]ni í [[Eystrasalt]]i. 150-200 tonn af olíu láku út og ullu miklu tjóni á lífríkinu við strendur hafsins. === September === [[Mynd:Krafla_eruption,_Sept_1984.jpg|thumb|right|Kröflugosið.]] * [[1. september]] - [[Verkmenntaskólinn á Akureyri|Verkmenntaskólinn á Akureyri, VMA]], var settur í fyrsta sinn. * [[1. september]] - 1492 fórust á Filippseyjum þegar [[Ike (fellibylur)|fellibylurinn Ike]] gekk yfir þær. * [[4. september]] - [[Sandínistar]] unnu kosningarnar í [[Níkaragva]]. * [[4. september]] - Barnaþátturinn ''[[Tommi togvagn]]'' hóf göngu sína á bresku sjónvarpsstöðinni [[ITV]]. * [[4. september]] - Síðasta hrina [[Kröflueldar|Kröfluelda]] hófst, sú níunda í röðinni og var hún kraftmest og stóð í hálfan mánuð. Í þessari hrinu runnu 24&nbsp;km² af hrauni. * [[6. september]] - Nærri lá að tvær farþegaþotur rækjust á eftir flugtak frá [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvelli]]. Um borð voru alls 403 manns. * [[14. september]] - [[P. W. Botha]] tók við embætti forseta Suður-Afríku. * [[16. september]] - [[Langholtskirkja]] var vígð á Íslandi. * [[16. september]] - Fyrsti kafli kvikmyndaraðarinnar ''[[Heimat]]'' eftir [[Edgar Reitz]] kom út í Þýskalandi. * [[17. september]] - [[Brian Mulroney]] varð forsætisráðherra Kanada. * [[18. september]] - [[Kröflueldar|Kröflueldum]] lauk, en þeir höfðu staðið frá [[1975]]. * [[18. september]] - [[Joe Kittinger]] komst fyrstur yfir Atlantshafið í loftbelg. * [[20. september]] - 24 létust þegar bílasprengja á vegum [[Hezbollah]] sprakk við bandaríska sendiráðið í Beirút. * [[26. september]] - Bretland og Alþýðulýðveldið Kína undirrituðu fyrsta samkomulagið um að Kína tæki yfir stjórn [[Hong Kong]] árið 1997. * [[29. september]] - 366 handtökutilskipanir voru gefnar út á Ítalíu á grundvelli framburðar mafíuforingjans [[Tommaso Buscetta]]. === Október === [[Mynd:Grand-Hotel-Following-Bomb-Attack-1984-10-12.jpg|thumb|right|Grand Hotel í Brighton morguninn eftir sprengjutilræðið.]] * [[4. október]] - Öll aðildarfélög [[BSRB]] hófu [[verkfall]] sem lamaði íslenskt samfélag nær algerlega. * [[5. október]] - Hjónin Eiríkur J. Eiríksson og Kristín Jónsdóttir gáfu Bæjar- og héraðsbókasafninu á [[Selfoss]]i bókasafn sitt með um 30 þúsund bindum. Er þetta talin mesta bókagjöf á Íslandi. * [[11. október]] - [[Kathryn D. Sullivan]] varð fyrsta bandaríska konan sem fór í geimgöngu frá geimskutlunni ''Challenger''. * [[12. október]] - [[Brighton-hóteltilræðið]]: 5 létust og 11 særðust þegar meðlimir [[Írski lýðveldisherinn|Írska lýðveldishersins]] reyndu að myrða Margaret Thatcher, forsætisráðherra Bretlands. * [[19. október]] - Pólska leynilögreglan rændi kaþólska prestinum [[Jerzy Popiełuszko]]. Lík hans fannst 11 dögum síðar. * [[20. október]] - Ríkisstjórn [[Bettino Craxi]] á Ítalíu gaf út Berlusconi-reglugerðina svokölluðu sem heimilaði einkareknum sjónvarpsstöðvum útsendingar á landsvísu eftir að dómstólar höfðu dæmt þær ólöglegar. * [[24. október]] - Ríkisstjórn [[Eþíópía|Eþíópíu]] óskaði eftir aðstoð umheimsins eftir að miklir þurrkar leiddu til hungursneyðar. * [[26. október]] - Bandaríska spennumyndin ''[[Tortímandinn]]'' var frumsýnd. * [[30. október]] - Samningar tókust milli ríkisins og [[BSRB]] en þá hafði allsherjarverkfall staðið frá 4. október. * [[31. október]] - Forsætisráðherra Indlands, [[Indira Gandhi]], var myrt af tveimur öryggisvörðum sínum í hefndarskyni fyrir blóðbaðið í [[Amritsar]]. Sonur hennar, [[Rajiv Gandhi]], tók við sem forsætisráðherra. === Nóvember === * [[6. nóvember]] - [[Ronald Reagan]] sigraði [[Walter Mondale]] með yfirburðum í [[forsetakosningarnar í Bandaríkjunum 1984|forsetakosningunum]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. * [[10. nóvember]] - [[Rafmagn|Raforkukerfi]] [[Ísland]]s varð hringtengt þegar Suðurlína var tekin í notkun. * [[13. nóvember]] - [[Golfklúbburinn Mostri]] var stofnaður í Stykkishólmi. * [[14. nóvember]] - Borgarstjórinn [[Cesar Climaco]], andstæðingur forseta Filippseyja [[Ferdinand Marcos]], var myrtur. * [[17. nóvember]] - [[Jón Baldvin Hannibalsson]] var kjörinn formaður [[Alþýðuflokkurinn|Alþýðuflokksins]], en hann bauð sig fram á móti sitjandi formanni, [[Kjartan Jóhannsson|Kjartani Jóhannssyni]]. * [[19. nóvember]] - Röð sprenginga í eldsneytisgeymum [[Pemex]] í Mexíkóborg leiddi til dauða yfir 500 manna. * [[21. nóvember]] - Samkvæmt könnun [[Hagvangur|Hagvangs]] á gildismati og mannlegum viðhorfum reyndust Íslendingar vera hamingjusamasta þjóð í heimi. * [[25. nóvember]] - [[Bob Geldof]] skipulagði [[Band Aid]]-tónleikana til að aðstoða fórnarlömb þurrkanna í [[Eþíópía|Eþíópíu]]. * [[25. nóvember]] - [[Julio María Sanguinetti]] var kjörinn forseti Úrúgvæ eftir 12 ára herforingjastjórn. * [[30. nóvember]] - [[Tamíltígrar]] hófu að myrða fólk af [[sinhalar|sinhalískum]] ættum á [[Srí Lanka]]. === Desember === [[Mynd:Boeing_720_Controlled_Impact_Demonstration.jpg|thumb|right|Controlled Impact Demonstration.]] * [[1. desember]] - [[NASA]] og bandarísk flugmálayfirvöld gerðu tilraunina [[Controlled Impact Demonstration]] þar sem fjarstýrðri Boeing 720-þotu var brotlent. * [[3. desember]] - [[Bhopal-slysið]] olli dauða um 8000 manns á [[Indland]]i. Slysið olli dauða yfir 20.000 manna saman tekið. * [[3. desember]] - Breska símafyrirtækið [[British Telecom]] var [[einkavæðing|einkavætt]]. * [[4. desember]] - [[Borgarastyrjöldin á Srí Lanka]]: Stjórnarherinn myrti yfir 100 manns í bænum [[Mannar]]. * [[10. desember]] - Bandaríska fyrirtækið [[Cisco Systems]] var stofnað. * [[14. desember]] - Kvikmynd [[Tage Danielsson]], ''[[Ronja ræningjadóttir (kvikmynd)|Ronja ræningjadóttir]]'', var frumsýnd í Svíþjóð. * [[19. desember]] - [[Alþýðulýðveldið Kína]] og [[Bretland]] undirrituðu sameiginlega yfirlýsingu um framtíð [[Hong Kong]]. * [[21. desember]] - Sovéska könnunarfarinu ''[[Vega 2]]'' var skotið upp. * [[22. desember]] - Forsætisráðherra Möltu, [[Dom Mintoff]], sagði af sér. * [[23. desember]] - Sprengja sprakk í hraðlest á leið frá [[Napólí]] til [[Mílanó]] á Ítalíu með þeim afleiðingum að 16 létust og 161 særðust. * [[28. desember]] - Sovéskt flugskeyti hrapaði í [[Inarinjärvi-vatn]] í Finnlandi. === Ódagsettir atburðir === * Kínverska tölvuframleiðslufyrirtækið [[Lenovo]] var stofnað. * [[Húsavíkurstofa]] var stofnuð. * Íslenska bókaútgáfan [[Svart á hvítu]] var stofnuð. * Norska hljómsveitin [[a-ha]] var stofnuð. * [[Íslenska útvarpsfélagið]] var stofnað. * Bandaríska hljómsveitin [[Dinosaur Jr.]] var stofnuð. * Ferjan ''[[Norræna (ferja)|Norræna]]'' hóf siglingar til Færeyja og Íslands. * [[Íþróttahúsið Digranes]] í Kópavogi var tekið í notkun. * [[Melavöllurinn|Melavellinum]] í Reykjavík var lokað. * Tölvuleikurinn ''[[Tetris]]'' var búinn til. * Myndasögur um [[Ninjaskjaldbökurnar]] birtust fyrst í Bandaríkjunum. * Stýrikerfið [[Mac OS]] var fyrst kynnt til sögunnar. * Leikfélagið [[Hugleikur (leikfélag)|Hugleikur]] var stofnað í Reykjavík. == Fædd == * [[8. janúar]] - [[Kim Jong-un]], einræðisherra Norður-Kóreu. * [[18. janúar]] - [[Seung-Hui Cho]], bandarískur fjöldamorðingi (d. [[2007]]). * [[23. janúar]] - [[Arjen Robben]], hollenskur knattspyrnumaður. * [[25. janúar]] - [[Robinho]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[1. febrúar]] - [[Kristín Ýr Bjarnadóttir]], íslensk knattspyrnukona. * [[3. febrúar]] - [[Elizabeth Holmes]], bandarísk athafnakona og fjársvikari. * [[5. febrúar]] - [[Carlos Tévez]], argentínskur knattspyrnumaður. * [[6. febrúar]] - [[Darren Bent]], enskur knattspyrnumaður. [[Mynd:Smari_McCarthy2012.jpg|thumb|right|Smári McCarthy]] * [[7. febrúar]] - [[Smári McCarthy]], íslenskur aðgerðasinni. * [[9. febrúar]] - [[Ólafur Páll Torfason]], íslenskur rappari. * [[15. febrúar]] - [[Dorota Rabczewska]], pólsk söngkona. * [[14. febrúar]] - [[Víkingur Heiðar Ólafsson]], tónlistarmaður * [[17. febrúar]] - [[Ásgeir Örn Hallgrímsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[26. febrúar]] - [[Emmanuel Adebayor]], knattspyrnumaður frá Tógó. * [[29. febrúar]] - [[Darren Ambrose]], enskur knattspyrnumaður. * [[1. mars]] - [[Naima Mora]], bandarísk fyrirsæta. * [[4. mars]] - [[Tamir Cohen]], ísraelskur knattspyrnumaður. * [[8. mars]] - [[Sasha Vujacic]], slóvneskur körfuboltamaður. [[Mynd:TorresFinale12_cropped.jpg|thumb|right|Fernando Torres]] * [[20. mars]] - [[Fernando Torres]], spænskur knattspyrnumaður. * [[10. apríl]] - [[Mandy Moore]], bandarísk söng- og leikkona. * [[11. apríl]] - [[Nikola Karabatić]], franskur handknattleiksmaður. * [[13. apríl]] - [[Atli Fannar Bjarkason]], íslenskur blaðamaður. * [[18. apríl]] - [[America Ferrera]], bandarísk leikkona. * [[27. apríl]] - [[Hannes Þór Halldórsson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[11. maí]] - [[Andrés Iniesta]], spænskur knattspyrnumaður. * [[14. maí]] - [[Mark Zuckerberg]], bandarískur frumkvöðull. * [[25. maí]] - [[Unnur Birna Vilhjálmsdóttir]], ''Ungfrú heimur'' 2005. * [[31. maí]] - [[Arilíus Marteinsson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[23. júní]] - [[Duffy]], velsk söngkona. * [[26. júní]] - [[Aubrey Plaza]], bandarísk leikkona. * [[29. júní]] - [[Emil Hallfreðsson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[11. júlí]] - [[Rachael Taylor]], áströlsk leikkona. * [[23. júlí]] - [[Arnór Atlason]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[27. júlí]] - [[Iekeliene Stange]], hollensk fyrirsæta. * [[7. ágúst]] - [[Yun Hyon-seok]], suðurkóreskur aðgerðasinni (d. [[2003]]). * [[28. ágúst]] - [[Paula Fernandes]], brasilísk söngkona. * [[6. september]] - [[Luc Abalo]], franskur handknattleiksmaður. * [[9. september]] - [[Andrej Silnov]], rússneskur hástökkvari. * [[16. september]] - [[Katie Melua]], georgísk-bresk söngkona. * [[20. september]] - [[Hólmfríður Magnúsdóttir]], íslensk knattspyrnukona. * [[25. september]] - [[Atli Már Gylfason]], blaðamaður og plötusnúður. [[Mynd:Avril Lavigne in Burnaby, 2004.jpg|thumb|right|Avril Lavigne]] * [[27. september]] - [[Avril Lavigne]], kanadísk söngkona. * [[28. september]] - [[Haffi Haff]], íslenskur tónlistarmaður. * [[4. október]] - [[Elena Katina]], rússnesk söngkona. * [[18. október]] - [[Freida Pinto]], indversk leikkona. * [[25. október]] - [[Katy Perry]], bandarísk söngkona. * [[26. október]] - [[Adriano Correia Claro]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[26. október]] - [[Jefferson Farfán]], perúskur knattspyrnumaður. * [[28. október]] - [[Obafemi Martins]], nígerískur knattspyrnumaður. * [[28. október]] - [[Kári Kristján Kristjánsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[14. nóvember]] - [[Marija Šerifović]], serbnesk söngkona. * [[22. nóvember]] - [[Scarlett Johansson]], bandarísk leikkona. * [[27. nóvember]] - [[Sanna Nielsen]], sænsk söngkona. * [[28. nóvember]] - [[Mary Elizabeth Winstead]], bandarísk leikkona. * [[7. desember]] - [[Marko Vujin]], serbneskur handknattleiksmaður. * [[7. desember]] - [[Þorbjörg Alda Birkis Marinósdóttir]], íslensk fjölmiðlakona. * [[9. desember]] - [[Steinþór Hróar Steinþórsson]], íslenskur leikari. * [[9. desember]] - [[Ævar Þór Benediktsson]], íslenskur leikari og rithöfundur. * [[13. desember]] - [[Santi Cazorla]], spænskur knattspyrnumaður. * [[15. desember]] - [[Ragnheiður Gröndal]], íslensk söngkona. * [[22. desember]] - [[Basshunter]], sænskur plötusnúður og lagahöfundur. * [[25. desember]] - [[Georgia Moffett]], ensk leikkona. * [[30. desember]] - [[LeBron James]], bandarískur NBA-körfuboltamaður. == Dáin == * [[10. janúar]] - [[Souvanna Phouma]], forsætisráðherra Laos (f. [[1901]]). * [[13. janúar]] - [[Magnús Jónsson (f. 1919)|Magnús Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1919]]). * [[15. janúar]] - [[Bjarki Árnason (f.1924)|Bjarki Árnason]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1924]]). * [[19. janúar]] - [[Björn Bjarnason (f. 1899)|Björn Bjarnason]], bæjarfulltrúi í Reykjavík (f. [[1899]]). * [[9. febrúar]] - [[Júríj Andropov]], aðalritari sovéska kommúnistaflokksins (f. [[1914]]). * [[21. febrúar]] - [[Míkhaíl Sholokhov]], sovéskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1905]]). * [[16. maí]] - [[Andy Kaufman]], bandarískur grínisti. [[Mynd:John_Betjeman,_London,_England,_GB,_IMG_4991_edit.jpg|thumb|right|John Betjeman]] * [[19. maí]] - [[John Betjeman]], enskt skáld (f. [[1906]]). * [[20. maí]] - [[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1913]]). * [[25. júní]] - [[Michel Foucault]], franskur heimspekingur (f. [[1926]]). * [[27. júní]] - [[Hjálmar Ólafsson]], bæjarstjóri Kópavogs (f. [[1924]]). * [[6. júlí]] - [[Jón Sigurðsson (verkalýðsforingi)|Jón Sigurðsson]], íslenskur verkalýðsforingi (f. [[1902]]). * [[11. júlí]] - [[Ragnar í Smára]], íslenskur athafnamaður (f. [[1904]]). * [[19. júlí]] - [[Faina Ranevskaya]], rússnesk leikkona (f. [[1896]]). * [[26. júlí]] - [[Ed Gein]], bandarískur raðmorðingi (f. [[1906]]). * [[25. ágúst]] - [[Truman Capote]], bandarískur rithöfundur (f. [[1924]]). * [[30. ágúst]] - [[Þorvaldur Skúlason]], íslenskur listmálari (f. [[1906]]). * [[3. september]] - [[Þorsteinn Víglundsson]], skólameistari í Vestmannaeyjum (f. [[1899]]). * [[1. október]] - [[Blagoje Marjanović]], júgóslavneskur knattspyrnumaður (f. [[1907]]). * [[20. október]] - [[Paul Dirac]], nóbelsverðlaunahafi í eðlisfræði (f. [[1902]]). * [[21. október]] - [[François Truffaut]], franskur kvikmyndaleikstjóri (f. [[1932]]). * [[26. nóvember]] - [[Jóhann Svarfdælingur]], hæsti maður Íslandssögunnar (f. [[1913]]). * [[14. desember]] - [[Vicente Aleixandre]], spænskt ljóðskáld og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1898]]). * [[20. desember]] - [[Stanley Milgram]], bandarískur sálfræðingur (f. [[1933]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Carlo Rubbia]], [[Simon van der Meer]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Robert Bruce Merrifield]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Niels K Jerne]], [[Georges JF Köhler]], [[César Milstein]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Jaroslav Seifert]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Desmond Tutu]], biskup. * [[Nóbelsverðlaun í hagfræði|Hagfræði]] - [[Richard Stone]] {{commonscat}} [[Flokkur:1984]] t87qpzzk3h9r1wuf4yrn0ivc8t8qera 0 1563 1963883 1960843 2026-05-21T11:55:05Z JafetSigfinnsson 107862 /* Febrúar */ 1963883 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''1980''' ('''MCMLXXX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 80. ár 20. aldar og [[hlaupár]] sem hófst á þriðjudegi. == Innlendar Fréttir == === Janúar === * [[7. janúar]] – Jón D. Guðmundsson, vélstjóri um borð í [[Varðskipið Týr (1975)|varðskipinu Tý]], [[Morðið í varðskipinu Tý|myrðir tvo samstarfsfélaga sína]] að því virðist alveg upp úr þurru yfir morgunmatnum. Jón kastar sér því næst frá borði og finnst lík hans aldrei. Varðskipið var að fylgjast með loðnuveiði norðaustan við [[Kolbeinsey]] þegar atburðurinn gerðist.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3090936|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2025-08-18}}</ref> * [[9. janúar]] – Hlaup hefst í [[Skaftá]] í annað sinn á fimm mánuðum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3090988|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2025-08-18}}</ref> * [[18. janúar]] – Hitaveitan á [[Ísafjörður|Ísafirði]] er formlega tekin í notkun.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522498?iabr=on#page/n19/mode/2up|title=Morgunblaðið - 19. tölublað (24.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> * [[19. janúar]] – Röð óhappa herja á skipaflota [[Ísafjörður|Ísafjarðar]]. [[Skuttogari|Skuttogararnir]] Páll Pálsson og Erlingur rekast saman á miðunum, á sama tíma og skuttogarinn Bjartur fær á sig [[Brotsjór|brotsjó]]. Sama dag strandar skuttogarinn Hegranes við [[Skipeyri]], og litlu síðar strandar loðnuskipið Arnarnes á [[Ísafjarðarhöfn|Suðurtanga]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522498?iabr=on#page/n19/mode/2up|title=Morgunblaðið - 19. tölublað (24.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> * [[20. janúar]] – Saltfiskverkunarstöðin Bára á [[Suðureyri]] eyðilegst í eldi sem kemur upp þegar verið er að þíða leiðslu með gastæki.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522399?iabr=on#page/n0/mode/2up|title=Morgunblaðið - 17. tölublað og Íþróttablað (22.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> * [[21. janúar]] – Íbúðarhús við Réttarstíg 3b á [[Eskifjörður|Eskifirði]] verður eldi að bráð árla morguns. Eigandi hússins nær naumlega að koma sér undan.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522428?iabr=on#page/n29/mode/2up|title=Morgunblaðið - 17. tölublað og Íþróttablað (22.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> * [[22. janúar]] – [[Reykjavík|Reykjavíkurborg]] kaupir [[Lög um lax- og silungsveiði|veiðiréttinn á laxi og silungi]] við [[Viðey]] á 12 milljón krónur.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522406?iabr=on#page/n7/mode/2up|title=Morgunblaðið - 17. tölublað og Íþróttablað (22.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> * [[23. janúar]] – [[Frakkland|Frönsku]] teiknimyndaþættirnir [[Einu sinni var...|''Einu sinni var...'']] eru frumsýndir í [[Sjónvarpið|sjónvarpi]] á Íslandi. Þættirnir eru í sýningu með íslenskri talsetningu út bæði [[9. áratugurinn|9.]] og [[10. áratugurinn|10. áratug]] [[20. öldin|síðustu aldar]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3091270?iabr=on#page/n21/mode/2up|title=Dagblaðið - 19. tölublað (23.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-19}}</ref> * [[24. janúar]] – ** Eldur kviknar í hinu svokallaða Arnfríðarhúsi við Strandgötu 1b á [[Patreksfjörður|Patreksfirði]]. Fiskverkunarstöðin Oddur átti húsið.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3091352?iabr=on#page/n23/mode/2up|title=Dagblaðið - 22. tölublað (26.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-23}}</ref> ** Fjöldi tilkynninga um [[Fljúgandi furðuhlutur|fljúgandi furðuhluti]] berast fjölmiðlum eftir að skrítið ljós birtist á himni yfir [[Höfuðborgarsvæðið|Reykjavík og nágrenni]] í 2-3 mínútur.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522552?iabr=on#page/n1/mode/2up|title=Morgunblaðið - 21. tölublað (26.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-26}}</ref> * [[25. janúar]] – ** Kvikmyndin ''[[Land og synir (kvikmynd)|Land og synir]]'', byggð á samnefndri bók eftir [[Indriði G. Þorsteinsson|Indriða G. Þorsteinsson]], er frumsýnd á Íslandi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3091364?iabr=on#page/n11/mode/2up|title=Dagblaðið - 23. tölublað (28.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522530?iabr=on#page/n11/mode/2up|title=Morgunblaðið - 20. tölublað (25.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> ** Timburhúsið Jörvi var flutt frá [[Akranes|Akranesi]] til [[Reykjavík|Reykjavíkur]] í fylgd lögreglumanna fjögurra umdæma.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3091353?iabr=on#page/n0/mode/2up|title=Dagblaðið - 23. tölublað (28.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> ** Ferðaskrifstofa Akureyrar er stofnuð á [[Akureyri]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522680?iabr=on#page/n17/mode/2up|title=Morgunblaðið - 23. tölublað og Íþróttablað (29.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-26}}</ref> * [[2. janúar|27. janúar]] – [[Vestmannaeyjaflugvöllur|Ný flugstöð]] í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] er vígð og tekur við af gömlu eldhúsi sem hafði verið gert upp á [[Seinni heimsstyrjöldin|stríðsárunum]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522664?iabr=on#page/n1/mode/2up|title=Morgunblaðið - 23. tölublað og Íþróttablað (29.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-26}}</ref> * [[31. janúar]] – [[Fjármálaráðherra]] samþykkir reglugerð sem gerir ferðamönnum á leið til [[Ísland|Íslands]] kleift að [[Fríhöfn|taka með sér áfengi]] inn í landið á leiðinni heim frá útlöndum. [[Bjór#Bjórbannið|Sala á bjór]] er þó enn óheimil á Íslandi þar til 1. mars [[1989]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522782?iabr=on#page/n39/mode/2up|title=Morgunblaðið - 25. tölublað (31.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-26}}</ref> === Febrúar === * [[2. febrúar]] – [[Vigdís Finnbogadóttir]], leikhússtjóri, ákveður að bjóða kost á sér í [[Forsetakjör á Íslandi 1980|forsetakjöri]] sem fara á fram tæplega 5 mánuðum seinna. Hún er fyrsta konan sem býður sig fram.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522858?iabr=on#page/n43/mode/2up|title=Morgunblaðið - 27. tölublað (02.02.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-27}}</ref> * [[4. febrúar]] – Guðni Rúnar Halldórsson, 25 ára gamall maður, drukknar þegar Lada-jeppi hans fer fram af [[Loftsbryggja|Loftsbryggju]] í [[Reykjavíkurhöfn]].<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1522972?iabr=on#page/n1/mode/2up|titill=Morgunblaðið - 30. tölublað (06.02.1980)|höfundur=|útgefandi=tímarit.is|mánuðurskoðað=16. mars|árskoðað=2026|bls=2}}</ref> * [[5. febrúar]] – Tveir drengir, Oddur Ingvar Helgason (4. ára) og Ketill Axelsson (3. ára), drukkna eftir að hafa fallið niður um ís í [[Kópavogur|Kópavogsleirum]].<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1523002?iabr=on#page/n31/mode/2up|titill=Morgunblaðið - 30. tölublað (06.02.1980)|útgefandi=tímarit.is|mánuðurskoðað=16. mars|árskoðað=2026|bls=32}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1523004?iabr=on#page/n1/mode/2up|titill=Morgunblaðið - 31. tölublað (07.02.1980)|útgefandi=tímarit.is|mánuðurskoðað=16. mars|árskoðað=2026|bls=2}}</ref> * [[6. febrúar]] – ** Stórt [[snjóflóð]] fellur á veginn undir [[Ólafsvíkurenni]]. Ríkharður Hjörleifsson, veghefilsstjóri, sleppur naumlega þar sem hann er að ryðja veginn þegar flóðið fellur á hann.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1523042?iabr=on#page/n39/mode/2up|titill=Morgunblaðið - 31. tölublað (07.02.1980)|útgefandi=tímarit.is|mánuðurskoðað=16. mars|árskoðað=2026|bls=40}}</ref> ** Bæjarstjórn [[Bolungarvík|Bolungarvíkur]] mótmælir harðlega verulegri skerðingu á þjónustu Pósts og síma en símaþjónusta á staðnum var skert úr 70 stundum í 35 á viku.<ref name=":1" /> *[[7. febrúar]] – [[Listaskáli alþýðu]] er vígður við hátíðlega athöfn að [[Grensásvegur|Grensásvegi]] 16. Listasafnið er í eigu verkalýðsfélaga [[ASÍ]], en það hafði fram að þessu verið til húsa á [[Laugavegur|Laugavegi]].<ref name=":1" /> * [[Mynd:Gunnarthoroddsen.JPG|alt=Andlitsmynd af Gunnari Thoroddsen, fyrrverandi ráðherra og þingmanni.|thumb|Gunnar Thoroddsen, 22. forsætisráðherra Íslands]][[8. febrúar]] – ** Sjálfstæðismaðurinn [[Gunnar Thoroddsen]] tekur við embætti forsætisráðherra af [[Benedikt Sigurðsson Gröndal|Benedikt Gröndal]]. [[Ráðuneyti Gunnars Thoroddsens|Ríkisstjórn Gunnars]] er skipuð af ráðherrum úr röðum [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknar]], [[Alþýðubandalagið|Alþýðubandalagsins]] og [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]]. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafnar þó nýju ríkisstjórninni og skipar sér samhljóða í stjórnarandstöðu.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1523122?iabr=on#page/n47/mode/2up|titill=Morgunblaðið - 33. tölublað (09.02.1980)|útgefandi=tímarit.is|mánuðurskoðað=17. mars|árskoðað=2026}}</ref> ** Útvarpsráð samþykkir að beina því til [[Ríkissjónvarpið|sjónvarpsins]] að hefja fréttaþjónustu fyrir [[Heyrnarskerðing|heyrnarskerta]] þar sem helstu fréttir dagsins verða teknar saman í stuttum texta. ** Ungur maður stórslasast á [[Akureyri]] þegar hann fellur niður lyftuop milli hæða á veitingastaðnum H100.<ref name=":5">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3419797#page/n23/mode/2up|titill=Vísir - 34. Tölublað (11.02.1980)|höfundur=Tímarit.is}}</ref> *[[9. febrúar]] – Fimm drengir sleppa lítið meiddir úr bílveltu á [[Kópavogur|Arnarneshæð]] eftir að einn þeirra, aðeins 13 ára gamall, tekur bíl föður síns í leyfisleysi.<ref name=":5" /> * [[10. febrúar]] – ** Bæjarþing [[Reykjavík|Reykjavíkur]] kveður upp dóm þess efnis að einstæðir foreldrar skuli halda [[Fæðingar- og foreldraorlof á Íslandi|mæðra- eða feðralaunum]] þrátt fyrir óvígða sambúð, sem fellir úr gildi fyrri venjur [[Tryggingastofnun|Tryggingastofnunar]].<ref name=":3">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1523123?iabr=on#page/n0/mode/2up|titill=Morgunblaðið - 34. tölublað (10.02.1980)|útgefandi=tímarit.is|mánuðurskoðað=17. mars|árskoðað=2026}}</ref> ** Mikil jarðskjálftahrina hefst á [[Krafla|Kröflusvæðinu]] sem fylgt er eftir af kvikuhlaupi í suðurátt og vægu landsigi.<ref name=":4">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1523187?iabr=on#page/n0/mode/2up|titill=Morgunblaðið - 35. tölublað og Íþróttablað (12.02.1980)|útgefandi=tímarit.is|mánuðurskoðað=17. mars|árskoðað=2026}}</ref> * [[11. febrúar]] – ** Skráður er mesti dagsafli í sögu [[Loðna|loðnuveiða]] við landið þegar 33 skip tilkynna um rúmlega 23 þúsund lestir til Loðnunefndar. Þetta met verður ekki slegið næstu 10 árin.<ref name=":4" /> ** Tvær nýjar [[Fokker Friendship]]<nowiki/>-skrúfuþotur, keyptar frá [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]], bætast í flugflota [[Flugleiðir|Flugleiða]].<ref name=":4" /> === Mars === * [[16. mars]] – Fjórða hrina [[Kröflueldar|Kröfluelda]] hefst. Þetta [[eldgos]] er kallað skrautgos þar sem það stendur stutt en þykir fallegt === Apríl === === Maí === === Júní === * [[16. júní]] – [[Gufuneskirkjugarður]] er vígður. * [[17. júní]] – [[Bubbi Morthens]] gefur út sína fyrstu sólóplötu, ''[[Ísbjarnarblús]]''. * [[19. júní]] – Á aldarafmæli [[Jóhann Sigurjónsson|Jóhanns Sigurjónssonar]] er afhjúpaður [[minnisvarði]] um [[skáld]]ið á [[Laxamýri]] í [[Þingeyjarsýsla|Þingeyjarsýslu]]. * [[20. júní]] – Heimssöngvarinn [[Luciano Pavarotti]] kemur fram í [[Laugardalshöll]] á vegum Listahátíðar í Reykjavík og hlýtur góðar viðtökur. * [[21. júní]] – Kvikmyndin ''[[Óðal feðranna]]'' er frumsýnd á Íslandi. * [[29. júní]] – [[Vigdís Finnbogadóttir]] er kjörin forseti Íslands, fyrst allra kvenna í heiminum til að vera þjóðkjörin í embætti þjóðhöfðingja. === Júlí === * [[10. júlí]] – [[Greiðslukort]]aviðskipti hefjast á Íslandi þegar [[Kreditkort hf]] gefa út [[Eurocard|Eurocard-greiðslukort]]. Greiðslukort [[Visa]] koma ári síðar. === Ágúst === * [[1. ágúst]] – [[Vigdís Finnbogadóttir]] tekur formlega við embætti forseta [[Ísland]]s af [[Kristján Eldjárn|Kristjáni Eldjárn]]. * [[3. ágúst]] – [[Vigdís Finnbogadóttir]] opnar [[Safn Jóns Sigurðssonar]] á [[Hrafnseyri]] við Arnarfjörð. * [[8. ágúst]] – Viktor Kovalenko, [[Sovétríkin|sovéskur]] [[sjómaður]], biður um pólitískt hæli á [[Ísland]]i. Hann flyst síðar til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. * [[17. ágúst]] – [[Hekla|Heklugos]] hefst og stendur aðeins í nokkra daga. Aftur hefst stutt [[eldgos|gos]] þann [[9. apríl]] [[1981]] og er það talið framhald þessa goss. * [[24. ágúst]] – Fyrstu alþjóðlegu [[rallkeppni]] á [[Ísland]]i lýkur eftir fimm daga keppni. * [[31. ágúst]] – Á [[Fljótsdalshérað]]i finnst mikill [[Miðhúsasilfrið|silfursjóður]] sem er talinn vera frá [[landnámsöld]]. Löngu síðar spinna upp miklar deilur um aldur sjóðsins. === September === * [[13. september]] – ** Norðvestur-hlíð [[Skessuhorn]]s er klifin í fyrsta sinn af tveim ungum mönnum. Hlíðin hafði fram til þessa verið talin ókleif. ** [[Samtök herstöðvaandstæðinga]] halda ''[[Rokk gegn her]]'' tónleika í [[Laugardalshöll]]. * [[19. september]] – [[Tónlistarskóli FÍH]] tekur til starfa í [[Reykjavík]].<ref>{{Cite web|url=https://www.tonlistarskolifih.is/um-sk%C3%B3lann|title=Um skólann|website=Tónlistarskóli FÍH|language=en|access-date=2025-08-19}}</ref> * [[29. september]] – Flugvél er flogið til Reykjavíkur frá [[Færeyjar|Færeyjum]] með mann standandi á þaki vélarinnar, en hann er að reyna að setja heimsmet. Flugið tekur sex klukkustundir. === Október === * [[6. október]] – Jarðstöðin [[Skyggnir]] er tekin í notkun, sem markar fyrsta skipti á Íslandi sem [[gervihnöttur|gervihnattasamband]] næst við útlönd. * [[18. október]] – Sjötta lota [[Kröflueldar|Kröfluelda]] hefst og stendur í fimm daga og er þetta jafnframt þriðja lotan á þessu ári. === Nóvember === * [[1. nóvember]] – [[Kraftlyftingar|Kraftlyftingarmaðurinn]] [[Skúli Óskarsson]] bætir heimsmetið í [[Réttstöðulyfta|réttstöðulyftu]] þegar hann lyftir 315,5 kg í 72 kg flokki. * [[27. nóvember]] – [[Utangarðsmenn]] gefa út sína fyrstu plötu, ''[[Geislavirkir]]''. === Desember === * [[7. desember]] – [[Golfklúbburinn Kjölur]] er stofnaður í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]]. * [[23. desember]] – [[Þorláksmessuganga|Friðarganga á Þorláksmessu]] er haldin í [[Reykjavík]] í fyrsta sinn. * [[25. desember]] – Fyrsti hluti sjónvarpsmyndarinnar ''[[Paradísarheimt]]ar'' eftir [[Halldór Laxness]] er frumsýndur. * [[30. desember]] – [[Patrick Gervasoni]], frönskum manni sem sagður er á [[flóttamaður|landflótta]], er vísað af landi brott eftir miklar deilur. == Erlendar Fréttir == === Janúar === * [[1. janúar]] – Eftir breytingar á [[Svíþjóð|sænsku]] ríkiserfðalögunum er [[Viktoría Svíaprinsessa|Viktoría]] krýnd krónprinsessa í stað [[Karl Filippus Svíaprins|yngri bróður síns]]. * [[3. janúar]] – Fréttir berast af meintu samsæri um að ráða [[Kurt Waldheim]], aðalritara [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]], af dögum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1521751|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2025-08-18}}</ref> * [[4. janúar]] – ** Bann á kornsölu til [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] er sett í gildi af [[Jimmy Carter]], forseta [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]], með stuðning [[Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins|framkvæmdastjórn Evrópu]] að baki. ** [[Josip Broz Tito|Josip Tito]], forseti [[Júgóslavía|Júgóslavíu]], er lagður inn á sjúkrahús í [[Ljubljana]] vegna [[Blóðtappi|blóðtappa]] í fæti. Þrjóska Tito gagnvart því að láta taka af sér löppina átti eftir að draga á eftir sér dilk og leiða forsetann til dauða í Maí sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1521791|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2025-08-18}}</ref> * [[9. janúar]] – 63 uppreisnarmenn eru hálshöggnir vegna þáttöku sinnar í nóvember [[Innrásin í stóru moskuna í Mecca|innrásinni]] í [[Stóra moskan (Mekka)|stóru moskuna]] í [[Mekka]] árið áður. * [[10. janúar]] – Aðskilnaðarsinnar á [[Korsíka|Korsíku]] taka 15 manns í gíslingu. [[Mynd:Short_Benjamin_1980_Dortmund.jpg|thumb|right|Nigel Short á skákmóti í Dortmund 1980]] * [[11. janúar]] – [[Nigel Short]] er yngsti [[skák|skákmaðurinn]] til að hljóta titilinn alþjóðlegur skákmeistari (en. [[:en:FIDE_titles#International_Master_(IM)|International Master]]), aðeins 14 ára gamall, eftir sigur sinn á [[Alþjóðlega skákþingið í Hastings|Alþjóðlega skákþinginu í Hastings]]. * [[14. janúar]] – [[Indira Gandhi]], leiðtogi [[Kongressflokkurinn|Kongressflokksins]], snýr aftur til valda sem fimmti [[Forsætisráðherra Indlands|Forsætisráðherra]] [[Indland|Indlands]] eftir að flokkurinn vinnur stórsigur í [[Þingkosningar á Indlandi 1980|þingkosningum]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3090888?iabr=on#page/n7/mode/2up|title=Dagblaðið - 5. tölublað (07.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-19}}</ref> * [[15. janúar]] – [[William Heinesen]] er gerður að heiðursborgara í [[Þórshöfn (Færeyjum)|Þórshöfn]]. * [[16. janúar]] – [[Bítlarnir|Bítillinn]] fyrrverandi [[Paul McCartney]] er handtekinn við komu sína til [[Tókýó]] með 220 grömm af [[marijúana]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3091122|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2025-08-18}}</ref> [[File:Tjörnbroraset 1980. 18jan . (43) Star Clipper raserade Almöbron.JPG|thumb|Almö brúin í Svíþjóð eftir að MS Star Clipper sigldi á hana 18. janúar]] * [[18. janúar]] – Norska skipið [[MS Star Clipper|''MS Star Clipper'']] siglir á [[Almö brúin|Almö brúnna]] við eyjuna [[Tjörn (eyja)|Tjörn]] í þykkri þoku með þeim afleiðingum að stór hluti brúarinnar hrynur í sjóinn. Þegar það tekst loks að loka veginum hafa 8 manns látist við að aka fram af brúnni án vitneskju um áreksturinn og afleiðingar hans.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522444?iabr=on#page/n45/mode/2up|title=Morgunblaðið - 17. tölublað og Íþróttablað (22.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> * [[20. janúar]] – [[Jimmy Carter]] tilkynnir að Bandaríkin muni sniðganga [[Sumarólympíuleikarnir 1980|ólympíuleikana]] í [[Moskva|Moskvu]]. * [[21. janúar]] – ** Sænska skáldið [[Sara Lidman]] hlýtur [[Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs]], fyrst kvenna, fyrir verk sitt ''Vredens Barn''.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3091225|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2025-08-19}}</ref> ** [[Iran Air flug 291]] með 120 farþega innanborðs hrapar í aðflugi að [[Mehrabad-flugvöllur|Mehrabad-flugvelli]] við [[Teheran]] vegna slæmra veðurskylirða. Allir farþegar farast ásamt öllum 8 áhafnarmeðlimum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522399?iabr=on#page/n0/mode/2up|title=Morgunblaðið - 17. tölublað og Íþróttablað (22.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> * [[22. janúar]] – ** Sovéski nóbelsverðlaunahafinn [[Andrei Sakarov]] og kona hans, Yelena Bonner, eru handtekin í [[Moskva|Moskvu]] fyrir mótmæli Andrei gagnvart [[innrás Sovétmanna í Afganistan]]. Hann er í kjölfarið sviftur öllum orðum og viðurkenningum sem hann hefur hlotið vegna andsovésks áróðurs.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522447?iabr=on#page/n0/mode/2up|title=Morgunblaðið - 18. tölublað (23.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> Hjónin eru send í útlegð til borgarinnar [[Gorky]], þar sem þau dvelja næstu 6 árin. ** Minnst 222 tína lífi sínu þegar áhorfendapallar hrynja við [[Nautaat|nautaatshring]] í borginni [[Sincalejo]] í [[Kólumbía|Kólumbíu]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522504?iabr=on#page/n25/mode/2up|title=Morgunblaðið - 19. tölublað (24.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> * [[23. janúar]] – Farþegarúta með 54 manns innanborðs, flest eldri borgarar, rennur til á ísilögðum vegi í [[Vestur-Þýskaland|Vestur-Þýskalandi]] og hafnar á hvolfi. 12 manns láta lífið.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522492?iabr=on#page/n13/mode/2up|title=Morgunblaðið - 19. tölublað (24.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-24}}</ref> * [[25. janúar]] – Fyrrum forseti [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]], [[Yun Po-Sumn]], er dæmdur í tveggja ára fangelsi fyrir mótmælaaðgerðir sem hann stóð fyrir í desember [[1979]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3091306?iabr=on#page/n5/mode/2up|title=Dagblaðið - 21. tölublað (25.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-19}}</ref> * [[26. janúar]] – [[Ísrael]] og [[Egyptaland]] taka upp stjórnmálasamband. * [[27. janúar]] – Sex [[Bandaríkin|bandarískum]] [[Sendiherra|diplómötum]] tókst að flýja [[Teheran]] með aðstoð [[Kanada|kanadíska]] sendiráðsins. Þetta tekst þeim með því að þykjast vera hluti af sendiráðinu.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522711?iabr=on#page/n0/mode/2up|title=Morgunblaðið - 24. tölublað (30.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-26}}</ref> Árið [[2012]] framleiðir [[Ben Affleck]] kvikmyndina [[Argo (kvikmynd)|Argo]] um þessa þrekraun ásamt því að leika eitt aðalhlutverkanna. * [[29. janúar]] – Árekstur tveggja skipa í mynni [[Tampaflói|Tampaflóa]] verður 23 manns að bana þegar [[akkeri]] [[Olíuskip|olíuskipsins]] ''Capricorn'' festist í [[Strandgæsluskip|strandgæsluskipinu]] ''Blackthorn'', með þeim afleiðingum að Blackthorn brotnar í tvennt. Þetta er fyrsta af tveimur mannskæðum slysum í flóanum þetta vor.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522724?iabr=on#page/n13/mode/2up|title=Morgunblaðið - 24. tölublað (30.01.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-26}}</ref> * [[31. janúar]] – ** [[Borgarastyrjöldin í Gvatemala]]: Lögregla ræðst inn í [[Spánn|spænska]] sendiráðið í [[Gvatemalaborg]], þar sem mótmælendur hafast við, [[bruni spænska sendiráðsins í Gvatemala|brenna það]] og myrða 36 manns. Spænski sendiherrann sleppur naumlega með því að skríða út um glugga. ** [[Júlíana Hollandsdrottning]] tilkynnir í sjónvarpsávarpi í Soestdijk-höllinni að hún muni leggja niður völd í lok apríl, og fela þau elstu dóttur sinni [[Beatrix Hollandsdrottning|Beatrix krónprinsessu]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522783|title=Tímarit.is|last=Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|website=timarit.is|language=is|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302172312/https://timarit.is/page/1522783|archive-date=2023-03-02|access-date=2026-03-16|url-status=live}}</ref> ** [[Muhammad Ali]], fyrrverandi heimsmeistari í hnefaleikum, aflýsir Indlandsferð sinni og tilkynnir að [[Jimmy Carter]] Bandaríkjaforseti hafi beðið sig að fara í "viðkvæma sendiför" til Mið-austurlanda og Afríku í staðinn. === Febrúar === * [[1. febrúar]] – ** [[Spánn]] slítur stjórnmálasambandi við [[Gvatemala]] í kjölfar innrásarinnar í sendiráðið daginn áður.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522815?iabr=on#page/n0/mode/2up|title=Morgunblaðið - 27. tölublað (02.02.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-26}}</ref> ** Landstjórn [[Grænland|Grænlands]] fer fram á við [[Danmörk|dönsku]] ríkisstjórnina að [[Fiskveiðilögsaga|fiskveiðitakmörkin]] verði færð út í 200 sjómílur umhverfis alla eyjuna.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1522815?iabr=on#page/n0/mode/2up|title=Morgunblaðið - 27. tölublað (02.02.1980) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-08-26}}</ref> ** Æstur múgur gerir árás á sendiráð [[Frakkland|Frakklands]] í [[Trípólí]], höfuðborg [[Líbía|Líbíu]]. Allir starfsmenn sendiráðsins sleppa ómeiddir, en múgurinn gjöreyðileggur allt sem hönd á festir í byggingunni.<ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1522923?iabr=on#page/n0/mode/2up|titill=Morgunblaðið - 29. tölublað og Íþróttablað (05.02.1980)|útgefandi=tímarit.is|mánuðurskoðað=16. mars|árskoðað=2026}}</ref> *[[2. febrúar]] – [[Joseph Fontanet]], fyrrum ráðherra [[Frakkland|Frakklands]] í ríkisstjórnum [[Charles de Gaulle]] og [[Georges Pompidou]], lætur lífið af sárum sem hann hlaut þegar vopnaðir menn skutu hann tveimur dögum fyrr.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1522859?iabr=on|titill=Morgunblaðið - 28. tölublað (03.02.1980) - Tímarit.is|útgefandi=tímarit.is|mánuður=|ár=|mánuðurskoðað=16. mars|árskoðað=2026}}</ref> * [[4. febrúar]] – [[Ruhollah Khomeini]], æðstiklerkur [[Íran|Írans]], skipar [[Abolhassan Banisadr]] í stöðu fyrsta forseta landsins eftir að íranska keisaradæmið var leyst upp í [[Íranska byltingin|írönsku byltingunni 1979]].<ref name=":0" /> * [[5. febrúar]] – Hópur vinstri sinna nær [[Spánn|spænska]] sendiráðinu í [[San Salvador]] á sitt vald og tekur 6 gísla, þ.á.m. spænska sendiherrann. Aðeins eru 6 dagar liðnir síðan svipuð innrás í [[Gvatemala]] endaði í hörmung.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1522971?iabr=on#page/n0/mode/2up|titill=Morgunblaðið - 30. tölublað (06.02.1980)|útgefandi=tímarit.is|mánuðurskoðað=16. mars|árskoðað=2026}}</ref> * [[7. febrúar]] – ** Stjórnvöld í [[Afganistan]] fallast á að leyfa sendinefnd Alþjóðaráðs [[Rauði krossinn|Rauða krossins]] að vitja pólitískra fanga í fangelsum landsins.<ref name=":1">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1523043?iabr=on#page/n0/mode/2up|titill=Morgunblaðið - 32. tölublað (08.02.1980)|útgefandi=tímarit.is|mánuðurskoðað=17. mars|árskoðað=2026}}</ref> ** Norska leikkonan [[Liv Ullmann]] heimsækir flóttamannabúðir [[Kambódía|Kambódíumanna]] við landamæri [[Taíland|Taílands]] á meðan ástandið í landinu versnar, bæði vegna átaka og vatnsskorts.<ref name=":1" /> ** Blaðamaðurinn [[Duncan Campbell]] opinberar umfangsmiklar [[Njósnir|símahleranir]] [[Breska leyniþjónustan|bresku leyniþjónustunnar]] á sendiráðum í [[Lundúnaborg]], þar á meðal bandaríska sendiráðinu, undir dulnefninu „Tinkerbell“. [[Margaret Thatcher]], forsætisráðherra [[Bretland|Bretlands]], neitar því og segir slíkum aðgerðum einungis beint gegn glæpamönnum og hryðjuverkamönnum.<ref name=":1" /> * [[8. febrúar]] – ** Minnst átta manns falla í miklum átökum í [[Líbanon]] í kjölfar ákvörðunar [[Sýrland|Sýrlendinga]] um að draga friðargæslusveitir sínar frá [[Beirút]].<ref name=":2" /> ** Forsetaframbjóðandi [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokksins]], [[Ronald Reagan]], sakar [[Jimmy Carter]] um að leyna frá almenningi upplýsingum um meintan undirbúning [[Kúba|Kúbu]] til að ráðast á [[Óman]] sem stuðning við stríðs [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] í [[Persaflói|Persaflóa]].<ref name=":2" /> ** Neyðarástand skapast í mörgum borgum í [[Vestur-Þýskaland|Vestur-Þýskalandi]] þegar fljótin [[Rín]] og [[Mósel]] flæða yfir bakka sína vegna mikilla hlýinda og þíðu.<ref name=":2" /> * [[9. febrúar]] – Þjófar stela tuttugu litsjónvarpstækjum frá bækistöðvum íþróttafréttamanna á [[Vetrarólympíuleikarnir 1980|Vetrarólympíuleikunum]] í [[Lake Placid]].<ref name=":3" /> * [[11. febrúar]] – ** [[Jimmy Carter]] forseti sigrar [[Edward Kennedy]] í forkosningum [[Demókrataflokkurinn|demókrata]] í [[Maine]] með 45% atkvæða gegn 39%.<ref name=":4" /> ** [[Robert Mugabe]], skæruliðaleiðtogi í [[Ródesía|Ródesíu]], sleppur naumlega þegar fjarstýrð sprengja springur við bifreið hans nærri [[Masvingo-borg|Viktoríuvirki]].<ref name=":4" /> ** [[Bretland|Bresk]] yfirvöld loka [[Kjarnorkuver|kjarnorkuveri]] í [[Essex|Essex-sýslu]] vegna sprungna sem fundust í kjarnaofni.<ref name=":4" /> * [[12. febrúar]] – [[Ítalía|Ítalski]] lögfræðingurinn [[Vittorio Bachelet]] er myrtur af meðlimum [[Brigate Rosse]] í [[Róm]]. [[Mynd:Nordic_skiing_at_the_1980_Winter_Olympics.jpg|thumb|right|Keppni í norrænum greinum á Vetrarólympíuleikunum 1980]] * [[13. febrúar]] – [[Vetrarólympíuleikarnir 1980]] hefjast í [[Lake Placid]] í [[New York-fylki]]. * [[23. febrúar]] – Æðstiklerkur Írans, [[Ruhollah Khomeini]], segir að þingið muni ákveða örlög bandarísku gíslanna í Teheran. * [[25. febrúar]] – Herinn í [[Súrínam]] fremur valdarán og steypir stjórn [[Henck Arron]] af stóli. * [[27. febrúar]] – Skæruliðar [[M-19]] hertaka sendiráð [[Dóminíska lýðveldið|Dóminíska lýðveldisins]] í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. === Mars === * [[3. mars]] – [[Pierre Trudeau]] verður forsætisráðherra [[Kanada]]. * [[4. mars]] – [[Robert Mugabe]] er kjörinn forsætisráðherra [[Simbabve]]. * [[6. mars]] – [[Marguerite Yourcenar]] er fyrst kvenna til að fá inngöngu í [[Franska akademían|frönsku akademíuna]]. * [[8. mars]] – Fyrsta rokkhátíðin í [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] hefst í [[Tbilisi]]. * [[14. mars]] – [[LOT flug 7]] ferst á [[Varsjárflugvöllur|Varsjárflugvelli]]. 87 láta lífið, þar á meðal fjórtán manna hnefaleikalið frá Bandaríkjunum. * [[22. mars]] – [[Dýravelferð]]arsamtökin [[PETA]] eru stofnuð í Bandaríkjunum. * [[25. mars]] – Erkibiskupinn [[Óscar Romero]] er skotinn til bana af byssumönnum á meðan hann syngur í messu í [[San Salvador]]. * [[27. mars]] – [[Noregur|Norski]] olíuborpallurinn [[Alexander L. Kielland (olíuborpallur)|Alexander L. Kielland]] brotnar og sekkur í [[Norðursjór|Norðursjó]]. 123 af 212 manna áhöfn borpallsins farast í [[Hamfarir|hamförunum]]. * [[28. mars]] – Grafhvelfing frá fyrstu öld er uppgötvuð í úthverfi [[Jerúsalem]]. Inní hinni svokölluðu [[Talpiot-gröfin|Talpiot-gröf]] finnast gripir sem virðast tengjast [[Jesús|Jesú Krist]]. === Apríl === * [[2. apríl]] – [[St. Pauls-uppþotin]] hefjast í [[Bristol]]. * [[7. apríl]] – [[Bandaríkin]] slíta formlega stjórnmálasambandi við [[Íran]]. * [[12. apríl]] – [[Samuel Kanyon Doe]] fremur valdarán í [[Líbería|Líberíu]]. * [[14. apríl]] – Fyrsta hljómplata [[Iron Maiden]], ''[[Iron Maiden (hljómplata)|Iron Maiden]]'', kemur út í [[Bretland]]i. * [[18. apríl]] – [[Simbabve]] fær sjálfstæði sitt frá [[Bretland|Bretlandi]] viðurkennt að fullu. * [[19. apríl]] – Írski söngvarinn [[Johnny Logan]] sigrar [[25. Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] fyrir hönd [[Írland|Írlands]] með laginu [[What's Another Year|''What's Another Year'']]. Eftir að [[Ísrael]], sigurvegarar [[24. Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva|24. Söngvakeppninnar]], dró sig úr keppni er ákveðið að halda hana í [[Haag]]. * [[24. apríl]] – [[Eagle Claw-aðgerðin]]: Bandaríkjaher reynir að frelsa 52 bandaríska gísla, sem eru í haldi í [[Teheran]], höfuðborg [[Íran]]s. Leiðangurinn mistekst og engum gíslum er bjargað, en átta bandarískir hermenn láta lífið. * [[25. apríl]] – [[Dan-Air flug 1008]] frá [[Manchester]] ferst í hlíðum [[La Esperanza fjall|La Esperanza fjallsins]] á [[Tenerífe]]. Allir um borð, alls 138 farþegar og 8 áhafnarmeðlimir, farast í slysinu. * [[28. apríl]] – Fyrsti leikurinn í [[Game & Watch]] leikjaseríu [[Nintendo]], ''[[Ball (tölvuleikur)|Ball]]'', er gefinn út. * [[30. apríl]] – [[Beatrix Hollandsdrottning|Beatrix Wilhelmina Armgard]] tekur við krúnunni sem [[Listi yfir þjóðhöfðingja Hollands|drottning Hollands]] af móður sinni [[Júlíana Hollandsdrottning|Júlíönu]]. Beatrix ríkir yfir [[Holland|Hollandi]] alls í 33 ár, eða þar til hún eftirlætur [[Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur|syni sínum]] krúnuna árið 2013. === Maí === * [[1. maí]] – Bandaríska [[Körfuknattleikur|körfuknattleiksliðið]] [[Dallas Mavericks]] er stofnað í [[Dallas]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nba.com/news/history-this-date-in-nba-may|title=This Date in the NBA: May {{!}} NBA.com|website=NBA|language=en|access-date=2025-08-19}}</ref> * [[5. maí]] - [[Umsátrið um íranska sendiráðið|Umsátrinu um íranska sendiráðið]] í Lundúnum sem staðið hafði í 6 daga, lauk. Sex vopnaðir menn, [[íran]]skir arabar sem börðust fyrir sjálfstæði Khuzestan-héraðsins í Íran, tóku 26 manns í gíslingu. Breskir sérsveitarmenn drápu alla gíslatökumenn nema einn. Tveir gíslar létust. * [[9. maí]] – [[Líbería|Líberíska]] flutningaskipið ''[[Summit Venture|MV Summit Venture]]'' siglir á [[Sunshine Skyway brúin|Sunshine Skyway brúnna]] með þeim afleiðingum að hluti brúarinnar hrynur. Alls láta 35 manns lífið í slysinu þegar bílar þeirra, þar á meðal [[Greyhound rúta|Greyhound]] rúta, hrapa ofan í [[Tampaflói|Tampaflóa]]. * [[17. maí]] – [[Innanlandsófriðurinn í Perú|Innanlandsófriður]] hefst í [[Perú]] þegar meðlimir [[Skínandi stígur|Skínandi stígs hryðjuverkasamtakanna]] gera árás í kjörklefa í [[Ayacucho]]. [[Mynd:Mount_St._Helens_05-18-1980.jpg|thumb|right|Eldgosið í St Helens]] * [[18. maí]] – [[Mount St. Helens|St. Helens eldfjallið]] gýs í [[Washington (fylki)|Washington fylki]] með þeim afleiðingum að norðurhlíð fjallsins hrynur og hæð fjallsins lækkar um tæplega 500 metra. 57 manns tapa lífi sínu í [[Gusthlaup|gusthlaupinu]] sem fylgir og tjónið er metið á 3 milljarða [[Bandaríkjadalur|bandaríkjadala]]. * [[21. maí]] – Önnur kvikmyndin í fyrsta ''[[Stjörnustríð|Stjörnustríðs]]'' þríleiknum, [[Star Wars: The Empire Strikes Back|''The Empire Strikes Back'']], er frumsýnd. * [[22. maí]] – Tölvuleikurinn um ''[[Pac-Man]]'' er gefinn út í [[Japan]]. * [[23. maí]] – Kvikmyndin ''[[The Shining (kvikmynd)|The Shining]]'', byggð á skáldsögu [[Stephen King]] með [[The Shining (bók)|sama nafni]], er frumsýnd. * [[26. maí]] – Áhangendur [[farmtrú]]ar ráðast á stjórnarsetur á eyjunni [[Tanna]] á [[Vanúatú]]. === Júní === * [[13. júní]] – Ítalski bankamaðurinn [[Michele Sindona]] er handtekinn í [[New York-borg]] vegna gjaldþrots [[Franklin National Bank|Franklin landsbankans]]. * [[23. júní]] – [[Tim Berners-Lee]] hefur vinnu að kerfinu [[ENQUIRE]], sem er fyrirrennari [[Veraldarvefurinn|veraldarvefsins]]. * [[25. júní]] – [[Múslimska bræðralagið]] gerir misheppnaða tilraun til að ráða forseta [[Sýrland|Sýrlands]], [[Hafez al-Assad]], af dögum. * [[27. júní]] – [[Aerolinee Itavia flug 870]] hrapar í [[Tyrrenahaf]] á milli [[Ítalía|ítölsku]] eyjanna [[Ustica|Ústiku]] og [[Ponsa (eyja)|Ponsu]]. Örlög flugvélarinnar, sem var á leiðinni frá [[Bologna|Bolóna]] til [[Palermo|Palermó]], eru enn í dag óskýr og margar samsæriskenningar sprottið upp frá atburðinum. Allir um borð (77 farþegar og 4 áhafnarmeðlimir) létu lífið í slysinu, sem er gjarnan þekkt á Ítalíu sem ''blóðbaðið við Ústiku''. === Júlí === * [[11. júlí]] – [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1980|Evrópukeppnin í knattspyrnu]] hefst á Ítalíu. Keppnin er haldin í fyrsta skipti með nýju móti þar sem átta lið keppa í úrslitum í stað fjögurra. * [[15. júlí]] – [[Dansk Sojakagefabrik]] á [[Íslandsbryggja|Íslandsbryggju]] í [[Kaupmannahöfn]] springur í loft upp. * [[16. júlí]] – [[Ronald Reagan]] er útnefndur [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1980|forsetaefni]] [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokksins]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. * [[17. júlí]] – [[Saddam Hussein]] er valinn forseti [[Írak]]. [[Mynd:RIAN_archive_487026_Opening_ceremony_of_the_1980_Olympiad.jpg|thumb|right|Frá opnunarhátíð ólympíuleikanna í Moskvu.]] * [[19. júlí]] – [[Sumarólympíuleikarnir 1980|Sumarólympíuleikarnir]] eru settir í [[Moskva|Moskvu]]. * [[25. júlí]] – Hljómplata [[AC/DC]], ''[[Back In Black]]'', er gefin út. * [[30. júlí]] – ** [[Vanúatú]] hlýtur sjálfstæði síðust af [[Franska nýlenduveldið|nýlendum Frakka]]. ** [[Jerúsalemlögin]] eru samþykkt af [[Ísraelska þingið|ísraelska þinginu]]. * [[31. júlí]] – [[Lars Vilks]] hefur að reisa útilistaverkið [[Nimis]] á [[Skánn|Skáni]]. === Ágúst === [[Mynd:Stragedibologna-2.jpg|thumb|right|Lestarstöðin í Bologna eftir sprenginguna.]] * [[2. ágúst]] – [[Blóðbaðið í Bologna|Blóðbaðið í Bolóna]]: Sprengja springur á járnbrautarstöðinni í [[Bologna|Bolóna]] á [[Ítalía|Ítalíu]]. 85 manns farast og yfir 200 særast. * [[7. ágúst]] – [[Pólland|Pólskir]] hafnarverkamenn hefja röð verkfalla í slippnum í [[Gdansk]] undir forystu [[Lech Wałęsa]]. * [[19. ágúst]] – Yfir 300 manns láta lífið eftir að eldur kviknar í [[Saudia flug 163|Saudia flugi 163]] á leið frá [[Karachi|Karatsí]] til [[Jeddah|Jedda]]. Þrátt fyrir að áhöfninni tekst að nauðlenda á flugvellinum í [[Riyadh|Ríad]] deyja allir um borð úr reykeitrun áður en hægt er að rýma flugvélina. Óljóst er hvers vegna vélin er ekki rýmd, en 23 mínútum eftir að vélin lendir blossar skyndilega upp gríðarmikill eldur sem dreifir úr sér um alla vélina á augabragði. * [[25. ágúst]] – [[Microsoft]] kynnir sína útgáfu af [[Unix]] stýrikerfinu, [[Xenix]]. * [[31. ágúst]] – Pólska stjórnin gefur eftir og heimilar stofnun [[Samstaða (pólskt verkalýðsfélag)|Samstöðu]], fyrstu frjálsu verkalýðssamtakanna í [[Sovétblokkin]]ni. === September === * [[5. september]] – [[Gotthardgöngin]] eru opnuð í Sviss. * [[12. september]] – Herinn tekur völdin í [[Tyrkland]]i undir forystu [[Kenan Evren]]. * [[17. september]] – ** Pólska verkalýðsfélagið [[Samstaða (pólskt verkalýðsfélag)|Samstaða]] er stofnað í [[Gdańsk]]. ** Fyrrum forseti Níkaragva, [[Anastasio Somoza Debayle]], er myrtur í útlegð í Paragvæ. * [[22. september]] – [[Írak]] ræðst á [[Íran]] og hefur þar með [[Stríð Íraks og Írans|8 ára stríð]]. * [[26. september]] – Þrettán látast og yfir 200 særast í [[Októberfesthryðjuverkaárásin]]ni í München. * [[30. september]] – [[Digital Equipment Corporation]], [[Intel]] og [[Xerox]] gefa út DIX-staðalinn fyrir [[Ethernet|íðnet]]-tengingar. === Október === * [[10. október]] – ** Yfir 2.600 manns láta lífið í [[Alsír]] þegar jarðskjálfti leggur bæinn [[El Asnam]] í rúst. Hann er síðar endurbyggður sem [[Chlef]]. ** [[Margaret Thatcher]] heldur fræga ræðu þar sem hún klykkir út með orðunum „The lady is not for turning“. * [[11. október]] – [[FMLN]] samtökin eru stofnuð í [[El Salvador]]. * [[14. október]] – Þúsundir starfsmanna ítalska bílaframleiðandans [[FIAT]] fara í kröfugöngu gegn mánaðalangri vinnustöðvun verkalýðsfélaganna, sem láta undan og samþykkja samninga sem koma fyrirtækinu vel. * [[23. október]] – Forsætisráðherra Sovétríkjanna, [[Aleksej Kosygin]] segir af sér og [[Nikolaj Tikonov]] tekur við. === Nóvember === [[Mynd:Reagan_1980_campaign.jpg|thumb|right|Ronald og Nancy Reagan í kosningabaráttunni í Bandaríkjunum.]] * [[4. nóvember]] – [[Ronald Reagan]] sigrar [[Jimmy Carter]] í forsetakosningum í Bandaríkjunum. * [[12. nóvember]] – Geimkönnunarfarið [[Voyager 1]] kemst næst [[Satúrnus (pláneta)|Satúrnusi]]. * [[20. nóvember]] – Réttarhöld yfir [[fjórmenningagengið|fjórmenningagenginu]] hefjast í [[Kína]]. * [[21. nóvember]] – 85 látast í eldsvoða í [[MGM Grand Hotel and Casino]] í [[Las Vegas]]. * [[23. nóvember]] – Nær 3.000 manns látast og 300.000 missa heimili sín í [[Irpiníujarðskjálftinn|Irpiníujarðskjálftanum]] á Ítalíu. === Desember === * [[2. desember]] – Bandaríski trúboðinn [[Jean Donovan]] og þrjár nunnur eru myrt af dauðasveitum hersins í [[El Salvador]]. * [[4. desember]] – Hljómsveitin [[Led Zeppelin]] sendir frá sér fréttatilkynningu um upplausn sveitarinnar eftir andlát trommara sveitarinnar, [[John Bonham]]. * [[8. desember]] – [[John Lennon]] er skotinn til bana af [[Mark David Chapman]] fyrir utan heimili sitt í [[New York-borg]]. * [[16. desember]] – [[Samtök olíuútflutningsríkja]] ákveða að hækka olíuverð um 10%. ==Fædd== * [[4. janúar]] - [[Greg Cipes]], bandarískur leikari. * [[8. janúar]] - [[Rachel Nichols]], bandarísk leikkona. * [[9. janúar]] - [[Sergio García]], spænskur kylfingur. * [[18. janúar]] - [[Jason Segel]], bandarískur leikari. * [[25. janúar]] - [[Xavi]], spænskur knattspyrnumaður. * [[28. janúar]] - [[Nick Carter]], bandarískur söngvari ([[Backstreet Boys]]). * [[29. janúar]] **[[Óttar M. Norðfjörð]], íslenskur rithöfundur. **[[Ingimundur Ingimundarson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[12. febrúar]] [[Mynd:Christina_Ricci_by_David_Shankbone.jpg|thumb|right|Christina Ricci]] **[[Christina Ricci]], bandarísk leikkona. **[[Sarah Lancaster]], bandarísk leikkona. **[[Juan Carlos Ferrero]], spænskur tennisleikari. * [[27. febrúar]] - [[Chelsea Clinton]], dóttir Bill Clinton Bandaríkjaforseta. * [[28. febrúar]] - [[Christian Poulsen]], danskur knattspyrnumaður. * [[1. mars]] - [[Djimi Traoré]], knattspyrnumaður frá Malí. * [[7. mars]] **[[Laura Prepon]], bandarísk leikkona. **[[Murat Boz]], tyrkneskur söngvari. * [[9. mars]] - [[Matthew Gray Gubler]], bandarískur leikari. * [[11. mars]] - [[Úlfar Linnet]], íslenskur skemmtikraftur. * [[13. mars]] - [[Sara Bergmark Elfgren]], sænskur rithöfundur. * [[15. mars]] - [[Stefán Gíslason]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[21. mars]] - [[Ronaldinho]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[26. mars]] - [[Pascal Hens]], þýskur handknattleiksmaður. * [[24. apríl]] - [[Reagan Gomez-Preston]], bandarísk leikkona. [[Mynd:Channing_Tatum_TIFF,_2011.jpg|thumb|right|Channing Tatum]] * [[26. apríl]] - [[Channing Tatum]], bandarískur leikari. * [[29. apríl]] **[[Nicole Steinwedell]], bandarísk leikkona. **[[Bre Blair]], kanadísk leikkona. * [[11. maí]] - [[Björgólfur Hideaki Takefusa]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[13. maí]] - [[Egill Einarsson]], íslenskur fjölmiðlamaður. * [[19. maí]] - [[Sara Riel]], íslensk myndlistarkona. * [[22. maí]] - [[Róbert Gunnarsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[30. maí]] - [[Steven Gerrard]], enskur knattspyrnumaður. * [[10. júní]] - [[Gísli Freyr Valdórsson]], íslenskur stjórnmálafræðingur. * [[13. júní]] - [[Darius Vassell]], enskur knattspyrnumaður. * [[15. júní]] - [[Iker Romero]], spænskur handknattleiksmaður. * [[17. júní]] - [[Venus Williams]], bandarískur tennisleikari. * [[19. júní]] - [[Lauren Lee Smith]], kanadísk leikkona. * [[20. júní]] - [[Vignir Svavarsson]], íslenskur handknattleiksmaður. [[Mynd:Alexander_Petersson_03.jpg|thumb|right|Alexander Petersson]] * [[2. júlí]] - [[Alexander Petersson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[3. júlí]] - [[Olivia Munn]], bandarísk leikkona. * [[8. júlí]] **[[Robbie Keane]], írskur knattspyrnumaður. **[[Auðunn Blöndal]], íslenskur dagskrárgerðarmaður. * [[10. júlí]] - [[Jessica Simpson]], bandarísk söngkona. * [[18. júlí]] - [[Kristen Bell]], bandarísk leikkona. * [[20. júlí]] **[[Sturla Ásgeirsson]], íslenskur handknattleiksmaður. **[[Gisele Bündchen]], brasilísk fyrirsæta. * [[29. júlí]] - [[Rachel Miner]], bandarísk leikkona. * [[22. ágúst]] - [[Aya Sumika]], bandarísk leikkona. * [[26. ágúst]] **[[Macaulay Culkin]], bandarískur leikari. **[[Chris Pine]], bandarískur leikari. * [[29. ágúst]] - [[David Desrosiers]], kanadískur bassaleikari ([[Simple Plan]]). * [[5. september]] **[[Marianna Madia]], ítalskur stjórnmálamaður. **[[Stefán Logi Magnússon]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[8. september]] - [[Kristian Kjelling]], norskur handknattleiksmaður. * [[12. september]] - [[Bjarni Fritzson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[15. september]] - [[Katrín Atladóttir]], íslensk badmintonkona. * [[16. september]] - [[Davíð Þorláksson]], íslenskur lögfræðingur. * [[20. september]] - [[Igor Vori]], króatískur handknattleiksmaður. * [[24. september]] - [[John Arne Riise]], norskur knattspyrnumaður. * [[25. september]] - [[Pawel Bartoszek]], íslenskur stærðfræðingur. * [[29. september]] - [[Zachary Levi]], bandarískur leikari. * [[4. október]] - [[Tomas Rosicky]], tékkneskur knattspyrnumaður. * [[11. október]] - [[Julie McNiven]], bandarísk leikkona. * [[17. október]] - [[Alberto Porro Carmona]], spænskur hljómsveitarstjóri. [[Mynd:Kim_Kardashian_6.jpg|thumb|right|Kim Kardashian]] * [[21. október]] - [[Kim Kardashian]], bandarísk athafnakona. * [[22. október]] - [[Helgi Hrafn Gunnarsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[26. október]] - [[Cristian Chivu]], rúmenskur knattspyrnumaður. * [[28. október]] - [[Alan Smith]], enskur knattspyrnumaður. * [[12. nóvember]] - [[Ryan Gosling]], kanadískur leikari. * [[13. nóvember]] - [[Sverrir Bergmann Magnússon]] íslenskur söngvari og fjölmiðlamaður. * [[19. nóvember]] - [[Yipsi Moreno]], kúbverskur sleggjukastari. * [[29. nóvember]] - [[Hreiðar Levý Guðmundsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[3. desember]] - [[Jenna Dewan]], bandarísk leikkona. * [[7. desember]] - [[John Terry]], enskur knattspyrnumaður. * [[13. desember]] - [[Agnieszka Włodarczyk]], pólsk leikkona. * [[18. desember]] - [[Christina Aguilera]], bandarísk söngkona. * [[19. desember]] - [[Jake Gyllenhaal]], bandarískur leikari. * [[28. desember]] - [[Vanessa Ferlito]], bandarísk leikkona. * [[30. desember]] - [[Eliza Dushku]], bandarísk leikkona. ==Dáin== * [[16. janúar]] - [[Jón Gíslason]], íslenskur þýðandi (f. [[1909]]). * [[16. febrúar]] - [[Erich Hückel]], þýskir eðlis- og enfafræðingur (f. [[1895]]). * [[19. febrúar]] - [[Bon Scott]], ástralskur söngvari rokksveitarinnar [[AC/DC]]. (f. [[1946]]). * [[17. mars]] - [[Boun Oum]], síðasti erfðaprins Champasak (f. [[1912]]). * [[31. mars]] - [[Jesse Owens]], bandarískur íþróttamaður (f. [[1913]]). * [[15. apríl]] - [[Jean-Paul Sartre]], franskur heimspekingur, rithöfundur og nóbelsverðlaunahafi (f. [[1905]]). [[Mynd:Alfred_Hitchcock_NYWTS.jpg|thumb|right|Alfred Hitchcock]] * [[29. apríl]] - [[Alfred Hitchcock]], bandarískur leikstjóri (f. [[1899]]). * [[4. maí]] - [[Josip Broz Tito]], forseti Júgóslavíu (f. 1892). * [[15. maí]] - [[Jóhann Hafstein]], íslenskur stjórnmálamaður og stofnandi Vöku, félags lýðræðissinnaðra stúdenta. * [[28. maí]] - [[Ian Curtis]], söngvari Joy Division (f. [[1956]]). * [[4. júní]] - [[Leopold Kielholz]], svissneskur knattspyrnumaður og þjálfari (f. 1911). * [[7. júní]] - [[Henry Miller]], bandarískur rithöfundur (f. [[1891]]). * [[24. júlí]] - [[Peter Sellers]], breskur leikari (f. [[1925]]). * [[25. júlí]] - [[Vladimír Vísotskí]], rússneskur söngvari (f. [[1938]]). * [[27. júlí]] - [[Múhameð Resa Pahlavi]] Íranskeisari (f. [[1919]]). * [[10. ágúst]] - [[Gareth Evans]], breskur heimspekingur (f. [[1946]]). * [[13. ágúst]] - [[Magnús Á. Árnason]], íslenskur listmálari (f. [[1894]]). * [[20. ágúst]] - [[Björgvin Sæmundsson]], íslenskur verkfræðingur (f. [[1930]]). * [[17. september]] - [[Anastasio Somoza Debayle]], forseti Níkaragva (f. [[1925]]). * [[25. september]] - [[John Bonham]], enskur trommuleikari (f. [[1948]]). * [[18. október]] - [[Pétur Hoffmann Salómonsson]], íslenskur sjómaður (f. [[1897]]). * [[20. október]] - [[Stefán Jóhann Stefánsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1894]]). * [[9. nóvember]] - [[A. Paul Weber]], þýskur grafíklistamaður (f. [[1893]]). * [[8. desember]] - [[John Lennon]], breskur tónlistarmaður (f. [[1940]]). * [[16. desember]] - [[Ólafur Jónsson, ráðunautur]] (f. [[1895]]). * [[25. desember]] - [[Marcel Langiller]], franskur knattspyrnumaður (f. [[1908]]). * [[31. desember]] - [[Marshall McLuhan]], kanadískur bókmenntafræðingur (f. [[1911]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[James Watson Cronin]], [[Val Logsdon Fitch]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Paul Berg]], [[Walter Gilbert]], [[Frederick Sanger]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Baruj Benacerraf]], [[Jean Dausset]], [[George D. Snell]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Czeslaw Milosz]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Adolfo Pérez Esquivel]] * [[Nóbelsverðlaun í hagfræði|Hagfræði]] - [[Lawrence Klein]] == Heimildaskrá == {{commonscat}} [[Flokkur:1980]] jbmw6mbsk3fqy7p4uobna3op31vz6i1 0 3172 1963784 1924029 2026-05-20T12:05:09Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1963784 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1855]]|[[1856]]|[[1857]]|[[1858]]|[[1859]]|[[1860]]|[[1861]]| [[1841–1850]]|[[1851–1860]]|[[1861–1870]]| [[18. öldin]]|[[19. öldin]]|[[20. öldin]]| }} Árið '''1858''' ('''MDCCCLVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Gufuskip]]asiglingar til Íslands hófust. * [[Konrad von Maurer]] ferðaðist um Ísland. * [[Alþingiskosningar]] voru haldnar. * [[Eyfellingaslagur]]: Átök milli Eyfellinga og sýslumanns vegna [[fjárkláði|fjárkláða]]. Eyfellingar neituðu að baða fé sitt. == Erlendis== * [[14. janúar]] - Banatilræði var við [[Napóleon 3.]] Frakklandsforseta. Átta létust í sprengjunni sem ætluð var honum. * [[15. janúar]] - [[Benito Juárez]] varð forseti Mexíkó. * [[11. maí]] - [[Minnesota]] varð 32. fylki Bandaríkjanna. * [[19. júní]] - Jarðskjálfti eyðilagði margar byggingar í [[Mexíkóborg]]. * [[20. júní]] - [Uppreisnin á Indlandi]]: [[Breska Austur-Indíafélagið]] náði að bæla niður uppreisn sem hófst innan raða sinna. * [[1. júlí]] - Náttúrufræðingarnir [[Charles Darwin]] og [[Alfred Russel Wallace]] gáfu út sameiginlegt skjal um [[náttúruval]] hjá Linnean-félaginu í London. * [[Júlí]] og [[ágúst]]: ''The Great Stink'': Mikla ólykt gerði í [[London]] þegar ómeðhöndlað skólp rotnaði við [[Thames]] í hitabylgju. [[Kólera]] braust út í kjölfarið. Úrbætur voru gerðar árið eftir. * [[17. nóvember]] - Borgin [[Denver]] í Colorado var stofnuð. === Fædd === * [[26. febrúar]] - [[Björn Kristjánsson]], stjórnmálamaður (d. [[1939]]). * [[18. mars]] - [[Katrín Magnússon]], stjórnmála- og kvenréttindakona (d. [[1932]]). * [[29. maí]] - [[Finnur Jónsson]], málfræðingur og bókmenntafræðingur (d. [[1934]]). * [[7. september]] - [[Þorsteinn Erlingsson]], skáld (d. [[1914]]). * [[Helga Steinvör Baldvinsdóttir]] (Úndína), skáldkona (d. [[1941]]). === Dáin === == Erlendis == === Fædd === * [[18. mars]] - [[Rudolf Diesel]], þýskur uppfinningamaður (d. [[1913]]). * [[15. apríl]] - [[Émile Durkheim]], franskur félagsfræðingur og mannfræðingur (d. [[1917]]). * [[23. apríl]] - [[Max Planck]], þýskur eðlisfræðingur (d. [[1947]]). * [[16. júní]] - [[Gústaf 5.]] Svíakonungur (d. [[1950]]). * [[14. júlí]] - [[Emmeline Pankhurst]], súffragetta (d. [[1928]]). * [[16. september]] - [[Andrew Bonar Law]], breskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra (d. [[1923]]). * [[27. október]] - [[Theodore Roosevelt]], 26. forseti Bandaríkjanna (d. [[1919]]). * [[20. nóvember]] - [[Selma Lagerlöf]], sænskur rithöfundur (d. [[1940]]). * [[22. desember]] - [[Giacomo Puccini]], ítalskt tónskáld (d. [[1924]]). === Dáin === * [[17. maí]] - [[Ebenezer Henderson]], skoskur prestur og Íslandsvinur (f. [[1784]]). * [[Joseph Paul Gaimard]], franskur náttúruvísindamaður (f. [[1796]]). [[Flokkur:1858]] k91stio5x5m3blzorlyygadi4v9a6ze 1963785 1963784 2026-05-20T12:05:32Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1963785 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1855]]|[[1856]]|[[1857]]|[[1858]]|[[1859]]|[[1860]]|[[1861]]| [[1841–1850]]|[[1851–1860]]|[[1861–1870]]| [[18. öldin]]|[[19. öldin]]|[[20. öldin]]| }} Árið '''1858''' ('''MDCCCLVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Gufuskip]]asiglingar til Íslands hófust. * [[Konrad von Maurer]] ferðaðist um Ísland. * [[Alþingiskosningar]] voru haldnar. * [[Eyfellingaslagur]]: Átök milli Eyfellinga og sýslumanns vegna [[fjárkláði|fjárkláða]]. Eyfellingar neituðu að baða fé sitt. == Erlendis== * [[14. janúar]] - Banatilræði var við [[Napóleon 3.]] Frakklandsforseta. Átta létust í sprengjunni sem ætluð var honum. * [[15. janúar]] - [[Benito Juárez]] varð forseti Mexíkó. * [[11. maí]] - [[Minnesota]] varð 32. fylki Bandaríkjanna. * [[19. júní]] - Jarðskjálfti eyðilagði margar byggingar í [[Mexíkóborg]]. * [[20. júní]] - [[Uppreisnin á Indlandi]]: [[Breska Austur-Indíafélagið]] náði að bæla niður uppreisn sem hófst innan raða sinna. * [[1. júlí]] - Náttúrufræðingarnir [[Charles Darwin]] og [[Alfred Russel Wallace]] gáfu út sameiginlegt skjal um [[náttúruval]] hjá Linnean-félaginu í London. * [[Júlí]] og [[ágúst]]: ''The Great Stink'': Mikla ólykt gerði í [[London]] þegar ómeðhöndlað skólp rotnaði við [[Thames]] í hitabylgju. [[Kólera]] braust út í kjölfarið. Úrbætur voru gerðar árið eftir. * [[17. nóvember]] - Borgin [[Denver]] í Colorado var stofnuð. === Fædd === * [[26. febrúar]] - [[Björn Kristjánsson]], stjórnmálamaður (d. [[1939]]). * [[18. mars]] - [[Katrín Magnússon]], stjórnmála- og kvenréttindakona (d. [[1932]]). * [[29. maí]] - [[Finnur Jónsson]], málfræðingur og bókmenntafræðingur (d. [[1934]]). * [[7. september]] - [[Þorsteinn Erlingsson]], skáld (d. [[1914]]). * [[Helga Steinvör Baldvinsdóttir]] (Úndína), skáldkona (d. [[1941]]). === Dáin === == Erlendis == === Fædd === * [[18. mars]] - [[Rudolf Diesel]], þýskur uppfinningamaður (d. [[1913]]). * [[15. apríl]] - [[Émile Durkheim]], franskur félagsfræðingur og mannfræðingur (d. [[1917]]). * [[23. apríl]] - [[Max Planck]], þýskur eðlisfræðingur (d. [[1947]]). * [[16. júní]] - [[Gústaf 5.]] Svíakonungur (d. [[1950]]). * [[14. júlí]] - [[Emmeline Pankhurst]], súffragetta (d. [[1928]]). * [[16. september]] - [[Andrew Bonar Law]], breskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra (d. [[1923]]). * [[27. október]] - [[Theodore Roosevelt]], 26. forseti Bandaríkjanna (d. [[1919]]). * [[20. nóvember]] - [[Selma Lagerlöf]], sænskur rithöfundur (d. [[1940]]). * [[22. desember]] - [[Giacomo Puccini]], ítalskt tónskáld (d. [[1924]]). === Dáin === * [[17. maí]] - [[Ebenezer Henderson]], skoskur prestur og Íslandsvinur (f. [[1784]]). * [[Joseph Paul Gaimard]], franskur náttúruvísindamaður (f. [[1796]]). [[Flokkur:1858]] gzsiki8lj728nzvihs5owu4fgbqu6pj 0 3173 1963782 1924054 2026-05-20T12:02:46Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1963782 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1854]]|[[1855]]|[[1856]]|[[1857]]|[[1858]]|[[1859]]|[[1860]]| [[1841–1850]]|[[1851–1860]]|[[1861–1870]]| [[18. öldin]]|[[19. öldin]]|[[20. öldin]]| }} [[Mynd:Nonnibrunnen-Köln-Ehrenfeld-Melatener-Weg.JPG|thumb|right|Stytta reist til minningar um [[Jón Sveinsson|Nonna]] í [[Köln]] í Þýskalandi.]] [[Mynd:James_Buchanan_inauguration_1857.jpg|thumb|right|[[James Buchanan]] settur í embætti forseta Bandaríkjanna. Þetta er fyrsta myndin sem tekin var af embættistöku Bandaríkjaforseta.]] [[Mynd:Baden Powell.jpg|thumb|right|[[Robert Baden Powell]], stofnandi skátahreyfingarinnar.]] Árið '''1857''' ('''MDCCCLVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[6. mars]] - Sex vermenn á leið frá [[Þingvellir|Þingvöllum]] til [[Reykjavík]]ur urðu úti á [[Mosfellsheiði]]. Átta komust af. * [[27. nóvember]] - Tvö skip fórust með allri áhöfn og farþegum. Annað þeirra var póstskipið ''Sölöven'', sem fórst undan [[Svörtuloft (Snæfellsnesi)|Svörtuloft]]um og hitt var ''Drei Annas'', sem fórst undan [[Mýrar|Mýrum]]. * [[3. desember]] - [[Hvirfilbylur]] skall á bænum Kollsvík við [[Patreksfjörður|Patreksfjörð]] og braut hann niður. Kona og tvö börn fórust. * Tveir [[kaþólska kirkjan á Íslandi|kaþólskir]] franskir prestar fengu leyfi til að þjóna frönskum sjómönnum sem voru að veiðum við Ísland. * Reglur settar um að [[Danmörk|danskir]] embættismenn skyldu standast [[íslenska|íslenskupróf]] til að geta fengið stöðu á Íslandi. * Kosningarréttur var rýmkaður: Fengu þá flestir fullorðnir karlmenn kosningarrétt sem bjuggu á eigin heimili, borguðu skatta, áttu eignir eða höfðu lokið háskólaprófi. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=69149 Hvenær fengu allir fullorðnir kosningarétt á Íslandi? ]Vísindavefurinn</ref> * ''[[Þúsund og ein nótt]]'' í þýðingu [[Steingrímur Thorsteinsson|Steingríms Thorsteinssonar]] kom út. * Fyrsti hópur [[Mormónar|Mormóna]] fór frá Íslandi til [[Vesturfarar|Vesturheims]], þegar 12 [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyingar]] héldu til [[Utah]]. * [[Sigurður Guðmundsson (málari)|Sigurður Guðmundsson]] málari skrifaði grein í ''[[Ný félagsrit]]'' um íslenska kvenbúninginn, sem hafði mikil áhrif á þróun [[íslenski þjóðbúningurinn|þjóðbúningsins]]. * Fyrsta húsið var reist í [[Borgarnes]]i. * [[Holdsveikraspítalinn á Hallbjarnareyri]] lagðist af. * [[Krýsuvíkurkirkja]] var byggð. === Fædd === * [[1. febrúar]] - [[Páll J. Árdal]], íslenskt skáld (d. [[1930]]). * [[9. apríl]] - [[Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum]], rithöfundur og ljósmóðir (d. [[1933]]). * [[16. nóvember]] - [[Jón Sveinsson]] (Nonni), kaþólskur prestur og barnabókahöfundur (d. [[1944]]). === Dáin === * [[27. nóvember]] - [[Ditlev Thomsen]], kaupmaður (f. [[1805]]) * [[4. desember]] - [[Þorleifur Repp]], fræðimaður og þýðandi (f. [[1794]]). == Erlendis == * [[9. janúar]] - [[Jarðskjálfti]], sem talinn er hafa verið 7,9 stig á [[Richter]]-kvarða, varð í [[Kalifornía|Kaliforníu]]. * [[3. mars]] - [[Ópíumstríðin]]: Bretland og Frakkland lýstu stríði á hendur Kína. * [[4. mars]] - [[James Buchanan]] var settur í embætti forseta [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. * [[6. mars]] - [[Dred Scott-málið]]: [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] kvað upp þann úrskurð að svertingjar væru ekki bandarískir ríkisborgarar og gætu því ekki farið í mál til að krefjast [[þrælahald|frelsis]]. * [[21. mars]] - [[Jarðskjálfti]] í [[Tókýó]] í [[Japan]] varð yfir 100.000 manns að bana. * [[14. mars]] - [[Eyrarsundssamningurinn]] batt enda á innheimtu [[Eyrarsundstollurinn|Eyrarsundstollsins]]. * [[3. maí]] - [[Norska vísindaakademían]] var stofnuð. * [[10. maí]] - [[Uppreisnin á Indlandi]]: Indverskir hermenn innan [[Breska Austur-Indíafélagið|Breska Austur-Indíafélagsins]] snerust gegn yfirboðurum sínum. * [[13. október]] - Bankahrun í [[New York]]. Bönkunum var lokað og þeir ekki opnaðir aftur fyrr en [[12. desember]]. * [[24. október]] - Knattspyrnuliðið [[Sheffield FC]] var stofnað í [[England]]i. Það er elsta [[knattspyrna|knattspyrnulið]] heims. * [[16. desember]] - Um 11.000 manns fórust í [[jarðskjálfti|jarðskjálfta]] austur af [[Napólí]] á [[Ítalía|Ítalíu]]. * [[31. desember]] - [[Viktoría Bretadrottning]] valdi [[Ottawa]] sem höfuðborg [[Kanada]]. * Borgin [[Dakar]] í [[Senegal]] var stofnuð. * [[Daniel Willard Fiske]] hóf útgáfu fyrsta [[skák]]tímarits Bandaríkjanna, ''American Chess Monthly''. * Skáldsagan ''[[Frú Bovary]]'' eftir [[Gustave Flaubert]] kom út í Frakklandi. * [[hjónaskilnaður|Skilnaðarlöggjöf]] breytt í [[Bretland]]i þannig að ekki þurfti lengur samþykki breska þingsins til að fá skilnað. * [[Alþjóðlega merkjabókin]] fyrir skipaumferð komst í gagnið. * [[Central Park]] opnaði í New York. * [[Kuala Lumpur]] var stofnuð sem [[tin]]-námabær. === Fædd === * [[22. febrúar]] - [[Robert Baden Powell]], stofnandi [[skátar|skátahreyfingarinnar]] (d. [[1941]]). * [[13. maí]] - [[Ronald Ross]], skoskur læknir sem fann [[malaría|malaríusýkilinn]] (d. [[1932]]). * [[31. maí]] - [[Píus 11.]] páfi (d. [[1939]]). * [[2. júní]] - [[Edward Elgar]], breskt [[tónskáld]] (d. [[1934]]). * [[2. júní]] - [[Karl Adolph Gjellerup]], danskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1919]]). * [[11. júlí]] - [[Alfred Binet]], franskur sálfræðingur (d. [[1911]]). * [[24. júlí]] - [[Henrik Pontoppidan]], danskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1943]]). * [[15. september]] - [[William Howard Taft]], forseti Bandaríkjanna (d. [[1930]]). * [[22. október]] - [[Michael Pedersen Friis]], danskur forsætisráðherra (d. [[1944]]). * [[28. nóvember]] - [[Alfons 12.]] Spánarkonungur (d. [[1885]]). * [[29. nóvember]] - [[Theodor Escherich]], bæverskur barnalæknir og örverufræðingur (d. [[1911]]). * [[3. desember]] - [[Joseph Conrad]], breskur rithöfundur af pólskum ættum (d. [[1924]]). === Dáin === * [[15. febrúar]] - [[Mikhail Glinka]], rússneskt tónskáld (f. [[1804]]) * [[23. maí]] - [[Augustin Louis Cauchy]], franskur stærðfræðingur (f. [[1789]]). * [[5. september]] - [[Auguste Comte]], franskur heimspekingur (f. [[1798]]). * [[17. desember]] - [[Francis Beaufort]], breskur aðmíráll og náttúruvísindamaður (f. [[1774]]). ==Tilvísanir== [[Flokkur:1857]] no4jvxvvofhmpimldulgk8pqio7aspp 0 4360 1963818 1960219 2026-05-20T16:54:17Z ~2026-30322-48 116757 /* Tenglar */ 1963818 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Eistland | nafn_á_frummáli=Eesti Vabariik | nafn_í_eignarfalli=Eistlands | fáni=Flag of Estonia.svg | skjaldarmerki=Estonia coatofarms.png | staðsetningarkort=EU-Estonia.svg | þjóðsöngur=[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]] | tungumál=[[eistneska]] | höfuðborg=[[Tallinn]] | stjórnarfar=[[Þingræði]] | titill_leiðtoga1=[[Forseti Eistlands|Forseti]] | titill_leiðtoga2=[[Forsætisráðherra Eistlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1=[[Alar Karis]] | nafn_leiðtoga2=[[Kristen Michal]] | stærðarsæti=129 | flatarmál=45.339 | hlutfall_vatns=5,16 | fólksfjöldi=1.331.796 | mannfjöldaár=2022 | mannfjöldasæti=152 | íbúar_á_ferkílómetra=30,6 | VLF_ár=2022 | VLF=59.557 | VLF_sæti=114 | VLF_á_mann=44.778 | VLF_á_mann_sæti=39 | VÞL = {{lækkun}} 0.892 | VÞL_ár = 2021 | VÞL_sæti = 31 | staða=[[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá [[Þýskaland]]i, [[Rússland]]i og [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] | atburður1=Yfirlýst | atburður2 = Viðurkennt | atburður3 = Hertekið af SSSR | atburður4 = Enduryfirlýst | dagsetning1=[[24. febrúar]] [[1918]] | dagsetning2 = [[2. febrúar]] [[1920]] | dagsetning3 = [[16. júní]] [[1940]] | dagsetning4 = [[20. ágúst]] [[1991]] | gjaldmiðill=[[evra]] | tímabelti=[[UTC]]+2) (+3 á sumrin) | tld=ee | símakóði=372 }} '''Eistland''' ([[eistneska]]: ''Eesti''), formlegt heiti '''Lýðveldið Eistland''' (''Eesti Vabariik''), er land í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]] sunnan við [[Kirjálabotn]] í [[Eystrasalt]]i. Það á landamæri að [[Rússland]]i við [[Peipusvatn]] í austri og [[Lettland]]i í suðri en norðan við Kirjálabotn er [[Finnland]]. Eistland nær yfir eistneska meginlandið, stóru eyjarnar [[Saaremaa]] og [[Hiiumaa]], og yfir 2300 eyjar og sker í Eystrasalti.<ref name="ERR_area">{{cite news |url=https://news.err.ee/1609260713/estonia-gains-95-islands-but-loses-4-square-kilometers-with-updated-map |title=Estonia gains 95 islands, but loses 4 square kilometers with updated map |publisher=ERR |date=22 February 2024 |access-date=22 February 2024 }}</ref> Landið er 45.335 km² að stærð. Það er eitt [[Eystrasaltslöndin|Eystrasaltslandanna]] ásamt Lettlandi og [[Litáen]]. Stærstu borgirnar eru höfuðborgin [[Tallinn]] og háskólaborgin [[Tartu]]. [[Eistneska]] er [[opinbert tungumál]] landsins og móðurmál flestra íbúa. Eistneska er annað stærsta [[finnsk mál|finnska málið]] sem talað er í heimi, á eftir [[finnska|finnsku]]. Menn hafa byggt landið þar sem Eistland er nú að minnsta kosti frá 9000 f.o.t. Íbúar [[Eistland hið forna|Eistlands hins forna]] voru með síðustu íbúum Norður-Evrópu sem snerust til [[kristni]] á [[miðaldir|miðöldum]], eftir [[norrænu krossferðirnar]] á 13. öld.<ref>{{Cite web|url= https://legacarta.intracen.org/country/est/|title= Country Profile – LegaCarta|access-date= 26 November 2019}}</ref> Eftir það var landið undir stjórn [[þýsku riddararnir|þýsku riddaranna]], [[hertogadæmið Eistland (1219-1346)|Danmerkur]], [[Svíþjóð]]ar og [[Rússneska keisaradæmið|Rússlands]]. Eftir miðja 19. öld hófst [[þjóðernishyggja|þjóðernisvakning]] í Eistlandi sem leiddi til [[sjálfstæðisyfirlýsing Eistlands|sjálfstæðisyfirlýsingar]] 24. febrúar 1918, þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] stóð enn. Þegar [[síðari heimsstyrjöld]] braust út lýsti Eistland yfir hlutleysi. Engu að síður var landið hernumið, fyrst af [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]], svo af [[Þriðja ríkið|Þýskalandi nasismans]] og loks aftur af Sovétríkjunum. Árið 1944 var [[Sovétlýðveldið Eistland]] stofnað sem hluti af Sovétríkjunum og margir litu á sem hernámsstjórn. Í kjölfar [[söngvabyltingin|söngvabyltingarinnar]] 1988-1990 endurheimti landið sjálfstæði eftir [[valdaránið í Sovétríkjunum 1991]]. Landið er þróað iðnríki með öflugt hagkerfi sem situr í 31. sæti [[vísitala um þróun lífsgæða|vísitölu um þróun lífsgæða]]. poopland er [[einingarríki]] sem býr við [[þingræði]]. Landinu er skipt í fimmtán sýslur (''maakond''), þar sem höfuðborgin og stærsta borgin er Tallinn. Íbúar eru um 1,3 milljónir. Landið er eitt hið fámennasta innan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]], [[NATO]] og [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðisins]]. Það er aðili að [[Efnahags- og framfarastofnunin]]ni. Það er ofarlega á listum yfir efnahagslegt frelsi, lýðfrelsi og menntun; og frelsi fjölmiðla mælist þar hátt. == Heiti == Nafnið Eistland (''Eesti'') hefur verið tengt við ættbálkaheitið ''[[Aesti]]'' sem kemur fyrir hjá [[Tacitus]]i á 1. öld, en sumir telja að það heiti hafi átt við alla íbúa Eystrasaltslanda eða alla austurströnd [[Eystrasalt]]s.<ref>{{cite book |last1=Mägi |first1=Marika |title=In ''Austrvegr'': The Role of the Eastern Baltic in Viking Age Communication across the Baltic Sea |date=2018 |pages=144–145 |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |isbn=9789004363816}}</ref> Nafnið ''Eistland'' kemur fyrir í norrænum [[fornsögur|fornsögum]] og á [[rúnasteinn|rúnasteinum]] í Skandinavíu<ref>Harrison, D. & Svensson, K. (2007). Vikingaliv. Fälth & Hässler, Värnamo. ISBN 91-27-35725-2</ref> þar sem það á greinilega við svipað landsvæði og nefnist Eistland í dag.<ref>{{cite book |last1=Tvauri |first1=Andres |title=The Migration Period, Pre-Viking Age, and Viking Age in Estonia |date=2012 |editor1-last=Laneman |editor1-first=Margot |url=https://www.etis.ee/Portal/Publications/Display/b80b6f11-43ed-4b8c-b616-48ac53b70ec5?language=ENG |page=31 |publisher=[[Tartu University|Tartu University Press]] |isbn=9789949199365 |issn=1736-3810 |accessdate=21 January 2020}}</ref> Orðið barst úr [[fornnorræna|fornnorrænu]] í önnur mál og latneska útgáfan ''Estonia'' kemur fyrir á 13. öld.<ref>{{cite journal|last1=Rätsep|first1=Huno|title=Kui kaua me oleme olnud eestlased? |journal=Oma Keel |year=2007|volume=14|url=https://www.emakeeleselts.ee/omakeel/2007_1/OK_2007-1_01.pdf |lang=et |access-date=21 January 2020 |page=11}}</ref><ref>{{cite book |last1=Tamm |first1=Marek |last2=Kaljundi |first2=Linda |last3=Jensen |first3=Carsten Selch |title=Crusading and Chronicle Writing on the Medieval Baltic Frontier: A Companion to the Chronicle of Henry of Livonia |date=2016 |publisher=[[Routledge]] |isbn=9781317156796 |pages=94–96}}</ref> Nafnið var notað á ýmsum tímum yfir ýmis lönd á þeim slóðum þar sem Eistland er í dag. Danir stofnuðu [[hertogadæmið Eistland]] á norðurströnd [[Kirjálabotn]]s og stofnuðu þar borgina Reval ([[Tallinn]]) á 13. öld. Þegar [[Sverðbræður]] lögðu þessi lönd undir sig voru þau nefnd [[Lífland]], þótt opinbert heiti landsins væri ''Terra Mariana'' („Land Maríu“). Íbúar svæðisins notuðu hins vegar orðið ''maarahvas'' („sveitafólk“) um sig sjálfa fram á 18. öld, en undir lok aldarinnar tók menntafólk að notast við ''eestlane'', þótt hitt væri enn miklu algengara. Á síðari hluta 19. aldar tóku þjóðernissinnaðir leiðtogar upp heitið ''Eesti rahvas'' („eistnesk þjóð“) undir áhrifum frá sjálfstæðishreyfingum í Finnlandi og Lettlandi. == Saga == === Forsögulegur tími === [[File:Kalmeväli .jpg|thumb|left|Steinkúpugrafir frá [[bronsöld]] í Eistlandi.]] Mannabyggð varð möguleg þar sem Eistland er nú fyrir um 13-11.000 árum þegar jökullinn frá [[síðasta ísöld|síðustu ísöld]] hopaði. Elstu þekktu minjar um mannabyggð í Eistlandi eru [[Pulli-byggðin]] á bökkum árinnar [[Pärnu]] í Suðvestur-Eistlandi. Samkvæmt [[geislakolsmæling]]um er hún 11.000 ára gömul.<ref name="Laurisaar">{{cite news |url=http://epl.delfi.ee/news/kultuur/arheoloogid-lammutavad-ajalooopikute-arusaamu?id=50989575 |title=Arheoloogid lammutavad ajalooõpikute arusaamu |first=Riho |last=Laurisaar |publisher=[[Eesti Päevaleht]] |language=et |date=31 July 2004 |access-date=1 November 2016}}</ref> Á [[miðsteinöld]] eru elstu minjar um mannabyggð tengdar [[Kunda-menningin|Kunda-menningunni]]. Á þeim tíma var landið þakið skógum og fólk bjó í litlum samfélögum við ár og vötn. Fólk lifði af veiðum, söfnun og fiskveiðum.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|page=23 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Um 4900 f.o.t. komu fram leirker sem kennd eru við [[Narva-menningin|Narva-menninguna]] á [[nýsteinöld]].<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|page=24 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Frá um 3200 f.o.t. sjást ummerki um [[snúrukeramikmenningin|snúrukeramikmenninguna]] og fyrstu merkin um frumstæðan landbúnað og húsdýraræktun.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|page=26 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Um 1800 f.o.t. hófst [[bronsöld]] með byggingu fyrstu [[hæðavirki|hæðavirkjanna]].<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=4 |year=2010 |publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref> Um 1000 f.o.t. tók lífsviðurværi fólks að færast frá veiðum til landbúnaðar á stökum býlum, sem lauk við upphaf [[járnöld|járnaldar]], um 500 f.o.t.<ref name="Laurisaar"/><ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=5 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref> Mikið magn bronsmuna gefur til kynna virk samskipti við ættbálka í Skandinavíu og Germaníu.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|page=28 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Um miðja járnöld steðjuðu ógnir að íbúum landsins úr ýmsum áttum. Í nokkrum norrænum heimildum er talað um átök við Eista, til dæmis í [[Ynglinga saga|Ynglinga sögu]] þar sem sagt er að Eistur hafi vegið Yngvar Eysteinsson Svíakonung.<ref>{{Cite book|last1=Frucht|first1=Richard C.|year=2005 |title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/68 68] |publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576078006 |url=https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/68}}</ref> Sams konar ógnir stóðu að Eistum úr austri, þar sem austurslavnesku furstadæmin stækkuðu lönd sín til vesturs. Um 1030 leiddi [[Jarisleifur Valdimarsson]] her Rússa inn í Eistland og reisti virki þar sem nú er [[Tartu]]. Virkið stóð til 1061 þegar eistneskur ættbálkur lagði það í rúst.<ref>{{cite book|last1=Tvauri|first1=Andres|title=The Migration Period, Pre-Viking Age, and Viking Age in Estonia|date=2012|pages=33, 34, 59, 60 |url=https://www.etis.ee/Portal/Publications/Display/b80b6f11-43ed-4b8c-b616-48ac53b70ec5?language=ENG |access-date=27 December 2016}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mäesalu |first1=Ain|title=Could Kedipiv in East-Slavonic Chronicles be Keava hill fort?|journal=Estonian Journal of Archaeology|year=2012|volume=1 |issue=16supplser|page=199|doi=10.3176/arch.2012.supv1.11 |url=https://www.kirj.ee/public/Archaeology/2012/sup_vol_1/arhe-keava-2012-195-200.pdf|access-date=27 December 2016}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres |title=A History of the Baltic States |page=9 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Raun |first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=12|year=2002 |publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Eftir að [[víkingaöld]] lauk, tók við tímabil þar sem [[Kúrir]] og Eistar, auk íbúa [[Saaremaa]] (Eysýslu), herjuðu umhverfis Eystrasalt. Árið 1187 rændu þeir borgina [[Sigtuna]] í Svíþjóð, ásamt [[Kirjálar|Kirjálum]].<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres |title=A History of the Baltic States|pages=9–11 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref><ref name="Tarvel">[[Enn Tarvel]] (2007). [http://haridus.opleht.ee/Arhiiv/7_82007/38-41.pdf ''Sigtuna hukkumine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011191449/http://haridus.opleht.ee/Arhiiv/7_82007/38-41.pdf |date=11 October 2017 }} Haridus, 2007 (7–8), pp. 38–41</ref> Á þessum tíma skiptist Eistland í tvö menningarsvæði. Við ströndina í norður- og vesturhlutanum átti fólk í miklum viðskiptum við [[Skandinavía|Skandinavíu]] og [[Finnland]], meðan íbúar inn til landsins áttu í meiri viðskiptum við [[Eystrasaltsþjóð]]irnar í suðri og íbúa [[Pskov]].<ref>{{cite book|last1=Tvauri|first1=Andres|title=The Migration Period, Pre-Viking Age, and Viking Age in Estonia|date=2012|pages=322–325 |url=https://www.etis.ee/Portal/Publications/Display/b80b6f11-43ed-4b8c-b616-48ac53b70ec5?language=ENG |access-date=19 December 2019}}</ref> Landslag í Eistlandi einkenndist af mörgum hæðavirkjum.<ref name="Magi2015">{{cite book|last=Mägi |first=Marika |editor-last1=Barrett |editor-first1=James H. |editor-last2=Gibbon |editor-first2=Sarah Jane |title=Maritime Societies of the Viking and Medieval World |publisher=Maney Publishing |date=2015 |pages=45–46 |chapter=Chapter 4. Bound for the Eastern Baltic: Trade and Centres AD 800–1200 |isbn=978-1-909662-79-7}}</ref> Hafnarstæði frá forsögulegum tíma eða miðöldum hafa fundist á Saaremaa.<ref name="Magi2015"/> Í Eistlandi hafa líka fundist margar grafir frá víkingaöld, bæði stakar grafir og fjöldagrafir, með vopnum og skartgripum sem algengt er að finna í Norður-Evrópu og Skandinavíu.<ref name="Magi2015"/><ref>{{cite journal |last=Martens |first=Irmelin |year=2004 |title=Indigenous and imported Viking Age weapons in Norway – a problem with European implications |journal=Journal of Nordic Archaeological Science |volume=14 |pages=132–135 |url=https://www.archaeology.su.se/polopoly_fs/1.138785.1371480692!/menu/standard/file/martens.pdf |access-date=19 December 2019 |archive-date=17 október 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017150407/https://www.archaeology.su.se/polopoly_fs/1.138785.1371480692!/menu/standard/file/martens.pdf |url-status=dead }}</ref> Fyrstu aldirnar eftir að okkar tímatal hófst, komu fram tvær stjórnsýslueiningar í Eistlandi: sóknin (''kihelkond'') og sýslan (''[[maakond]]''), sem náði yfir margar sóknir. Öldungaráð fór fyrir hverri sókn sem hafði yfir einu eða fleiri hæðavirkjum að ráða. Á 13. öld voru átta stórar sýslur í Eistlandi: [[Harjumaa (sýsla)|Harjumaa]], [[Järvamaa]], [[Revala]], [[Saare-sýsla|Saaremaa]], [[Sakala-sýsla|Sakala]], [[Ugandi]] og [[Virumaa]]; auk sex minni sýslna sem náðu yfir aðeins eina sókn: [[Alempois]], [[Jogentagana]], [[Mõhu]], [[Nurmekund]], [[Soopoolitse]] og [[Vaiga]]. Sýslurnar voru sjálfstæðar einingar sem stofnuðu til tímabundinna bandalaga gegn utanaðkomandi ógnum. <ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=4 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto | author-link1 = Anto Raukas|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=227|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Lítið er vitað um trú Eista á miðöldum, áður en [[kristni]] kom til skjalanna. [[Krónika Hinriks af Líflandi]] nefnir ''[[Taara|Tharapita]]'' sem æðsta guð íbúa Saaremaa. Til eru heimildir um [[helgur lundur|helga lundi]], sérstaklega eikarlundi, sem voru notaðir fyrir heiðnar helgiathafnir.<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=7 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref><ref>{{cite news |url=http://epl.delfi.ee/news/kultuur/kes-oli-saarlaste-suurjumal-taarapita?id=51037692 |title=Arheoloogid lammutavad ajalooõpikute arusaamu |first=Riho |last=Laurisaar |publisher=[[Eesti Päevaleht]] |language=et |date=29 April 2006 |access-date=4 November 2016}}</ref> === Krossferðirnar og kaþólsku miðaldir === [[File:Medieval Livonia 1260.svg|thumb|left|Eistland og Lífland eftir krossferðina.]] Árið 1199 lýsti [[Innósentíus 3.]] páfi yfir [[Líflandskrossferðin|krossferð]] til að „vernda kristna íbúa [[Lífland]]s“.<ref>{{Cite book|last1=Tyerman|first1=Christopher|author-link = Christopher Tyerman|title=God's War: A New History of the Crusades|page=[https://archive.org/details/godswarnewhistor00tyer/page/690 690]|year=2006|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674023871|url=https://archive.org/details/godswarnewhistor00tyer/page/690}}</ref> Bardagar náðu til Eistlands árið 1206, þegar danski konungurinn [[Valdimar 2.]] gerði misheppnaða innrás í Saaremaa. Þýsku [[sverðbræður]]nir sem áður höfðu sigrað [[Líflendingar|Líflendinga]], [[Latgallar|Latgalla]] og [[Selónar|Selóna]], réðust gegn Eistum árið 1208. Næstu ár gengu herfarir þeirra á víxl. Einn helsti leiðtogi Eista var [[Lembitu]], öldungur frá [[Sakala-sýsla|Sakala-sýslu]]. Árið 1217 biðu Eistar mikinn ósigur í [[Matteusarmessuorrustan|Matteusarmessuorrustunni]] þar sem Lembitu var drepinn. Árið 1219 sigraði Valdimar 2. Eista í [[orrustan um Lyndanisse|orrustunni um Lyndanisse]] og lagði Norður-Eistland undir sig.<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=14 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=278|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Næstu árin gerðu Svíar innrás í Vestur-Eistland, en íbúar Eysýslu sigruðu þá í [[orrustan um Lihula|orrustunni um Lihula]]. Árið 1223 gerðu Eistar uppreisn og hröktu Þjóðverja og Dani frá Eistlandi, nema í [[Reval]]. Krossfararnir sneru brátt aftur og árið 1227 gafst síðasta sýslan, [[Saaremaa]], upp fyrir þeim.<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=15 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=279|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Eftir krossferðirnar var landsvæðið sem í dag samsvarar Eistlandi og Lettlandi nefnt [[Terra Mariana]] („Maríuland“). Seinna varð það þekkt sem [[Lífland]].<ref>{{Cite book|last1=Plakans|first1=Andrejs|title=A Concise History of the Baltic States|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000plak|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof0000plak/page/54 54] |year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521833721}}</ref> Norður-Eistland varð danska [[hertogadæmið Eistland]], en afgangnum var skipt á milli sverðbræðra og [[biskupsfursti|biskupsfurstanna]] í [[Biskupsdæmið Dorpat|Dorpat]] og [[Biskupsdæmið Ösel-Wiek|Ösel-Wiek]]. Árið 1236 biðu sverðbræður ósigur í [[orrustan við Saule|orrustunni við Saule]] og gengu eftir það saman við [[Þýsku riddararnir|þýsku riddarana]] sem [[Líflandsriddarar]].<ref>{{Cite book|last1=O'Connor|first1=Kevin|title=Culture and Customs of the Baltic States|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000ocon|pages=[https://archive.org/details/culturecustomsof0000ocon/page/9 9]–10|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313331251}}</ref> Næstu áratugi voru reglulega gerðar uppreisnir gegn þýsku riddurunum á Saaremaa. Árið 1343 hófst stór [[Georgsnæturuppreisnin|uppreisn]] á meginlandinu og Saaremaa. Þýsku riddararnir brutu hana á bak aftur 1345 og árið eftir seldi Danakonungur lönd sín í Eistlandi til þeirra.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=20 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref><ref>{{Cite book|last1=O'Connor|first1=Kevin|title=Culture and Customs of the Baltic States|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000ocon|page=[https://archive.org/details/culturecustomsof0000ocon/page/10 10]|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313331251}}</ref> Eftir uppreisnina söfnuðust völdin fyrir hjá þýskumælandi yfirstétt.<ref>{{cite book |last= Pekomäe|first= Vello|title= Estland genom tiderna|year= 1986|publisher= VÄLIS-EESTI & EMP|location= Stockholm |language= sv|isbn= 91-86116-47-9|page=319}}</ref> Næstu aldirnar var [[lágþýska]] tungumál yfirstéttarinnar í báðum eistnesku borgunum og í sveitum.<ref>{{cite book |last1= Jokipii|first1= Mauno|editor1-first= Mauno|editor1-last= Jokipii|title= Baltisk kultur och historia|year= 1992 |language= sv|isbn= 9789134512078|pages= 22–23|publisher= Bonniers}}</ref> [[File:Narva Hermanni linnus 14002-4.jpg|thumb|Narva-virki, reist um 1256.]] [[Reval]] ([[Tallinn]]), höfuðborg [[danska Eistlands]], var stofnuð við Lindanies, tók upp [[Lýbikuréttur|Lýbikurétt]] og fékk full kaupstaðarréttindi árið 1248.<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|page=441|year=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780810875135}}</ref> [[Hansasambandið]] réði versluninni á Eystrasalti og fjórir stærstu bæirnir í Eistlandi gerðust aðilar að því. Þetta voru Reval, [[Dorpat]] (Tartú), [[Pernau]] (Pärnu) og [[Fellin]] (Viljandi). Reval var milliliður í viðskiptum milli [[Hólmgarður|Hólmgarðs]] og vestrænu Hansaborganna, meðan Dorpat lék sama hlutverk gagnvart Pskov. Á þessum tíma voru mörg [[gildi (félag)|gildi]] stofnuð í borgunum.<ref>{{Cite book|last1=Frucht|first1=Richard C.|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture, Volume 1|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/100 100]|year=2005|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576078006|url=https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/100}}</ref> Borgirnar nutu verndar af sterkum borgarmúrum og aðild sinni að Hansasambandinu, og gátu staðið uppi í hárinu á ráðamönnum [[Líflandssambandið|Líflandssambandsins]].<ref>{{Cite book|last1=Frost|first1=Robert I.|title=The Northern Wars: War, State and Society in Northeastern Europe, 1558 – 1721|url=https://archive.org/details/northernwarswars0000fros|page=[https://archive.org/details/northernwarswars0000fros/page/305 305]|year=2014|publisher=Routledge|isbn=9781317898573}}</ref> === Siðaskipti og nýöld === [[File:Academia Gustaviana.jpg|right|thumb|''Academia Dorpatensis'' (núna [[Háskólinn í Tartú]]) var stofnuð af Gústafi Adolf Svíakonungi 1632 og var annar háskólinn í Svíaríki. Eftir lát hans var hún þekkt sem ''Academia Gustaviana''.]] [[Siðaskiptin]] hófust í Mið-Evrópu árið 1517 og bárust brátt norður til Líflands, þrátt fyrir andstöðu Líflandsriddara.<ref>{{Cite book|last1=Mol|first1=Johannes A.|last2=Militzer|first2=Klaus|last3=Nicholson|first3=Helen J.|title=The Military Orders and the Reformation: Choices, State Building, and the Weight of Tradition|pages=5–6|year=2006|publisher=Uitgeverij Verloren|isbn=9789065509130}}</ref> Bæirnir urðu fyrstir til að taka upp hinn nýja sið á 3. áratug 16. aldar og á 4. áratugnum höfðu flestir landeigendur og alþýða í sveitum tekið upp [[lúterstrú]].<ref name="Frucht121">{{Cite book|last1=Frucht|first1=Richard C.|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture, Volume 1|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/121 121]|year=2005|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576078006|url=https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/121}}</ref><ref>{{Cite book|last1=O'Connor|first1=Kevin|title=The History of the Baltic States|url=https://archive.org/details/historyofbaltics0000ocon|page=[https://archive.org/details/historyofbaltics0000ocon/page/25 25]|year=2003|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313323553}}</ref> Messur voru sungnar á alþýðumáli, sem í upphafi var [[lágþýska]], en allt frá 4. áratug 16. aldar voru reglulega haldnar messur á eistnesku.<ref name="Frucht121"/><ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=24 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Á 16. öld styrktust nágrannaríkin [[stórhertogadæmið Moskva]], Svíþjóð og [[Pólsk-litáíska samveldið]], og ógnuðu hinu dreifða valdi í Líflandi sem skiptist milli borga, aðals, biskupa og riddarareglunnar.<ref name="Frucht121"/><ref name="Hoover Press">{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=25 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Árið 1557 gerði [[Ívan grimmi]], Rússakeisari, innrás í Lífland og hóf með því [[Líflandsstríðið]]. Líflandsriddarar biðu afgerandi ósigur í [[orrustan um Ergeme|orrustunni um Ergeme]]. Stærstur hluti landsins samþykkti yfirráð Pólverja, en Reval og aðallinn í Norður-Eistlandi sóru Svíakonungi hollustu og biskupinn af Ösel-Wiek seldi lönd sín til Danakonungs. Rússar lögðu smám saman undir sig megnið af Líflandi, en seint á 8. áratug 16. aldar hófu herir samveldisins og Svía gagnárásir og stríðinu lauk með ósigri Rússa eftir mikið blóðbað.<ref name="Hoover Press"/><ref>{{Cite book|author1-link=David R. Stone|last1=Stone|first1=David R.|title=A Military History of Russia: From Ivan the Terrible to the War in Chechnya|url=https://archive.org/details/militaryhistoryo0000ston|pages=[https://archive.org/details/militaryhistoryo0000ston/page/14 14]–18 |year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275985028}}</ref> Eftir stríðið varð Norður-Eistland sænska [[hertogadæmið Eistland]], Suður-Eistland varð pólska [[hertogadæmið Lífland]] og Saaremaa tilheyrði Danaveldi.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|pages=28–29 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Árið 1600 braust [[stríð Póllands og Svíþjóðar]] út og olli enn meiri eyðileggingu. Stríðinu lauk ekki fyrr en 1629 þegar Svíar lögðu [[Sænska Lífland|Lífland]] undir sig, þar á meðal bæði Suður-Eistland og Norður-Lettland.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=28 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Í [[friðarsamningarnir í Brömsebro|friðarsamningunum í Brömsebro]] 1645 fengu Svíar svo Saaremaa í sinn hlut.<ref>{{cite book |title=Estonia, Latvia & Lithuania |url=https://archive.org/details/estonialatvialit0000will |last1=Williams |first1=Nicola |first2=Debra |last2=Herrmann |first3=Cathryn |last3=Kemp |year=2003 |publisher=University of Michigan |isbn=1-74059-132-1 |page=[https://archive.org/details/estonialatvialit0000will/page/190 190]}}</ref> Þessar styrjaldir urðu til þess að íbúafjöldi Eistlands minnkaði um helming, frá um 250-270.000 um miðja 16. öld, að 115-120.000 á 4. áratug 17. aldar.<ref>{{Cite book|last1=Frost|first1=Robert I.|title=The Northern Wars: War, State and Society in Northeastern Europe, 1558 – 1721|url=https://archive.org/details/northernwarswars0000fros|page=[https://archive.org/details/northernwarswars0000fros/page/77 77]|year=2014|publisher=Routledge|isbn=9781317898573}}</ref> Undir sænskum yfirráðum var stór hluti bænda bundinn af [[bændaánauð]], en lagalegar umbætur bættu stöðu bæði ánauðugra bænda og frjálsra leiguliða gagnvart jarðabótum og erfðum. Þessa tíma var því minnst sem „gamla góða sænska tímans“.<ref>{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=283|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Sænski konungurinn [[Gústaf 2. Adolf]] stofnaði menntaskóla í Reval og Dorpat. Seinni skólinn var uppfærður í [[Tartúháskóli|háskóla]] árið 1632. Í báðum borgunum voru stofnaðar prentsmiðjur. Vísir að almennu menntakerfi varð til á 9. áratug 17. aldar, aðallega vegna [[Bengt Gottfried Forselius|Bengt Forselius]], sem líka setti fram staðlaða eistneska stafsetningu.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|pages=32–33 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Íbúafjöldinn óx hratt þar til [[Hungursneyðin mikla í Eistlandi (1695-1697)|hungursneyðin mikla]] gekk yfir landið 1695 til 1697. Talið er að 70-75.000 hafi látið lífið, eða 20% íbúa landsins.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=31 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Í [[Norðurlandaófriðurinn mikli|Norðurlandaófriðnum mikla]] tókst [[Rússneska keisaradæmið|Rússneska keisaradæminu]] að leggja allt Eistland undir sig fyrir 1710.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=33 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Íbúafjöldinn í Eistlandi hrundi aftur vegna stríðsins og árið 1712 var hann áætlaður vera 150-170.000.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=34 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Árið 1721 var Eistlandi skipt í tvö landstjóraumdæmi: [[landstjóraumdæmið Eistland]], sem náði yfir Tallinn og norðurhluta Eistlands; og [[landstjóraumdæmið Lífland]], sem náði líka yfir norðurhluta Lettlands.<ref>{{Cite web|url=http://www.bdcol.ee/fileadmin/docs/bdreview/bdr-2002-8-11.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090319083729/http://www.bdcol.ee/fileadmin/docs/bdreview/bdr-2002-8-11.pdf|url-status=dead|title=The Baltic States from 1914 to 1923 By LtCol Andrew Parrott|archive-date=19 March 2009}}</ref> Keisarastjórnin endurreisti öll forréttindi þýska landeigendaaðalsins.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=38 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Réttindi bænda urðu að engu og þeir bjuggu við bændaánauð alla 18. öldina.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=41 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Bændaánauð var afnumin 1816-1819, en í byrjun hafði það lítil áhrif. Raunverulegar réttarbætur handa bændum fengust ekki fyrr en eftir miðja 19. öld.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|pages=47–49 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> === Þjóðernisvakning === [[File:Carl Robert Jakobson.jpg|thumb|left|upright|[[Carl Robert Jakobson]] lék lykilhlutverk í eistnesku þjóðernisvakningunni.]] [[Eistneska þjóðernisvakningin]] hófst eftir miðja 19. öld þegar menntamenn tóku að boða þjóðernissjálfsmynd sem byggðist á [[eistneska|eistnesku]]. Á þeim tíma komust jarðir í bændaeigu og til varð ný stétt eistneskumælandi eignabænda. Árið 1857 hóf [[Johann Voldemar Jannsen]] að gefa út vikublaðið ''[[Pärnu Postimees]]'' þar sem hann hvatti almenning til að kalla sig ''eestlane'' (eistneskan).<ref name="EE286">{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=286|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Skólastjórinn [[Carl Robert Jakobson]] og presturinn [[Jakob Hurt]] urðu leiðtogar eistneskrar þjóðernishreyfingar sem hvatti bændur til að vera stolta af máli sínu og hefðbundinni menningu.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|page=90 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Fyrstu félagasamtökin voru stofnuð á landsvísu, eins og herferðin fyrir stofnun Alexandersskóla sem kenndi á eistnesku, [[Eistneska bókmenntafélagið]] og [[Eistneska stúdentafélagið]]. Fyrsta [[eistneska söngvahátíðin]] var haldin í Tartu árið 1869.<ref name="Raun59">{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=59 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref><ref name="EE287">{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=287|year=2002 |publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|pages=93 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Eistneskan var þróuð áfram og stöðluð.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|pages=90–91 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Sagnakvæðið ''[[Kalevipoeg]]'' kom út 1862, og árið 1870 var fyrsta leikritið sett upp á eistnesku.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|pages=91 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref><ref name="CoE">{{Cite book| title=Cultural Policy in Estonia|page=23 |year=1997|publisher=Council of Europe|isbn=9789287131652}}</ref> Árið 1878 varð klofningur innan hreyfingarinnar milli fylgjenda Hurt sem vildu leggja áherslu á menntun og menningu, og fylgjenda Jakobsons sem vildu krefjast aukinnar sjálfstjórnar.<ref name="EE287"/> Undir lok 19. aldar hófst [[rússneskuvæðing]] til að efla miðstjórnarvaldið í Eystrasaltslöndunum.<ref name="Raun59"/> Í flestum framhaldsskólum og háskólunum var tekið að kenna á rússnesku í stað þýsku áður, og notkun eistnesku var víða bönnuð.<ref name="CoE"/> Á sama tíma efldist þjóðernisstefna í Eistlandi undir forystu manna á borð við [[Jaan Tõnisson]] og [[Konstantin Päts]]. Snemma á 20. öld tóku eistneskumælandi íbúar völdin í sveitarstjórnum og bæjarstjórnum þar sem þýska var notuð áður.<ref name="EE291">{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=291|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Þegar [[rússneska byltingin 1905]] átti sér stað voru fyrstu löglegu eistnesku stjórnmálaflokkarnir stofnaðir. Eistneskt þing kom saman og krafðist sameiningar eistneskumælandi héraða í eitt sjálfstjórnarhérað. Þingið krafðist þess líka að rússneskuvæðingunni yrði aflétt. Þessu fylgdu bæði friðsamleg mótmæli og óeirðir með gripdeildum í verslunarhverfum Tallinn og á herragörðum landeigenda í sveitum. Keisarastjórnin brást við með mikilli hörku: um 500 voru tekin af lífi og hundruð til viðbótar fangelsuð eða send í fangabúðir í Síberíu.<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration|page=10 |year=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136452130}}</ref><ref name="EE292">{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=292|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> === Sjálfstæði === [[File:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|thumb|right|[[Fáni Eistlands]] borinn þegar [[sjálfstæðisyfirlýsing Eistlands]] var lesin upp í [[Pärnu]] 23. febrúar 1918.]] Eftir [[Febrúarbyltingin|Febrúarbyltinguna]] 1917 ákvað [[rússneska bráðabirgðastjórnin]] að stækka landstjóraumdæmið Eistland þannig að það náði yfir eistneskumælandi héruð Líflands. Auk þess fékk það sitt eigið [[Eistneska héraðsþingið|héraðsþing]].<ref>{{Cite book|last1= Calvert |first1=Peter|title= The Process of Political Succession |page=67 |year=1987|publisher= Springer |isbn= 9781349089789}}</ref> [[Bolsévikar]] rændu völdum í Eistlandi í nóvember 1917 og héraðsþingið var leyst upp. Áður hafði það náð að stofna [[eistneska bjargræðisnefndin|bargræðisnefndina]] og á þeim stutta tíma sem leið milli þess að bolsévikar hörfuðu og [[Faustschlag-aðgerðin|Þjóðverjar sóttu fram]], [[sjálfstæðisyfirlýsing Eistlands|lýsti nefndin yfir sjálfstæði Eistlands]]. Þann 24. febrúar 1918 var bráðabirgðastjórn mynduð í Tallinn. Hernám Þjóðverja fylgdi nær strax, en eftir ósigur þeirra í [[fyrri heimsstyrjöld]] létu þeir völdin í hendur bráðabirgðastjórnarinnar 19. nóvember 1918.<ref>{{Cite book|last1=Calvert|first1=Peter|title= The Process of Political Succession |page=68 |year=1987|publisher= Springer |isbn= 9781349089789}}</ref><ref>{{Cite book|last1= Kasekamp|first1= Andres|title= The Radical Right in Interwar Estonia |page=9 |year=2000|publisher= Springer |isbn=9781403919557}}</ref> Þann 28. nóvember 1918 gerði [[Sovét-Rússland]] innrás í Eistland og hóf þar með [[sjálfstæðisstríð Eistlands]].<ref>{{Cite book |last1=Pinder|first1=David|title=Western Europe: Challenge and Change|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/75 75]|year=1990|publisher=ABC-CLIO|isbn= 9781576078006|url=https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/75}}</ref> [[Rauði herinn]] náði allt að 30 km frá Tallinn, en var stöðvaður af [[eistneski herinn|eistneska hernum]]. Nýjar árásir mistókust og vorið 1919 réðist eistneski herinn inn í Rússland og Lettland til stuðnings [[hvíti herinn|hvítliðum]].<ref name="Pinder76">{{Cite book|last1=Pinder|first1=David|title=Western Europe: Challenge and Change|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/76 76]|year=1990|publisher= ABC-CLIO|isbn= 9781576078006|url= https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/76}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1= Andres|title=The Radical Right in Interwar Estonia |page=10 |year=2000|publisher= Springer |isbn= 9781403919557}}</ref> Í júní 1919 unnu Eistar sigur á vopnuðum sveitum [[Baltische Landeswehr]] í [[orrustan um Cēsis (1919)|orrustunni um Cēsis]] og komu [[Kārlis Ulmanis]] aftur til valda. Rússar réðust gegn [[Narva]] síðla árs 1919, en náðu ekki að brjótast í gegn. Þann 2. febrúar 1910 undirrituðu Rússar friðarsamning í Tartú þar sem þeir samþykktu að gefa eftir kröfur um yfirráð yfir Eistlandi.<ref name="Pinder76"/><ref>{{Cite book |last1=Kasekamp|first1=Andres|title=The Radical Right in Interwar Estonia |page=11 |year=2000|publisher= Springer |isbn=9781403919557}}</ref> [[Stjórnlagaþing Eistlands]] var kosið í apríl 1919. Þingið setti lög um jarðaumbætur þar sem stórjarðeignir voru þjóðnýttar, og samþykkti mjög frjálslynda [[stjórnarskrá Eistlands]] sem gerði landið að [[lýðveldi]] með [[þingræði]].<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia |pages=80–81|year= 2015 |publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780810875135}}</ref><ref>{{Cite book|last1= Raun |first1=Toivo U.|title= Estonia and the Estonians: Second edition, updated|page=128 |year=2002 |publisher=Hoover Press|isbn= 9780817928537}}</ref> Árið 1924 studdu [[Sovétríkin]] [[valdaránstilraun kommúnista í Eistlandi]] sem mistókst.<ref>{{Cite book|last1= Leonard|first1= Raymond W.|title= Secret Soldiers of the Revolution: Soviet Military Intelligence, 1918–1933|pages=34–36 |year=1999|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313309908}}</ref> [[Kreppan mikla]] hafði mikil áhrif á stjórnmál í Eistlandi. Árið 1933 stóð hægrisinnaða [[Vaps-hreyfingin]] fyrir stjórnarskrárbreytingu sem setti aukin völd í hendur forsetans.<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration |page= 18 |year=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136452130}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Misiunas|first1= Romuald J. |last2=Taagepera|first2=Rein |title=The Baltic States, Years of Dependence, 1940–1980|url=https://archive.org/details/balticstatesyear0000misi|page=[https://archive.org/details/balticstatesyear0000misi/page/11 11] |year=1983|publisher=University of California Press|isbn=9780520046252}}</ref> Þann 12. mars 1934 lýsti starfandi forseti, [[Konstantin Päts]], yfir neyðarlögum á þeim forsendum að Vaps-hreyfingin hefði undirbúið valdarán. Päts ríkti svo með tilskipunum í nokkur ár og þingið kom ekki saman („[[þagnartímabilið]]“).<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration |pages=19–20 |year=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136452130}}</ref> Ný stjórnarskrá var samþykkt með þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1937 og árið eftir kom þingið aftur saman í tveimur deildum.<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration|pages= 21 |year= 2013|publisher= Routledge|isbn= 9781136452130}}</ref> Stjórn Päts var tiltölulega mild alræðisstjórn miðað við sambærilegar stjórnir annars staðar í Evrópu og beitti pólitíska andstæðinga ekki kerfisbundnu ofbeldi.<ref>{{Cite book|last1= Smith|first1= David |title=Estonia: Independence and European Integration|pages=22 |year=2013|publisher= Routledge|isbn= 9781136452130}}</ref> Eistland gerðist aðili að [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalaginu]] 1921.<ref name="Ginneken">{{Cite book|last1=van Ginneken|first1= Anique H. M. |title=Historical Dictionary of the League of Nations|page=82 |year=2006|publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810865136}}</ref> Tilraunir til að mynda stærra bandalag með [[Finnland]]i, [[Pólland]]i og Lettlandi, mistókust. Eistland og Lettland gerðu með sér varnarbandalag 1923 og [[Eystrasaltsbandalagið]] var stofnað 1934.<ref>{{Cite book |last1= von Rauch|first1=Georg |title=Die Geschichte der baltischen Staaten|url= https://archive.org/details/balticstatesyear0000rauc|pages=[https://archive.org/details/balticstatesyear0000rauc/page/108 108]–111 |year=1974|publisher= University of California Press|isbn=9780520026001}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Hiden|first1=John |last2= Lane |first2= Thomas |title=The Baltic and the Outbreak of the Second World War|url=https://archive.org/details/balticoutbreakof0000unse|page=[https://archive.org/details/balticoutbreakof0000unse/page/7 7] |year=2003 |publisher= Cambridge University Press |isbn=9780521531207}}</ref> Á 4. áratugnum átti Eistland í leynilegu varnarsamstarfi við Finnland.<ref>{{Cite book|last1=Åselius|first1=Gunnar |title= The Rise and Fall of the Soviet Navy in the Baltic 1921–1941|page= 119 |year=2004 |publisher= Routledge |isbn=9781135769604}}</ref> Eistland gerði friðarsáttmála við Sovétríkin 1932 og Þýskaland 1939.<ref name="Ginneken"/><ref>{{Cite book|last1= Lane|first1=Thomas |last2=Pabriks|first2=Artis |last3= Purs|first3= Aldis |last4=Smith|first4=David J. |title=The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania|page=154 |year=2013 |publisher=Routledge|isbn=9781136483042}}</ref> Árið 1939 lýsti landið yfir hlutleysi, en það reyndist haldlítið þegar [[síðari heimsstyrjöld]] braust út.<ref>{{Cite book|last1= Gärtner |first1=Heinz |title=Engaged Neutrality: An Evolved Approach to the Cold War |page=125 |year=2017|publisher=Lexington Books |isbn=9781498546195}}</ref> === Seinni heimsstyrjöldin === [[File:Red Army entering into Estonia in 1939.jpg|thumb|right|Rauði herinn kemur inn í Eistland eftir að Sovétríkin neyddu stjórnina til að undirrita [[herstöðvasamkomulagið]].]] Viku áður en [[síðari heimsstyrjöld]] braust út, 23. ágúst 1939, undirrituðu [[Þriðja ríki]] Hitlers og Sovétríki Stalíns [[Molotov-Ribbentrop-samkomulagið]]. Þar voru leynileg ákvæði um skiptingu Póllands, Rúmeníu, Litáen, Lettlands, Eistlands og Finnlands á milli ríkjanna. Eistland átti að falla í hlut Sovétríkjanna.<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|page=335|year=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7513-5}}</ref> Þann 24. september setti Stalín eistnesku stjórninni úrslitakosti um að fá að stofna herstöðvar í Eistlandi eða sjá fram á innrás. [[Samningur um gagnkvæma aðstoð Sovétríkjanna og Eistlands]] var undirritaður 28. september.<ref>{{Cite book|last1=Hiden|first1=John |last2=Salmon|first2=Patrick |title=The Baltic Nations and Europe: Estonia, Latvia and Lithuania in the Twentieth Century |page=110 |year=2014|publisher= Routledge |isbn=978-1-317-89057-7}}</ref> Þann 14. júní 1940 settu Sovétríkin flug- og hafnbann á Eistland. Sama dag var flugvélin ''[[Kaleva (flugvél)|Kaleva]]'' skotin niður af [[sovéski flugherinn|sovéska flughernum]]. Þann 16. júní setti sovétstjórnin Eistlandi nýja úrslitakosti um frjálsa för um landið og stofnun leppstjórnar. Eistneska stjórnin lét undan ofureflinu og næsta dag var landið hernumið.<ref>{{Cite book |last1=Raukas |first1=Anto |title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld |page=309 |year=2002 |publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus |language=et |isbn=9985701151}}</ref><ref>{{cite web |first1=Eric A. |last1=Johnson |first2=Anna |last2=Hermann |date=May 2007 |title=The Last Flight from Tallinn |work=Foreign Service Journal |url=http://finland.usembassy.gov/root/pdfs/antheil_article.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117175841/http://finland.usembassy.gov/root/pdfs/antheil_article.pdf |archive-date=17 January 2012 |publisher=American Foreign Service Association}}</ref> Þann 6. ágúst 1940 var landið innlimað í Sovétríkin sem [[Sovétlýðveldið Eistland]].<ref name=malksoo>{{Cite book|first=Lauri |last=Mälksoo|year=2003|title=Illegal Annexation and State Continuity: The Case of the Incorporation of the Baltic States by the USSR|location= Leiden&nbsp;– Boston|publisher= Brill|isbn= 90-411-2177-3}}</ref> [[File:TLA 1465 1 973 Varemetes Harju tänav, vasakul Kuld Lõvi varemed 1944.jpg|thumb|left|Tallinn eftir sprengjuárásir Sovétmanna í mars 1944.]] Sovétríkin komu á hernámsstjórn í Eistlandi. Helstu forystumenn í stjórnmálum, her og menntastofnunum voru handteknir. Kúgun Sovétmanna náði hámarki 14. júní 1941 þegar 11.000 manns voru fluttir nauðungarflutningum til Rússlands.<ref name="Miljan110">{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|page=110|year=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7513-5}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Gatrell|first1=Peter |last2=Baron|first2=Nick |title=Warlands: Population Resettlement and State Reconstruction in the Soviet-East European Borderlands, 1945–50 |page=233 |year=2009 |publisher= Springer|isbn=978-0-230-24693-5}}</ref> Þegar [[Barbarossa-aðgerðin]] hófst og Þjóðverjar gerðu innrás í Sovétríkin þann 22. júní 1941 („[[Sumarstríðið]]“<ref>{{Cite book|first1=Peeter |last1=Kaasik |first2=Mika |last2=Raudvassar |year=2006|pages=496–517|chapter=Estonia from June to October, 1941: Forest brothers and Summer War|editor-first1=Toomas |editor-last1=Hiio |editor-first2=Meelis |editor-last2=Maripuu |editor-first3=Indrek |editor-last3=Paavle |title=Estonia 1940–1945: Reports of the [[Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity]]|location=Tallinn}}</ref>), voru um 34.000 ungir eistneskir karlmenn neyddir til að ganga í rauða herinn, og innan við 30% þeirra lifðu stríðið af. Sovéskar brunaherdeildir skildu eftir [[sviðin jörð|sviðna jörð]] til að hindra sókn Þjóðverja. Pólitískir fangar sem ekki var hægt að flytja voru teknir af lífi af [[NKVD|sovésku öryggislögreglunni]].<ref>The Baltic Revolution: Estonia, Latvia, Lithuania and the Path to Independence by Anatol Lieven p424 {{ISBN|0-300-06078-5}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Lane|first1=Thomas |last2=Pabriks|first2=Artis |last3=Purs|first3=Aldis |last4=Smith|first4=David J. |title=The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania|page=34 |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-48304-2}}</ref> Margir Eistar flúðu inn í skógana og hófu þar [[Skógarbræður|skæruhernað gegn Sovétmönnum]]. Í júlí náði [[þýski herinn]] til Suður-Eistlands. Sovétmenn hörfuðu frá Tallinn með miklu mannfalli og Þjóðverjar lögðu eyjarnar undir sig í október.<ref name="pinder80">{{Cite book|last1=Pinder|first1=David|title=Western Europe: Challenge and Change|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/80 80]|year=1990|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-800-6|url=https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/80}}</ref> Í byrjun vonuðust margir Eistar til þess að Þjóðverjar endurreistu sjálfstæði Eistlands, en það reyndist falsvon. Þjóðverjar komu á eigin leppstjórn og felldu stjórn Eistlands undir hernámsstjórn [[Reichskommissariat Ostland]] þar sem efnahagur landsins var aðrændur fyrir þarfir þýska hersins.<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|page=209|year=2015 |publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7513-5}}</ref> Um þúsund [[eistneskir gyðingar]] sem ekki náðu að flýja voru nær allir myrtir í [[helförin]]ni 1941. Margar fangabúðir voru reistar þar sem þúsundir Eista, erlendra gyðinga, [[Rómafólk]]s og sovéskra stríðsfanga voru myrtar.<ref name="CommissionReport">{{cite web|title=Conclusions of the Commission|url=http://www.historycommission.ee/temp/conclusions.htm#crimger|publisher=[[Estonian International Commission for Investigation of Crimes Against Humanity]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080629035526/http://www.historycommission.ee/temp/conclusions.htm#crimger|archive-date=29 June 2008|year=1998}}</ref> Hernámsyfirvöldin tóku að skrá karlmenn í litlar [[Eistneska herdeildin|sjálfboðasveitir]], en þar sem það bar lítinn árangur var nauðungarskráning tekin upp 1943 og [[fyrsta eistneska fótgöngulið SS]] stofnað.<ref>{{Cite book|last1=Smith |first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration|page=36 |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45213-0}}</ref> Þúsundir Eista sem vildu ekki berjast með þýska hernum flúðu til Finnlands þar sem [[200. finnska fótgönguliðið|margir buðust til að berjast]] með Finnum í [[Framhaldsstríðið|framhaldsstríðinu]] gegn Sovétríkjunum.<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000milj|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000milj/page/275 275]|year=2004|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6571-6}}</ref> [[File:Estlandssvenska flyktingar.jpg|thumb|right|[[Eistneskir Svíar]] á flótta undan innrás Sovétmanna 1944.]] Rauði herinn náði að landamærum Eistlands að nýju snemma árs 1944, en sókn hans stöðvaðist við [[orrustan við Narva (1944)|Narva]] þar sem þýski herinn, ásamt mörgum eistneskum hersveitum, barðist við hann í sex vikur.<ref name="Raun159">{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=159 |year=2002 |publisher=Hoover Press|isbn=978-0-8179-2853-7}}</ref> Í mars hóf sovéski flugherinn sprengjuárásir á Tallinn og aðra eistneska bæi.<ref>{{Cite book|last1=Kangilaski|first1=Jaan |display-authors=etal |editor-last=Salo|editor-first=Vello |title=The white book: losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes, 1940–1991|page=18|year=2005|publisher=Estonian Encyclopaedia Publishers |isbn=9789985701959}}</ref> Í júlí hófu Sovétmenn [[Tallinnsóknin]]a úr suðri. Þeir neyddu Þjóðverja til að hörfa frá meginlandinu í september og náðu eyjunum í nóvember.<ref name="Raun159" /> Þegar Þjóðverjar hörfuðu frá Tallinn tilnefndi síðasti forsætisráðherrann frá því fyrir stríð, [[Jüri Uluots]], nýja stjórn undir [[Otto Tief]] sem tilraun til að endurheimta sjálfstæði Eistlands.<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=138 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-36450-9}}</ref> Tugir þúsunda, þar á meðal flestir [[eistneskir Svíar]], flúðu vestur yfir Eystrasalt til að forðast hernám Sovétríkjanna.<ref>{{Cite book|last1=Kangilaski|first1=Jaan |display-authors=etal |editor-last=Salo|editor-first=Vello |title=The white book: losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes, 1940–1991|page=30|year=2005|publisher=Estonian Encyclopaedia Publishers|isbn=9789985701959}}</ref> Í síðari heimsstyrjöld missti Eistland 25% íbúa sinna vegna dauða, nauðungarflutninga og flótta.<ref>{{Cite book|last1=Kangilaski|first1=Jaan|display-authors=etal|editor-last=Salo|editor-first=Vello |title=The white book: losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes, 1940–1991|page=37 |year=2005|publisher=Estonian Encyclopaedia Publishers|isbn=9789985701959}}</ref> Að auki missti Eistland varanlega hluta lands síns, þar sem Sovétríkin felldu landamærasvæði sem náðu yfir um 5% af landi Eistlands, undir Sovét-Rússland.<ref>{{Cite book|last1=Misiunas |first1=Romuald J. |last2=Taagepera|first2=Rein |title=The Baltic States, Years of Dependence, 1940–1980 |url=https://archive.org/details/balticstatesyear0000misi |page=[https://archive.org/details/balticstatesyear0000misi/page/71 71]|year=1983|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-04625-2}}</ref> === Hernám Sovétríkjanna === [[File:Eesti hävituspataljonlased, 1945-1950.aa..jpg|thumb|left|Skógarbræður.]] Þúsundir Eista sem voru andsnúnir hersetu Sovétmanna gengu í skæruliðahreyfingu sem nefndist [[Skógarbræður]]. Vopnuð andspyrna var mest áberandi fyrst eftir stríðið, en yfirvöld náðu að þreyta hreyfinguna sem dvínaði smám saman og hvarf um miðjan 6. áratuginn.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=174 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Sovétmenn hófu [[samyrkjuvæðing]]u landbúnaðar, en þar sem bændur voru henni andsnúnir tók við ógnarstjórn. Í mars 1949 voru um 20.000 Eistar [[Priboi-aðgerðin|fluttir nauðungarflutningum]] til Síberíu. Fljótlega eftir það var samyrkjuvæðingunni lokið.<ref name="Miljan110"/><ref>{{Cite book|last1=Purs|first1=Aldis|title=Baltic Facades: Estonia, Latvia and Lithuania since 1945|page=335|year=2013|publisher=Reaktion Books|isbn=9781861899323}}</ref> Hernámsyfirvöldin hófu [[rússneskuvæðing]]u og fengu þúsundir [[Rússar|Rússa]] til að setjast að í Eistlandi, þannig að Eistar voru við það að verða minnihlutahópur í eigin landi.<ref name="Taagepera97">{{Cite book|last1=Taagepera|first1=Rein|title=The Finno-Ugric Republics and the Russian State|page=128|year=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136678011}}</ref> Árið 1945 voru Eistar 97% íbúa, en það hlutfall hafði fallið niður í 62% árið 1989.<ref>{{cite journal |last1=Puur |first1=Allan |last2=Rahnu |first2=Leen |last3=Sakkeus |first3=Luule |last4=Klesment |first4=Martin |last5=Abuladze |first5=Liili |date=22 March 2018 |title=The formation of ethnically mixed partnerships in Estonia: A stalling trend from a two-sided perspective |url=https://www.demographic-research.org/volumes/vol38/38/38-38.pdf |journal=[[Demographic Research (journal)|Demographic Research]] |volume=38 |issue=38 |page=1117 |doi=10.4054/DemRes.2018.38.38 |access-date= 7 January 2020|doi-access=free }}</ref> Hernámsyfirvöldin stóðu fyrir þjóðernishreinsunum, nauðungarflutningum og landnámi Rússa, sem urðu til þess að Eistum fækkaði um 3%.<ref>{{cite book |last1=Misiunas |first1=Romuald |title=The Baltic States, Years of Dependence: 1940-1990 |date=1983 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, Los Angeles |isbn=978-0-520-04625-2 |page=96 |url=https://archive.org/details/balticstatesyear00misi/page/n7/mode/2up |access-date=September 1, 2022}}</ref> [[Eistneski kommúnistaflokkurinn]] þar sem Rússar voru meirihluti félaga, var stofnaður af hernámsyfirvöldum.<ref>{{cite book |last1=Misiunas |first1=Romuald |title=The Baltic States, Years of Dependence: 1940-1990 |date=1983 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, Los Angeles |isbn=978-0-520-04625-2 |page=78 |url=https://archive.org/details/balticstatesyear00misi/page/n7/mode/2up |access-date=September 1, 2022}}</ref> Efnahagsstjórnin gekk út á þungaiðnað sem bætti ekki lífskjör íbúa og olli mikilli mengun.<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|page=227|year=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780810875135}}</ref> Lífskjör í Sovét-Eistlandi drógust enn frekar aftur úr nágrannalandinu Finnlandi.<ref name="Taagepera97"/> Sovétherinn var með mikla starfsemi í landinu og 2% landsvæðisins voru lokaðar herstöðvar.<ref>{{Cite book|last1=Spyra|first1=Wolfgang |last2=Katzsch |first2=Michael |title=Environmental Security and Public Safety: Problems and Needs in Conversion Policy and Research after 15 Years of Conversion in Central and Eastern Europe |page=14|year=2007 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=9781402056444}}</ref> Eyjunum og miklu af strandsvæðunum var breytt í landamærasvæði þar sem sérstök leyfi þurfti til að fá aðgang.<ref>{{Cite book|last1=Stöcker|first1=Lars Fredrik |title=Bridging the Baltic Sea: Networks of Resistance and Opposition during the Cold War Era |page=72|year=2017 |publisher=Lexington Books |isbn=9781498551281}}</ref> Landið var mjög lokað fram að síðari hluta 7. áratugarins, þegar Eistar gátu horft á [[finnskt sjónvarp]] á laun í norðurhluta landsins, og fengið þannig betri mynd af lífinu handan [[Járntjaldið|Járntjaldsins]].<ref>{{cite journal | url = http://viewjournal.eu/european-television-memories/window-to-the-west/ | title = Window to the West: Memories of watching Finnish television in Estonia during the Soviet period | first1 = Annika | last1 = Lepp | first2 = Mervi | last2 = Pantti | format = PDF | journal = VIEW | date = 2013 | number = 3/2013 | pages = 80–81 | publisher = Journal of European Television History and Culture | access-date = October 11, 2021 | language = en | archive-date = 18 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181218054651/http://viewjournal.eu/european-television-memories/window-to-the-west/ | url-status = dead }}</ref> Flest vestræn ríki [[Stimson-kenningin|litu svo á]] að innlimun Eistlands væri ólögleg.<ref>{{Cite book|last1=Feldbrugge|first1=F. J. Ferdinand Joseph Maria |last2=Van den Berg|first2=Gerard Pieter|last3=Simons |first3=William Bradford |title=Encyclopedia of Soviet Law |page=461|year=1985 |publisher=BRILL |isbn=9789024730759}}</ref> [[Eistneska útlagastjórnin]] var stofnuð í [[Osló]] og vestræn ríki viðurkenndu stjórnarerindreka á hennar vegum.<ref>{{Cite book|last1=Lane|first1=Thomas |last2=Pabriks|first2=Artis |last3=Purs|first3=Aldis |last4=Smith|first4=David J. |title=The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania|page=xx |year=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136483042}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Frankowski|first1=Stanisław |last2=Stephan III|first2=Paul B. |title=Legal Reform in Post-Communist Europe: The View from Within |page=73|year=1995 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=9780792332183}}</ref> === Sjálfstæði endurheimt === [[File:Balti kett 22.jpg|thumb|left|[[Eystrasaltsleiðin]]: Þann 23. ágúst 1989 mynduðu 2 milljónir manna keðju um þrjú lönd til að mótmæla hernámi Sovétríkjanna.]] Þegar sovéska miðstjórnin tók upp stefnuna ''[[Perestrojka]]'' árið 1987 varð aftur mögulegt að stunda stjórnmálastarf fyrir opnum tjöldum. Það varð til þess að sjálfstæðishreyfing myndaðist og varð þekkt sem [[Söngvabyltingin]] (''laulev revolutsioon'').<ref>{{Cite book|last1=Backes|first1=Uwe |last2=Moreau |first2=Patrick |title=Communist and Post-Communist Parties in Europe: Schriften Des Hannah-Arendt-Instituts Für Totalitarismusforschung 36 |page=9|year=2008 |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht |isbn=9783525369128}}</ref> [[Fosfórítstríðið]] voru fyrstu mótmælin gegn miðstjórninni í Eistlandi út af umhverfismálum.<ref>{{Cite book|last1=Vogt|first1=Henri |title=Between Utopia and Disillusionment: A Narrative of the Political Transformation in Eastern Europe |url=https://archive.org/details/betweenutopiadis0000vogt|pages=[https://archive.org/details/betweenutopiadis0000vogt/page/20 20]–22|year=2005 |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht |isbn=9781571818959}}</ref> Árið 1988 komu nýjar stjórnmálahreyfingar fram á sjónarsviðið, eins og [[Alþýðufylking Eistlands]], sem varð síðar hófsamari armur sjálfstæðishreyfingarinnar, og hinn róttæki [[Sjálfstæðisflokkur Eistlands]], sem krafðist fulls sjálfstæðis.<ref>{{Cite book|last1=Simons|first1=Greg |last2=Westerlund |first2=David |title=Religion, Politics and Nation-Building in Post-Communist Countries |page=151 |year=2015 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=9781472449719}}</ref> Þann 16. nóvember 1988, eftir fyrstu lýðræðislegu kosningarnar í hálfa öld, gaf þing Sovét-Eistlands út [[fullveldisyfirlýsingu Eistlands]] þar sem kveðið var á um að eistnesk lög hefðu forgang. Næstu tvö ár fylgdu mörg önnur sovétlýðveldi fordæmi Eistlands með svipaðar yfirlýsingar.<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration |pages=46–48|year=2013 |publisher=Routledge |isbn=9781136452130}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Walker |first1=Edward W. |title=Dissolution: Sovereignty and the Breakup of the Soviet Union |page=[https://archive.org/details/dissolutionsover00walk/page/63 63] |year=2003 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=9780742524538 |url=https://archive.org/details/dissolutionsover00walk/page/63}}</ref> Þann 23. ágúst 1989 tóku 2 milljónir Eista, Letta og Litáa, þátt í fjöldamótmælum og mynduðu [[Eystrasaltsleiðin]]a, mennska keðju um löndin þrjú.<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration |page=52|year=2013 |publisher=Routledge |isbn=9781136452130}}</ref> Í febrúar 1990 var kosið til [[eistneska þingið|eistneska þingsins]].<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration |page=54|year=2013 |publisher=Routledge |isbn=9781136452130}}</ref> Í mars 1991 var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um sjálfstæði Eistlands þar sem 78,4% kjósenda kusu með fullu sjálfstæði. Þegar [[valdaránstilraunin í Sovétríkjunum 1991]] átti sér stað, lýsti Eistland yfir sjálfstæði 20. ágúst 1991.<ref>{{Cite book|last1=Gill|first1=Graeme |title=Democracy and Post-Communism: Political Change in the Post-Communist World |page=41|year=2003 |publisher=Routledge |isbn=9781134485567}}</ref> Stjórn Sovétríkjanna samþykkti sjálfstæði Eistlands 6. september 1991 og 17. september gerðist landið aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]].<ref name="Dillon164">{{Cite book|last1=Dillon|first1=Patricia |last2=Wykoff |first2=Frank C. |title=Creating Capitalism: Transitions and Growth in Post-Soviet Europe|url=https://archive.org/details/creating-capitalism--transitions-and-growth-in-post-soviet-europe-_2002|page=[https://archive.org/details/creating-capitalism--transitions-and-growth-in-post-soviet-europe-_2002/page/164 164]|year=2002 |publisher=Edward Elgar Publishing |isbn=9781843765561}}</ref> Síðustu rússnesku hermennirnir hurfu frá landinu árið 1994.<ref>{{Cite book|last1=Nørgaard|first1=Ole |title=The Baltic States After Independence|page=188|year=1999|publisher=Edward Elgar Publishing |isbn=9781843765561}}</ref> Árið 1992 var byrjað á róttækum efnahagsumbótum sem fólu meðal annars í sér einkavæðingu og gjaldmiðlabreytingu.<ref>{{Cite book|last1=Ó Beacháin|first1=Donnacha |last2=Sheridan |first2=Vera |last3=Stan |first3=Sabina |title=Life in Post-Communist Eastern Europe after EU Membership| page=170|year=2012|publisher=Routledge |isbn=9781136299810}}</ref> Eistland gerðist aðili að [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni 13. nóvember 1999.<ref>{{cite web |url=https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/estonia_e.htm#:~:text=Estonia%20has%20been%20a%20member%20of%20WTO%20since,Communities%20for%20legal%20reasons%29%20in%20its%20own%20right. |title=Estonia and the WTO |publisher=World Trade Organization |access-date=20 September 2021 }}</ref> Þann 28. september 1994 sökk farþegaferjan ''[[Estonia-slysið|Estonia]]'' á leið yfir Eystrasalt frá Tallinn til Stokkhólms. 852 fórust í slysinu sem var eitt mannskæðasta sjóslys 20. aldar.<ref>{{cite news |last1=Henley |first1=Jon |last2=correspondent |first2=Jon Henley Europe |title=Estonia ferry disaster inquiry backs finding bow door was to blame |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jan/23/estonia-ferry-disaster-inquiry-backs-finding-bow-door-was-to-blame |work=The Guardian |date=23 January 2023}}</ref> Frá því landið fékk sjálfstæði hefur utanríkisstefna Eistlands verið í samræmi við önnur [[Vesturlönd|vestræn lýðræðisríki]]. Árið 2004 gekk Eistland bæði í [[Evrópusambandið]] og [[NATO]].<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|pages=18–19|year=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780810875135}}</ref> Þann 9. desember 2010 gerðist Eistland aðili að [[OECD]].<ref>{{Cite web|url=https://oecd.mfa.ee/estonia-and-oecd/|title=Estonia and OECD|website=Estonia in OECD}}</ref> Þann 1. janúar 2011 tók landið upp [[evra|evru]] sem gjaldmiðil.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-12098513|title=Estonia becomes 17th member of the euro zone|work=BBC News|date=31 December 2010}}</ref> Eistland sat í [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna]] frá 2020 til 2021.<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/activities-objectives/estonia-united-nations/estonia-un-security-council|title=Estonia in the UN Security Council &#124; Ministry of Foreign Affairs|website=vm.ee}}</ref> Eistland fagnaði 100 ára afmæli eistneska lýðveldisins 24. febrúar 2018.<ref>{{cite web |title=Invitation to the birthday celebrations of the Republic of Estonia |url=https://www.ev100.ee/en/Node/149 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304055021/https://www.ev100.ee/en/Node/149 |archive-date=4 March 2018 |access-date=12 March 2018 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |last=ERR |date=2018-02-24 |title=Gallery: Independence Day parade on Tallinn's Freedom Square |url=https://news.err.ee/685636/gallery-independence-day-parade-on-tallinn-s-freedom-square |access-date=2023-12-18 |website=ERR |language=en}}</ref> Samkvæmt manntalsgögnum frá 2021 er enska mest talaða erlenda málið í Eistlandi og 76% landsmanna tala minnst eitt erlent mál. Rússneska er annað mest talaða erlenda málið í Eistlandi, og 17% af eistneskumælandi innfæddum sögðust líka tala eistneska mállýsku.<ref>{{cite web |url=https://rahvaloendus.ee/en/news/results-population-census-have-been-published|title=The results of the 2021 population and housing census have been publishedd|date=December 2022|publisher=Statistics Estonia (government agency at the area of administration of the Ministry of Finance)|access-date=11 May 2024}}</ref><ref name="PopulationByNationality">{{cite web|url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC223&ti=POPULATION+BY+THE+PLACE+OF+RESIDENCE+AND+MOTHER+TONGUE&path=../I_Databas/Population_census/PHC2000/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&lang=1|title=Population by the place of residence and mother tongue, statistical database: Population Census 2000|date=July 2010|publisher=Statistics Estonia (government agency at the area of administration of the Ministry of Finance)|access-date=19 June 2009|archive-date=1 nóvember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101235518/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC223&ti=POPULATION+BY+THE+PLACE+OF+RESIDENCE+AND+MOTHER+TONGUE&path=../I_Databas/Population_census/PHC2000/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&lang=1|url-status=dead}}</ref> == Landfræði == [[File:Laelatu_puisniit.jpg|thumb|right|Við Laelatu hafa fundist 76 plöntutegundir á einum fermetra.]] Eistland er land í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]] við austurströnd [[Eystrasalt]]s, á [[Austurevrópsku sléttunni]], milli 57°30' og 59°49' N og 21°46' og 28°13' A.<ref name="Raukas_2018">{{cite journal|last=Raukas|first=Anto|author-link=Anto Raukas|title=Briefly about Estonia |journal=Dynamiques Environnementales|year=2018|volume=42|issue=42 |url=https://journals.openedition.org/dynenviron/2230?lang=en|doi=10.4000/dynenviron.2230|issn=2534-4358|pages=284–291|s2cid=240432618 |access-date=5 March 2023|doi-access=free}}</ref><ref name="EEA">{{Cite web|url=https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/countries-regions/countries/estonia|title=Estonia|publisher=[[European Environment Agency]]|date=15 March 2021|access-date=5 March 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/|title=Methodology |publisher=[[United Nations Statistics Division]]|access-date=5 March 2023}}</ref> Í norðri liggur landið að [[Finnlandsflói|Finnlandsflóa]] sem skilur Eistland frá [[Finnland]]i og í austri að [[Eystrasalt]]i sem skilur það frá [[Svíþjóð]]. Í suðri á Eistland landamæri að [[Lettland]]i og í austri að [[Peipusvatn]]i og [[Rússland]]i.<ref>{{Cite book|last1=Saar|first1=Asmu|editor-last=Raukas|editor-first=Anto|editor-link1=Anto Raukas|chapter=Üldandmed|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=9|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Eistland er 45.335 km² að stærð, og þar af eru innlend vötn 4,6%.<ref name="Raukas_2018"/> Með landhelgi nær Eistland yfir 70.177 km².<ref>{{Cite news|url=https://www.delfi.ee/artikkel/41030503/ulemootmine-soome-on-veidi-pisem-eesti-ikka-sama-suur|title=Ülemõõtmine: Soome on veidi pisem, Eesti ikka sama suur |publisher=[[Delfi (web portal)|Delfi]]|date=25 February 2011|language=et|access-date=5 March 2023}}</ref> Strandlengja Eistlands er 3.794 km að lengd. Hún einkennist af kalksteinsklettum við norðurströndina og stórum eyjum.<ref name="EEA"/><ref>{{Cite web|url=https://www.eesti.ee/en/republic-of-estonia/republic-of-estonia/information-about-estonia|title=Information about Estonia|publisher=[[Ministry of Economic Affairs and Communications|Estonian Information System Authority]]|date=9 November 2022|access-date=5 March 2023}}</ref> Alls eru 2.355 eyjar við Eistland, þar af 2.222 í Eystrasalti. Stærstu eyjarnar eru [[Saaremaa]] og [[Hiiumaa]]. Stöðuvötn í Eistlandi eru yfir 1560 talsins. Þau stærstu eru [[Peipusvatn]] við landamærin að Rússlandi, og [[Võrtsjärv]] í miðju landsins. Auk þeirra eru mörg manngerð lón í Eistlandi. Yfir 7000 ár, lækir og skurðir eru í Eistlandi, en aðeins 10 þeirra eru lengri en 100 km. Lengstu vatnsföll Eistlands eru [[Võhandu]] (162 km) og [[Pärnu (fljót)|Pärnu]] (144 km), en þar á eftir koma árnar [[Põltsamaa (á)|Põltsamaa]], [[Pedja (á)|Pedja]], [[Kasari (á)|Kasari]], [[Keila (á)|Keila]], og [[Jägala (á)|Jägala]]. [[Fen]] og [[mýri|mýrar]] þekja 23,2% landsins, en [[skógur|skógar]] þekja yfir helming þess. Landslag er almennt séð flatt og meðalhæð yfir sjávarmáli er aðeins 50 metrar. Aðeins 10% landsins nær yfir 100 metra yfir sjávarmál. Hæsti tindurinn er [[Suur Munamägi]], 318 metrar á hæð, á [[Haanja-hálendið|Haanja-hálendinu]].<ref name="Raukas_2018"/> == Stjórnmál == {{multiple image | align = right | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Alar Karis - August 2021.jpg | width1 = 114 | caption1 = [[Alar Karis]]<br /><small>[[Forseti Eistlands|Forseti]]<br />frá 2021</small> | image2 = Kristen Michal in 2024 (cropped).jpg | width2 = 113 | caption2 = [[Kristen Michal]]<br /><small>[[Forsætisráðherra Eistlands|Forsætisráðherra]]<br />frá 2024</small> }} Eistland er [[lýðveldi]] sem býr við [[þingræði]]. Þing Eistlands, [[Riigikogu]], fer með löggjafarvaldið og kýs [[Forseti Eistlands|forseta landsins]] á 5 ára fresti. [[Ríkisstjórn Eistlands]] er handhafi [[framkvæmdavald]]sins, og hana mynda [[forsætisráðherra]] og aðrir [[ráðherra|ráðherrar]] sem forsetinn setur í embætti eftir að þingið hefur samþykkt þá.<ref name="Toots">{{cite web |first=Anu |last=Toots |url=https://library.fes.de/pdf-files/bueros/baltikum/15260.pdf |title=2019 Parliamentary elections in Estonia |page=3 |publisher=[[Friedrich Ebert Foundation]] |date=March 2019 |access-date=4 January 2020}}</ref> [[Eistneska þingið]] (Riigikogu) starfar í einni deild. Þingmenn eru 101 og kjörtímabil þingsins er 4 ár. Allir eistneskir ríkisborgarar sem hafa náð 18 ára aldri hafa kosningarétt. Þingið ber ábyrgð á því að samþykkja ríkisstjórnina, setja lög, fjárlög og fara með þinglegt eftirlit. Þingið skipar forseta hæstaréttar, forseta bankaráðs seðlabankans, ríkisendurskoðanda, réttarkanslara og yfirmann herafla Eistlands, samkvæmt tillögu forseta landsins.<ref>{{cite web|url=https://www.riigikogu.ee/en/introduction-and-history/riigikogu-tasks-organisation-work/what-is-riigikogu/ |title=What is Riigikogu? |publisher=[[Riigikogu]] |date=15 October 2019 |access-date=4 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.riigikogu.ee/en/introduction-and-history/riigikogu-tasks-organisation-work/what-does-riigikogu/ |title=What does Riigikogu do? |publisher=[[Riigikogu]] |date=4 September 2019 |access-date=4 January 2020}}</ref> [[Ríkisstjórn Eistlands]] er mynduð af [[forsætisráðherra Eistlands]], samkvæmt tilmælum forseta landsins, og með samþykki þingsins. Forsetinn stýrir ríkisstjórinni sem fer með stefnumótun í innanríkis- og utanríkismálum. Ráðherrar fara hver með sitt ráðuneyti og eru fulltrúar þess í ríkisstjórn. Stundum eru ráðherrar án ráðuneytis skipaðir.<ref>{{cite web |first=Taavi |last=Annus |url=http://www.estonica.org/en/State/Government_and_executive_power/Government/ |title=Government |publisher=[[Estonica]] |date=27 September 2012 |access-date=4 January 2020 |archive-date=14 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114172058/http://www.estonica.org/en/State/Government_and_executive_power/Government/ |url-status=dead }}</ref> Eistlandi hefur alltaf verið stýrt af [[samsteypustjórn]]um, þar sem enginn flokkur hefur náð meirihluta á þinginu.<ref name="Toots"/> [[File:Riigikogu hoone, Kaupo Kalda foto, 2016.jpg|thumb|right|[[Toompea-höll]] er þinghús Eistlands.]] [[Forseti Eistlands]] er þjóðhöfðingi landsins, en hlutverk hans er að mestu leyti táknrænt. Forsetinn er kjörinn af þinginu, eða sérstakri kjörnefnd.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-12053491 YLE: Viron presidentinvaali on ajautumassa kaaokseen jo toista kertaa peräkkäin – "Instituutio kyntää pohjamudissa", sanoo politiikan tutkija] (á finnsku)</ref> Forsetinn les upp lögin sem þingið setur og hefur rétt til að neita því og senda lögin til annarrar umræðu í þinginu. Ef þingið samþykkir lögin aftur óbreytt, hefur forsetinn leyfi til að senda lögin til hæstaréttar til að skera úr um hvort þau standist stjórnarskrá. Forsetinn er fulltrúi landsins á alþjóðavettvangi.<ref name="Toots"/><ref>{{cite web |first=Taavi |last=Annus |url=http://www.estonica.org/en/State/President_of_the_Republic/Duties_of_the_President_of_the_Republic/ |title=Duties of the President of the Republic |publisher=[[Estonica]] |date=27 September 2012 |access-date=4 January 2020 |archive-date=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924110941/http://www.estonica.org/en/State/President_of_the_Republic/Duties_of_the_President_of_the_Republic/ |url-status=dead }}</ref> [[Stjórnarskrá Eistlands]] gerir líka ráð fyrir beinu lýðræði með þjóðaratkvæðagreiðslum, en eftir að hún var samþykkt 1992 hefur eina þjóðaratkvæðagreiðslan verið um aðild landsins að Evrópusambandinu 2003.<ref>{{cite journal |last1=Liivik |first1=Ero |year=2011 |title=Referendum in the Estonian Constitution |url=https://www.juridicainternational.eu/public/pdf/ji_2011_1_17.pdf |journal=Juridica International |volume=18 |page=21 |access-date=14 January 2020}}</ref> Eistland hefur gengið langt í þróun [[rafræn stjórnsýsla|rafrænnar stjórnsýslu]]. 99% opinberrar þjónustu er aðgengileg á vefnum allan sólarhringinn.<ref>{{cite news |first=Elizabeth |last=Schulze |url=https://www.cnbc.com/2019/02/08/how-estonia-became-a-digital-society.html |title=How a tiny country bordering Russia became one of the most tech-savvy societies in the world |publisher=[[CNBC]] |date=8 February 2019 |access-date=4 January 2020}}</ref> Árið 2005 var Eistland fyrsta land heims sem tók upp bindandi netatkvæðagreiðslu í sveitarstjórnarkosningum.<ref>{{cite conference |first=Priit |last=Vinkel |title=Information Security Technology for Applications |chapter=Internet Voting in Estonia |series=Lecture Notes in Computer Science |book-title=Laud P. (eds) Information Security Technology for Applications. NordSec 2011. Lecture Notes in Computer Science, vol 7161 |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2012 |volume=7161 |pages=4–12 |doi=10.1007/978-3-642-29615-4_2 |isbn=978-3-642-29614-7 }}</ref> Í [[þingkosningar í Eistlandi 2023|þingkosningum 2023]] voru 51% atkvæða greidd á netinu.<ref>{{cite news |url=https://news.err.ee/1608904730/estonia-sets-new-e-voting-record-at-riigikogu-2023-elections |title=Estonia sets new e-voting record at Riigikogu 2023 elections |publisher=[[Eesti Rahvusringhääling]] |date=6 March 2023 |access-date=31 March 2023}}</ref> Í þingkosningum 2023 náðu 6 stjórnmálaflokkar inn á þing. Formaður [[Umbótaflokkur Eistlands|Umbótaflokksins]], [[Kaja Kallas]], myndaði sína þriðju ríkisstjórn með [[Sósíaldemókratar (Eistlandi)|Sósíaldemókrötum]] og [[Eistland 200|Eistlandi 200]], meðan [[Íhaldsflokkur Eistlands]], [[Eistneski miðflokkurinn]] og [[Isamaa]] mynda stjórnarandstöðu.<ref>{{cite news |url=https://news.err.ee/1608905309/reform-party-takes-landslide-win-in-2023-riigikogu-elections |title=Reform Party takes landslide win in 2023 Riigikogu elections |date=6 March 2023 |access-date=17 April 2023}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.err.ee/1608950416/reformierakonna-eesti-200-ja-sotsiaaldemokraatide-valitsus-astus-ametisse |title=Reformierakonna, Eesti 200 ja Sotsiaaldemokraatide valitsus astus ametisse |publisher=[[Eesti Rahvusringhääling]] |date=17 April 2023 |access-date=17 April 2023 |language=Estonian}}</ref> Kallas sagði af sér sem forsætisráðherra eftir að hún var skipuð [[utanríkismálastjóri Evrópusambandsins]] í júlí 2024 og samflokksmaður hennar, [[Kristen Michal]], tók við. [[Hæstiréttur Eistlands]] er æðsti handhafi [[dómsvald]]s og eru hæstaréttardómarar 17. Þingið velur forseta hæstaréttar og í kjölfarið skipar forseti hann í embættið ævilangt. === Sýsluskipan === [[Mynd:Eesti maakonnad 2006.svg|thumb|right|400px|Sýsluskipan í Eistlandi]] Eistlandi er skipt í fimmtán [[Sýsla|sýslur]]: * [[Harju-sýsla]] * [[Hiiu-sýsla]] * [[Ida-Viru-sýsla]] * [[Jõgeva-sýsla]] * [[Järva-sýsla]] * [[Lääne-sýsla]] * [[Lääne-Viru-sýsla]] * [[Põlva-sýsla]] * [[Pärnu-sýsla]] * [[Rapla-sýsla]] * [[Saare-sýsla]] * [[Tartu-sýsla]] * [[Valga-sýsla]] * [[Viljandi-sýsla]] * [[Võru-sýsla]] == Efnahagslíf == [[File:Estonia Product Exports (2019).svg|upright=1.15|thumb|right|Hlutfallsleg skipting útflutningsvara frá Eistlandi árið 2019.]] Eistland á aðild að Evrópusambandinu og [[OECD]]. Landið er flokkað sem [[hátekjuland]] af [[Heimsbankinn|Heimsbankanum]]. Kaupmáttarjöfnuð landsframleiðsla á mann var 46.385 dalir árið 2023 samkvæmt [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]], sem setti landið í 40. sæti á heimsvísu.<ref>{{Cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report |access-date=2023-04-16 |website=IMF |language=en}}</ref> Eistland situr hátt á listum yfir lönd eftir [[lífsgæði|lífsgæðum]],<ref>{{Cite web |title=Estonia (Ranked 21st) |url=https://www.prosperity.com/globe/estonia |website=Legatum Prosperity Index 2020}}</ref> [[menntunarvísitalan|menntun]],<ref>{{Cite news |date=2 December 2019 |title=Pisa rankings: Why Estonian pupils shine in global tests |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/education-50590581}}</ref> [[fjölmiðlafrelsisvísitalan|fjölmiðlafrelsi]], [[rafræn stjórnsýsla|rafrænni stjórnsýslu]]<ref>{{Cite web |date=24 July 2020 |title=Estonia among top 3 in the UN e-Government Survey 2020 |url=https://e-estonia.com/estonia-top-3-in-un-e-government-survey-2020/ |website=e-Estonia}}</ref><ref>{{cite web |last=Harold |first=Theresa |date=October 30, 2017 |title=How A Former Soviet State Became One Of The World's Most Advanced Digital Nations |url=https://www.alphr.com/technology/1007520/how-a-former-soviet-state-became-one-of-the-worlds-most-advanced-digital-nations/ |access-date=November 29, 2021 |work=Alphr}}</ref> og hlutfalli tæknifyrirtækja.<ref>{{Cite web |title=Number of start-ups per capita by country |url=https://2020.stateofeuropeantech.com/chart/746-3309 |website=2020.stateofeuropeantech.com}}</ref> Vegna mikils hagvaxtar hefur Eistlandi stundum verið lýst sem „[[Eystrasaltstígrarnir|Eystrasaltstígri]]“, ásamt Litáen og Lettlandi. Eistland tók upp evruna 1. janúar 2011 og varð þar með 17. aðildarland evrusvæðisins.<ref name="euroreuters">{{cite news|last=Mardiste|first=David|title=Estonia joins crisis-hit euro club|url=https://www.reuters.com/article/us-estonia-euro-idUSTRE6BU0S720110101|access-date=2 January 2011|date=1 January 2011|work=[[Reuters]]}}</ref> Samkvæmt [[Eurostat]] eru opinberar skuldir sem hlutfall af landsframleiðslu lægstar í Eistlandi af Evrópusambandslöndunum, eða 18,4% árið 2022.<ref>{{vefheimild|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Government_finance_statistics|titill=Government finance statistics|vefsíða=Eurostat|dags=20. apríl 2023|skoðað=17.8.2023}}</ref> Fjárlög í jafnvægi, hlutfallslega litlar [[opinberar skuldir]], flatur tekjuskattur, frjáls viðskiptalöggjöf, samkeppnishæfur bankageiri, framsækin [[stafræn þjónusta]] og farsímaþjónusta, eru allt hlutir sem einkenna markaðshagkerfi Eistlands. Eistland framleiðir um 75% af raforku sem landið neytir.<ref>[http://www.stat.ee/34170 "Electricity Balance, Yearly"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128220628/http://www.stat.ee/34170 |date=28 November 2017 }} 8 June 2010 (Estonian)</ref> Árið 2011 voru 85% af henni framleidd úr [[bikflögusteinn|bikflögusteinum]] innanlands.<ref>{{cite web |url=https://valitsus.ee/UserFiles/valitsus/et/valitsus/arengukavad/keskkonnaministeerium/Põlevkivi%20kasutamise%20riikliku%20arengukava%20täitmise%20aruanne%202011.pdf |title="Põlevkivi kasutamise riikliku arengukava 2008–2015" 2011. a täitmise aruanne |publisher=Valitsus.ee |date=6 September 2012 |access-date=16 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508121023/https://valitsus.ee/UserFiles/valitsus/et/valitsus/arengukavad/keskkonnaministeerium/P%C3%B5levkivi%20kasutamise%20riikliku%20arengukava%20t%C3%A4itmise%20aruanne%202011.pdf |archive-date=8 May 2013 |url-status=dead }}</ref> Annars konar orkuauðlindir, eins og viður, mór og lífmassi, eru um 9% af frumorkuframleiðslu landsins. Endurnýjanleg vindorka sá fyrir um 6% af heildarorkuþörf árið 2009.<ref>[http://www.stat.ee/34167 "Energy Effectiveness, Yearly"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128212459/http://www.stat.ee/34167 |date=28 November 2017 }} 22 September 2010 (Estonian)</ref> Eistland flytur inn [[olía|olíu]] frá Vestur-Evrópu og Rússlandi. Eistland flutti áður 100% af jarðgasi inn frá Rússlandi, en hefur frá 2022 dregið verulega úr innflutningi þaðan og flytur meira inn frá Lettlandi og Litáen í staðinn.<ref>{{vefheimild|url=https://www.enerdata.net/estore/energy-market/estonia/|vefsíða=Enerdata|titill=Estonia Energy Information|skoðað=17.8.2023}}</ref> Eistland hefur sett sér markmið um að 100% af orku komi frá [[endurnýjanleg orka|endurnýjanlegum orkugjöfum]] árið 2030. Hlutfallið var komið í 38% árið 2021.<ref>{{vefheimild|url=https://www.stat.ee/en/find-statistics/statistics-theme/energy-and-transport/energy|vefsíða=Statistikaamet|titill=Energy|skoðað=17.8.2023}}</ref> Lykilgeirar efnahagslífsins eru olíuframleiðsla, fjarskipti, textílframleiðsla, efnaiðnaður, bankaþjónusta, þjónusta, matvælavinnsla og fiskvinnsla, timbur, skipasmíði, rafeindatækni og flutningar.<ref>{{cite web|title=DISCOVER BUSINESS AND INVESTMENT OPPORTUNITIES IN ESTONIA!|url=http://www.estonianexport.ee/?page=b4&lang=eng|work=Estonian Export Directory|access-date=2 July 2013|archive-date=21 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121064237/http://www.estonianexport.ee/?page=b4&lang=eng|url-status=dead}}</ref> Íslausa höfnin í [[Muuga]], nálægt Tallinn, hefur góða innviði fyrir umskipun, stórvirka kornlyftu, frystigeymslur og ný tæki fyrir olíuuppskipun.<ref>{{Cite web |title=Muuga Harbour |url=https://www.ts.ee/en/muuga-harbour/ |access-date=2023-08-11 |website=Tallinna Sadam |language=en-US}}</ref> [[File:Tln1.jpg|thumb|left|alt=Loftmynd af háhýsum við sólsetur.|Aðalviðskiptahverfið í Tallinn.]] Vegna [[Fjármálakreppan 2007-2010|alþjóðlegu fjármálakreppunnar]] sem hófst 2007 dróst verg landsframleiðsla Eistlands saman um 1,4% á 2. fjórðungi ársins 2008, yfir 3% á 3. fjórðungi 2008 og yfir 9% á fjórða fjórðungi. Eistneska ríkið skilaði aukafjárlögum með halla sem þingið samþykkti. Tekjur á fjárlögum minnkuðu um 6,1 milljarð evra og útgjöld um 3,2 milljarða.<ref>{{cite web |url=http://www.fin.ee/80290/ |title=Ministry of Finance |publisher=fin.ee |date=15 May 2008 |access-date=2 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102031135/http://www.fin.ee/80290/ |archive-date=2 November 2013 }}</ref> Árið 2010 varð efnahagsástandið aftur stöðugt og vöxtur hófst byggður á sterkum útflutningsgreinum. Á fjórða fjórðungi 2010 jókst iðnframleiðsla í Eistlandi um 23% miðað við fyrra ár. Síðan þá hefur landið gengið í gegnum hagvaxtarskeið.<ref name="Stat">{{cite web |url=http://www.stat.ee/pohinaitajad |title=Eesti Statistika – Enim nõutud statistika |publisher=Stat.ee |date=23 March 2010 |access-date=5 June 2011 |archive-date=14 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114194049/https://www.stat.ee/pohinaitajad |url-status=dead }}</ref> Samkvæmt gögnum Eurostat var kaupmáttarjöfnuð verg landsframleiðsla á mann 67% af meðaltali Evrópusambandsins árið 2008.<ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF |title=GDP per capita in PPS |publisher=Eurostat |access-date=25 June 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090711153813/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF |archive-date=11 July 2009 }}</ref> Árið 2022 voru meðalmánaðarlaun í Eistlandi 1685 evrur.<ref>{{vefheimild|url=https://www.stat.ee/en/find-statistics/statistics-theme/work-life/wages-and-salaries-and-labour-costs/average-monthly-gross-wages-and-salaries|vefsíða=Statistics Estonia|titill=Average monthly gross wages and salaries|skoðað=17.8.2023}}</ref> Töluverður munur er á VLF milli héraða í Eistlandi. Yfir helmingur landsframleiðslunnar verður til í Tallinn.<ref name="BBN">{{cite web|first=Kaja |last=Koovit |url=http://www.balticbusinessnews.com/?PublicationId=f47e445a-e234-432f-b7b0-137ca0bff47d |title=bbn.ee – Half of Estonian GDP is created in Tallinn |publisher=Balticbusinessnews.com |date=1 June 2011 |access-date=5 June 2011}}</ref> Árið 2008 var VLF á mann í Tallinn 172% af meðaltalinu í Eistlandi,<ref name="Statistics">[http://www.stat.ee/dokumendid/30210 Half of the gross domestic product of Estonia is created in Tallinn]. Statistics Estonia. ''Stat.ee''. 29. september 2008. Sótt 23. desember 2011.</ref> þannig að VLF á mann í Tallinn var þá 115% af meðaltali Evrópusambandsins.. Árið 2022 var atvinnuleysi 5,6% sem var rétt undir 5,9% meðaltali Evrópusambandsins.<ref>{{vefheimild|url=https://www.stat.ee/en/find-statistics/statistics-theme/work-life/labour-market/unemployment-rate|titill=Unemployment|vefsíða=Statistikaamet|skoðað=17.8.2023}}</ref> Hagvöxtur árið 2022 var neikvæður um 1,3%<ref>{{vefheimild|url=https://www.stat.ee/en/news/estonian-economy-contracted-13-last-year|vefsíða=Statistics Estonia|titill=The Estonian economy contracted by 1.3% last year|dags=1.3.2023|skoðað=17.8.2023}}</ref> talsvert undir 3,5% meðaltali evrusvæðisins. Árið 2012 var Eistland eina evrulandið með jákvæðan greiðslujöfnuð og aðeins 6% þjóðarskuldir. Eistland er eitt af minnst skuldugu ríkjum Evrópu.<ref>{{cite web|title=Estonia Uses the Euro, and the Economy is Booming|url=https://www.cnbc.com/id/47691090/|publisher=CNBC|access-date=13 June 2012|date=5 June 2012}}</ref> == Íbúar == [[File:Eesti rahvaarv 1960-2019.png|thumb|upright=1.15|Íbúafjöldi Eistlands frá 1960 til 2019. Breytingarnar stafa af aðflutningi og brottflutningi íbúa frá öðrum ríkjum Sovétríkjanna.<ref name="stat.ee_2">{{cite web|title=Rahvaarv, 1. jaanuar, aasta|url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/Database/RAHVASTIK/databasetree.asp|publisher=Statistics Estonia|access-date=10 October 2019}}</ref>]] Samfélagið í Eistlandi hefur gengið í gegnum miklar breytingar eftir að landið endurheimti fullt sjálfstæði árið 1991.<ref>{{cite web|url=https://www.baltictimes.com/report__estonia_is_most_westernized_of_former_soviet_union_members/|title=Report: Estonia is most westernised of former Soviet Union members|work=[[The Baltic Times]]|date=May 1, 2018|access-date=November 29, 2021}}</ref> Meðal þess eru breytingar í lagskiptingu samfélagsins og dreifingu fjölskyldutekna. [[Gini-stuðull]] Eistlands var um tíma hærri en meðaltal Evrópusambandsins en er nú svipaður og meðaltalið, eða um 0,30.<ref>{{cite web|url=https://gateway.euro.who.int/en/hfa-explorer/gini-coefficient/estonia/#LXAUyyxO9j|website=Who.int|access-date=20.12.2024|title=GINI coefficient (income distribution) (Estonia)}}</ref> Skráð atvinnuleysi var 6,9% í janúar 2021.<ref>{{cite web |url=https://www.stat.ee/et/avasta-statistikat/valdkonnad/tooelu/tooturg/tootuse-maar |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916215536/https://www.stat.ee/et/avasta-statistikat/valdkonnad/tooelu/tooturg/tootuse-maar |url-status=live |archive-date=16 September 2020 |title=Töötuse määr |trans-title=Unemployment rate |publisher=Statistics Estonia |language=Estonian |access-date=20 September 2021 }}</ref> 31. desember 2021 var íbúafjöldi Eistlands rúmlega 1,3 milljónir, sem var um 3% meira en í síðasta manntali árið 2011. 84% íbúa Eistlands árið 2021 bjuggu þar líka þegar síðasta manntal var tekið. 11% höfðu bæst við vegna fæðinga og 5% vegna aðflutnings á þessu 10 ára tímabili. Í dag eru samkvæmt könnun 211 upprunahópar sem búa í landinu, sem tala 243 tungumál. Hlutfall fólks með háskólamenntun er yfir 40%, sem er svipað og á [[Ísland]]i og nokkuð yfir meðaltali Evrópusambandsins.<ref>{{cite web|url=https://www.euronews.com/next/2024/08/17/which-countries-are-home-to-the-most-educated-people-in-europe|title=Which countries are home to the most educated people in Europe?|website=Euronews|date=17.8.2024|author=Servet Yanatma}}</ref> Hlutfall Eista af íbúafjölda Eistlands hefur haldist nokkuð stöðugt í þremur manntölum 2000 til 2021, eða tæp 70%. 84% íbúa tala eistnesku og 67 eiga eistnesku að móðurmáli. Hlutfall eistneskumælandi íbúa hefur aukist lítillega, aðallega vegna þeirra sem hafa lært eistnesku sem annað mál. Áætlað er að 76% íbúa tali minnst eitt annað mál en sitt móðurmál. Samkvæmt manntalinu 2021 er algengasta annað mál íbúa Eistlands enska, en var áður rússneska. Talið er að 17% Eista tali eistneska mállýsku.<ref>{{cite web |url=https://rahvaloendus.ee/en/news/results-population-census-have-been-published|title=The results of the 2021 population and housing census have been published|date=December 2022|publisher=Statistics Estonia (government agency at the area of administration of the Ministry of Finance)|access-date=11 May 2024}}</ref><ref name="PopulationByNationality"/> == Menning == [[Mynd:Eesti_Rahva_Muuseumi_peahoone_13.jpg|thumb|right|Eistneska þjóðminjasafnið í Tartú.]] Eistnesk menning hefur ýmis einkenni sem stafa bæði af staðsetningu landsins og sögu þess. Menning Eistlands hefur orðið fyrir áhrifum frá helstu nágrannaþjóðum, eins og [[Finnland]]i, [[Lettland]]i og [[Litáen]]; og fyrrum herraþjóðum, eins og [[Svíþjóð]], [[Rússland]]i og [[Þýskaland]]i. Eistlandi hefur oft verið lýst sem landi á mörkum austurs og vesturs, sem lýsir sér meðal annars í trúfélögum sem starfa í landinu. Stærstu kirkjudeildirnar eru [[Eistneska rétttrúnaðarkirkjan]] (sem heyrir undir patríarkann í Moskvu) með um 170.000 meðlimi og [[Eistneska evangelíska lútherska kirkjan]] með um 160.000 meðlimi. [[Eistneska postullega rétttrúnaðarkirkjan]] heyrir undir patríarkann í Konstantínópel og er með um 30.000 meðlimi. Flestir íbúar Eistlands tilheyra engri sérstakri kirkjudeild. Margir Eistar hafa viljað skilgreina landið sem eitt [[Norðurlöndin|Norðurlandanna]] vegna skyldleika [[eistneska|eistneskunnar]] við [[finnska|finnsku]] og önnur líkindi, auk sameiginlegrar sögu.<ref>[https://vm.ee/et/node/42622 Estonia as a Nordic Country] – Välisministeerium</ref><ref>[https://icds.ee/en/nordic-ideals-of-estonia-and-finland-a-longing-for-a-strong-leader-sets-finland-and-estonia-apart-from-scandinavia/ Nordic ideals of Estonia and Finland: a longing for a strong leader sets Finland and Estonia apart from Scandinavia] – ICDS</ref> Gildi eins og [[sjálfsþurft]] og [[jafnrétti]], [[almannaréttur]] og [[almennur kosningaréttur]], auk hugmynda um nálægð við náttúruna ([[sumarbústaður|sumarbústaðamenning]]), eru álitin mikilvæg í Eistlandi og eitt af því sem tengir landið við Norðurlöndin. Sérstaklega tungumálið greinir Eistland frá hinum [[Eystrasaltslöndin|Eystrasaltslöndunum]]. Finnland og Svíþjóð eru auk þess með mikilvægustu viðskiptalöndum Eistlands og þrír fjórðu erlendrar fjárfestingar í landinu koma frá Finnlandi. Formlega er þó algengara að skilgreina Eistland sem [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópuland]]. Eistnesk [[alþýðumenning]] er í hávegum höfð í Eistlandi og [[Eistneska þjóðminjasafnið]] í Tartú er helgað alþýðumenningu fyrst og fremst. [[Viljandi-akademían]] er skóli innan [[Tartu-háskóli|Tartu-háskóla]] sem leggur áherslu á hefðbundið [[handverk]] og [[alþýðulist]]ir. [[Eistneska listaakademían]] í Tallinn er helsti listaháskóli landsins. Líkt og Finnar eiga Eistar langa hefð sagnakvæða sem [[Friedrich Reinhold Kreutzwald]] setti saman í sagnakvæðið ''[[Kalevipoeg]]'' 1853,<ref>J. D. Rateliff, ''The History of the Hobbit'' (2007) p. 181</ref> eins og [[Elias Lönnrot]] hafði gert við finnsk sagnakvæði árið 1835. [[Seto leelo]] er fjölradda kórsöngur [[Setóar|Setóa]], eistneskumælandi minnihlutahóps sem býr í austustu héruðum Eistlands.<ref name="Leelo">{{cite web|title=Seto Leelo, Seto polyphonic singing tradition|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00173|publisher=UNESCO|access-date=3 November 2012}}</ref> [[Eistneska söngvahátíðin]] á rætur að rekja til 19. aldar og er ein stærsta kórahátíð heims. Yfir 30.000 tóku þátt í hátíðinni árið 2019. Ásamt sambærilegum hátíðum í Lettlandi og Litáen er hátíðin á [[Listi UNESCO yfir óáþreifanlegan menningararf|Lista UNESCO yfir óáþreifanlegan menningararf]].<ref>{{cite news |title=Estonian song and dance celebration |url=https://www.visitestonia.com/en/why-estonia/welcome-to-the-estonian-song-and-dance-celebration |website=VisitEstonia.com |access-date=16 October 2022 |language=en |archive-date=16 október 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016093511/https://www.visitestonia.com/en/why-estonia/welcome-to-the-estonian-song-and-dance-celebration |url-status=dead }}</ref> Þekktasta tónskáld Eistlands er [[Arvo Pärt]].<ref>{{cite web|url= https://estonianworld.com/culture/arvo-part-was-the-worlds-second-most-performed-living-composer-in-2019/|title=Arvo Pärt was the world's second most performed living composer in 2019 | work = Estonian world |date=7 January 2020 |access-date=10 March 2020}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.valitsus.ee/en Ríkisstjórn Eistlands] * [https://www.visitestonia.com/en/ Ferðavefur] {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Atlantshafsbandalagið}} [[Flokkur:Eistland| ]] 32mh3dqzq1l8hz0f2ccj8g8ofh7noee 1963819 1963818 2026-05-20T16:59:16Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-30322-48|~2026-30322-48]] ([[User talk:~2026-30322-48|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1960219 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Eistland | nafn_á_frummáli=Eesti Vabariik | nafn_í_eignarfalli=Eistlands | fáni=Flag of Estonia.svg | skjaldarmerki=Estonia coatofarms.png | staðsetningarkort=EU-Estonia.svg | þjóðsöngur=[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]] | tungumál=[[eistneska]] | höfuðborg=[[Tallinn]] | stjórnarfar=[[Þingræði]] | titill_leiðtoga1=[[Forseti Eistlands|Forseti]] | titill_leiðtoga2=[[Forsætisráðherra Eistlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1=[[Alar Karis]] | nafn_leiðtoga2=[[Kristen Michal]] | stærðarsæti=129 | flatarmál=45.339 | hlutfall_vatns=5,16 | fólksfjöldi=1.331.796 | mannfjöldaár=2022 | mannfjöldasæti=152 | íbúar_á_ferkílómetra=30,6 | VLF_ár=2022 | VLF=59.557 | VLF_sæti=114 | VLF_á_mann=44.778 | VLF_á_mann_sæti=39 | VÞL = {{lækkun}} 0.892 | VÞL_ár = 2021 | VÞL_sæti = 31 | staða=[[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá [[Þýskaland]]i, [[Rússland]]i og [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] | atburður1=Yfirlýst | atburður2 = Viðurkennt | atburður3 = Hertekið af SSSR | atburður4 = Enduryfirlýst | dagsetning1=[[24. febrúar]] [[1918]] | dagsetning2 = [[2. febrúar]] [[1920]] | dagsetning3 = [[16. júní]] [[1940]] | dagsetning4 = [[20. ágúst]] [[1991]] | gjaldmiðill=[[evra]] | tímabelti=[[UTC]]+2) (+3 á sumrin) | tld=ee | símakóði=372 }} '''Eistland''' ([[eistneska]]: ''Eesti''), formlegt heiti '''Lýðveldið Eistland''' (''Eesti Vabariik''), er land í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]] sunnan við [[Kirjálabotn]] í [[Eystrasalt]]i. Það á landamæri að [[Rússland]]i við [[Peipusvatn]] í austri og [[Lettland]]i í suðri en norðan við Kirjálabotn er [[Finnland]]. Eistland nær yfir eistneska meginlandið, stóru eyjarnar [[Saaremaa]] og [[Hiiumaa]], og yfir 2300 eyjar og sker í Eystrasalti.<ref name="ERR_area">{{cite news |url=https://news.err.ee/1609260713/estonia-gains-95-islands-but-loses-4-square-kilometers-with-updated-map |title=Estonia gains 95 islands, but loses 4 square kilometers with updated map |publisher=ERR |date=22 February 2024 |access-date=22 February 2024 }}</ref> Landið er 45.335 km² að stærð. Það er eitt [[Eystrasaltslöndin|Eystrasaltslandanna]] ásamt Lettlandi og [[Litáen]]. Stærstu borgirnar eru höfuðborgin [[Tallinn]] og háskólaborgin [[Tartu]]. [[Eistneska]] er [[opinbert tungumál]] landsins og móðurmál flestra íbúa. Eistneska er annað stærsta [[finnsk mál|finnska málið]] sem talað er í heimi, á eftir [[finnska|finnsku]]. Menn hafa byggt landið þar sem Eistland er nú að minnsta kosti frá 9000 f.o.t. Íbúar [[Eistland hið forna|Eistlands hins forna]] voru með síðustu íbúum Norður-Evrópu sem snerust til [[kristni]] á [[miðaldir|miðöldum]], eftir [[norrænu krossferðirnar]] á 13. öld.<ref>{{Cite web|url= https://legacarta.intracen.org/country/est/|title= Country Profile – LegaCarta|access-date= 26 November 2019}}</ref> Eftir það var landið undir stjórn [[þýsku riddararnir|þýsku riddaranna]], [[hertogadæmið Eistland (1219-1346)|Danmerkur]], [[Svíþjóð]]ar og [[Rússneska keisaradæmið|Rússlands]]. Eftir miðja 19. öld hófst [[þjóðernishyggja|þjóðernisvakning]] í Eistlandi sem leiddi til [[sjálfstæðisyfirlýsing Eistlands|sjálfstæðisyfirlýsingar]] 24. febrúar 1918, þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] stóð enn. Þegar [[síðari heimsstyrjöld]] braust út lýsti Eistland yfir hlutleysi. Engu að síður var landið hernumið, fyrst af [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]], svo af [[Þriðja ríkið|Þýskalandi nasismans]] og loks aftur af Sovétríkjunum. Árið 1944 var [[Sovétlýðveldið Eistland]] stofnað sem hluti af Sovétríkjunum og margir litu á sem hernámsstjórn. Í kjölfar [[söngvabyltingin|söngvabyltingarinnar]] 1988-1990 endurheimti landið sjálfstæði eftir [[valdaránið í Sovétríkjunum 1991]]. Landið er þróað iðnríki með öflugt hagkerfi sem situr í 31. sæti [[vísitala um þróun lífsgæða|vísitölu um þróun lífsgæða]]. Eistland er [[einingarríki]] sem býr við [[þingræði]]. Landinu er skipt í fimmtán sýslur (''maakond''), þar sem höfuðborgin og stærsta borgin er Tallinn. Íbúar eru um 1,3 milljónir. Landið er eitt hið fámennasta innan [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]], [[NATO]] og [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðisins]]. Það er aðili að [[Efnahags- og framfarastofnunin]]ni. Það er ofarlega á listum yfir efnahagslegt frelsi, lýðfrelsi og menntun; og frelsi fjölmiðla mælist þar hátt. == Heiti == Nafnið Eistland (''Eesti'') hefur verið tengt við ættbálkaheitið ''[[Aesti]]'' sem kemur fyrir hjá [[Tacitus]]i á 1. öld, en sumir telja að það heiti hafi átt við alla íbúa Eystrasaltslanda eða alla austurströnd [[Eystrasalt]]s.<ref>{{cite book |last1=Mägi |first1=Marika |title=In ''Austrvegr'': The Role of the Eastern Baltic in Viking Age Communication across the Baltic Sea |date=2018 |pages=144–145 |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |isbn=9789004363816}}</ref> Nafnið ''Eistland'' kemur fyrir í norrænum [[fornsögur|fornsögum]] og á [[rúnasteinn|rúnasteinum]] í Skandinavíu<ref>Harrison, D. & Svensson, K. (2007). Vikingaliv. Fälth & Hässler, Värnamo. ISBN 91-27-35725-2</ref> þar sem það á greinilega við svipað landsvæði og nefnist Eistland í dag.<ref>{{cite book |last1=Tvauri |first1=Andres |title=The Migration Period, Pre-Viking Age, and Viking Age in Estonia |date=2012 |editor1-last=Laneman |editor1-first=Margot |url=https://www.etis.ee/Portal/Publications/Display/b80b6f11-43ed-4b8c-b616-48ac53b70ec5?language=ENG |page=31 |publisher=[[Tartu University|Tartu University Press]] |isbn=9789949199365 |issn=1736-3810 |accessdate=21 January 2020}}</ref> Orðið barst úr [[fornnorræna|fornnorrænu]] í önnur mál og latneska útgáfan ''Estonia'' kemur fyrir á 13. öld.<ref>{{cite journal|last1=Rätsep|first1=Huno|title=Kui kaua me oleme olnud eestlased? |journal=Oma Keel |year=2007|volume=14|url=https://www.emakeeleselts.ee/omakeel/2007_1/OK_2007-1_01.pdf |lang=et |access-date=21 January 2020 |page=11}}</ref><ref>{{cite book |last1=Tamm |first1=Marek |last2=Kaljundi |first2=Linda |last3=Jensen |first3=Carsten Selch |title=Crusading and Chronicle Writing on the Medieval Baltic Frontier: A Companion to the Chronicle of Henry of Livonia |date=2016 |publisher=[[Routledge]] |isbn=9781317156796 |pages=94–96}}</ref> Nafnið var notað á ýmsum tímum yfir ýmis lönd á þeim slóðum þar sem Eistland er í dag. Danir stofnuðu [[hertogadæmið Eistland]] á norðurströnd [[Kirjálabotn]]s og stofnuðu þar borgina Reval ([[Tallinn]]) á 13. öld. Þegar [[Sverðbræður]] lögðu þessi lönd undir sig voru þau nefnd [[Lífland]], þótt opinbert heiti landsins væri ''Terra Mariana'' („Land Maríu“). Íbúar svæðisins notuðu hins vegar orðið ''maarahvas'' („sveitafólk“) um sig sjálfa fram á 18. öld, en undir lok aldarinnar tók menntafólk að notast við ''eestlane'', þótt hitt væri enn miklu algengara. Á síðari hluta 19. aldar tóku þjóðernissinnaðir leiðtogar upp heitið ''Eesti rahvas'' („eistnesk þjóð“) undir áhrifum frá sjálfstæðishreyfingum í Finnlandi og Lettlandi. == Saga == === Forsögulegur tími === [[File:Kalmeväli .jpg|thumb|left|Steinkúpugrafir frá [[bronsöld]] í Eistlandi.]] Mannabyggð varð möguleg þar sem Eistland er nú fyrir um 13-11.000 árum þegar jökullinn frá [[síðasta ísöld|síðustu ísöld]] hopaði. Elstu þekktu minjar um mannabyggð í Eistlandi eru [[Pulli-byggðin]] á bökkum árinnar [[Pärnu]] í Suðvestur-Eistlandi. Samkvæmt [[geislakolsmæling]]um er hún 11.000 ára gömul.<ref name="Laurisaar">{{cite news |url=http://epl.delfi.ee/news/kultuur/arheoloogid-lammutavad-ajalooopikute-arusaamu?id=50989575 |title=Arheoloogid lammutavad ajalooõpikute arusaamu |first=Riho |last=Laurisaar |publisher=[[Eesti Päevaleht]] |language=et |date=31 July 2004 |access-date=1 November 2016}}</ref> Á [[miðsteinöld]] eru elstu minjar um mannabyggð tengdar [[Kunda-menningin|Kunda-menningunni]]. Á þeim tíma var landið þakið skógum og fólk bjó í litlum samfélögum við ár og vötn. Fólk lifði af veiðum, söfnun og fiskveiðum.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|page=23 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Um 4900 f.o.t. komu fram leirker sem kennd eru við [[Narva-menningin|Narva-menninguna]] á [[nýsteinöld]].<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|page=24 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Frá um 3200 f.o.t. sjást ummerki um [[snúrukeramikmenningin|snúrukeramikmenninguna]] og fyrstu merkin um frumstæðan landbúnað og húsdýraræktun.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|page=26 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Um 1800 f.o.t. hófst [[bronsöld]] með byggingu fyrstu [[hæðavirki|hæðavirkjanna]].<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=4 |year=2010 |publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref> Um 1000 f.o.t. tók lífsviðurværi fólks að færast frá veiðum til landbúnaðar á stökum býlum, sem lauk við upphaf [[járnöld|járnaldar]], um 500 f.o.t.<ref name="Laurisaar"/><ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=5 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref> Mikið magn bronsmuna gefur til kynna virk samskipti við ættbálka í Skandinavíu og Germaníu.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|page=28 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Um miðja járnöld steðjuðu ógnir að íbúum landsins úr ýmsum áttum. Í nokkrum norrænum heimildum er talað um átök við Eista, til dæmis í [[Ynglinga saga|Ynglinga sögu]] þar sem sagt er að Eistur hafi vegið Yngvar Eysteinsson Svíakonung.<ref>{{Cite book|last1=Frucht|first1=Richard C.|year=2005 |title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/68 68] |publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576078006 |url=https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/68}}</ref> Sams konar ógnir stóðu að Eistum úr austri, þar sem austurslavnesku furstadæmin stækkuðu lönd sín til vesturs. Um 1030 leiddi [[Jarisleifur Valdimarsson]] her Rússa inn í Eistland og reisti virki þar sem nú er [[Tartu]]. Virkið stóð til 1061 þegar eistneskur ættbálkur lagði það í rúst.<ref>{{cite book|last1=Tvauri|first1=Andres|title=The Migration Period, Pre-Viking Age, and Viking Age in Estonia|date=2012|pages=33, 34, 59, 60 |url=https://www.etis.ee/Portal/Publications/Display/b80b6f11-43ed-4b8c-b616-48ac53b70ec5?language=ENG |access-date=27 December 2016}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mäesalu |first1=Ain|title=Could Kedipiv in East-Slavonic Chronicles be Keava hill fort?|journal=Estonian Journal of Archaeology|year=2012|volume=1 |issue=16supplser|page=199|doi=10.3176/arch.2012.supv1.11 |url=https://www.kirj.ee/public/Archaeology/2012/sup_vol_1/arhe-keava-2012-195-200.pdf|access-date=27 December 2016}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres |title=A History of the Baltic States |page=9 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Raun |first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=12|year=2002 |publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Eftir að [[víkingaöld]] lauk, tók við tímabil þar sem [[Kúrir]] og Eistar, auk íbúa [[Saaremaa]] (Eysýslu), herjuðu umhverfis Eystrasalt. Árið 1187 rændu þeir borgina [[Sigtuna]] í Svíþjóð, ásamt [[Kirjálar|Kirjálum]].<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres |title=A History of the Baltic States|pages=9–11 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref><ref name=Tarvel>[[Enn Tarvel]] (2007). [http://haridus.opleht.ee/Arhiiv/7_82007/38-41.pdf ''Sigtuna hukkumine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011191449/http://haridus.opleht.ee/Arhiiv/7_82007/38-41.pdf |date=11 October 2017 }} Haridus, 2007 (7–8), pp. 38–41</ref> Á þessum tíma skiptist Eistland í tvö menningarsvæði. Við ströndina í norður- og vesturhlutanum átti fólk í miklum viðskiptum við [[Skandinavía|Skandinavíu]] og [[Finnland]], meðan íbúar inn til landsins áttu í meiri viðskiptum við [[Eystrasaltsþjóð]]irnar í suðri og íbúa [[Pskov]].<ref>{{cite book|last1=Tvauri|first1=Andres|title=The Migration Period, Pre-Viking Age, and Viking Age in Estonia|date=2012|pages=322–325 |url=https://www.etis.ee/Portal/Publications/Display/b80b6f11-43ed-4b8c-b616-48ac53b70ec5?language=ENG |access-date=19 December 2019}}</ref> Landslag í Eistlandi einkenndist af mörgum hæðavirkjum.<ref name="Magi2015">{{cite book|last=Mägi |first=Marika |editor-last1=Barrett |editor-first1=James H. |editor-last2=Gibbon |editor-first2=Sarah Jane |title=Maritime Societies of the Viking and Medieval World |publisher=Maney Publishing |date=2015 |pages=45–46 |chapter=Chapter 4. Bound for the Eastern Baltic: Trade and Centres AD 800–1200 |isbn=978-1-909662-79-7}}</ref> Hafnarstæði frá forsögulegum tíma eða miðöldum hafa fundist á Saaremaa.<ref name="Magi2015"/> Í Eistlandi hafa líka fundist margar grafir frá víkingaöld, bæði stakar grafir og fjöldagrafir, með vopnum og skartgripum sem algengt er að finna í Norður-Evrópu og Skandinavíu.<ref name="Magi2015"/><ref>{{cite journal |last=Martens |first=Irmelin |year=2004 |title=Indigenous and imported Viking Age weapons in Norway – a problem with European implications |journal=Journal of Nordic Archaeological Science |volume=14 |pages=132–135 |url=https://www.archaeology.su.se/polopoly_fs/1.138785.1371480692!/menu/standard/file/martens.pdf |access-date=19 December 2019 |archive-date=17 október 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017150407/https://www.archaeology.su.se/polopoly_fs/1.138785.1371480692!/menu/standard/file/martens.pdf |url-status=dead }}</ref> Fyrstu aldirnar eftir að okkar tímatal hófst, komu fram tvær stjórnsýslueiningar í Eistlandi: sóknin (''kihelkond'') og sýslan (''[[maakond]]''), sem náði yfir margar sóknir. Öldungaráð fór fyrir hverri sókn sem hafði yfir einu eða fleiri hæðavirkjum að ráða. Á 13. öld voru átta stórar sýslur í Eistlandi: [[Harjumaa (sýsla)|Harjumaa]], [[Järvamaa]], [[Revala]], [[Saare-sýsla|Saaremaa]], [[Sakala-sýsla|Sakala]], [[Ugandi]] og [[Virumaa]]; auk sex minni sýslna sem náðu yfir aðeins eina sókn: [[Alempois]], [[Jogentagana]], [[Mõhu]], [[Nurmekund]], [[Soopoolitse]] og [[Vaiga]]. Sýslurnar voru sjálfstæðar einingar sem stofnuðu til tímabundinna bandalaga gegn utanaðkomandi ógnum. <ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=4 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto | author-link1 = Anto Raukas|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=227|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Lítið er vitað um trú Eista á miðöldum, áður en [[kristni]] kom til skjalanna. [[Krónika Hinriks af Líflandi]] nefnir ''[[Taara|Tharapita]]'' sem æðsta guð íbúa Saaremaa. Til eru heimildir um [[helgur lundur|helga lundi]], sérstaklega eikarlundi, sem voru notaðir fyrir heiðnar helgiathafnir.<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=7 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref><ref>{{cite news |url=http://epl.delfi.ee/news/kultuur/kes-oli-saarlaste-suurjumal-taarapita?id=51037692 |title=Arheoloogid lammutavad ajalooõpikute arusaamu |first=Riho |last=Laurisaar |publisher=[[Eesti Päevaleht]] |language=et |date=29 April 2006 |access-date=4 November 2016}}</ref> === Krossferðirnar og kaþólsku miðaldir === [[File:Medieval Livonia 1260.svg|thumb|left|Eistland og Lífland eftir krossferðina.]] Árið 1199 lýsti [[Innósentíus 3.]] páfi yfir [[Líflandskrossferðin|krossferð]] til að „vernda kristna íbúa [[Lífland]]s“.<ref>{{Cite book|last1=Tyerman|first1=Christopher|author-link = Christopher Tyerman|title=God's War: A New History of the Crusades|page=[https://archive.org/details/godswarnewhistor00tyer/page/690 690]|year=2006|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674023871|url=https://archive.org/details/godswarnewhistor00tyer/page/690}}</ref> Bardagar náðu til Eistlands árið 1206, þegar danski konungurinn [[Valdimar 2.]] gerði misheppnaða innrás í Saaremaa. Þýsku [[sverðbræður]]nir sem áður höfðu sigrað [[Líflendingar|Líflendinga]], [[Latgallar|Latgalla]] og [[Selónar|Selóna]], réðust gegn Eistum árið 1208. Næstu ár gengu herfarir þeirra á víxl. Einn helsti leiðtogi Eista var [[Lembitu]], öldungur frá [[Sakala-sýsla|Sakala-sýslu]]. Árið 1217 biðu Eistar mikinn ósigur í [[Matteusarmessuorrustan|Matteusarmessuorrustunni]] þar sem Lembitu var drepinn. Árið 1219 sigraði Valdimar 2. Eista í [[orrustan um Lyndanisse|orrustunni um Lyndanisse]] og lagði Norður-Eistland undir sig.<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=14 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=278|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Næstu árin gerðu Svíar innrás í Vestur-Eistland, en íbúar Eysýslu sigruðu þá í [[orrustan um Lihula|orrustunni um Lihula]]. Árið 1223 gerðu Eistar uppreisn og hröktu Þjóðverja og Dani frá Eistlandi, nema í [[Reval]]. Krossfararnir sneru brátt aftur og árið 1227 gafst síðasta sýslan, [[Saaremaa]], upp fyrir þeim.<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=15 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364509}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=279|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Eftir krossferðirnar var landsvæðið sem í dag samsvarar Eistlandi og Lettlandi nefnt [[Terra Mariana]] („Maríuland“). Seinna varð það þekkt sem [[Lífland]].<ref>{{Cite book|last1=Plakans|first1=Andrejs|title=A Concise History of the Baltic States|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000plak|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof0000plak/page/54 54] |year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521833721}}</ref> Norður-Eistland varð danska [[hertogadæmið Eistland]], en afgangnum var skipt á milli sverðbræðra og [[biskupsfursti|biskupsfurstanna]] í [[Biskupsdæmið Dorpat|Dorpat]] og [[Biskupsdæmið Ösel-Wiek|Ösel-Wiek]]. Árið 1236 biðu sverðbræður ósigur í [[orrustan við Saule|orrustunni við Saule]] og gengu eftir það saman við [[Þýsku riddararnir|þýsku riddarana]] sem [[Líflandsriddarar]].<ref>{{Cite book|last1=O'Connor|first1=Kevin|title=Culture and Customs of the Baltic States|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000ocon|pages=[https://archive.org/details/culturecustomsof0000ocon/page/9 9]–10|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313331251}}</ref> Næstu áratugi voru reglulega gerðar uppreisnir gegn þýsku riddurunum á Saaremaa. Árið 1343 hófst stór [[Georgsnæturuppreisnin|uppreisn]] á meginlandinu og Saaremaa. Þýsku riddararnir brutu hana á bak aftur 1345 og árið eftir seldi Danakonungur lönd sín í Eistlandi til þeirra.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=20 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref><ref>{{Cite book|last1=O'Connor|first1=Kevin|title=Culture and Customs of the Baltic States|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000ocon|page=[https://archive.org/details/culturecustomsof0000ocon/page/10 10]|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313331251}}</ref> Eftir uppreisnina söfnuðust völdin fyrir hjá þýskumælandi yfirstétt.<ref>{{cite book |last= Pekomäe|first= Vello|title= Estland genom tiderna|year= 1986|publisher= VÄLIS-EESTI & EMP|location= Stockholm |language= sv|isbn= 91-86116-47-9|page=319}}</ref> Næstu aldirnar var [[lágþýska]] tungumál yfirstéttarinnar í báðum eistnesku borgunum og í sveitum.<ref>{{cite book |last1= Jokipii|first1= Mauno|editor1-first= Mauno|editor1-last= Jokipii|title= Baltisk kultur och historia|year= 1992 |language= sv|isbn= 9789134512078|pages= 22–23|publisher= Bonniers}}</ref> [[File:Narva Hermanni linnus 14002-4.jpg|thumb|Narva-virki, reist um 1256.]] [[Reval]] ([[Tallinn]]), höfuðborg [[danska Eistlands]], var stofnuð við Lindanies, tók upp [[Lýbikuréttur|Lýbikurétt]] og fékk full kaupstaðarréttindi árið 1248.<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|page=441|year=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780810875135}}</ref> [[Hansasambandið]] réði versluninni á Eystrasalti og fjórir stærstu bæirnir í Eistlandi gerðust aðilar að því. Þetta voru Reval, [[Dorpat]] (Tartú), [[Pernau]] (Pärnu) og [[Fellin]] (Viljandi). Reval var milliliður í viðskiptum milli [[Hólmgarður|Hólmgarðs]] og vestrænu Hansaborganna, meðan Dorpat lék sama hlutverk gagnvart Pskov. Á þessum tíma voru mörg [[gildi (félag)|gildi]] stofnuð í borgunum.<ref>{{Cite book|last1=Frucht|first1=Richard C.|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture, Volume 1|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/100 100]|year=2005|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576078006|url=https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/100}}</ref> Borgirnar nutu verndar af sterkum borgarmúrum og aðild sinni að Hansasambandinu, og gátu staðið uppi í hárinu á ráðamönnum [[Líflandssambandið|Líflandssambandsins]].<ref>{{Cite book|last1=Frost|first1=Robert I.|title=The Northern Wars: War, State and Society in Northeastern Europe, 1558 – 1721|url=https://archive.org/details/northernwarswars0000fros|page=[https://archive.org/details/northernwarswars0000fros/page/305 305]|year=2014|publisher=Routledge|isbn=9781317898573}}</ref> === Siðaskipti og nýöld === [[File:Academia Gustaviana.jpg|right|thumb|''Academia Dorpatensis'' (núna [[Háskólinn í Tartú]]) var stofnuð af Gústafi Adolf Svíakonungi 1632 og var annar háskólinn í Svíaríki. Eftir lát hans var hún þekkt sem ''Academia Gustaviana''.]] [[Siðaskiptin]] hófust í Mið-Evrópu árið 1517 og bárust brátt norður til Líflands, þrátt fyrir andstöðu Líflandsriddara.<ref>{{Cite book|last1=Mol|first1=Johannes A.|last2=Militzer|first2=Klaus|last3=Nicholson|first3=Helen J.|title=The Military Orders and the Reformation: Choices, State Building, and the Weight of Tradition|pages=5–6|year=2006|publisher=Uitgeverij Verloren|isbn=9789065509130}}</ref> Bæirnir urðu fyrstir til að taka upp hinn nýja sið á 3. áratug 16. aldar og á 4. áratugnum höfðu flestir landeigendur og alþýða í sveitum tekið upp [[lúterstrú]].<ref name="Frucht121">{{Cite book|last1=Frucht|first1=Richard C.|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture, Volume 1|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/121 121]|year=2005|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576078006|url=https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/121}}</ref><ref>{{Cite book|last1=O'Connor|first1=Kevin|title=The History of the Baltic States|url=https://archive.org/details/historyofbaltics0000ocon|page=[https://archive.org/details/historyofbaltics0000ocon/page/25 25]|year=2003|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313323553}}</ref> Messur voru sungnar á alþýðumáli, sem í upphafi var [[lágþýska]], en allt frá 4. áratug 16. aldar voru reglulega haldnar messur á eistnesku.<ref name="Frucht121"/><ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=24 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Á 16. öld styrktust nágrannaríkin [[stórhertogadæmið Moskva]], Svíþjóð og [[Pólsk-litáíska samveldið]], og ógnuðu hinu dreifða valdi í Líflandi sem skiptist milli borga, aðals, biskupa og riddarareglunnar.<ref name="Frucht121"/><ref name="Hoover Press">{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=25 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Árið 1557 gerði [[Ívan grimmi]], Rússakeisari, innrás í Lífland og hóf með því [[Líflandsstríðið]]. Líflandsriddarar biðu afgerandi ósigur í [[orrustan um Ergeme|orrustunni um Ergeme]]. Stærstur hluti landsins samþykkti yfirráð Pólverja, en Reval og aðallinn í Norður-Eistlandi sóru Svíakonungi hollustu og biskupinn af Ösel-Wiek seldi lönd sín til Danakonungs. Rússar lögðu smám saman undir sig megnið af Líflandi, en seint á 8. áratug 16. aldar hófu herir samveldisins og Svía gagnárásir og stríðinu lauk með ósigri Rússa eftir mikið blóðbað.<ref name="Hoover Press"/><ref>{{Cite book|author1-link=David R. Stone|last1=Stone|first1=David R.|title=A Military History of Russia: From Ivan the Terrible to the War in Chechnya|url=https://archive.org/details/militaryhistoryo0000ston|pages=[https://archive.org/details/militaryhistoryo0000ston/page/14 14]–18 |year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275985028}}</ref> Eftir stríðið varð Norður-Eistland sænska [[hertogadæmið Eistland]], Suður-Eistland varð pólska [[hertogadæmið Lífland]] og Saaremaa tilheyrði Danaveldi.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|pages=28–29 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Árið 1600 braust [[stríð Póllands og Svíþjóðar]] út og olli enn meiri eyðileggingu. Stríðinu lauk ekki fyrr en 1629 þegar Svíar lögðu [[Sænska Lífland|Lífland]] undir sig, þar á meðal bæði Suður-Eistland og Norður-Lettland.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=28 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Í [[friðarsamningarnir í Brömsebro|friðarsamningunum í Brömsebro]] 1645 fengu Svíar svo Saaremaa í sinn hlut.<ref>{{cite book |title=Estonia, Latvia & Lithuania |url=https://archive.org/details/estonialatvialit0000will |last1=Williams |first1=Nicola |first2=Debra |last2=Herrmann |first3=Cathryn |last3=Kemp |year=2003 |publisher=University of Michigan |isbn=1-74059-132-1 |page=[https://archive.org/details/estonialatvialit0000will/page/190 190]}}</ref> Þessar styrjaldir urðu til þess að íbúafjöldi Eistlands minnkaði um helming, frá um 250-270.000 um miðja 16. öld, að 115-120.000 á 4. áratug 17. aldar.<ref>{{Cite book|last1=Frost|first1=Robert I.|title=The Northern Wars: War, State and Society in Northeastern Europe, 1558 – 1721|url=https://archive.org/details/northernwarswars0000fros|page=[https://archive.org/details/northernwarswars0000fros/page/77 77]|year=2014|publisher=Routledge|isbn=9781317898573}}</ref> Undir sænskum yfirráðum var stór hluti bænda bundinn af [[bændaánauð]], en lagalegar umbætur bættu stöðu bæði ánauðugra bænda og frjálsra leiguliða gagnvart jarðabótum og erfðum. Þessa tíma var því minnst sem „gamla góða sænska tímans“.<ref>{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=283|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Sænski konungurinn [[Gústaf 2. Adolf]] stofnaði menntaskóla í Reval og Dorpat. Seinni skólinn var uppfærður í [[Tartúháskóli|háskóla]] árið 1632. Í báðum borgunum voru stofnaðar prentsmiðjur. Vísir að almennu menntakerfi varð til á 9. áratug 17. aldar, aðallega vegna [[Bengt Gottfried Forselius|Bengt Forselius]], sem líka setti fram staðlaða eistneska stafsetningu.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|pages=32–33 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Íbúafjöldinn óx hratt þar til [[Hungursneyðin mikla í Eistlandi (1695-1697)|hungursneyðin mikla]] gekk yfir landið 1695 til 1697. Talið er að 70-75.000 hafi látið lífið, eða 20% íbúa landsins.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=31 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Í [[Norðurlandaófriðurinn mikli|Norðurlandaófriðnum mikla]] tókst [[Rússneska keisaradæmið|Rússneska keisaradæminu]] að leggja allt Eistland undir sig fyrir 1710.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=33 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Íbúafjöldinn í Eistlandi hrundi aftur vegna stríðsins og árið 1712 var hann áætlaður vera 150-170.000.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=34 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Árið 1721 var Eistlandi skipt í tvö landstjóraumdæmi: [[landstjóraumdæmið Eistland]], sem náði yfir Tallinn og norðurhluta Eistlands; og [[landstjóraumdæmið Lífland]], sem náði líka yfir norðurhluta Lettlands.<ref>{{Cite web|url=http://www.bdcol.ee/fileadmin/docs/bdreview/bdr-2002-8-11.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090319083729/http://www.bdcol.ee/fileadmin/docs/bdreview/bdr-2002-8-11.pdf|url-status=dead|title=The Baltic States from 1914 to 1923 By LtCol Andrew Parrott|archive-date=19 March 2009}}</ref> Keisarastjórnin endurreisti öll forréttindi þýska landeigendaaðalsins.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=38 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Réttindi bænda urðu að engu og þeir bjuggu við bændaánauð alla 18. öldina.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=41 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Bændaánauð var afnumin 1816-1819, en í byrjun hafði það lítil áhrif. Raunverulegar réttarbætur handa bændum fengust ekki fyrr en eftir miðja 19. öld.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|pages=47–49 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> === Þjóðernisvakning === [[File:Carl Robert Jakobson.jpg|thumb|left|upright|[[Carl Robert Jakobson]] lék lykilhlutverk í eistnesku þjóðernisvakningunni.]] [[Eistneska þjóðernisvakningin]] hófst eftir miðja 19. öld þegar menntamenn tóku að boða þjóðernissjálfsmynd sem byggðist á [[eistneska|eistnesku]]. Á þeim tíma komust jarðir í bændaeigu og til varð ný stétt eistneskumælandi eignabænda. Árið 1857 hóf [[Johann Voldemar Jannsen]] að gefa út vikublaðið ''[[Pärnu Postimees]]'' þar sem hann hvatti almenning til að kalla sig ''eestlane'' (eistneskan).<ref name="EE286">{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=286|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Skólastjórinn [[Carl Robert Jakobson]] og presturinn [[Jakob Hurt]] urðu leiðtogar eistneskrar þjóðernishreyfingar sem hvatti bændur til að vera stolta af máli sínu og hefðbundinni menningu.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|page=90 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Fyrstu félagasamtökin voru stofnuð á landsvísu, eins og herferðin fyrir stofnun Alexandersskóla sem kenndi á eistnesku, [[Eistneska bókmenntafélagið]] og [[Eistneska stúdentafélagið]]. Fyrsta [[eistneska söngvahátíðin]] var haldin í Tartu árið 1869.<ref name="Raun59">{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=59 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref><ref name="EE287">{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=287|year=2002 |publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|pages=93 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Eistneskan var þróuð áfram og stöðluð.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|pages=90–91 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref> Sagnakvæðið ''[[Kalevipoeg]]'' kom út 1862, og árið 1870 var fyrsta leikritið sett upp á eistnesku.<ref>{{Cite book|last1=Subrenat|first1=Jean-Jacques|title=Estonia: Identity and Independence|pages=91 |year=2004|publisher=Rodopi|isbn=9042008903}}</ref><ref name="CoE">{{Cite book| title=Cultural Policy in Estonia|page=23 |year=1997|publisher=Council of Europe|isbn=9789287131652}}</ref> Árið 1878 varð klofningur innan hreyfingarinnar milli fylgjenda Hurt sem vildu leggja áherslu á menntun og menningu, og fylgjenda Jakobsons sem vildu krefjast aukinnar sjálfstjórnar.<ref name="EE287"/> Undir lok 19. aldar hófst [[rússneskuvæðing]] til að efla miðstjórnarvaldið í Eystrasaltslöndunum.<ref name="Raun59"/> Í flestum framhaldsskólum og háskólunum var tekið að kenna á rússnesku í stað þýsku áður, og notkun eistnesku var víða bönnuð.<ref name="CoE"/> Á sama tíma efldist þjóðernisstefna í Eistlandi undir forystu manna á borð við [[Jaan Tõnisson]] og [[Konstantin Päts]]. Snemma á 20. öld tóku eistneskumælandi íbúar völdin í sveitarstjórnum og bæjarstjórnum þar sem þýska var notuð áður.<ref name="EE291">{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=291|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Þegar [[rússneska byltingin 1905]] átti sér stað voru fyrstu löglegu eistnesku stjórnmálaflokkarnir stofnaðir. Eistneskt þing kom saman og krafðist sameiningar eistneskumælandi héraða í eitt sjálfstjórnarhérað. Þingið krafðist þess líka að rússneskuvæðingunni yrði aflétt. Þessu fylgdu bæði friðsamleg mótmæli og óeirðir með gripdeildum í verslunarhverfum Tallinn og á herragörðum landeigenda í sveitum. Keisarastjórnin brást við með mikilli hörku: um 500 voru tekin af lífi og hundruð til viðbótar fangelsuð eða send í fangabúðir í Síberíu.<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration|page=10 |year=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136452130}}</ref><ref name="EE292">{{Cite book|last1=Raukas|first1=Anto|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=292|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> === Sjálfstæði === [[File:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|thumb|right|[[Fáni Eistlands]] borinn þegar [[sjálfstæðisyfirlýsing Eistlands]] var lesin upp í [[Pärnu]] 23. febrúar 1918.]] Eftir [[Febrúarbyltingin|Febrúarbyltinguna]] 1917 ákvað [[rússneska bráðabirgðastjórnin]] að stækka landstjóraumdæmið Eistland þannig að það náði yfir eistneskumælandi héruð Líflands. Auk þess fékk það sitt eigið [[Eistneska héraðsþingið|héraðsþing]].<ref>{{Cite book|last1= Calvert |first1=Peter|title= The Process of Political Succession |page=67 |year=1987|publisher= Springer |isbn= 9781349089789}}</ref> [[Bolsévikar]] rændu völdum í Eistlandi í nóvember 1917 og héraðsþingið var leyst upp. Áður hafði það náð að stofna [[eistneska bjargræðisnefndin|bargræðisnefndina]] og á þeim stutta tíma sem leið milli þess að bolsévikar hörfuðu og [[Faustschlag-aðgerðin|Þjóðverjar sóttu fram]], [[sjálfstæðisyfirlýsing Eistlands|lýsti nefndin yfir sjálfstæði Eistlands]]. Þann 24. febrúar 1918 var bráðabirgðastjórn mynduð í Tallinn. Hernám Þjóðverja fylgdi nær strax, en eftir ósigur þeirra í [[fyrri heimsstyrjöld]] létu þeir völdin í hendur bráðabirgðastjórnarinnar 19. nóvember 1918.<ref>{{Cite book|last1=Calvert|first1=Peter|title= The Process of Political Succession |page=68 |year=1987|publisher= Springer |isbn= 9781349089789}}</ref><ref>{{Cite book|last1= Kasekamp|first1= Andres|title= The Radical Right in Interwar Estonia |page=9 |year=2000|publisher= Springer |isbn=9781403919557}}</ref> Þann 28. nóvember 1918 gerði [[Sovét-Rússland]] innrás í Eistland og hóf þar með [[sjálfstæðisstríð Eistlands]].<ref>{{Cite book |last1=Pinder|first1=David|title=Western Europe: Challenge and Change|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/75 75]|year=1990|publisher=ABC-CLIO|isbn= 9781576078006|url=https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/75}}</ref> [[Rauði herinn]] náði allt að 30 km frá Tallinn, en var stöðvaður af [[eistneski herinn|eistneska hernum]]. Nýjar árásir mistókust og vorið 1919 réðist eistneski herinn inn í Rússland og Lettland til stuðnings [[hvíti herinn|hvítliðum]].<ref name="Pinder76">{{Cite book|last1=Pinder|first1=David|title=Western Europe: Challenge and Change|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/76 76]|year=1990|publisher= ABC-CLIO|isbn= 9781576078006|url= https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/76}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1= Andres|title=The Radical Right in Interwar Estonia |page=10 |year=2000|publisher= Springer |isbn= 9781403919557}}</ref> Í júní 1919 unnu Eistar sigur á vopnuðum sveitum [[Baltische Landeswehr]] í [[orrustan um Cēsis (1919)|orrustunni um Cēsis]] og komu [[Kārlis Ulmanis]] aftur til valda. Rússar réðust gegn [[Narva]] síðla árs 1919, en náðu ekki að brjótast í gegn. Þann 2. febrúar 1910 undirrituðu Rússar friðarsamning í Tartú þar sem þeir samþykktu að gefa eftir kröfur um yfirráð yfir Eistlandi.<ref name="Pinder76"/><ref>{{Cite book |last1=Kasekamp|first1=Andres|title=The Radical Right in Interwar Estonia |page=11 |year=2000|publisher= Springer |isbn=9781403919557}}</ref> [[Stjórnlagaþing Eistlands]] var kosið í apríl 1919. Þingið setti lög um jarðaumbætur þar sem stórjarðeignir voru þjóðnýttar, og samþykkti mjög frjálslynda [[stjórnarskrá Eistlands]] sem gerði landið að [[lýðveldi]] með [[þingræði]].<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia |pages=80–81|year= 2015 |publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780810875135}}</ref><ref>{{Cite book|last1= Raun |first1=Toivo U.|title= Estonia and the Estonians: Second edition, updated|page=128 |year=2002 |publisher=Hoover Press|isbn= 9780817928537}}</ref> Árið 1924 studdu [[Sovétríkin]] [[valdaránstilraun kommúnista í Eistlandi]] sem mistókst.<ref>{{Cite book|last1= Leonard|first1= Raymond W.|title= Secret Soldiers of the Revolution: Soviet Military Intelligence, 1918–1933|pages=34–36 |year=1999|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313309908}}</ref> [[Kreppan mikla]] hafði mikil áhrif á stjórnmál í Eistlandi. Árið 1933 stóð hægrisinnaða [[Vaps-hreyfingin]] fyrir stjórnarskrárbreytingu sem setti aukin völd í hendur forsetans.<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration |page= 18 |year=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136452130}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Misiunas|first1= Romuald J. |last2=Taagepera|first2=Rein |title=The Baltic States, Years of Dependence, 1940–1980|url=https://archive.org/details/balticstatesyear0000misi|page=[https://archive.org/details/balticstatesyear0000misi/page/11 11] |year=1983|publisher=University of California Press|isbn=9780520046252}}</ref> Þann 12. mars 1934 lýsti starfandi forseti, [[Konstantin Päts]], yfir neyðarlögum á þeim forsendum að Vaps-hreyfingin hefði undirbúið valdarán. Päts ríkti svo með tilskipunum í nokkur ár og þingið kom ekki saman („[[þagnartímabilið]]“).<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration |pages=19–20 |year=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136452130}}</ref> Ný stjórnarskrá var samþykkt með þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1937 og árið eftir kom þingið aftur saman í tveimur deildum.<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration|pages= 21 |year= 2013|publisher= Routledge|isbn= 9781136452130}}</ref> Stjórn Päts var tiltölulega mild alræðisstjórn miðað við sambærilegar stjórnir annars staðar í Evrópu og beitti pólitíska andstæðinga ekki kerfisbundnu ofbeldi.<ref>{{Cite book|last1= Smith|first1= David |title=Estonia: Independence and European Integration|pages=22 |year=2013|publisher= Routledge|isbn= 9781136452130}}</ref> Eistland gerðist aðili að [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalaginu]] 1921.<ref name="Ginneken">{{Cite book|last1=van Ginneken|first1= Anique H. M. |title=Historical Dictionary of the League of Nations|page=82 |year=2006|publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810865136}}</ref> Tilraunir til að mynda stærra bandalag með [[Finnland]]i, [[Pólland]]i og Lettlandi, mistókust. Eistland og Lettland gerðu með sér varnarbandalag 1923 og [[Eystrasaltsbandalagið]] var stofnað 1934.<ref>{{Cite book |last1= von Rauch|first1=Georg |title=Die Geschichte der baltischen Staaten|url= https://archive.org/details/balticstatesyear0000rauc|pages=[https://archive.org/details/balticstatesyear0000rauc/page/108 108]–111 |year=1974|publisher= University of California Press|isbn=9780520026001}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Hiden|first1=John |last2= Lane |first2= Thomas |title=The Baltic and the Outbreak of the Second World War|url=https://archive.org/details/balticoutbreakof0000unse|page=[https://archive.org/details/balticoutbreakof0000unse/page/7 7] |year=2003 |publisher= Cambridge University Press |isbn=9780521531207}}</ref> Á 4. áratugnum átti Eistland í leynilegu varnarsamstarfi við Finnland.<ref>{{Cite book|last1=Åselius|first1=Gunnar |title= The Rise and Fall of the Soviet Navy in the Baltic 1921–1941|page= 119 |year=2004 |publisher= Routledge |isbn=9781135769604}}</ref> Eistland gerði friðarsáttmála við Sovétríkin 1932 og Þýskaland 1939.<ref name="Ginneken"/><ref>{{Cite book|last1= Lane|first1=Thomas |last2=Pabriks|first2=Artis |last3= Purs|first3= Aldis |last4=Smith|first4=David J. |title=The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania|page=154 |year=2013 |publisher=Routledge|isbn=9781136483042}}</ref> Árið 1939 lýsti landið yfir hlutleysi, en það reyndist haldlítið þegar [[síðari heimsstyrjöld]] braust út.<ref>{{Cite book|last1= Gärtner |first1=Heinz |title=Engaged Neutrality: An Evolved Approach to the Cold War |page=125 |year=2017|publisher=Lexington Books |isbn=9781498546195}}</ref> === Seinni heimsstyrjöldin === [[File:Red Army entering into Estonia in 1939.jpg|thumb|right|Rauði herinn kemur inn í Eistland eftir að Sovétríkin neyddu stjórnina til að undirrita [[herstöðvasamkomulagið]].]] Viku áður en [[síðari heimsstyrjöld]] braust út, 23. ágúst 1939, undirrituðu [[Þriðja ríki]] Hitlers og Sovétríki Stalíns [[Molotov-Ribbentrop-samkomulagið]]. Þar voru leynileg ákvæði um skiptingu Póllands, Rúmeníu, Litáen, Lettlands, Eistlands og Finnlands á milli ríkjanna. Eistland átti að falla í hlut Sovétríkjanna.<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|page=335|year=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7513-5}}</ref> Þann 24. september setti Stalín eistnesku stjórninni úrslitakosti um að fá að stofna herstöðvar í Eistlandi eða sjá fram á innrás. [[Samningur um gagnkvæma aðstoð Sovétríkjanna og Eistlands]] var undirritaður 28. september.<ref>{{Cite book|last1=Hiden|first1=John |last2=Salmon|first2=Patrick |title=The Baltic Nations and Europe: Estonia, Latvia and Lithuania in the Twentieth Century |page=110 |year=2014|publisher= Routledge |isbn=978-1-317-89057-7}}</ref> Þann 14. júní 1940 settu Sovétríkin flug- og hafnbann á Eistland. Sama dag var flugvélin ''[[Kaleva (flugvél)|Kaleva]]'' skotin niður af [[sovéski flugherinn|sovéska flughernum]]. Þann 16. júní setti sovétstjórnin Eistlandi nýja úrslitakosti um frjálsa för um landið og stofnun leppstjórnar. Eistneska stjórnin lét undan ofureflinu og næsta dag var landið hernumið.<ref>{{Cite book |last1=Raukas |first1=Anto |title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld |page=309 |year=2002 |publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus |language=et |isbn=9985701151}}</ref><ref>{{cite web |first1=Eric A. |last1=Johnson |first2=Anna |last2=Hermann |date=May 2007 |title=The Last Flight from Tallinn |work=Foreign Service Journal |url=http://finland.usembassy.gov/root/pdfs/antheil_article.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117175841/http://finland.usembassy.gov/root/pdfs/antheil_article.pdf |archive-date=17 January 2012 |publisher=American Foreign Service Association}}</ref> Þann 6. ágúst 1940 var landið innlimað í Sovétríkin sem [[Sovétlýðveldið Eistland]].<ref name=malksoo>{{Cite book|first=Lauri |last=Mälksoo|year=2003|title=Illegal Annexation and State Continuity: The Case of the Incorporation of the Baltic States by the USSR|location= Leiden&nbsp;– Boston|publisher= Brill|isbn= 90-411-2177-3}}</ref> [[File:TLA 1465 1 973 Varemetes Harju tänav, vasakul Kuld Lõvi varemed 1944.jpg|thumb|left|Tallinn eftir sprengjuárásir Sovétmanna í mars 1944.]] Sovétríkin komu á hernámsstjórn í Eistlandi. Helstu forystumenn í stjórnmálum, her og menntastofnunum voru handteknir. Kúgun Sovétmanna náði hámarki 14. júní 1941 þegar 11.000 manns voru fluttir nauðungarflutningum til Rússlands.<ref name="Miljan110">{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|page=110|year=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7513-5}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Gatrell|first1=Peter |last2=Baron|first2=Nick |title=Warlands: Population Resettlement and State Reconstruction in the Soviet-East European Borderlands, 1945–50 |page=233 |year=2009 |publisher= Springer|isbn=978-0-230-24693-5}}</ref> Þegar [[Barbarossa-aðgerðin]] hófst og Þjóðverjar gerðu innrás í Sovétríkin þann 22. júní 1941 („[[Sumarstríðið]]“<ref>{{Cite book|first1=Peeter |last1=Kaasik |first2=Mika |last2=Raudvassar |year=2006|pages=496–517|chapter=Estonia from June to October, 1941: Forest brothers and Summer War|editor-first1=Toomas |editor-last1=Hiio |editor-first2=Meelis |editor-last2=Maripuu |editor-first3=Indrek |editor-last3=Paavle |title=Estonia 1940–1945: Reports of the [[Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity]]|location=Tallinn}}</ref>), voru um 34.000 ungir eistneskir karlmenn neyddir til að ganga í rauða herinn, og innan við 30% þeirra lifðu stríðið af. Sovéskar brunaherdeildir skildu eftir [[sviðin jörð|sviðna jörð]] til að hindra sókn Þjóðverja. Pólitískir fangar sem ekki var hægt að flytja voru teknir af lífi af [[NKVD|sovésku öryggislögreglunni]].<ref>The Baltic Revolution: Estonia, Latvia, Lithuania and the Path to Independence by Anatol Lieven p424 {{ISBN|0-300-06078-5}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Lane|first1=Thomas |last2=Pabriks|first2=Artis |last3=Purs|first3=Aldis |last4=Smith|first4=David J. |title=The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania|page=34 |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-48304-2}}</ref> Margir Eistar flúðu inn í skógana og hófu þar [[Skógarbræður|skæruhernað gegn Sovétmönnum]]. Í júlí náði [[þýski herinn]] til Suður-Eistlands. Sovétmenn hörfuðu frá Tallinn með miklu mannfalli og Þjóðverjar lögðu eyjarnar undir sig í október.<ref name="pinder80">{{Cite book|last1=Pinder|first1=David|title=Western Europe: Challenge and Change|page=[https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/80 80]|year=1990|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-800-6|url=https://archive.org/details/easterneuropeint0000unse/page/80}}</ref> Í byrjun vonuðust margir Eistar til þess að Þjóðverjar endurreistu sjálfstæði Eistlands, en það reyndist falsvon. Þjóðverjar komu á eigin leppstjórn og felldu stjórn Eistlands undir hernámsstjórn [[Reichskommissariat Ostland]] þar sem efnahagur landsins var aðrændur fyrir þarfir þýska hersins.<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|page=209|year=2015 |publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-7513-5}}</ref> Um þúsund [[eistneskir gyðingar]] sem ekki náðu að flýja voru nær allir myrtir í [[helförin]]ni 1941. Margar fangabúðir voru reistar þar sem þúsundir Eista, erlendra gyðinga, [[Rómafólk]]s og sovéskra stríðsfanga voru myrtar.<ref name="CommissionReport">{{cite web|title=Conclusions of the Commission|url=http://www.historycommission.ee/temp/conclusions.htm#crimger|publisher=[[Estonian International Commission for Investigation of Crimes Against Humanity]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080629035526/http://www.historycommission.ee/temp/conclusions.htm#crimger|archive-date=29 June 2008|year=1998}}</ref> Hernámsyfirvöldin tóku að skrá karlmenn í litlar [[Eistneska herdeildin|sjálfboðasveitir]], en þar sem það bar lítinn árangur var nauðungarskráning tekin upp 1943 og [[fyrsta eistneska fótgöngulið SS]] stofnað.<ref>{{Cite book|last1=Smith |first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration|page=36 |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45213-0}}</ref> Þúsundir Eista sem vildu ekki berjast með þýska hernum flúðu til Finnlands þar sem [[200. finnska fótgönguliðið|margir buðust til að berjast]] með Finnum í [[Framhaldsstríðið|framhaldsstríðinu]] gegn Sovétríkjunum.<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000milj|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000milj/page/275 275]|year=2004|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6571-6}}</ref> [[File:Estlandssvenska flyktingar.jpg|thumb|right|[[Eistneskir Svíar]] á flótta undan innrás Sovétmanna 1944.]] Rauði herinn náði að landamærum Eistlands að nýju snemma árs 1944, en sókn hans stöðvaðist við [[orrustan við Narva (1944)|Narva]] þar sem þýski herinn, ásamt mörgum eistneskum hersveitum, barðist við hann í sex vikur.<ref name="Raun159">{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=159 |year=2002 |publisher=Hoover Press|isbn=978-0-8179-2853-7}}</ref> Í mars hóf sovéski flugherinn sprengjuárásir á Tallinn og aðra eistneska bæi.<ref>{{Cite book|last1=Kangilaski|first1=Jaan |display-authors=etal |editor-last=Salo|editor-first=Vello |title=The white book: losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes, 1940–1991|page=18|year=2005|publisher=Estonian Encyclopaedia Publishers |isbn=9789985701959}}</ref> Í júlí hófu Sovétmenn [[Tallinnsóknin]]a úr suðri. Þeir neyddu Þjóðverja til að hörfa frá meginlandinu í september og náðu eyjunum í nóvember.<ref name="Raun159" /> Þegar Þjóðverjar hörfuðu frá Tallinn tilnefndi síðasti forsætisráðherrann frá því fyrir stríð, [[Jüri Uluots]], nýja stjórn undir [[Otto Tief]] sem tilraun til að endurheimta sjálfstæði Eistlands.<ref>{{Cite book|last1=Kasekamp|first1=Andres|title=A History of the Baltic States|page=138 |year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-36450-9}}</ref> Tugir þúsunda, þar á meðal flestir [[eistneskir Svíar]], flúðu vestur yfir Eystrasalt til að forðast hernám Sovétríkjanna.<ref>{{Cite book|last1=Kangilaski|first1=Jaan |display-authors=etal |editor-last=Salo|editor-first=Vello |title=The white book: losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes, 1940–1991|page=30|year=2005|publisher=Estonian Encyclopaedia Publishers|isbn=9789985701959}}</ref> Í síðari heimsstyrjöld missti Eistland 25% íbúa sinna vegna dauða, nauðungarflutninga og flótta.<ref>{{Cite book|last1=Kangilaski|first1=Jaan|display-authors=etal|editor-last=Salo|editor-first=Vello |title=The white book: losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes, 1940–1991|page=37 |year=2005|publisher=Estonian Encyclopaedia Publishers|isbn=9789985701959}}</ref> Að auki missti Eistland varanlega hluta lands síns, þar sem Sovétríkin felldu landamærasvæði sem náðu yfir um 5% af landi Eistlands, undir Sovét-Rússland.<ref>{{Cite book|last1=Misiunas |first1=Romuald J. |last2=Taagepera|first2=Rein |title=The Baltic States, Years of Dependence, 1940–1980 |url=https://archive.org/details/balticstatesyear0000misi |page=[https://archive.org/details/balticstatesyear0000misi/page/71 71]|year=1983|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-04625-2}}</ref> === Hernám Sovétríkjanna === [[File:Eesti hävituspataljonlased, 1945-1950.aa..jpg|thumb|left|Skógarbræður.]] Þúsundir Eista sem voru andsnúnir hersetu Sovétmanna gengu í skæruliðahreyfingu sem nefndist [[Skógarbræður]]. Vopnuð andspyrna var mest áberandi fyrst eftir stríðið, en yfirvöld náðu að þreyta hreyfinguna sem dvínaði smám saman og hvarf um miðjan 6. áratuginn.<ref>{{Cite book|last1=Raun|first1=Toivo U.|title=Estonia and the Estonians: Second Edition, Updated|page=174 |year=2002|publisher=Hoover Press|isbn=9780817928537}}</ref> Sovétmenn hófu [[samyrkjuvæðing]]u landbúnaðar, en þar sem bændur voru henni andsnúnir tók við ógnarstjórn. Í mars 1949 voru um 20.000 Eistar [[Priboi-aðgerðin|fluttir nauðungarflutningum]] til Síberíu. Fljótlega eftir það var samyrkjuvæðingunni lokið.<ref name="Miljan110"/><ref>{{Cite book|last1=Purs|first1=Aldis|title=Baltic Facades: Estonia, Latvia and Lithuania since 1945|page=335|year=2013|publisher=Reaktion Books|isbn=9781861899323}}</ref> Hernámsyfirvöldin hófu [[rússneskuvæðing]]u og fengu þúsundir [[Rússar|Rússa]] til að setjast að í Eistlandi, þannig að Eistar voru við það að verða minnihlutahópur í eigin landi.<ref name="Taagepera97">{{Cite book|last1=Taagepera|first1=Rein|title=The Finno-Ugric Republics and the Russian State|page=128|year=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136678011}}</ref> Árið 1945 voru Eistar 97% íbúa, en það hlutfall hafði fallið niður í 62% árið 1989.<ref>{{cite journal |last1=Puur |first1=Allan |last2=Rahnu |first2=Leen |last3=Sakkeus |first3=Luule |last4=Klesment |first4=Martin |last5=Abuladze |first5=Liili |date=22 March 2018 |title=The formation of ethnically mixed partnerships in Estonia: A stalling trend from a two-sided perspective |url=https://www.demographic-research.org/volumes/vol38/38/38-38.pdf |journal=[[Demographic Research (journal)|Demographic Research]] |volume=38 |issue=38 |page=1117 |doi=10.4054/DemRes.2018.38.38 |access-date= 7 January 2020|doi-access=free }}</ref> Hernámsyfirvöldin stóðu fyrir þjóðernishreinsunum, nauðungarflutningum og landnámi Rússa, sem urðu til þess að Eistum fækkaði um 3%.<ref>{{cite book |last1=Misiunas |first1=Romuald |title=The Baltic States, Years of Dependence: 1940-1990 |date=1983 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, Los Angeles |isbn=978-0-520-04625-2 |page=96 |url=https://archive.org/details/balticstatesyear00misi/page/n7/mode/2up |access-date=September 1, 2022}}</ref> [[Eistneski kommúnistaflokkurinn]] þar sem Rússar voru meirihluti félaga, var stofnaður af hernámsyfirvöldum.<ref>{{cite book |last1=Misiunas |first1=Romuald |title=The Baltic States, Years of Dependence: 1940-1990 |date=1983 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, Los Angeles |isbn=978-0-520-04625-2 |page=78 |url=https://archive.org/details/balticstatesyear00misi/page/n7/mode/2up |access-date=September 1, 2022}}</ref> Efnahagsstjórnin gekk út á þungaiðnað sem bætti ekki lífskjör íbúa og olli mikilli mengun.<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|page=227|year=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780810875135}}</ref> Lífskjör í Sovét-Eistlandi drógust enn frekar aftur úr nágrannalandinu Finnlandi.<ref name="Taagepera97"/> Sovétherinn var með mikla starfsemi í landinu og 2% landsvæðisins voru lokaðar herstöðvar.<ref>{{Cite book|last1=Spyra|first1=Wolfgang |last2=Katzsch |first2=Michael |title=Environmental Security and Public Safety: Problems and Needs in Conversion Policy and Research after 15 Years of Conversion in Central and Eastern Europe |page=14|year=2007 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=9781402056444}}</ref> Eyjunum og miklu af strandsvæðunum var breytt í landamærasvæði þar sem sérstök leyfi þurfti til að fá aðgang.<ref>{{Cite book|last1=Stöcker|first1=Lars Fredrik |title=Bridging the Baltic Sea: Networks of Resistance and Opposition during the Cold War Era |page=72|year=2017 |publisher=Lexington Books |isbn=9781498551281}}</ref> Landið var mjög lokað fram að síðari hluta 7. áratugarins, þegar Eistar gátu horft á [[finnskt sjónvarp]] á laun í norðurhluta landsins, og fengið þannig betri mynd af lífinu handan [[Járntjaldið|Járntjaldsins]].<ref>{{cite journal | url = http://viewjournal.eu/european-television-memories/window-to-the-west/ | title = Window to the West: Memories of watching Finnish television in Estonia during the Soviet period | first1 = Annika | last1 = Lepp | first2 = Mervi | last2 = Pantti | format = PDF | journal = VIEW | date = 2013 | number = 3/2013 | pages = 80–81 | publisher = Journal of European Television History and Culture | access-date = October 11, 2021 | language = en | archive-date = 18 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181218054651/http://viewjournal.eu/european-television-memories/window-to-the-west/ | url-status = dead }}</ref> Flest vestræn ríki [[Stimson-kenningin|litu svo á]] að innlimun Eistlands væri ólögleg.<ref>{{Cite book|last1=Feldbrugge|first1=F. J. Ferdinand Joseph Maria |last2=Van den Berg|first2=Gerard Pieter|last3=Simons |first3=William Bradford |title=Encyclopedia of Soviet Law |page=461|year=1985 |publisher=BRILL |isbn=9789024730759}}</ref> [[Eistneska útlagastjórnin]] var stofnuð í [[Osló]] og vestræn ríki viðurkenndu stjórnarerindreka á hennar vegum.<ref>{{Cite book|last1=Lane|first1=Thomas |last2=Pabriks|first2=Artis |last3=Purs|first3=Aldis |last4=Smith|first4=David J. |title=The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania|page=xx |year=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136483042}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Frankowski|first1=Stanisław |last2=Stephan III|first2=Paul B. |title=Legal Reform in Post-Communist Europe: The View from Within |page=73|year=1995 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=9780792332183}}</ref> === Sjálfstæði endurheimt === [[File:Balti kett 22.jpg|thumb|left|[[Eystrasaltsleiðin]]: Þann 23. ágúst 1989 mynduðu 2 milljónir manna keðju um þrjú lönd til að mótmæla hernámi Sovétríkjanna.]] Þegar sovéska miðstjórnin tók upp stefnuna ''[[Perestrojka]]'' árið 1987 varð aftur mögulegt að stunda stjórnmálastarf fyrir opnum tjöldum. Það varð til þess að sjálfstæðishreyfing myndaðist og varð þekkt sem [[Söngvabyltingin]] (''laulev revolutsioon'').<ref>{{Cite book|last1=Backes|first1=Uwe |last2=Moreau |first2=Patrick |title=Communist and Post-Communist Parties in Europe: Schriften Des Hannah-Arendt-Instituts Für Totalitarismusforschung 36 |page=9|year=2008 |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht |isbn=9783525369128}}</ref> [[Fosfórítstríðið]] voru fyrstu mótmælin gegn miðstjórninni í Eistlandi út af umhverfismálum.<ref>{{Cite book|last1=Vogt|first1=Henri |title=Between Utopia and Disillusionment: A Narrative of the Political Transformation in Eastern Europe |url=https://archive.org/details/betweenutopiadis0000vogt|pages=[https://archive.org/details/betweenutopiadis0000vogt/page/20 20]–22|year=2005 |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht |isbn=9781571818959}}</ref> Árið 1988 komu nýjar stjórnmálahreyfingar fram á sjónarsviðið, eins og [[Alþýðufylking Eistlands]], sem varð síðar hófsamari armur sjálfstæðishreyfingarinnar, og hinn róttæki [[Sjálfstæðisflokkur Eistlands]], sem krafðist fulls sjálfstæðis.<ref>{{Cite book|last1=Simons|first1=Greg |last2=Westerlund |first2=David |title=Religion, Politics and Nation-Building in Post-Communist Countries |page=151 |year=2015 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=9781472449719}}</ref> Þann 16. nóvember 1988, eftir fyrstu lýðræðislegu kosningarnar í hálfa öld, gaf þing Sovét-Eistlands út [[fullveldisyfirlýsingu Eistlands]] þar sem kveðið var á um að eistnesk lög hefðu forgang. Næstu tvö ár fylgdu mörg önnur sovétlýðveldi fordæmi Eistlands með svipaðar yfirlýsingar.<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration |pages=46–48|year=2013 |publisher=Routledge |isbn=9781136452130}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Walker |first1=Edward W. |title=Dissolution: Sovereignty and the Breakup of the Soviet Union |page=[https://archive.org/details/dissolutionsover00walk/page/63 63] |year=2003 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=9780742524538 |url=https://archive.org/details/dissolutionsover00walk/page/63}}</ref> Þann 23. ágúst 1989 tóku 2 milljónir Eista, Letta og Litáa, þátt í fjöldamótmælum og mynduðu [[Eystrasaltsleiðin]]a, mennska keðju um löndin þrjú.<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration |page=52|year=2013 |publisher=Routledge |isbn=9781136452130}}</ref> Í febrúar 1990 var kosið til [[eistneska þingið|eistneska þingsins]].<ref>{{Cite book|last1=Smith|first1=David |title=Estonia: Independence and European Integration |page=54|year=2013 |publisher=Routledge |isbn=9781136452130}}</ref> Í mars 1991 var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um sjálfstæði Eistlands þar sem 78,4% kjósenda kusu með fullu sjálfstæði. Þegar [[valdaránstilraunin í Sovétríkjunum 1991]] átti sér stað, lýsti Eistland yfir sjálfstæði 20. ágúst 1991.<ref>{{Cite book|last1=Gill|first1=Graeme |title=Democracy and Post-Communism: Political Change in the Post-Communist World |page=41|year=2003 |publisher=Routledge |isbn=9781134485567}}</ref> Stjórn Sovétríkjanna samþykkti sjálfstæði Eistlands 6. september 1991 og 17. september gerðist landið aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]].<ref name="Dillon164">{{Cite book|last1=Dillon|first1=Patricia |last2=Wykoff |first2=Frank C. |title=Creating Capitalism: Transitions and Growth in Post-Soviet Europe|url=https://archive.org/details/creating-capitalism--transitions-and-growth-in-post-soviet-europe-_2002|page=[https://archive.org/details/creating-capitalism--transitions-and-growth-in-post-soviet-europe-_2002/page/164 164]|year=2002 |publisher=Edward Elgar Publishing |isbn=9781843765561}}</ref> Síðustu rússnesku hermennirnir hurfu frá landinu árið 1994.<ref>{{Cite book|last1=Nørgaard|first1=Ole |title=The Baltic States After Independence|page=188|year=1999|publisher=Edward Elgar Publishing |isbn=9781843765561}}</ref> Árið 1992 var byrjað á róttækum efnahagsumbótum sem fólu meðal annars í sér einkavæðingu og gjaldmiðlabreytingu.<ref>{{Cite book|last1=Ó Beacháin|first1=Donnacha |last2=Sheridan |first2=Vera |last3=Stan |first3=Sabina |title=Life in Post-Communist Eastern Europe after EU Membership| page=170|year=2012|publisher=Routledge |isbn=9781136299810}}</ref> Eistland gerðist aðili að [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni 13. nóvember 1999.<ref>{{cite web |url=https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/estonia_e.htm#:~:text=Estonia%20has%20been%20a%20member%20of%20WTO%20since,Communities%20for%20legal%20reasons%29%20in%20its%20own%20right. |title=Estonia and the WTO |publisher=World Trade Organization |access-date=20 September 2021 }}</ref> Þann 28. september 1994 sökk farþegaferjan ''[[Estonia-slysið|Estonia]]'' á leið yfir Eystrasalt frá Tallinn til Stokkhólms. 852 fórust í slysinu sem var eitt mannskæðasta sjóslys 20. aldar.<ref>{{cite news |last1=Henley |first1=Jon |last2=correspondent |first2=Jon Henley Europe |title=Estonia ferry disaster inquiry backs finding bow door was to blame |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jan/23/estonia-ferry-disaster-inquiry-backs-finding-bow-door-was-to-blame |work=The Guardian |date=23 January 2023}}</ref> Frá því landið fékk sjálfstæði hefur utanríkisstefna Eistlands verið í samræmi við önnur [[Vesturlönd|vestræn lýðræðisríki]]. Árið 2004 gekk Eistland bæði í [[Evrópusambandið]] og [[NATO]].<ref>{{Cite book|last1=Miljan|first1=Toivo|title=Historical Dictionary of Estonia|pages=18–19|year=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780810875135}}</ref> Þann 9. desember 2010 gerðist Eistland aðili að [[OECD]].<ref>{{Cite web|url=https://oecd.mfa.ee/estonia-and-oecd/|title=Estonia and OECD|website=Estonia in OECD}}</ref> Þann 1. janúar 2011 tók landið upp [[evra|evru]] sem gjaldmiðil.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-12098513|title=Estonia becomes 17th member of the euro zone|work=BBC News|date=31 December 2010}}</ref> Eistland sat í [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna]] frá 2020 til 2021.<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/activities-objectives/estonia-united-nations/estonia-un-security-council|title=Estonia in the UN Security Council &#124; Ministry of Foreign Affairs|website=vm.ee}}</ref> Eistland fagnaði 100 ára afmæli eistneska lýðveldisins 24. febrúar 2018.<ref>{{cite web |title=Invitation to the birthday celebrations of the Republic of Estonia |url=https://www.ev100.ee/en/Node/149 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304055021/https://www.ev100.ee/en/Node/149 |archive-date=4 March 2018 |access-date=12 March 2018 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |last=ERR |date=2018-02-24 |title=Gallery: Independence Day parade on Tallinn's Freedom Square |url=https://news.err.ee/685636/gallery-independence-day-parade-on-tallinn-s-freedom-square |access-date=2023-12-18 |website=ERR |language=en}}</ref> Samkvæmt manntalsgögnum frá 2021 er enska mest talaða erlenda málið í Eistlandi og 76% landsmanna tala minnst eitt erlent mál. Rússneska er annað mest talaða erlenda málið í Eistlandi, og 17% af eistneskumælandi innfæddum sögðust líka tala eistneska mállýsku.<ref>{{cite web |url=https://rahvaloendus.ee/en/news/results-population-census-have-been-published|title=The results of the 2021 population and housing census have been publishedd|date=December 2022|publisher=Statistics Estonia (government agency at the area of administration of the Ministry of Finance)|access-date=11 May 2024}}</ref><ref name="PopulationByNationality">{{cite web|url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC223&ti=POPULATION+BY+THE+PLACE+OF+RESIDENCE+AND+MOTHER+TONGUE&path=../I_Databas/Population_census/PHC2000/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&lang=1|title=Population by the place of residence and mother tongue, statistical database: Population Census 2000|date=July 2010|publisher=Statistics Estonia (government agency at the area of administration of the Ministry of Finance)|access-date=19 June 2009|archive-date=1 nóvember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101235518/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC223&ti=POPULATION+BY+THE+PLACE+OF+RESIDENCE+AND+MOTHER+TONGUE&path=../I_Databas/Population_census/PHC2000/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&lang=1|url-status=dead}}</ref> == Landfræði == [[File:Laelatu_puisniit.jpg|thumb|right|Við Laelatu hafa fundist 76 plöntutegundir á einum fermetra.]] Eistland er land í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]] við austurströnd [[Eystrasalt]]s, á [[Austurevrópsku sléttunni]], milli 57°30' og 59°49' N og 21°46' og 28°13' A.<ref name="Raukas_2018">{{cite journal|last=Raukas|first=Anto|author-link=Anto Raukas|title=Briefly about Estonia |journal=Dynamiques Environnementales|year=2018|volume=42|issue=42 |url=https://journals.openedition.org/dynenviron/2230?lang=en|doi=10.4000/dynenviron.2230|issn=2534-4358|pages=284–291|s2cid=240432618 |access-date=5 March 2023|doi-access=free}}</ref><ref name="EEA">{{Cite web|url=https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/countries-regions/countries/estonia|title=Estonia|publisher=[[European Environment Agency]]|date=15 March 2021|access-date=5 March 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/|title=Methodology |publisher=[[United Nations Statistics Division]]|access-date=5 March 2023}}</ref> Í norðri liggur landið að [[Finnlandsflói|Finnlandsflóa]] sem skilur Eistland frá [[Finnland]]i og í austri að [[Eystrasalt]]i sem skilur það frá [[Svíþjóð]]. Í suðri á Eistland landamæri að [[Lettland]]i og í austri að [[Peipusvatn]]i og [[Rússland]]i.<ref>{{Cite book|last1=Saar|first1=Asmu|editor-last=Raukas|editor-first=Anto|editor-link1=Anto Raukas|chapter=Üldandmed|title=Eesti entsüklopeedia 11: Eesti üld|page=9|year=2002|publisher=Eesti Entsüklopeediakirjastus|language=et|isbn=9985701151}}</ref> Eistland er 45.335 km² að stærð, og þar af eru innlend vötn 4,6%.<ref name="Raukas_2018"/> Með landhelgi nær Eistland yfir 70.177 km².<ref>{{Cite news|url=https://www.delfi.ee/artikkel/41030503/ulemootmine-soome-on-veidi-pisem-eesti-ikka-sama-suur|title=Ülemõõtmine: Soome on veidi pisem, Eesti ikka sama suur |publisher=[[Delfi (web portal)|Delfi]]|date=25 February 2011|language=et|access-date=5 March 2023}}</ref> Strandlengja Eistlands er 3.794 km að lengd. Hún einkennist af kalksteinsklettum við norðurströndina og stórum eyjum.<ref name="EEA"/><ref>{{Cite web|url=https://www.eesti.ee/en/republic-of-estonia/republic-of-estonia/information-about-estonia|title=Information about Estonia|publisher=[[Ministry of Economic Affairs and Communications|Estonian Information System Authority]]|date=9 November 2022|access-date=5 March 2023}}</ref> Alls eru 2.355 eyjar við Eistland, þar af 2.222 í Eystrasalti. Stærstu eyjarnar eru [[Saaremaa]] og [[Hiiumaa]]. Stöðuvötn í Eistlandi eru yfir 1560 talsins. Þau stærstu eru [[Peipusvatn]] við landamærin að Rússlandi, og [[Võrtsjärv]] í miðju landsins. Auk þeirra eru mörg manngerð lón í Eistlandi. Yfir 7000 ár, lækir og skurðir eru í Eistlandi, en aðeins 10 þeirra eru lengri en 100 km. Lengstu vatnsföll Eistlands eru [[Võhandu]] (162 km) og [[Pärnu (fljót)|Pärnu]] (144 km), en þar á eftir koma árnar [[Põltsamaa (á)|Põltsamaa]], [[Pedja (á)|Pedja]], [[Kasari (á)|Kasari]], [[Keila (á)|Keila]], og [[Jägala (á)|Jägala]]. [[Fen]] og [[mýri|mýrar]] þekja 23,2% landsins, en [[skógur|skógar]] þekja yfir helming þess. Landslag er almennt séð flatt og meðalhæð yfir sjávarmáli er aðeins 50 metrar. Aðeins 10% landsins nær yfir 100 metra yfir sjávarmál. Hæsti tindurinn er [[Suur Munamägi]], 318 metrar á hæð, á [[Haanja-hálendið|Haanja-hálendinu]].<ref name="Raukas_2018"/> == Stjórnmál == {{multiple image | align = right | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Alar Karis - August 2021.jpg | width1 = 114 | caption1 = [[Alar Karis]]<br /><small>[[Forseti Eistlands|Forseti]]<br />frá 2021</small> | image2 = Kristen Michal in 2024 (cropped).jpg | width2 = 113 | caption2 = [[Kristen Michal]]<br /><small>[[Forsætisráðherra Eistlands|Forsætisráðherra]]<br />frá 2024</small> }} Eistland er [[lýðveldi]] sem býr við [[þingræði]]. Þing Eistlands, [[Riigikogu]], fer með löggjafarvaldið og kýs [[Forseti Eistlands|forseta landsins]] á 5 ára fresti. [[Ríkisstjórn Eistlands]] er handhafi [[framkvæmdavald]]sins, og hana mynda [[forsætisráðherra]] og aðrir [[ráðherra|ráðherrar]] sem forsetinn setur í embætti eftir að þingið hefur samþykkt þá.<ref name="Toots">{{cite web |first=Anu |last=Toots |url=https://library.fes.de/pdf-files/bueros/baltikum/15260.pdf |title=2019 Parliamentary elections in Estonia |page=3 |publisher=[[Friedrich Ebert Foundation]] |date=March 2019 |access-date=4 January 2020}}</ref> [[Eistneska þingið]] (Riigikogu) starfar í einni deild. Þingmenn eru 101 og kjörtímabil þingsins er 4 ár. Allir eistneskir ríkisborgarar sem hafa náð 18 ára aldri hafa kosningarétt. Þingið ber ábyrgð á því að samþykkja ríkisstjórnina, setja lög, fjárlög og fara með þinglegt eftirlit. Þingið skipar forseta hæstaréttar, forseta bankaráðs seðlabankans, ríkisendurskoðanda, réttarkanslara og yfirmann herafla Eistlands, samkvæmt tillögu forseta landsins.<ref>{{cite web|url=https://www.riigikogu.ee/en/introduction-and-history/riigikogu-tasks-organisation-work/what-is-riigikogu/ |title=What is Riigikogu? |publisher=[[Riigikogu]] |date=15 October 2019 |access-date=4 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.riigikogu.ee/en/introduction-and-history/riigikogu-tasks-organisation-work/what-does-riigikogu/ |title=What does Riigikogu do? |publisher=[[Riigikogu]] |date=4 September 2019 |access-date=4 January 2020}}</ref> [[Ríkisstjórn Eistlands]] er mynduð af [[forsætisráðherra Eistlands]], samkvæmt tilmælum forseta landsins, og með samþykki þingsins. Forsetinn stýrir ríkisstjórinni sem fer með stefnumótun í innanríkis- og utanríkismálum. Ráðherrar fara hver með sitt ráðuneyti og eru fulltrúar þess í ríkisstjórn. Stundum eru ráðherrar án ráðuneytis skipaðir.<ref>{{cite web |first=Taavi |last=Annus |url=http://www.estonica.org/en/State/Government_and_executive_power/Government/ |title=Government |publisher=[[Estonica]] |date=27 September 2012 |access-date=4 January 2020 |archive-date=14 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114172058/http://www.estonica.org/en/State/Government_and_executive_power/Government/ |url-status=dead }}</ref> Eistlandi hefur alltaf verið stýrt af [[samsteypustjórn]]um, þar sem enginn flokkur hefur náð meirihluta á þinginu.<ref name="Toots"/> [[File:Riigikogu hoone, Kaupo Kalda foto, 2016.jpg|thumb|right|[[Toompea-höll]] er þinghús Eistlands.]] [[Forseti Eistlands]] er þjóðhöfðingi landsins, en hlutverk hans er að mestu leyti táknrænt. Forsetinn er kjörinn af þinginu, eða sérstakri kjörnefnd.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-12053491 YLE: Viron presidentinvaali on ajautumassa kaaokseen jo toista kertaa peräkkäin – "Instituutio kyntää pohjamudissa", sanoo politiikan tutkija] (á finnsku)</ref> Forsetinn les upp lögin sem þingið setur og hefur rétt til að neita því og senda lögin til annarrar umræðu í þinginu. Ef þingið samþykkir lögin aftur óbreytt, hefur forsetinn leyfi til að senda lögin til hæstaréttar til að skera úr um hvort þau standist stjórnarskrá. Forsetinn er fulltrúi landsins á alþjóðavettvangi.<ref name="Toots"/><ref>{{cite web |first=Taavi |last=Annus |url=http://www.estonica.org/en/State/President_of_the_Republic/Duties_of_the_President_of_the_Republic/ |title=Duties of the President of the Republic |publisher=[[Estonica]] |date=27 September 2012 |access-date=4 January 2020 |archive-date=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924110941/http://www.estonica.org/en/State/President_of_the_Republic/Duties_of_the_President_of_the_Republic/ |url-status=dead }}</ref> [[Stjórnarskrá Eistlands]] gerir líka ráð fyrir beinu lýðræði með þjóðaratkvæðagreiðslum, en eftir að hún var samþykkt 1992 hefur eina þjóðaratkvæðagreiðslan verið um aðild landsins að Evrópusambandinu 2003.<ref>{{cite journal |last1=Liivik |first1=Ero |year=2011 |title=Referendum in the Estonian Constitution |url=https://www.juridicainternational.eu/public/pdf/ji_2011_1_17.pdf |journal=Juridica International |volume=18 |page=21 |access-date=14 January 2020}}</ref> Eistland hefur gengið langt í þróun [[rafræn stjórnsýsla|rafrænnar stjórnsýslu]]. 99% opinberrar þjónustu er aðgengileg á vefnum allan sólarhringinn.<ref>{{cite news |first=Elizabeth |last=Schulze |url=https://www.cnbc.com/2019/02/08/how-estonia-became-a-digital-society.html |title=How a tiny country bordering Russia became one of the most tech-savvy societies in the world |publisher=[[CNBC]] |date=8 February 2019 |access-date=4 January 2020}}</ref> Árið 2005 var Eistland fyrsta land heims sem tók upp bindandi netatkvæðagreiðslu í sveitarstjórnarkosningum.<ref>{{cite conference |first=Priit |last=Vinkel |title=Information Security Technology for Applications |chapter=Internet Voting in Estonia |series=Lecture Notes in Computer Science |book-title=Laud P. (eds) Information Security Technology for Applications. NordSec 2011. Lecture Notes in Computer Science, vol 7161 |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2012 |volume=7161 |pages=4–12 |doi=10.1007/978-3-642-29615-4_2 |isbn=978-3-642-29614-7 }}</ref> Í [[þingkosningar í Eistlandi 2023|þingkosningum 2023]] voru 51% atkvæða greidd á netinu.<ref>{{cite news |url=https://news.err.ee/1608904730/estonia-sets-new-e-voting-record-at-riigikogu-2023-elections |title=Estonia sets new e-voting record at Riigikogu 2023 elections |publisher=[[Eesti Rahvusringhääling]] |date=6 March 2023 |access-date=31 March 2023}}</ref> Í þingkosningum 2023 náðu 6 stjórnmálaflokkar inn á þing. Formaður [[Umbótaflokkur Eistlands|Umbótaflokksins]], [[Kaja Kallas]], myndaði sína þriðju ríkisstjórn með [[Sósíaldemókratar (Eistlandi)|Sósíaldemókrötum]] og [[Eistland 200|Eistlandi 200]], meðan [[Íhaldsflokkur Eistlands]], [[Eistneski miðflokkurinn]] og [[Isamaa]] mynda stjórnarandstöðu.<ref>{{cite news |url=https://news.err.ee/1608905309/reform-party-takes-landslide-win-in-2023-riigikogu-elections |title=Reform Party takes landslide win in 2023 Riigikogu elections |date=6 March 2023 |access-date=17 April 2023}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.err.ee/1608950416/reformierakonna-eesti-200-ja-sotsiaaldemokraatide-valitsus-astus-ametisse |title=Reformierakonna, Eesti 200 ja Sotsiaaldemokraatide valitsus astus ametisse |publisher=[[Eesti Rahvusringhääling]] |date=17 April 2023 |access-date=17 April 2023 |language=Estonian}}</ref> Kallas sagði af sér sem forsætisráðherra eftir að hún var skipuð [[utanríkismálastjóri Evrópusambandsins]] í júlí 2024 og samflokksmaður hennar, [[Kristen Michal]], tók við. [[Hæstiréttur Eistlands]] er æðsti handhafi [[dómsvald]]s og eru hæstaréttardómarar 17. Þingið velur forseta hæstaréttar og í kjölfarið skipar forseti hann í embættið ævilangt. === Sýsluskipan === [[Mynd:Eesti maakonnad 2006.svg|thumb|right|400px|Sýsluskipan í Eistlandi]] Eistlandi er skipt í fimmtán [[Sýsla|sýslur]]: * [[Harju-sýsla]] * [[Hiiu-sýsla]] * [[Ida-Viru-sýsla]] * [[Jõgeva-sýsla]] * [[Järva-sýsla]] * [[Lääne-sýsla]] * [[Lääne-Viru-sýsla]] * [[Põlva-sýsla]] * [[Pärnu-sýsla]] * [[Rapla-sýsla]] * [[Saare-sýsla]] * [[Tartu-sýsla]] * [[Valga-sýsla]] * [[Viljandi-sýsla]] * [[Võru-sýsla]] == Efnahagslíf == [[File:Estonia Product Exports (2019).svg|upright=1.15|thumb|right|Hlutfallsleg skipting útflutningsvara frá Eistlandi árið 2019.]] Eistland á aðild að Evrópusambandinu og [[OECD]]. Landið er flokkað sem [[hátekjuland]] af [[Heimsbankinn|Heimsbankanum]]. Kaupmáttarjöfnuð landsframleiðsla á mann var 46.385 dalir árið 2023 samkvæmt [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]], sem setti landið í 40. sæti á heimsvísu.<ref>{{Cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report |access-date=2023-04-16 |website=IMF |language=en}}</ref> Eistland situr hátt á listum yfir lönd eftir [[lífsgæði|lífsgæðum]],<ref>{{Cite web |title=Estonia (Ranked 21st) |url=https://www.prosperity.com/globe/estonia |website=Legatum Prosperity Index 2020}}</ref> [[menntunarvísitalan|menntun]],<ref>{{Cite news |date=2 December 2019 |title=Pisa rankings: Why Estonian pupils shine in global tests |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/education-50590581}}</ref> [[fjölmiðlafrelsisvísitalan|fjölmiðlafrelsi]], [[rafræn stjórnsýsla|rafrænni stjórnsýslu]]<ref>{{Cite web |date=24 July 2020 |title=Estonia among top 3 in the UN e-Government Survey 2020 |url=https://e-estonia.com/estonia-top-3-in-un-e-government-survey-2020/ |website=e-Estonia}}</ref><ref>{{cite web |last=Harold |first=Theresa |date=October 30, 2017 |title=How A Former Soviet State Became One Of The World's Most Advanced Digital Nations |url=https://www.alphr.com/technology/1007520/how-a-former-soviet-state-became-one-of-the-worlds-most-advanced-digital-nations/ |access-date=November 29, 2021 |work=Alphr}}</ref> og hlutfalli tæknifyrirtækja.<ref>{{Cite web |title=Number of start-ups per capita by country |url=https://2020.stateofeuropeantech.com/chart/746-3309 |website=2020.stateofeuropeantech.com}}</ref> Vegna mikils hagvaxtar hefur Eistlandi stundum verið lýst sem „[[Eystrasaltstígrarnir|Eystrasaltstígri]]“, ásamt Litáen og Lettlandi. Eistland tók upp evruna 1. janúar 2011 og varð þar með 17. aðildarland evrusvæðisins.<ref name="euroreuters">{{cite news|last=Mardiste|first=David|title=Estonia joins crisis-hit euro club|url=https://www.reuters.com/article/us-estonia-euro-idUSTRE6BU0S720110101|access-date=2 January 2011|date=1 January 2011|work=[[Reuters]]}}</ref> Samkvæmt [[Eurostat]] eru opinberar skuldir sem hlutfall af landsframleiðslu lægstar í Eistlandi af Evrópusambandslöndunum, eða 18,4% árið 2022.<ref>{{vefheimild|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Government_finance_statistics|titill=Government finance statistics|vefsíða=Eurostat|dags=20. apríl 2023|skoðað=17.8.2023}}</ref> Fjárlög í jafnvægi, hlutfallslega litlar [[opinberar skuldir]], flatur tekjuskattur, frjáls viðskiptalöggjöf, samkeppnishæfur bankageiri, framsækin [[stafræn þjónusta]] og farsímaþjónusta, eru allt hlutir sem einkenna markaðshagkerfi Eistlands. Eistland framleiðir um 75% af raforku sem landið neytir.<ref>[http://www.stat.ee/34170 "Electricity Balance, Yearly"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128220628/http://www.stat.ee/34170 |date=28 November 2017 }} 8 June 2010 (Estonian)</ref> Árið 2011 voru 85% af henni framleidd úr [[bikflögusteinn|bikflögusteinum]] innanlands.<ref>{{cite web |url=https://valitsus.ee/UserFiles/valitsus/et/valitsus/arengukavad/keskkonnaministeerium/Põlevkivi%20kasutamise%20riikliku%20arengukava%20täitmise%20aruanne%202011.pdf |title="Põlevkivi kasutamise riikliku arengukava 2008–2015" 2011. a täitmise aruanne |publisher=Valitsus.ee |date=6 September 2012 |access-date=16 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508121023/https://valitsus.ee/UserFiles/valitsus/et/valitsus/arengukavad/keskkonnaministeerium/P%C3%B5levkivi%20kasutamise%20riikliku%20arengukava%20t%C3%A4itmise%20aruanne%202011.pdf |archive-date=8 May 2013 |url-status=dead }}</ref> Annars konar orkuauðlindir, eins og viður, mór og lífmassi, eru um 9% af frumorkuframleiðslu landsins. Endurnýjanleg vindorka sá fyrir um 6% af heildarorkuþörf árið 2009.<ref>[http://www.stat.ee/34167 "Energy Effectiveness, Yearly"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128212459/http://www.stat.ee/34167 |date=28 November 2017 }} 22 September 2010 (Estonian)</ref> Eistland flytur inn [[olía|olíu]] frá Vestur-Evrópu og Rússlandi. Eistland flutti áður 100% af jarðgasi inn frá Rússlandi, en hefur frá 2022 dregið verulega úr innflutningi þaðan og flytur meira inn frá Lettlandi og Litáen í staðinn.<ref>{{vefheimild|url=https://www.enerdata.net/estore/energy-market/estonia/|vefsíða=Enerdata|titill=Estonia Energy Information|skoðað=17.8.2023}}</ref> Eistland hefur sett sér markmið um að 100% af orku komi frá [[endurnýjanleg orka|endurnýjanlegum orkugjöfum]] árið 2030. Hlutfallið var komið í 38% árið 2021.<ref>{{vefheimild|url=https://www.stat.ee/en/find-statistics/statistics-theme/energy-and-transport/energy|vefsíða=Statistikaamet|titill=Energy|skoðað=17.8.2023}}</ref> Lykilgeirar efnahagslífsins eru olíuframleiðsla, fjarskipti, textílframleiðsla, efnaiðnaður, bankaþjónusta, þjónusta, matvælavinnsla og fiskvinnsla, timbur, skipasmíði, rafeindatækni og flutningar.<ref>{{cite web|title=DISCOVER BUSINESS AND INVESTMENT OPPORTUNITIES IN ESTONIA!|url=http://www.estonianexport.ee/?page=b4&lang=eng|work=Estonian Export Directory|access-date=2 July 2013|archive-date=21 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121064237/http://www.estonianexport.ee/?page=b4&lang=eng|url-status=dead}}</ref> Íslausa höfnin í [[Muuga]], nálægt Tallinn, hefur góða innviði fyrir umskipun, stórvirka kornlyftu, frystigeymslur og ný tæki fyrir olíuuppskipun.<ref>{{Cite web |title=Muuga Harbour |url=https://www.ts.ee/en/muuga-harbour/ |access-date=2023-08-11 |website=Tallinna Sadam |language=en-US}}</ref> [[File:Tln1.jpg|thumb|left|alt=Loftmynd af háhýsum við sólsetur.|Aðalviðskiptahverfið í Tallinn.]] Vegna [[Fjármálakreppan 2007-2010|alþjóðlegu fjármálakreppunnar]] sem hófst 2007 dróst verg landsframleiðsla Eistlands saman um 1,4% á 2. fjórðungi ársins 2008, yfir 3% á 3. fjórðungi 2008 og yfir 9% á fjórða fjórðungi. Eistneska ríkið skilaði aukafjárlögum með halla sem þingið samþykkti. Tekjur á fjárlögum minnkuðu um 6,1 milljarð evra og útgjöld um 3,2 milljarða.<ref>{{cite web |url=http://www.fin.ee/80290/ |title=Ministry of Finance |publisher=fin.ee |date=15 May 2008 |access-date=2 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102031135/http://www.fin.ee/80290/ |archive-date=2 November 2013 }}</ref> Árið 2010 varð efnahagsástandið aftur stöðugt og vöxtur hófst byggður á sterkum útflutningsgreinum. Á fjórða fjórðungi 2010 jókst iðnframleiðsla í Eistlandi um 23% miðað við fyrra ár. Síðan þá hefur landið gengið í gegnum hagvaxtarskeið.<ref name="Stat">{{cite web |url=http://www.stat.ee/pohinaitajad |title=Eesti Statistika – Enim nõutud statistika |publisher=Stat.ee |date=23 March 2010 |access-date=5 June 2011 |archive-date=14 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114194049/https://www.stat.ee/pohinaitajad |url-status=dead }}</ref> Samkvæmt gögnum Eurostat var kaupmáttarjöfnuð verg landsframleiðsla á mann 67% af meðaltali Evrópusambandsins árið 2008.<ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF |title=GDP per capita in PPS |publisher=Eurostat |access-date=25 June 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090711153813/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF |archive-date=11 July 2009 }}</ref> Árið 2022 voru meðalmánaðarlaun í Eistlandi 1685 evrur.<ref>{{vefheimild|url=https://www.stat.ee/en/find-statistics/statistics-theme/work-life/wages-and-salaries-and-labour-costs/average-monthly-gross-wages-and-salaries|vefsíða=Statistics Estonia|titill=Average monthly gross wages and salaries|skoðað=17.8.2023}}</ref> Töluverður munur er á VLF milli héraða í Eistlandi. Yfir helmingur landsframleiðslunnar verður til í Tallinn.<ref name="BBN">{{cite web|first=Kaja |last=Koovit |url=http://www.balticbusinessnews.com/?PublicationId=f47e445a-e234-432f-b7b0-137ca0bff47d |title=bbn.ee – Half of Estonian GDP is created in Tallinn |publisher=Balticbusinessnews.com |date=1 June 2011 |access-date=5 June 2011}}</ref> Árið 2008 var VLF á mann í Tallinn 172% af meðaltalinu í Eistlandi,<ref name="Statistics">[http://www.stat.ee/dokumendid/30210 Half of the gross domestic product of Estonia is created in Tallinn]. Statistics Estonia. ''Stat.ee''. 29. september 2008. Sótt 23. desember 2011.</ref> þannig að VLF á mann í Tallinn var þá 115% af meðaltali Evrópusambandsins.. Árið 2022 var atvinnuleysi 5,6% sem var rétt undir 5,9% meðaltali Evrópusambandsins.<ref>{{vefheimild|url=https://www.stat.ee/en/find-statistics/statistics-theme/work-life/labour-market/unemployment-rate|titill=Unemployment|vefsíða=Statistikaamet|skoðað=17.8.2023}}</ref> Hagvöxtur árið 2022 var neikvæður um 1,3%<ref>{{vefheimild|url=https://www.stat.ee/en/news/estonian-economy-contracted-13-last-year|vefsíða=Statistics Estonia|titill=The Estonian economy contracted by 1.3% last year|dags=1.3.2023|skoðað=17.8.2023}}</ref> talsvert undir 3,5% meðaltali evrusvæðisins. Árið 2012 var Eistland eina evrulandið með jákvæðan greiðslujöfnuð og aðeins 6% þjóðarskuldir. Eistland er eitt af minnst skuldugu ríkjum Evrópu.<ref>{{cite web|title=Estonia Uses the Euro, and the Economy is Booming|url=https://www.cnbc.com/id/47691090/|publisher=CNBC|access-date=13 June 2012|date=5 June 2012}}</ref> == Íbúar == [[File:Eesti rahvaarv 1960-2019.png|thumb|upright=1.15|Íbúafjöldi Eistlands frá 1960 til 2019. Breytingarnar stafa af aðflutningi og brottflutningi íbúa frá öðrum ríkjum Sovétríkjanna.<ref name="stat.ee_2">{{cite web|title=Rahvaarv, 1. jaanuar, aasta|url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/Database/RAHVASTIK/databasetree.asp|publisher=Statistics Estonia|access-date=10 October 2019}}</ref>]] Samfélagið í Eistlandi hefur gengið í gegnum miklar breytingar eftir að landið endurheimti fullt sjálfstæði árið 1991.<ref>{{cite web|url=https://www.baltictimes.com/report__estonia_is_most_westernized_of_former_soviet_union_members/|title=Report: Estonia is most westernised of former Soviet Union members|work=[[The Baltic Times]]|date=May 1, 2018|access-date=November 29, 2021}}</ref> Meðal þess eru breytingar í lagskiptingu samfélagsins og dreifingu fjölskyldutekna. [[Gini-stuðull]] Eistlands var um tíma hærri en meðaltal Evrópusambandsins en er nú svipaður og meðaltalið, eða um 0,30.<ref>{{cite web|url=https://gateway.euro.who.int/en/hfa-explorer/gini-coefficient/estonia/#LXAUyyxO9j|website=Who.int|access-date=20.12.2024|title=GINI coefficient (income distribution) (Estonia)}}</ref> Skráð atvinnuleysi var 6,9% í janúar 2021.<ref>{{cite web |url=https://www.stat.ee/et/avasta-statistikat/valdkonnad/tooelu/tooturg/tootuse-maar |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916215536/https://www.stat.ee/et/avasta-statistikat/valdkonnad/tooelu/tooturg/tootuse-maar |url-status=live |archive-date=16 September 2020 |title=Töötuse määr |trans-title=Unemployment rate |publisher=Statistics Estonia |language=Estonian |access-date=20 September 2021 }}</ref> 31. desember 2021 var íbúafjöldi Eistlands rúmlega 1,3 milljónir, sem var um 3% meira en í síðasta manntali árið 2011. 84% íbúa Eistlands árið 2021 bjuggu þar líka þegar síðasta manntal var tekið. 11% höfðu bæst við vegna fæðinga og 5% vegna aðflutnings á þessu 10 ára tímabili. Í dag eru samkvæmt könnun 211 upprunahópar sem búa í landinu, sem tala 243 tungumál. Hlutfall fólks með háskólamenntun er yfir 40%, sem er svipað og á [[Ísland]]i og nokkuð yfir meðaltali Evrópusambandsins.<ref>{{cite web|url=https://www.euronews.com/next/2024/08/17/which-countries-are-home-to-the-most-educated-people-in-europe|title=Which countries are home to the most educated people in Europe?|website=Euronews|date=17.8.2024|author=Servet Yanatma}}</ref> Hlutfall Eista af íbúafjölda Eistlands hefur haldist nokkuð stöðugt í þremur manntölum 2000 til 2021, eða tæp 70%. 84% íbúa tala eistnesku og 67 eiga eistnesku að móðurmáli. Hlutfall eistneskumælandi íbúa hefur aukist lítillega, aðallega vegna þeirra sem hafa lært eistnesku sem annað mál. Áætlað er að 76% íbúa tali minnst eitt annað mál en sitt móðurmál. Samkvæmt manntalinu 2021 er algengasta annað mál íbúa Eistlands enska, en var áður rússneska. Talið er að 17% Eista tali eistneska mállýsku.<ref>{{cite web |url=https://rahvaloendus.ee/en/news/results-population-census-have-been-published|title=The results of the 2021 population and housing census have been published|date=December 2022|publisher=Statistics Estonia (government agency at the area of administration of the Ministry of Finance)|access-date=11 May 2024}}</ref><ref name="PopulationByNationality"/> == Menning == [[Mynd:Eesti_Rahva_Muuseumi_peahoone_13.jpg|thumb|right|Eistneska þjóðminjasafnið í Tartú.]] Eistnesk menning hefur ýmis einkenni sem stafa bæði af staðsetningu landsins og sögu þess. Menning Eistlands hefur orðið fyrir áhrifum frá helstu nágrannaþjóðum, eins og [[Finnland]]i, [[Lettland]]i og [[Litáen]]; og fyrrum herraþjóðum, eins og [[Svíþjóð]], [[Rússland]]i og [[Þýskaland]]i. Eistlandi hefur oft verið lýst sem landi á mörkum austurs og vesturs, sem lýsir sér meðal annars í trúfélögum sem starfa í landinu. Stærstu kirkjudeildirnar eru [[Eistneska rétttrúnaðarkirkjan]] (sem heyrir undir patríarkann í Moskvu) með um 170.000 meðlimi og [[Eistneska evangelíska lútherska kirkjan]] með um 160.000 meðlimi. [[Eistneska postullega rétttrúnaðarkirkjan]] heyrir undir patríarkann í Konstantínópel og er með um 30.000 meðlimi. Flestir íbúar Eistlands tilheyra engri sérstakri kirkjudeild. Margir Eistar hafa viljað skilgreina landið sem eitt [[Norðurlöndin|Norðurlandanna]] vegna skyldleika [[eistneska|eistneskunnar]] við [[finnska|finnsku]] og önnur líkindi, auk sameiginlegrar sögu.<ref>[https://vm.ee/et/node/42622 Estonia as a Nordic Country] – Välisministeerium</ref><ref>[https://icds.ee/en/nordic-ideals-of-estonia-and-finland-a-longing-for-a-strong-leader-sets-finland-and-estonia-apart-from-scandinavia/ Nordic ideals of Estonia and Finland: a longing for a strong leader sets Finland and Estonia apart from Scandinavia] – ICDS</ref> Gildi eins og [[sjálfsþurft]] og [[jafnrétti]], [[almannaréttur]] og [[almennur kosningaréttur]], auk hugmynda um nálægð við náttúruna ([[sumarbústaður|sumarbústaðamenning]]), eru álitin mikilvæg í Eistlandi og eitt af því sem tengir landið við Norðurlöndin. Sérstaklega tungumálið greinir Eistland frá hinum [[Eystrasaltslöndin|Eystrasaltslöndunum]]. Finnland og Svíþjóð eru auk þess með mikilvægustu viðskiptalöndum Eistlands og þrír fjórðu erlendrar fjárfestingar í landinu koma frá Finnlandi. Formlega er þó algengara að skilgreina Eistland sem [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópuland]]. Eistnesk [[alþýðumenning]] er í hávegum höfð í Eistlandi og [[Eistneska þjóðminjasafnið]] í Tartú er helgað alþýðumenningu fyrst og fremst. [[Viljandi-akademían]] er skóli innan [[Tartu-háskóli|Tartu-háskóla]] sem leggur áherslu á hefðbundið [[handverk]] og [[alþýðulist]]ir. [[Eistneska listaakademían]] í Tallinn er helsti listaháskóli landsins. Líkt og Finnar eiga Eistar langa hefð sagnakvæða sem [[Friedrich Reinhold Kreutzwald]] setti saman í sagnakvæðið ''[[Kalevipoeg]]'' 1853,<ref>J. D. Rateliff, ''The History of the Hobbit'' (2007) p. 181</ref> eins og [[Elias Lönnrot]] hafði gert við finnsk sagnakvæði árið 1835. [[Seto leelo]] er fjölradda kórsöngur [[Setóar|Setóa]], eistneskumælandi minnihlutahóps sem býr í austustu héruðum Eistlands.<ref name="Leelo">{{cite web|title=Seto Leelo, Seto polyphonic singing tradition|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00173|publisher=UNESCO|access-date=3 November 2012}}</ref> [[Eistneska söngvahátíðin]] á rætur að rekja til 19. aldar og er ein stærsta kórahátíð heims. Yfir 30.000 tóku þátt í hátíðinni árið 2019. Ásamt sambærilegum hátíðum í Lettlandi og Litáen er hátíðin á [[Listi UNESCO yfir óáþreifanlegan menningararf|Lista UNESCO yfir óáþreifanlegan menningararf]].<ref>{{cite news |title=Estonian song and dance celebration |url=https://www.visitestonia.com/en/why-estonia/welcome-to-the-estonian-song-and-dance-celebration |website=VisitEstonia.com |access-date=16 October 2022 |language=en |archive-date=16 október 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016093511/https://www.visitestonia.com/en/why-estonia/welcome-to-the-estonian-song-and-dance-celebration |url-status=dead }}</ref> Þekktasta tónskáld Eistlands er [[Arvo Pärt]].<ref>{{cite web|url= https://estonianworld.com/culture/arvo-part-was-the-worlds-second-most-performed-living-composer-in-2019/|title=Arvo Pärt was the world's second most performed living composer in 2019 | work = Estonian world |date=7 January 2020 |access-date=10 March 2020}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.valitsus.ee/en Ríkisstjórn Eistlands] * [https://www.visitestonia.com/en/ Ferðavefur] {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Atlantshafsbandalagið}} [[Flokkur:Eistland| ]] 5ba2dr0oukfwz8jdsrgsj3683r0ysb9 0 4581 1963800 1903092 2026-05-20T12:48:39Z Fyxi 84003 1963800 wikitext text/x-wiki {{Land |nafn = Lýðveldið Albanía |nafn_á_frummáli = Republika e Shqipërisë |nafn_í_eignarfalli = Albaníu |fáni = Flag of Albania.svg |skjaldarmerki = Coat_of_arms_of_Albania.svg |staðsetningarkort = Albania_(orthographic_projection).svg |kjörorð = Feja e Shqiptarit eshte Shqiptaria |þjóðsöngur = [[Hymni i Flamurit]] |tungumál = [[Albanska]] |höfuðborg = [[Tírana]] |stjórnarfar = [[Lýðveldi]] |titill_leiðtoga1 = [[Forseti Albaníu|Forseti]] |titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Albaníu|Forsætisráðherra]] |nafn_leiðtoga1 = [[Bajram Begaj]] |nafn_leiðtoga2 = [[Edi Rama]] |staða = Sjálfstæði |staða_athugasemd = frá [[Tyrkjaveldi]] |atburður1 = Yfirlýst |dagsetning1 = [[28. nóvember]] [[1912]] |atburður2 = Viðurkennt |dagsetning2 = [[29. júlí]] [[1913]] |atburður3 = Lýðveldi |dagsetning3 = [[31. janúar]] [[1925]] |atburður4 = Konungsríki |dagsetning4 = [[1. september]] [[1928]] |atburður5 = Lýðveldi |dagsetning5 = [[11. janúar]] [[1946]] |stærðarsæti = 140 |flatarmál = 28.748 |hlutfall_vatns = 4,7 |fólksfjöldi = 2.363.314 |mannfjöldaár = 2025 |mannfjöldasæti = 143 |íbúar_á_ferkílómetra = 82,2 |VLF = 58,196 |VLF_ár = 2024 |VLF_sæti = 118 |VLF_á_mann = 21.376 |VLF_á_mann_sæti = 83 |VÞL = {{hækkun}} 0.789 |VÞL_ár = 2022 |VÞL_sæti = 74 |gjaldmiðill = [[Albanskt lek|Lek]] |tímabelti = [[UTC+1]] (+2 [[evrópskur sumartími|á sumrin]]) |tld = al |símakóði = 355 }} '''Albanía''' ([[albanska]]: ''Shqipëri'' eða ''Shqipëria''; [[gegalbanska]]: ''Shqipni'' eða ''Shqipnia'', líka ''Shqypni'' eða ''Shqypnia'') er land í [[Suðaustur-Evrópa|Suðaustur-Evrópu]]. Það á landamæri í norðri að [[Kosóvó]] og [[Svartfjallaland]]i, [[Norður-Makedónía|Norður-Makedóníu]] í austri og [[Grikkland]]i í suðri. Vesturhluti landsins liggur að [[Adríahaf]]inu og í suðvestri liggur strönd landsins meðfram [[Jónahaf]]inu. Bæði höfin eru hluti af [[Miðjarðarhaf]]i. [[Landhelgi]] Albaníu liggur að landhelgi Grikklands, Svartfjallalands og [[Ítalía|Ítalíu]]. Albanía er landfræðilega fjölbreytt þótt landið sé aðeins 28.748 km{{sup|2}} að stærð, frá snævi þöktum fjallstindum í [[Albönsku Alparnir|Albönsku Ölpunum]] að heitum og sólríkum ströndum við Miðjarðarhafið. Sögulega hefur Albanía verið byggð ýmsum þjóðum frá fornöld. Þar hafa búið [[Illyría|Illýrar]], [[Þrakía|Þrakverjar]], [[Forn-Grikkir]], [[Rómverjar]], [[Feneyingar]] og [[Ottómanar]]. [[Albanar]] stofnuðu sjálfstæða [[furstadæmið Arbër]] á 12. öld. [[Konungsríkið Albanía]] og [[Furstadæmið Albanía]] stóðu þar á 13. og 14. öld. Þegar [[Tyrkjaveldi]] hóf að leggja Balkanskagann undir sig á 15. öld veittu Albanar harða mótspyrnu undir stjórn [[Skanderbeg]]s. Sjálfstæðisbarátta hófst með [[Albanska endurreisnin|Albönsku endurreisninni]] á 19. öld og þegar Tyrkjaveldi beið ósigur í [[Balkanstríðin|Balkanstríðunum]] lýstu Albanar yfir stofnun sjálfstæðs [[þjóðríki]]s árið 1912. Í upphafi [[Síðari heimsstyrjöld|Síðari heimsstyrjaldar]] gerði Ítalía óvænt innrás í [[Konungsríkið Albanía|Konungsríkið Albaníu]] 1939 og stofnuðu þar verndarríkið [[Stór-Albanía|Stór-Albaníu]] með hlutum af landsvæðum [[Júgóslavía|Júgóslavíu]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] og Grikklands þar sem stórir hópar Albana bjuggu. Eftir styrjöldina stofnaði [[Enver Hoxha]] kommúnistaríkið Albaníu sem var einangrað alræðisríki. Uppreisnir gegn kommúnistastjórninni hófust árið 1990 og 1991 var fjölflokkalýðræði komið á. Í landinu er [[þingræði]]. Höfuðborg Albaníu, [[Tírana]], er með 600.000 íbúa af þeim 2.360.000 (2025) sem búa í öllu landinu.<ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://databaza.instat.gov.al:8083/pxweb/en/DST/START__DE/POP02/ |title=Population by prefecture, county and municipality |website=INSTAT Data Portal |publisher=Institute of Statistics (INSTAT) |language=en |access-date=2026-05-20 }}</ref> Landið er skilgreint sem [[þróunarland]] og miðtekjuland þar sem þjónustugeirinn er stærstur en framleiðsluiðnaður kemur þar á eftir. Lagabreytingar sem miða að frjálsum markaði hafa opnað landið fyrir erlendum fjárfestingum, sérstaklega á orku- og samgöngusviði.<ref>Reports: Poverty Decreases In Albania After Years Of Growth.Dow Jones Newswires, 201-938-5500. [http://www.nasdaq.com/aspx/stock-market-news-story.aspx?storyid=200904231403dowjonesdjonline000935&title=reports-poverty-decreases-in-albania-after-years-of-growth Nasdaq.com]</ref> Hið opinbera sér öllum borgurum fyrir ókeypis heilsugæslu og grunn- og framhaldsmenntun. Landið er aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[NATO]], [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]], [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]], [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni, [[Samtök um íslamska samvinnu|Samtökum um íslamska samvinnu]] (OIC) og [[Miðjarðarhafsráðið|Miðjarðarhafsráðinu]]. Það hefur verið umsóknaraðili að [[Evrópusambandið|ESB]] síðan 2003 og sótti formlega um aðild þann 28. apríl 2009.<ref>{{vefheimild | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8023127.stm | titill=Albania applies for EU membership | mánuður=28 Apríl | ár=2009}}</ref> ==Heiti== Landaheitið Albanía kemur úr [[miðaldalatína|miðaldalatínu]]. Hugsanlega er það dregið af nafni illyríska ættbálksins sem Grikkir kölluðu [[Albanoi]]. Uppruni heitisins er hugsanlega [[frumindóevrópska]] orðið ''*alb'' sem merkir „hæð“ eða „fjall“ og er mögulega líka uppruni heitis [[Alpafjöll|Alpafjalla]]. Landfræðingurinn [[Kládíus Ptólmæos]] gerði landakort árið 150 sem sýnir borgina [[Albanopolis]] norðaustan við [[Durrës]].<ref>Madrugearu A, Gordon M. The wars of the [[Balkan Peninsula]]. Rowman & Littlefield, 2007. p. 146.</ref><ref>Richard Talbert (2000). ''Barrington Atlas of the Greek and Roman World'' (ISBN 0-691-03169-X): 49 & neðanmálsgreinar.</ref> Hugsanlega kemur sama nafn fyrir sem heiti á [[Furstadæmið Arbanon|Albanon]] eða Arbanon, þótt ekki sé víst að um sama stað sé að ræða.<ref>''The Illyrians'' eftir J. J. Wilkes, 1992, {{ISBN|978-0-631-19807-9}}, síða 279, „We cannot be certain that the Arbanon of Anna Comnena is the same as Albanopolis of the Albani, a place located on the map of Ptolemy (3.12)“</ref> Austrómverski sagnaritarinn [[Mikhael Attaleiates]] segir frá því í samtímasögu sinni sem er skrifuð á 11. öld að Albanoi hafi tekið þátt í uppreisn gegn [[Konstantínópel]] árið 1043. Hann minnist líka á Arbanitai sem undirsáta hertogans af Dyrrachium (Durrës).<ref>Robert Elsei. ''The Albanian lexicon of Dion Von Kirkman. Earliest reference to the existence of the Albanian language'', pp. 113–122.</ref> Á [[Miðaldir|miðöldum]] nefndu Albanar land sitt ''Arbëri'' eða ''Arbëni'' og sjálfa sig ''Arbëreshë'' eða ''Arbëneshë''.<ref>{{cite web|url=http://www.radio-arberesh.eu/|title=Radio-Arberesh.eu|author=Casanova|publisher=Radio-Arberesh|accessdate=13 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402063902/http://www.radio-arberesh.eu/|archive-date=2 April 2010|url-status=dead}}</ref> Í dag kalla Albanar land sitt ''Shqipëri'' eða ''Shqipëria''. Orðin ''Shqipëri'' og ''Shqiptar'' koma fyrir frá 14. öld,<ref name=Matasović>{{cite book|last=Matasović|first=Ranko|year=2019|title=A Grammatical Sketch of Albanian for Students of Indo European|url=http://mudrac.ffzg.unizg.hr/~rmatasov/Albanian.pdf|place=Zagreb|page=39}}</ref> en það var ekki fyrr en á 17. öld sem staðarheitið ''Shqipëria'' og þjóðarheitið ''Shqiptarë'' tóku við af ''Arbëria'' og ''Arbëreshë'' meðal albönskumælandi fólks.<ref name=Matasović /><ref name = Lloshi>{{cite book|last=Lloshi|first=Xhevat|chapter=Albanian|editor1-last=Hinrichs|editor1-first=Uwe|editor2-last=Büttner|editor2-first= Uwe|title=Handbuch der Südosteuropa-Linguistik|year=1999|location=Wiesbaden|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=9783447039390|chapter-url=https://books.google.com/books/about/Handbuch_der_S%C3%BCdosteuropa_Linguistik.html?id=Phyvk2tPaYQC&redir_esc=y|p=277}}</ref> ''Sqhipëri'' er hugsanlega dregið af albanska orðinu yfir örn (''shqiponjë'') eða sögninni að bera fram (''shqiptoj'') sem er dregin af latneska orðinu ''excipere'' og merkir þá „þeir sem tala sama mál“.<ref>{{cite book|last=Kamusella|first=Tomasz|title=The politics of language and nationalism in modern Central Europe|year=2009|location=Basingstoke|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230550704}}</ref> ==Landfræði== ===Lífríki=== [[Mynd:Golden_eagle_(13434882845).jpg|thumb|right|Gullörn er þjóðarfugl Albaníu.]] Albanía býr yfir mikilli [[líffjölbreytni]] vegna staðsetningar sinnar í miðju [[Miðjarðarhaf]]i og vegna þess hve landslag, veðurfar og vatnafar eru fjölbreytt. Fjöll og hæðir eru þakin gróðri, grösum og skógi, og skapa þannig kjöraðstæður fyrir mikinn fjölda dýrategunda, þar á meðal tvær tegundir [[í útrýmingarhættu]]; [[balkangaupa|balkangaupuna]] og [[brúnbjörn]]. Auk þess lifa þar [[villiköttur]], [[gráúlfur]], [[rauðrefur]], [[gullsjakali]], [[skarngammur]] og [[gullörn]], sem er þjóðardýr Albaníu. Árósar, votlendi og stöðuvötn eru mikilvæg búsvæði fyrir [[rauðflæmingi|rauðflæmingja]], [[dvergskarfur|dvergskarf]] og [[hrokkinkani|hrokkinkana]], sem er afar sjaldgæfur. Við strendur landsins kæpa meðal annars [[munkselur]], [[risasæskjaldbaka]] og [[græn skjaldbaka]]. Í [[plöntulandfræði]] er Albanía hluti af [[holarktíska flóruríkið|holarktíska flóruríkinu]]. Hægt er að skipta landinu í fjögur [[vistsvæði]]: Sígrænu [[Illyríuskógarnir|Illyríuskógana]], blönduðu [[Balkanskógarnir|Balkanskógana]], blönduðu [[Pindusfjallaskógarnir|Pindusfjallaskógana]] og blönduðu [[Dinarafjallaskógarnir|Dinarafjallaskógana]]. Um 3.500 plöntutegundir finnast í Albaníu og er samsetning þeirra dæmigerð fyrir Miðjarðarhafssvæðið og Evrasíu. [[Grasalækningar]] eiga sér langa hefð í landinu. Um 300 tegundir jurta eru notaðar í lækningaskyni. Trjátegundir eru aðallega [[þinur]], [[eik]], [[beyki]] og [[fura]]. Í [[Umhverfisvísitalan|Umhverfisvísitölunni]] árið 2010 var Albanía í 23. sæti af 163 löndum. Árið 2012 fór landið upp í 15. sæti og var hæst af löndum í Suður- og Austur-Evrópu og Mið-Asíu. Landið var í 13. sæti í [[Hamingjusöm jörð]]-vísitölunni árið 2016. == Stjórnmál == === Stjórnsýslueiningar === Albanía skiptist í 12 sýslur sem hver hefur sitt sýsluráð og sýslustjórn. Sýslurnar eru aðalstjórnsýslueining landsins og skiptast aftur í 61 [[sveitarfélag]]. Sveitarfélögin bera ábyrgð á grunnþjónustu og löggæslu. Alls eru 2980 þorp eða byggðir í landinu. Sýslurnar voru stofnaðar árið 2000 og tóku við af 36 umdæmum. Ríkisstjórnin kynnti stjórnsýsluumbætur árið 2015 þar sem sveitarfélögum var fækkað í 61 og dreifbýlisfélög voru lögð niður. Fyrrverandi sveitarfélög voru eftir það þekkt sem hverfi eða þorp. Fjölmennasta sýsla landsins er [[Tiranë-sýsla]] með um 760.000 íbúa (2025).<ref name="mannfjöldi" /> Næstfjölmennasta sýslan, [[Fier-sýsla]], er með 230.000 íbúa. Fámennasta sýslan er [[Gjirokastër-sýsla]] með um 58.000 íbúa. Stærsta sýslan er [[Korçë-sýsla]], 3.711 km{{sup|2}} að stærð í suðausturhluta Albaníu. Þar á eftir kemur [[Shkodër-sýsla]] sem er 3.562 km{{sup|2}}. Minnsta sýslan er [[Durrës-sýsla]] sem er 766 km{{sup|2}} að stærð í vesturhluta landsins. {| |- | [[Mynd:AlbaniaNumberedPrefectures.svg|250px]] |valign=top| # [[Berat-sýsla|Berat]] # [[Dibër-sýsla|Dibër]] # [[Durrës-sýsla|Durrës]] # [[Elbasan-sýsla|Elbasan]] # [[Fier-sýsla|Fier]] # [[Gjirokastër-sýsla|Gjirokastër]] # [[Korçë-sýsla|Korçë]] # [[Kukës-sýsla|Kukës]] # [[Lezhë-sýsla|Lezhë]] # [[Shkodër-sýsla|Shkodër]] # [[Tiranë-sýsla|Tiranë]] # [[Vlorë-sýsla|Vlorë]] |} {{-}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://timarit.is/page/3295058 ''Albanía''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972] {{Evrópa}} {{Evrópuráðið}} [[Flokkur:Albanía| ]] [[Flokkur:Evrópulönd]] bmir0b9z92d64258l7sewrfiff2yn5f 0 5458 1963830 1962799 2026-05-20T20:57:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1963830 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = England | nafn_í_eignarfalli = Englands | fáni = Flag of England.svg | skjaldarmerki = Royal Arms of England (1198-1340).svg | staðsetningarkort = England_in_the_UK_and_Europe.svg | kjörorð = Dieu et mon droit | kjörorð_tungumál = franska | kjörorð_þýðing = Guð og réttur minn | þjóðsöngur = [[God Save the King]] | tungumál = [[enska]] | höfuðborg = [[London]] | stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] | titill_leiðtoga1 =[[Bretakonungur|Konungur]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Bretlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | nafn_leiðtoga2 = [[Keir Starmer]] | staða = Sameining | atburður1 = Stofnun | dagsetning1 = 12. júlí 927 | atburður2 = Sameining við Skotland | dagsetning2 = 1. maí 1707 | flatarmál = 130.279 | fólksfjöldi = 56.286.961 | mannfjöldaár = 2019 | íbúar_á_ferkílómetra = 432 | gjaldmiðill = [[Sterlingspund]] (£) | tímabelti = [[UTC]] (+1 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | tld = uk | símakóði = 44 }} '''England''' (borið fram /ˈɪŋglənd/ á [[enska|ensku]]) er land sem er hluti af [[Bretland]]i. Íbúar Englands eru yfir 83% af íbúum Bretlands. England á landamæri að [[Skotland]]i í norðri, [[Wales]] í vestri og strönd við [[Norðursjór|Norðursjó]], [[Írlandshaf]], [[Keltahaf]], [[Bristol-sund]] og [[Ermarsund]]. Landið nær yfir 5/8 hluta af [[Stóra-Bretland]]i auk yfir [[eyjar Englands|100 minni eyja]], þar á meðal [[Scilly-eyjar]] og [[Wight-eyja|Wight-eyju]]. Menn settust að á Englandi á [[síðfornsteinöld]], en nafnið er fengið frá [[Englar|Englum]], [[Germanir|germönskum]] ættflokki sem settist þar að á [[5. öldin|5.]] og [[6. öldin|6. öld]] og drógu nafn sitt af skaganum [[Angeln]] í Norður-Þýskalandi. England var sameinað í eitt ríki á 10. öld og hefur haft mikil menningarleg og efnahagsleg áhrif um víða veröld síðan á [[landafundatímabilið|landafundatímabilinu]] sem hófst á 15. öld.<ref>{{cite web |title=England&nbsp;– Culture |url=http://www.britainusa.com/sections/index_nt1.asp?i=41105&L1=41105&L2=41105&D=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516162153/http://www.britainusa.com/sections/index_nt1.asp?i=41105&L1=41105&L2=41105&D=0 |archive-date=16 May 2008 |publisher=britainusa.com |access-date=1 February 2009}}</ref> [[Enska|Ensk tunga]], [[ensk lög]] og [[enska biskupakirkjan]] hafa orðið undirstaða [[réttarkerfi]]s margra landa og enskt [[þingræði]] hefur verið tekið upp víða.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1038758.stm |title=Country profile: United Kingdom |publisher=news.bbc.co.uk |work=BBC News |access-date=1 February 2009 |date=26 October 2009}}</ref> [[Iðnbyltingin]] hófst á Englandi seint á 18. öld og England varð fyrsta iðvædda samfélag heims.<ref>{{cite web |url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_Warming/Older/Industrial_Revolution.html |publisher=Ace.mmu.ac.uk |title=Industrial Revolution |access-date=1 February 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080427080826/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_warming/older/Industrial_Revolution.html |archive-date=27 April 2008 }}</ref> Á Englandi eru tveir elstu háskólar hins enskumælandi heims: [[Oxford-háskóli]] (stofnaður 1096) og [[Cambridge-háskóli]] (stofnaður 1209), sem teljast báðir með fremstu háskólum heims.<ref>[https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings "2022-2023 Best Global Universities Rankings"], ''[[U.S. News & World Report]]''</ref> [[Konungsríkið England]] innlimaði [[Wales]] árið 1535 en hætti að vera til sem sjálfstætt ríki árið 1707 þegar það sameinaðist [[Skotland]]i með [[bresku sambandslögin 1707|bresku sambandslögunum]] þegar sameinaða konungsríkið [[Bretland]] var stofnað.<ref>{{Cite book |first=William E. |last=Burns |title=A Brief History of Great Britain |page=[https://books.google.com/books?id=Fjf4YynnC90C&pg=PT21#v=onepage xxi]}}; {{cite web |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |title=Acts of Union 1707 |website=parliament.uk |access-date=27 January 2011}}</ref> Árið 1801 sameinaðist þetta ríki [[Írland]]i með [[bresku sambandslögin 1801|nýjum sambandslögum]] og til varð sameinað konungsríki Bretlands og Írlands. Árið 1922 sagði [[Írska fríríkið]] sig frá þessu ríki og eftir stóð þá sameinað konungsríki Bretlands og Norður-Írlands.<ref>{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/europe/ireland/articles/the-partition-of-ireland-a-short-history/|title=The Partition Of Ireland: A Short History|last=Phelan|first=Kate|website=Culture Trip|date=4 October 2016|access-date=20 May 2019|archive-date=27 ágúst 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827140219/https://theculturetrip.com/europe/ireland/articles/the-partition-of-ireland-a-short-history/|url-status=dead}}</ref> Landslag á Englandi er að mestu flatt með lágum hæðadrögum, aðallega í [[Midlands]] og [[Suður-England]]i. Flest fjöllin eru í norðurhlutanum, í [[Lake District]] og [[Pennínafjöll]]um, en líka í vestri í [[Dartmoor]] og [[Shropshire Hills]]. Höfuðborg landsins er [[London]] sem er stærsta þéttbýli Bretlands með 14,2 milljón íbúa árið 2021. Íbúar Englands eru 56,3 milljónir, eða 84% af íbúum Bretlands.<ref name="ONS-pop-ests-June2018">{{cite web|last1=Park|first1=Neil|date=24 June 2020|title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest#population-growth-in-england-wales-scotland-and-northern-ireland|website=www.ons.gov.uk|publisher=[[Office for National Statistics (United Kingdom)]]}}</ref> Langflestir búa í og við London, í [[Suðaustur-England]]i og borgum í [[Midlands]], [[Norðvestur-England]]i og [[Yorkshire]] þar sem stórar iðnaðarborgir byggðust upp á 19. öld.<ref name=2011census>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf 2011 Census – Population and household estimates for England and Wales, March 2011] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf |date=2016-01-05 }}. Accessed 31 May 2013.</ref> == Heiti == Heitið England kemur úr [[fornenska|fornensku]], ''Englaland'', sem merkir „land Engla“.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=England |title=England |website=Online Etymology Dictionary |access-date=21 July 2010}}</ref> Þessir [[Englar]] voru [[Germanir|germanskur]] ættflokkur sem settist þar að á [[5. öldin|5.]] og [[6. öldin|6. öld]] og er talinn hafa komið frá skaganum [[Angeln]], sem í dag er hluti af [[Danmörk]]u og Norður-[[Þýskaland]]i ([[Slésvík]]-[[Holtsetaland]]i). Elsta heimildin um landið er úr handriti með þýðingu á ''[[Kirkjusaga Englendinga|Kirkjusögu Englendinga]]'' eftir [[Beda prestur|Beda prest]], þar sem það kemur fyrir sem ''Engla londe''. Hugtakið merkti landið þar sem Englendingar búa, og náði því líka yfir það sem síðar varð suðausturhluti Skotlands, en var þá hluti [[Norðymbraland]]s og byggt Englendingum. Í ''[[Krónika Engilsaxa|Króniku Engilsaxa]]'' segir að ''[[Dómsdagsbókin]]'' hafi náð yfir allt England, í merkingunni enska konungsríkið, en nokkrum árum síðar stendur þar að [[Malcolm 3.]] hafi farið frá Skotlandi inn í [[Lothian]] í Englalandi, sem þá er eldri merkingin.{{sfn|Molyneaux|2015|pp=6–7}} Samkvæmt ''[[Oxford Dictionary]]'' kom nútímastafsetning orðsins fyrst fyrir árið 1538. Elstu heimildir um Engla eru í ''[[Germanía (Tacitus)|Germaníu]]'' [[Tacitus]]ar frá 1. öld þar sem latneska heitið ''Anglii'' kemur fyrir.<ref name="Fordham">{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/tacitus-germanygord.html |title=Germania |publisher=[[Tacitus]] |access-date=5 September 2009 |archive-date=16 september 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916075339/http://www.fordham.edu/halsall/basis/tacitus-germanygord.html |url-status=dead }}</ref> Uppruni ættbálkaheitisins er umdeildur. Stungið hefur verið upp á því að það sé dregið ýmist af orðinu ''öng'' („beygja“ eða „krókur“) eða ''angr'' („mjór“) og vísi þá annað hvort til skagans við mynni árinnar [[Slien]] eða þess hve árósinn er þröngur.<ref>Pyles, Thomas and John Algeo 1993. ''Origins and development of the English language''. 4th edition. (New York: Harcourt, Brace, Jovanovich). </ref><ref>Barber, Charles, Joan C. Beal and Philip A. Shaw 2009. Other Indo-European languages have derivities of the PIE Sten or Lepto or Dol-ə'kho as root words for narrow. ''The English language. A historical introduction''. Second edition of Barber (1993). Cambridge: University Press.</ref> Ekki er vitað af hverju þetta nafn varð að landaheiti, frekar en önnur ættbálkaheiti (til dæmis [[Saxar]]), en hugsanlega var það til að greina Saxa á Englandi frá Söxum á meginlandinu.<ref>{{harvnb|Crystal|2004| pp=26–27}}</ref> Í [[skosk gelíska|skoskri gelísku]] heitir landið hins vegar eftir Söxum, ''Sasunn''.<ref>{{cite book |last=Forbes |first=John |title=The Principles of Gaelic Grammar |year=1848 |publisher=Oliver, Boyd and Tweeddale |location=Edinburgh}}</ref> Velska heitið yfir ensku er líka dregið af Söxum, ''Saesneg''. Í skáldamáli hefur England líka verið nefnt [[Loegria]] (dregið af velska heitinu ''Lloegr'') og [[Albion]]<ref>{{harvnb|Foster|1988|p=9}}</ref> sem upphaflega náði yfir allt Stóra-Bretland. == Saga == {{aðalgrein|Saga Englands}} === Forsögulegur tími === Bein- og tinnusteinstól hafa fundist í [[Norfolk]] og [[Suffolk]] sem sýna að ''[[Homo erectus]]'' bjó á Englandi fyrir 700.000 árum. Þá tengdist England meginlandi [[Evrópa|Evrópu]] um [[landbrú]]. [[Ermarsund]]ið var á sem að lágu [[þverá]]rnar [[Thames]] og [[Signa (á)|Signa]]. Á síðustu [[ísöld]] eyddist byggð á þessu svæði. England var síðan ekki byggt aftur fyrr en fyrir 13.000 árum. Þeir íbúar tóku síðar upp [[Keltar|keltneska]] menningu. [[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|[[Stonehenge]] er stórt mannvirki frá [[nýsteinöld]].]] [[File:Maiden Castle, Dorchester..jpg|thumb|Veggir hæðavirkisins [[Maiden Castle]] í Dorset.]] Elstu merki um menn á því svæði sem nú er þekkt sem England eru leifar af ''[[Homo antecessor]]'' frá um 780.000 árum. Elstu bein frummanna sem fundist hafa í Englandi eru 500.000 ára gömul.<ref>{{Cite web |date=24 May 2007 |title=500,000 BC&nbsp;– Boxgrove |url=http://www.archaeology.co.uk/the-timeline-of-britain/boxgrove.htm |access-date=20 December 2010 |website=Current Archaeology |publisher=Current Publishing}}</ref> Vitað er að nútímamenn bjuggu á svæðinu á [[síðfornsteinöld]], þótt elstu merki um fasta búsetu séu aðeins um 6000 ára gömul.<ref>{{Cite web |title=Palaeolithic Archaeology Teaching Resource Box |url=http://www.personal.rdg.ac.uk/~sgs04rh/SWRivers/Palaeolithic%20Archaeology%20Teaching%20Resource%20Box_Lifestyles_Basic.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505012542/http://www.personal.rdg.ac.uk/~sgs04rh/SWRivers/Palaeolithic%20Archaeology%20Teaching%20Resource%20Box_Lifestyles_Basic.pdf |archive-date=5 May 2021 |access-date=20 December 2010 |publisher=Palaeolithic Rivers of South-West Britain Project (2006)}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chalk east |url=http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305032854/http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |archive-date=5 March 2011 |access-date=20 December 2010 |publisher=A Geo East Project}}</ref> Eftir [[síðasta ísöld|síðustu ísöld]] voru einungis stór spendýr eins og [[mammútur|mammútar]], [[vísundur|vísundar]] og [[loðnashyrningur|loðnashyrningar]] eftir. Fyrir um 11.000 árum, þegar ísbreiðurnar hörfuðu, fluttust menn aftur inn á svæðið. Erfðarannsóknir benda til þess að þeir hafi komið frá norðurhluta [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]].{{Sfn|Oppenheimer|2006|p=173}} Sjávarborð var lægra en í dag og Bretland tengdist Írlandi og Evrópu með landbrúm.<ref>{{Cite web |title=Tertiary Rivers: Tectonic and structural background |url=http://www.qpg.geog.cam.ac.uk/research/projects/tertiaryrivers/tectonics.html |access-date=9 September 2009 |publisher=University of Cambridge}}</ref> Seinna hækkaði sjávarborð svo Bretland og Írland skildust að fyrir um 10.000 árum og Bretland skildist frá meginlandi Evrópu tvö þúsund árum síðar. [[Bikarmenningin]] barst til Bretlands um 2500 f.o.t. með drykkjarílátum úr leir og pottum sem notaðir voru til að bræða kopargrýti.<ref>{{Cite web |title=Function and significance of Bell Beaker pottery according to data from residue analyses |url=http://tp.revistas.csic.es/index.php/tp/article/viewFile/5/5 |access-date=21 December 2010}}</ref> Á þessum tíma voru stór steinmannvirki, eins og [[Stonehenge]] og [[Avebury]], reist. Með því að bræða saman tin og kopar, sem nóg var af í landinu, var hægt að framleiða [[brons]]. Seinna hófst [[járn]]bræðsla sem leiddi til gerðar betri [[plógur|plóga]] og sterkari [[vopn]]a.<ref>{{Cite book |last=Reid |first=Struan |url=https://books.google.com/books?id=bn88JPk_Fr0C&q=inventions+in+trade |title=Inventions and Trade. P.8 |date=1994 |isbn=978-0-921921-30-1 |access-date=23 December 2010}}</ref> [[Keltar|Keltnesk menning]], afkomandi [[Hallstatt-menningin|Hallstatt-menningarinnar]] og [[La Tène-menningin|La Téne-menningarinnar]], barst til Bretlands frá Mið-Evrópu. Keltneska málið [[breska]] var töluð í landinu á þessum tíma. Samfélagið skiptist í ættbálka. Í ''[[Geographia]]'' áætlar [[Kládíus Ptólmæos]] að þeir hafi verið um 20 talsins. Eldri skiptingar eru óþekktar því Bretar skildu engar ritaðar heimildir eftir sig. Líkt og aðrar þjóðir við jaðar [[Rómaveldi]]s höfðu Bretar lengi stundað viðskipti við Rómverja. [[Júlíus Sesar]] reyndi tvisvar að gera innrás 55 f.Kr., og tókst að koma rómverskum leppkonungi til valda hjá [[Trínóvantar|Trínóvöntum]]. [[File:Queen Boudica by John Opie.jpg|thumb|right|[[Bóadíkea]] leiddi uppreisn gegn Rómaveldi.]] Rómverjar réðust fyrst inn í Bretland árið 43 e.Kr., í valdatíð [[Kládíus]]ar keisara. Í kjölfarið [[Hernám Rómverja á Bretlandi|lögðu þeir undir sig meginhluta landsins]]. Landið var gert að rómverska skattlandinu [[Rómverska Bretland|Britanníu]].<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=2 December 2000 |title=Dig uncovers Boudicca's brutal streak |work=The Observer |location=London |url=http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0,6903,406152,00.html |url-status=dead |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031022061846/http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0%2C6903%2C406152%2C00.html |archive-date=22 October 2003}}</ref> Þekktasti ættbálkurinn sem veitti þeim mótspyrnu voru [[Catuvellauni]] undir forystu [[Caratacus]]ar. Síðar leiddi [[Bóadíkea]], drottning [[Íkenar|Íkena]], uppreisn sem lauk með því að hún framdi sjálfsmorð eftir ósigur í [[orrustan við Watling Street|orrustunni við Watling Street]].<ref>{{Cite web |title=Cornelius Tacitus, The Annals |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Tac.+Ann.+14.37&redirect=true |access-date=22 December 2010 |publisher=Alfred John Church, William Jackson Brudribh, Ed}}</ref> Höfundur einnar bókar um rómverska Bretland hefur áætlað að Rómverjar hafi drepið milli 100 og 250.000 manns, af um 2 milljónum íbúa.<ref>{{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Pax Romana: War, Peace and Conquest in the Roman World |date=2016 |publisher=Hachette UK |page=276}}</ref> Á þessum tíma varð [[grísk-rómversk menning]] ríkjandi með [[rómarréttur|rómverskum lögum]], [[rómversk byggingalist|rómverskri byggingalist]], vatnsveitum, holræsum, skipulegum landbúnaði og silki.<ref>{{Cite web |last=Bedoyere |first=Guy |title=Architecture in Roman Britain |url=http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703012351/http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |archive-date=3 July 2009 |access-date=23 December 2010 |website=Heritage Key}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bylBAAAAIAAJ&q=roman+law+after+roman+invasion+of+britain&pg=PA276 |title=The History of Progress in Great Britain |volume=2 |first=Robert |last=Philip |access-date=23 December 2010 |date=1860}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1qiFEQ1tAHQC&q=roman+occupation+brought+to+britain+a+sewage+system&pg=PT119 |title=Medicine through time |publisher=Heinemann |first1=Bob |last1=Rees |first2=Paul |last2=Shute |first3=Nigel |last3=Kelly |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-435-30841-4 |date=9 January 2003}}</ref> Á 3. öld dó keisarinn [[Septimius Severus]] í [[Eboracum]] (nú [[York]]), þar sem [[Konstantínus mikli]] var lýstur keisari einni öld síðar.{{Sfn|Rankov|1994|p=16}} Það er umdeilt hvenær kristni barst fyrst til Englands. Það hefur ekki verið seinna en á 4. öld, og líklega mun fyrr. Samkvæmt [[Beda prestur|Beda presti]] voru trúboðar sendir frá Róm af [[Elevþeríus páfi|Elevþeríusi páfa]] að beiðni höfðingjans [[Lúsíus af Bretlandi|Lúsíusar af Bretland]] árið 180, til að skera úr um deilur um austræna og vestræna kirkjusiði sem ollu ósætti innan kirkjunnar. Til eru hefðir sem tengjast [[Glastonbury]] sem snúast um komu [[Jósef frá Arímaþeu|Jósefs frá Arímaþeu]].{{Sfn|Wright|2008|p=143}} Um 410 hafði rómverskum herdeildum í Bretlandi fækkað vegna [[hnignun Rómaveldis|hnignunar Rómaveldis]]. Þær voru sendar annað til að berjast á landamærasvæðum eða taka þátt í borgarastyrjöldum.<ref name="james_anglosaxons" /> Keltnesk klausturlífi blómstruðu: [[Heilagur Patrekur]] (Írland á 5. öld) og [[Brendan sæfari]] (6. öld), [[Comgall]], [[heilagur Davíð]], [[Aiden]] og [[Kólumkilli]]. Kristni varð á þessum tíma fyrir áhrifum frá fornri keltneskri menningu. Klaustrin voru miðstöðvar kirkjusókna, og klausturleiðtogar voru eins og ættbálkahöfðingjar til forna.<ref name="Lehane">{{Cite book |last=Lehane |first=Brendan |title=Early Christian Christianity |date=1968 |publisher=John Murray}}</ref> === Miðaldir === [[File:Sutton Hoo replica (face).jpg|thumb|Endurgerð af spangarhjálmi frá [[Sutton Hoo]] í Austur-Anglíu.]] [[Rómaveldi|Rómverski herinn]] hvarf frá Bretlandi sem leiddi til innrása heiðinna sjóræningja frá norðvesturhluta meginlands Evrópu, sérstaklega [[Saxar|Saxa]], [[Englar (Germanar)|Engla]], [[Jótar|Jóta]] og [[Frísland|Fríslendinga]] sem höfðu lengi stundað strandhögg þar. Þessir hópar tóku að setjast að í Bretlandi á 5. og 6. öld, fyrst í austurhluta landsins.<ref name="james_anglosaxons">{{Cite web |last=James |first=Edward |title=Overview: Anglo-Saxons, 410 to 800 |url=https://www.bbc.co.uk/history/ancient/anglo_saxons/overview_anglo_saxons_01.shtml |access-date=3 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> Framrás þeirra stöðvaðist um tíma eftir sigur Breta í [[orrustan við Badon|orrustunni við Badon]], en hélt svo áfram. [[Engilsaxar]] lögðu undir sig frjósamt láglendið á Englandi og Bretar hrökkluðust inn á sífellt minni svæði í vesturhluta landsins undir lok 6. aldar. Samtímaheimildir frá þessum tíma eru mjög fáar og það er því stundum kallað [[myrku aldirnar]]. Sagnfræðingar deila því um umfang og eðli landnáms Engilsaxa; en almennt er talið að það hafi verið mest í suðri og austri, en minna í norðri og vestri, þar sem keltnesk mál voru áfram töluð, jafnvel á landsvæðum sem Engilsaxar réðu yfir.<ref>{{Cite web |last=Dark |first=Ken R. |date=2003 |title=Large-scale population movements into and from Britain south of Hadrian's Wall in the fourth to sixth centuries AD |url=https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark%2C_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian%27s_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf |access-date=20 June 2020 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601080017/https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark%2C_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian%27s_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |first=Toby F. |last=Martin |title=The Cruciform Brooch and Anglo-Saxon England |publisher=Boydell and Brewer Press |date=2015 |pages=174–178}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coates |first=Richard |title=Celtic whispers: revisiting the problems of the relation between Brittonic and Old English |url=https://ul.qucosa.de/api/qucosa%3A31804/attachment/ATT-0/ }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kortlandt |first=Frederik |year=2018 |title=Relative Chronology |url=https://www.kortlandt.nl/publications/art320e.pdf }}</ref><ref>{{Cite web |last=Fox |first=Bethany |title=The P-Celtic Place Names of North-East England and South-East Scotland |url=http://www.heroicage.org/issues/10/fox.html }}</ref><ref name="Härke, Heinrich 2011">{{Cite journal |last=Härke |first=Heinrich |title=Anglo-Saxon Immigration and Ethnogenesis |journal=Medieval Archaeology |volume=55 |issue=1 |date=2011 |pages=1–28|doi=10.1179/174581711X13103897378311 |s2cid=162331501 }}</ref> [[Engilsaxnesk heiðni]] tók við af rómverskri kristni sem ríkjandi trúarbrögð, en rómverskir trúboðar undir forystu [[Ágústínus frá Kantaraborg|Ágústínusar frá Kantaraborg]] tóku aftur að boða kristni þar frá 597.<ref>{{Cite web |title=The Christian Tradition |url=http://www.picturesofengland.com/history/england-history-p4.html |access-date=5 September 2009 |website=PicturesofEngland.com}}</ref> Afleiðingin varð deilur milli keltneskrar og rómverskrar kristni sem lauk með sigri þeirrar síðarnefndu á [[kirkjuþingið í Whitby|kirkjuþinginu í Whitby]] árið 664, sem að nafninu til snerist um klippingu presta og dagsetningu páskahátíðarinnar.<ref name="Lehane" /> Landnám Saxa virðist hafa skipst í mikinn fjölda smáríkja, en á 7. öld höfðu þau runnið saman í um tylft konungsríkja eins og [[Norðymbraland]], [[Mersía|Mersíu]], [[Wessex]], [[Konungsríkið Austur-Anglía|Austur-Anglíu]], [[Konungsríkið Essex|Essex]], [[Konungsríkið Kent|Kent]] og [[Konungsríkið Sussex|Sussex]]. Næstu aldirnar héldu þessar sameiningar áfram.{{Sfn|Kirby|2000|p=4}} Á 7. öld tókust Norðymbraland og Mersía á um yfirráð yfir landi og á 8. öld náði Mersía undirtökunum í þeim átökum. Fyrsti einvaldurinn sem notaði nafnbótina „[[Listi yfir einvalda Englands|Englandskonungur]]“ var [[Offa af Mersíu]] árið 774 þó svo að listar hefjist oft á [[Egbert af Wessex]] árið [[829]].{{Sfn|Lyon|1960|p=23}} Snemma á 9. öld tók Wessex við sem valdamesta ríkið í Englandi. Seinna á þeirri öld hófust innrásir [[Víkingaöld|Víkinga]] sem lögðu undir sig norður- og austurhluta Englands og hertóku konungsríkin Norðymbraland, Mersíu og Austur-Anglíu. Eina saxneska ríkið sem lifði þetta umrót af var Wessex undir stjórn [[Alfreð mikli|Alfreðs mikla]]. Það stækkaði síðan smátt og smátt með því að ná undir sig löndum frá [[Danalög]]um. Með því móti varð England til sem eitt konungsríki, fyrst undir stjórn [[Aðalsteinn Englandskonungur|Aðalsteins]] árið 927 og síðan eftir landvinninga [[Játráður Englandskonungur|Játráðs]] 953. Árásum víkinga fjölgaði aftur seint á 10. öld og enduðu með því að [[Sveinn tjúguskegg]] lagði England undir sig 1013, og sonur hans, [[Knútur ríki]], árið 1016. Knútur stofnaði skammlíft [[Norðursjávarveldið|Norðursjávarveldi]] sem náði líka yfir Danmörku og Noreg. Innlend konungsætt náði aftur völdum þegar [[Játvarður góði]] tók við völdum 1042. [[File:King Henry V at the Battle of Agincourt.jpg|thumb|upright|Hinrik 5. í orrustunni við Agincourt sem lauk með enskum sigri yfir stærri frönsku herliði í hundrað ára stríðinu.]] Deilur um eftirmann Játvarðs leiddu til [[innrás Normanna|innrásar Normanna]] árið 1066 undir forystu [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]] hertoga af Normandí.<ref>{{Cite web |title=Overview: The Normans, 1066–1154 |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/normans/overview_normans_01.shtml |access-date=3 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> [[Normannar]] voru sjálfir ættaðir frá Norðurlöndunum og höfðu sest að í Normandí í Frakklandi á 9. og 10. öld.<ref>{{harvnb|Crouch|2006|pp=2–4}}</ref> Með hernámi Normanna var nær allri ensku yfirstéttinni skipt út fyrir nýjan frönskumælandi aðal, sem hafði mikil og varanleg áhrif á þróun enskrar tungu.<ref>{{Cite news |date=20 February 2008 |title=Norman invasion word impact study |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/mid/7254446.stm |access-date=3 December 2010}}</ref> [[Plantagenet-ætt]] frá Anjou í Frakklandi erfði ensku krúnuna, undir forystu [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinriks 2.]]. England varð þar með hluti af ört stækkandi ríki [[Angevínar|Angevína]], sem ríktu meðal annars yfir [[Akvitanía|Akvitaníu]].<ref name="Bartlett p124">{{harvnb|Bartlett|1999|p=124}}.</ref> Plantagenet-ætt hélt völdum í þrjár aldir. Meðal frægustu konunga af þeirri ætt má nefna [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharð ljónshjarta]], [[Játvarður 1. Englandskonungur|Játvarð 1.]], [[Játvarður 3. Englandskonungur|Játvarð 3.]] og [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]].<ref name="Bartlett p124" /> Á þessum tíma urðu miklar breytingar á verslun og lagasetningu, meðal annars með undirritun ''[[Magna Carta]]'' sem takmarkaði völd konungs og tryggði réttindi frjálsborinna manna. Kaþólsk [[klausturlífi]] blómstruðu og háskólarnir í Oxford og Cambridge voru stofnaðir með stuðningi konungs. [[Furstadæmið Wales]] varð að léni Plantagenet-ættar á 13. öld<ref>{{Cite web |title=Edward I (r. 1272–1307) |url=http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page61.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624181028/http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page61.asp |archive-date=24 June 2008 |access-date=21 September 2009 |website=Royal.gov.uk}}</ref> og páfi veitti konungi titilinn [[lávarður Írlands]]. Á 14. öld gerðu bæði Plantagenet-ætt og [[Valois-ætt]] tilkall til þess að erfa krúnuna í Frakklandi frá [[Kapetingar|Kapetingum]]. Í kjölfarið hófst [[hundrað ára stríðið]].{{Sfn|Fowler|1967|p=208}} [[Svarti dauði]] barst til Englands árið 1348 og er talið að um helmingur íbúa hafi látist.<ref>{{harvnb|Ziegler|2003|p=230}}; {{harvnb|Goldberg|1996|p=4}}.</ref> Frá 1453 til 1487 stóð [[rósastríðið]] yfir, borgarastyrjöld milli tveggja greina konungsfjölskyldunnar: [[York-ætt]]ar og [[Lancaster-ætt]]ar.{{Sfn|Crofton|2007|p=111}} Að lokum missti York-ætt krúnuna til velskrar aðalsættar, [[Túdorætt]]ar, sem voru grein af Lancaster-ætt undir forystu [[Hinrik 7. Englandskonungur|Hinriks Tudor]] sem gerði innrás í England með velskum og bretónskum málaliðum og vann sigur í [[orrustan við Bosworth Field|orrustunni við Bosworth Field]]. [[Ríkharður 3. Englandskonungur]] af York-ætt féll í bardaganum.<ref>{{Cite web |title=Richard III (r. 1483–1485) |url=http://www.royal.gov.uk/output/Page50.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080710093939/http://www.royal.gov.uk/output/Page50.asp |archive-date=10 July 2008 |access-date=21 September 2009 |website=Royal.gov.uk}}</ref> === Árnýöld === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 310 | caption_align = left | align = right | image1 = After Hans Holbein the Younger (1497-8-1543) - Henry VIII (1491-1547) - RCIN 404438 - Royal Collection.jpg | caption1 = [[Hinrik 8.]] (1491–1547) | image2 = Elizabeth I in Parliament Robes.jpg | caption2 = [[Elísabet 1.]] (1558–1603) | caption3 = | caption4 = | width = 200 }} Á [[Túdortímabilið|Túdortímabilinu]] barst [[endurreisnin]] til Englands með ítölskum hirðmönnum sem kynntu fyrir ensku hirðinni listræn viðmið og heimspeki klassískrar fornaldar.<ref>{{cite book |last=Hay |first=Denys |url=https://books.google.com/books?id=jzm2Vu9h-CYC&q=italian+influence+on+the+english+renaissance&pg=PA165 |title=Renaissance essays |page=65 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-0-907628-96-5 |year=1988}}</ref> [[Enski flotinn]] varð til og könnun [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] hófst fyrir alvöru.<ref>{{cite web |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |title=Royal Navy History, Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |access-date=24. desember 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118040146/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=18 January 2012}}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Goldwin |url=https://books.google.com/books?id=RdOTQUDgH54C&q=england+under+the+tudors+by+goldwin+smith |title=England Under the Tudors |page=176 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-1-60620-939-4}}</ref> [[Hinrik 8.]] sleit sambandið við kaþólsku kirkjuna í Róm með [[Drottnunarlögin 1534|Drottnunarlögunum]] árið 1534 þar sem hann lýsti því yfir að konungur væri æðsti ráðamaður [[Enska kirkjan|ensku kirkjunnar]]. Ólíkt meginstraumi [[mótmælendatrú]]ar í Evrópu, voru ástæður [[enska siðbótin|ensku siðbótarinnar]] pólitískar fremur en trúarlegar. Hinrik felldi líka Wales (heimaland Túdorættarinnar) saman við England með [[lög um lög í Wales 1535-1542|lögum um lög í Wales]]. Í valdatíð dætra Hinriks, [[María 1. Englandsdrottning|Maríu 1.]] og [[Elísabet 1.|Elísabetar 1.]], urðu mikil trúarleg átök í landinu. Sú fyrrnefnda færði landið nær kaþólsku kirkjunni, meðan sú síðari sleit það aftur frá henni og kom á [[biskupakirkja|biskupakirkju]] með valdi. [[Elísabetartímabilið]] er oft nefnt sem dæmi um [[gullöld]] í enskri sögu. Á þeim tíma náði [[enska endurreisnin]] hátindi sínum og myndlist, ljóðlist, tónlist og bókmenntir blómstruðu.<ref>Lewis, ''English Literature in the Sixteenth Century'' (Oxford, 1954) p. 1</ref> Tímabilið er þekktast fyrir leikhúslíf og fræg leikskáld. Á þessum tíma var stjórn Englands vel skipulögð og áhrifarík vegna hinna miklu umbóta Túdorættarinnar.<ref>{{Cite web|title=Tudor Parliaments|url=https://spartacus-educational.com/TUDparliament.htm|access-date=4 April 2021|website=Spartacus Educational|language=en}}</ref> England átti í harðri samkeppni við [[spænska heimsveldið]] sem hófst þegar fyrsta enska nýlendan í Ameríku var stofnuð af [[Walter Raleigh]] í [[Virginía|Virginíu]] og nefnd [[Roanoke-nýlendan]]. Nýlendustofnunin mistókst og er síðan þekkt sem týnda nýlendan eftir að hún fannst yfirgefin þegar birgðaskip kom þangað.<ref>{{cite book |last=Ordahl |first=Karen |url=https://books.google.com/books?id=W8cr4Vgt9ekC&q=roanoke+colony |title=Roanak:the abandoned colony |publisher=Rowman & Littlefield publishers Inc |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-7425-5263-0 |date=25 February 2007}}</ref> Með stofnun [[Breska Austur-Indíafélagið|Breska Austur-Indíafélagsins]] hóf England líka samkeppni við [[hollenska heimsveldið]] og [[franska heimsveldið]] í [[Austur-Indíur|Austur-Indíum]]. Á Elísabetartímabilinu átti England í stríðsátökum við Spán sem sendi [[flotinn ósigrandi|flotann ósigrandi]] árið 1588 til að endurreisa kaþólska trú í Englandi. Lélegt skipulag og óhagstætt veður, auk árása enskra skipa undir stjórn [[Charles Howard, jarl af Nottingham|Charles Howard]], urðu til þess að innrásin mistókst. Spánn hugðist endurtaka leikinn 1596 og 1597 en í bæði skiptin hröktu óveður skipin af leið. === Samband við Skotland === Yfirstjórn Stóra-Bretlands breyttist varanlega árið 1603 þegar [[Jakob 6. Skotakonungur]] erfði ensku krúnuna. Þá gengu England og Skotland í [[konungssamband]] en voru áfram tvö ríki.<ref name="Britons">{{harvnb|Colley|1992|p=12}}.; {{cite web |title=Making the Act of Union |url=http://www.parliament.uk/actofunion/01_background.html |publisher=Parliament.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609075346/http://www.parliament.uk/actofunion/01_background.html |archive-date=9 June 2008}}</ref> Jakob tók að kalla sig „konung Stóra-Bretlands“ þótt enginn grundvöllur væri fyrir þeim titli í enskum lögum.<ref>{{cite web |url=http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_089/89_055_066.pdf |title=The term "Great Britain" in the Middle Ages |last=Hay |first=Denys |publisher=ads.ahds.ac.uk |access-date=19 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325061737/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_089/89_055_066.pdf |archive-date=25 March 2009 }}</ref> Jakob lét gefa út [[Jakobsbiblían|Jakobsbiblíuna]], sem einu lögmætu útgáfu [[Biblían|Biblíunnar]] á ensku árið 1611. [[File:Charles II of England.jpeg|thumb|upright|left|Konungsvaldið var endurreist í Englandi þegar Karl 2. tók við völdum.]] Í valdatíð sonar Jakobs, [[Karl 1. Englandskonungur|Karls 1.]], braust út [[enska borgarastyrjöldin|borgarastríð]] milli stuðningsmanna konungs annars vegar og [[langa þingið|langa þingsins]] hins vegar. Konungssinnar og þingsinnar voru þekktir sem „[[kavaler]]ar“ og „[[hnatthöfði|hnatthöfðar]]“. Þeir skiptust eftir landfræðilegum, pólitískum, trúarlegum og samfélagslegum átakalínum. Átök brutust líka út í öðrum ríkjum Bretlandseyja og urðu þekkt sem [[þríríkjastríðin]] þar sem þau áttu sér stað í konungsríkjunum þremur, Írlandi, Skotlandi og Englandi. Þingsinnar báru á endanum sigur úr býtum og Karl var tekinn af lífi. Leiðtogi þingliðsins, [[Oliver Cromwell]], varð lávarður ríkisins árið 1653 og [[enska samveldið]] tók við af konungsveldinu.<ref name="Ocromwell">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/143822/Oliver-Cromwell |title=Oliver Cromwell (English statesman) |year=2009 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=britannica.com |access-date=8 August 2009}}</ref> Þegar Cromwell lést og sonur hans, [[Richard Cromwell]], sagði af sér sem lávarður, var [[Karl 2. Englandskonungur|Karl 2.]] boðaður aftur og krýndur konungur árið 1660. Það markar upphaf [[Stúartendurreisnin|Stúartendurreisnarinnar]] þar sem leikhúsin voru opnuð á ný og listirnar blómstruðu.<ref>Lyndsey Bakewell, "Changing scenes and flying machines: re-examination of spectacle and the spectacular in Restoration theatre, 1660–1714" (PhD. Diss. Loughborough University, 2016) [https://web.archive.org/web/20200212175057/https://pdfs.semanticscholar.org/5c52/dfd2b876951f2d9ca982a2aa2460f52c228f.pdf online].</ref> Eftir [[dýrlega byltingin|dýrlegu byltinguna]] 1688 var [[þingbundin konungsstjórn]] fest í lög með [[Réttindaskráin 1689|réttindaskrá]], þar sem konungi var gert að ríkja með þinginu. Aðeins þingið gat lagt fram ný lög og konungur mátti hvorki leysa upp þing, boða nýja skatta eða kveða menn í herinn án samþykkis þingsins.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=mPoqfoiIp4sC&q=with+the+restoration+it+was+not+constitutionally+established+that+king+and+parliament+should+rule+together&pg=PA340 |title=World Civilization |first1=Philip J. |last1=Adler |first2=Randall L. |last2=Pouwels |page=340 |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-495-50262-3 |date=27 November 2007}}</ref> Frá þeim tíma hefur enginn konungur komið inn í [[neðri deild breska þingsins]] meðan á þingi stendur. Tákn þess er athöfn sem fer fram árlega þar sem dyrum þingsins er skellt framan í fulltrúa konungs.<ref>[http://news.bbc.co.uk/democracylive/hi/guides/newsid_81000/81909.stm "Democracy Live: Black Rod"]. BBC. Retrieved 6 August 2008; </ref> Vísindi tóku miklum framförum eftir stofnun [[Konunglega breska vísindafélagið|Konunglega breska vísindafélagsins]] árið 1660. Árið 1666 varð [[Lundúnabruninn mikli]] til þess að stór hluti miðborgar London eyðilagðist og var endurbyggður skömmu síðar.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/great_fire_02.shtml |work=BBC News |title=London's Burning: The Great Fire |access-date=25 September 2009}}</ref> Margar stórbyggingar voru hannaðar af arkitektinum [[Christopher Wren]]. Tveir flokkar komu fram á þinginu: [[Toríar]] og [[Viggar (Bretland)|Viggar]]. Toríar studdu upphaflega hinn kaþólska [[Jakob 2. Englandskonungur|Jakob 2.]], en sumir þeirra gengu í lið með Viggum í dýrlegu byltingunni og buðu [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmi af Óraníu]] krúnuna. Andstæðingar Vilhjálms voru kallaðir [[Jakobítar]] og þeir nutu einkum fylgis í norðurhluta landsins og Skotlandi. Undir stjórn [[Stúartætt]]ar þandist verslunarveldi Englendinga út um allan heim og hagsæld jókst. Stærsti kaupskipafloti Evrópu varð til í Bretlandi.<ref>{{Cite web|title=The History Press {{!}} The Stuarts|url=https://www.thehistorypress.co.uk/the-stuarts |access-date=11 April 2021|website=www.thehistorypress.co.uk|language=en}}</ref> Þing Englands og Skotlands samþykktu hvert í sínu lagi að sameina löndin tvö og stofna [[Konungsríki Stóra-Bretlands]] árið 1707.<ref name="unionwithscotland" /><ref name="Britons" /> Ýmsar stofnanir, löggjöf og kirkjuskipan, voru áfram aðskilin. === Nútíminn === [[File:CanalettoSomersetHouseTerrace.jpg|thumb|[[Thames-á]] á [[Georgstímabilið|Georgstímabilinu]] frá svölum á Somerset House í átt að Saint Paul's (um 1750).]] Eftir að Konungsríkið Stóra-Bretland var stofnað áttu [[Konunglega breska vísindafélagið]], [[skoska upplýsingin]] og [[enska upplýsingin]] þátt í nýjungum í visindum og verkfræði, meðan mikill vöxtur í [[þríhyrningsverslunin]]ni á Atlantshafi sem naut verndar [[konunglegi breski sjóherinn|konunglega breska sjóhersins]] skapaði undirstöður undir [[breska heimsveldið]]. Í Englandi hófst [[iðnbyltingin]] sem olli miklum efnahagslegum, samfélagslegum og menningarlegum breytingum á ensku samfélagi. Á þeim tíma iðnvæddist landbúnaðurinn, iðnaðarframleiðslan og námavinnsla, auk þess sem nýir innviðir fyrir vöruflutninga og fólksflutninga stóðu undir útþenslu og þróun iðnfyrirtækja.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/workshop_of_the_world_01.shtml |title=The Workshop of the World |author=Hudson, Pat |publisher=BBC |access-date=10 December 2010}}</ref> Árið 1761 var [[Bridgewater-skurðurinn]] opnaður í Norðvestur-Englandi og markaði upphaf skurðatímabilsins í Bretlandi.<ref name="Briton20015">{{Harvnb|Office for National Statistics|2000|p=5}}; {{harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=4}}.</ref> Árið 1825 hóf fyrsta varanlega farþegalestin starfsemi: [[Stockton- og Darlington-lestin]].<ref name="Briton20015"/> [[File:Turner, The Battle of Trafalgar (1822).jpg|thumb|[[Orrustan við Trafalgar]] var sjóorrusta milli breska sjóhersins og sameinaðs spænsks og fransks flota í Napóleonsstyrjöldunum.<ref>{{Cite web|date=28 July 2014|title=Department of History – Napoleonic Wars|url=http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Napoleonic%20Wars.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728203458/http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Napoleonic%20Wars.aspx|url-status=dead|archive-date=28 July 2014|access-date=8. apríl 2021}}</ref>]] Vegna [[iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]] fluttust margir verkamenn frá sveitum Englands í ört vaxandi þéttbýliskjarna til að vinna í verksmiðjum, til dæmis í [[Birmingham]] og [[Manchester]], sem voru nefndar „verkstæði heimsins“ og „vöruhúsaborgin“.<ref>{{Harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=9}}.; {{cite web |url=http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |access-date=4 October 2009 |title=Heritage |publisher=visitbirmingham.com |author=Birmingham City Council |author-link=Birmingham City Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426080011/http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |archive-date=26 April 2012}}</ref> Manchester var fyrsta iðnaðarborg heimsins.<ref name="Industrial city">{{cite web|title=Manchester – the first industrial city|url=http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309184810/http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp|archive-date=9 March 2012|access-date=17 March 2012|publisher=Entry on Sciencemuseum website}}</ref> Þegar [[franska byltingin]] hófst hélst stöðugleiki í Englandi. [[William Pitt yngri]] var forsætisráðherra í valdatíð [[Georg 3. Bretakonungur|Georgs 3.]] Staðgengilsstjórn [[Georg 4.|Georgs 4.]] var þekkt fyrir framfarir í listum og arkitektúr.<ref>{{Cite web|title=Regency {{!}} British Architectural Dates and Styles {{!}} Property {{!}} UK {{!}} Mayfair Office|url=https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency|access-date=8 April 2021|website=www.mayfairoffice.co.uk|archive-date=17 apríl 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417084322/https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency|url-status=dead}}</ref> Í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]] hugðist Napóleon gera innrás í Bretland úr suðaustri, en það gerðist þó aldrei og [[Horatio Nelson]] vann sigur á her Napóleons á sjó, meðan [[Arthur Wellesley]] vann sigur á landi. Sigur Breta í [[orrustan við Trafalgar|orrustunni við Trafalgar]] staðfesti yfirburði breska sjóhersins.<ref>Bennet, Geoffrey (2004). ''The Battle of Trafalgar''. England: Pen & Sword Books Limited, CPI UK, South Yorkshire.</ref> Á [[Napóleonstímabilið|Napóleonstímabilinu]] varð til bresk sjálfsmynd og hugmynd um [[Bretar|Breta]] sem sameinaða þjóð Englendinga, Skota og Wales-búa.<ref name="Colley1">{{Harvnb|Colley|1992|p=1}}.</ref> [[File:Frith A Private View.jpg|thumb|[[Viktoríutímabilið]] er oft nefnt em dæmi um [[gullöld]]. Málverk eftir [[William Powell Frith]] sem á að sýna menningarmun.]] London varð stærsta og fjölmennasta þéttbýlissvæði heims á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]] og verslun, her og floti breska heimsveldisins nutu mikillar virðingar.<ref>{{cite book |last=Haggard |first=Robert F. |url=https://books.google.com/books?id=53VUwDw_UYMC&q=prestige+of+the+british+empire+in+victorian+times&pg=PA13 |title=The persistence of Victorian liberalism:The Politics of Social Reform in Britain, 1870–1900 |page=13 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-0-313-31305-9 |year=2001}}</ref> Á þessum tíma urðu miklar tækniframfarir sem leiddu til aukinnar velsældar.<ref name=":17">{{Cite web|last=Atterbury|first=Paul|date=17 February 2011|title=Victorian Technology|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/victorian_technology_01.shtml|access-date=13 October 2020|website=BBC History}}</ref> Róttækar stjórnmálahreyfingar eins og [[Chartistar]] og [[súffragettur]] áttu þátt í að hraða lagalegum umbótum sem leiddu til almenns kosningaréttar.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/abolition_women_article_01.shtml#five |title=Women: From Abolition to the Vote |author=Crawford, Elizabeth |publisher=BBC |access-date=10 December 2010}}</ref> [[Samuel Hynes]] lýsti [[Játvarðstímabilið|Játvarðstímabilinu]] sem þægilegum tíma þar sem konur gengu með [[myndahattur|myndahatta]] og kusu ekki, ríkt fólk skammaðist sín ekki fyrir að sýna ríkidæmi sitt, og [[Heimsveldi þar sem sólin sest aldrei|sólin settist aldrei á breska fánann]].<ref>{{Cite web|title=Manor House. Edwardian Life {{pipe}} PBS|url=https://www.pbs.org/manorhouse/edwardianlife/introduction.html|website=www.pbs.org}}</ref> Breytingar á valdajafnvægi í Austur- og Mið-Evrópu leiddu til [[fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldar]] þar sem hundruð þúsunda enskra hermanna börðust fyrir Bretland sem hluti af [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöld)|Bandamönnum]] Tveimur áratugum síðar var Bretland enn hluti af [[Bandamenn (síðari heimsstyrjöld)|Bandamönnum]] í [[síðari heimsstyrjöld]]. Undir lok [[Þykjustustríðið|þykjustustríðsins]] varð [[Winston Churchill]] forsætisráðherra. Margar enskar borgir urðu fyrir miklu tjóni í [[Orrustan um Bretland|loftárásum Þjóðverja]]. Eftir stríðið hófst hröð [[afnýlenduvæðing]] [[breska heimsveldið|breska heimsveldisins]] og tækniþróun olli miklum breytingum á daglegu lífi fólks. Bílar urðu helsti samgöngumátinn og [[þotuhreyfill]]inn (önnur ensk uppfinning) leiddi til þess að flugferðir urðu hagkvæmari.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituaries-air-commodore-sir-frank-whittle-1309015.html |title=Obituaries: Air Commodore Sir Frank Whittle |author=Golley, John |date=10 August 1996 |access-date=2 December 2010 |newspaper=The Independent |location=London}}</ref> Búseta fólks í Englandi breyttist með tilkomu bifreiða og heilsugæslan [[National Health Service]] hóf að veita almenningi ókeypis heilbrigðisþjónustu árið 1948. Þessi þróun leiddi til breytinga á sveitarfélögum í Englandi um miðja 20. öld.<ref>{{Harvnb|Clark|Steed|Marshall|1973|p=1}}; {{Harvnb|Wilson|Game|2002|p=55}}.</ref> Frá og með 20. öld hafa miklir fólksflutningar orðið til Englands, aðallega frá öðrum hlutum [[Bretlandseyjar|Bretlandseyja]], en líka frá öðrum [[Breska samveldið|samveldislöndum]], sérstaklega [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]].<ref>{{harvnb|Gallagher|2006|pp=10–11}}.</ref> Frá 8. áratug 20. aldar hefur störfum fækkað í iðnaði og fjölgað í [[þjónustugeirinn|þjónustugeiranum]].<ref name="Thatcher">{{harvnb|Reitan|2003|p=50}}.</ref> England varð hluti af [[Evrópska efnahagssvæðið|evrópska efnahagssvæðinu]] sem síðar varð [[Evrópusambandið]]. Frá lokum 20. aldar breyttist stjórn Bretlands þannig að aukin völd færðust til endurreistra þinga Skotlands, Wales og Norður-Írlands.<ref>{{cite journal |last=Keating |first=Michael |author-link=Michael Keating (political scientist) |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |page=217 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> [[England og Wales]] er þó áfram til sem sérstakt lögsagnarumdæmi innan Bretlands.<ref name="BBC Wales">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/guide/ch11_part2_coming_of_the_tudor.shtml |title=The coming of the Tudors and the Act of Union |year=2009 |publisher=BBC News |website=[[BBC Wales]] |access-date=9 September 2009}}</ref> Aukin valddreifing hefur leitt til meiri áherslu á sérstaka enska sjálfsmynd.<ref>{{harvnb|Kenny|English|Hayton|2008|p=3}}; {{Harvnb|Ward|2004|p=180}}.</ref> Ekkert sérstakt þing eða stjórn Englands er til, og hugmyndum um slíka sérstjórn hefur verið hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslum.<ref name="refreject"/> == Landfræði == England nær yfir tvo þriðju hluta [[Stóra-Bretland]]s með eyjum, eins og [[Wighteyja|Wighteyju]] og [[Scilly-eyjar|Scilly-eyjum]]. [[Skotland]] liggur að landinu í norðri og [[Wales]] í vestri. England er nær [[Meginland Evrópu|meginlandi Evrópu]] en aðrir hlutar Bretlands. [[Ermarsund]] greinir England að meginlandinu og er 52 [[kílómetri|km]] að breidd þar sem það er grennst.<ref name="Engchannel">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/187921/English-Channel |title=English Channel |year=2009 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=britannica.com |access-date=15 August 2009}}</ref> [[Ermarsundsgöngin]] skammt frá [[Folkestone]] tengja England beint við [[Frakkland]]i.<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcAboutUs/ukm/history.htm |publisher=EuroTunnel.com |access-date=5 September 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081116055538/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcAboutUs/ukm/history.htm |archive-date=16 November 2008}}</ref> England á líka strönd að [[Norðursjór|Norðursjó]] og [[Atlantshaf]]i. Helstu hafnarborgir landsins, London, [[Liverpool]] og [[Newcastle upon Tyne]], liggja við árnar [[Thames]], [[Mersey]] og [[Tyne-á]]. Lengsta áin sem rennur um England er [[Severn]], 354 km að lengd.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/england/sevenwonders/west/severn-river/ |publisher=BBC |title=The River Severn |access-date=5 December 2010}}</ref> Hún rennur út í [[Bristolsund]] og er þekkt fyrir [[Severn-röstin]]a, [[sjávarfallaröst]] sem getur myndað 2 metra brimöldur.<ref>{{cite web |url=http://www.environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |title=Severn Bore and Trent Aegir |publisher=Environment Agency |access-date=5 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122125420/http://environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |archive-date=22 November 2010}}</ref> Lengsta áin sem aðeins rennur um England er þó Thames sem er 346 km að lengd.<ref name="Thames">{{cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/related-139-94056-articles-reviews/River+Thames-London+(England)/related.do |title=River Thames and London (England) |website=London Evening Standard |location=London |access-date=17 August 2009 |archive-date=6 júní 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606141607/http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/related-139-94056-articles-reviews/River%2BThames-London%2B%28England%29/related.do |url-status=dead }}{{dead link|date=October 2017|bot=medic}}</ref> [[File:Malvern Hills - England.jpg|left|thumb|[[Malvern-hæðir]] í ensku sýslunum [[Worcestershire]] og [[Herefordshire]] eru skilgreindar sem svæði einstakrar náttúrufegurðar.]] Í Englandi eru mörg vötn. Stærsta stöðuvatn landsins er [[Windermere]] í vatnasvæðinu [[Lake District]].<ref name="metoffice_nw">{{cite web |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/nw/ |title=North West England & Isle of Man: climate |publisher=Met Office |access-date=5 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605003213/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/nw/ |archive-date=5 June 2011 }}</ref> Landslag í Englandi einkennist aðallega af lágum hæðardrögum, en í norðri er landið fjalllendara. Þar eru [[Pennínafjöll]], sem eru fjallgarður sem liggur frá austri til vesturs, [[Kúmbríufjöll]] í Lake District og [[Cheviot-hæðir]] við landamæri Englands og Skotlands. Hæsti tindur Englands er [[Scafell Pike]], 978 metrar á hæð.<ref name="metoffice_nw" /> [[Shropshire-hæðir]] liggja að landamærum Wales, og [[Dartmoor]] og [[Exmoor]] eru heiðarlönd í suðvestri. Í [[Austur-Anglía|Austur-Anglíu]] er flatt undirlendi notað sem beitiland. Þetta svæði er kallað [[Fens]]. [[Tees–Exe-línan]] er stundum notuð til að greina norður- og vesturhlutann, með eldra bergi og meira hálendi; frá suður- og austurhlutanum sem einkennist af meira flatlendi og setbergi.<ref>{{cite book|title=World Regional Geography|url=https://books.google.com/books?id=yAgGHnENHjoC&q=tees+exe+line+england+lowland+upland&pg=PA100|publisher=Joseph J. Hobbs|access-date=6 December 2017|isbn=978-0-495-38950-7|date=13 March 2008}}</ref> Elstu fjöll landsins eru [[Pennínafjöll]] sem eru stundum kölluð „hryggjarsúla landsins“ og eru frá lokum [[fornlífsöld|fornlífsaldar]] frá því fyrir um 300 milljón árum..<ref>{{cite web |url=http://www.summitpost.org/area/range/220026/pennines.html |title=Pennines |publisher=Smmit Post |access-date=8 September 2009}}</ref> Þau eru meðal annars mynduð úr [[sandsteinn|sandsteini]] og [[kalksteinn|kalksteini]] og þar er líka að finna [[kol]]alög. [[Karst]]landslag er að finna í [[Yorkshire]] og [[Derbyshire]]. Við fjöllin eru mýrlendi og frjósamir dalir þar sem árnar skera sig inn í þau. [[Yorkshire Dales-þjóðgarðurinn|Yorkshire Dales]] og [[Peak District]] eru tveir þjóðgarðar í Pennínafjöllum. Í suðvestri eru heiðarlöndin Dartmoor og Exmoor sem liggja á granítklöpp og þar sem milt úthafsloftslag er ríkjandi. Bæði heiðarlöndin eru þjóðgarðar.<ref>{{cite web |url=http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |title=National Parks&nbsp;– About us |publisher=nationalparks.gov.uk |access-date=5 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101027162402/http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |archive-date=27 October 2010 |url-status=dead }}</ref> [[Ensku láglöndin]] eru í mið- og suðurhluta landsins og einkennast af grónum hæðardrögum, eins og [[Cotswold-hæðir|Cotswold-hæðum]], [[Chiltern-hæðir|Chiltern-hæðum]], [[North Downs]] og [[South Downs]]. Við ströndina eru hvítir kalksteinsklettar, eins og við [[Dover]]. Þar eru líka sléttur eins og [[Salisbury-sléttan]], [[Somerset-flatlendið]], [[Suðurstrandarsléttan]] og [[Fenin (Englandi)|Fenin]]. == Stjórnmál == [[File:Palace of Westminster, London - Feb 2007.jpg|thumb|right|[[Westminster-höll]] er samkomustaður [[breska þingið|breska þingsins]].]] England er hluti af Bretlandi, þar sem er [[þingbundið konungsvald]] með [[þingræði]]skerfi.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "United Kingdom"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ |date=2021-01-09 }} CIA ''The World Factbook'']. Retrieved 13 April 2021</ref> England hefur ekki haft sína eigin ríkisstjórn síðan 1707 en með [[Sambandslögin 1707|sambandslögunum]] sameinuðust [[konungsríkið Skotland]] og [[konungsríkið England]] í [[konungsríkið Stóra-Bretland]].<ref name="unionwithscotland">{{cite web |title=The first Parliament of Great Britain |url=http://www.parliament.uk/actofunion/08_02_great.html |publisher=Parliament.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621165514/http://www.parliament.uk/actofunion/08_02_great.html |archive-date=21 June 2008}}</ref> Fyrir sambandið var landinu stjórnað af [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|konungi]] og [[enska þingið|þinginu]]. Í dag fer [[breska þingið]] með stjórn Englands, en önnur lönd Bretlands hafa sínar eigin ríkisstjórnir og þing sem starfa í umboði þess.<ref name="Devolution">{{cite web |url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/devolution.aspx |title=Devolution in the United Kingdom |date=26 March 2009 |author=Cabinet Office |author-link=Cabinet Office |publisher=cabinetoffice.gov.uk |access-date=16 August 2009}}</ref> Í [[Neðri málstofa breska þingsins|neðri málstofu breska þingsins]] sitja 532 fulltrúar einmenningskjördæma á Englandi, af 650 þingmönnum deildarinnar.<ref>{{cite web |title=Lists of MPs |url=http://www.parliament.uk/mps-lords-and-offices/mps/ |publisher=Parliament.uk |access-date=21 May 2009}}</ref> Eftir [[þingkosningar í Bretlandi 2019]] voru fulltrúar úr [[Íhaldsflokkurinn (Bretlandi)|Íhaldsflokknum]] 345, 179 úr [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokknum]], sjö úr [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretlandi)|Frjálslynda flokknum]], einn úr [[Græningjaflokkur Englands og Wales|Græningjum]], og [[forseti neðri málstofu breska þingsins]], [[Lindsay Hoyle]]. Eftir að breska þingið fól þingum annarra landa Bretlands að fara með stjórn að hluta í Skotlandi, Wales og Norður-Írlandi, hefur verið rætt um að koma á líku fyrirkomulagi í Englandi. Upphaflega var rætt um að hvert [[héruð Englands|hérað]] fengi eigin þing, en þegar tillögunni var hafnað af [[Norðaustur-England]]i í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2004, var hætt við það.<ref name="refreject">{{cite news |last=Sherman |first=Jill |author2=Andrew Norfolk |date=5 November 2004 |title=Prescott's dream in tatters as North East rejects assembly |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |archive-date=25 May 2010}}</ref> Eitt vandamál er [[spurningin um Vestur-Lothian]] þar sem þingmenn úr Skotlandi og Wales geta kosið um löggjöf sem snertir eingöngu England, meðan enskir þingmenn geta ekki kosið um mál sem hin þingin fást við.<ref>{{cite news |title=West Lothian question |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7702326.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=31 October 2008}}</ref> Þetta hefur verið sett í samhengi við það að England er eina land Bretlands þar sem ekki eru ókeypis lyfseðlar og skráningargjöld í háskóla<ref name="msnmoney">{{cite web |title=Are Scottish people better off? |url=http://money.uk.msn.com/consumer/article.aspx?cp-documentid=6543296 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417222726/http://money.uk.msn.com/consumer/article.aspx?cp-documentid=6543296 |archive-date=17 April 2008 |publisher=MSN Money |access-date=5 September 2009}}</ref> og hefur leitt til vaxandi enskrar þjóðernishyggju.<ref>{{cite news |title=English nationalism "threat to UK" |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/596703.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=9 January 2000}}</ref> Sumir hafa því stungið upp á stofnun sérstaks ensks þings<ref>{{cite news |last=Davidson |first=Lorraine |date=3 June 2008 |title=Gordon Brown pressed on English parliament |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article4061785.ece |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529115803/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article4061785.ece |archive-date=29 May 2010}}</ref> meðan aðrir hafa mælt með því að aðeins enskir þingmenn fái að kjósa um löggjöf sem eingöngu varðar England.<ref>{{cite news |title=English votes for English laws' plan by Tories |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/english-votes-for-english-laws-plan-by-tories-857647.html |access-date=5 September 2009 |work=The Independent |location=London |first=Andrew |last=Grice |date=1 July 2008}}</ref> == Efnahagslíf == [[Mynd:City of London Skyline.jpg|thumb|350px|[[Lundúnaborg]] er miðstöð heimsefnahags.]] England er eitt af stærstu efnahagskerfum [[Evrópa|Evrópu]] og fimmta stærsta í heimi. Hagkerfi Englands notar [[engilsaxneskt haglíkan]]. Það er eitt af fjórum hagkerfum á Bretlandi, og 100 af 500 stærstum fyrirtækjum í Evrópu eru með höfuðstöðvar í [[London]]. Sem hluti Bretlands er England aðalmiðstöð fyrir efnahagsmál heimsins. England er eitt iðnvæddu landa í heimi. Aðaliðnaðasvæði eru efna- og lyfjaiðnaðir og tækniiðnaðir eins og [[geimverkfræði]], [[vopn]]aiðnaður og framleiðslu [[hugbúnaður|hugbúnaða]]. London flytur út aðallega iðnaðarvörur and flytja inn efni eins og jarðolía, te, ull, hrásykur, timbur, smjör, málmur og kjöt. Í fyrra flutti út England meira en 30.000 [[tonn]] nautakjöta eiga 75.000.000 [[breskt pund|breskra punda]]. [[Frakkland]], [[Ítalía]], [[Grikkland]], [[Holland]], [[Belgía]] og [[Spánn]] eru aðalinnflytjendur nautakjöta frá Englandi. Seðlabanki Bretlands sem setur vaxtaprósentur og kemur á peningamálastefnu er [[Englandsbanki]] í London. [[Kauphöllin í London]] er líka í borginni og er aðalkauphöllin í Bretlandi og er stærsta í Evrópu. London er alheimsleiðtogi í fjármáli, börgin er stærsta fjármálamiðstöð í Evrópu. Hefðbundnir framleiðslu- og þungaiðnaðir hafa hnignað undanfarið á Englandi eins og annars staðar á Bretlandi. Um leið hafa [[þjónustugrein]]ar orðið öllu meira mikilvægar. Til dæmis er [[ferðaþjónusta]] sjötti stærsti iðnaðurinn á Bretlandi og gaf hagkerfinu 76 milljónir breskra punda. Árið [[2002]] ræður hún 1.800.000 stöðugildi fólks eða 6,1% vinnandi íbúa. Aðalmiðstöð fyrir ferðamenn er London og börgin laðar að milljónum ferðamanna árlega. Embættislegi gjaldmiðill Bretlands er [[breskt pund]] (stundum ''sterlingspund'' eða ''GBP'', e. ''pound sterling''). == Íbúar == [[File:England counties population (crop).png|thumb|alt=Kort af Englandi þar sem sýslurnar eru litaðar með missterkum bláum lit.|Borgar- og sveitasýslur eftir mannfjölda.]] [[File:England and Wales population cartogram districts.svg|thumb|Íbúafjöldi Englands og Wales eftir stjórnsýslueiningum.]] England er langfjölmennasta land Bretlands, með yfir 56 milljón íbúa, sem eru 84% af heildarfjöldanum.<ref name="2011census"/>{{rp|12}}<ref>{{cite web |author=Office for National Statistics |author-link=Office for National Statistics |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2011-and-mid-2012/index.html |title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland&nbsp;– current datasets |publisher=statistics.gov.uk |access-date=5 October 2013 |date=8 August 2013 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Ef England væri sérstakt ríki væri það 25. fjölmennasta ríki heims miðað við árið 2005.<ref>{{cite web |last=United Nations Department of Economic and Social Affairs |author-link=United Nations Department of Economic and Social Affairs |title=World Population Prospects: Analytical Report for the 2004 |url=https://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm |publisher=United Nations |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090807035831/http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm |archive-date=7 August 2009 |url-status=dead }}</ref> [[Englendingar]] eru [[bresk þjóð]].<ref name="ethnicityengl">{{cite web |author=Office for National Statistics |author-link=Office for National Statistics |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales 2011 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html |publisher=Statistics.gov.uk |access-date=5 October 2013 |year=2011 |archive-date=24 janúar 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124090812/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html |url-status=dead }}</ref> Sumar erfðarannsóknir benda til þess að 75-95% þeirra séu afkomendur landnema frá forsögulegum tíma sem fluttust þangað upprunalega frá [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]], með um 5% framlagi [[Englar (þjóð)|Engla]] og [[Saxar|Saxa]], auk þó nokkurs framlags frá [[Norðurlönd]]unum.{{sfn|Oppenheimer|2006|p=378}}<ref>{{cite web |title=British and Irish, descendant of the Basques? |url=http://www.eitb24.com/new/en/B24_38277/life/GENETIC-STUDY-British-and-Irish-descendant-of-the-Basques/ |publisher=Eitb24.com |access-date=5 September 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516142837/http://www.eitb24.com/new/en/B24_38277/life/GENETIC-STUDY-British-and-Irish-descendant-of-the-Basques/ |archive-date=16 May 2011}}; {{cite news |title=What does being British mean? Ask the Spanish |url=https://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3348004/What-does-being-British-mean-Ask-the-Spanish.html |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |access-date=5 September 2009 |first=Stephen |last=Oppenheimer |date=10 October 2006a |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715070548/http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3348004/What-does-being-British-mean-Ask-the-Spanish.html |archive-date=15 July 2009 }}</ref> Aðrar rannsóknir meta framlag germanskra þjóða sem allt að 50%.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/03/06/science/06brits.html |title=A United Kingdom? Maybe |last=Wade |first=Nicholas |date=6 March 2007 |newspaper=The New York Times |access-date=8 August 2009}}; {{cite journal |title=Evidence for an apartheid-like social structure in early Anglo-Saxon England |pmc=1635457 |year=2006 |volume=273 |issue=1601 |pmid=17002951 |last1=Thomas |first1=M.G. |last2=Stumpf |first2=M.P. |last3=Härke |first3=H. |pages=2651–7 |doi=10.1098/rspb.2006.3627 |journal=Proceedings: Biological Sciences}}</ref> Ýmis menningarsamfélög hafa orðið áhrifamikil á Englandi í gegnum söguna: [[Forsögulegt Bretland|forsöguleg samfélög]], [[Bretar (söguleg þjóð)|Bretar]],<ref>{{cite web |title=Roman Britons after 410 |url=http://www.britarch.ac.uk/ba/ba68/feat1.shtml |publisher=Britarch.ac.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522193002/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba68/feat1.shtml |archive-date=22 May 2009 |url-status=dead}}</ref> [[Rómaveldi]], [[Engilsaxar]],<ref>{{cite book |title=Anglo-Saxon Origins: The Reality of the Myth |url=https://books.google.com/books?id=D3GPUqysfoAC&q=Anglo-Saxon%20Origins%3A%20The%20Reality%20of%20the%20Myth&pg=PA3 |access-date=5 September 2009 |publisher=Malcolm Todd |isbn=978-1-871516-85-2 |last=Cameron |first=Keith |date=March 1994}}</ref> [[Víkingar]],<ref>{{cite news |title=Legacy of the Vikings |url=https://www.bbc.co.uk/history/trail/conquest/after_viking/legacy_vikings_01.shtml |work=BBC News |access-date=5 September 2009}}</ref> [[Gelar]] og [[Normannar]]. Samfélög brottfluttra Englendinga er víða að finna í fyrrum löndum breska heimsveldisins, sérstaklega í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Kanada]], [[Ástralía|Ástralíu]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] og [[Nýja-Sjáland]]i.<ref>{{cite news |title=Shifting Identities&nbsp;– statistical data on ethnic identities in the US |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_/ai_80408799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112123723/http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_/ai_80408799 |url-status=dead |archive-date=12 January 2016 |publisher=Bnet |access-date=29 July 2009 |year=2001}}</ref> <ref>{{cite web |title=Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |publisher=Statistics Canada |access-date=29 July 2009 |date=2 April 2008 |archive-date=1 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101151108/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Australian Population: Ethnic Origins |url=http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |author=Centre for Population and Urban Research, Monash University |access-date=29 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719124226/http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |archive-date=19 July 2011 }}</ref><ref>{{cite web |title=Inmigración británica en Chile |url=http://www.galeon.com/typepad/ |publisher=Galeon.com |access-date=29 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822074242/http://www.galeon.com/typepad/ |archive-date=22 August 2009 |url-status=dead }}</ref> Frá lokum 20. aldar hafa margir Englendingar flust til Spánar.<ref>{{cite news |title=An Englishman's home is his casa as thousands go south |url=https://www.theguardian.com/world/2005/oct/09/spain.spain |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=5 September 2009 |first=Jason |last=Burke |date=9 October 2005}}; {{cite news |url=https://www.theguardian.com/society/2007/nov/16/emigration |title=Record numbers leave the country for life abroad |first=Alan |last=Travis |author2=Sarah Knapton |date=16 November 2007 |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=8 August 2009}}</ref> Þegar ''[[Dómsdagsbókin]]'' var samin árið 1086 var íbúafjöldi Englands tvær milljónir. Um 10% bjuggu þá í þéttbýli.<ref>{{cite web |author=University of Wisconsin |title=Medieval English society |url=http://history.wisc.edu/sommerville/123/123%2013%20Society.htm |access-date=14 August 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111025121640/http://history.wisc.edu/sommerville/123/123%2013%20Society.htm |archive-date=25 October 2011 |url-status=dead}}</ref> Árið 1801 var íbúafjöldinn 8,3 milljónir og árið 1901 var hann orðinn 30,5 milljónir.<ref>{{cite report |publisher=[[Office for National Statistics]] |title=Focus on People and Migration |url=http://ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/index.html |date=7 December 2005 |chapter=Chapter 1 – The UK population: past, present and future |chapter-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/focus-on-people-and-migration---focus-on-people-and-migration---chapter-1.pdf |access-date=16 February 2017 |format=PDF }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Efnahagslegur vöxtur í [[Suðaustur-England]]i hefur gert það að áfangastað fyrir fólksflutninga annars staðar að í Bretlandi.<ref name="ethnicityengl"/> Þó nokkur fjöldi Íra hefur líka flust til Englands.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1224611.stm |title=One in four Britons claim Irish roots |work=BBC News |access-date=26 November 2010 |date=16 March 2001}}</ref> Hlutfall íbúa af evrópskum uppruna er 87,5%. Þar á meðal eru íbúar af þýskum<ref name="migra"/> og pólskum uppruna.<ref name="ethnicityengl"/> Innflytjendur hafa flust til Englands lengra að síðan á 6. áratugnum. Um 6% íbúa Englands tilheyra fjölskyldum sem komu upprunalega frá [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]] ([[Indland]]i, [[Pakistan]] og [[Bangladess]]).<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra">{{cite news |title=British Immigration Map Revealed |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4218740.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=7 September 2005}}</ref> Um 0,7% íbúa eru af kínverskum uppruna.<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra"/> 2,9% íbúa eru þeldökkir af afrískum og karabískum uppruna, sérstaklega frá fyrrum breskum nýlendum þar.<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra"/> Árið 2007 tilheyrðu 22% skólabarna í Englandi minnihlutaþjóðarbrotum<ref name="Paton">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=One fifth of children from ethnic minorities |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Graeme |last=Paton |date=1 October 2007 |access-date=14 August 2014}}</ref> og árið 2011 var fjöldi þeirra 26,5%.<ref name="Shepherd">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/education/2011/jun/22/quarter-state-school-pupils-from-ethnic-minority |title=Almost a quarter of state school pupils are from an ethnic minority |newspaper=The Guardian |location=London |first=Jessica |last=Shepherd |date=22 June 2011 |access-date=17 January 2014}}</ref> Um helmingur fólksfjölgunar milli 1991 og 2001 var vegna aðflutnings.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article379434.ece |title=Immigration rise increases segregation in British cities |last=Leppard |first=David |date=10 April 2005 |work=The Times |location=London |access-date=8 August 2009 |archive-date=11 febrúar 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080211185641/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article379434.ece |url-status=dead }}</ref> Deilur um þennan aðflutning eru áberandi í enskum stjórnmálum.<ref>{{cite web |title=Immigration debate hots up in England |url=http://www.dawn.com/news/821775/immigration-debate-hots-up-in-england |publisher=The Independent News Service |date=26 November 2008 |access-date=14 August 2014}}</ref> Í könnun innanríkisráðuneytisins árið 2009 sögðust 80% aðspurðra vilja takmarka aðflutning fólks.<ref>{{cite news |title=80% say cap immigration |url=http://www.express.co.uk/posts/view/115745/80-say-cap-immigration |newspaper=Daily Express |location=London |date=23 July 2009 |first=Gabriel |last=Milland |access-date=5 September 2009}}</ref> [[Hagstofa Bretlands]] áætlar að íbúum muni fjölga um 9 milljónir milli 2014 og 2039.<ref>{{cite report |title=National Population Projections: 2014-based Statistical Bulletin |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationprojections/bulletins/nationalpopulationprojections/2015-10-29 |date=29 October 2015 |publisher=Office for National Statistics}}</ref> [[Kornbretar]] eru eina þjóðarbrotið sem er upprunnið á Englandi, sem er viðurkennt af ríkisstjórn Bretlands samkvæmt [[Rammasamkomulag um vernd þjóðarbrota|Rammasamkomulagi um vernd þjóðarbrota]] frá 2014.<ref name="ReferenceB">{{cite news |title=Cornish people formally declared a national minority along with Scots, Welsh and Irish |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/cornish-people-formally-declared-a-national-minority-along-with-scots-welsh-and-irish-9278725.html |access-date=23 April 2014 |newspaper=The Independent |date=23 April 2014 |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424100108/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/cornish-people-formally-declared-a-national-minority-along-with-scots-welsh-and-irish-9278725.html |url-status=dead }}</ref> === Tungumál === {{aðalgrein|Enska}} Enska varð til á Englandi og er aðaltungumál Englands í dag. Enska er vesturgermanskt [[indóevrópsk tungumál|indóevrópskt]] tungumál og er skylt [[Skoska|skosku]] og [[frísneska|frísnesku]]. Í sögu málsins er tímabilið fram til ársins [[1066]] nefnt [[fornenska]] en frá árinu 1066 til [[15. öld|15. aldar]] er talað um [[miðenska|miðensku]] og frá 15. öld um nútímaensku. Allt frá árinu 1066 hefur enska orðið fyrir miklum áhrifum frá latínu og frönsku, ekki síst orðaforðinn sem er nú að verulegu leyti af latneskum rótum líkt og í [[Rómönsk mál|rómönsku málunum]]. === Borgir === [[London]] er stærsta borg Bretlands og er líka [[höfuðborg]] landsins. Þær eru stærsta þéttbýli á landinu. [[Birmingham]] er önnur stærsta borgin. Aðrar stórar borgir eru [[Manchester]], [[Leeds]], [[Liverpool]], [[Newcastle]], [[Sheffield]], [[Bristol]], [[Coventry]], [[Bradford]], [[Leicester]] og [[Nottingham]]. Stærsta höfnin er [[Poole]] á suðströndinni. {|class="wikitable" |- !Röð !Þéttbýli !Fólksfjöldi<br />(manntal 2011) !Staðir !Stærri þéttbýlisstaðir |- !1 |[[Þéttbýli Stór-Lundúnasvæðisins]] |9.787.426 |67 |[[London]] |- !2 |[[Stór-Manchester]] |2.553.379 |57 |[[Manchester]], [[Salford]], [[Bolton]], [[Stockport]], [[Oldham]] |- !3 |[[Þéttbýli Vestur-Miðhéraðanna]] |2.440.986 |22 |[[Birmingham]], [[Wolverhampton]], [[Dudley]], [[Walsall]] |- !4 |[[Þéttbýli Vestur-Yorkshire]] |1.777.934 |26 |[[Leeds]], [[Bradford]], [[Huddersfield]], [[Wakefield]] |- !5 |[[Þéttbýlið Liverpool]] |864.122 |8 |[[Liverpool]], [[St Helens (Merseyside)|St Helens]], [[Bootle]], [[Huyton-with-Roby]] |- !6 |[[Þéttbýlið South-Hampshire]] |855.569 |16 |[[Southampton]], [[Portsmouth]] |- !7 |[[Tyneside]] |774.891 |25 |[[Newcastle upon Tyne]], [[North Shields]], [[South Shields]], [[Gateshead]], [[Jarrow]] |- !8 |[[Þéttbýlið Nottingham]] |729.977 |15 |[[Nottingham]], [[Beeston (Nottinghamshire)|Beeston]] og [[Stapleford (Nottinghamshire)|Stapleford]], [[Carlton, Nottinghamshire|Carlton]], [[Long Eaton]] |- !9 |[[Þéttbýlið Sheffield]] |685.368 |7 |[[Sheffield]], [[Rotherham]], [[Chapeltown (Suður-Yorkshire)|Chapeltown]], [[Mosborough]]/[[Highlane]] |- !10 |[[Þéttbýlið Bristol]] |617.280 |7 |[[Bristol]], [[Kingswood, South Gloucestershire|Kingswood]], [[Mangotsfield]], [[Stoke Gifford]] |} == Menning == {{aðalgrein|Ensk menning}} Ensk menning er breið og fjölbreytileg. Englendingar hafa spilað inn í þróun [[list]]a og [[vísindi|vísindanna]]. Margir mikilvægir vísindamenn og heimspekingar fæddust á Englandi eða hafa búið á Englandi, til dæmis [[Isaac Newton]], [[Francis Bacon (heimspekingur)|Francis Bacon]], [[Charles Darwin]], [[Ernest Rutherford]] (fæddur á [[Nýja-Sjáland]]i), [[John Locke]], [[John Stuart Mill]], [[Bertrand Russell]], [[Thomas Hobbes]] og hagfræðingar svo sem [[David Ricardo]] og [[John Maynard Keynes]]. [[Karl Marx]] skrifaði mest af ritverkum sínum í [[Manchester]]. === Matargerð === Mörg lönd telja að ensk matargerð sé gróf og einföld. Ensk matargerð umbreyttist á sjötta áratuginum undir áhrifum frá [[Indland]]i og [[Kína]] sem fylgdu innflytjendum. Dæmi af hefðbundnum enskum mat eru: [[Mynd:English Breakfast.jpg|thumb|180px|Enskur morgunverður]] {{dálkar |width= | col1 = * [[Eplabaka]] * [[Bjúgu og stappa]] * [[Bedfordshire clanger]] * [[Bubble and Squeak]] * [[Kornbresk kjötbaka]] * [[Bústaðarbaka]] * [[Devonshire rjómaté]] * [[Fiskur og franskar]] | col2width = | col2 = * [[Enskur morgunverður]] * [[Kjötsósa|Kjötsósur]] * [[Hlaupaáll]] * [[Lancashire grýta]] * [[Lincolnshire bjúga|Lincolnshire bjúgu]] * [[Kjötbaka|Kjötbökur]] * [[Baka og stappa]] * [[Ploughmans hádegisverður]] | col3 = * [[Svínabaka|Svínabökur]] * [[Scouse]] * [[Smalabaka]] * [[Spotted Dick]] * [[Nýrnabaka]] * [[Sunnudagssteik]]ur * [[Toad in the hole]] * [[Yorkshire pudding]] }} === Verkfræði === England er fæðingarstaður [[Iðnbyltingin|Iðnbyltingarinnar]] og margir uppfinningamenn bjuggu á Englandi á [[18. öld|18.]] og [[19. öld]]. Frægir verkfræðingar eru til dæmis [[Isambard Kingdom Brunel]], [[Charles Babbage]], [[Tim Berners-Lee]], [[John Dalton]], [[James Dyson]], [[Michael Faraday]], [[Robert Hooke]], [[Robert Stephenson]], [[Joseph Swan]] og [[Alan Turing]]. === Vísindi og heimspeki === [[Mynd:Charles Darwin aged 51.jpg|thumb|right|[[Charles Darwin]].]] Meðal mikilhæfra vísindamanna frá Englandi má nefna [[Isaac Newton]], [[Michael Faraday]], [[Robert Hooke]], [[Robert Boyle]], [[Joseph Priestley]], [[J. J. Thomson]], [[Charles Babbage]], [[Charles Darwin]], [[Stephen Hawking]], [[Christopher Wren]], [[Alan Turing]], [[Francis Crick]], [[Joseph Lister]], [[Tim Berners-Lee]], [[Andrew Wiles]] og [[Richard Dawkins]]. Enskir heimspekingar áttu ríkan þátt í að móta vestræna heimspeki. Þar má nefna [[William af Ockham]], [[Francis Bacon (heimspekingur)|Francis Bacon]], [[Thomas Hobbes]], [[John Locke]], [[Jeremy Bentham]], [[Thomas Paine]], [[John Stuart Mill]], [[Herbert Spencer]], [[Bertrand Russell]], [[G.E. Moore]], [[A.J. Ayer]], [[Gilbert Ryle]], [[J.L. Austin]], [[G.E.M. Anscombe]] og [[Bernard Williams]]. === Bókmenntir === [[Mynd:CHANDOS3.jpg|thumb|upright|right|Leikskáld [[William Shakespeare]].]] Saga enskra bókmennta er rótgróin. Margir [[rithöfundur|rithöfundar]] eru frá Englandi til dæmis leikskáldin [[William Shakespeare]], [[Christopher Marlowe]], [[Ben Jonson]] og [[John Webster]], til viðbótar rithöfundarnir [[Daniel Defoe]], [[Henry Fielding]], [[Jane Austen]], [[William Makepeace Thackeray]], [[Charlotte Brontë]], [[Emily Brontë]], [[J.R.R. Tolkien]], [[Charles Dickens]], [[Mary Shelley]], [[H. G. Wells]], [[George Eliot]], [[Rudyard Kipling]], [[D.H. Lawrence]], [[E.M. Forster]], [[Virginia Woolf]], [[George Orwell]] og [[Harold Pinter]]. [[J.K. Rowling]], [[Enid Blyton]] og [[Agatha Christie]] eru rithöfundar sem hafa orðið frægir á [[20. öld]]. === Tónlist === Tónskáld frá Englandi eru ekki eins fræg og rithöfundarnir þaðan. Flytjendur eins og [[Bítlarnir]], [[Led Zeppelin]], [[Pink Floyd]], [[Elton John]], [[Queen]] og [[The Rolling Stones]] eru meðal þeirra sem hafa selt mest af plötum í heiminum. England er einnig fæðingarstaður margra [[tónlistarstefna]] til dæmis [[harðrokk]]s, [[þungarokk]]s, [[Britpop]]s, [[glamrokk]]s, [[drum and bass]], [[framsækið rokk|framsækins rokks]], [[pönk]]s, [[gotneskt rokk|gotnesks rokks]] og [[triphop]]s. == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Cite book |last=Colley |first=Linda |url=https://archive.org/details/britonsforgingna0000coll |title=Britons: Forging the Nation, 1701–1837 |publisher=Yale University Press |date=1992 |isbn=978-0-300-05737-9 |author-link=Linda Colley}} * {{Cite book |last=Crofton |first=Ian |title=The Kings and Queens of England |publisher=Quercus |date=2007 |isbn=978-1-84724-065-1}} * {{Cite book |last=Crouch |first=David |url=https://archive.org/details/isbn_9781852855956 |title=Normans: The History of a Dynasty |publisher=Hambledon Continuum |date=2006 |isbn=978-1-85285-595-6 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Crystal |first=David |url=https://archive.org/details/storiesofenglish00crys |title=The Stories of English |publisher=The Overlook Press |date=2004 |isbn=978-1-58567-601-9 |author-link=David Crystal}} * {{Cite book |last=Fowler |first=Kenneth |url=https://archive.org/details/ageofplantagenet0000fowl |title=The Age of Plantagenet and Valois: The Struggle for Supremacy, 1328–1498 |publisher=Putnam |date=1967 |isbn=978-0-236-30832-3 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Gallagher |first=Michael |title=The United Kingdom Today |publisher=Franklin Watts |date=2006 |isbn=978-0-7496-6488-6 |location=London}} * {{Cite book |last=Goldberg |first=Jeremy |title=The Black Death in England |publisher=Paul Watkins |date=1996 |isbn=978-1-871615-56-2 |editor-last=Mark Ormrod & P.G. Lindley |location=Stamford |chapter=Introduction |author-link=Jeremy Goldberg}} * {{Cite book |last=Kirby |first=D.P. |title=The earliest English kings |publisher=Routledge |date=2000 |isbn=978-0-415-24210-3}} * {{Cite book |last=Molyneaux |first=George |title=The Formation of the English Kingdom in the Tenth Century |url=https://archive.org/details/formationofengli0000moly |publisher=Oxford University Press |date=2015 |isbn=978-0-19-871791-1}} * {{Cite book |last=Rankov |first=Boris |title=The Praetorian Guard |url=https://archive.org/details/praetorianguard0000rank |publisher=Osprey Publishing |date=1994 |isbn=978-1-85532-361-2}} * {{Cite book |last=Reitan |first=Earl Aaron |title=The Thatcher Revolution |publisher=Rowman & Littlefield |date=2003 |isbn=978-0-7425-2203-9}} * {{Cite book |last=Oppenheimer |first=Stephen |url=https://archive.org/details/isbn_9780786718900 |title=Origins of the British |publisher=Carroll & Graf |date=2006 |isbn=978-0-7867-1890-0 |author-link=Stephen Oppenheimer}} * {{Cite book |last=Wright |first=Kevin J |url=https://archive.org/details/christiantravelp0000wrig |title=The Christian Travel Planner |publisher=Thomas Nelson Inc |date=2008 |isbn=978-1-4016-0374-8 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Ziegler |first=Philip |title=The Black Death |url=https://archive.org/details/blackdeath00unse |publisher=Sutton Publishing Ltd. |date=2003 |isbn=978-0-7509-3202-8 |edition=New |location=Sutton |author-link=Philip Ziegler}} == Tenglar == {{Wiktionary|England}} * [https://www.ons.gov.uk/ Office for National Statistics] - Hagstofa Bretlands. * [https://visitengland.com/ ''Visit England''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305164945/https://www.visitengland.com/ |date=2023-03-05 }} — Vefur frá Ferðamálaráði Bretlands. * [https://www.gov.uk/ Opinber vefur ríkisstjórnar Bretlands]. * [https://bbc.co.uk/england/ Fréttir frá Englandi á vef BBC]. * [https://www.gov.uk/government/organisations/natural-england Natural England] — náttúrufræðistofnun Englands. * [https://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage] — félag um enskan menningararf. * {{Vísindavefurinn|14634|Hversu gamalt er England og hvernig myndaðist það?}} {{Evrópa}} [[Flokkur:England| ]] 4em6xknzifxzrwc1dt396gx7lavj226 0 6429 1963856 1956132 2026-05-21T05:28:49Z Masae 538 /* Tengt efni */ 1963856 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Gisli thorlaksson.jpg|thumb|[[Gísli Þorláksson]] Hólabiskup (1657-1684) ásamt Ragnheiði Jónsdóttur eiginkonu sinni og tveimur fyrri konum sínum, Gróu Þorleifsdóttur og Ingibjörgu Benediktsdóttur. Myndin máluð í [[Kaupmannahöfn]] 1684]] '''Biskup''' (áður skrifað '''byskup''') er titill embættismanna í hinum ýmsu [[Kristni|kristnu]] kirkjum, og hlutverk þeirra mismunandi eftir kirkjudeildum. Orðið ''biskup'' (επισκοπος) á uppruna sinn að rekja til [[gríska]] orðsins ''episkopos'' sem þýðir sá sem skyggnist um, eða hefur eftirlit með eða einu orði ''skyggnari'', en það er einnig gamalt heiti á biskupi í íslensku. Biskupar voru einnig nefndir ''klerkagoðar'' í skáldamáli. Fyrst eftir [[siðaskiptin]] voru biskupar á íslandi nefndir ''súperintent''. ''Lýðbiskup'' (eða ''ljóðbiskup'') voru undirbiskupar nefndir hér áður fyrr, og voru undirmenn [[erkibiskup]]s. Biskupsdæmi eru misvaldamikil og oft fer vald biskupa eftir trúarlegu hlutverki þeirra og hefðum. Í sumum kirkjudeildum (svo sem þeim [[Rómversk-kaþólska|rómversk-kaþólsku]] og [[Rétttrúnaðarkirkjan|rétttrúnaðarkirkjunni]]) eru til fleiri en ein gerð biskupa, sem hafa mismunandi valdsvið, til dæmis erkibiskupar og [[patríarkar]]. [[Páfi]]nn í [[Róm]] er formlega rómversk-kaþólski biskup Rómaborgar og jafnframt æðsti biskup rómversk-kaþólsku kirkjunnar. Meðal þess sem biskupar sjá oft um er að vígja [[Prestur|presta]] og guðshús og stjórna ýmsum athöfnum. == Tengt efni == * [[Biskup Íslands]], æðsti maður [[Íslenska þjóðkirkjan|þjóðkirkjunnar]]. * [[Erkibiskup]] * [[Biskupsdæmi]] == Tenglar == * [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=2611 Hvað merkir orðið biskup upphaflega og hverjar eru orðsifjar þess? Svar á Vísindavefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216143514/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=2611 |date=2006-02-16 }} * [https://www.biskup.is/ Vefur biskups Íslands] * [http://www.catholica.is/index.html Reykjavíkurbiskupsdæmi kaþólsku kirkjunnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208183117/http://www.catholica.is/index.html |date=2014-02-08 }} [[Flokkur:Kristni]] ebb04glr3m0z67beovpy025ym17was2 1963857 1963856 2026-05-21T05:30:13Z Masae 538 /* Tenglar */ 1963857 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Gisli thorlaksson.jpg|thumb|[[Gísli Þorláksson]] Hólabiskup (1657-1684) ásamt Ragnheiði Jónsdóttur eiginkonu sinni og tveimur fyrri konum sínum, Gróu Þorleifsdóttur og Ingibjörgu Benediktsdóttur. Myndin máluð í [[Kaupmannahöfn]] 1684]] '''Biskup''' (áður skrifað '''byskup''') er titill embættismanna í hinum ýmsu [[Kristni|kristnu]] kirkjum, og hlutverk þeirra mismunandi eftir kirkjudeildum. Orðið ''biskup'' (επισκοπος) á uppruna sinn að rekja til [[gríska]] orðsins ''episkopos'' sem þýðir sá sem skyggnist um, eða hefur eftirlit með eða einu orði ''skyggnari'', en það er einnig gamalt heiti á biskupi í íslensku. Biskupar voru einnig nefndir ''klerkagoðar'' í skáldamáli. Fyrst eftir [[siðaskiptin]] voru biskupar á íslandi nefndir ''súperintent''. ''Lýðbiskup'' (eða ''ljóðbiskup'') voru undirbiskupar nefndir hér áður fyrr, og voru undirmenn [[erkibiskup]]s. Biskupsdæmi eru misvaldamikil og oft fer vald biskupa eftir trúarlegu hlutverki þeirra og hefðum. Í sumum kirkjudeildum (svo sem þeim [[Rómversk-kaþólska|rómversk-kaþólsku]] og [[Rétttrúnaðarkirkjan|rétttrúnaðarkirkjunni]]) eru til fleiri en ein gerð biskupa, sem hafa mismunandi valdsvið, til dæmis erkibiskupar og [[patríarkar]]. [[Páfi]]nn í [[Róm]] er formlega rómversk-kaþólski biskup Rómaborgar og jafnframt æðsti biskup rómversk-kaþólsku kirkjunnar. Meðal þess sem biskupar sjá oft um er að vígja [[Prestur|presta]] og guðshús og stjórna ýmsum athöfnum. == Tengt efni == * [[Biskup Íslands]], æðsti maður [[Íslenska þjóðkirkjan|þjóðkirkjunnar]]. * [[Erkibiskup]] * [[Biskupsdæmi]] == Tenglar == * [http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=2611 Hvað merkir orðið biskup upphaflega og hverjar eru orðsifjar þess? Svar á Vísindavefnum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216143514/http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=2611 |date=2006-02-16 }} * [https://www.biskup.is/ Vefur biskups Íslands] * [https://catholica.is Reykjavíkurbiskupsdæmi kaþólsku kirkjunnar] [[Flokkur:Kristni]] cwijz35g7fd75lppo5dt6dahz8fy7pm 0 11059 1963786 1849333 2026-05-20T12:06:00Z TKSnaevarr 53243 1963786 wikitext text/x-wiki {{Land |nafn = Lýðveldið Írak |nafn_á_frummáli = جمهورية العراق<br />Jumhūriyyat ul-ʿIrāq<br />Jomhūrī-ye Īrāt |nafn_í_eignarfalli = Íraks |fáni = Flag of Iraq.svg |skjaldarmerki = Coat_of_arms_%28emblem%29_of_Iraq_2008.svg |kjörorð = „الله أكبر“<br /> (''Guð er mestur'') |staðsetningarkort = Iraq_(orthographic-projection).svg |tungumál = [[arabíska]], [[kúrdíska]] |höfuðborg = [[Bagdad]] |stjórnarfar = [[Þingræði]] |titill_leiðtoga1 = [[Forseti Íraks|Forseti]] |titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Íraks|Forsætisráðherra]] |nafn_leiðtoga1 = [[Abdul Latif Rashid]] |nafn_leiðtoga2 = [[Ali al-Zaidi]] |staða = Sjálfstæði |atburður1 = Konungsríki |dagsetning1 = 3. október 1932 |atburður2 = Lýðveldi |dagsetning2 = 14. júlí 1958 |atburður3 = Núverandi stjórnarskrá |dagsetning3 = 15. október 2005 |stærðarsæti = 58 |flatarmál = 438.317 |hlutfall_vatns = 4,62 |mannfjöldaár = 2020 |mannfjöldasæti = 36 |fólksfjöldi = 40.222.503 |íbúar_á_ferkílómetra = 82,7 |VLF_ár = 2021 |VLF = 413,316 |VLF_sæti = 46 |VLF_á_mann = 10.175 |VLF_á_mann_sæti = 111 |VÞL = {{hækkun}} 0.674 |VÞL_ár = 2019 |VÞL_sæti = 123 |gjaldmiðill = [[íraskur dínar]] (IQD) |tímabelti = [[UTC]]+3 |þjóðsöngur = [[Mawtini]] |tld = iq |símakóði = 964 |}} '''Írak''' ([[arabíska]]: العراق‎‎ ''al-‘Irāq''; [[kúrdíska]]: عێراق‎ ''Eraq'') er [[land]] í [[Mið-Austurlönd]]um sem nær yfir það svæði sem áður var kallað [[Mesópótamía]], á milli [[á (landform)|ánna]] [[Efrat]] og [[Tígris]] og suðurhluta [[Kúrdistan]]. Það á landamæri að [[Kúveit]] og [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]] í suðri, [[Jórdanía|Jórdaníu]] í vestri, [[Sýrland]]i í norðvestri, [[Tyrkland]]i í norðri og [[Íran]] í austri. Höfuðborg og stærsta borg landsins er [[Bagdad]]. Helstu þjóðarbrot sem búa í landinu eru [[Arabar]] og [[Kúrdar]], en auk þeirra búa þar [[Assýringar|Assýríumenn]], [[Túrkmenar]], [[Sjabakar]], [[Jasídar]], [[Armenar]], [[Mandear]], [[Sjerkesar]] og [[Kavlijar]]. Um 95% íbúa landsins eru [[íslam|múslimar]] en hluti íbúa aðhyllist önnur trúarbrögð eins og [[kristni]], [[Jarsanismi|Jarsanisma]], Jasídatrú og [[Mandeismi|Mandeisma]]. Opinber tungumál Íraks eru [[arabíska]] og [[kúrdíska]]. Írak á 58 km langa [[strönd|strandlengju]] við [[Persaflói|Persaflóa]], hjá [[Umm Qasr]]. Landið nær yfir vatnasvið Efrat og Tígris, norðvesturenda [[Sagrosfjöll|Sagrosfjalla]] og austurhluta [[Sýrlenska eyðimörkin|sýrlensku eyðimerkurinnar]]. Stærstu ár landsins eru Efrat og Tígris sem renna saman í [[Shatt al-Arab]] sem rennur í Persaflóa. Vegna ánna er mikið ræktarland í Írak. Landið milli ánna Efrat og Tígris var í fornöld kallað [[Mesópótamía]]. Það er stærstur hluti [[frjósami hálfmáninn|frjósama hálfmánans]] og er talið með [[vagga siðmenningar|vöggum siðmenningar]]. Það var á þessu svæði sem notkun [[ritmál]]s með rituðum [[lög]]um, og [[borg]]arlíf með skipulögðu [[stjórnarfar]]i hófust. Nafnið Írak er dregið af fornaldarborginni [[Úrúk]] í [[Súmer]]. Mikill fjöldi menningarsamfélaga kom upp á þessu svæði í fornöld, eins og [[Akkad]], Súmer, [[Assýría]] og [[Babýlon]]. Mesópótamía var auk þess á ýmsum tímum hluti af stærri heimsveldum eins og [[Medaveldi]], [[Selevkídaríkið|Selevkídaríkinu]], [[Parþaveldi]], [[Sassanídaríkið|Sassanídaríkinu]], [[Rómaveldi]], kalífadæmum [[Rasídunveldið|Rasíduna]], [[Úmajadar|Úmajada]] og [[Abbasídar|Abbasída]], [[Mongólaveldið|Mongólaveldinu]], [[Safavídaríkið|Safavídaríkinu]], ríki [[Afsjarídar|Afsjarída]] og að lokum [[Tyrkjaveldi]]. Þegar Tyrkjaveldi var skipt upp eftir [[fyrri heimsstyrjöld]] ákvarðaði [[Þjóðabandalagið]] núverandi landamæri Íraks Á millistríðsárunum var Írak í umsjá [[Bretland]]s í umboði Þjóðabandalagsins. Konungsríki var komið á fót árið 1921 og það hlaut sjálfstæði [[3. október]] [[1932]]. Árið 1958 var konunginum steypt af stóli og lýðveldi stofnað. [[Ba'ath-flokkurinn]] ríkti í Írak frá 1968 til 2003. Á árunum 1980-88 geisaði [[Stríð Íraks og Írans|stríð á milli Íraks og Írans]]. [[Persaflóastríðið (1991)|Persaflóastríðið]] var háð 1991 eftir að Írak hafði ráðist á [[Kúveit]]. Í kjölfar [[Íraksstríðið|innrásarinnar í mars 2003]], sem [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] og [[Bretland|Bretar]] leiddu, hrökkluðust Ba'ath-flokkurinn og leiðtogi hans [[Saddam Hussein]] frá völdum og fjölflokkakerfi var tekið upp. Bandaríkjamenn drógu herlið sitt frá Írak árið 2011 en [[Írakskreppan]] hélt áfram og blandaðist inn í [[Borgarastyrjöldin í Sýrlandi|borgarastyrjöldina í Sýrlandi]]. ==Heiti== Nafnið Írak kemur úr arabísku, العراق ''al-ʿIrāq'', og hefur verið notað frá því fyrir 6. öld. Ýmsar kenningar eru til um uppruna þess. Hugsanlega er það dregið af nafni borgarinnar [[Úrúk]] (''Erek'' í Biblíunni) sem er [[akkadíska|akkadísk]] útgáfa á heiti súmersku borgarinnar Urug, sem er dregið af súmerska orðinu yfir „borg“ (UR). Arabísk alþýðuskýring á heitinu er að það merki „með djúpar rætur, vel vökvuð, frjósöm“. Á miðöldum var til hérað sem nefndist ''ʿIrāq ʿArabī'' („arabíska Írak“) í Neðri-Mesópótamíu og ''ʿIrāq ʿajamī'' („erlenda Írak“) þar sem nú eru vestur- og miðhluti Íran. Heitið náði yfir sléttuna sunnan við [[Hamrinfjöll]] en ekki nyrstu og vestustu hluta þess sem í dag nefnist Írak. Orðið ''Sawad'' („svart land“) var líka notað snemma á miðöldum yfir frjósama flóðsléttu Tígris og Efrat til aðgreiningar frá arabísku eyðimörkinni. Á arabísku merkir عراق „faldur“, „strönd“, „bakki“ eða „brún“ og var því í alþýðuskýringum túlkað sem „brekka“ eða „hamar“ með vísun í suðurbrún Efri-Mesópótamíu eða ''al-Jazira'' sem myndar norðurmörk ''al-Iraq arabi''. ==Landfræði== [[File:Cheekha Dar seen from Halgurd.jpg|thumb|[[Cheekha Dar]] er hæsti tindur Íraks.]] Írak liggur milli 29. og 38. breiddargráðu norður og 29. og 49. lengdargráðu austur (lítill hluti liggur vestan við 39. gráðu). Landið er 437.072 ferkílómetrar að stærð, sambærilegt við [[Kalifornía|Kaliforníu]] og aðeins stærra en [[Paragvæ]]. Írak á 58 km langa strönd að norðurhluta [[Persaflói|Persaflóa]]. Landið er á vatnasviði [[Tígris]] og [[Efrat]] sem renna í suðurátt eftir landinu endilöngu og saman í ána [[Shatt al-Arab]] sem síðan rennur stutta leið út í Persaflóa. Það nær yfir norðvesturenda [[Sagrosfjöll|Sagrosfjalla]] og austurhluta [[Sýrlenska eyðimörkin|Sýrlensku eyðimerkurinnar]]. Við árnar tvær eru frjósamar [[árslétta|ársléttur]], þar sem árnar bera fram 60 milljón rúmmetra af seti á ári að árósunum. Klettóttar eyðimerkur þekja um 40% landsins. Suðurhlutinn er að mestu mýrlendur og rakur, við ströndina og meðfram Shatt al-Arab. Margar af þessum mýrum voru þurrkaðar upp á 10. áratug 20. aldar, en hafa síðar verið endurheimtar. Önnur 30% eru fjöll þar sem vetur eru kaldir. Norðurhluti landsins er að mestu fjalllendi. Hæsti tindurinn er í 3.611 metra hæð og þekktur sem [[Cheekah Dar]] („svarta tjaldið“). ==Stjórnmál== ===Stjórnsýsluskipting=== [[File:Iraq, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|right|300px]] Írak er skipt í 19 landstjóraumdæmi eða héruð (arabíska: ''muhafadhat'', kúrdíska: ''Pârizgah''). Landstjóraumdæmin skiptast svo í umdæmi (''gadhas'') sem aftur skiptast í undirumdæmi (''nawāḥī''). [[Íraska Kúrdistan]] er eina viðurkennda sjálfstjórnarhéraðið með eigin [[Héraðsstjórn Kúrdistan|héraðsstjórn]] og því sem næst opinberan her ([[Peshmerga]]). {{div col}} # [[Dohuk-hérað|Dohuk]] # [[Nineveh-hérað|Nineveh]] # [[Erbil-hérað|Erbil]] # [[Kirkuk-hérað|Kirkuk]] # [[Sulaymaniyah-hérað|Sulaymaniyah]] # [[Saladin-hérað|Saladin]] # [[Al Anbar-hérað|Al Anbar]] # [[Baghdad-hérað|Baghdad]] # [[Diyala-hérað|Diyala]] # [[Karbala-hérað|Karbala]] # [[Babil-hérað|Babil]] # [[Wasit-hérað|Wasit]] # [[Najaf-hérað|Najaf]] # [[Al-Qādisiyyah-hérað|Al-Qādisiyyah]] # [[Maysan-hérað|Maysan]] # [[Muthanna-hérað|Muthanna]] # [[Dhi Qar-hérað|Dhi Qar]] # [[Basra-hérað|Basra]] # [[Halabja-hérað|Halabja]] (ekki sýnt) {{div col end}} ==Menning== ===Tungumál=== Langflestir íbúar Íraks tala [[arabíska|arabísku]] en um 10-15% íbúa tala [[kúrdíska|kúrdísku]], um 5% tala [[nýarameísk mál]] eða [[túrkmenska|túrkmensku]]. Önnur mál sem minnihlutahópar tala eru [[mandeíska]], [[góraníska]], [[armenska]], [[sirkasíska]] og [[persneska]]. Arabíska, kúrdíska, persneska og túrkmenska eru skrifuð með einhverju afbrigði [[arabískt letur|arabísks leturs]], arameíska með [[sýrlenskt letur|sýrlensku letri]] og armenska með [[armenskt letur|armensku letri]]. Fyrir innrás Breta og Bandaríkjamanna í Írak árið 2003 var arabíska eina opinbera tungumál landsins. Með nýrri stjórnarskrá árið 2004 urðu bæði arabíska og kúrdíska opinber tungumál en nýarameísk mál og túrkmenska eru viðurkennd staðbundin mál. Hvert hérað eða umdæmi getur auk þess skilgreint önnur tungumál sem opinber tungumál ef meirihluti íbúa samþykkir það í almennri atkvæðagreiðslu. ===Trúarbrögð=== [[Mynd:ImamAliMosqueNajafIraq.JPG|thumb|right|Moska Alís í Nadjaf.]] Mikill meirihluti íbúa Íraks, eða um 95%, aðhyllast [[Íslam]]. Aðeins 5% íbúa aðhyllast önnur trúarbrögð (aðallega [[Kristni|kristnir]] [[Assýringar|Assýríumenn]]). Múslimar aðhyllast ýmist [[sjía íslam]] eða [[súnní íslam]]. Samkvæmt mati ''[[CIA Factbook]]'' eru sjíamúslimar 65% og súnnítar 35% en samkvæmt mati [[Pew Research Center]] frá 2011 eru sjíamúslimar 51% og súnnítar 42% en 5% telja sig „bara múslima“. Súnnítar í Írak kvarta yfir mismunun af hálfu stjórnvalda en stjórn [[Nouri al-Maliki]] hefur neitað því. Kristnir menn hafa búið á svæðinu í yfir 2000 ár og margir þeirra eru afkomendur hinna fornu [[Assýríumenn|Assýríumanna]]. Þeir voru rúmlega 1,8 milljónir eða 8% íbúa árið 1987. Flestir kristnir Írakar tala [[nýarameísk mál]] og tilheyra [[Kaldeakirkjan|Kaldeakirkjunni]], [[Assýríska austurkirkjan|Assýrísku austurkirkjunni]], [[Assýríska hvítasunnukirkjan|Assýrísku hvítasunnukirkjunni]] og [[Sýrlenska rétttrúnaðarkirkjan|Sýrlensku rétttrúnaðarkirkjunni]]. Meira en helmingur kristinna íbúa Íraks hefur flúið til nágrannalandanna frá upphafi styrjaldanna og stór hluti þeirra ekki snúið aftur þótt einhverjir hafi flust til landsvæðis hinnar fornu Assýríu þar sem nú er sjálfstjórnarhérað Kúrda. Auk múslima og kristinna eru í Írak litlir hópar [[Mandear|Mandea]], [[Sjabakar|Sjabaka]], [[Jarsanismi|Jarsana]] og [[Jasídar|Jasída]]. [[Írakskir gyðingar]] sem voru um 150.000 árið 1941 hafa nær allir flutt burt. Tveir af helgustu stöðum sjíamúslima eru í Írak: [[grafhvelfing Alís]] í [[Nadjaf]] og heilaga borgin [[Karbala]]. {{Arababandalagið}} {{Samtök olíuútflutningsríkja}} {{Asía}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Írak]] akedtc1tmwsaoz4rtj39cdv2ai5xuoz 0 12614 1963877 1905330 2026-05-21T11:11:14Z Berserkur 10188 1963877 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1548]]|[[1549]]|[[1550]]|[[1551]]|[[1552]]|[[1553]]|[[1554]]| [[1541–1550]]|[[1551–1560]]|[[1561–1570]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} [[Mynd:Gozo-mgarr-harbour-60.jpg|thumb|right|Höfnin í [[Mgarr]] á [[Gozo]]. Héðan voru íbúar eyjarinnar fluttir í þrældóm til Líbýu.]] [[Mynd:Uppsala Cathederal tomb.jpg|thumb|right|Gröf [[Gústaf Vasa|Gústafs Vasa]] og [[Margrét Lejonhufvud|Margrétar Lejonhufvud]] í Uppsaladómkirkju.]] Árið '''1551''' ('''MDLI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[25. janúar]] - [[Norðurland|Norðlenskir]] [[ver (aðgreiningarsíða)|vermenn]] á [[Suðurnes]]jum drápu [[Kristján skrifari|Kristján skrifara]] og þrettán aðra menn á [[Kirkjuból á Miðnesi|Kirkjubóli]] á [[Miðnes]]i. * [[Júlí]] - [[Danmörk|Danskt]] [[herskip]] kom í [[Eyjafjörður|Eyjafjörð]]. Hermennirnir ríða til [[Hólar í Hjaltadal|Hóla]], leggja hald á það fémæti sem eftir er og láta höfðingja sverja [[Kristján III|konungi]] hollustueiða. * Dauðadómur kveðinn upp yfir [[Jón Arason|Jóni Arasyni]] á [[Oddeyri]], ári eftir að hann var líflátinn. * [[Otte Stigsen Hvide|Otti Stígsson]] kom til landsins öðru sinni sem [[hirðstjóri]]. [[Eggert Hannesson]] tók svo við hirðstjóraembættinu þegar Otti fór úr landi um haustið. * [[16. október]] - [[Ólafur Hjaltason]] var útnefndur biskup í Hólabiskupsdæmi. * [[13. desember]] - [[Harðivetur]] hófst. ===Fædd=== ===Dáin=== ===Opinberar [[aftaka|aftökur]]=== * Jón Kenriksson, bóndi á Kirkjubóli og húsmaður hans, Hallur á Sandkoti, voru dæmdir til dauða. Otti Stígsson lét handtaka þá tvo og var ætlunin að flytja þá til aftöku á Alþingi, en þar sem ferðin varð átakasöm voru þeir hálshöggnir við [[Straumur í Straumsvík|Straum]]. „Höfuðin voru fest á stangir, en bolirnir á hjóli sundur slitnir, og sá til merkis meir en 20 eður 30 ár“ segir í Grímsstaðaannáll.<ref>Upplýsingar um aftökur sóttar á vef rannsóknarverkefnisins ''Dysjar hinna dauðu'', þá ekki síst skrá á slóðinni https://dhd.hi.is/gogn/Info.pdf, sótt 15.2.20202.</ref> == Erlendis == * [[12. maí]] Háskóli var stofnaður í [[Lima]] í [[Perú]]. * [[27. maí]] - [[Ítalíustríðin]]: Varnarbandalag hertogans af Parma og Piacenza og Frakklands var myndað. * [[18. júlí]] - Tyrkneskir og norður-afrískir [[sjóræningi|sjóræningjar]] hernámu Miðjarðarhafseyjuna [[Gozo]], sem tilheyrir [[Malta|Möltu]], hertóku alla íbúa hennar (um 6.000 talsins) og fluttu þá til [[Líbýa|Líbýu]] og seldu í þrælahald. * [[21. september]] - Háskóli var stofnaður í [[Mexíkóborg]]. * [[Uppskerubrestur]] í [[Henan]] í Kína og [[hungursneyð]]. ===Fædd=== * [[Boris Godunov]] Rússakeisari (d. [[1605]]) (sennilega). * [[21. mars]] - [[María Anna af Bæjaralandi]], erkihertogaynja af [[Austurríki]] (d. [[1608]]). * [[19. september]] - [[Hinrik 3. Frakkakonungur|Hinrik 3.]], Frakkakonungur (d. [[1589]]). * [[9. nóvember]] - [[William Camden]], enskur sagnaritari (d. [[1623]]). ===Dáin=== * [[26. ágúst]] – [[Margrét Leijonhufvud]] Svíadrottning (f. [[1516]]). == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:1551]] [[Flokkur:1551-1560]] d67n75cjhy8kd2w7ngn4libo5lkn0z7 1963878 1963877 2026-05-21T11:11:35Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1963878 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1548]]|[[1549]]|[[1550]]|[[1551]]|[[1552]]|[[1553]]|[[1554]]| [[1541–1550]]|[[1551–1560]]|[[1561–1570]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} [[Mynd:Gozo-mgarr-harbour-60.jpg|thumb|right|Höfnin í [[Mgarr]] á [[Gozo]]. Héðan voru íbúar eyjarinnar fluttir í þrældóm til Líbýu.]] [[Mynd:Uppsala Cathederal tomb.jpg|thumb|right|Gröf [[Gústaf Vasa|Gústafs Vasa]] og [[Margrét Lejonhufvud|Margrétar Lejonhufvud]] í Uppsaladómkirkju.]] Árið '''1551''' ('''MDLI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[25. janúar]] - [[Norðurland|Norðlenskir]] [[ver (aðgreiningarsíða)|vermenn]] á [[Suðurnes]]jum drápu [[Kristján skrifari|Kristján skrifara]] og þrettán aðra menn á [[Kirkjuból á Miðnesi|Kirkjubóli]] á [[Miðnes]]i. * [[Júlí]] - [[Danmörk|Danskt]] [[herskip]] kom í [[Eyjafjörður|Eyjafjörð]]. Hermennirnir ríða til [[Hólar í Hjaltadal|Hóla]], leggja hald á það fémæti sem eftir er og láta höfðingja sverja [[Kristján III|konungi]] hollustueiða. * Dauðadómur kveðinn upp yfir [[Jón Arason|Jóni Arasyni]] á [[Oddeyri]], ári eftir að hann var líflátinn. * [[Otte Stigsen Hvide|Otti Stígsson]] kom til landsins öðru sinni sem [[hirðstjóri]]. [[Eggert Hannesson]] tók svo við hirðstjóraembættinu þegar Otti fór úr landi um haustið. * [[16. október]] - [[Ólafur Hjaltason]] var útnefndur biskup í Hólabiskupsdæmi. * [[13. desember]] - [[Harðivetur]] hófst. ===Fædd=== ===Dáin=== ===Opinberar [[aftaka|aftökur]]=== * Jón Kenriksson, bóndi á Kirkjubóli og húsmaður hans, Hallur á Sandkoti, voru dæmdir til dauða. Otti Stígsson lét handtaka þá tvo og var ætlunin að flytja þá til aftöku á Alþingi, en þar sem ferðin varð átakasöm voru þeir hálshöggnir við [[Straumur í Straumsvík|Straum]]. „Höfuðin voru fest á stangir, en bolirnir á hjóli sundur slitnir, og sá til merkis meir en 20 eður 30 ár“ segir í Grímsstaðaannáll.<ref>Upplýsingar um aftökur sóttar á vef rannsóknarverkefnisins ''Dysjar hinna dauðu'', þá ekki síst skrá á slóðinni https://dhd.hi.is/gogn/Info.pdf, sótt 15.2.20202.</ref> == Erlendis == * [[12. maí]] Háskóli var stofnaður í [[Lima]] í [[Perú]]. * [[27. maí]] - [[Ítalíustríðin]]: Varnarbandalag hertogans af Parma og Piacenza og Frakklands var myndað. * [[18. júlí]] - Tyrkneskir og norður-afrískir [[sjóræningi|sjóræningjar]] hernámu Miðjarðarhafseyjuna [[Gozo]], sem tilheyrir [[Malta|Möltu]], hertóku alla íbúa hennar (um 6.000 talsins) og fluttu þá til [[Líbýa|Líbýu]] og seldu í þrælahald. * [[21. september]] - Háskóli var stofnaður í [[Mexíkóborg]]. * Uppskerubrestur í [[Henan]] í Kína og [[hungursneyð]]. ===Fædd=== * [[Boris Godunov]] Rússakeisari (d. [[1605]]) (sennilega). * [[21. mars]] - [[María Anna af Bæjaralandi]], erkihertogaynja af [[Austurríki]] (d. [[1608]]). * [[19. september]] - [[Hinrik 3. Frakkakonungur|Hinrik 3.]], Frakkakonungur (d. [[1589]]). * [[9. nóvember]] - [[William Camden]], enskur sagnaritari (d. [[1623]]). ===Dáin=== * [[26. ágúst]] – [[Margrét Leijonhufvud]] Svíadrottning (f. [[1516]]). == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:1551]] [[Flokkur:1551-1560]] jlfwy9idh17wtrueyg44j6p4y1ab86k 0 20719 1963840 1961605 2026-05-20T22:32:27Z Berserkur 10188 1963840 wikitext text/x-wiki {{Samtök |nafn= Siðmennt |merki= |staerd= |alt= |stofnað= 1990 |forseti= [[Arndís Anna K. Gunnarsdóttir]] (formaður) |varaforseti= Sigurður Rúnarsson (varaformaður) |heimilisfang= Laugavegur 178 |netfang= |vefsida= https://sidmennt.is }} '''Siðmennt - félag siðrænna húmanista á Íslandi''' er íslenskt [[lífsskoðunarfélag]], sem var stofnað árið [[1990]]. Félagið er málsvari mannúðarstefnu eða húmanisma, öllu heldur [[veraldlegur húmanismi|veraldlegs húmanisma]] og frjálsrar hugsunar, óháð [[trúarsetning]]um, og stendur fyrir borgaralegum athöfnum. Meðlimir eru nálægt 6.400. Árið 2013 hlaut félagið skráningu sem veraldlegt lífskoðunarfélag en breyting á lögum um skráð trú- og lífskoðunarfélög gerði skráninguna mögulega. Með skráningu sem veraldlegt lífsskoðunarfélag er Siðmennt skráð hjá [[Þjóðskrá]] og er hægt að skrá sig þar sem félagsmann Siðmenntar en við það renna [[sóknargjöld]] frá ríkinu til félagsins. <ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2013/5/3/sidmennt-fyrsta-lifsskodunarfelagid/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-06 |archive-date=2013-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509165347/http://www.dv.is/frettir/2013/5/3/sidmennt-fyrsta-lifsskodunarfelagid/ |url-status=dead }}</ref> ==Athafnir== Siðmennt hefur skipulagt borgaralega [[ferming]]u með tilheyrandi námskeiði frá árinu 1990 en slíkar fermingar voru fyrst haldnar 1989 fyrir tilstuðlan [[Hope Knútsson]], sem síðar varð formaður Siðmenntar. <ref>https://www.visindavefur.is/svar.php?id=56637</ref> Félagið hefur leiðbeint fólki um fleiri athafnir svo sem borgaralega útför og nafngjöf án skírnar og hefur gefið út bæklinga í því skyni. Árið 2008 hóf Siðmennt athafnaþjónustu sína við aðrar athafnir en fermingu. <ref>{{cite web |url=http://sidmennt.is/veraldlegar-athafnir/um-athafnathjonustu-sidmenntar/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-26 |archive-date=2015-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919150847/http://sidmennt.is/veraldlegar-athafnir/um-athafnathjonustu-sidmenntar/ |url-status=dead }}</ref> Félagið menntar athafnastjóra með sérstöku námskeiði er varðar borgaralegar eða veraldlegar athafnir. <ref>{{cite web |url=http://sidmennt.is/veraldlegar-athafnir/athafnarstjorar-sidmenntar/menntun-athafnarstjora-sidmenntar/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-06 |archive-date=2014-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140325071941/http://sidmennt.is/veraldlegar-athafnir/athafnarstjorar-sidmenntar/menntun-athafnarstjora-sidmenntar/ |url-status=dead }}</ref> ==Afstaða, umræða og starfsemi== Félagið hefur staðið fyrir umræðufundum um ýmis mál er tengjast mannúðarstefnu, siðrænum húmanisma eða borgaralegum athöfnum. Má þar nefna málefni eins og stefnu félagsins, trúarbragðafræðslu í skólum, [[mannréttindi]] samkynhneigðra, trúarskoðanir Schuberts, um að taka dauðann í sátt, sorg og sorgarviðbrögð, dánaraðstoð, hugsanlegt trúfélag trúlausra, um erlend félög siðrænna húmanista, tjáningarfrelsi, múslima o.fl. Siðmennt tekur yfirleitt ekki beina afstöðu í [[stjórnmál]]um og félagsmálum. Þó er það ósk félagsins að jafna stöðu allra trúarbragða og lífsskoðana og styður það aðskilnað ríkis og kirkju á Íslandi. Einnig hefur félagið látið til sín taka varðandi mannréttindamál eins og [[tjáningarfrelsi]]. Siðmennt hefur frá 2009 haldið hugvekju við setningu [[Alþingi]]s fyrir þá Alþingismenn sem hafa ákveðið að velja þann valkost fram yfir messu í Dómkirkjunni. <ref>{{cite web |url=http://sidmennt.is/2009/05/14/althingismenn-eiga-valkost-vid-gudsthjonustu-vid-thingsetningu/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-08 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305093354/http://sidmennt.is/2009/05/14/althingismenn-eiga-valkost-vid-gudsthjonustu-vid-thingsetningu/ |url-status=dead }}</ref> Frá 2005 hefur Siðmennt árlega veitt húmanistaviðurkenningu og fræðslu- og vísindaviðurkenningu. Árið 2015 var framkvæmdastjóri ráðinn til að sinna verkefnum félagsins og var skrifstofa opnuð á [[Hallveigarstaðir|Hallveigarstöðum]] í Túngötu, Reykjavík.<ref>{{cite web |url=http://sidmennt.is/2015/06/16/sidmennt-raedur-framkvaemdastjora/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-01 |archive-date=2015-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616152837/http://sidmennt.is/2015/06/16/sidmennt-raedur-framkvaemdastjora/ |url-status=dead }}</ref>. Í byrjun árs 2016 kom út könnun sem Siðmennt lét framkvæma fyrir sig um lífsskoðun Íslendinga. Niðurstöður könnunarinnar bentu til þess að veraldlegar lífsskoðanir séu í mikilli sókn á Íslandi.<ref>[http://sidmennt.is/lifsskodanir/ Lífsskoðanir Íslendinga og trú] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117192203/http://sidmennt.is/lifsskodanir/ |date=2016-01-17 }} Siðmennt. Skoðað 16. janúar 2016.</ref> Félagið er með tengsl við önnur félög veraldlegra húmanista eins og [[Human-Etisk Forbund]] í Noregi og [[British Humanist Association]] í Bretlandi. Einnig er það meðlimur í alþjóðasamtökum húmanista [[International Humanist and Ethics Union]] (IHEU). ==Meðlimir== Þann 3. maí 2013 þegar félagið hlaut skráningu sem veraldlegt lífskoðunarfélag voru meðlimir um 300. 1. janúar 2016 var meðlimafjöldi kominn í 1.456. Meðlimir voru 6.378 1. september 2025. <ref>[https://www.skra.is/um-okkur/frettir/frett/2025/09/11/Skraning-i-tru-og-lifsskodunarfelog-fram-til-1.-september-2025/ Skráning í trú og lífsskoðunarfélög fram til 1. september 2025] Þjóðskrá, sótt 8. okt. 2025 </ref> ===Meðlimafjöldi=== {|class="wikitable" style="text-align: right;" |+colspan="4"| (Hagstofa, 1. janúar)<ref>{{Cite web |url = http://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Samfelag/Samfelag__menning__5_trufelog/MAN10001.px/?rxid=aca952f5-7e99-4567-81f1-06a29ccc0608 |title = Mannfjöldi eftir trú og lífsskoðunarfélögum 1998–2018 |publisher = [[Hagstofan]] |location = Reykjavík |access-date = 2016-10-12 |archive-date = 2020-11-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201126043121/http://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Samfelag/Samfelag__menning__5_trufelog/MAN10001.px/?rxid=aca952f5-7e99-4567-81f1-06a29ccc0608 |url-status = dead }}</ref> !Ár !Fjöldi |- |2014 |612 |- |2016 |1.456 |- |2018 |2.329 |- |2020 |4.039 |- |2022 |4.621 |- |2024 |5.809 |} == Tilvísun == {{reflist}} == Tengt efni == * [http://www.sidmennt.is Vefsíða Siðmenntar] * [https://www.sidmennt.is/ferming/ Borgaraleg ferming] * [https://www.sidmennt.is/humanismi/ Stefnuskrá Siðmenntar] * [http://www.sidmennt.is/trufrelsi/ Stefna Siðmenntar í trúfrelsismálum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.iheu.org Alþjóðasamtök siðrænna húmanista - IHEU] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20051101112753/www.sidmennt.is/lifsskodanafelag/ Baráttan fyrir jöfnum rétt trú- og lífsskoðanafélaga] {{Trúfélög á Íslandi}} {{S|1990}} [[Flokkur:Íslensk félagasamtök]] [[Flokkur:Guðleysi]] [[Flokkur:Trúleysi]] [[Flokkur:Lífsskoðunarfélög]] [[Flokkur:Veraldlegur húmanismi]] 6im5a6gr7i2140dz6tw2ip73lgg4v9q 0 21779 1963875 1905349 2026-05-21T10:55:26Z Berserkur 10188 1963875 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1549]]|[[1550]]|[[1551]]|[[1552]]|[[1553]]|[[1554]]|[[1555]]| [[1541–1550]]|[[1551–1560]]|[[1561–1570]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} [[Mynd:KatarinaStenbock.JPG|thumb|right|[[Katarina Stenbock]], þriðja kona [[Gústaf Vasa|Gústafs Vasa]] Svíakonungs.]] Árið '''1552''' ('''MDLII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * Mikill kulda- og fellivetur, kallaður [[Harðivetur]]. [[Hafís]] fyrir [[Suðurland]]i. * [[Ólafur Hjaltason]] varð fyrsti lútherski biskupinn á [[Hólabiskupar|Hólum]]. * [[Poul Huitfeldt]] sendur til Íslands, meðal annars til að koma á fót skólum í [[Skálholtsskóli|Skálholti]] og á [[Hólaskóli (1106-1802)|Hólum]]. * [[Lárentíus (skólameistari á Hólum)|Lárentíus]] varð fyrsti skólameistari [[Hólaskóli (1106-1802)|Hólaskóla]]. * [[Ólafur danski]] varð fyrsti skólameistari [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]]. * Síðustu [[klaustur á Íslandi|klaustrin]] á Íslandi voru lögð niður. * [[Kristján 3.]] Danakonungur seldi borgarstjórninni í [[Kaupmannahöfn]] [[Vestmannaeyjar]] á leigu. * [[Jarðskjálfti]] á [[Suðurland]]i. ===Fædd=== ===Dáin=== == Erlendis == * [[12. febrúar]] - [[Landvinningamaður]]inn [[Pedro de Valdivia]] stofnaði borgina [[Valdivia]] í [[Chile]]. * [[24. febrúar]] - [[Hansasambandið]] missti verslunarleyfi sitt í [[England]]i. * [[24. júní]] - Portúgalska skipið São João fórst undan ströndum Suður-Afríku. Aðeins 25 komust lífs af af 480 um borð. * [[22. ágúst]] - [[Gústaf Vasa]] Svíakonungur giftist þriðju konu sinni, [[Katarina Stenbock|Katarinu Stenbock]]. Hann var 40 árum eldri og sænskir klerkar mótmæltu hjónabandinu, bæði vegna aldursmunarins og ekki síður vegna þess að Katarina var systurdóttir annarrar konu konungsins. [[Tyrkland|Tyrkja]]. * [[24. september]] - Nútímalandamæri [[Skotland]]s og [[England]]s voru mynduð. * [[2. október]] - Rússland sigraði [[Tatarar|Tataraveldið]] Kazan. * [[17. október]] - [[Ungverjaland|Ungverjum]] tókst að verja borgina [[Eger]] fyrir umsátri Ottómana. * Ítalski líffærafræðingurinn [[Bartolomeo Eustachi]] lauk ''Tabulae anatomicae'', þar sem hann kynnti uppgötvanir um innra eyrað og hjartað. Þær voru ekki birtar fyrr en [[1714]] þar sem óttast viðbragða [[Rannsóknarrétturinn|rannsóknaréttarins]]. ===Fædd=== * [[18. júlí]] - [[Rúdolf 2.]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis, konungur Ungverjalands og Bæheims og erkihertogi af Austurríki (d. [[1612]]). * [[24. ágúst]] - [[Lavinia Fontana]], ítalskur listmálari (d. [[1614]]). * [[17. september]] - [[Páll 5.]] páfi (d. [[1621]]). * [[22. september]] - [[Vasilíj Sjúiskíj]], Rússakeisari (d. [[1612]]). * [[6. október]] - [[Matteo Ricci]], ítalskur trúboði (d. [[1610]]). * [[7. október]] - [[Sir Walter Raleigh]], breskur landkönnuður (d. [[1618]]). * [[Hans von Aachen]], hollenskur listmálari (d. [[1615]]). * [[Edmund Spenser]], enskt skáld (d. [[1599]]). * [[Petrus Plancius]], flæmskur stjarnfræðingur, kortagerðarmaður og prestur. (d [[1622]]). ===Dáin=== * [[22. janúar]] - [[Edward Seymour]], hertogi af Somerset, enskur stjórnmálamaður (f. [[1509]]). * [[2. desember]] - [[Francisco Xavier]], spænskur jesúítaprestur og trúboði ([[1506]]). * [[20. desember]] - [[Katharina von Bora]], eiginkona [[Marteinn Lúther|Marteins Lúthers]] (f. [[1499]]). [[Flokkur:1552]] [[Flokkur:1551-1560]] m9r9tv1fi3l8j81nf4h2yn2apm779as 1963876 1963875 2026-05-21T10:58:21Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1963876 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1549]]|[[1550]]|[[1551]]|[[1552]]|[[1553]]|[[1554]]|[[1555]]| [[1541–1550]]|[[1551–1560]]|[[1561–1570]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} [[Mynd:KatarinaStenbock.JPG|thumb|right|[[Katarina Stenbock]], þriðja kona [[Gústaf Vasa|Gústafs Vasa]] Svíakonungs.]] Árið '''1552''' ('''MDLII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * Mikill kulda- og fellivetur, kallaður [[Harðivetur]]. [[Hafís]] fyrir [[Suðurland]]i. * [[Ólafur Hjaltason]] varð fyrsti lútherski biskupinn á [[Hólabiskupar|Hólum]]. * [[Poul Huitfeldt]] sendur til Íslands, meðal annars til að koma á fót skólum í [[Skálholtsskóli|Skálholti]] og á [[Hólaskóli (1106-1802)|Hólum]]. * [[Lárentíus (skólameistari á Hólum)|Lárentíus]] varð fyrsti skólameistari [[Hólaskóli (1106-1802)|Hólaskóla]]. * [[Ólafur danski]] varð fyrsti skólameistari [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]]. * Síðustu [[klaustur á Íslandi|klaustrin]] á Íslandi voru lögð niður. * [[Kristján 3.]] Danakonungur seldi borgarstjórninni í [[Kaupmannahöfn]] [[Vestmannaeyjar]] á leigu. * [[Jarðskjálfti]] á [[Suðurland]]i. ===Fædd=== ===Dáin=== == Erlendis == * [[12. febrúar]] - [[Landvinningamaður]]inn [[Pedro de Valdivia]] stofnaði borgina [[Valdivia]] í [[Chile]]. * [[24. febrúar]] - [[Hansasambandið]] missti verslunarleyfi sitt í [[England]]i. * [[24. júní]] - Portúgalska skipið São João fórst undan ströndum Suður-Afríku. Aðeins 25 komust lífs af af 480 um borð. * [[22. ágúst]] - [[Gústaf Vasa]] Svíakonungur giftist þriðju konu sinni, [[Katarina Stenbock|Katarinu Stenbock]]. Hann var 40 árum eldri og sænskir klerkar mótmæltu hjónabandinu, bæði vegna aldursmunarins og ekki síður vegna þess að Katarina var systurdóttir annarrar konu konungsins. * [[24. september]] - Nútímalandamæri [[Skotland]]s og [[England]]s voru mynduð. * [[2. október]] - Rússland sigraði [[Tatarar|Tataraveldið]] Kazan. * [[17. október]] - [[Ungverjaland|Ungverjum]] tókst að verja borgina [[Eger]] fyrir umsátri [[Ottómanveldið|Ottómana]]. * Ítalski líffærafræðingurinn [[Bartolomeo Eustachi]] lauk ''Tabulae anatomicae'', þar sem hann kynnti uppgötvanir um innra eyrað og hjartað. Þær voru ekki birtar fyrr en [[1714]] þar sem óttast viðbragða [[Rannsóknarrétturinn|rannsóknaréttarins]]. ===Fædd=== * [[18. júlí]] - [[Rúdolf 2.]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis, konungur Ungverjalands og Bæheims og erkihertogi af Austurríki (d. [[1612]]). * [[24. ágúst]] - [[Lavinia Fontana]], ítalskur listmálari (d. [[1614]]). * [[17. september]] - [[Páll 5.]] páfi (d. [[1621]]). * [[22. september]] - [[Vasilíj Sjúiskíj]], Rússakeisari (d. [[1612]]). * [[6. október]] - [[Matteo Ricci]], ítalskur trúboði (d. [[1610]]). * [[7. október]] - [[Sir Walter Raleigh]], breskur landkönnuður (d. [[1618]]). * [[Hans von Aachen]], hollenskur listmálari (d. [[1615]]). * [[Edmund Spenser]], enskt skáld (d. [[1599]]). * [[Petrus Plancius]], flæmskur stjarnfræðingur, kortagerðarmaður og prestur. (d [[1622]]). ===Dáin=== * [[22. janúar]] - [[Edward Seymour]], hertogi af Somerset, enskur stjórnmálamaður (f. [[1509]]). * [[2. desember]] - [[Francisco Xavier]], spænskur jesúítaprestur og trúboði ([[1506]]). * [[20. desember]] - [[Katharina von Bora]], eiginkona [[Marteinn Lúther|Marteins Lúthers]] (f. [[1499]]). [[Flokkur:1552]] [[Flokkur:1551-1560]] 1ktan4drs5g050ex1b85wnkzkdo003b 0 29666 1963847 1953288 2026-05-20T23:47:24Z TKSnaevarr 53243 /* Keisarinn */ 1963847 wikitext text/x-wiki {{Rómverskur keisari | Nafn = Neró | Titill = Rómverskur keisari | image_name = Nero 1.JPG | valdatími = 54 – 68 | fæddur = 15. desember 37 | fæðingarstaður = Antium | dáinn = 9. júní 68 | dánarstaður = [[Róm]] | forveri = [[Claudíus]] | eftirmaður = [[Galba]] | maki = Claudia Octavia,<br />Poppea Sabina,<br />Statilia Messalina | börn = Claudia Augusta| faðir = Gnaeus Domitius Ahenobarbus | móðir = [[Agrippina yngri]] | fæðingarnafn = Lucius Domitius Ahenobarbus | nafn_sem_keisari = Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus | ætt = [[Julíska-claudíska ættin]] | }} '''Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus''' ([[15. desember]] [[37]] – [[9. júní]] [[68]]) var fimmti og síðasti [[Rómaveldi|rómverski]] [[Rómarkeisari|keisarinn]] úr [[Julíska–claudíska ættin|ætt Júlíusar Caesars]]. Hann tók við krúnunni af [[Claudíus]]i frænda sínum, sem hafði ættleitt hann. Útbreidd ímynd Nerós, byggð á skrifum andstæðinga hans, er á þá leið að hann hafi verið glaumgosi sem lét sig litlu skipta afdrif ríkisins og almennings. Á þeirri ímynd byggir sú staðhæfing að hann hafi leikið á hörpu meðan [[Róm]]aborg brann. == Fjölskylda == Neró var fæddur Lucius Domitius Ahenobarbus og var eini sonur Gnaeusar Domitiusar Ahenobarbusar og [[Agrippina yngri|Agrippinu yngri]], systur [[Calígúla]]. Faðir hans var fjarskyldur ættingi [[Ágústus]]ar, en Ágústus var einnig langafi móður hans. Við fæðingu hans var ekki útlit fyrir að Neró yrði nokkurntíma keisari þar sem Calígúla hafði verið krýndur [[15. mars]] sama ár og var þá 24 ára. Keisararnir tveir sem ríktu þar áður, Ágústus og Tíberíus, urðu að endingu 76 og 79 ára. Agrippina, móðir Nerós, bað bróður sinn Calígúla, um að gefa drengnum nafn, í von um að hann kæmist nær ríkiserfðum. Calígúla varð að ósk systur sinnar og gaf drengnum nafnið Claudius, þ.e.a.s. hann lagði til að drengurinn héti Lucius Claudius, sem var ekki í náðinni. Benti nafnið til þess að Calígúla þætti ekki mikið til drengsins koma og að Agrippinu yrði ekki að ósk sinni. Síðar bötnuðu samskipti systkinanna og um tíma var Agrippina í náðinni hjá Calígúla. Þó fór svo að hún var send í útlegð árið 39. Árið 40 lést Gnaeus Domitius eiginmaður Agrippinu og faðir Nerós. Þann [[24. janúar]] [[41]] var Calígúla keisari ráðinn af dögum og [[Claudíus]] krýndur keisari í kjölfarið. Claudíus kvæntist Agrippinu [[1. janúar]] árið [[49]] og ári síðar, [[25. febrúar]] [[50]], ættleiddi Claudíus Neró. Claudíus hampaði Neró á ýmsa vegu; hann varð ungur prokonsúll og mynd af honum birtist á myntum. Árið 53 giftist hann stjúpsystur sinni, dóttur Claudíusar, [[Claudia Octavia|Claudiu Octaviu]]. Við dauða Claudíusar [[13. október]] [[54]] varð Neró keisari. == Keisarinn == Því hefur verið haldið fram að Agrippina hafi eitrað fyrir manni sínum Claudíusi svo Neró gæti orðið keisari, og að hún hafi í raun stýrt ríkinu fyrst um sinn sökum ungs aldurs Nerós. Hvort sem Neró hafi þótt móðir sín vasast of mikið í hans málum eða ekki, þá versnuðu samskipti þeirra til muna. Að lokum sauð upp úr og Neró lét drepa móður sína árið [[59]]. Liðsmenn hans afsökuðu drápið með þeim rökum að Agrippina hafi sjálf lagt á ráðin um að drepa son sinn. Vitað var að Agrippinu og [[Poppaea|Poppaeu]], kærustu og frillu Nerós, samdi ekki. [[Mynd:As-Nero-Ara pacis-RIC 0562.jpg|thumb|300px|Neró (mynt slegin kringum [[66]]).]] Árið [[62]] lést [[Burrus]] sem hafði kennt Neró í æsku og verið ráðgjafi hans frá krýningu líkt og [[Lucius Annaeus Seneca|Seneca]] sem óskaði eftir því að draga sig í hlé eftir að hafa aðstoðað Neró við skynsalega stjórn ríkisins. Talið er að þeir hafi smám saman misst trúnað Nerós einkum fyrir tilstilli [[Poppaea|Poppaeu]]. Í stað þeirra kallaði Neró á [[Gaius Ofonius Tigellinus]] úr 13 ára útlegð sem fljótlega átti í góðu vinfengi við Neró. Síðar sama ár skildi Neró við Claudiu Octaviu svo hann gæti kvænst þungaðri fryllu sinni, Poppaeu. Í fyrstu sakaði hann Octaviu um að hafa verið sér ótrú. Uppskar Neró við þá málaleitan ummæli á þá leið að kynfæri Octavíu væru hreinni en munnur Tigellinusar. Því skildi Neró við Octavíu í ljósi þess að hún væri ófrjó og kvæntist Poppaeu. Poppaea ól Neró dótturina [[Claudia Augusta|Claudiu Augustu]]. Skyndilegur dauði Octavíu [[9. júní]] [[62]] varð þó tiliefni fjölda mótmæla. Tigellinus innleidi í kjölfarið lög við landráðum og fór fjöldi aftaka fram í kjölfarið, þar á meðal aftökur á nokkrum nánum ættingjum Nerós. Á sjöunda áratugnum braust út stríð milli Rómverja og [[Persía|Persa]], þar sem barist var um yfirráð yfir [[Armenía|Armeníu]] því þó Armenía tilheyrði Rómaveldi hafði konungur Persa, [[Vologases 1.]] tilnefnt landstjóra í Armeníu og réðust því Rómverjar inn í Armeníu. Lyktaði ófriðnum á þá leið að Rómverjar skyldu krýna konung Armeníu sem þó skyldi vera persneskur prins. Friðarsamkomulagið var álitið sigur fyrir Neró og ríkti friður á þessum slóðum í um hálfa öld, eða fram til [[114]] þegar [[Trajanus]] rómarkeisari réðst inn í Armeníu. Neró einbeitti sér að stjórnlist, viðskiptum og uppbyggingu menningalegrar miðborgar [[Rómaveldi]]s. Í stjórnartíð hans var endir bundinn á uppreisn Breta undir stjórn [[Bóadíkea|Bóadíkeu]] ([[60]] – [[61]]) og uppreisn Galla ([[68]]) og tengsl við [[Grikkland|Grikki]] styrktust. Hermt er að misheppnuð viðleitni til að binda enda á uppreisn á Spáni árið [[68]] hafi leitt til [[sjálfsvíg]]s Nerós. Ekki tókst Neró þó að kveða niður uppreisn Gyðinga sem hófst [[66]] === Bruninn mikli === Að kvöldi [[18. júlí]] eða aðfaranótt [[19. júlí]] [[64]] braust út eldur í nokkrum búðum í suðaustanverðum [[Circus Maximus]]. Eldurinn brann í 9 daga. [[Tacitus]] skrifaði að Neró hafi séð eldana brenna úr Maecenas turninum og sagt frá því að í bjarma loganna hafi hann sungið hans venjubundna sviðshlutverk. Aðrir herma ([http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+15.1 Tacitus, ''Ann.'' xv]; [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#38 Suetonius, ''Nero'' xxxvii]; [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html Dio Cassius, ''R.H.'' lxii].) að Neró hafi leikið á lýru (eins konar hörpu) og sungið á Quirinalis hæðinni. Enn aðrir segja að Neró hafi verið órþeytandi í að leita frétta af brunanum og skipulagt aðstoð við þá sem þess þurftu. Vitað er að Neró bauð heimilislausum skjól og kom í veg fyrir hungur með matarútdeilingu og við endurbyggingu [[Róm]]ar voru götur hafðar breiðari og hús byggð úr múrsteinum. Einn þáttur í endurbyggingunni var bygging hallarinnar [[Domus Aurea]]. Almannarómur snerist fljótlega gegn Neró og var honum kennt um brunann og að hann hefði ætlað sér að reisa nýja borg á rústum Rómar og kenna hina nýju borg við sjálfan sig ''Neropolis''. Tacitus ritaði að Neró hefði notað brunann til að koma sök á kristna menn, að í ''fyrstu hefðu þeir sem hefðu játað verið teknir höndum, síðar fleiri, og ekki einungis vegna aðildar að brunanum heldur og vegna haturs þeirra í garð manna. Áður en hinir handteknu voru teknir af lífi voru þeir hafðir til sýnis öðrum til skemmtunar, þar sem dýr drápu þá og hundar rifu í sig líkin'' Tacitus [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+15.44 ''Annales'', xv.44]. Ekki hafa fundist aðrar heimildir fyrir því að Neró hafi í annan tíma að Neró hafi misbeitt valdi sínu gegn kristnum mönnum. Ekki er ljóst hvort hinir handteknu hafi verið teknir höndum vegna trúar sinnar eða hvort að þeir voru kristnir hafi verið tilviljun. Líkum hefur verið leitt að því að Poppaea hafi haft samúð með Gyðingum í Róm og fyrir hennar tilstilli hafi Neró látið til skara skríða. Neró hækkaði skatta til að fjármagna endurbyggingu Rómar. Órói ríkti í Róm eftir brunann og er talið að Neró hafi fundist hann þurfa að kenna einhverjum um brunann. === Ólympíuleikar og endalok === Neró áleit sig mikinn listamann. Þrátt fyrir að ekki hafi þótt rómverskum keisara bjóðandi að bregða sér í hlutverk skemmtikrafts vílaði Neró ekki fyrir sér að stíga á svið og syngja. Var engum heimilað að hverfa af vettvangi meðan Neró stóð á sviði, því hann skyldi vera miðpunktur athyglinnar, hvort sem áheyrendum líkaði betur eða verr. Neró einangraðist, hann neyddi samsærismenn í Pisón samsærinu til að fremja sjálfsmorð, hann heimtaði að vinsæll herforingi, [[Gnaeus Domitius Corbulo]] að nafni fremdi sjálfsmorð því Neró taldi að sér stæði ógn af honum. Árið [[66]] barði Neró Poppaeu til bana. Poppaea gékk þá með annað barn þeirra hjóna en dóttirin Claudia Ágústa hafði dáið sem kornabarn. Neró átti því engan erfingja. Árið 67 fór Neró til [[Grikkland]]s og söng hann á [[Ólympíuleikar til forna|Ólympíuleikunum]]. Neró þurfti að múta mótshöldurum sem seinkuðu leikunum og brydduðu upp á hestvagna keppni sem nýrri keppnisgrein að beiðni Nerós. Neró var dæmdur sigur eftir mútugreiðslur. Þegar Neró sneri aftur til Rómar eftir árs fjarveru þótti honum sem andaði köldu í hans garð. Í mars 68 gerði [[Gaius Julius Vindex]], landsstjóri í Galliu Lugdunensis, uppreisn gegn Neró. Vindex hafði lítinn herafla og var fljótlega sigraður í bardaga gegn Luciusi Verginiusi Rufus landsstjóra í Germaniu Superior. Eftir bardagann vildu herdeildir Rufusar lýsa hann keisara en hann neitaði. [[Galba|Servius Sulpicius Galba]], sem var landsstjóri í Hispaniu Tarraconensis, hafði lýst yfir stuðningi við uppreisn Vindex. Galba hélt áfram andstöðu við Neró eftir fall Vindex og lýsti yfir hollustu við Öldungadeildina og Rómverja. Með því afneitaði hann valdi Nerós. Stuðningur við Galba jókst stöðugt og að lokum yfirgaf lífvarðasveit Nerós hann og lýsti yfir stuðningi við Galba. Á sama tíma hætti [[Lucíus Clodíus Macer]] að senda korn til Rómar frá Afríku. Öldungadeildin lýsti Neró sem óvin ríkisins, hann flúði og framdi sjálfsmorð [[9. júní]] [[68]]. Andáts orð hans voru: ''Qualis artifex pereo'' („En sá listamaður sem fer til einskis“) áður en hann skar sig á háls. Neró var síðasti keisarinnn af Júlísku-cládísku ættinni og að honum látnum ríkti um tíma mikil óreiða í stjórnun Rómar; á árinu 69 ríktu fjórir keisarar á einu ári, þetta hefur verið kallað [[ár keisaranna fjögurra]]. {{commons|Nero|Neró}} == Frekari fróðleikur == {{bókaheimild|höfundur=Champlin, Edward|titill=Nero|útgefandi=Harvard University Press|ár=2003|ISBN=978-0674011922}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Claudius]] | eftir = [[Galba]] | titill = [[Rómarkeisari]] | frá = 54 | til = 68 }} {{Töfluendir}} {{Rómverskir keisarar}} [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] {{fd|37|68}} [[Flokkur:Rómverskir keisarar]] 2elfka841cjp4hhdy2j0pfm91vvvyrp 1963848 1963847 2026-05-20T23:56:24Z TKSnaevarr 53243 1963848 wikitext text/x-wiki {{Rómverskur keisari | Nafn = Neró | Titill = Rómverskur keisari | image_name = Nero 1.JPG | valdatími = 54 – 68 | fæddur = 15. desember 37 | fæðingarstaður = Antium | dáinn = 9. júní 68 | dánarstaður = [[Róm]] | forveri = [[Claudíus]] | eftirmaður = [[Galba]] | maki = Claudia Octavia,<br />Poppea Sabina,<br />Statilia Messalina | börn = Claudia Augusta| faðir = Gnaeus Domitius Ahenobarbus | móðir = [[Agrippina yngri]] | fæðingarnafn = Lucius Domitius Ahenobarbus | nafn_sem_keisari = Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus | ætt = [[Julíska-claudíska ættin]] | }} '''Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus''' ([[15. desember]] [[37]] – [[9. júní]] [[68]]) var fimmti og síðasti [[Rómaveldi|rómverski]] [[Rómarkeisari|keisarinn]] úr [[Julíska–claudíska ættin|ætt Júlíusar Caesars]]. Hann tók við krúnunni af [[Claudíus]]i frænda sínum, sem hafði ættleitt hann. Útbreidd ímynd Nerós, byggð á skrifum andstæðinga hans, er á þá leið að hann hafi verið glaumgosi sem lét sig litlu skipta afdrif ríkisins og almennings. Á þeirri ímynd byggir sú staðhæfing að hann hafi leikið á hörpu meðan [[Róm]]aborg brann. == Fjölskylda == Neró var fæddur Lucius Domitius Ahenobarbus og var eini sonur Gnaeusar Domitiusar Ahenobarbusar og [[Agrippina yngri|Agrippinu yngri]], systur [[Calígúla]]. Faðir hans var fjarskyldur ættingi [[Ágústus]]ar, en Ágústus var einnig langafi móður hans. Við fæðingu hans var ekki útlit fyrir að Neró yrði nokkurntíma keisari þar sem Calígúla hafði verið krýndur [[15. mars]] sama ár og var þá 24 ára. Keisararnir tveir sem ríktu þar áður, Ágústus og Tíberíus, urðu að endingu 76 og 79 ára. Agrippina, móðir Nerós, bað bróður sinn Calígúla, um að gefa drengnum nafn, í von um að hann kæmist nær ríkiserfðum. Calígúla varð að ósk systur sinnar og gaf drengnum nafnið Claudius, þ.e.a.s. hann lagði til að drengurinn héti Lucius Claudius, sem var ekki í náðinni. Benti nafnið til þess að Calígúla þætti ekki mikið til drengsins koma og að Agrippinu yrði ekki að ósk sinni. Síðar bötnuðu samskipti systkinanna og um tíma var Agrippina í náðinni hjá Calígúla. Þó fór svo að hún var send í útlegð árið 39. Árið 40 lést Gnaeus Domitius eiginmaður Agrippinu og faðir Nerós. Þann [[24. janúar]] [[41]] var Calígúla keisari ráðinn af dögum og [[Claudíus]] krýndur keisari í kjölfarið. Claudíus kvæntist Agrippinu [[1. janúar]] árið [[49]] og ári síðar, [[25. febrúar]] [[50]], ættleiddi Claudíus Neró. Claudíus hampaði Neró á ýmsa vegu; hann varð ungur prokonsúll og mynd af honum birtist á myntum. Árið 53 giftist hann stjúpsystur sinni, dóttur Claudíusar, [[Claudia Octavia|Claudiu Octaviu]]. Við dauða Claudíusar [[13. október]] [[54]] varð Neró keisari. == Keisarinn == Því hefur verið haldið fram að Agrippina hafi eitrað fyrir manni sínum Claudíusi svo Neró gæti orðið keisari, og að hún hafi í raun stýrt ríkinu fyrst um sinn sökum ungs aldurs Nerós. Hvort sem Neró hafi þótt móðir sín vasast of mikið í hans málum eða ekki, þá versnuðu samskipti þeirra til muna. Að lokum sauð upp úr og Neró lét drepa móður sína árið [[59]]. Liðsmenn hans afsökuðu drápið með þeim rökum að Agrippina hafi sjálf lagt á ráðin um að drepa son sinn. Vitað var að Agrippinu og [[Poppaea|Poppaeu]], kærustu og frillu Nerós, samdi ekki. [[Mynd:As-Nero-Ara pacis-RIC 0562.jpg|thumb|300px|Neró (mynt slegin kringum [[66]]).]] Árið [[62]] lést [[Burrus]] sem hafði kennt Neró í æsku og verið ráðgjafi hans frá krýningu líkt og [[Lucius Annaeus Seneca|Seneca]] sem óskaði eftir því að draga sig í hlé eftir að hafa aðstoðað Neró við skynsalega stjórn ríkisins. Talið er að þeir hafi smám saman misst trúnað Nerós einkum fyrir tilstilli [[Poppaea|Poppaeu]]. Í stað þeirra kallaði Neró á [[Gaius Ofonius Tigellinus]] úr 13 ára útlegð sem fljótlega átti í góðu vinfengi við Neró. Síðar sama ár skildi Neró við Claudiu Octaviu svo hann gæti kvænst þungaðri fryllu sinni, Poppaeu. Í fyrstu sakaði hann Octaviu um að hafa verið sér ótrú. Uppskar Neró við þá málaleitan ummæli á þá leið að kynfæri Octavíu væru hreinni en munnur Tigellinusar. Því skildi Neró við Octavíu í ljósi þess að hún væri ófrjó og kvæntist Poppaeu. Poppaea ól Neró dótturina [[Claudia Augusta|Claudiu Augustu]]. Skyndilegur dauði Octavíu [[9. júní]] [[62]] varð þó tiliefni fjölda mótmæla. Tigellinus innleidi í kjölfarið lög við landráðum og fór fjöldi aftaka fram í kjölfarið, þar á meðal aftökur á nokkrum nánum ættingjum Nerós. Á sjöunda áratugnum braust út stríð milli Rómverja og [[Persía|Persa]], þar sem barist var um yfirráð yfir [[Armenía|Armeníu]] því þó Armenía tilheyrði Rómaveldi hafði konungur Persa, [[Vologases 1.]] tilnefnt landstjóra í Armeníu og réðust því Rómverjar inn í Armeníu. Lyktaði ófriðnum á þá leið að Rómverjar skyldu krýna konung Armeníu sem þó skyldi vera persneskur prins. Friðarsamkomulagið var álitið sigur fyrir Neró og ríkti friður á þessum slóðum í um hálfa öld, eða fram til [[114]] þegar [[Trajanus]] rómarkeisari réðst inn í Armeníu. Neró einbeitti sér að stjórnlist, viðskiptum og uppbyggingu menningalegrar miðborgar [[Rómaveldi]]s. Í stjórnartíð hans var endir bundinn á uppreisn Breta undir stjórn [[Bóadíkea|Bóadíkeu]] ([[60]] – [[61]]) og uppreisn Galla ([[68]]) og tengsl við [[Grikkland|Grikki]] styrktust. Hermt er að misheppnuð viðleitni til að binda enda á uppreisn á Spáni árið [[68]] hafi leitt til [[sjálfsvíg]]s Nerós. Ekki tókst Neró þó að kveða niður uppreisn Gyðinga sem hófst [[66]] === Bruninn mikli === Að kvöldi [[18. júlí]] eða aðfaranótt [[19. júlí]] [[64]] braust út eldur í nokkrum búðum í suðaustanverðum [[Circus Maximus]]. Eldurinn brann í 9 daga. [[Tacitus]] skrifaði að Neró hafi séð eldana brenna úr Maecenas turninum og sagt frá því að í bjarma loganna hafi hann sungið hans venjubundna sviðshlutverk. Aðrir herma ([http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+15.1 Tacitus, ''Ann.'' xv]; [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#38 Suetonius, ''Nero'' xxxvii]; [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html Dio Cassius, ''R.H.'' lxii].) að Neró hafi leikið á lýru (eins konar hörpu) og sungið á Quirinalis hæðinni. Enn aðrir segja að Neró hafi verið órþeytandi í að leita frétta af brunanum og skipulagt aðstoð við þá sem þess þurftu. Vitað er að Neró bauð heimilislausum skjól og kom í veg fyrir hungur með matarútdeilingu og við endurbyggingu [[Róm]]ar voru götur hafðar breiðari og hús byggð úr múrsteinum. Einn þáttur í endurbyggingunni var bygging hallarinnar [[Domus Aurea]]. Almannarómur snerist fljótlega gegn Neró og var honum kennt um brunann og að hann hefði ætlað sér að reisa nýja borg á rústum Rómar og kenna hina nýju borg við sjálfan sig ''Neropolis''. Tacitus ritaði að Neró hefði notað brunann til að koma sök á kristna menn, að í ''fyrstu hefðu þeir sem hefðu játað verið teknir höndum, síðar fleiri, og ekki einungis vegna aðildar að brunanum heldur og vegna haturs þeirra í garð manna. Áður en hinir handteknu voru teknir af lífi voru þeir hafðir til sýnis öðrum til skemmtunar, þar sem dýr drápu þá og hundar rifu í sig líkin'' Tacitus [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+15.44 ''Annales'', xv.44]. Ekki hafa fundist aðrar heimildir fyrir því að Neró hafi í annan tíma að Neró hafi misbeitt valdi sínu gegn kristnum mönnum. Ekki er ljóst hvort hinir handteknu hafi verið teknir höndum vegna trúar sinnar eða hvort að þeir voru kristnir hafi verið tilviljun. Líkum hefur verið leitt að því að Poppaea hafi haft samúð með Gyðingum í Róm og fyrir hennar tilstilli hafi Neró látið til skara skríða. Neró hækkaði skatta til að fjármagna endurbyggingu Rómar. Órói ríkti í Róm eftir brunann og er talið að Neró hafi fundist hann þurfa að kenna einhverjum um brunann. === Ólympíuleikar og endalok === Neró áleit sig mikinn listamann. Þrátt fyrir að ekki hafi þótt rómverskum keisara bjóðandi að bregða sér í hlutverk skemmtikrafts vílaði Neró ekki fyrir sér að stíga á svið og syngja. Var engum heimilað að hverfa af vettvangi meðan Neró stóð á sviði, því hann skyldi vera miðpunktur athyglinnar, hvort sem áheyrendum líkaði betur eða verr. Neró einangraðist, hann neyddi samsærismenn í Pisón samsærinu til að fremja sjálfsmorð, hann heimtaði að vinsæll herforingi, [[Gnaeus Domitius Corbulo]] að nafni fremdi sjálfsmorð því Neró taldi að sér stæði ógn af honum. Árið [[66]] barði Neró Poppaeu til bana. Poppaea gékk þá með annað barn þeirra hjóna en dóttirin Claudia Ágústa hafði dáið sem kornabarn. Neró átti því engan erfingja. Árið 67 fór Neró til [[Grikkland]]s og söng hann á [[Ólympíuleikar til forna|Ólympíuleikunum]]. Neró þurfti að múta mótshöldurum sem seinkuðu leikunum og brydduðu upp á hestvagna keppni sem nýrri keppnisgrein að beiðni Nerós. Neró var dæmdur sigur eftir mútugreiðslur. Þegar Neró sneri aftur til Rómar eftir árs fjarveru þótti honum sem andaði köldu í hans garð. Í mars 68 gerði [[Gaius Julius Vindex]], landsstjóri í Galliu Lugdunensis, uppreisn gegn Neró. Vindex hafði lítinn herafla og var fljótlega sigraður í bardaga gegn Luciusi Verginiusi Rufus landsstjóra í Germaniu Superior. Eftir bardagann vildu herdeildir Rufusar lýsa hann keisara en hann neitaði. [[Galba|Servius Sulpicius Galba]], sem var landsstjóri í Hispaniu Tarraconensis, hafði lýst yfir stuðningi við uppreisn Vindex. Galba hélt áfram andstöðu við Neró eftir fall Vindex og lýsti yfir hollustu við Öldungadeildina og Rómverja. Með því afneitaði hann valdi Nerós. Stuðningur við Galba jókst stöðugt og að lokum yfirgaf lífvarðasveit Nerós hann og lýsti yfir stuðningi við Galba. Á sama tíma hætti [[Lucíus Clodíus Macer]] að senda korn til Rómar frá Afríku. Öldungadeildin lýsti Neró sem óvin ríkisins, hann flúði og framdi sjálfsmorð [[9. júní]] [[68]]. Andáts orð hans voru: ''Qualis artifex pereo'' („En sá listamaður sem fer til einskis“) áður en hann skar sig á háls. Neró var síðasti keisarinnn af Júlísku-cládísku ættinni og að honum látnum ríkti um tíma mikil óreiða í stjórnun Rómar; á árinu 69 ríktu fjórir keisarar á einu ári, þetta hefur verið kallað [[ár keisaranna fjögurra]]. ==Hugmyndir um Neró sem andkristinn== Margir nútímafræðimenn telja að [[tala dýrsins]], 666, í [[Opinberunarbókin|opinberunarbók]] [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]], sé vísun til Nerós. Í bókinni táknar talan „[[Dýrið (Opinberunarbókin)|dýr]]“ sem á að birtast þegar [[Heimsendir|dómsdagur]] er í nánd og er gjarnan túlkað sem [[andkristur]]inn. Sagt er að tala dýrsins sé tala manns og að sá sem hafi skilning geti reiknað úr henni.<ref>Biblían. Opinberun Jóhannesar. 13:18. (Netútgáfa Snerpu).</ref> Þegar Opinberunarbókin var rituð tíðkaðist að láta hvern staf í stafrófinu standa fyrir tiltekna tölu, bæði á [[Grískt stafróf|gríska]] og [[Hebreskt stafróf|hebreska stafrófinu]]. Þessi talnakóðun nefndist ''[[gematria]]'' og var gjarnan notuð til að koma skilaboðum áleiðis á dulmáli. Gjarnan er talið að tala dýrsins vísi til Nerós þar sem summa tölustafanna í nafni hans á grísku (Neron Kaisar, eða NRON QSR í umritun á hebresku) með ''gematria'' er 666 (50, 200, 6, 50, 100, 60 og 200).<ref name=vv>{{Vísindavefurinn|81197|Er 666 tala djöfulsins?|höfundur=Jón Gunnar Þorsteinsson|dags=2. mars 2021|skoðað=3. maí 2026}}</ref> Dýrinu í opinberunarbókinni er lýst þannig að það hafi hlotið banasár, en verið læknað engu að síður. Einnig er sagt um dýrið að það „var og er ekki og kemur aftur“. Þessi lýsing samræmist því að Neró hafði fyrirfarið sér árið 68 en uppi voru þrálátar sögur um að hann hefði komist lífs af eða myndi snúa aftur frá dauðum. Margir svindlarar sem þóttust vera Neró höfðu stigið fram eftir dauða hans og margir kristnir menn óttuðust að Neró myndi snúa aftur á dómsdegi sem andstæða og höfuðandstæðingur [[Jesús|Krists]].<ref>{{Cite book|author=Michael Grant|title=Neró|year=1985|publisher=Örn og Örlygur|translator=Dag Þorleifsson|translator-link=Dagur Þorleifsson|page=250–251}}</ref> Vegna ofsókna Nerós gegn kristnum mönnum var hann nokkurs konar holdgervingur [[Illska|illskunnar]] í augum kristinna söfnuða á 1. öld.<ref>{{Vefheimild|titill= Tala dýrsins 666 og Neró keisari|höfundur=Atli Ísleifsson|dags= 27. apríl 2026 |skoðað=3. maí 2026|url=https://www.visir.is/g/20262874574d/tala-dyrsins-666-og-nero-keisari|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]}}</ref> == Frekari fróðleikur == {{bókaheimild|höfundur=Champlin, Edward|titill=Nero|útgefandi=Harvard University Press|ár=2003|ISBN=978-0674011922}} ==Tilvísanir== <references/> {{commons|Nero|Neró}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Claudius]] | eftir = [[Galba]] | titill = [[Rómarkeisari]] | frá = 54 | til = 68 }} {{Töfluendir}} {{Rómverskir keisarar}} [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] {{fd|37|68}} [[Flokkur:Rómverskir keisarar]] r642yb1ax5ydsjl270v1urh43j6p1up 1963849 1963848 2026-05-21T00:00:53Z TKSnaevarr 53243 1963849 wikitext text/x-wiki {{Rómverskur keisari | Nafn = Neró | Titill = Rómverskur keisari | image_name = Nero 1.JPG | valdatími = 54 – 68 | fæddur = 15. desember 37 | fæðingarstaður = Antium | dáinn = 9. júní 68 | dánarstaður = [[Róm]] | forveri = [[Claudíus]] | eftirmaður = [[Galba]] | maki = Claudia Octavia,<br />Poppea Sabina,<br />Statilia Messalina | börn = Claudia Augusta| faðir = Gnaeus Domitius Ahenobarbus | móðir = [[Agrippina yngri]] | fæðingarnafn = Lucius Domitius Ahenobarbus | nafn_sem_keisari = Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus | ætt = [[Julíska-claudíska ættin]] | }} '''Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus''' ([[15. desember]] [[37]] – [[9. júní]] [[68]]) var fimmti og síðasti [[Rómaveldi|rómverski]] [[Rómarkeisari|keisarinn]] úr [[Julíska–claudíska ættin|ætt Júlíusar Caesars]]. Hann tók við krúnunni af [[Claudíus]]i frænda sínum, sem hafði ættleitt hann. Útbreidd ímynd Nerós, byggð á skrifum andstæðinga hans, er á þá leið að hann hafi verið glaumgosi sem lét sig litlu skipta afdrif ríkisins og almennings. Á þeirri ímynd byggir sú staðhæfing að hann hafi leikið á hörpu meðan [[Róm]]aborg brann. == Fjölskylda == Neró var fæddur Lucius Domitius Ahenobarbus og var eini sonur Gnaeusar Domitiusar Ahenobarbusar og [[Agrippina yngri|Agrippinu yngri]], systur [[Calígúla]]. Faðir hans var fjarskyldur ættingi [[Ágústus]]ar, en Ágústus var einnig langafi móður hans. Við fæðingu hans var ekki útlit fyrir að Neró yrði nokkurntíma keisari þar sem Calígúla hafði verið krýndur [[15. mars]] sama ár og var þá 24 ára. Keisararnir tveir sem ríktu þar áður, Ágústus og Tíberíus, urðu að endingu 76 og 79 ára. Agrippina, móðir Nerós, bað bróður sinn Calígúla, um að gefa drengnum nafn, í von um að hann kæmist nær ríkiserfðum. Calígúla varð að ósk systur sinnar og gaf drengnum nafnið Claudius, þ.e.a.s. hann lagði til að drengurinn héti Lucius Claudius, sem var ekki í náðinni. Benti nafnið til þess að Calígúla þætti ekki mikið til drengsins koma og að Agrippinu yrði ekki að ósk sinni. Síðar bötnuðu samskipti systkinanna og um tíma var Agrippina í náðinni hjá Calígúla. Þó fór svo að hún var send í útlegð árið 39. Árið 40 lést Gnaeus Domitius eiginmaður Agrippinu og faðir Nerós. Þann [[24. janúar]] [[41]] var Calígúla keisari ráðinn af dögum og [[Claudíus]] krýndur keisari í kjölfarið. Claudíus kvæntist Agrippinu [[1. janúar]] árið [[49]] og ári síðar, [[25. febrúar]] [[50]], ættleiddi Claudíus Neró. Claudíus hampaði Neró á ýmsa vegu; hann varð ungur prokonsúll og mynd af honum birtist á myntum. Árið 53 giftist hann stjúpsystur sinni, dóttur Claudíusar, [[Claudia Octavia|Claudiu Octaviu]]. Við dauða Claudíusar [[13. október]] [[54]] varð Neró keisari. == Keisarinn == Því hefur verið haldið fram að Agrippina hafi eitrað fyrir manni sínum Claudíusi svo Neró gæti orðið keisari, og að hún hafi í raun stýrt ríkinu fyrst um sinn sökum ungs aldurs Nerós. Hvort sem Neró hafi þótt móðir sín vasast of mikið í hans málum eða ekki, þá versnuðu samskipti þeirra til muna. Að lokum sauð upp úr og Neró lét drepa móður sína árið [[59]]. Liðsmenn hans afsökuðu drápið með þeim rökum að Agrippina hafi sjálf lagt á ráðin um að drepa son sinn. Vitað var að Agrippinu og [[Poppaea|Poppaeu]], kærustu og frillu Nerós, samdi ekki. [[Mynd:As-Nero-Ara pacis-RIC 0562.jpg|thumb|300px|Neró (mynt slegin kringum [[66]]).]] Árið [[62]] lést [[Burrus]] sem hafði kennt Neró í æsku og verið ráðgjafi hans frá krýningu líkt og [[Lucius Annaeus Seneca|Seneca]] sem óskaði eftir því að draga sig í hlé eftir að hafa aðstoðað Neró við skynsalega stjórn ríkisins. Talið er að þeir hafi smám saman misst trúnað Nerós einkum fyrir tilstilli [[Poppaea|Poppaeu]]. Í stað þeirra kallaði Neró á [[Gaius Ofonius Tigellinus]] úr 13 ára útlegð sem fljótlega átti í góðu vinfengi við Neró. Síðar sama ár skildi Neró við Claudiu Octaviu svo hann gæti kvænst þungaðri fryllu sinni, Poppaeu. Í fyrstu sakaði hann Octaviu um að hafa verið sér ótrú. Uppskar Neró við þá málaleitan ummæli á þá leið að kynfæri Octavíu væru hreinni en munnur Tigellinusar. Því skildi Neró við Octavíu í ljósi þess að hún væri ófrjó og kvæntist Poppaeu. Poppaea ól Neró dótturina [[Claudia Augusta|Claudiu Augustu]]. Skyndilegur dauði Octavíu [[9. júní]] [[62]] varð þó tiliefni fjölda mótmæla. Tigellinus innleidi í kjölfarið lög við landráðum og fór fjöldi aftaka fram í kjölfarið, þar á meðal aftökur á nokkrum nánum ættingjum Nerós. Á sjöunda áratugnum braust út stríð milli Rómverja og [[Persía|Persa]], þar sem barist var um yfirráð yfir [[Armenía|Armeníu]] því þó Armenía tilheyrði Rómaveldi hafði konungur Persa, [[Vologases 1.]] tilnefnt landstjóra í Armeníu og réðust því Rómverjar inn í Armeníu. Lyktaði ófriðnum á þá leið að Rómverjar skyldu krýna konung Armeníu sem þó skyldi vera persneskur prins. Friðarsamkomulagið var álitið sigur fyrir Neró og ríkti friður á þessum slóðum í um hálfa öld, eða fram til [[114]] þegar [[Trajanus]] rómarkeisari réðst inn í Armeníu. Neró einbeitti sér að stjórnlist, viðskiptum og uppbyggingu menningalegrar miðborgar [[Rómaveldi]]s. Í stjórnartíð hans var endir bundinn á uppreisn Breta undir stjórn [[Bóadíkea|Bóadíkeu]] ([[60]] – [[61]]) og uppreisn Galla ([[68]]) og tengsl við [[Grikkland|Grikki]] styrktust. Hermt er að misheppnuð viðleitni til að binda enda á uppreisn á Spáni árið [[68]] hafi leitt til [[sjálfsvíg]]s Nerós. Ekki tókst Neró þó að kveða niður uppreisn Gyðinga sem hófst [[66]]. === Bruninn mikli === Að kvöldi [[18. júlí]] eða aðfaranótt [[19. júlí]] [[64]] braust út eldur í nokkrum búðum í suðaustanverðum [[Circus Maximus]]. Eldurinn brann í 9 daga. [[Tacitus]] skrifaði að Neró hafi séð eldana brenna úr Maecenas turninum og sagt frá því að í bjarma loganna hafi hann sungið hans venjubundna sviðshlutverk. Aðrir herma ([http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+15.1 Tacitus, ''Ann.'' xv]; [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#38 Suetonius, ''Nero'' xxxvii]; [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html Dio Cassius, ''R.H.'' lxii].) að Neró hafi leikið á lýru (eins konar hörpu) og sungið á Quirinalis hæðinni. Enn aðrir segja að Neró hafi verið órþeytandi í að leita frétta af brunanum og skipulagt aðstoð við þá sem þess þurftu. Vitað er að Neró bauð heimilislausum skjól og kom í veg fyrir hungur með matarútdeilingu og við endurbyggingu [[Róm]]ar voru götur hafðar breiðari og hús byggð úr múrsteinum. Einn þáttur í endurbyggingunni var bygging hallarinnar [[Domus Aurea]]. Almannarómur snerist fljótlega gegn Neró og var honum kennt um brunann og að hann hefði ætlað sér að reisa nýja borg á rústum Rómar og kenna hina nýju borg við sjálfan sig ''Neropolis''. Tacitus ritaði að Neró hefði notað brunann til að koma sök á kristna menn, að í ''fyrstu hefðu þeir sem hefðu játað verið teknir höndum, síðar fleiri, og ekki einungis vegna aðildar að brunanum heldur og vegna haturs þeirra í garð manna. Áður en hinir handteknu voru teknir af lífi voru þeir hafðir til sýnis öðrum til skemmtunar, þar sem dýr drápu þá og hundar rifu í sig líkin'' Tacitus [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+15.44 ''Annales'', xv.44]. Ekki hafa fundist aðrar heimildir fyrir því að Neró hafi í annan tíma að Neró hafi misbeitt valdi sínu gegn kristnum mönnum. Ekki er ljóst hvort hinir handteknu hafi verið teknir höndum vegna trúar sinnar eða hvort að þeir voru kristnir hafi verið tilviljun. Líkum hefur verið leitt að því að Poppaea hafi haft samúð með Gyðingum í Róm og fyrir hennar tilstilli hafi Neró látið til skara skríða. Neró hækkaði skatta til að fjármagna endurbyggingu Rómar. Órói ríkti í Róm eftir brunann og er talið að Neró hafi fundist hann þurfa að kenna einhverjum um brunann. === Ólympíuleikar og endalok === Neró áleit sig mikinn listamann. Þrátt fyrir að ekki hafi þótt rómverskum keisara bjóðandi að bregða sér í hlutverk skemmtikrafts vílaði Neró ekki fyrir sér að stíga á svið og syngja. Var engum heimilað að hverfa af vettvangi meðan Neró stóð á sviði, því hann skyldi vera miðpunktur athyglinnar, hvort sem áheyrendum líkaði betur eða verr. Neró einangraðist, hann neyddi samsærismenn í Pisón samsærinu til að fremja sjálfsmorð, hann heimtaði að vinsæll herforingi, [[Gnaeus Domitius Corbulo]] að nafni fremdi sjálfsmorð því Neró taldi að sér stæði ógn af honum. Árið [[66]] barði Neró Poppaeu til bana. Poppaea gékk þá með annað barn þeirra hjóna en dóttirin Claudia Ágústa hafði dáið sem kornabarn. Neró átti því engan erfingja. Árið 67 fór Neró til [[Grikkland]]s og söng hann á [[Ólympíuleikar til forna|Ólympíuleikunum]]. Neró þurfti að múta mótshöldurum sem seinkuðu leikunum og brydduðu upp á hestvagna keppni sem nýrri keppnisgrein að beiðni Nerós. Neró var dæmdur sigur eftir mútugreiðslur. Þegar Neró sneri aftur til Rómar eftir árs fjarveru þótti honum sem andaði köldu í hans garð. Í mars 68 gerði [[Gaius Julius Vindex]], landsstjóri í Galliu Lugdunensis, uppreisn gegn Neró. Vindex hafði lítinn herafla og var fljótlega sigraður í bardaga gegn Luciusi Verginiusi Rufus landsstjóra í Germaniu Superior. Eftir bardagann vildu herdeildir Rufusar lýsa hann keisara en hann neitaði. [[Galba|Servius Sulpicius Galba]], sem var landsstjóri í Hispaniu Tarraconensis, hafði lýst yfir stuðningi við uppreisn Vindex. Galba hélt áfram andstöðu við Neró eftir fall Vindex og lýsti yfir hollustu við Öldungadeildina og Rómverja. Með því afneitaði hann valdi Nerós. Stuðningur við Galba jókst stöðugt og að lokum yfirgaf lífvarðasveit Nerós hann og lýsti yfir stuðningi við Galba. Á sama tíma hætti [[Lucíus Clodíus Macer]] að senda korn til Rómar frá Afríku. Öldungadeildin lýsti Neró sem óvin ríkisins, hann flúði og framdi sjálfsmorð [[9. júní]] [[68]]. Andáts orð hans voru: ''Qualis artifex pereo'' („En sá listamaður sem fer til einskis“) áður en hann skar sig á háls.<ref>{{Vísindavefurinn|5266|Hverjir voru Neró, Cládíus og Calígúla og hvað gerðu þeir sér til frægðar?|höfundur=Stefán Gunnar Sveinsson|dags=15. september 2005}}</ref> Neró var síðasti keisarinnn af Júlísku-cládísku ættinni og að honum látnum ríkti um tíma mikil óreiða í stjórnun Rómar; á árinu 69 ríktu fjórir keisarar á einu ári, þetta hefur verið kallað [[ár keisaranna fjögurra]]. ==Hugmyndir um Neró sem andkristinn== Margir nútímafræðimenn telja að [[tala dýrsins]], 666, í [[Opinberunarbókin|opinberunarbók]] [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]], sé vísun til Nerós. Í bókinni táknar talan „[[Dýrið (Opinberunarbókin)|dýr]]“ sem á að birtast þegar [[Heimsendir|dómsdagur]] er í nánd og er gjarnan túlkað sem [[andkristur]]inn. Sagt er að tala dýrsins sé tala manns og að sá sem hafi skilning geti reiknað úr henni.<ref>Biblían. Opinberun Jóhannesar. 13:18. (Netútgáfa Snerpu).</ref> Þegar Opinberunarbókin var rituð tíðkaðist að láta hvern staf í stafrófinu standa fyrir tiltekna tölu, bæði á [[Grískt stafróf|gríska]] og [[Hebreskt stafróf|hebreska stafrófinu]]. Þessi talnakóðun nefndist ''[[gematria]]'' og var gjarnan notuð til að koma skilaboðum áleiðis á dulmáli. Gjarnan er talið að tala dýrsins vísi til Nerós þar sem summa tölustafanna í nafni hans á grísku (Neron Kaisar, eða NRON QSR í umritun á hebresku) með ''gematria'' er 666 (50, 200, 6, 50, 100, 60 og 200).<ref name=vv>{{Vísindavefurinn|81197|Er 666 tala djöfulsins?|höfundur=Jón Gunnar Þorsteinsson|dags=2. mars 2021|skoðað=3. maí 2026}}</ref> Dýrinu í opinberunarbókinni er lýst þannig að það hafi hlotið banasár, en verið læknað engu að síður. Einnig er sagt um dýrið að það „var og er ekki og kemur aftur“. Þessi lýsing samræmist því að Neró hafði fyrirfarið sér árið 68 en uppi voru þrálátar sögur um að hann hefði komist lífs af eða myndi snúa aftur frá dauðum. Margir svindlarar sem þóttust vera Neró höfðu stigið fram eftir dauða hans og margir kristnir menn óttuðust að Neró myndi snúa aftur á dómsdegi sem andstæða og höfuðandstæðingur [[Jesús|Krists]].<ref>{{Cite book|author=Michael Grant|title=Neró|year=1985|publisher=Örn og Örlygur|translator=Dag Þorleifsson|translator-link=Dagur Þorleifsson|page=250–251}}</ref> Vegna ofsókna Nerós gegn kristnum mönnum var hann nokkurs konar holdgervingur [[Illska|illskunnar]] í augum kristinna söfnuða á 1. öld.<ref>{{Vefheimild|titill= Tala dýrsins 666 og Neró keisari|höfundur=Atli Ísleifsson|dags= 27. apríl 2026 |skoðað=3. maí 2026|url=https://www.visir.is/g/20262874574d/tala-dyrsins-666-og-nero-keisari|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]}}</ref> == Frekari fróðleikur == {{bókaheimild|höfundur=Champlin, Edward|titill=Nero|útgefandi=Harvard University Press|ár=2003|ISBN=978-0674011922}} ==Tilvísanir== <references/> {{commons|Nero|Neró}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Claudius]] | eftir = [[Galba]] | titill = [[Rómarkeisari]] | frá = 54 | til = 68 }} {{Töfluendir}} {{Rómverskir keisarar}} [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] {{fd|37|68}} [[Flokkur:Rómverskir keisarar]] avkwpwpli1tzoigz3m8elc97s2jtagq 0 30584 1963844 1842856 2026-05-20T23:39:59Z TKSnaevarr 53243 /* Principatið */ 1963844 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Roman Empire Trajan 117AD.png|thumb|400px|Rómverska keisaradæmið þegar það var stærst, í kring um árið [[117]].]] '''Rómverska keisaradæmið''' nefnist það tímabil í sögu [[Rómaveldi]]s þegar [[Rómarkeisari|keisarar]] voru þar æðstu ráðamenn. [[Keisaradæmi]]ð var þriðja og síðasta stjórnarfyrikomulagið sem Rómaveldi gekk í gegn um, á eftir [[Rómverska konungdæmið|konungdæminu]] og [[Rómverska lýðveldið|lýðveldinu]]. Ekki er hægt að staðfesta eitthvert eitt ártal sem upphaf keisaraveldisins en aðallega er miðað við tvö ártöl: [[31 f. Kr.]], þegar [[orrustan við Actíum]] átti sér stað, og árið [[27 f.Kr.]] þegar ''Octavíanus'' hlaut titilinn [[Ágústus]]. Á [[4. öld|fjórðu öld]], yfir nokkurt tímabil, skiptist svo keisaradæmið í tvennt, [[Vestrómverska keisaradæmið]] og [[Austrómverska keisaradæmið]]. Oftast er eru endalok Rómverska keisaradæmisins miðuð við árið [[476]], þegar Vestrómverska ríkið (sem var stjórnað frá [[Róm]]) leið undir lok. Þó er mikilvægt að hafa í huga að Austrómverska ríkið (sem var stjórnað frá [[Konstantínópel]]) hélt velli til ársins [[1453]]. Nafnið „rómverska keisaradæmið“ er einnig notað yfir landsvæðið sem Rómaveldi náði yfir þegar keisaraveldið var við lýði. Þegar það var stærst, náði það frá þar sem er í dag [[Skotland]] í norðri suður yfir alla Norður-[[Afríka|Afríku]]. Vestast náði það á [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]] og að [[Persaflói|Persaflóa]] í austri. Í Rómverska keisaradæminu aðhylltist fólk framan af [[Rómversk goðafræði|rómverska goðafræði]] en [[Konstantínus mikli]] keisari tók [[kristni]] og gerði hana árið [[313]] að „leyfðri trú“ í Rómaveldi. Upp frá því breiddist kristni út um allt ríkið og varð algengasta trúin. == Saga == [[Mynd:Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|thumb|right|200px|[[Colosseum]], eða flavíska hringleikahúsið, var byggt á valdatíma flavísku ættarinnar]] <div class="floatright"> <timeline> ImageSize = width:250 height:600 PlotArea = left:45 right:0 bottom:20 top:20 AlignBars = early DateFormat = yyyy Period = from:-31 till:235 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:7 start:-31 Colors= id:AGU value:brightgreen legend:1 id:TIB value:green legend:2 id:CAL value:kelleygreen legend:3 id:CLA value:teal legend:4 id:NER value:drabgreen legend:5 id:VES value:orange legend:6 id:TIT value:redorange legend:7 id:DOM value:lightorange legend:8 id:NEV value:darkblue legend:9 id:TRA value:blue legend:10 id:HAD value:brightblue legend:11 id:ANP value:oceanblue legend:12 id:MAA value:skyblue legend:13 id:COM value:red legend:14 id:SEP value:claret legend:15 id:CAR value:magenta legend:16 id:MAC value:coral legend:17 id:ELA value:tan1 legend:18 id:ALS value:tan2 legend:19 PlotData= bar:Leaders width:25 mark:(line,black) align:left fontsize:M shift:(25,-5) anchor:middle from:-31 till:14 color:AGU text:"[[Ágústus]] (31f.Kr.-14)" from:14 till:37 color:TIB text:"[[Tíberíus]] (14-37)" from:37 till:41 color:CAL text:"[[Calígula]] (37-41)" from:41 till:54 color:CLA text:"[[Cládíus]] (41-54)" from:54 till:68 color:NER text:"[[Neró]] (54-68)" from:68 till:79 color:VES text:"[[Vespasíanus]] (68-79)" from:79 till:81 color:TIT text:"[[Títus]] (79-81)" from:81 till:96 color:DOM text:"[[Dómitíanus]] (81-96)" from:96 till:98 color:NEV text:"[[Nerva]] (96-98)" from:98 till:117 color:TRA text:"[[Trajanus]] (98-117)" from:117 till:138 color:HAD text:"[[Hadríanus]] (117-138)" from:138 till:161 color:ANP text:"[[Antoníus Píus]] (138-161)" from:161 till:180 color:MAA text:"[[Markús Árelíus]] (161-180)" from:180 till:192 color:COM text:"[[Commódus]] (180-192)" from:192 till:197 color:SEP text:"[[Septimius Severus]] (192-197)" from:197 till:217 color:CAR text:"[[Caracalla]] (197-217)" from:217 till:218 color:MAC from:218 till:222 color:ELA text:"[[Elagabalus]] (218-222)\n[[Macrinus]] (217-218)" from:222 till:235 color:ALS text:"[[Alexander Severus]] (222-235)" </timeline> </div> === Principatið === Árið [[31 f.Kr.]] sigraði [[Octavíanus]] [[Markús Antóníus]] og [[Kleópatra|Kleópötru]] í [[Orrustan við Actíum|orrustunni við Actíum]] og batt þar með enda á borgarastyrjöld sem geisað hafði á síðustu áratugum lýðveldisins. Með sigrinum tryggði hann sér öll völd í Rómaveldi en varðveitti þó ásýnd lýðveldisins út á við. Octavíanus hlaut virðingarheitið [[Ágústus]] frá öldungaráðinu og í stað þess að titla sig konung eða einvald kaus Ágústus að nota titilinn ''[[princeps]]'', sem þýða má sem „fremstur meðal jafningja“. Það valdakerfi sem Ágústus bjó til hefur því verið kallað [[principatið]]. [[Tíberíus]], stjúpsonur Ágústusar, tók við af honum og í kjölfarið komu [[Calígúla]], [[Cládíus]] og [[Neró]]. Þeir voru allir af júlísku-cládísku ættinni, eins og Ágústus. Neró framdi sjálfsmorð árið [[68]] án þess að eiga erfingja og í kjölfarið hófst tímabil átaka um völdin, sem kallað hefur verið [[ár keisaranna fjögurra]]. [[Vespasíanus]] stóð að lokum uppi sem sigurvegari í baráttunni um keisaratignina og þar með hófst valdatími flavísku ættarinnar. Synir Vespasíanusar, [[Títus]] og [[Dómitíanus]], urðu báðir keisarar að föður sínum látnum. Á valdatíma flavísku ættarinnar var hringleikahúsið [[Colosseum]] byggt en einnig varð eldgos í [[Vesúvíus]]i, sem lagði m.a. borgirnar [[Pompeii]] og [[Herculaneum]] í rúst. Á eftir Dómitíanusi komst [[Nerva]] til valda, fyrsti keisarinn af ætt sem stundum er kölluð nervu-antónínusar ættin. Eftirmaður Nervu var Trajanus, einn frægasti og sigursælasti keisari Rómaveldis. Á hans valdatíma náði ríkið mestri útbreiðslu. Friður ríkti að mestu á valdatíma næstu tveggja keisara; [[Hadríanus]]ar og [[Antónínus Píus|Antónínusar Píusar]]. [[Markús Árelíus]] tók við af Antónínusi Píusi og þurfti að verja ríkið gegn mörgum árásum [[germanir|germanskra þjóðflokka]]. Sonur Markúsar, [[Commodus]], var óvinsæll og var myrtur. [[Septimius Severus]] komst til valda eftir mikil átök í kjölfar dauða Commodusar. Með Severusi hófst tími severísku ættarinnar. [[Caracalla]], sonur Severusar, gaf öllum íbúum Rómaveldis fullan ríkisborgararétt, sem áður hafði aðeins verið fyrir íbúa Ítalíuskagans. [[Elagabalus]] og [[Alexander Severus]] voru tveir síðustu keisararnir af severísku ættinni og við dauða Alexanders Severusar árið [[235]] er oft miðað við að principatið hafi liðið undir lok, því í kjölfarið hófst mikið hnignunarskeið. === 3. aldar kreppan === Á árunum [[235]] – [[284]] komust fjölmargir menn til valda, flestir fyrir tilstilli herdeilda sem lýstu þá keisara vegna óánægju með þáverandi keisara. Afleiðing þessa var sú að margir keisarar ríktu aðeins í stuttan tíma og margir keisarar voru vanhæfir. Efnahagur ríkisins fór versnandi á þessu tímabili og myntin varð stöðugt verðminni. Á valdatíma [[Filipus arabi|Filipusar araba]] var engu að síður fagnað með mikilfenglegum hátíðarhöldum í tilefni af þúsund ára afmæli goðsögulegrar stofnunar [[Róm]]arborgar. [[Gallienus]] var einn fárra keisara, á þessu tímabili, sem náði að halda völdum í langan tíma eða frá [[253]] til [[268]]. Engu að síður urðu til tvö klofningsríki úr Rómaveldi á hans valdatíma; [[Gallíska keisaradæmið]] og [[Palmýríska keisaradæmið]]. Nokkrir hæfir herstjórar komust til valda í kjölfarið, sem náðu að bjarga ríkinu frá hruni. Á meðal þeirra voru [[Claudius 2.]], [[Aurelianus]] (sem sameinaði allt heimsveldið að nýju) og [[Probus]]. Þessir keisarar náðu þó ekki að halda völdum í langan tíma og því telst kreppunni ekki hafa verið lokið fyrr en árið [[284]] þegar [[Diocletianus]] komst til valda. === Dóminatið === Þegar Diocletianus tók við keisaratigninni hóf hann að endurskipuleggja ríkið á margvíslegan máta, m.a. með því að skipa þrjá keisara til viðbótar við sig og skapa þannig stjórnkerfi sem kallað hefur verið fjórveldisstjórnin. Diocletianus kaus að láta kalla sig ''dominus'' (herra) í staðinn fyrir princeps. Þess vegna, og vegna hinna miklu kerfisbreytinga og umbóta sem hann stóð fyrir, er gjarnan álitið að nýtt tímabil hafi hafist með honum sem kallað hefur verið Dóminatið. Diocletianus sagði af sér keisaratigninni árið [[305]] og fljótlega eftir það fór stjórnskipun hans að riða til falls. Stríð á milli þeirra sem gerðu tilkall til keisaratitils urðu algeng á næstu árum en að lokum stóð [[Konstantínus mikli]] uppi sem sigurvegari, árið [[324]], og varð þá keisari yfir öllu Rómaveldi. Konstantínus var fyrsti kristni keisarinn og gerði hann trúnna leyfilega í heimsveldinu árið [[313]]. Þrír synir Konstantínusar tóku við völdum að honum látnum og voru þeir einnig allir kristnir. Frændi Konstantínusar, [[Julianus]], varð keisari árið [[361]] og var hann síðasti keisarinn sem aðhylltist hinum [[Rómversk goðafræði|hefðbundnu rómversku trúarbrögðum]]. Hann reyndi að endurvekja þessi trúarbrögð sem mikilvægustu trúnna í Rómaveldi en hann féll í herleiðangri í Persíu árið [[363]] og eftir það var kristni ríkjandi trú. [[Valentinianus 1.]] og [[Valens]] voru bræður sem komust til valda árið [[364]] og voru fyrstu keisararnir af valentínsku ættinni. Valens var keisari í austurhluta Rómaveldis og átti þar í átökum við [[Gotar|Gota]]. Gotarnir fengu leyfi til að setjast að innan landamæra Rómaveldis en þeir gerðu fljótlega uppreisn og Valens mætti þeim í orrustu við Adrianopel árið [[378]]. Útkoma orrustunnar var einn versti ósigur Rómaveldis frá upphafi, þar sem mörg þúsund Rómverjar féllu, þ.á.m. Valens sjálfur. Talið er að ósigurinn hafi átt stóran þátt í hnignun ríkisins. [[Theodosius 1.]] var síðasti keisarinn til þess að ríkja yfir öllu heimsveldinu því þegar hann lést árið [[395]] var Rómaveldi skipt í austur og vestur og synir hans tveir urðu keisarar, hvor yfir sínum helmingi ríkisins. [[Vestrómverska keisaradæmið|Vestrómverska ríkið]] átti ætíð í vök að verjast gegn innrásum frá [[Germanir|germönskum þjóðflokkum]]. Innrásirnar urðu sífellt algengari og urðu að lokum óviðráðanlegar fyrir her ríkisins. Völd keisaranna fóru dvínandi eftir því sem leið á [[5. öld]]ina og germanir fóru að setjast að á svæðum innan landamæra ríkisins, þar sem þeir tóku svo völdin í sínar hendur. [[Romulus Augustus]] var síðasti vestrómverski keisarinn, en hann var að lokum neyddur til þess að segja af sér árið [[476]], af germanska hershöfðingjanum [[Odoacer]], og teljast það vera endalok Vestrómverska ríkisins. [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska ríkið]], aftur á móti, stóð af sér árásir germananna og stóð þúsund árum lengur, eða til ársins [[1453]]. {{Rómaveldi}} [[Flokkur:Rómaveldi]] [[Flokkur:Keisaradæmi]] [[cs:Starověký Řím#Císařství]] 0jfoj1sy2mq2xxli5p12p3gkn5z7r2l 0 32956 1963855 1948586 2026-05-21T05:26:24Z CommonsDelinker 1159 Skipti út President_Ronald_Reagan_and_Vice_President_George_H._W._Bush_meet_with_Soviet_General_Secretary_Mikhail_Gorbachev_on_Governor's_Island_New_York.jpg fyrir [[Mynd:President_Ronald_Reagan_and_Vice-President_Bush_Meet_with_Soviet_General_Secretary_G 1963855 wikitext text/x-wiki {{sjá|George W. Bush|son hans, forseta Bandaríkjanna frá 2001–2009|forseta Bandaríkjanna frá 1989–1993}}{{Gæðagrein}} {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = George H. W. Bush | mynd = George H. W. Bush, President of the United States, 1989 official portrait (cropped).jpg | titill= [[Forseti Bandaríkjanna]] | stjórnartíð_start = [[20. janúar]] [[1989]] | stjórnartíð_end = [[20. janúar]] [[1993]] | vara_forseti = [[Dan Quayle]] | forveri = [[Ronald Reagan]] | eftirmaður = [[Bill Clinton]] | titill2= [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | stjórnartíð_start2 = [[19. janúar]] [[1981]] | stjórnartíð_end2 = [[20. janúar]] [[1989]] | forseti2 = [[Ronald Reagan]] | forveri2 = [[Walter Mondale]] | eftirmaður2 = [[Dan Quayle]] | myndatexti = | fæddur = [[12. júní]] [[1924]] | fæðingarstaður = [[Milton, Massachusetts|Milton]], [[Massachusetts]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2018|11|30|1924|6|12}} | dánarstaður =[[Houston]], [[Texas]], Bandaríkjunum | þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | maki = [[Barbara Bush|Barbara Pierce]] ​(g. 1945; d. 2018) | stjórnmálaflokkur = [[Repúblikanaflokkurinn]] | börn = 6; þ. á m. [[George W. Bush|George]] og [[Jeb Bush|Jeb]] | háskóli = [[Yale-háskóli]] | starf = Stjórnmálamaður |undirskrift = George HW Bush Signature.svg }} '''George Herbert Walker Bush''' ([[12. júní]] [[1924]] – [[30. nóvember]] [[2018]]) var 41. [[forseti Bandaríkjanna]] frá [[20. janúar]] [[1989]] til [[20. janúar]] [[1993]] fyrir [[Repúblikanar|repúblikana]] og þar áður [[varaforseti Bandaríkjanna]] í forsetatíð [[Ronald Reagan|Ronalds Reagan]]. Hann er faðir [[George W. Bush]], sem varð 43. forseti Bandaríkjanna. Eitt af stærstu verkefnum ríkisstjórnar hans var [[Persaflóastríðið (1991)|Persaflóastríðið]] [[1990]] til [[1991]] í kjölfar innrásar [[Írak]]s í [[Kúveit]], en sú tilfinning almennings í Bandaríkjunum fyrir því að hann hefði ekki lokið því með sæmd átti þátt í því að hann náði ekki endurkjöri [[1992]]. Bush sat á [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] frá 1967 til 1971 fyrir kjördæmi í [[Texas]]. Hann var fastafulltrúi Bandaríkjanna hjá [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]] árin 1971–1973, formaður landsnefndar Repúblikanaflokksins 1973–1974, sendiherra Bandaríkjanna í Kína 1974–1976 og forstjóri [[CIA]] 1976–1977. Hann var varaforseti í forsetatíð Reagans árin 1981–1989 og tók við af Reagan sem forseti Bandaríkjanna eftir [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1988|forsetakosningarnar 1988]]. Hann gegndi embættinu í eitt kjörtímabil en náði ekki endurkjöri í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1992|forsetakosningunum 1992]]. Bush var forseti þegar kommúnistastjórnirnar í Austur-Evrópu hrundu árið 1989, [[Hrun Sovétríkjanna|Sovétríkin liðu undir lok]] og þegar Bandaríkin háðu Persaflóastríðið 1990–1991. Þegar Bush var forseti var hann yfirleitt aðeins kallaður George Bush. Frá því að sonur hans, George W. Bush, var kjörinn forseti árið 2000 hefur hann jafnan verið kenndur með millinafnsstöfunum H. W. til að greina hann frá syni sínum. Feðgarnir eru einnig stundum kallaðir „Bush eldri“ og „Bush yngri“ eða „Bush 41“ og „Bush 43“ (eftir raðtölum þeirra meðal forseta Bandaríkjanna). ==Æviágrip== George Herbert Walker Bush er kominn af auðugri ætt frá austurströnd Bandaríkjanna og ólst upp í [[Greenwich, Connecticut|Greenwich]] í [[Connecticut]], þar sem efnafólk átti heima. Faðir hans, [[Prescott Bush]], var bankastjóri á [[Wall Street]] og þingmaður fyrir [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokkinn]] á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]].<ref name=dv1988>{{Tímarit.is|2548317|Hinn trúi þjónn|útgáfudagsetning=27. ágúst 1988|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|blaðsíða=30}}</ref> Bush stundaði framhaldsnám í einkaskólanum Phillips Andover Academy og varð þar kunnur íþróttamaður sem þótti með bestu fótboltaköppum í sögu skólans.<ref name=staðgengill>{{Tímarit.is|1692156|Staðgengillinn|útgáfudagsetning=6. nóvember 1988|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Guðmundur Halldórsson|blaðsíða=22}}</ref> Að loknu námi í Andover gekk Bush í bandaríska sjóherinn. Hann gegndi þjónustu í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni og þegar hann var 18 ára varð hann yngsti flugliðsforingi flotans.<ref name=staðgengill/> Bush stjórnaði fjórum flugvélum á Kyrrahafsvígstöðvum stríðsins sem allar brotlentu eftir bardaga. Hann þurfti eitt sinn að nauðlenda á sjónum og missti alla áhöfn sína vegna skothríðar [[Japanska keisaradæmið|Japana]] en var sjálfum bjargað. Alls tók Bush þátt í 58 hernaðarleiðöngrum á styrjaldartímanum.<ref name=dv1988/> Eftir að Bush lauk herþjónustu kvæntist hann kærustu sinni, [[Barbara Bush|Barböru Pierce]]. Hann hóf nám í [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]], þar sem hann varð fyrirliði í [[Hafnabolti|hafnabolta]] og gekk í leynifélagið [[Skull and Bones]], þar sem hann kynntist mörgum helstu vinum sínum. Eftir að Bush útskrifaðist úr Yale árið 1948 flutti hann ásamt Barböru til [[Texas]] og varð árið 1953 meðeigandi í olíufyrirtæki með fjárstuðningi frá frænda sínum.<ref name=staðgengill/> ===Stjórnmálaferill=== Bush hóf afskipti af stjórnmálum árið 1964 þegar hann bauð sig fram á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] fyrir Repúblikanaflokkinn í Texas. Hann kom fram sem stuðningsmaður hægrimannsins [[Barry Goldwater]] og talaði m.a. gegn lögum um aukin borgararéttindi og samningi um bann við kjarnorkutilraunum. Bush náði ekki kjöri, en hann seldi hlut sinn í olíuiðnaðinum fyrir 1,1 milljarð Bandaríkjadala. Árið 1965 var Bush kjörinn á [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]] fyrir kjördæmi í [[Houston]].<ref name=staðgengill/> Á árum sínum á fulltrúadeildinni kom Bush sér upp góðum samböndum við áhrifamenn í [[Washington, D.C.|Washington]], meðal annars við [[Lyndon B. Johnson]] forseta og [[Richard Nixon]] fyrrum varaforseta. Bush bauð sig aftur fram á öldungadeildina árið 1970 en tapaði fyrir [[Lloyd Bentsen]]. Nixon, sem þá var orðinn forseti Bandaríkjanna, útnefndi Bush í kjölfarið sendiherra Bandaríkjanna til [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. Hann barðist þar fyrir áframhaldandi aðild [[Taívan|Lýðveldisins Kína á Taívan]] að Sameinuðu þjóðunum en bað ósigur þegar Lýðveldinu var vikið úr stofnuninni og aðild [[Kína|Alþýðulýðveldisins Kína]] var viðurkennd þess í stað.<ref name=staðgengill/> Bush varð því næst formaður landsnefndar Repúblikanaflokksins. Í því embætti kom hann Nixon forseta einatt til varnar á meðan [[Watergate-hneykslið]] var í hámæli. Til tals kom að Bush yrði varaforsetaefni í framboði [[Gerald Ford|Geralds Ford]] forseta í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1976|kosningunum 1976]] en að endingu var gengið fram hjá honum. Í janúar 1976 útnefndi Ford Bush forstjóra bandarísku leyniþjónustunnar [[Central Intelligence Agency|CIA]]. Í því embætti féllst hann á að leyfa rannsókn utanaðkomandi aðila á leyniþjónustunni vegna þrýstings frá hægrimönnum sem vildu sýna fram á að Sovétríkin hefðu náð hernaðarlegum yfirburðum gagnvart Bandaríkjunum þrátt fyrir að mat CIA benti ekki til þess.<ref name=staðgengill/> Bush var leystur frá störfum hjá CIA eftir að Demókratinn [[Jimmy Carter]] vann forsetakosningarnar 1976. Bush fór í kjölfarið að undirbúa eigið framboð fyrir Repúblikana í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1980|forsetakosningunum 1980]] en í forvali flokksins fyrir þær kosningar tapaði Bush fyrir leikaranum og fyrrum [[Fylkisstjóri (Bandaríkin)|fylkisstjóra]] [[Kalifornía|Kaliforníu]], [[Ronald Reagan]]. Í forvalinu gagnrýndi Bush efnahagsstefnu Reagans og kallaði hana „vúdú-hagfræði“. Þrátt fyrir ágreininginn á milli þeirra valdi Reagan Bush sem varaforsetaefni sitt í kosningunum, meðal annars til að friðþægja frjálslyndari arm Repúblikanaflokksins.<ref name=staðgengill/> Reagan og Bush unnu auðveldan sigur í forsetakosningunum. Bush tók því við embætti [[Varaforseti Bandaríkjanna|varaforseta Bandaríkjanna]] af [[Walter Mondale]] þann 20. janúar 1981. ==Varaforseti Bandaríkjanna (1981–1989)== Þrátt fyrir að hafa áður gagnrýnt Reagan varð Bush dyggur stuðningsmaður hans á meðan hann var varaforseti. Bush stóð með Reagan í [[Íran-kontrahneykslið|Íran-kontrahneykslinu]], þar sem upplýst var um að Bandaríkjastjórn hefði selt [[Íran|Írönum]] vopn í skiptum fyrir lausn bandarískra gísla í [[Líbanon]] og hefði notað söluágóðann ólöglega til að fjármagna [[Kontraskæruliðar|kontraskæruliða]] í [[Níkaragva]]. Líkt og Reagan kvaðst Bush ekkert hafa vitað af því að fénu hefði verið varið á þennan hátt.<ref>{{Tímarit.is|2551585|Hinn nýkjörni forseti Bandaríkjanna|útgáfudagsetning=9. nóvember 1988|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|blaðsíða=10|höfundur=Steinunn Böðvarsdóttir}}</ref> Sem forseti átti Bush síðar eftir að gefa embættismönnum sem voru sakfelldir vegna málsins, þar á meðal varnarmálaráðherranum [[Caspar Weinberger]], sakaruppgjöf. [[George Shultz]], utanríkisráðherra í stjórn Reagans, staðhæfði síðar í endurminningum sínum að Bush hefði verið kunnugt um vopnasöluna til Írana.<ref>{{Tímarit.is|2608464|George Bush vissi um vopnasöluna til Írans|útgáfudagsetning=1. febrúar 1993|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|blaðsíða=9}}</ref> [[Oliver North]], sem fór í fangelsi vegna málsins, tók í sama streng og staðhæfði að Bush hefði lesið þúsundir minnisblaða þar sem fjallað var í smáatriðum um það hvernig fénu hefði verið ráðstafað.<ref>{{Tímarit.is|1753465|Ég var blóraböggull|útgáfudagsetning=3. nóvember 1991|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|blaðsíða=11|höfundur=Íris Erlingsdóttir}}</ref> Þann 13. júlí 1985 tók Bush í átta klukkustundir við skyldum forsetaembættisins vegna veikinda Reagans og var þetta í fyrsta sinn sem varaforseti Bandaríkjanna hefur axlað embættisskyldur vegna tímabundinna forfalla forsetans.<ref name=mbl1988>{{Tímarit.is|1692412|Veit hvaða verki hann á að valda|útgáfudagsetning=10. nóvember 1988|blað=[[Morgunblaðið]]|blaðsíða=30-31}}</ref> Reagan og Bush unnu auðveldlega endurkjör í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1984|forsetakosningunum 1984]], en þar voru andstæðingar þeirra úr [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokknum]] fyrrum varaforsetinn [[Walter Mondale]] og fulltrúadeildarþingkonan [[Geraldine Ferraro]]. ===Forsetakosningarnar 1988=== [[Mynd:President Ronald Reagan and Vice-President Bush Meet with Soviet General Secretary Gorbachev on Governor'S Island New York - DPLA - 538568cce6b35aed223fca913da4ea7b.jpg|thumb|right|Bush varaforseti, [[Ronald Reagan|Reagan]] forseti og [[Míkhaíl Gorbatsjov|Gorbatsjov]] leiðtogi Sovétríkjanna í [[New York-borg|New York]] árið 1988.]] Reagan naut almennra vinsælda undir lok forsetatíðar sinnar og Bush var af mörgum álitinn sjálfsagður arftaki hans á forsetastól. Bush varð þó að berjast fyrir útnefningu Repúblikanaflokksins fyrir [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1988|forsetakosningarnar 1988]]. Meðal Repúblikana var harðasti keppinautur hans um útnefninguna öldungadeildarþingmaðurinn [[Bob Dole]], sem skaut Bush ref fyrir rass með því að vinna í fyrstu forkosningum flokksins í [[Iowa]] á meðan Bush lenti í þriðja sæti.<ref>{{Tímarit.is|2539928|Bush beið mikið afhroð|útgáfudagsetning=9. febrúar 1988|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|höfundur=Ólafur Arnarson|blaðsíða=9}}</ref> Barátta Bush í forvalinu komst á réttan kjöl eftir að hann vann sigur gegn Dole í [[New Hampshire]]<ref>{{Tímarit.is|4044555|Bush aftur kominn í efstu tröppuna|útgáfudagsetning=18. febrúar 1988|blað=[[Tíminn]]|höfundur=Heimir Bergsson|blaðsíða=12}}</ref> og Bush tryggði sér í reynd útnefningu flokksins eftir afgerandi sigur í suðurríkjum Bandaríkjanna á svokölluðum „þrumuþriðjudegi“ þann 8. mars 1988.<ref>{{Tímarit.is|1676944|Ár hinna glötuðu tækifæra|útgáfudagsetning=17. mars 1988|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Óli Björn Kárason|blaðsíða=26}}</ref> Bush tryggði sér á endanum útnefningu Repúblikanaflokksins fyrir kosningarnar og valdi [[Dan Quayle]], öldungadeildarþingmann frá [[Indiana]], sem varaforsetaefni sitt. Í forsetakosningunum var mótframbjóðandi Bush úr Demókrataflokknum [[Michael Dukakis]], fylkisstjóri [[Massachusetts]]. Kosningabaráttan milli þeirra þótti einkennast af skítkasti og ómálefnalegri umræðu og var eitt alræmdasta dæmið um það Willie Horton-auglýsingin svokallaða, sem var hugarsmíð kosningastjóra Bush, [[Lee Atwater]]. Í auglýsingunni var sagt frá dæmdum morðingja í Massachusetts, [[Willie Horton]], sem hafði fengið helgarorlof úr fangelsi og hafði þá nauðgað hvítri konu. Í auglýsingunni var skuldinni skellt á Dukakis þar sem hann hafði sem fylkisstjóri samþykkt lög sem heimiluðu tilteknum föngum að fá helgarorlof. Málið varð að einu helsta umræðuefni kosningabaráttunnar og stuðlaði að því að Dukakis bað fylgishrun, en hann hafði um skeið haft forskot á Bush í skoðanakönnunum.<ref>{{Tímarit.is|2594413|George Bush og óvinir hans|útgáfudagsetning=31. janúar 1992|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|höfundur=Gunnar Eyþórsson|blaðsíða=14}}</ref> Þar sem Willie Horton var [[Svartir Bandaríkjamenn|blökkumaður]] var gjarnan bent á auglýsinguna sem dæmi um [[hundaflautustjórnmál]] þar sem alið var á kynþáttahyggju.<ref>{{Tímarit.is|3332154|Veðjað á það vonda|útgáfudagsetning=25. nóvember 1992|blað=[[Alþýðublaðið]]|höfundur=Ingibjörg Árnadóttir|blaðsíða=7}}</ref> Dukakis sagðist sammála þessum ásökunum og sakaði Bush jafnframt um að ljúga að kjósendum um afstöðu sína til varnarmála og baráttunnar gegn aukinni glæpatíðni.<ref>{{Tímarit.is|2550991|Kjósendur óánægðir með kosningabaráttuna|útgáfudagsetning=25. október 1988|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|höfundur=Steinunn Böðvarsdóttir|blaðsíða=8}}</ref> Í kosningunum sigraði Bush Dukakis með afgerandi hætti og vann sigur í 40 af 50 fylkjum landsins.<ref name=mbl1988/> Bush tók því við embætti forseta Bandaríkjanna þann 20. janúar 1989. Hann var fyrsti sitjandi varaforseti Bandaríkjanna til að ná kjöri á forsetastól síðan [[Martin Van Buren]] var kjörinn forseti árið 1836. ==Forseti Bandaríkjanna (1989–1993)== Þegar Bush tók við forsetaembættinu var hann í mun veikari stöðu en Reagan hafði verið við upphaf stjórnartíðar sinnar. Þrátt fyrir afhroð Dukakis í forsetakosningunum höfðu Demókratar aukið við meirihluta sinn á báðum deildum Bandaríkjaþings. Tekjuhalli ríkissjóðsins hafði aukist gríðarlega á stjórnarárum Reagans þar sem Reagan hafði aukið útgjöld til hernaðarmála verulega en staðið á sama tíma fyrir stórfelldum skattalækkunum. Í kosningabaráttunni 1988 hafði Bush látið fleyg orð falla: „Lesið af vörum mínum: Enga nýja skatta!“. Þetta kosningaloforð reyndist Bush erfitt þar sem tekjuhallinn hélt áfram að vaxa á fyrsta stjórnarári hans og Demókratar vildu leiðrétta hann með því að hækka skatta. Í júní 1990 neyddist Bush til að endurskoða skattastefnu sína og samþykkja fjárlög sem gerði ráð fyrir skattahækkunum til að koma jafnvægi á ríkisútgjöldin.<ref>{{Vefheimild|titill=Bush neyðist til að endurskoða skattastefnuna|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/52668/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=1990|mánuður=28. júní|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=9. maí}}</ref> Lagðir voru nýir skattar á bensín, tóbak og nokkrar munaðarvörur en margir Repúblikanar töldu sig illa svikna af þessum viðsnúningi Bush og töldu hann stríða gegn efnahagsstefnu Reagans.{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=400}}<ref name=mótbyr>{{Tímarit.is|1759266|Bush í mótbyr|útgáfudagsetning=9. febrúar 1992|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Íris Erlingsdóttir|blaðsíða=36-37}}</ref><ref>{{Tímarit.is|1732193|Bush orðinn Akkilesarhæll repúblikana|útgáfudagsetning=14. nóvember 1990|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Karl Blöndal|blaðsíða=14-15}}</ref> Bush hélt áfram viðræðum Reagans við [[Míkhaíl Gorbatsjov]], leiðtoga [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Á leiðtogafundi á [[Malta|Möltu]] árið 1989 lýstu Bush og Gorbatsjov því yfir að [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] væri lokið. Bush var forseti þegar Sovétríkin voru leyst upp árið 1991 og Bandaríkin stofnuðu til stjórnmálasambanda við nýju ríkin sem tóku við af þeim.{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=401}} Árið 1990 skipaði Bush [[Innrásin í Panama|innrás í Panama]] til þess að handtaka einræðisherrann [[Manuel Noriega]], sem lá undir ásökunum um að stýra alþjóðlegri eiturlyfjaverslun. Bush gaf fjórar ástæður fyrir innrásinni: Hann vildi gæta öryggis bandarískra ríkisborgara í Panama, stuðla að endurreisn lýðræðis í landinu, standa vörð um sáttmálann um [[Panamaskurðurinn|Panamaskurðinn]] og koma Noriega í hendur réttvísinni.<ref>{{Tímarit.is|1763016|Enginn grætur Noriega|útgáfudagsetning=12. apríl 1992|blað=[[Morgunblaðið]]|blaðsíða=22|höfundur=Karl Blöndal}}</ref> Noriega var handtekinn og fluttur til Bandaríkjanna, þar sem hann hlaut fjörutíu ára fangelsisdóm.{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=401}} ===Persaflóastríðið=== [[Mynd:Bush troops.jpg|left|thumb|Bush heilsar bandarískum hermönnum í [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]] á [[Þakkargjörðarhátíð|þakkargjörðardegi]] árið 1990.]] Afdrifaríkasti atburðurinn í utanríkismálum á stjórnartíð Bush var [[Persaflóastríðið (1991)|Persaflóastríðið]] árið 1991, sem hófst þegar [[Saddam Hussein]], einræðisherra [[Írak]]s, gerði innrás í [[Kúveit]]. Þann 25. júlí 1990 hafði Saddam fundað með [[April Glaspie]], sendiherra Bandaríkjanna í Írak, sem hafði tjáð honum að Bandaríkin tækju ekki afstöðu til innbyrðis deilna Arabaþjóðanna. Saddam virðist hafa túlkað orð Glaspie sem svo að stjórn Bush gæfi í reynd grænt ljós á innrásina.{{sfn|Magnús Þorkell Bernharðsson|2018|p=291}} Glaspie tjáði utanríkismálanefnd [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildar Bandaríkjaþings]] þó síðar að hún hefði varað Saddam við því að Bandaríkin myndu skerast í leikinn ef ráðist yrði á Kúveit og sagði fundargerðir af samtali þeirra hafa verið falsaðar.<ref>{{Tímarit.is|1740425|Sagði Saddam að Bandaríkjamenn myndu skerast í leikinn|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=22. mars 1991|blaðsíða=27}}</ref> Bush leit á innrásina í Kúveit sem prófstein á hina nýju heimsskipan sem tæki við í kjölfar kalda stríðsins og átti að byggjast á fullveldi, landhelgi og sjálfstæði þjóða. Bandaríkin beittu efnahagsþvingunum gegn Írak og fóru síðan í gegnum allar helstu alþjóðastofnir til að byggja upp hernaðarbandalag til að frelsa Kúveit. Afraksturinn varð 34 ríkja hernaðarbandalag sem taldi meðal annars til sín voldugar Arabaþjóðir eins og [[Egyptaland]] og [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]]. Þann 16. janúar 1991 hófst [[Eyðimerkurstormsaðgerðin]] (e. ''Operation Desert Storm''), þar sem herir bandalagsríkjanna réðust inn í Írak til að aflétta hernáminu í Kúveit.{{sfn|Magnús Þorkell Bernharðsson|2018|p=292}} Eftir um einn mánuð og 116 þúsund árásarferðir var varnarkerfi Íraks nánast gereytt og íraskir hermenn voru hraktir út úr Kúveit. Í miðju stríðinu biðlaði Bush til íbúa Íraks að rísa upp gegn Saddam og steypa honum af stóli. Þar sem ljóst þótti að Írak hefði tapað stríðinu og ætti mögulega hernám vofandi yfir sér hófu hópar innan Íraks, einkum [[Kúrdar]] og [[Sjía|sjítar]], uppreisnir til að kollvarpa Saddam. Uppreisnirnar mistókust hins vegar þar sem uppreisnarmenn voru ósamstíga og þvert á væntingar þeirra sóttu herir bandalagsríkjanna ekki yfir landamærin til Íraks til að hjálpa þeim. Undir lok stríðsins var Saddam enn öryggur í sessi sem leiðtogi Íraks og mörgum sjítum þótti Bandaríkjastjórn hafa svikið þá með því að egna þá til uppreisnar en koma þeim síðan ekki til hjálpar.{{sfn|Magnús Þorkell Bernharðsson|2018|p=292}} ===Forsetakosningarnar 1992=== Bush naut gífurlegra vinsælda eftir sigurinn í Persaflóastríðinu og margir töldu nánast útrætt mál að hann yrði endurkjörinn í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1992|forsetakosningunum 1992]].<ref>{{Tímarit.is|1739628|Eftir sigurinn|útgáfudagsetning=10. mars 1991|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Guðmundur Halldórsson|blaðsíða=14-15}}</ref> Veður skipuðust hins vegar fljótt í lofti og í byrjun 1992 var farið að síga á vinsældir Bush vegna efnahagslægðar. Um 70 % aðspurðra töldu Bush ekki skilja vandamál venjulegra Bandaríkjamanna og um 58 % töldu efnahagsstefnu hans óraunhæfa. Hann var gagnrýndur fyrir að lækka fjárframlög til láglaunafólks og hika við að samþykkja frumvarp sem hefði tryggt tveimur milljónum Bandaríkjamanna atvinnuleysisbætur.<ref name=mótbyr/> Á sama tíma voru sumir Repúblikanar óánægðir með Bush vegna skattahækkana hans. Andstæðingur Bush úr röðum Demókrata í forsetakosningunum 1992 var [[Bill Clinton]], fylkisstjóri [[Arkansas]], en auk hans var auðjöfurinn [[Ross Perot]] í sjálfstæðu framboði og naut um skeið meira fylgis í skoðanakönnunum en frambjóðendur stóru flokkanna.<ref>{{Tímarit.is|4068120|Milljarðamæringurinn sem ógnar endurkjöri Bush í forsetaembætti|útgáfudagsetning=21. maí 1992|blað=[[Tíminn]]|blaðsíða=7}}</ref> Bush þótti ekki standa sig vel í sjónvarpskappræðunum á móti Clinton og Perot. Sér í lagi kom það illa út fyrir hann þegar hann gat ekki með góðu móti svarað því hvaða áhrif efnahagskreppan hefði haft á hann sjálfan og þegar hann leit á úrið sitt á meðan Clinton svaraði sömu spurningu hnökralaust.<ref>{{Vefheimild|titill=Sjónvarpskappræður í Bandaríkjunum Hnökralaus frammistaða færir Clinton nær|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/94609/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=1992|mánuður=17. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=9. maí}}</ref> Í kosningunum í nóvember 1992 tapaði Bush endurkjöri fyrir Clinton. Bush hlaut 39.104.550 atkvæði á landsvísu, vann í 18 fylkjum og hlaut 168 [[Kjörmannaráð (Bandaríkin)|kjörmenn]] en Clinton vann 44.909.889 atkvæði, vann 32 fylki auk höfuðborgarinnar og hlaut 370 kjörmenn. Ross Perot hlaut 19.743.821 atkvæði á landsvísu en vann ekki í neinum fylkjum og hlaut enga kjörmenn. Bush lét því af embætti þann 20. janúar 1993 þegar kjörtímabili hans lauk.{{sfn|Jón Þ. Þór|2016|p=402}} ==Einkahagir== Eiginkona Bush frá árinu 1945 var [[Barbara Bush|Barbara Pierce]]. Þau voru gift í 73 ár, þar til Barbara lést 18. apríl 2018. Þau eignuðust sex börn saman, en ein dóttir þeirra lést úr [[hvítblæði]] aðeins þriggja ára gömul.<ref>{{Vefheimild|titill=Barbara Bush látin|url=https://www.ruv.is/frett/barbara-bush-latin|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2018|mánuður=18. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=9. maí|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> Elsti sonur þeirra, [[George W. Bush|George Walker Bush]], var fylkisstjóri [[Texas]] frá 1995 til 2000 og forseti Bandaríkjanna frá 2001 til 2009. Annar sonur þeirra, [[Jeb Bush]], var fylkisstjóri [[Flórída]] frá 1999 til 2007 og bauð sig fram í forvali Repúblikanaflokksins fyrir [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2016|forsetakosningarnar 2016]] en dró sig til hlés eftir slakt gengi.<ref>{{Vefheimild|titill=Jeb Bush dregur sig í hlé|url=https://www.visir.is/g/2016160229891/jeb-bush-dregur-sig-i-hle|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2016|mánuður=21. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=9. maí|höfundur=Tryggvi Páll Tryggvason}}</ref> ==Heimildir== * {{Cite book|title=Bandaríkjaforsetar|author=Jón Þ. Þór|year=2016|publisher=Urður bókafélag|isbn=978-9935-9194-5-8|place=Hafnarfjörður}} * {{Cite book|title=Mið-Austurlönd: Fortíð, nútíð og framtíð|year=2018|author=Magnús Þorkell Bernharðsson|place=Reykjavík|publisher=Mál og menning|isbn=978-9979-3-3683-9}} ==Tilvísanir== {{reflist|2}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Bandaríkjanna]] | frá = 1989 | til = 1993 | fyrir = [[Ronald Reagan]] | eftir = [[Bill Clinton]] }} {{Erfðatafla | titill = [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | frá = 1981 | til = 1989 | fyrir = [[Walter Mondale]] | eftir = [[Dan Quayle]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Bandaríkjanna}} {{Varaforsetar Bandaríkjanna}} {{fd|1924|2018}} {{DEFAULTSORT:Bush, George H. W.}} [[Flokkur:Bandarískir fulltrúadeildarþingmenn]] [[Flokkur:Fastafulltrúar Bandaríkjanna hjá Sameinuðu þjóðunum]] [[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 1980]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 1988]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 1992]] [[Flokkur:Repúblikanar]] [[Flokkur:Varaforsetar Bandaríkjanna]] htecmk7y4c7qu3t6oiey5lvlwsllwk1 0 38395 1963816 1377501 2026-05-20T16:19:27Z Huldar98 70847 bætti við mynd 1963816 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Peter_Brown_Balzan_Prize_Ceremony_2011.JPG | thumb | hægri | Peter Brown við Balzan Prize athöfnina 2011]]'''Peter Robert Lamont Brown''' (f. [[1935]] í [[Dublin]] á [[Írland]]i) er [[Írland|írskur]] [[sagnfræðingur]] og [[prófessor]] við [[Princeton-háskóli|Princeton-háskóla]]. Hann er félagi á [[All Souls College, Oxford|All Souls College]] í [[University of Oxford|Oxford]]. Hann hefur kennt við Oxford-háskóla, the [[Lundúnaháskóli|Lundúnaháskóla]] og [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla í Berkeley]] en kennir nú við [[Princeton-háskóli|Princeton-háskóla]], þar sem hann er Philip og Beulah Rollins-prófessor í [[sagnfræði]]. Brown gegndi veigamiklu hlutverki í að endurnýja áhuga sagnfræðinga á [[síðfornöld]] og rannsóknum á dýrlingum. Brown vakti fyrst athygli með ævisögu [[Ágústínus]]ar frá Hippó. Brown snerist hugur um margt á [[1981-1990|níunda áratugnum]]. Hann hefur sagt eldri verk sín, sem afbyggðu ýmsa trúarlega þætti, þurfi að endurmeta. Yngri verk hans bera vott um dýpri skilning á trúarlegum, einkum kristnum þáttum í viðfangsefnum hans. == Helstu rit == * ''Augustine of Hippo: A Biography'' (1967). ISBN 0-520-22757-3 * ''The World of Late Antiquity: AD 150-750'' (1971). ISBN 0-393-95803-5 * ''The Making of Late Antiquity'' (1978). ISBN 0-674-54321-1 * ''The Cult of the Saints: Its Rise and Function in Latin Christianity'' (1981). ISBN 0-226-07622-9 * ''The Body and Society: Men, Women, and Sexual Renunciation in Early Christianity'' (1988). ISBN 0-231-06101-3 * ''Authority and the Sacred: Aspects of the Christianisation of the Roman world'' (1995). ISBN 0-521-49904-6 * ''The Rise of Western Christendom'' (1996). ISBN 0-631-22138-7 == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Peter Brown (historian) | mánuðurskoðað = 27. febrúar | árskoðað = 2007}} * [http://prelectur.stanford.edu/lecturers/brown/ „Scholarship and Imagination: The Study of Late Antiquity“]. Grein um Peter Brown. [[Flokkur:Írskir sagnfræðingar|Brown, Peter]] {{fe|1935|Brown, Peter}} gtqfw8biut4axpuuxsvm6idcjbv7p3s 0 39022 1963859 1939764 2026-05-21T06:20:42Z GregorBungensheim 38549 /* NFL titlar */ Super Bowl LX 1963859 wikitext text/x-wiki {{hreingera|úrelt}} '''Super Bowl''' er úrslitaleikur [[NFL]] deildarinnar í [[Amerískur fótbolti|amerískum fótbolta]]. Leikurinn er yfirleitt spilaður á sunnudegi og hefur sunnudagurinn sem að leikurinn fellur á verið kallaður ''Super Bowl Sunday'' eða „úrslitaleiks[[sunnudagur]]“. Super Bowl leikurinn var fyrst spilaður [[15. janúar]] árið [[1967]] sem hluti af samkomulagi á milli NFL og þáverandi keppninautar NFL, ''American Football League'' (AFL) þess hljóðandi að hvert ár yrði spilaður AFL-NFL úrslitaleikur. Eftir að deildirnar runnu saman árið [[1970]] varð leikurinn úrslitaleikur NFL deildarinnar. Leikurinn er nú spilaður fyrsta sunnudag febrúar. Super Bowl fær afar mikið áhorf í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og er yfirleitt það sjónvarpsefni sem fær mest áhorf á ári hverju. Þetta gerir það að verkum að mörg hundruð fyrirtæki reyna að auglýsa vöru sína á meðan á leiknum stendur og eyða fyrirtæki oft milljónum [[bandaríkjadalur|dollara]] í auglýsingar á meðan á leiknum stendur. Auk þessa koma oft heimsfrægir tónlistarmenn og eru með atriði í hálfleik, syngja þjóðsönginn eða eru með atriði fyrir leikinn. Meðal þeirra sem hafa komið fram eru [[Ray Charles]], [[The Rolling Stones]], [[Janet Jackson]] og [[Backstreet Boys]]. Í Super Bowl leiknum eru rómverskar tölur notaðar til að tákna hvern leik, frekar en árið sem að leikurinn var spilaður. Þetta er meðal annars tilkomið vegna þess að leiktímabilið í NFL spannar alltaf tvö ár. Einungis fjögur lið hafa aldrei komist í Super Bowl: [[Cleveland Browns]], [[Detroit Lions]], [[Houston Texans]] og [[Jacksonville Jaguars]]. [[Kansas City Chiefs]] og [[New York Jets]] hafa ekki komist í Super Bowl eftir að hafa flutt úr AFL í NFL árið [[1970]]. ==Listi yfir sigurvegara== {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |bgcolor="#D0E7FF"|<small>'''National Football League'''</small> |bgcolor="#FFCCCC"|<small>'''American Football League'''</small> |} {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- bgcolor="#efefef" !Leikur !Dagsetning !Sigurliðið !Staða !Tapliðið !Völlur !Borg |- |[[Super Bowl I|I]] |[[15. janúar]] [[1967]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Green Bay Packers]] (1) |35-10 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Kansas City Chiefs]] |[[Los Angeles Memorial Coliseum]] (1) |[[Los Angeles]], [[Kalifornía]] (1) |- |[[Super Bowl II|II]] |[[14. janúar]] [[1968]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Green Bay Packers]] (2) |33-14 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Oakland Raiders]] |[[Miami Orange Bowl]] (1) |[[Miami]], [[Florida]] (1) |- |[[Super Bowl III|III]] |[[12. janúar]] [[1969]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[New York Jets]] (1) |16-7 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Indianapolis Colts|Baltimore Colts]] |[[Miami Orange Bowl]] (2) |[[Miami]], [[Florida]] (2) |- |[[Super Bowl IV|IV]] |[[11. janúar]] [[1970]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Kansas City Chiefs]] (1) |23-7 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Minnesota Vikings]] |[[Tulane Stadium]] (1) |[[New Orleans]], [[Louisiana]] (1) |} ==NFL titlar== {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |bgcolor="#FFCCCC"|<small>'''[[Ameríkudeildin (NFL)|Ameríkudeildin]] (AFC)'''</small> |bgcolor="#D0E7FF"|<small>'''[[Þjóðardeildin (NFL)|Þjóðardeildin]] (NFC)'''</small> |} {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- bgcolor="#efefef" !Leikur !Dagsetning !Sigurliðið !Staða !Tapliðið !Völlur !Borg |- |[[Super Bowl V|V]] |[[17. janúar]], [[1971]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Indianapolis Colts|Baltimore Colts]] (1) |16-13 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Dallas Cowboys]] |[[Miami Orange Bowl]] (3) |[[Miami]], [[Flórída]] (3) |- |[[Super Bowl VI|VI]] |[[16. janúar]], [[1972]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Dallas Cowboys]] (1) |24-3 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Miami Dolphins]] |[[Tulane Stadium]] (2) |[[New Orleans]], [[Louisiana]] (2) |- |[[Super Bowl VII|VII]] |[[14. janúar]], [[1973]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Miami Dolphins]] (1) |14-7 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Washington Redskins]] |[[Los Angeles Memorial Coliseum]] (2) |[[Los Angeles]], [[Kalifornía]] (2) |- |[[Super Bowl VIII|VIII]] |[[13. janúar]], [[1974]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Miami Dolphins]] (2) |24-7 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Minnesota Vikings]] |[[Rice Stadium]] (1) |[[Houston]], [[Texas]] (1) |- |[[Super Bowl IX|IX]] |[[12. janúar]], [[1975]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Pittsburgh Steelers]] (1) |16-6 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Minnesota Vikings]] |[[Tulane Stadium]] (3) |[[New Orleans]], [[Louisiana]] (3) |- |[[Super Bowl X|X]] |[[18. janúar]], [[1976]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Pittsburgh Steelers]] (2) |21-17 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Dallas Cowboys]] |[[Miami Orange Bowl]] (4) |[[Miami]], [[Flórída]] (4) |- |[[Super Bowl XI|XI]] |[[9. janúar]], [[1977]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Oakland Raiders]] (1) |32-14 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Minnesota Vikings]] |[[Rose Bowl Stadium]] (1) |[[Pasadena]], [[Kalifornía]] (3) |- |[[Super Bowl XII|XII]] |[[15. janúar]], [[1978]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Dallas Cowboys]] (2) |27-10 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Denver Broncos]] |[[Louisiana Superdome]] (1) |[[New Orleans]], [[Louisiana]] (4) |- |[[Super Bowl XIII|XIII]] |[[21. janúar]], [[1979]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Pittsburgh Steelers]] (3) |35-31 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Dallas Cowboys]] |[[Miami Orange Bowl]] (5) |[[Miami]], [[Florida]] (5) |- |[[Super Bowl XIV|XIV]] |[[20. janúar]], [[1980]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Pittsburgh Steelers]] (4) |31-19 |bgcolor="#D0E7FF"| [[Los Angeles Rams]] |[[Rose Bowl Stadium]] (2) |[[Pasadena]], [[Kalifornía]] (4) |- |[[Super Bowl XV|XV]] |[[25. janúar]], [[1981]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Oakland Raiders]] (2) |27-10 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Philadelphia Eagles]] |[[Louisiana Superdome]] (2) |[[New Orleans]], [[Louisiana]] (5) |- |[[Super Bowl XVI|XVI]] |[[24. janúar]], [[1982]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[San Francisco 49ers]] (1) |26-21 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Cincinnati Bengals]] |[[Pontiac Silverdome]] (1) |[[Pontiac]], [[Michigan]] (1) |- |[[Super Bowl XVII|XVII]] |[[30. janúar]], [[1983]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Washington Redskins]] (1) |27-17 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Miami Dolphins]] |[[Rose Bowl Stadium]] (3) |[[Pasadena]], [[Kalifornía]] (5) |- |[[Super Bowl XVIII|XVIII]] |[[22. janúar]], [[1984]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Oakland Raiders|Los Angeles Raiders]] (3) |38-9 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Washington Redskins]] |[[Tampa Stadium]] (1) |[[Tampa]], [[Florida]] (1) |- |[[Super Bowl XIX|XIX]] |[[20. janúar]], [[1985]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[San Francisco 49ers]] (2) |38-16 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Miami Dolphins]] |[[Stanford Stadium]] (1) |[[Stanford]], [[Kalifornía]] (1) |- |[[Super Bowl XX|XX]] |[[26. janúar]], [[1986]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Chicago Bears]] (1) |46-10 |bgcolor="#FFCCCC"|[[New England Patriots]] |[[Louisiana Superdome]] (3) |[[New Orleans]] (6) |- |[[Super Bowl XXI|XXI]] |[[25. janúar]], [[1987]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[New York Giants]] (1) |39-20 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Denver Broncos]] |[[Rose Bowl Stadium]] (4) |[[Pasadena]], [[Kalifornía]] (6) |- |[[Super Bowl XXII|XXII]] |[[31. janúar]], [[1988]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Washington Redskins]] (2) |42-10 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Denver Broncos]] |[[Jack Murphy Stadium]] (1)* |[[San Diego]], [[Kalifornía]] (1) |- |[[Super Bowl XXIII|XXIII]] |[[22. janúar]], [[1989]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[San Francisco 49ers]] (3) |20-16 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Cincinnati Bengals]] |[[Joe Robbie Stadium]] (1)* |[[Miami]], [[Flórída]] (6) |- |[[Super Bowl XXIV|XXIV]] |[[28. janúar]], [[1990]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[San Francisco 49ers]] (4) |55-10 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Denver Broncos]] |[[Louisiana Superdome]] (4) |[[New Orleans]], [[Louisiana]] (7) |- |[[Super Bowl XXV|XXV]] |[[27. janúar]], [[1991]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[New York Giants]] (2) |20-19 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Buffalo Bills]] |[[Tampa Stadium]] (2) |[[Tampa]], [[Florída]] (2) |- |[[Super Bowl XXVI|XXVI]] |[[26. janúar]], [[1992]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Washington Redskins]] (3) |37-24 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Buffalo Bills]] |[[Metrodome]] (1) |[[Minneapolis]], [[Minnesota]] (1) |- |[[Super Bowl XXVII|XXVII]] |[[31. janúar]], [[1993]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Dallas Cowboys]] (3) |52-17 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Buffalo Bills]] |[[Rose Bowl Stadium]] (5) |[[Pasadena]], [[Kalifornía]] (7) |- |[[Super Bowl XXVIII|XXVIII]] |[[30. janúar]], [[1994]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Dallas Cowboys]] (4) |30-13 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Buffalo Bills]] |[[Georgia Dome]] (1) |[[Atlanta]], [[Georgia]] (1) |- |[[Super Bowl XXIX|XXIX]] |[[29. janúar]], [[1995]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[San Francisco 49ers]] (5) | 49-26 |bgcolor="#FFCCCC"|[[San Diego Chargers]] |[[Joe Robbie Stadium]] (2) |[[Miami]], [[Florída]] (7) |- |[[Super Bowl XXX|XXX]] |[[28. janúar]], [[1996]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Dallas Cowboys]] (5) | 27-17 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Pittsburgh Steelers]] |[[Sun Devil Stadium]] (1) |[[Tempe]], [[Arizona]] (1) |- |[[Super Bowl XXXI|XXXI]] |[[26. janúar]], [[1997]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Green Bay Packers]] (3) | 35-21 |bgcolor="#FFCCCC"|[[New England Patriots]] |[[Louisiana Superdome]] (5) |[[New Orleans]], [[Louisiana]] (8) |- |[[Super Bowl XXXII|XXXII]] |[[25. janúar]], [[1998]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Denver Broncos]] (1) | 31-24 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Green Bay Packers]] |[[Qualcomm Stadium]] (2)* |[[San Diego]], [[Kalifornía]] (2) |- |[[Super Bowl XXXIII|XXXIII]] |[[31. janúar]], [[1999]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Denver Broncos]] (2) | 34-19 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Atlanta Falcons]] |[[Pro Player Stadium]] (3)* |[[Miami]], [[Florída]] (8) |- |[[Super Bowl XXXIV|XXXIV]] |[[30. janúar]], [[2000]] |bgcolor="#D0E7FF"| [[Los Angeles Rams|St. Louis Rams]] (1) | 23-16 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Tennessee Titans]] |[[Georgia Dome]] (2) |[[Atlanta]], [[Georgia]] (2) |- |[[Super Bowl XXXV|XXXV]] |[[28. janúar]], [[2001]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Baltimore Ravens]] (1) | 34-7 |bgcolor="#D0E7FF"|[[New York Giants]] |[[Raymond James Stadium]] (1) |[[Tampa]], [[Florida]] (3) |- |[[Super Bowl XXXVI|XXXVI]] |[[3. febrúar]], [[2002]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[New England Patriots]] (1) | 20-17 |bgcolor="#D0E7FF"| [[Los Angeles Rams|St. Louis Rams]] |[[Louisiana Superdome]] (6) |[[New Orleans]], [[Louisiana]] (9) |- |[[Super Bowl XXXVII|XXXVII]] |[[26. janúar]], [[2003]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[Tampa Bay Buccaneers]] (1) | 48-21 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Oakland Raiders]] |[[Qualcomm Stadium]] (3) |[[San Diego]], [[Kalifornía]] (3) |- |[[Super Bowl XXXVIII|XXXVIII]] |[[1. febrúar]], [[2004]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[New England Patriots]] (2) | 32-29 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Carolina Panthers]] |[[Reliant Stadium]] (1) |[[Houston]], [[Texas]] (2) |- |[[Super Bowl XXXIX|XXXIX]] |[[6. febrúar]], [[2005]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[New England Patriots]] (3) | 24-21 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Philadelphia Eagles]] |[[ALLTEL Stadium]] (1) |[[Jacksonville]], [[Florida]] (1) |- |[[Super Bowl XL|XL]] |[[5. febrúar]], [[2006]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Pittsburgh Steelers]] (5) | 21-10 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Seattle Seahawks]] |[[Ford Field]] (1) |[[Detroit]], [[Michigan]] (2) |- |[[Super Bowl XLI|XLI]] |[[4. febrúar]], [[2007]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Indianapolis Colts]] (2) | 29-17 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Chicago Bears]] |[[Dolphin Stadium]] (4)* |[[Miami Gardens]], [[Flórída]] (9) |- |[[Super Bowl XLII|XLII]] |[[3. febrúar]], [[2008]] |bgcolor="#D0E7FF"|[[New York Giants]] (3) | 17-14 |bgcolor="#FFCCCC"|[[New England Patriots]] |[[University of Phoenix Stadium]] |[[Glendale]], [[Arizona]] (2) |- |[[Super Bowl XLIII|XLIII]] |[[1. febrúar]], [[2009]] |bgcolor="#FFCCCC"|[[Pittsburgh Steelers]] (7) | 27-23 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Arizona Cardinals]] | Raymond James Stadium (2) |[[Tampa]], [[Flórída]] (4) |- |[[Super Bowl XLIV|XLIV]] |[[7. febrúar]], [[2010]] |bgcolor="#D0E7FF"| [[New Orleans Saints]] (1) | 31-17 |bgcolor="#FFCCCC"| [[Indianapolis Colts]] |[[Sun Life Stadium]] (5) | [[Miami]], [[Flórída]] (10) |- | [[Super Bowl XLV|XLV]] | [[6. febrúar]], [[2011]] |bgcolor="#D0E7FF"| [[Green Bay Packers]] (4) | 31-25 |bgcolor="#FFCCCC"| [[Pittsburgh Steelers]] | Cowboys Stadium (1) || Arlington-North, [[Texas]] (1) |- | XLVI || [[5. febrúar]], [[2012]] |bgcolor="#D0E7FF"| [[New York Giants]] (4) | 21-17 |bgcolor="#FFCCCC"| [[New England Patriots]] | Lucas Oil Stadium || [[Indianapolis]], [[Indiana]] |- | XLVII || [[3. febrúar]], [[2013]] |bgcolor="#FFCCCC"| [[Baltimore Ravens]] (2) | 34-31 |bgcolor="#D0E7FF"| [[San Francisco 49ers]] | [[Mercedes-Benz-Superdome]] (7) || [[New Orleans]], [[Louisiana]] (10) |- | XLVIII || [[2. febrúar]], [[2014]] |bgcolor="#D0E7FF"| [[Seattle Seahawks]] (1) | 43-8 |bgcolor="#FFCCCC"| [[Denver Broncos]] | MetLife Stadium || East Rutherford, [[New Jersey]] |- | XLIX || [[1. febrúar]], [[2015]] |bgcolor="#FFCCCC"| [[New England Patriots]] (4) | 28-24 |bgcolor="#D0E7FF"| [[Seattle Seahawks]] | [[University of Phoenix Stadium]] (2) || [[Glendale]], [[Arizona]] (3) |- | 50 || [[7. febrúar]], [[2016]] |bgcolor="#FFCCCC"| [[Denver Broncos]] (3) | 24-10 |bgcolor="#D0E7FF"| [[Carolina Panthers]] | Levi’s Stadium || Santa Clara, Kalifornía |- | LI || [[5. febrúar]], [[2017]] |bgcolor="#FFCCCC"| [[New England Patriots]] (5) | 34-28 |bgcolor="#D0E7FF"| [[Atlanta Falcons]] | NRG Stadium (2) || Houston, Texas (3) |- | LII || [[4. febrúar]], [[2018]] |bgcolor="#D0E7FF"| [[Philadelphia Eagles]] (1) | 41-33 |bgcolor="#FFCCCC"| [[New England Patriots]] | [[U.S. Bank Stadium]] || Minneapolis, Minnesota (2) |- | LIII || [[3. febrúar]], [[2019]] |bgcolor="#FFCCCC"| [[New England Patriots]] (6) | 13-3 |bgcolor="#D0E7FF"| [[Los Angeles Rams]] | [[Mercedes-Benz Stadium]] || Atlanta, Georgia (3) |- | LIV || [[2. febrúar]], [[2020]] |bgcolor="#FFCCCC"| [[Kansas City Chiefs]] (2) | 31-20 |bgcolor="#D0E7FF"| [[San Francisco 49ers]] | [[Hard Rock Stadium]] (5)* || Miami Gardens, Flórída (10) |- | LV || [[7. febrúar]], [[2021]] |bgcolor="#D0E7FF"| [[Tampa Bay Buccaneers]] (2) | 31-9 |bgcolor="#FFCCCC"| [[Kansas City Chiefs]] | Raymond James Stadium (3) || Tampa, Flórída (5) |- | LVI || [[13. febrúar]], [[2022]] |bgcolor="#D0E7FF"| [[Los Angeles Rams]] (2) | 23-20 |bgcolor="#FFCCCC"| [[Cincinnati Bengals]] | [[SoFi Stadium]] || [[Inglewood]], Kalifornía |- | LVII || [[12. febrúar]], [[2023]] |bgcolor="#FFCCCC"| [[Kansas City Chiefs]] (3) | 38-35 |bgcolor="#D0E7FF"| [[Philadelphia Eagles]] | State Farm Stadium (3) || Glendale, Arizona (4) |- | LVIII || [[11. febrúar]], [[2024]] |bgcolor="#FFCCCC"| [[Kansas City Chiefs]] (4) | 25-22 |bgcolor="#D0E7FF"| [[San Francisco 49ers]] | [[Allegiant Stadium]] || [[Paradise (Nevada)|Paradise]], [[Nevada]] |- | LIX || [[9. febrúar]], [[2025]] |bgcolor="#D0E7FF"| [[Philadelphia Eagles]] (2) | 40-22 |bgcolor="#FFCCCC"| [[Kansas City Chiefs]] | Caesars Superdome (8) || [[New Orleans]], Louisiana (11) |- | LX || [[8. febrúar]], [[2026]] |bgcolor="#D0E7FF"| [[Seattle Seahawks]] (2) | 29-13 |bgcolor="#FFCCCC"| [[New England Patriots]] | Levi’s Stadium (2) || Santa Clara, Kalifornía (2) |} <nowiki>*</nowiki> ''Ath: [[Qualcomm Stadium]] var upphaflega þekktur sem San Diego Stadium og Jack Murphy Stadium. [[Hard Rock Stadium]] var upphaflega Dolphin Stadium en fljótlega var nafninu breytt í Joe Robbie Stadium síðan stuttlega í Pro Player Park og næst Pro Player Stadium, að lokum var nafninu aftur breytt í Dolphin Stadium.'' ==Super Bowl sigrar== {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |bgcolor="#D0E7FF"| <small>'''Lið úr Þjóðardeildinni'''</small> |bgcolor="#FFCCCC"| <small>'''Lið úr Ameríkudeildinni'''</small> |} {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- bgcolor="#efefef" !Super Bowl<br>sigrar !Lið ! Ár sigurs |- |rowspan=2 style="text-align:center"| 6 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Pittsburgh Steelers]] |[[1974]], [[1975]], [[1978]], [[1979]], [[2005]], [[2008]] |- |bgcolor="#FFCCCC"| [[New England Patriots]] |[[2001]], [[2003]], [[2004]], [[2014]], [[2016]], [[2018]] |- |rowspan=2 style="text-align:center"| 5 |bgcolor="#D0E7FF"|[[San Francisco 49ers]] |[[1981]], [[1984]], [[1988]], [[1989]], [[1994]] |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Dallas Cowboys]] |[[1971]], [[1977]], [[1992]], [[1993]], [[1995]] |- |rowspan=3 style="text-align:center"| 4 |bgcolor="#D0E7FF"|[[Green Bay Packers]] |[[1966]], [[1967]], [[1996]], [[2010]] |- |bgcolor="#D0E7FF"| [[New York Giants]] |[[1986]], [[1990]], [[2007]], [[2011]] |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Kansas City Chiefs]] | [[1969]], [[2019]], [[2022]], [[2023]] |- |rowspan=3 style="text-align:center"| 3 |bgcolor="#FFCCCC"|[[Oakland Raiders|L.A./Oakland Raiders]] |[[1976]], [[1980]], [[1983]] |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Washington Redskins]] |[[1982]], [[1987]], [[1991]] |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Denver Broncos]] |[[1997]], [[1998]], [[2015]] |- |rowspan=6 style="text-align:center"| 2 |bgcolor="#FFCCCC"| [[Miami Dolphins]] | [[1972]], [[1973]] |- |bgcolor="#FFCCCC"| [[Indianapolis Colts|Baltimore/Indianapolis Colts]] | [[1970]], [[2006]] |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Tampa Bay Buccaneers]] | [[2002]], [[2020]] |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Baltimore Ravens]] | [[2000]], [[2012]] |- |bgcolor="#D0E7FF"| [[Los Angeles Rams|St. Louis/Los Angeles Rams]] | [[1999]], [[2021]] |- |bgcolor="#D0E7FF"| [[Philadelphia Eagles]] | [[2017]], [[2024]] |- |rowspan=4 style="text-align:center"| 1 |bgcolor="#FFCCCC"|[[New York Jets]] | [[1968]] |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Chicago Bears]] | [[1985]] |- |bgcolor="#D0E7FF"| [[New Orleans Saints]] | [[2009]] |- |bgcolor="#D0E7FF"| [[Seattle Seahawks]] | [[2013]] |} ==Þátttaka í Super Bowl== {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |bgcolor="#D0E7FF"|<small>'''Lið úr Þjóðardeildinni'''</small> |bgcolor="#FFCCCC"|<small>'''Lið úr Ameríkudeildinni'''</small> |- |colspan="2" align="center" bgcolor="#FFE6BD"|<small>'''Lið úr National Football League/Ameríkudeildnni'''</small> |} <!-- Note: The reason the Colts are a different color from the other teams is because they are the only team that played a pre AFL-NFL merger Super Bowl for the NFL, than moved to the AFC in 1970. The Steelers did not play in a Super Bowl prior to the Merger in 1970.--> {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- bgcolor="#efefef" !Hversu oft lið<br>hefur tekið þátt !Lið !Sigrar !Töp !Sigur hlutfall |- |align="center"|8||bgcolor="#D0E7FF"|[[Dallas Cowboys]]||align="center"|5||align="center"|3||align="right"|.625 |- |- |align="center"|7||bgcolor="#FFCCCC"|[[Pittsburgh Steelers]]||align="center"|6||align="center"|1||align="right"|.857 |- |rowspan="2" align="center"|6||bgcolor="#FFCCCC"|[[Denver Broncos]]||align="center"|2||align="center"|4||align="right"|.333 |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[New England Patriots]]||align="center"|3||align="center"|3||align="right"|.500 |- |rowspan="4" align="center"|5||bgcolor="#D0E7FF"|[[San Francisco 49ers]]||align="center"|5||align="center"|0||align="right"|1.000 |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Oakland Raiders|L.A./Oakland Raiders]]||align="center"|3||align="center"|2||align="right"|.600 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Washington Redskins]]||align="center"|3||align="center"|2||align="right"|.600 |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Miami Dolphins]]||align="center"|2||align="center"|3||align="right"|.400 |- |rowspan="4" align="center"|4||bgcolor="#D0E7FF"|[[Green Bay Packers]]||align="center"|3||align="center"|1||align="right"|.750 |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Buffalo Bills]]||align="center"|0||align="center"|4||align="right"|.000 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Minnesota Vikings]]||align="center"|0||align="center"|4||align="right"|.000 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[New York Giants]]||align="center"|3||align="center"|1||align="right"|.750 |- |rowspan="2" align="center"|3||bgcolor="#FFE6BD"|[[Indianapolis Colts|Baltimore/Indianapolis Colts]]||align="center"|2||align="center"|2||align="right"|.500 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[St. Louis Rams|Los Angeles/St. Louis Rams]]||align="center"|1||align="center"|2||align="right"|.333 |- |rowspan="4" align="center"|2||bgcolor="#D0E7FF"|[[Chicago Bears]]||align="center"|1||align="center"|1||align="right"|.500 |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Kansas City Chiefs]]||align="center"|1||align="center"|1||align="right"|.500 |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Cincinnati Bengals]]||align="center"|0||align="center"|2||align="right"|.000 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Philadelphia Eagles]]||align="center"|0||align="center"|2||align="right"|.000 |- |rowspan="10" align="center"|1||bgcolor="#FFCCCC"|[[Baltimore Ravens]]||align="center"|1||align="center"|0||align="right"|1.000 |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[New York Jets]]||align="center"|1||align="center"|0||align="right"|1.000 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Tampa Bay Buccaneers]]||align="center"|1||align="center"|0||align="right"|1.000 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[New Orleans Saints]]||align="center"|1||align="center"|0||align="right"|1.000 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Atlanta Falcons]]||align="center"|0||align="center"|1||align="right"|.000 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Carolina Panthers]]||align="center"|0||align="center"|1||align="right"|.000 |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[San Diego Chargers]]||align="center"|0||align="center"|1||align="right"|.000 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Seattle Seahawks]]||align="center"|0||align="center"|1||align="right"|.000 |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Tennessee Titans]]||align="center"|0||align="center"|1||align="right"|.000 |- |bgcolor="#D0E7FF"|[[Arizona Cardinals]]||align="center"|0||align="center"|1||align="right"|.000 |- |rowspan="4" align="center"|0||bgcolor="#D0E7FF"|[[Detroit Lions]]||align="center"|0||align="center"|0||align="right"|--- |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Cleveland Browns]]||align="center"|0||align="center"|0||align="right"|--- |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Jacksonville Jaguars]]||align="center"|0||align="center"|0||align="right"|--- |- |bgcolor="#FFCCCC"|[[Houston Texans]]||align="center"|0||align="center"|0||align="right"|--- |} {{Super Bowl tímabil}} {{NFL}} ==Heimildir== *{{wpheimild | tungumál = en | titill = Super Bowl | mánuðurskoðað = mars | árskoðað = 2007}} [[Flokkur:Amerískur fótbolti]] 6427lmddwwjtrlup5xv6g78k832zepd 0 39059 1963797 1949735 2026-05-20T12:38:58Z TKSnaevarr 53243 1963797 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Mahmoud Ahmadinejad | nafn_á_frummáli = {{nobold|محمود احمدی‌نژاد}} | mynd = Mahmoud Ahmadinejad 2019 02.jpg | myndatexti1 = Ahmadinejad árið 2019. | titill= [[Forseti Írans]] | stjórnartíð_start = [[3. ágúst]] [[2005]] | stjórnartíð_end = [[3. ágúst]] [[2013]] | einvaldur = [[Ali Khamenei]] | vara_forseti = [[Mohammad Reza Aref]]<br>[[Parviz Davoodi]]<br>[[Esfandiar Rahim Mashaei]]<br>[[Mohammad Reza Rahimi]] | forveri = [[Mohammad Khatami]] | eftirmaður = [[Hassan Rouhani]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1956|10|28}} | fæðingarstaður = [[Aradan]], [[Íran]] | þjóderni = [[Íran]]skur | maki = Azam al-Sadat Farahi ​(g. 1980)​ | stjórnmálaflokkur = [[Isargaran]] | börn = 3 | háskóli = Vísinda- og tækniháskóli Írans |undirskrift = Mahmoud Ahmadinejad signature.svg }} '''Mahmoud Ahmadinejad''' (á persnesku: {{lang|fa|محمود احمدی‌نژاد}}; f. [[28. október]] [[1956]] í [[Aradan]] í Íran) var forseti [[Íran|Íslamska lýðveldisins Íran]]. Hann tók við embættinu 6. ágúst 2005 og var 6. forseti landsins frá stofnun [[íslam]]sks lýðveldis árið 1979. Ahmadinejad gegndi áður embætti borgarstjóra í [[Teheran|Tehran]], höfuðborg Írans. Ahmadinejad hélt uppi harðri gagnrýni á stjórn [[George W. Bush]] meðan hann var [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti]] og vildi styrkja samband Írans og [[Rússland]]s. Hann neitaði að sinna kröfum [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|Öryggisráðs Sameinuðu þjónanna]] um að stöðva auðgun [[úran]]s, en Ahmadinejad sagði [[kjarnorkuáætlun Írans]] þjóna friðsamlegum tilgangi. Heimili Ahmadinejad varð fyrir loftárásum Ísraela og Bandaríkjamanna í upphafi [[Íransstríðið 2026|Íransstríðsins 2026]]. Tilkynnt var að Ahmadinejad hefði verið drepinn í árásunum<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrrverandi forseti Írans drepinn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/03/01/fyrrverandi_forseti_irans_drepinn/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 1. mars 2026|skoðað=1. mars 2026}}</ref> en tilkynningin var síðar dregin til baka.<ref>{{cite web |url=https://iranwire.com/fa/news-1/149682-ایلنا-محمود-احمدینژاد-کشته-شد/ |script-title=fa:محمود احمدی‌نژاد زنده است |trans-title=Mahmoud Ahmadinejad er á lífi |publisher=IranWire |language=fa |date=1 March 2026}}</ref> Samkvæmt umfjöllun ''[[New York Times]]'' var ætlun Ísraela og Bandaríkjamanna með árásinni að frelsa Ahmadinejad úr stofufangelsi svo hægt yrði að setja hann á valdastól sem leppstjórnanda þeirra í Íran.<ref>{{Vefheimild|titill=Ahmadinejad sagður hafa átt að taka við stjórnartaumum í Íran|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-05-20-ahmadinejad-sagdur-hafa-att-ad-taka-vid-stjornartaumum-i-iran-475983|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 20. maí 2026|skoðað=20. maí 2026|höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir}}</ref> == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Mahmoud Ahmadinejad | mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað = 2007}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Íran]] | frá = 2005 | til = 2013 | fyrir = [[Mohammad Khatami]] | eftir = [[Hassan Rouhani]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Íran}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{f|1956}} {{DEFAULTSORT:Ahmadinejad, Mahmoud}} [[Flokkur:Forsetar Írans]] [[Flokkur:Aðalritarar Samtaka hlutlausra ríkja]] tpyq2p4o0pkxj71skhqc7m6txxosf9g 0 42512 1963833 1916861 2026-05-20T21:28:24Z Berserkur 10188 /* Titlar */ 1963833 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Aston Villa Football Club | mynd = [[Mynd:Aston Villa New Badge.jpg|150px]] | Gælunafn =''The Villans eða The Lions'' | Stytt nafn =Aston Villa | Stofnað =21. nóvember 1874 | Leikvöllur =[[Villa Park]] | Stærð = 42.573 | Stjórnarformaður ={{EGY}} [[Nassef Sawiris]] {{USA}} [[Wes Edens]] | Knattspyrnustjóri = [[Unai Emery]] | Deild =[[Enska úrvalsdeildin]] | Tímabil = 2024/2025 | Staðsetning = 6. sæti af 20 | pattern_la1 = | pattern_b1 = _astonvilla2223h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _astonvilla2223h | pattern_so1 = _astonvilla2223h | leftarm1 = A3C9F9 | body1 = 85001B | rightarm1 = A3C9F9 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = A3C9F9 | pattern_la2 = _astonvilla2223a | pattern_b2 = _astonvilla2223a | pattern_ra2 = _astonvilla2223a | pattern_sh2 = _astonvilla2223a | pattern_so2 = _astonvilla2223a | leftarm2 = A3C9F9 | body2 = A3C9F9 | rightarm2 = A3C9F9 | shorts2 = A3C9F9 | socks2 = 85001B | pattern_la3 = _astonvilla2223t | pattern_b3 = _astonvilla2223t | pattern_ra3 = _astonvilla2223t | pattern_sh3 = _astonvilla2223t | pattern_so3 = _astonvilla2223t | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 | }} '''Aston Villa Football Club''' (einnig þekkt sem einfaldlega '''Villa''') er lið í [[Enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]]. Félagið er staðsett í Aston-hverfinu í [[Birmingham]] og var stofnað árið [[1874]]. Félagið hefur leikið heimaleiki sína á [[Villa Park]] síðan 1897. Félagið var eitt af stofnfélögum ensku deildarinnar árið 1888 og ensku úrvalsdeildarinnar árið 1992. Villa er eitt af sigursælustu félögum Englands, hefur orðið enskur meistari sjö sinnum og enskur FA-bikarmeistari sjö sinnum. Þá er félagið eitt af aðeins sex enskum liðum sem hefur unnið [[Meistaradeild Evrópu]] en það var árið 1982 þegar keppnin hét Evrópubikarinn. Tveir Íslendingar hafa spilað fyrir Aston Villa. Sá fyrri er [[Jóhannes Karl Guðjónsson]] sem spilaði fyrir Aston Villa í hálft tímabil frá janúar 2003 til júní sama árs. Seinni Íslendingurinn sem hefur spilað fyrir Aston Villa er [[Birkir Bjarnason]] en hann spilaði með félaginu frá 2017-2019. Aston Villa og nágrannaliðið [[Birmingham City]] er miklir erkifjendur, þegar þessi lið eigast við kallast það "Second City Derby". Nafnið er dregið af borginni [[Birmingham]] sem er næst fjölmennasta á [[Bretland|Bretlandi]]. Samtals hafa þessi lið spilað 127 sinnum við hvort annað. Villa hefur unnið 57 þeirra, 33 jafntefli og [[Birmingham City]] unnið 37. Síðasti leikur á milli liðanna var í [[Enska meistaradeildin|Ensku B deildinni]] þann 10. mars 2019 sem endaði með 1-0 sigri Aston Villa. Frá 2006-2016 var eigandi liðsins [[Randy Lerner]]. Kínverski viðskiptamaðurinn [[Tony Xia]] keypti félagið fyrir 76 milljón punda í gegnum fyrirtækið sitt [[Recon Group]]. Tony Xia entist hins vegar ekki lengi í Villa því árið 2018 var tilkynnt að NSWE hafi keypt 55% hluta í Aston Villa sem hækkaði ári síðar í 100% eignarhlutfall. NSWE er samangert úr milljarðarmæringunum [[Nassef Sawiris]] og [[Wes Edens]]. Þeir eiga félagið en þann dag í dag.<ref>{{Citation|title=Aston Villa F.C.|date=2021-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aston_Villa_F.C.&oldid=1029084756|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-06-22}}</ref> [[Mynd:Villa Park.jpg|thumb|250px|right|Villa Park í Birmingham]] == Titlar == {| class="wikitable" !Titill !Fjöldi !Ár |- | [[Enska úrvalsdeildin|Deildarmeistarar]] ||align=center|7 | 1893/94, 1895/96, 1896/97, 1898/99, 1899/00, 1909/10, 1980/81 |- | [[Enski bikarinn]] ||align=center|7 | 1887, 1895, 1897, 1905, 1913, 1920, 1957 |- | [[Enski deildabikarinn]] ||align=center|5 || 1961, 1975, 1977, 1994, 1996 |- | [[Samfélagsskjöldurinn]] ||align=center|1|| 1981 |- | [[Evrópukeppni félagsliða]] ||align=center|1||2026 |- | [[Evrópski ofurbikarinn]]||align=center|1 || 1982 |- | '''Fjöldi Titla''' | style="text-align:center;"| '''23''' | |} * [[Gamla enska fyrsta deildin|1. Deild]]: 1937/38 og 1959/60. * '''3. deild''': 1971/72. * Úrslitaleikir í [[Enski bikarinn|enska bikarnum]]: 1892, 1924, 2000 og 2015. * Úrslitaleikir í [[Enski deildabikarinn|enska deildarbikarnum]]: 1963, 1971, 2010 og 2020. == Þekktir leikmenn == {{Col-begin}}{{Col-3}} *{{ENG}} [[Gabriel Agbonlahor]] *{{ENG}} [[Stephen Warnock]] *{{ENG}} [[Emile Heskey]] *{{WAL}} [[Trevor Ford]] *{{NIL}} [[Peter McParland]] *{{NIL}} [[Danny Blanchflower]] *{{ENG}} [[Eric Houghton]] *{{SKO}} [[Charlie Aitken]] *{{ENG}} [[Brian Little]] *{{ENG}} [[Peter Withe]] *{{ENG}} [[Dennis Mortimer]] *{{SKO}} [[Andy Gray]]{{Col-3}} *{{ENG}}[[Gordon Cowans]] *{{ENG}}[[David Platt]] *{{IRL}} [[Steve Staunton]] *{{FRA}}[[David Ginola]] *{{NOR}}[[John Carew]] *{{TTO}} [[Dwight Yorke]] *{{ENG}} [[Dion Dublin]] *{{ENG}} [[Paul Merson]] *{{ENG}} [[Ian Taylor]] *{{IRL}} [[Paul McGrath]] *{{ENG}} [[Lee Hendrie]]{{Col-3}} *{{DNK}} [[Peter Schmeichel]] *{{COL}} [[Juan Pablo Angel]] *{{ENG}} [[Gareth Barry]] *{{ENG}} [[James Milner]] *{{DNK}} [[Martin Laursen]] *{{ENG}} [[Gareth Southgate]] *{{BEL}} [[Christian Benteke]] *{{ENG}} [[Ashley Young]] *{{ENG}} [[Jack Grealish]] *{{ENG}} [[Ollie Watkins]] *{{ARG}}[[Emiliano Martinez]]{{Col-end}} == Knattspyrnustjórar == {{Col-begin}} {{Col-3}} *{{SKO}} [[George Ramsay]] (1884–1926) *{{ENG}} [[W. J. Smith]] (1926–1934) *{{SKO}} [[Jimmy McMullan]] (1934–1935) *{{ENG}} [[Jimmy Hogan]] (1936–1944) *{{SKO}} [[Alex Massie]] (1945–1950) *{{SKO}} [[George Martin (knattspyrnuþjálfari)|George Martin]] (1950–1953) *{{ENG}} [[Eric Houghton]] (1953–1958) *{{ENG}} [[Joe Mercer]] (1958–1964) *{{ENG}} [[Dick Taylor]] (1964–1967) *{{ENG}} [[Tommy Cummings]] (1967–1968) *{{SKO}} [[Tommy Docherty]] (1968–1970) *{{WAL}} [[Vic Crowe]] (1970–1974) {{Col-3}} *{{ENG}} [[Ron Saunders]] (1974–1982) *{{ENG}} [[Tony Barton]] (1982–1984) *{{ENG}} [[Graham Turner]] (1984–1986) *{{SKO}} [[Billy McNeill]] (1986–1987) *{{ENG}} [[Graham Taylor]] (1987–1990) *{{CZE}} [[Jozef Venglos]] (1990–1991) *{{ENG}} [[Ron Atkinson]] (1991–1994) *{{ENG}} [[Brian Little]] (1994–1998) *{{IRL}} [[David O'Leary]] (2003–2006) *{{ENG}} [[John Gregory (fótboltamaður)|John Gregory]] (1998–2002) *{{ENG}} [[Graham Taylor]] (2002–2003) {{Col-3}} *{{NIL}} [[Martin O' Neill]] (2006–2010) *{{FRA}}[[Gérard Houllier]] (2010–2011) *{{SKO}} [[Alex McLeish]] (2011–2012) *{{SKO}} [[Paul Lambert]] (2012–2015) *{{ENG}} [[Tim Sherwood]] (2015) *{{FRA}} [[Rémy Garde]] (2015–2016) *{{ITA}} [[Roberto Di Matteo]] (2016) *{{ENG}} [[Steve Bruce]] (2016–2018) *{{ENG}} [[Dean Smith]] (2018–2021) *{{ENG}} [[Steven Gerrard]] (2021–2022) *{{ESP}} [[Unai Emery]] (2022–nú){{Col-end}} {{S|1874}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íþróttalið frá Birmingham]] 2b0e8lylw3x3z4tu8y4du5m3xnymmcs 1963834 1963833 2026-05-20T21:31:55Z Berserkur 10188 1963834 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Aston Villa Football Club | mynd = [[Mynd:Aston Villa New Badge.jpg|150px]] | Gælunafn =''The Villans eða The Lions'' | Stytt nafn =Aston Villa | Stofnað =21. nóvember 1874 | Leikvöllur =[[Villa Park]] | Stærð = 42.573 | Stjórnarformaður ={{EGY}} [[Nassef Sawiris]] {{USA}} [[Wes Edens]] | Knattspyrnustjóri = [[Unai Emery]] | Deild =[[Enska úrvalsdeildin]] | Tímabil = 2024/2025 | Staðsetning = 6. sæti af 20 | pattern_la1 = | pattern_b1 = _astonvilla2223h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _astonvilla2223h | pattern_so1 = _astonvilla2223h | leftarm1 = A3C9F9 | body1 = 85001B | rightarm1 = A3C9F9 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = A3C9F9 | pattern_la2 = _astonvilla2223a | pattern_b2 = _astonvilla2223a | pattern_ra2 = _astonvilla2223a | pattern_sh2 = _astonvilla2223a | pattern_so2 = _astonvilla2223a | leftarm2 = A3C9F9 | body2 = A3C9F9 | rightarm2 = A3C9F9 | shorts2 = A3C9F9 | socks2 = 85001B | pattern_la3 = _astonvilla2223t | pattern_b3 = _astonvilla2223t | pattern_ra3 = _astonvilla2223t | pattern_sh3 = _astonvilla2223t | pattern_so3 = _astonvilla2223t | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 | }} '''Aston Villa Football Club''' (einnig þekkt sem einfaldlega '''Villa''') er lið í [[Enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]]. Félagið er staðsett í Aston-hverfinu í [[Birmingham]] og var stofnað árið [[1874]]. Félagið hefur leikið heimaleiki sína á [[Villa Park]] síðan 1897. Félagið var eitt af stofnfélögum ensku deildarinnar árið 1888 og ensku úrvalsdeildarinnar árið 1992. Villa er eitt af sigursælustu félögum Englands, hefur orðið enskur meistari sjö sinnum og enskur FA-bikarmeistari sjö sinnum. Þá er félagið eitt af aðeins sex enskum liðum sem hefur unnið [[Meistaradeild Evrópu]] en það var árið 1982. Tveir Íslendingar hafa spilað fyrir Aston Villa. Sá fyrri er [[Jóhannes Karl Guðjónsson]] sem spilaði fyrir Aston Villa í hálft tímabil frá janúar 2003 til júní sama árs. Seinni Íslendingurinn sem hefur spilað fyrir Aston Villa er [[Birkir Bjarnason]] en hann spilaði með félaginu frá 2017-2019. Aston Villa og nágrannaliðið [[Birmingham City]] er miklir erkifjendur, þegar þessi lið eigast við kallast það "Second City Derby". Nafnið er dregið af borginni [[Birmingham]] sem er næst fjölmennasta á [[Bretland|Bretlandi]]. Samtals hafa þessi lið spilað 127 sinnum við hvort annað. Villa hefur unnið 57 þeirra, 33 jafntefli og [[Birmingham City]] unnið 37. Síðasti leikur á milli liðanna var í [[Enska meistaradeildin|Ensku B deildinni]] þann 10. mars 2019 sem endaði með 1-0 sigri Aston Villa. Frá 2006-2016 var eigandi liðsins [[Randy Lerner]]. Kínverski viðskiptamaðurinn [[Tony Xia]] keypti félagið fyrir 76 milljón punda í gegnum fyrirtækið sitt [[Recon Group]]. Tony Xia entist hins vegar ekki lengi í Villa því árið 2018 var tilkynnt að NSWE hafi keypt 55% hluta í Aston Villa sem hækkaði ári síðar í 100% eignarhlutfall. NSWE er samangert úr milljarðarmæringunum [[Nassef Sawiris]] og [[Wes Edens]]. Þeir eiga félagið en þann dag í dag.<ref>{{Citation|title=Aston Villa F.C.|date=2021-06-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aston_Villa_F.C.&oldid=1029084756|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-06-22}}</ref> [[Mynd:Villa Park.jpg|thumb|250px|right|Villa Park í Birmingham]] == Titlar == {| class="wikitable" !Titill !Fjöldi !Ár |- | [[Enska úrvalsdeildin|Deildarmeistarar]] ||align=center|7 | 1893/94, 1895/96, 1896/97, 1898/99, 1899/00, 1909/10, 1980/81 |- | [[Enski bikarinn]] ||align=center|7 | 1887, 1895, 1897, 1905, 1913, 1920, 1957 |- | [[Enski deildabikarinn]] ||align=center|5 || 1961, 1975, 1977, 1994, 1996 |- | [[Samfélagsskjöldurinn]] ||align=center|1|| 1981 |- | [[Meistaradeild Evrópu]] ||align=center|1||1982 |- | [[Evrópukeppni félagsliða]] ||align=center|1||2026 |- | [[Evrópski ofurbikarinn]]||align=center|1 || 1982 |- | '''Fjöldi Titla''' | style="text-align:center;"| '''23''' | |} * [[Gamla enska fyrsta deildin|1. Deild]]: 1937/38 og 1959/60. * '''3. deild''': 1971/72. * Úrslitaleikir í [[Enski bikarinn|enska bikarnum]]: 1892, 1924, 2000 og 2015. * Úrslitaleikir í [[Enski deildabikarinn|enska deildarbikarnum]]: 1963, 1971, 2010 og 2020. == Þekktir leikmenn == {{Col-begin}}{{Col-3}} *{{ENG}} [[Gabriel Agbonlahor]] *{{ENG}} [[Stephen Warnock]] *{{ENG}} [[Emile Heskey]] *{{WAL}} [[Trevor Ford]] *{{NIL}} [[Peter McParland]] *{{NIL}} [[Danny Blanchflower]] *{{ENG}} [[Eric Houghton]] *{{SKO}} [[Charlie Aitken]] *{{ENG}} [[Brian Little]] *{{ENG}} [[Peter Withe]] *{{ENG}} [[Dennis Mortimer]] *{{SKO}} [[Andy Gray]]{{Col-3}} *{{ENG}}[[Gordon Cowans]] *{{ENG}}[[David Platt]] *{{IRL}} [[Steve Staunton]] *{{FRA}}[[David Ginola]] *{{NOR}}[[John Carew]] *{{TTO}} [[Dwight Yorke]] *{{ENG}} [[Dion Dublin]] *{{ENG}} [[Paul Merson]] *{{ENG}} [[Ian Taylor]] *{{IRL}} [[Paul McGrath]] *{{ENG}} [[Lee Hendrie]]{{Col-3}} *{{DNK}} [[Peter Schmeichel]] *{{COL}} [[Juan Pablo Angel]] *{{ENG}} [[Gareth Barry]] *{{ENG}} [[James Milner]] *{{DNK}} [[Martin Laursen]] *{{ENG}} [[Gareth Southgate]] *{{BEL}} [[Christian Benteke]] *{{ENG}} [[Ashley Young]] *{{ENG}} [[Jack Grealish]] *{{ENG}} [[Ollie Watkins]] *{{ARG}}[[Emiliano Martinez]]{{Col-end}} == Knattspyrnustjórar == {{Col-begin}} {{Col-3}} *{{SKO}} [[George Ramsay]] (1884–1926) *{{ENG}} [[W. J. Smith]] (1926–1934) *{{SKO}} [[Jimmy McMullan]] (1934–1935) *{{ENG}} [[Jimmy Hogan]] (1936–1944) *{{SKO}} [[Alex Massie]] (1945–1950) *{{SKO}} [[George Martin (knattspyrnuþjálfari)|George Martin]] (1950–1953) *{{ENG}} [[Eric Houghton]] (1953–1958) *{{ENG}} [[Joe Mercer]] (1958–1964) *{{ENG}} [[Dick Taylor]] (1964–1967) *{{ENG}} [[Tommy Cummings]] (1967–1968) *{{SKO}} [[Tommy Docherty]] (1968–1970) *{{WAL}} [[Vic Crowe]] (1970–1974) {{Col-3}} *{{ENG}} [[Ron Saunders]] (1974–1982) *{{ENG}} [[Tony Barton]] (1982–1984) *{{ENG}} [[Graham Turner]] (1984–1986) *{{SKO}} [[Billy McNeill]] (1986–1987) *{{ENG}} [[Graham Taylor]] (1987–1990) *{{CZE}} [[Jozef Venglos]] (1990–1991) *{{ENG}} [[Ron Atkinson]] (1991–1994) *{{ENG}} [[Brian Little]] (1994–1998) *{{IRL}} [[David O'Leary]] (2003–2006) *{{ENG}} [[John Gregory (fótboltamaður)|John Gregory]] (1998–2002) *{{ENG}} [[Graham Taylor]] (2002–2003) {{Col-3}} *{{NIL}} [[Martin O' Neill]] (2006–2010) *{{FRA}}[[Gérard Houllier]] (2010–2011) *{{SKO}} [[Alex McLeish]] (2011–2012) *{{SKO}} [[Paul Lambert]] (2012–2015) *{{ENG}} [[Tim Sherwood]] (2015) *{{FRA}} [[Rémy Garde]] (2015–2016) *{{ITA}} [[Roberto Di Matteo]] (2016) *{{ENG}} [[Steve Bruce]] (2016–2018) *{{ENG}} [[Dean Smith]] (2018–2021) *{{ENG}} [[Steven Gerrard]] (2021–2022) *{{ESP}} [[Unai Emery]] (2022–nú){{Col-end}} {{S|1874}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íþróttalið frá Birmingham]] h6j9rxjpxxg6apdzmu044ehuoahimit 0 42565 1963832 1962499 2026-05-20T21:25:42Z Berserkur 10188 1963832 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament | name = UEFA Europa League | founded = {{Start date and age|1971}} <br /> (endurnefnd 2009) | region = Evrópa ([[UEFA]]) | number of teams = 32 (riðlakeppni){{efn|8 félög bætast við eftir riðlakeppni: sigurvegarar hvers riðils fara áfram í 16 liða keppni, lið í öðru sæti fara í umspil þar sem þau keppa við lið sem lentu í þriðja sæti í riðlakeppni [[UEFA Champions League|Champions League]].}}<br />58 (alls) | qualifier for = [[UEFA Super Cup]]<br />[[UEFA Champions League]] | related comps = {{nowrap|[[UEFA Champions League]] (1. stig)}}<br>{{nowrap|[[UEFA Europa Conference League]] (3. stig)}} | current champions = {{nowrap|{{flagicon|England}} [[Aston Villa]] (fyrsti titill)}} | most successful club = {{nowrap|{{flagicon|Spánn}} [[Sevilla FC|Sevilla]] (7 titlar)}} | website = [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/ Opinber vefsíða] | current = }} '''Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu''' eða '''Evrópubikarinn''' (enska: ''UEFA Europa League'') er keppni í [[knattspyrna|knattspyrnu]]. Núverandi bikarmeistarar eru [[Aston Villa]]. == Úrslitaleikir == === Inter-Cities Fairs Cup === {| |- | 1955-58&nbsp;&nbsp; || [[London XI]] - '''[[FC Barcelona|Barcelona]]''' || 2-8 (2-2, 0-6) |- | 1958-60 || [[Birmingham City]] - ''[[FC Barcelona|Barcelona]]'' || 1-4 (0-0, 1-4) |- | 1960-61 || [[Birmingham City]] - ''[[A.S. Roma]]'' || 2-4 (2-2, 0-2) |- | 1961-62 || ''[[Valencia CF|Valencia]]'' - [[FC Barcelona|Barcelona]] || 7-3 (6-2, 1-1) |- | 1962-63 || [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] - ''[[Valencia CF|Valencia]]'' || 1-4 (1-2, 0-2) |- | 1963-64 || ''[[Real Zaragoza]]'' - [[Valencia CF|Valencia]] || 2-1 ([[Camp Nou]], [[Barcelona]]) |- | 1964-65 || [[Juventus]] - ''[[Ferencvarosi TC|Ferencvaros]]'' || 0-1 ([[Stadio Comunale]], [[Torino]]) |- | 1965-66 || ''[[FC Barcelona|Barcelona]]'' - [[Real Zaragoza]] || 4-3 (0-1, 4-2 efs.) |- | 1966-67 || ''[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]'' - [[Leeds United]]|| 2-0 (2-0, 0-0) |- | 1967-68 || ''[[Leeds United]]'' - [[Ferencvarosi TC|Ferencvaros]] || 1-0 (1-0, 0-0) |- | 1968-69 || ''[[Newcastle United FC|Newcastle]]'' - [[Ujpest]] || 6-2 (3-0, 3-2) |- | 1969-70 || [[Anderlecht]] - [[Arsenal FC|Arsenal]] || 3-4 (3-1, 0-3) |- | 1970-71 || [[Juventus]] - ''[[Leeds United]]'' || 3-3 (2-2, 1-1) Leeds vann með fleiri mörk skoruð á útvivelli. |- |} === UEFA Cup === {| |- | 1971-72&nbsp;&nbsp; || [[Wolverhampton Wanderers|Wolverhampton]] - ''[[Tottenham Hotspur FC|Tottenham]]'' || 2-3 (1-2, 1-1) |- | 1972-73 || ''[[Liverpool FC|Liverpool]]'' - [[Borussia Mönchengladbach|Mönchengladbach]] || 3-2 (3-0, 0-2) |- | 1973-74 || [[Tottenham Hotspur FC|Tottenham]] - ''[[Feyenoord]]'' || 2-4 (2-2, 0-2) |- | 1974-75 || ''[[Borussia Mönchengladbach|Mönchengladbach]]'' - [[FC Twente|Twente]] || 5-1 (0-0, 5-1) |- | 1975-76 || ''[[Liverpool FC|Liverpool]]'' - [[Club Brügge]] || 4-3 (3-2, 1-1) |- | 1976-77 || ''[[Juventus]]'' - [[Athletic Bilbao]] || 2-2 (1-0, 1-2), Juventus vann með fleiri mörk skoruð á útivelli. |- | 1977-78 || [[SC Bastia|Bastia]] - ''[[PSV Eindhoven]]'' || 0-3 (0-0, 0-3) |- | 1978-79 || [[Rauða stjarnan Belgrad]]- ''[[Borussia Mönchengladbach|Mönchengladbach]]'' || 1-2 (1-1, 0-1) |- | 1979-80 || [[Borussia Mönchengladbach|Mönchengladbach]] - ''[[Eintracht Frankfurt|Frankfurt]]'' || 3-3 (3-2, 0-1), Frankfurt vann með fleiri mörk skoruð á útivelli. |- | 1980-81 || ''[[Ipswich Town F.C.]]'' - [[AZ Alkmaar]] || 5-4 (3-0, 2-4) |- | 1981-82 || ''[[IFK Göteborg]]'' - [[Hamburger SV]] || 4-0 (1-0, 3-0) |- | 1982-83 || ''[[RSC Anderlecht|Anderlecht]]'' - [[S.L. Benfica]] || 2-1 (1-0, 1-1) |- | 1983-84 || [[RSC Anderlecht|Anderlecht]] - ''[[Tottenham Hotspur|Tottenham]]'' || 2-2 (1-1, 1-1 efs.), Tottenham vann 4-3 í vítaspyrnukeppni |- | 1984-85 || [[Videoton]] - ''[[Real Madrid]]'' || 1-3 (0-3, 1-0) |- | 1985-86 || '''[[Real Madrid]]''' - [[1. FC Köln]] || 5-3 (5-1, 0-2) |- | 1986-87 || ''[[IFK Göteborg]]'' - [[Dundee United|Dundee Utd]] || 2-1 (1-0, 1-1) |- | 1987-88 || [[Espanyol]] - ''[[Bayer Leverkusen|Leverkusen]]'' || 3-3 (3-0, 0-3 efs.), Leverkusen vann 3-2 í vítaspyrnukeppni. |- | 1988-89 || ''[[SSC Napoli]]'' - [[VfB Stuttgart|Stuttgart]] || 5-4 (2-1, 3-3) |- | 1989-90 || ''[[Juventus]]'' - [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] || 3-1 (3-1, 0-0) |- | 1990-91 || ''[[Inter Milan]]'' - [[A.S. Roma]]|| 2-1 (2-0, 0-1) |- | 1991-92 || [[Torino F.C.]] - [[AFC Ajax|Ajax]] || 2-2 (2-2, 0-0), Ajax vann með fleiri skoruðum mörkum á útivelli. |- | 1992-93 || [[Borussia Dortmund|Dortmund]] - ''[[Juventus]]'' || 1-6 (1-3, 0-3) |- | 1993-94 || [[Arsenal]] - ''[[Parma]]'' || 1-0 (0-0, 1-0) |- | 1994-95 || ''[[Parma Calcio 1913|Parma]]'' - [[Juventus]] || 2-1 (1-0, 1-1) |- | 1995-96 || ''[[FC Bayern München|Bayern München]]'' - [[Girondins de Bordeaux|Bordeaux]] || 5-1 (2-0, 3-1) |- | 1996-97 || ''[[FC Schalke 04|Schalke 04]]'' - [[Inter Milan]] || 1-1 (1-0, 0-1 efs.), Schalke 04 vann 4-1 í vítaspyrnukeppni. |- | 1997-98 || ''[[Inter Milan]]'' - [[S. S. Lazio]] || 3-0 ([[Parc des Princes]], [[París]]) |- | 1998-99 || ''[[Parma Calcio 1913|Parma]]'' - [[Olympique de Marseille|Marseille]] || 3-0 ([[Lusjniki Stadion]], [[Moskva]]) |- | 1999-2000 || ''[[Galatasaray]]'' - [[Arsenal FC|Arsenal]] || 0-0, Galatasaray vann 4-1 í vítakeppni ([[Parkin [[Kaupmannahöfn]] |Parkin]], ) |- | 2000-01 || ''[[Liverpool FC|Liverpool]]'' - [[Alavés]] || 5-4 efs. ([[Westfalenstadion]], [[Dortmund]]) |- | 2001-02 || ''[[Feyenoord]]'' - [[Borussia Dortmund|Dortmund]] || 3-2 ([[De Kuip]], [[Rotterdam]]) |- | 2002-03 || ''[[FC Porto|Porto]]'' - [[Glasgow Celtic]] || 3-2 efs. ([[Olimpico]], [[Sevilla]]) |- | 2003-04 || ''[[Valencia CF|Valencia]]'' - [[Olympique de Marseille|Marseille]] || 2-0 ([[Ullevi]], [[Gautaborg]]) |- | 2004-05 || ''[[CSKA Moskva]]'' - [[Sporting Clube de Portugal|Sporting]] || 3-1 ([[Estádio José Alvelade]], [[Lissabon]]) |- | 2005-06 || [[Middlesbrough F.C.|Middelsbrough]] - ''[[Sevilla FC]]'' || 0-4 ([[Philips Stadion]], [[Eindhoven]]) |- | 2006-07 || [[Espanyol]] - ''[[Sevilla FC]] || 2-2 efs., Sevilla vann 3-1 eftir vítaspyrnukeppni ([[Hampden Park]], [[Glasgow]]) |- | 2007-08 || ''[[Zenit Sankti Pétursborg]]'' - [[Rangers F.C.]] || 2-0 ([[City of Manchester Stadium]], [[Manchester]]) |- | 2008–09 || ''[[Shaktar Donetsk]]'' - [[Werder Bremen]] || 2-1 efs. ([[Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadion|Şükrü Saracoğlu Stadion]], [[Istanbul]]) |} === Evrópukeppni félagsliða === {| |- | 2009-10 || ''[[Atlético Madrid]]'' - [[Fulham F.C.|Fulham]] || 2-1 ([[HSH Nordbank Arena]], [[Hamborg]]) |- | 2010-11 || ''[[FC Porto]]'' - [[S.C. Braga]] || 1-0 ([[Aviva Stadium]], [[Dublin]]) |- | 2011-12 || ''[[Atlético Madrid]]'' - [[Athletic Bilbao]] || 3-0 ([[National Stadium]], [[Búkarest]]) |- | 2012-13 || [[Benfica]] - ''[[Chelsea F.C.]]''' || 1-2 ([[Amsterdam ArenA]], [[Amsterdam]]) |- | 2013-14 || '''[[Sevilla FC]]''' - [[Benfica]] || 0-0 ([[Juventus Stadium]], [[Torino]]). ''Sevilla vann í vítakeppni 4-2.'' |- | 2014-15|| [[Dnipro Dnipropetrovsk]] - '''[[Sevilla FC]]''' || 2-3 ([[Stadion Narodowy]], [[Varsjá]]). |- | 2015-16 || '''[[Sevilla FC]]''' - [[Liverpool FC]] || 3-1 (St. Jakob-Park, [[Basel]]). |- | 2016-17 || '''[[Manchester United]]''' - [[Ajax FC]] || 2-0 ([[Friends Arena]], Stokkhólmi). |- | 2017-18 || '''[[Atletico Madrid]]''' - [[Olympique de Marseille]] || 3-0 (Parc Olympique Lyonnais, Lyon). |- | 2018-19 || '''[[Chelsea FC]]''' - [[Arsenal]] || 4-1 (Ólúmpíuleikkvangurinn, [[Baku]]). |- | 2019-20 || '''[[Sevilla FC]]''' - [[Inter Milan]] || 3-2 (Rhein Energie Stadion, [[Köln]]). |- | 2020-21 || [[Manchester United]] - '''[[Villareal CF]]''' || 1-1 (Stadion Miejski, [[Gdańsk]]). ''Villareal vann 11-10 í vítakeppni'' |- | 2021-22 || '''[[Eintracht Frankfurt]]''' - [[Glasgow Rangers]] || 1-1 (Ramón Sánchez Pizjuán, [[Sevilla]]). ''Frankfurt vann 5-4 í vítakeppni'' |- | 2022-23|| '''[[Sevilla FC]]''' - [[A.S. Roma]] || 1-1 (Puskas Arena, Búdapest) ''Sevilla vann 4-1 í vítakeppni'' |- | 2023-24|| '''[[Atalanta]]''' - [[Bayer Leverkusen]] || 3-0 (Aviva Stadium, Dyflinn) |- | 2024-25|| '''[[Tottenham Hotspur]]''' -[[Manchester United]] || 1-0 (San Mamés, Bilbao ) |- | 2025-26|| [[Aston Villa]] - [[SC Freiburg]] || 3 - 0 (Beşiktaş Stadium, Istanbúl) |} == Neðanmálsgreinar == <references group="lower-alpha"/> {{Stubbur|knattspyrna}} {{S|1971}} [[Flokkur:Knattspyrnumót og -keppnir félagsliða]] 0xmd9el9cayi7vgaz6y8kujld7acxew 0 43410 1963866 1963130 2026-05-21T09:01:54Z Friðþjófur 104929 /* Besti árangur annarra liða */ 1963866 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=Bikarkeppni karla |stofnár= 1960 |liðafjöldi=32 |ríki= {{ISL}} [[Ísland]] |keppnistímabil= |núverandi meistarar= [[Knattspyrnudeild Vestra |Vestri]] (1) |sigursælasta lið={{Lið KR}} (14) |úrslitaleikur= [[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] - {{Lið Valur}}<br>[[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]] (2025) |mótasíður= }} '''Bikarkeppni karla í knattspyrnu''' (''Mjólkurbikar karla'') er keppni á [[Ísland]]i sem fer fram milli aðildarfélaga [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]. Leikið er samkvæmt útsláttarfyrirkomulagi þannig að sigurvegari leiks heldur áfram keppni en taplið er úr leik. Viðureignir eru valdar af handahófi. Í bikarkeppninni er leikið til þrautar. Sé jafnt eftir venjulegan leiktíma skal framlengt og sé enn jafnt skal fara fram vítaspyrnukeppni. Aðalstyrktaraðili er [[Mjólkursamsalan]]. Mótið tók aftur upp nafnið ''Mjólkurbikarinn'' frá og með árinu 2018 en bikarkeppnin bar einnig sama nafn á árunum frá 1986-1996.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/mjolkurbikarinn-snyr-aftur|title=Mjólkurbikarinn snýr aftur|last=hanssteinar|date=2018-04-05|website=RÚV|language=en|access-date=2019-09-11}}</ref> Á upphafsárum keppninnar frá 1960 til 1972 var úrslitaleikurinn leikinn á [[Melavöllurinn|Melavellinum]], sem var malarvöllur. En frá árinu 1973 hefur úrslitaleikurinn verið leikinn á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]]. Undankeppni hefst að venju í aprílmánuði en í henni leika öll félög að frátöldum þeim sem taka þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]]. Svæðakeppni skal viðhöfð í undankeppninni og hún uppsett þannig að 20 lið komist áfram í aðalkeppnina, 32-liða úrslitin, ásamt 12 liðum [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeildarinnar]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ksi.is/media/logogreglugerdir/reglugerdir/April-2013-Reglugerd-KSI-um-knattspyrnumot---leidrett-22.-mai.pdf|titill=Reglugerð KSÍ um knattspyrnumót|höfundur=|útgefandi=KSÍ|mánuður=apríl|ár=2013|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2019|safnár=}}</ref> [[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2022]], á milli FH og Víkings fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]] þann 1. október 2022. [[Knattspyrnudeild Vestra |Vestri]] eru núverandi bikarmeistarar eftir að hafa lagt [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]] af velli í úrslitum bikarkeppninnar þann 22. ágúst 2025. == Sigurvegarar == {| class="wikitable sortable" style="font-size:82%;" !style="background:silver;" |Ár !style="background:silver;" |Sigurvegari !style="background:silver;" |Úrslit !style="background:silver;" |2. sæti |<small><<>></small> !style="background:silver;" |Undanúrslit !style="background:silver;" |Undanúrslit !style="background:silver;" |<small>Fjöldi<br/>liða</small> |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1960|1960]] || ''{{Lið KR}}''|| 2-0|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KR}} 2-1 [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]||{{Lið Fram}} 2-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1961|1961]] || ''{{Lið KR}}'' ||4-3|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 2-1 {{Lið Fram}}||{{Lið ÍA}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1962|1962]] || ''{{Lið KR}}'' ||3-0|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið ÍBA}}||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1963|1963]] || ''{{Lið KR}}''||4-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 3-2 {{Lið Keflavík}}||{{Lið ÍA}} 6-1 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1964|1964]] || ''{{Lið KR}}'' ||4-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 2-1 {{Lið KR}}-b||{{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1965|1965]] || ''{{Lið Valur}}'' ||5-3|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 3-2 {{Lið ÍBA}}||{{Lið ÍA}} 1-1, 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1966|1966]] || ''{{Lið KR}}'' ||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Keflavík}}||{{Lið Valur}} 5-0 {{Lið Þróttur R.}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]] || ''{{Lið KR}}''|| 3-0|| {{Lið Víkingur R.}} || ||{{Lið KR}} 3-3, 1-0 {{Lið Fram}}||{{Lið Víkingur R.}} 1-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1968|1968]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||2-1|| {{Lið KR}}-b || ||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Fram}}||{{Lið KR}}-b {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1969|1969]] || ''{{Lið ÍBA}}'' ||1-1, 3-2 ([[Framlenging|frl.]]) ||{{Lið ÍA}} || ||{{Lið ÍBA}} 3-1 {{Lið Selfoss}}||{{Lið ÍA}} 4-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1970|1970]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið KR}}||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1971|1971]] || ''{{Lið Víkingur R.}}'' ||1-0|| {{Lið Breiðablik}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 2-0 {{Lið ÍA}}||{{Lið Breiðablik}} 1-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1972|1972]] || ''{{Lið ÍBV}}''||2-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið ÍBV}} 4-0 {{Lið Valur}}||{{Lið Keflavík}} 0-0, 0-2 {{Lið FH}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1973|1973]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Fram}} 4-0 {{Lið ÍBV}}||{{Lið ÍA}} 0-3 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1974|1974]] || ''{{Lið Valur}}''||4-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 2-2, 2-1 {{Lið Víkingur R.}}||{{Lið Völsungur}} 0-2 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1975|1975]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||1-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Keflavík}} 2-1 {{Lið KR}}||{{Lið ÍA}} 1-0 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1976|1976]] || ''{{Lið Valur}}''||3-0|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið Valur}} 0-0, 3-0 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið FH}} 2-3 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1977|1977]] || ''{{Lið Valur}}''||2-1 ||{{Lið Fram}} || ||{{Lið FH}} 0-3 {{Lið Fram}}||{{Lið Valur}} 4-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1978|1978]] || ''{{Lið ÍA}}''||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið Breiðablik}} 0-1 {{Lið ÍA}}||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1979|1979]] || ''{{Lið Fram}}'' ||1-0|| {{Lið Valur}} || ||{{Lið Þróttur R.}} 2-2, 0-2 {{Lið Fram}}||{{Lið Valur}} 2-1 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1980|1980]] || ''{{Lið Fram}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið FH}} 0-1 {{Lið Fram}}||{{Lið Breiðablik}} 2-3 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1981|1981]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||3-2|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið ÍBV}}||{{Lið Fram}} 1-0 {{Lið Fylkir}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1982|1982]] || ''{{Lið ÍA}}''||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 1-2 {{Lið ÍA}}||{{Lið Keflavík}} 2-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1 ([[Framlenging|frl.]])|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið ÍA}} 4-2 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið FH}} 2-2, 1-4 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1984|1984]] || '''{{Lið ÍA}}''' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Þróttur R.}}||{{Lið Fram}} 3-1 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1985|1985]] || ''{{Lið Fram}}''||3-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Fram}} 3-0 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Keflavík}} 2-0 {{Lið KA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1986|1986]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið ÍA}} 3-1 {{Lið Valur}}||{{Lið Fram}} 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1987|1987]] || ''{{Lið Fram}}''||5-0 ||{{Lið Víðir}} || ||{{Lið Fram}} 3-1 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Víðir}} 1-0 {{Lið Valur}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1988|1988]] || ''{{Lið Valur}}'' ||1-0|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 0-1 {{Lið Valur}}||[[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] 0-1 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1989|1989]] || ''{{Lið Fram}}'' ||3-1|| {{Lið KR}} || ||{{Lið Keflavík}} 3-4 {{Lið Fram}}||{{Lið ÍBV}} 2-3 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1990|1990]] || ''{{Lið Valur}}'' ||1-1,&nbsp;0-0&nbsp;(end.)<br/>(5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið KR}} || ||{{Lið Valur}} 2-0 {{Lið Víkingur R.}}||{{Lið Keflavík}} 2-4 {{Lið KR}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1991|1991]] || ''{{Lið Valur}}'' || 1-1,&nbsp;1-0&nbsp;(end.)|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Þór Ak.}} 0-0 (3-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Valur}}||{{Lið Víðir}} 1-3 {{Lið FH}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1992|1992]] || ''{{Lið Valur}}''||5-2 ([[Framlenging|frl.]]) || {{Lið KA}} || ||{{Lið Fylkir}} 2-4 {{Lið Valur}}||{{Lið KA}} 2-0 {{Lið ÍA}}|| |- |[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu 1993|1993]] || ''{{Lið ÍA}}''||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið KR}} 0-1 {{Lið ÍA}}||{{Lið Valur}} 1-2 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1994|1994]] || ''{{Lið KR}}'' || 2-0 ||{{Lið Grindavík}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Þór Ak.}}||{{Lið Stjarnan}} 3-3 (2-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) {{Lið Grindavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1995|1995]] || ''{{Lið KR}}'' ||2-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið Keflavík}} 0-1 {{Lið KR}}||{{Lið Fram}} 0-0 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Grindavík}} || |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 1996|1996]] || ''{{Lið ÍA}}''|| 2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Þór Ak.}} 0-3 {{Lið ÍA}} ||{{Lið ÍBV}} 1-0 {{Lið KR}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1997|1997]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||1-1, 0-0 (end.)<br/>(5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Keflavík}} 1-0 [[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]]||{{Lið ÍBV}} 3-0 {{Lið KR}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1998|1998]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||2-0||[[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] || ||{{Lið ÍBV}} 2-0 {{Lið Breiðablik}} ||{{Lið Grindavík}} 0-2 [[Mynd:Leiftur.png|20px]][[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] || |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 1999|1999]] || ''{{Lið KR}}'' ||3-1|| {{Lið ÍA}} || ||{{Lið KR}} 3-0 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið ÍA}} 3-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2000|2000]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||2-1|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið ÍA}} 1-1 (5-3 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið FH}}||{{Lið ÍBV}} 2-1 {{Lið Fylkir}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2001|2001]] || ''{{Lið Fylkir}}'' ||2-2 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið KA}} || ||{{Lið ÍA}} 0-2 {{Lið Fylkir}}||{{Lið FH}} 0-3 {{Lið KA}}|| |- |[[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2002|2002]] || ''{{Lið Fylkir}}'' ||3-1|| {{Lið Fram}} || ||{{Lið KA}} 2-3 {{Lið Fylkir}}||{{Lið ÍBV}} 1-2 {{Lið Fram}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2003|2003]] || ''{{Lið ÍA}}'' ||1-0 ||{{Lið FH}} || ||{{Lið KA}} 1-4 {{Lið ÍA}}||{{Lið FH}} 3-2 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2004|2004]] || ''{{Lið Keflavík}}'' ||3-0|| {{Lið KA}} || ||{{Lið HK}} 0-1 {{Lið Keflavík}}||{{Lið FH}} 0-1 {{Lið KA}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2005|2005]] || ''{{Lið Valur}}''||1-0 || {{Lið Fram}} || ||{{Lið Valur}} 2-0 {{Lið Fylkir}}||{{Lið Fram}} 2-2 (7-6 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið FH}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2006|2006]] || ''{{Lið Keflavík}}''||2-0 || {{Lið KR}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 0-4 {{Lið Keflavík}}||{{Lið Þróttur R.}} 0-1 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2007|2007]] || ''{{Lið FH}}''||2-1 ([[Framlenging|frl.]])|| {{Lið Fjölnir}} || ||{{Lið FH}} 3-1 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið Fylkir}} 1-2 {{Lið Fjölnir}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2008|2008]] || ''{{Lið KR}}''||1-0 || {{Lið Fjölnir}} || ||{{Lið Breiðablik}} 1-1 (1-4 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið KR}}||{{Lið Fylkir}} 3-4 {{Lið Fjölnir}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2009|2009]] || ''{{Lið Breiðablik}}''||2-2 (5-4 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) || {{Lið Fram}} || || {{Lið Breiðablik}} 3-2 {{Lið Keflavík}} || {{Lið Fram}} 1-0 {{Lið KR}}|| |- |[[VISA-bikar karla í knattspyrnu 2010|2010]] || '''{{Lið FH}}'''||4-0|| {{Lið KR}} || ||{{Lið FH}} 3-1 {{Lið Víkingur Ó.}}||{{Lið KR}} 4-0 {{Lið Fram}}|| |- |[[Valitor-bikar karla í knattspyrnu 2011|2011]] || ''{{Lið KR}}''||2-0||{{Lið Þór Ak.}} || ||{{Lið BÍ/Bolungarvík}} 1-4 {{Lið KR}}||{{Lið Þór Ak.}} 2-0 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012|2012]] || ''{{Lið KR}}''||2-1||{{Lið Stjarnan}} || ||{{Lið Grindavík}} 0-1 {{Lið KR}}||{{Lið Stjarnan}} 3-0 {{Lið Þróttur R.}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2013|2013]] || ''{{Lið Fram}}'' ||3-3 (7-6 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]])|| {{Lið Stjarnan}} || ||{{Lið Fram}} 2-1 {{Lið Breiðablik}}||{{Lið Stjarnan}} 2-1 {{Lið KR}}|| 61 |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2014|2014]] || ''{{Lið KR}}'' ||2-1|| {{Lið Keflavík}} || ||{{Lið ÍBV}} 2-5 {{Lið KR}}||{{Lið Keflavík}} 0-0 (4-2 [[Vítaspyrnukeppni|Vít.]]) {{Lið Víkingur R.}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2015|2015]] || ''{{Lið Valur}}'' ||2-0|| {{Lið KR}} || ||{{Lið KA}} 1-1 (4-5 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) {{Lið Valur}}||{{Lið KR}} 4-1 {{Lið ÍBV}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2016|2016]] || ''{{Lið Valur}}'' ||2-0|| {{Lið ÍBV}} || ||{{Lið Selfoss}} 1-2 {{Lið Valur}}||{{Lið ÍBV}} 1-0 {{Lið FH}}|| |- |[[Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2017|2017]] || ''{{Lið ÍBV}}'' ||1-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Stjarnan}} 1-2 {{Lið ÍBV}}||{{Lið FH}} 1-0 {{Lið Leiknir R.}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2018|2018]] || ''{{Lið Stjarnan}}'' ||0-0 (4-1 [[Vítaspyrnukeppni|vít.]]) || {{Lið Breiðablik}} || ||{{Lið Stjarnan}} 2-0 {{Lið FH}}||{{Lið Breiðablik}} 2-2 (6-4 vít.) {{Lið Víkingur Ó.}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2019|2019]] || '''{{Lið Víkingur R.}} ||1-0|| {{Lið FH}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 3-1 {{Lið Breiðablik}}|| {{Lið FH}} 3-1 {{Lið KR}}|| |- |[[2020]] || ''Keppni hætt v. Covid-19 || || || ||{{Lið Valur}} - {{Lið KR}}||{{Lið ÍBV}} - {{Lið FH}} || |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|2021]] || '''{{Lið Víkingur R.}} '''|| 3-0||{{Lið ÍA}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 3-0 [[Íþróttafélagið Vestri|Vestri]]|| {{Lið ÍA}} 2-0 {{Lið Keflavík}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2022|2022]] || '''{{Lið Víkingur R.}}'''|| 3-2 ||{{Lið FH}} || ||{{Lið Breiðablik}} 0-3 {{Lið Víkingur R.}}|| {{Lið FH}} 2-1 {{Lið KA}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2023|2023]] || '''{{Lið Víkingur R.}}'''|| 3-1 ||{{Lið KA}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 4-1 {{Lið KR}}|| {{Lið KA}} 2-2 (3-1 vít.) {{Lið Breiðablik}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2024|2024]] || '''{{Lið KA}}'''|| 2-0 ||{{Lið Víkingur R.}} || ||{{Lið Víkingur R.}} 1-1 (5-4 vít.) {{Lið Stjarnan}}|| {{Lið KA}} 3-2 {{Lið Valur}}|| |- |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2025|2025]] || '''[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]]'''|| 1-0 || {{Lið Valur}} || ||{{Lið Valur}} 3-1 {{Lið Stjarnan}}|| [[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] 0-0 (5-4 vít.) {{Lið Fram}}|| |} ==Styrktaraðilar== [[Mynd:Coppa islanda.jpg|thumb|VISA-bikar.]] === Nafn bikarkeppninnar === {| class="wikitable" style="text-align: center" |- | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | ''<span style="background: black; color: white;">Tímabil'' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Ár<span style="color: white;">''' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | ''<span style="background: black; color: white;">Styrktaraðili<span style="color: white;">'' |- |26||1960-1985||''enginn'' |- |11||1986-1996||Mjólkurbikar karla |- |10||1997-2002||Coca-Cola bikar karla |- |8||2003-2010||VISA-bikar karla |- |1||2011||Valitor-bikar karla |- | 6||2012-2017||Borgunarbikar karla |- |8 |2018- |Mjólkurbikar karla |} === Verðlaunafé bikarkeppninnar === Upplýsingar úr ársskýrslu KSÍ<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ksi.is/library/Skrar/arsthing-KSi/KSI%20%C3%A1rsskyrsla%202018.pdf|titill=Ársskýrsla KSÍ|útgefandi=KSÍ|mánuður=|ár=2019|mánuðurskoðað=|árskoðað=|safnár=}}</ref> {| class="wikitable" !Sæti !Verðlaunafé |- |1 |1.000.000 kr. |- |2 |500.000 kr. |- |3-4 |300.000 kr. |- |5-8 |200.000 kr. |- |9-16 |137.500 kr. |} == Úrslitaleikir bikakeppninnar == === Sigrar í úrslitaleikjum === {| class="wikitable" |- ! Félag ! Titlar ! Ár |- |{{Lið KR}} | 14 | 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1967, 1994, 1995, 1999, 2008, 2011, 2012, 2014 |- |{{Lið Valur}} | 11 | 1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, 2005, 2015, 2016 |- |{{Lið ÍA}} | 9 | 1978, 1982, 1983, 1984, 1986, 1993, 1996, 2000, 2003 |- |{{Lið Fram}} | 8 | 1970, 1973, 1979, 1980, 1985, 1987, 1989, 2013 |- |{{Lið ÍBV}} | 5 | 1968, 1972, 1981, 1998, 2017 |- |{{Lið Víkingur R.}} | 5 | 1971, 2019, 2021, 2022, 2023 |- |{{Lið Keflavík}} | 4 | 1975, 1997, 2004, 2006 |- |{{Lið FH}} | 2 | 2007, 2010 |- |{{Lið Fylkir}} | 2 | 2001, 2002 |- |[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] | 1 | 2025 |- |{{Lið KA}} | 1 | 2024 |- |{{Lið Stjarnan}} | 1 | 2018 |- |{{Lið Breiðablik}} | 1 | 2009 |- |{{Lið ÍBA}} + | 1 | 1969 |} <small>''Sjá [[Listi yfir titla í íslenskum íþróttum|lista yfir titla í íslenskum íþróttum]]''</small> === Besti árangur annarra liða === ;2. sæti ** {{Lið Fjölnir}} 2 sinnum (2007, 2008) ** {{Lið Þór Ak.}} 1 sinni (2011) ** {{Lið Grindavík}} 1 sinni (1994) ** {{Lið Víðir}} 1 sinni (1987) ** [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftur]] 1 sinni (1998) + ** {{Lið KR}} B-lið 1 sinni (1968) + ;Undanúrslit ** {{Lið Þróttur R.}} 7 sinnum (1966, 1978, 1979, 1981, 1984, 2006, 2012) ** {{Lið Víkingur Ó.}} 2 sinnum (2010, 2018) ** {{Lið Selfoss}} 2 sinnum (1969, 2016) ** {{Lið Leiknir R.}} 1 sinni (2017) ** {{Lið HK}} 1 sinni (2004) ** {{Lið Völsungur}} 1 sinni (1974) ;8-liða úrslit ** {{Lið Haukar}} 3 sinnum (1972, 2007, 2008) ** {{Lið Ægir}} 2 sinnum (2022, 2026) ** {{Lið Afturelding}} 2 sinnum (2025, 2026) ** {{Lið Grótta}} 2 sinnum (2013, 2026) ** {{Lið Þróttur N.}} 2 sinnum (1978, 1980) + ** [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]] 1 sinni (1960) ** [[Kórdrengir]] 1 sinni (2022) + ** {{Lið ÍR}} 1 sinni (2021) ** {{Lið Njarðvík}} 1 sinni (2019) ** {{Lið Sindri}} 1 sinni (1999) ** {{Lið Skallagrímur}} 1 sinni (1997) ** {{Lið Tindastóll}} 1 sinni (1988) ** {{Lið Reynir S.}} 1 sinni (1982) ** {{Lið Einherji}} 1 sinni (1978) ** [[Knattspyrnufélagið Hörður|Hörður Ísafirði]] 1 sinni (1970) ** {{Lið KS}} 1 sinni (1980) + ** [[Mynd:Tyr-logo.JPG|20px]] [[Knattspyrnufélagið Týr|Týr Ve.]] 1 sinni (1962) + ;16-liða úrslit ** {{Lið Fjarðabyggð}} 5 sinnum (2006, 2007, 2009, 2010, 2015) + ** {{Lið Hamar}} 3 sinnum (2008, 2011, 2014) ** {{Lið Höttur}} 3 sinnum (1993, 2009, 2012) ** {{Lið Kári}} 2 sinnum (2018, 2025) ** {{Lið KV}} 2 sinnum (2014, 2015) ** {{Lið Huginn}} 2 sinnum (1982, 1989) + ** {{Lið Austri}} 2 sinnum (1984, 1986) + ** {{Lið ÍH}} 1 sinni (2024) ** [[Dalvík/Reynir]] 1 sinni (2022) ** {{Lið KFS}} 1 sinni (2021) ** {{Lið Magni}} 1 sinni (2013) ** [[Knattspyrnufélag Breiðholts]] 1 sinni (2012) ** [[Knattspyrnufélagið Valur/Austri]] 1 sinni (1999) + ** [[Ungmennafélagið Valur|Valur Reyðarfirði]] 1 sinni (1992) + ** {{Lið Ármann}} 1 sinni (1970, 12-liða úrslit) + ** [[Íþróttafélag Kópavogs]] 1 sinni (1991) + ** [[Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfuss]] 1 sinni (1986) + ** [[Knattspyrnufélagið Árvakur]] 1 sinni (1985) + ** [[Ungmennafélagið Víkverji]] 1 sinni (1983) + ** [[Ungmennafélagið Árroðinn]] 1 sinni (1981) + ** [[UMF Reynir Árskógsströnd|Reynir Árskógsströnd]] 1 sinni (1977) + ** {{Lið Þór Þ.}} 1 sinni (1975) + + Keppir ekki lengur undir eigin merkjum. ++ Gæti enn orðið bikarmeistari === Flest mörk í úrslitaleikjum === {| class="wikitable" |- ! Mörk ! Leikmaður |- | 6 | [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] Gunnar Felixson |- | 6 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Guðmundur Steinsson |- | 4 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Marteinn Geirsson |- | 4 | [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] ''/'' [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] Pétur Pétursson (ÍA 3, KR 1) |- | 4 | [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] Pétur Ormslev |} === Áhorfendur á úrslitaleikjum === Fjöldi áhorfenda á úrslitaleikjum og dagsetningar þeirra frá aldamótum<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentGames/Rounds/?motnumer=32029|title=Stakt mót - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2019-09-11}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Nafn !'''Ár''' ! colspan="2" |Viðureign !Fjöldi !Dagsetning |- |''Coca-Cola bikar karla'' |'''2001''' |''{{Lið Fylkir}}'' |''{{Lið KA}}'' |2.839 |[[29. september|29.september]] |- |''Coca-Cola bikar karla'' |'''2002''' |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Fylkir}}'' |3.376 |[[28. september|28.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |'''2003''' |''{{Lið ÍA}}'' |''{{Lið FH}}'' |4.723 |[[27. september|27.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2004|'''2004''']] |''{{Lið KA}}'' |''{{Lið Keflavík}}'' |2.049 |[[2. október|2.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2005|'''2005''']] |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Valur}}'' |5.162 |[[24. september|24.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2006|'''2006''']] |''{{Lið KR}}'' |''{{Lið Keflavík}}'' |4.699 |[[30. september|30.september]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2007|'''2007''']] |''{{Lið FH}}'' |''{{Lið Fjölnir}}'' |3.739 |[[6. október|6.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2008|'''2008''']] |''{{Lið KR}}'' |''{{Lið Fjölnir}}'' |4.524 |[[4. október|4.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2009|'''2009''']] |''{{Lið Fram}}'' |''{{Lið Breiðablik}}'' |4.766 |[[3. október|3.október]] |- |''VISA-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2010|'''2010''']] |''{{Lið FH}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.438 |[[14. ágúst|14.ágúst]] |- |''Valitor-bikar karla'' |[[Úrslitaleikur Valitor-bikar karla 2011|'''2011''']] |''{{Lið Þór Ak.}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.327 |[[13. ágúst|13.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2012|'''2012''']] |''{{Lið Stjarnan}}'' |''{{Lið KR}}'' |5.080 |[[18. ágúst|18.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2013|'''2013''']] |''{{Lið Fram}} '' |''{{Lið Stjarnan}}'' |4.318 |[[17. ágúst|17.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2014|'''2014''']] |''{{Lið KR}} '' |''{{Lið Keflavík}}'' |4.694 |[[16. ágúst|16.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|'''2015''']] |''{{Lið Valur}} '' |''{{Lið KR}}'' |5.751 |[[15. ágúst|15.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2016|'''2016''']] |''{{Lið Valur}} '' |''{{Lið ÍBV}}'' |3.511 |[[13. ágúst|13.ágúst]] |- |''Borgunarbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2017|'''2017''']] |''{{Lið ÍBV}}'' |''{{Lið FH}}'' |3.094 |[[12. ágúst|12.ágúst]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2018|'''2018''']] |''{{Lið Stjarnan}}'' |''{{Lið Breiðablik}}'' |3.814 |[[15. september|15.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla 2019|'''2019''']] |''{{Lið Víkingur R.}}'' |''{{Lið FH}}'' | 4.257 |[[14. september|14.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |[[Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2021|'''2021''']] |''{{Lið Víkingur R.}}'' |''{{Lið ÍA}}'' | 4.829 |[[16. október|16.október]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2022 |'''{{Lið Víkingur R.}}''' |''{{Lið FH}}'' |4.381 |[[1. október|1.október]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2023 |'''{{Lið Víkingur R.}}''' |''{{Lið KA}}'' |3.845 |[[16. september|16.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2024 |'''{{Lið KA}}''' |''{{Lið Víkingur R.}}'' |4,096 |[[21. september|21.september]] |- |''Mjólkurbikar karla'' |2025 |'''[[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]]''' |''{{Lið Valur}}'' |3,979 |[[22. ágúst|22.ágúst]] |} <br /> == Tengt efni == *[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu]] *[[Mjólkursamsalan]] *[[Knattspyrnusamband Íslands]] *[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu]] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = VISA-bikar | mánuðurskoðað = 15. maí | árskoðað = 2007}} {{reflist}} {{S|1960}} {{Bikarkeppni karla í knattspyrnu}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Visa-bikar karla| ]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] 9fc0nf1zr5l2ee2wm5q1ruhclw3hg83 0 53128 1963836 1867661 2026-05-20T22:18:18Z TKSnaevarr 53243 1963836 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Apocalypse_vasnetsov.jpg|thumb|right|Reiðmenn opinberunarinnar eftir [[Viktor Vasnetsov]] frá 1887.]] '''Reiðmennirnir fjórir''' eru fjórar verur sem eru kallaðar fram við [[heimsendir|heimsenda]] til að valda eyðileggingu samkvæmt [[Biblían|Biblíunni]]. Þeir koma fram í [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]] í [[Opinberunarbókin]]ni, sjötta kafla (Opinberun Jóhannesar 6:1-7).<ref>{{vefheimild|url=https://biblian.is/biblian/opinberunarbok-johannesar-6-kafli/|titill=Opinberun Jóhannesar 6. kafli|vefsíða=Biblía 21. aldar|útgefandi=Hið íslenska biblíufélag}}</ref> Aðeins sá síðasti þeirra, [[Maðurinn með ljáinn|Dauðinn]], er nefndur í textanum, en þeir eru oft túlkaðir sem persónugervingar hernáms ([[Zelos]]), stríðs ([[Ares]]), hungurs ([[Limos]]) og dauða ([[Þanatos]]). Hver reiðmaður ríður hesti af tilteknum lit. Í íslenski þýðingu Biblíunnar er sagt að Dauðinn ríði bleikum hesti, og er þá átt við að hann ríði fölum eða ljósgráum hesti ([[gríska]]: χλωρός ''khlóros'' „öskugrár“, „gulgrænn“).<ref name=LMorris>{{cite book|last1=Morris|first1=Leon|title=The Book of Revelation: An Introduction and Commentary|date=1988|publisher=Inter-Varsity Press|location=Leicester, England|isbn=0-8028-0273-7|pages=100–105|edition=2}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur|Trúarbrögð}} [[Flokkur:Persónur í nýja testamentinu]] 8h3ztu44b9tz4v64j9dzobknozdnome 0 66070 1963873 1929560 2026-05-21T10:18:59Z ~2026-29948-88 116786 1963873 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn= José Mourinho | mynd = José Mourinho 20250206 (1).jpg |fullt nafn= José Mário dos Santos Mourinho Félix |fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1963|1|26}} |fæðingarbær= [[Setúbal]] |fæðingarland= [[Portúgal]] |hæð= 1,75 m |staða= Miðjumaður |núverandi lið= [[S.L. Benfica]] |númer= |ár1=1980-1982 |ár2=1982-1983 |ár3=1983-1985 |ár4=1985-1987 |lið1=Rio Ave |lið2=Belenenses |lið3=Sesimbra |lið4=Comércio e Indústria |leikir (mörk)1=16 (2) |leikir (mörk)2=16(2) |leikir (mörk)3=35 (1) |leikir (mörk)4=27 (8) |þjálfaraár= 2000<br />2001–2002<br />2002–2004<br />2004-2007<br>2008-2010<br>2010-2013<br>2013-2015<br>2016-2018<br>2019-2021<br>2021-2024<br>2024-2025<br>2025-2026 |þjálfað lið= [[S.L. Benfica|Benfica]]<br />[[União de Leiria]]<br />[[FC Porto]]<br />[[Chelsea FC]]<br>[[Inter Milan]]<br>[[Real Madrid]]<br>[[Chelsea FC]]<br>[[Manchester United]]<br>[[Tottenham Hotspur]]<br> [[AS Roma]]<br>[[Fenerbahçe]]<br>[[S.L. Benfica]] }} '''José Mário dos Santos Félix Mourinho''' (fæddur [[26. janúar]] [[1963]] í bænum Setúbal í [[Portúgal]]) er portúgalskur knattspyrnustjóri og fyrrum leikmaður. Hann stýrir nú [[S.L. Benfica]] í Lissabon. == Ferill sem knattspyrnustjóri == Jose Mourinho hefur stjórnað þremur portúgölskum liðum (Benfica, U.D. Leiria, og F.C Porto) og gerði Porto annars að sigurvegurum í [[Meistaradeild Evrópu]] árið 2004, þegar liðið vann Monaco frá Frakklandi 3-0 í úrslitaleik. Því næst fór hann til [[England]]s að þjálfa [[Chelsea FC]] frá [[London]]. Mourinho gerði þá að tvöföldum Englandsmeisturum tímabilin 2004-2005 og 2005-2006. Hann var látinn fara eftir tímabilið 2006-2007 þó að félagið hafi náð öðru sæti. Sumarið [[2008]] tók Mourinho við [[Internazionale]] frá Ítalíu. Vann hann með Inter þrennuna (ítölsku deildina, ítalska bikarinn og meistaradeildina) árið 2010. Árið 2013 skrifaði hann undir hjá [[Real Madrid]] og dvaldi þar til 2015. Hann vann [[La Liga]] tímabilið 2011-2012 og tvo bikara á tíma sínum með Real. Mourinho hélt aftur til Chelsea og gerði þá að meisturum tímabilið 2014-2015. Næsta tímabil var gegni liðsins slakt þegar það hafði tapað 9 af 16 leikjum fyrir jól sem varð til þess að Mourinho var sagt upp. Árið 2016 samdi Mourinho við [[Manchester United]] í 3 ár. Hann vann Evrópudeildina, Góðgerðaskjöldinn og EFL-bikarinn með félaginu. Aftur á móti var honum sagt upp líkt og síðast hjá Chelsea rétt fyrir jól árið 2018 eftir slakt gengi United. Í nóvember 2019 var hann skipaður stjóri [[Tottenham Hotspur]]. Honum var sagt upp störfum í lok tímabils 2020-21 þegar liðið var í 7. sæti Premier League. Hann gerðist stjóri A. S. Roma tímabilið 2021-2022. Árið 2022 vann hann [[Sambandsdeild Evrópu]] með liðinu. Hann var rekinn í janúar 2024 eftir slakt gengi. == Titlar sem knattspyrnustjóri == * Með '''[[FC Porto]]''' ** Portúgalskur meistari [[2002]]/[[2003]] og [[2003]]/[[2004]] ** Meistarar meistaranna Portúgal 2003 ** Bikarmeistari Portúgals [[2002]]/[[2003]] ** [[Evrópubikarinn]] [[2002]]/[[2003]] ** [[Meistaradeild Evrópu]] [[2003]]/[[2004]] * Með '''[[Chelsea FC]]''' ** [[Enska úrvalsdeildin|Englandsmeistari]] [[2004]][[2005]]/[[2005]]-[[2006]]/2014-2015 ** Deildarbikarmeistari Englands [[2004]]/[[2005]]-[[2006]]/[[2007]] ** Bikarmeistari Englands [[2007]] ** Meistari meistaranna England [[2005]] * Með '''[[Internazionale]]''' ** [[Ítalska úrvalsdeildin|Ítalskur meistari]] 2008/2009, 2009/2010 ** Meistari meistaranna 2008 ** Bikarmeistari Ítalíu 2010 ** Evrópumeistari 2010 * Með '''[[Real Madrid]]''' **La Liga 2011-2012 **Copa del Rey: 2010–11 **Supercopa de España: 2012 * Með '''[[Manchester United]]''' **EFL Cup: 2016–17 **FA Community Shield: 2016 **UEFA Europa League: 2016–17 *Með '''[[AS Roma]]''' **Sambandsdeild Evrópu: 2021-2022 {{fe|1963|Mourinho, Jose}} [[Flokkur:Portúgalskir knattspyrnustjórar]] g2cn96f1pjaglicjvc8oda83thieef1 0 66907 1963799 1933024 2026-05-20T12:44:46Z Örverpi 89677 /* Leikir */ Bætt við GTA VI 1963799 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Grand Theft Auto logo series.svg|thumb]] '''''Grand Theft Auto''''' ('''GTA''') er [[Tölvuleikur|tölvuleikjaröð]] sem [[Dave Jones]] framleiddi. GTA var upphaflega gerður fyrir [[PlayStation]] en síðar hafa verið framleiddar aðrar útgáfur af honum. Leikurinn gengur út á ýmis verkefni, en - eins og nafnið gefur til kynna - er hægt að stela bílum og nota til að leysa verkefnin. Þá er leikurinn einnig þekktur fyrir [[ofbeldi]]. == Leikir == * ''[[Grand Theft Auto (tölvuleikur)|Grand Theft Auto]]'' ([[1997]]) * ''[[Grand Theft Auto: London 1969]]'' ([[1999]]) * ''[[Grand Theft Auto: London 1961]]'' (1999) * ''[[Grand Theft Auto 2]]'' ([[1999]]) * ''[[Grand Theft Auto 3]]'' ([[2001]]) * ''[[Grand Theft Auto: Vice City]]'' ([[2002]]) * ''[[Grand Theft Auto: Advance]]'' * ''[[Grand Theft Auto: San Andreas]]'' ([[2004]]) * ''[[Grand Theft Auto: Liberty City Stories]]'' ([[2006]]) * ''[[Grand Theft Auto: Vice City Stories]]'' ([[2007]]) * ''[[Grand Theft Auto IV]]'' ([[2008]]) * ''[[Grand Theft Auto: Chinatown Wars]]'' ([[2009]]) * ''[[Grand Theft Auto V]]'' ([[2013]]) *''[[Grand Theft Auto VI]]'' ([[2026]]) {{stubbur|tölvuleikur}} [[Flokkur:Tölvuleikjaraðir]] f9l8tp4wzzreicoa0afsmuf8ff3roys 0 82897 1963879 1788118 2026-05-21T11:34:57Z Akigka 183 1963879 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Odinstorg_spring_2026.jpg|thumb|right|Óðinstorg á sólríkum degi árið 2026.]] '''Óðinstorg''' er lítið [[torg]] á gatnamótum [[Þórsgata|Þórsgötu]], [[Týsgata|Týsgötu]], [[Óðinsgata|Óðinsgötu]] og [[Spítalastígur|Spítalastígs]] í [[miðborg Reykjavíkur]]. Við Óðinstorg standa meðal annars [[Hótel Óðinsvé]], veitingastaðurinn Snaps, og [[Norræna félagið]]. Torgið var upphaflega byggingalóð sem [[borgarstjórn Reykjavíkur|bæjarstjórn Reykjavíkur]] keypti af eigandanum árið 1906 til að gera þar torg, en lóðin þótti mjög óhrjáleg. Eftir breytinguna voru nokkrar verslanir stofnaðar við torgið, meðal annars [[mjólkurbúð]] og skóbúð, og þar var settur upp auglýsingaturn. Fisksalar voru með söluvagna á Óðinstorgi um tíma, en þá þótti hentugt að selja fisk í nágrenni við mjólkurbúðir þar sem húsmæður versluðu reglulega. Fljótlega eftir að [[bifreið]]ar tóku að sjást á götum borgarinnar var farið að nota torgið sem óskipulegt bílastæði og 1949 var það skipulagt sem slíkt. Árið 2000 kom fram sú tillaga frá [[Eva María Jónsdóttir|Evu Maríu Jónsdóttur]], dagskrárgerðarkonu og fulltrúa íbúa í Miðborgarstjórn, að endurheimta eða gera þrjú smátorg á [[Skólavörðuholt]]i; Óðinstorg, „[[Freyjutorg]]“ (á mótum [[Freyjugata|Freyjugötu]], Óðinsgötu og [[Bjargarstígur|Bjargarstígs]]) og „[[Baldurstorg]]“ (á mótum [[Baldursgata|Baldursgötu]], Óðinsgötu og [[Nönnugata|Nönnugötu]]) en bílum var oft lagt óskipulega á þessum tveimur síðarnefndu gatnamótum. Þessar framkvæmdir voru samþykktar í umhverfis- og skipulagsráði árið 2008. Árið 2010 var síðastnefndu gatnamótunum breytt í lítið torg og [[vistgata|vistgötu]] með blómakerjum og bekkjum og 2018 var Freyjutorg búið til með niðurfelldum sorpgámum, bekkjum og lýsingu. Árið eftir hófust framkvæmdir við Óðinstorg sem var opnað í nýrri mynd árið 2020. [[Flokkur:Torg í Reykjavík]] [[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]] {{s|1906}} 3zr9aaj5va5h86nmhnqspafgmm5omeg 0 85671 1963867 1816799 2026-05-21T09:06:19Z Bjarki S 9 /* Forsetinn og þjóðaratkvæðagreiðsla */ 1963867 wikitext text/x-wiki [[Þjóðaratkvæðagreiðsla |Þjóðaratkvæðagreiðslur]] hafa átta sinnum farið fram á [[Ísland]]i. [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] kveður á um við hvaða aðstæður þjóðaratkvæðagreiðslur skuli haldnar. Í 11 gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi leysir forseta frá störfum, í 26. gr. segir að hún skuli haldin ef forseti synjar lagafrumvarpi staðfestingar og í 79. gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi samþykkir breytingar á kirkjuskipan ríkisins. Af þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi hafa tvær verið vegna synjunar forseta á að undirrita lög og engar verið haldnar vegna breytinga á kirkjuskipan ríkisins eða vegna þess að alþingi hafi leyst forseta frá störfum. Flestar hafa verið af öðrum ástæðum. Engin ákvæði eru um nánari útfærslur á þjóðaratkvæðagreiðslum, s.s. lágmarksþáttöku eða hversu stóran meirihluta þurfi til að niðurstaðan sé gild. Við [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|atkvæðagreiðslu um framtíðargildi laga nr. 1/2010 (Icesave)]] árið 2010 voru sett sérstök lög um framkvæmd atkvæðagreiðslunnar. Af þeim átta þjóðaratkvæðagreiðslum sem fram hafa farið á Íslandi voru fimm haldnar fyrir stofnun lýðveldisins og þrjár eftir stofnun þess. Í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum var spurt um fleira en eitt mál í einu: Í þjóðaratkvæðagreiðslu 1944 var kosið um tvö mál í einu og í þjóðaratvæðagreiðslu 2012 um sex mál. Alls hafa því fjórtán spursmál verið lögð fyrir kjósendur í þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi. {| class="wikitable" !Ár!!Kosið um!!Þátttaka!!Samþykk!!Andvíg |- |[[1908]]||[[áfengisbann]]||73%||60,1%||39,9% |- |[[1916]]||[[Þegnskylduvinna|þegnskylduvinnu]]||53%||8,2%||91,8% |- |[[1918]]||setningu [[sambandslögin|sambandslaganna]]||43,8% ||92,6%||7,4%. |- |[[1933]]||afnám áfengisbanns||45%||57,7%||42,3% |- |[[1944]]||afnám sambandslaganna||98,61%||99,5%||0,5% |- |[[1944]]||setningu nýrrar stjórnarskrár||98,61%||98,5%||1,5% |- |[[2010]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||62,51%||1,82%||98,18% |- |[[2011]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 13/2011|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||75%||40,1%||59,7% |- |[[2012]]||[[tillögur stjórnlagaráð|tillögur stjórnlagaráðs verði grundvöllur nýrrar stjórnarskrár]]||49%||66,9||33,1 |- |[[2012]]||[[tillögur stjórnlagaráð|færslu náttúruauðlinda í þjóðareigu]]||?||82,9||17,1 |- |[[2012]]||[[tillögur stjórnlagaráð|ákvæði um þjóðkirkju]]||?||57,1||42,9 |- |[[2012]]||[[tillögur stjórnlagaráð|aukið persónukjör í kosningum]]||?||78,4||21,6 |- |[[2012]]||[[tillögur stjórnlagaráð|vægi atkvæða milli landshluta verði gert jafnt]]||?||66,5||33,5 |- |[[2012]]||[[tillögur stjórnlagaráð|kosningabærir menn geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu]]||?||73,3||26,7 |} == Forsetinn og þjóðaratkvæðagreiðsla == 26. grein [[Stjórnarskrá Íslands|stjórnarskrár Íslands]] hljóðar svo: :„Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar forseti lagafrumvarpi staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.“ Þrisvar hefur reynt á gildi 26. greinarinnar. Í fyrsta skiptið árið 2004 þegar forseti synjaði lögum um svokallað [[Fjölmiðlafrumvarpið|fjölmiðlafrumvarp]] staðfestingar. Í því tilfelli kom ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem ný lög voru sett sem námu þau fyrri úr gildi. Annað skiptið var þegar forseti synjaði lögum um skuldbindingar Íslands vegna [[Icesave]] staðfestingar árið 2010. Í því tilviki fór atkvæðagreiðslan fram þann 6. mars 2010. Það var í fyrsta skipti sem þjóðin felldi lög sem hafa verið samþykkt af Alþingi. Rúm 98% þeirra sem tóku afstöðu sögðu nei. Þriðja skiptið var 2011 og snerist einnig um Icesave. Þá var nýjum lögum um Icesave hafnað. == Tengill == * [https://web.archive.org/web/20100307231351/http://www.kosning.is/thjodaratkvaedagreidslur/yfirlit/ Yfirlit yfir þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi] - Úr skýrslu starfshóps um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 26. gr. stjórnarskrárinnar (júní 2004) {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi| ]] gam3gr3sgs2nxe5pbzkxn8g16hugbdb 1963871 1963867 2026-05-21T09:29:05Z Bjarki S 9 1963871 wikitext text/x-wiki [[Þjóðaratkvæðagreiðsla |Þjóðaratkvæðagreiðslur]] hafa átta sinnum farið fram á [[Ísland]]i. [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] kveður á um við hvaða aðstæður þjóðaratkvæðagreiðslur skuli haldnar. Í 11 gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi leysir forseta frá störfum, í 26. gr. segir að hún skuli haldin ef forseti synjar lagafrumvarpi staðfestingar og í 79. gr. segir að hún skuli haldin ef Alþingi samþykkir breytingar á kirkjuskipan ríkisins. Af þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi hafa tvær verið vegna synjunar forseta á að undirrita lög og engar verið haldnar vegna breytinga á kirkjuskipan ríkisins eða vegna þess að alþingi hafi leyst forseta frá störfum. Flestar hafa verið af öðrum ástæðum. Engin ákvæði eru um nánari útfærslur á þjóðaratkvæðagreiðslum, s.s. lágmarksþáttöku eða hversu stóran meirihluta þurfi til að niðurstaðan sé gild. Við [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|atkvæðagreiðslu um framtíðargildi laga nr. 1/2010 (Icesave)]] árið 2010 voru sett sérstök lög um framkvæmd atkvæðagreiðslunnar. Af þeim átta þjóðaratkvæðagreiðslum sem fram hafa farið á Íslandi voru fimm haldnar fyrir stofnun lýðveldisins og þrjár eftir stofnun þess. Í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum var spurt um fleira en eitt mál í einu: Í þjóðaratkvæðagreiðslu 1944 var kosið um tvö mál í einu og í þjóðaratvæðagreiðslu 2012 um sex mál. Alls hafa því fjórtán spursmál verið lögð fyrir kjósendur í þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi. {| class="wikitable" !Ár!!Kosið um!!Þátttaka!!Samþykk!!Andvíg |- |[[1908]]||[[áfengisbann]]||73%||60,1%||39,9% |- |[[1916]]||[[Þegnskylduvinna|þegnskylduvinnu]]||53%||8,2%||91,8% |- |[[1918]]||setningu [[sambandslögin|sambandslaganna]]||43,8% ||92,6%||7,4%. |- |[[1933]]||afnám áfengisbanns||45%||57,7%||42,3% |- |[[1944]]||afnám sambandslaganna||98,61%||99,5%||0,5% |- |[[1944]]||setningu nýrrar stjórnarskrár||98,61%||98,5%||1,5% |- |[[2010]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||62,51%||1,82%||98,18% |- |[[2011]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 13/2011|ríkisábyrgð vegna Icesave]]||75%||40,1%||59,7% |- |[[2012]]||[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs]] (sex spurningar) ||48,9%|| || |} == Forsetinn og þjóðaratkvæðagreiðsla == 26. grein [[Stjórnarskrá Íslands|stjórnarskrár Íslands]] hljóðar svo: :„Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfestingin því lagagildi. Nú synjar forseti lagafrumvarpi staðfestingar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.“ Þrisvar hefur reynt á gildi 26. greinarinnar. Í fyrsta skiptið árið 2004 þegar forseti synjaði lögum um svokallað [[Fjölmiðlafrumvarpið|fjölmiðlafrumvarp]] staðfestingar. Í því tilfelli kom ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem ný lög voru sett sem námu þau fyrri úr gildi. Annað skiptið var þegar forseti synjaði lögum um skuldbindingar Íslands vegna [[Icesave]] staðfestingar árið 2010. Í því tilviki fór atkvæðagreiðslan fram þann 6. mars 2010. Það var í fyrsta skipti sem þjóðin felldi lög sem hafa verið samþykkt af Alþingi. Rúm 98% þeirra sem tóku afstöðu sögðu nei. Þriðja skiptið var 2011 og snerist einnig um Icesave. Þá var nýjum lögum um Icesave hafnað. == Tengill == * [https://web.archive.org/web/20100307231351/http://www.kosning.is/thjodaratkvaedagreidslur/yfirlit/ Yfirlit yfir þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi] - Úr skýrslu starfshóps um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 26. gr. stjórnarskrárinnar (júní 2004) {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi| ]] 211qbut8cz4a1z3fpwi84ec7xysuwtd 0 88778 1963874 1947847 2026-05-21T10:54:24Z Gurkubondinn 11672 Nota grein sem heimild eftir að hafa lesið hana 1963874 wikitext text/x-wiki '''Egill Holmboe''' ([[24. apríl]] [[1896]] – [[4. ágúst]] [[1986]]) var [[Noregur|Norðmaður]] ('''Egil Holmboe''') en tók upp nafnið '''Egill Fálkason''' þegar hann hlaut íslenskan ríkisborgararétt. Holmboe var í norsku utanríkisþjónustunni fyrir síðari heimsstyrjöld og var þá meðal annars vararæðismaður Norðmanna í Reykjavík en hélt aftur til Noregs [[1939]]. Holmboe var félagi í [[Nasjonal Samling|norska nasistaflokknum]] og á hernámsárunum í Noregi var Holmboe skrifstofustjóri í innanríkismálaráðuneyti [[Vidkun Quisling|Quislings]]. Hann var meðal annars túlkur [[Adolf Hitler|Adolfs Hitlers]] þegar [[Knut Hamsun]] heimsótti hann í [[Berghof]] í [[Austurríki]] [[1943]]. [[Leifur Muller]], sem var handtekinn þegar hann hafði áformað að flýja frá Noregi til [[Svíþjóð]]ar og sendur í fangabúðir í [[Þýskaland]]i, grunaði Holmboe um að hafa svikið sig í hendur Þjóðverja, en hann hafði verið heimilisvinur Müller-fjölskyldunnar þegar hann bjó á Íslandi.<ref>Skúli Sæland. [http://visindavefur.is/?id=27245 „Hvað getur þú sagt mér um Leif Müller?“]. Vísindavefurinn 8.10.2008. (Skoðað 28.12.2011)</ref> Holmboe var dæmdur til nokkurra ára fangelsisvistar í Noregi eftir stríð. Árið [[1953]] flutti hann til Íslands og fékk íslenskan ríkisborgararétt [[1955]].<ref name="helgarposturinn1987">{{Tímarit.is |987887 |Túlkur Hamsuns og Hitlers |útgáfudagsetning=19. nóvember 1987 |blað=[[Helgarpósturinn]] |blaðsíða=10,31–33 |höfundur=Garðar Sverrisson |skoðað=21. maí 2026 }}</ref> Síðari kona hans var íslensk, Sigríður dóttir [[Matthías Þórðarson (þjóðminjavörður)|Matthíasar Þórðarsonar]] þjóðminjavarðar. Hann starfaði lengst af hjá bandaríska hernum á Keflavíkurvelli. == Tilvísanir == {{reflist}} == Innri tenglar == * [[Listi yfir Íslendinga sem voru tengdir Nasistaflokknum]] {{Stubbur|Æviágrip|Ísland}} [[Flokkur:Íslendingar tengdir Nasistaflokknum]] [[Flokkur:Norðmenn]] {{fd|1896|1986}} 0ehfssc8ii3bth0lps7lq3nrj9ca0x6 0 104695 1963862 1392264 2026-05-21T08:54:42Z ~2026-30319-35 116785 1963862 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Dyrehavsbakken.jpg|thumb|right|Úr Dyrehavsbanen. Rutchebanen til vinstri.]] '''Dyrehavsbakken''', í daglegu tali '''Bakken''' er [[skemmtigarður]] í [[Danmörk]]u, norðan við [[Kaupmannahöfn]], og er elsti skemmtigarður í heimi sem enn er starfandi. Gestir harðindin sem þú þarft eru um 2,5 milljónir árlega. Upphafið má rekja til þess að árið [[1583]] var komið á fót markaði við hinn konunglega dýragarð og varð þar brátt vinsæll áfangastaður Kaupmannahafnarbúa. Á sumrin slógu [[trúður|trúðar]] og leikarar upp tjöldu hundrað og 50000000000004949494848484848484884848484848484m markaðinn og skemmtu fólki. Vinsældir Bakken jukust smátt og smátt og á seinni hluta 19. aldar fóru hús að koma í stað tjaldanna. Á Bakken er nú fjöldi leiktækja, þar á meðal fimm [[rússibani|rússibanar]]. Sá þekktasti heitir einfaldlega ''Rutchebanen'' og var tekinn í notkun árið [[1932]]. Einkennismerki Bakken er trúðurinn [[Pierrot]] og hefur hann komið fram í garðinum frá árinu [[1800]]. [[Flokkur:Danmörk]] [[Flokkur:Skemmtigarðar]] ptq5i4x73pjsjldux1vprny6wmd3k4q 1963863 1963862 2026-05-21T08:56:49Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-30319-35|~2026-30319-35]] ([[User talk:~2026-30319-35|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Addbot|Addbot]] 1392264 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Dyrehavsbakken.jpg|thumb|right|Úr Dyrehavsbanen. Rutchebanen til vinstri.]] '''Dyrehavsbakken''', í daglegu tali '''Bakken''' er [[skemmtigarður]] í [[Danmörk]]u, norðan við [[Kaupmannahöfn]], og er elsti skemmtigarður í heimi sem enn er starfandi. Gestir garðsins eru um 2,5 milljónir árlega. Upphafið má rekja til þess að árið [[1583]] var komið á fót markaði við hinn konunglega dýragarð og varð þar brátt vinsæll áfangastaður Kaupmannahafnarbúa. Á sumrin slógu [[trúður|trúðar]] og leikarar upp tjöldum við markaðinn og skemmtu fólki. Vinsældir Bakken jukust smátt og smátt og á seinni hluta 19. aldar fóru hús að koma í stað tjaldanna. Á Bakken er nú fjöldi leiktækja, þar á meðal fimm [[rússibani|rússibanar]]. Sá þekktasti heitir einfaldlega ''Rutchebanen'' og var tekinn í notkun árið [[1932]]. Einkennismerki Bakken er trúðurinn [[Pierrot]] og hefur hann komið fram í garðinum frá árinu [[1800]]. [[Flokkur:Danmörk]] [[Flokkur:Skemmtigarðar]] hotxz753avebw22y2sn2pl9fb2xtig9 0 106902 1963853 1961867 2026-05-21T03:04:48Z ~2026-30432-72 116781 Afturkallaði útgáfu [[Special:Diff/1961867|1961867]] frá [[Special:Contributions/Stillbusy|Stillbusy]] ([[User talk:Stillbusy|spjall]]) 1963853 wikitext text/x-wiki [[File:Charleroi - Parc (station de métro) - Lucky Luke - l'homme qui tire plus vite que son ombre - céramique - 01.jpg|thumb|right|Veggmynd af Lukku-Láka í neðanjarðarlestastöðinni Parc í Charleroi í Belgíu.]] '''Lukku-Láki''' (franska: Lucky Luke) er heiti á vinsælum belgískum teiknimyndasögum sem segja frá ævintýrum Lukku-Láka, kúreka sem er fljótari en skugginn að skjóta, í Villta Vestrinu. Persónan er sköpunarverk belgíska teiknarans [[Morris]] (Maurice de Bevere) og birtist fyrsta ævintýrið í [[Teiknimyndablaðið Svalur|teiknimyndablaðinu Sval]] (franska: Spirou) í október 1946. Frá og með árinu 1955 voru handrit að sögunum um Lukku-Láka samin af franska myndasöguhöfundinum [[René Goscinny]] og í samstarfi þeirra Morris og Goscinny náðu bækurnar miklum vinsældum. Eru þær nú meðal mest seldu teiknimyndasagna Evrópu og hafa verið þýddar á hartnær 30 tungumál, þar á meðal [[enska|ensku]], [[arabíska|arabísku]], [[þýska|þýsku]], [[danska|dönsku]], [[gríska|grísku]], [[hebreska|hebresku]], [[tyrkneska|tyrknensku]] og [[ítalska|ítölsku]]. Á árunum 1977 til 1983 komu fjölmargar Lukku-Láka bækur út á íslensku á vegum [[Fjölvi|Fjölvaútgáfunnar]]. Íslensk útgáfa Lukku-Láka hófst á ný árið 2016 á vegum [[Froskur útgáfa|Frosks útgáfu]] og komu út fimm bækur á árunum 2016-2020. Ekki er að finna neinar vísbendingar í sköpunarsögu Lukku-Láka, sem til dæmis má lesa um í [[Allt um Lukku Láka|Allt um Lukku-Láka]], um að hann hafi verið til eða eigi sér ákveðna fyrirmynd. Hins vegar eiga fjölmargar aðrar persónur í bókunum um Lukku-Láka sér beinar fyrirmyndir, annað hvort teknar beint úr sögu villta vestursins eða þekktar ímyndir úr samtímasögu vesturlanda þegar bækurnar voru gerðar. == Útgáfusaga == [[Mynd:Morris_y_Goscinny_1_-_Amsterdam_-_27051971.jpg|thumb|right|Félagarnir Morris og Goscinny á góðri stundu árið 1971]] Morris teiknaði Lukku-Láka frá árinu [[1946]] og þar til hann lést árið [[2001]]. Fyrsta ævintýrið um hann, ''Arizona 1880'', hóf göngu sína í ''[[Teiknimyndablaðið Svalur|teiknimyndablaðinu Sval]]'' í október 1946 sem varð vettvangur sagnanna næstu tvo áratugi. Morris samdi fyrstu ævintýrin um Lukku-Láka einn síns liðs og var yfirleitt um að ræða styttri sögur sem síðan komu út í bókarformi nokkrar í senn. Tók útlit Lukku-Láka talsverðum breytingum á þessum sokkabandsárum seríunnar þótt sum einkenni persónunnar, t.d. hárlokkurinn langi og kúrekafötin í belgísku fánalitunum, hafi verið til staðar frá öndverðu, að ógleymdum Léttfeta sem fylgt hefur Láka frá upphafi. Árið 1948 hélt Morris til Bandaríkjanna og ílengdist þar um nokkurra ára skeið. Í Bandaríkjunum kynntist hann höfundinum [[René Goscinny]] og fékk hann til að semja eina sögu um Lukku-Láka, [[Þverálfujárnbrautin|Þverálfujárnbrautina]], sem birtist í Sval á árunum 1955-1956. Eftir þetta samdi Goscinny Lukku-Láka sögurnar og stóð samstarf þeirra félaga við bókaflokkinn í um 20 ár. Héldu sögurnar áfram að birtast í Sval allt þar til Morris og Goscinny sögðu skilið við belgíska útgáfufélagið [[Dupuis]] árið 1967 og héldu til liðs við franska útgefandann [[Dargaud]] sem gaf út teiknimyndablaðið [[Pilote]]. Dargaud var frjálslyndara útgáfufélag en Dupuis á þessum tíma og Pilote þótti höfða til eldri lesenda myndasagna en Svalur. Er yfirleitt talið að vistaskiptin hafi gert bókaflokknum gott, en fyrsta sagan sem birtist í Pilote var [[Daldónaborg]]. Lukku-Láka sögurnar náðu miklum vinsældum í Evrópu á meðan á samstarfi þeirra Morris og Goscinny stóð og er tímabilið frá 1957-1977 yfirleitt talið vera gullöld seríunnar. Á þessu tímabili komu m.a. ýmsar eftirminnilegar persónur seríunnar til sögunnar, svo sem Daldónarnir, yngri frændur hinna raunverulega Daltonbræðra sem birst höfðu í einni af eldri sögum Morris, og hundurinn Rattati sem fyrst kom fram á sjónarsviðið í bókinni [[Í fótspor Daldóna]] og síðan í fjölmörgum seinni bókum. Eftir sviplegt andlát Goscinny árið 1977 hélt Morris áfram að teikna sögurnar, en fékk aðra til að sjá um handritsgerð. Komu ýmsir höfundar að ritun sagnanna eftir það, m.a. þeir [[Vicq]], [[Bob de Groot]], [[Jean Léturgie]], [[Xavier Fauche]], [[Lo Hartog Van Banda]], [[Guy Vidal]] og [[Patrick Nordmann]]. Aðdáendur bókaflokksins eru yfirleitt á einu máli um að bækurnar, sem komu út eftir lát Goscinny, standi gullaldarsögunum talsvert að baki. Morris lést árið 2001 og tók þá lærisveinn hans, franski teiknarinn [[Achde]], við keflinu. Achde hafði þá teiknað eina sögu um Lukku-Láka, [[Le Cuisinier francais]], sem kom út árið 2003, en er sjaldnast talin með í opinberu ritröðinni. Nafni bókaflokksins var þá breytt lítillega og í kjölfarið kom út bókin [[La Belle Province]] sem teiknuð er af Achde og skrifuð af [[Laurent Gerra]]. Síðan hafa nokkrir fleiri höfundar komið að ritun sagnanna, þ.e. þeir [[Daniel Pennac]], [[Tonino Benacquista]], [[Jacques Pessis]] og [[Jul]], en sá síðastnefndi semur nú handrit að nýjum sögum. Nú hafa komið út samtals 83 bækur á frummálinu og hafa bækurnar verið þýddar á hartnær 30 tungumál. == Sögurnar == Lukku-Láki er sérstaklega þekktur fyrir ótrúlega skothæfni sína og einstaka útsjónarsemi. Hann ríður um á hesti sínum [[Léttfeti|Léttfeta]], dyggum fáki sem hann kallar „gáfaðasta hest í heimi“ og [[Rattati]], „heimskasti hundur í heimi“ er einnig oft með þeim félögum í för. Lukku-Láki lendir ítrekað í útistöðum við óheppnu glæpamennina, [[Dalton bræður|Dalton bræður]] og jafnvel móður þeirra líka. Ártöl koma yfirleitt ekki fram í sögunum og Lukku-Láki er ætíð jafn gamall. Sögusviðið er þó yfirleitt raunsætt og persónur sagnanna sóttar í bandaríska sögu. Margar raunverulegar hetjur og skúrkar villta vestursins hafa orðið á vegi Lukku-Láka, til dæmis [[Billy the kid]], [[Jesse James]] og [[Roy Bean]]. Einnig hafa aðrar persónur úr mannkynssögunni komið við sögu, eins og [[Abraham Lincoln]] og [[Sigmund Freud]]. Goscinny sagði eitt sinn að hann og Morris reyndu, hvenær sem mögulegt var, að byggja ævintýri Lukku-Láka á raunverulegum atburðum en sagði jafnframt að þeir myndu ekki láta staðreyndir eyðileggja góða sögu. == Titlar == [[Listi yfir Lukku Láka bækur]] Lukku-Láka bækurnar eru nú yfir 80 talsins. Listinn sýnir nöfn og útgáfuár bókanna á frönsku og íslenskt heiti, númer og útgáfuár þar sem við á. Stuðst er við íslensk heiti þeirra bóka, sem komið hafa út á íslensku, og íslensk heiti sem öðrum bókum í bókaflokknum voru gefin í bókinni [[Allt um Lukku Láka|Allt um Lukku-Láka]] sem kom út árið 1978. Í öðrum tilvikum er stuðst við heiti bókanna á frummálinu. Á listanum er nokkrum bókum sleppt sem yfirleitt eru ekki taldar með í númeruðu seríunni. Ein þeirra er [[Þjóðráð Lukku-Láka]] (f. La Ballade des Dalton) sem kom út á frönsku árið 1978 og í íslenskri þýðingu sama ár. Þar er á ferðinni myndskreytt saga sem kom út í tengslum við samnefnda kvikmynd um Lukku-Láka frá árinu 1978. Samnefnd teiknimyndasaga birtist síðar í bókinni [[La Ballade des Dalton et autres histoires|La Ballade des Dalton et autres histories]] sem kom út árið 1986 og telst 55. bókin í bókaflokknum. Þá er bókin [[Á léttum fótum. Spes tilboð]] sem kom út í íslenskri þýðingu árið 1982 ekki hluti af opinberu ritröðinni. # [[Gullnáman]] (La Mine d'or de Dick Digger, 1949) [Ísl. útg. 1979, bók 22, að hluta] # [[Hroðreið]] (Rodéo, 1949) # [[Arísóna (bók)|Arísóna]] (Arizona, 1951) [Ísl. útg. 1979, bók 22, að hluta] # [[Undir Vesturhimni]] (Sous le ciel de l'Ouest, 1952) # [[Spilafanturinn]] (Lucky Luke contre Pat Poker, 1953) [Ísl. útg. 1981, bók 28] # [[Eldri Daldónar]] (Hors la loi, 1954) [Ísl. útg. 1982, bók 30] # [[Kynjalyfið]] (L'Elixir du Docteur Doxey, 1955) # [[Lukku-Láki og Langi Láki]] (Lucky Luke et Phil Defer, 1956) [Ísl. útg. 1980, bók 24] # [[Þverálfujárnbrautin]] (Des rails sur la Prairie, 1957) [Ísl. útg. 1981, bók 27] # [[Bardaginn við Bláfótunga]] (Alerte aux Pieds Bleus, 1958) [Ísl. útg. 1983, bók 33] # [[Óaldarflokkur Jússa Júmm]] (Lucky Luke contre Joss Jamon, 1958) # [[Daldónar, ógn og skelfing Vestursins]] (Les Cousins Dalton, 1958) [Ísl. útg. 1978, bók 6] # [[Rangláti dómarinn]] (Le Juge, 1959) [Ísl. útg. 1979, bók 18] # [[Allt í sóma í Oklahóma]] (Ruée sur l'Oklahoma, 1960) [Ísl. útg. 1977, bók 3] # [[Flótti Daldóna]] (L'évasion des Dalton, 1960) # [[Fúlspýt á Fúlalæk]] (En remontant le Mississippi, 1961) # [[Í fótspor Daldóna]] (Sur la piste des Dalton, 1961) # [[Í skugga borturnsins]] (A l'ombre des Derricks, 1962) # [[Karlarígur í Kveinabæli]] (Les Rivaux de de Painful Gulch, 1962) [Ísl. útg. 1978, bók 5] # [[Billi Barnungi]] (Billy the kid, 1962) [Ísl. útg. 1978, bók 12] # [[Undir Svörtufjöllum]] (Les Collines noires, 1963) # [[Kuldaboli bítur Daldóna]] (Les Dalton dans le blizzard, 1963) [Ísl. útg. 2020, bók 38] # [[Daldónar á ferð og flugi]] (Les Dalton courent toujours, 1964) [Ísl. útg. 1978, bók 11] # [[Vagnalestin]] (La Caravane, 1964) [Ísl. útg. 1980, bók 23] # [[Draugabærinn]] (La Ville fantôme, 1964) [Ísl. útg. 2016, bók 34] # [[Batnandi englar]] (Les Dalton se rachètent, 1965) [Ísl. útg. 1978, bók 13] # [[20. riddarasveitin]] (Le 20e cavalerie, 1965) [Ísl. útg. 1977, bók 2] # [[Heiðursvörður Billa Barnunga]] (L'Escorte, 1966) [Ísl. útg. 1979, bók 19] # [[Gaddavír á gresjunni]] (Des barbelés sur la prairie, 1967) [Ísl. útg. 1979, bók 20] # [[Svala sjana]] (Calamity Jane, 1967) [Ísl. útg. 1978, bók 8] # [[Rex og pex í Mexíkó]] (Tortillas pour les Dalton, 1967) [Ísl. útg. 1978, bók 7] # [[Póstvagninn]] (La Diligence, 1968) # [[Grænjaxlinn]] (Le Pied-Tendre, 1968) [Ísl. útg. 1980, bók 26] # [[Daldónaborg]] (Dalton City, 1969) # [[Jessi Jamm og Jæja]] (Jesse James, 1969) # [[Leikför um landið]] (Western Circus, 1970) [Ísl. útg. 1979, bók 17] # [[Apasagjáin]] (Canyon Apache, 1971) [Ísl. útg. 1978, bók 9] # [[Mamma Dagga]] (Ma Dalton, 1971) [Ísl. útg. 1978, bók 10] # [[Sjakalinn]] (Chasseur de primes, 1972) [Ísl. útg. 2019, bók 37] # [[Stórfurstinn]] (Le Grand Duc, 1973) [Ísl. útg. 2018, bók 36] # [[Ríkisbubbinn Rattati]] (L'héritage de Rantanplan, 1973) [Ísl. útg. 1978, bók 14] # [[Allt um Lukku Láka|Allt um Lukku-Láka]] (7 Histoires de Lucky Luke, 1974) [Ísl. útg. 1978, bók 16] # [[Hvíti kúrekinn]] (Le Cavalier blanc, 1975) # [[Sálarháski Dalton bræðra]] (La Guérison des Dalton, 1975) [Ísl. útg. 1977, bók 4] # [[Kalli keisari]] (L'Empereur Smith, 1976) [Ísl. útg. 1977, bók 1] # [[Söngvírinn]] (Le fil qui chante, 1977) [Ísl. útg. 1979, bók 21] # [[Fjársjóður Daldóna]] (Le Magot des Dalton, 1980) [Ísl. útg. 1980, bók 25] # [[Einhenti bandíttinn]] (Le Bandit manchot, 1981) [Ísl. útg. 1981, bók 29] # [[La Corde du pendu et autres histoires]] (1982) [Ísl. útg. 1982, að hluta] # [[Sara Beinharða]] (Sarah Bernhardt, 1982) [Ísl. útg. 1982, bók 32] # [[Daisy Town]] (1983) # [[Fingers]] (1983) # [[Le Daily Star]] (1984) # [[La Fiancée de Lucky Luke|Makaval í Meyjatúni]] (La Fiancée de Lucky Luke, 1985) [Ísl. útg. 2017, bók 35] # [[La Ballade des Dalton et autres histoires]] (1986) [Ísl. útg. 1982, að hluta] # [[Le Ranch maudit]] (1986) # [[Nitroglycérine]] (1987) # [[L'Alibi]] (1987) # [[Le Pony Express]] (1988) # [[L'Amnésie des Dalton]] (1991) # [[Chasse aux fantômes]] (1992) # [[Les Dalton à la noce]] (1993) # [[Le Pont sur le Mississipi]] (1994) # [[Kid Lucky]] (1995) # [[Belle Star]] (1995) # [[Le Klondike]] (1996) # [[O.K. Corral]] (1997) # [[Oklahoma Jim]] (1997) # [[Marcel Dalton]] (1998) # [[Le Prophète]] (2000) # [[L'Artiste peintre]] (2001) # [[La Légende de l'Ouest]] (2002) # [[La Belle Province]] (2004) # [[La Corde au cou]] (2006) # [[L'Homme de Washington]] (2008) # [[Lucky Luke contre Pinkerton]] (2010) # [[Cavalier seul]] (2012) # [[Les tontons Dalton]] (2014) # [[La Terre promise]] (2016) # [[Un cow-boy à Paris]] (2018) # [[Un cow-boy dans le Coton]] (2020) # [[L'Arche de Rantanplan]] (2022) # [[Un cow-boy sous pression]] (2024) == Tengdar bókaseríur == Árið 1987 hóf Morris að teikna sjálfstæð ævintýri um fangelsishundinn Rattata (f. Rantanplan). Komu alls út 19 bækur í þessari seríu og komu ýmsir höfundar að ritun þeirra, m.a. [[Jean Léturgie]], [[Xavier Fauche]], [[Bob deGroot]] og [[Vittorio Leonardo]], en eftir lát Morris árið 2001 teiknaði [[Michel Janvier]] sögurnar. Árið 1995 leit síðan dagsins ljós fyrsta bókin um æskuár Lukku-Láka. Hafa nú komið út alls sex bækur af þessum toga, en fyrstu tvær - [[Kid Lucky]] sem kom út árið 1995 og [[Oklahoma Jim]] sem kom út árið 1997 - eru yfirleitt taldar með hinum reglulegu Lukku-Láka bókum, en báðar voru teiknaðar af [[Didier Conrad]] undir pennaheitinu Pearce. Síðar hafa bæst við fjórar bækur sem [[Achde]] teiknaði og samdi um litla Lukku-Láka. == Sérstök ævintýri um Lukku-Láka == Í gegnum tíðina hafa litið dagsins ljós nokkur ævintýri um Lukku-Láka sem ekki teljast til aðalbókaflokksins. Dæmi um þetta eru bækurnar [[Þjóðráð Lukku-Láka]] og [[Á léttum fótum. Spes tilboð]]. Einnig má nefna bókina [[Rocky Luke - Banlieue West]] sem kom út árið 1985 þar sem ýmsir myndasöguteiknarar og -höfundar skopstæla Lukku-Láka í stuttum sögum. Þá er bókin [[Le Cuisinier francais]] (ísl. Franski kokkurinn) eftir Achde, sem kom út árið 2003, sjaldnast talin með í opinberu ritröðinni. Í tilefni af sjötugsafmæli Lukku-Láka árið 2016 kom út bókin [[Maðurinn sem drap Lukku-Láka]] (L'Homme qui tua Lucky Luke) eftir franska teiknarann [[Matthieu Bonhomme]], teiknimyndasaga í raunsæisstíl sem er talsvert frábrugðin bókunum í aðalbókaflokknum. Bókin fékk prýðisgóðar viðtökur og vann til sérstakra verðlauna á teiknimyndasöguhátíðinni í [[Angouléme]] í Frakklandi í ársbyrjun 2017. Um sama leyti og af sama tilefni kom út bókin [[Jolly Jumper ne répond plus]] (ísl. Léttfeti svarar ekki) eftir franska teiknarann [[Guillaume Bouzard]]. Er hún sömuleiðis í teiknistíl sem er mjög ólíkur stíl reglulegu bókanna. Fleiri bækur hafa fylgt í kjölfarið, m.a. tvær á þýsku, og sér ekki fyrir endann á þessari hliðarútgáfu. Eru sumir útgefendur farnir að gefa bókunum númer og telur serían nú átta bækur: # [[Maðurinn sem drap Lukku-Láka]] (L'Homme qui tua Lucky Luke) eftir Matthieu Bonhomme, 2016 [ísl .útg. 2021]. # [[Jolly Jumper ne répond plus]] eftir Guillaume Bouzard, 2017. # [[Lucky Luke sattelt um]] eftir Mawil, 2019. # [[Wanted Lucky Luke]] eftir Matthieu Bonhomme, 2021. # [[Zarter Schmelz]] eftir Ralf König, 2021. # [[Les Indomptés]] eftir Blutch, 2023. # [[Dakota 1880]] eftir Appollo og Brüno, 2025. # [[La longue marche de Lucky Luke]] eftir Matthieu Bonhomme, 2026 (væntanleg). == Bækur á íslensku == Útgáfa Lukku-Láka á íslensku hófst árið 1977 með útgáfu [[Fjölvi|Fjölva]] á [[Kalli keisari|Kalla keisara]]. Varð útgáfa bókanna hér á landi mjög ör þar sem Fjölvi gaf bækurnar út í samstarfi við stærri útgefendur á Norðurlöndunum og komu fyrstu 20 bækurnar allar út á þremur árum. Síðasta bókin frá Fjölva, [[Bardaginn við Bláfótunga]], kom út árið 1983, en eftir það lagðist útgáfa bókanna af. Fyrir jólin árið 2016 hófst útgáfa Lukku-Láka bókanna á íslensku á nýjan leik á vegum [[Froskur útgáfa|Frosks útgáfu]] sem er með öllu ótengd fyrri útgefanda. Kom þá út bókin [[Draugabærinn]]. Lukku-Láka bækurnar eru eftirfarandi, raðað í röð eftir því hvenær þær voru gefnar út á íslensku (innan sviga eru nöfnin á frummáli og upprunalegt útgáfuár, innan hornklofa er útgáfuár á Íslandi): # ''[[Kalli keisari]]'' - (''L'Empereur Smith'') ([[1976]]) [1977] # ''[[20. riddarasveitin]]'' - (''Le 20éme de cavalerie'') ([[1965]]) [1977] # ''[[Allt í sóma í Oklahóma]]'' - (''Ruée sur l'Oklahoma'') ([[1960]]) [1977] # ''[[Sálarháski Dalton bræðra]]'' - (''La guérison des Dalton'') ([[1975]]) [1977] # ''[[Karlarígur í Kveinabæli]]'' - (''Les Rivaux de Painful Gulch'') ([[1962]]) [1978] # ''[[Daldónar, ógn og skelfing Vestursins]]'' - (''Les cousins Dalton '') ([[1958]]) [1978] # ''[[Rex og pex í Mexíkó]]'' - (''Tortillas pour les Dalton'') ([[1967]]) [1978] # ''[[Svala sjana]]'' - (''Calamity Jane'') ([[1967]]) [1978] # ''[[Apasagjáin]]'' - (''Canyon Apache'') ([[1971]]) [1978] # ''[[Mamma Dagga]]'' - (''Ma Dalton'') ([[1971]]) [1978] # ''[[Daldónar á ferð og flugi]]'' - (''Les Dalton courent toujours'') ([[1964]]) [1978] # ''[[Billi Barnungi]]'' - (''Billy the Kid'') ([[1962]]) [1978] # ''[[Batnandi englar]]'' - (''Les Dalton se rachétent'') ([[1965]]) [1978] # ''[[Ríkisbubbinn Rattati]]'' - (''L'Héritage de Rantanplan'') ([[1973]]) [1978] # ''[[Þjóðráð Lukku-Láka]]'' - (''La Ballade des Dalton'') ([[1978]]) [1978] # ''[[Allt um Lukku Láka|Allt um Lukku-Láka]]'' - (''7 histoires complètes – série 1'') ([[1974]]) [1978] # ''[[Leikför um landið]]'' - (''Western Circus'') ([[1970]]) [1979] # ''[[Rangláti dómarinn]]'' - (''Le juge'') ([[1959]]) [1979] # ''[[Heiðursvörður Billa Barnunga]]'' - (''L'Escorte'') ([[1966]]) [1979] # ''[[Gaddavír á gresjunni]]'' - (''Des barbelés sur la prairie'') ([[1967]]) [1979] # ''[[Söngvírinn]]'' - (''Le fil qui chante'') ([[1977]]) [1979] # ''[[Meðal róna og dóna í Arisóna og Gullnáman]]'' - (''Arizona / La mine d´or de Dick Digger'') ([[1951]] / [[1949]]) [1980] # ''[[Vagnalestin]]'' - (''La caravane'') ([[1964]]) [1980] # ''[[Lukku-Láki og Langi Láki]]'' - (''Lucky Luke contre Phil Defer'') ([[1956]]) [1980] # ''[[Fjársjóður Daldóna]]'' - (''Le magot des Dalton'') ([[1980]]) [1980] # ''[[Grænjaxlinn]]'' - (''Le Pied-tendre'') ([[1968]]) [1980] # ''[[Þverálfujárnbrautin]]'' - (''Des rails sur la prairie'') ([[1957]]) [1981] # ''[[Spilafanturinn]]'' - (''Lucky Luke contre Pat Poker'') ([[1953]]) [1981] # ''[[Einhenti bandíttinn]]'' - (''Le bandit manchot'') ([[1981]]) [1981] # ''[[Á léttum fótum. Spes tilboð]]'' - ([[1972]]) [1982] # ''[[Eldri Daldónar]]'' - (''Hors-la-loi'') ([[1954]]) [1982] # ''[[Sara Beinharða]]'' - (''Sarah Bernhardt'') ([[1982]]) [1982] # ''[[Bardaginn við Bláfótunga]]'' - (''Alerte aux Pieds Bleus'') ([[1958]]) [1983] # ''[[Draugabærinn]]'' - (''La Ville fantôme'') ([[1964]]) [2016] # ''[[La Fiancée de Lucky Luke|Makaval í Meyjatúni]]'' - (''La Fiancée de Lucky Luke'') ([[1985]]) [2017] # ''[[Stórfurstinn]]'' - (''Le Grand Duc'') ([[1973]]) [2018] # ''[[Sjakalinn]]'' - (''Chasseur de primes'') ([[1972]]) [2019] # ''[[Kuldaboli bítur Daldóna]]'' - (''Les Dalton dans le blizzard'') ([[1963]]) [2020] # ''[[Maðurinn sem drap Lukku-Láka]]'' - (''L'Homme qui tua Lucky Luke'') ([[2016]]) [2021] * ''Þjóðráð Lukku-Láka'' er gerð eftir teiknimynd og ekki eftir Morris, en þó um Lukku-Láka. * ''Á léttum fótum. Spes tilboð'' er lítið hefti / smásaga í minna broti en aðrar Lukku-Láka bækur. == Reykingarnar == Fljótlega eftir að Lukku-Láki kom fyrst fram á sjónarsviðið í teiknimyndablaðinu Sval fór hann að reykja sígarettur í sögunum. Eftir því sem tíminn leið ágerðist þessi ávani Láka. Morris var stundum gagnrýndur fyrir sígarettuna sem Lukku-Láki hafði alltaf uppi í sér. Gagnrýninni svaraði hann iðulega á þann veg að sígarettan tilheyrði karakternum, svona líkt og pípan hans [[Stjáni blái|Stjána bláa]]. Í viðtali við Verdens Gang í Noregsheimsókn árið 1981 sagði Morris að franska heilbrigðisráðuneytið hefði gert athugasemdir við reykingarnar. Morris varð á endanum að láta undan, aðallega til að eiga greiðari aðgang að bandarískum markaði. Þegar bókin [[Fingers]] kom út árið 1983 hafði grasstrá leyst sígarettuna af hólmi. Þar með var ímyndin um „harða“ Lukku-Láka farin fyrir bí. Morris hlaut sérstaka viðurkenningu frá [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin|Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni]] árið 1988 fyrir að fjarlægja tóbakið og Lukku-Láki hefur ekki byrjað að reykja aftur. Þegar útgáfa Lukku-Láka bókanna á ensku hófst að nýju árið 2006 á vegum útgefandans Cinebook var forsíðukápu allra bókanna breytt þannig að sígarettunni var skipt út fyrir strá. == Kvikmyndir og sjónvarp == Fjórar teiknimyndir voru gerðar um Lukku-Láka. Þríleikurinn, „[[Daisy Town]]“, „[[La Ballede des Dalton]]“ og „[[Les Dalton en cavale]]“ kom út á árunum 1971-1983 og fjórða myndin, „[[Tous à l'Ouest: Une aventure de Lucky Luke]]“ kom út árið 2007. *Árið [[1983]] framleiddi [[Hanna-Barbera]] myndverið teiknimyndaseríu um Lukku-Láka, alls 52 þætti. *Árið [[2001]] framleiddi franska framleiðslufyrirtækið, [[Xilam]] 52 þætti undir nafninu ''[[Les Nouvelles aventures de Lucky Luke]]'' eða „Nýjustu ævintýri Lukku-Láka“. *Árið [[1991]] komu tvær leiknar kvikmyndir út um Lukku-Láka og árið [[1992]] var gefin út leikin þáttaröð sem [[Terence Hill]] leikstýrði og fór jafnframt með hlutverk Lukku-Láka. Þættirnir urðu alls 8. Til stóð að þættirnir yrðu fleiri, en Terence Hill glímdi við þunglyndi í kjölfar sonarmissis á árinu 1991 þannig að ekkert varð úr frekari framleiðslu. *Árið [[2004]] kom út myndin [[Les Dalton]] og lék þá [[Til Schweiger]] Lukku-Láka. *Árið [[2009]] kom út myndin Lucky Luke og fór þá franski leikarinn [[Jean Dujardin]] með hlutverk skyttunnar knáu. == Tölvuleikirnir == Í gegnum árin hafa nokkrir [[tölvuleikir]] komið út um Lukku-Láka, mest þó í [[Evrópa|Evrópu]]. Einnig var gerður leikur um hann sem hægt er að spila í símum. Helstu tölvurnar sem leikirnir höfðuðu til voru [[Nintendo DS]] [[Nintendo WII]] og [[PC]]. == Heimildir == * Unnar Árnason: „Var Lukku-Láki til? Er einhver ljósmynd til af honum?“. Vísindavefurinn 28.1.2003. https://visindavefur.is/?id=3074. (Skoðað 21.4.2012). * Freddy Milton og Henning Kure: "Ævintýrið um Morris, Goscinny og Lukku-Láka". Birtist í [[Allt um Lukku Láka|Allt um Lukku-Láka]], 1978. * Yvan Delporte: Lucky Luke - Den illustrerede Morris-bog. Egmont Serieforlaget A/S. 2004. * Lucky Luke - The Complete Collection 1. Cinebook. 2019. * Lucky Luke - The Complete Collection 2. Cinebook. 2019. * Lucky Luke - The Complete Collection 3. Cinebook. 2019. * Lucky Luke - Nouvelle Intégrale Tome 4. Dupuis. 2022. * Lucky Luke - Nouvelle Intégrale Tome 5. Dupuis. 2023. * Lucky Luke. 1957-1958. Egmont Serieforlaget A/S. 2003. * Lucky Luke. 1983-1984. Egmont Serieforlaget A/S. 2006. * Lucky Luke. 1999-2002. Egmont Serieforlaget A/S. 2007. * [http://www.transformationsjournal.org/wp-content/uploads/2016/12/Pellegrin_Transformations24.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421143447/http://www.transformationsjournal.org/wp-content/uploads/2016/12/Pellegrin_Transformations24.pdf |date=2018-04-21 }} Grein eftir Annick Pellegrin. Sótt 27.2.2017. * [https://kjarninn.is/skyring/2016-01-30-lukku-laki-sjotugur/] Grein eftir Frey Eyjólfsson á Kjarnanum. Sótt 4.12.2020. == Tenglar == *[http://www.lucky-luke.com/ Opinber síða Lukku-Láka (frönsk)] *[https://www.icetones.se/textar/l/lukku_laki.htm Lagið um Lukku-Láka á íslensku] *[http://www.oocities.org/fckef/ Vefsetur Lukku-Láka] *[http://koti.mbnet.fi/~z14/euro-comics/lucky_luke.html Bækurnar um Lukku-Láka á ensku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090719074147/http://koti.mbnet.fi/~z14/euro-comics/lucky_luke.html |date=2009-07-19 }} [[Flokkur:Lukku-Láki]] [[Flokkur:Myndasögupersónur]] d56q8cftglo3ztni7be1hvq3boz7bfd 1963864 1963853 2026-05-21T08:57:28Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-30432-72|~2026-30432-72]] ([[User talk:~2026-30432-72|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Stillbusy|Stillbusy]] 1961867 wikitext text/x-wiki [[File:Charleroi - Parc (station de métro) - Lucky Luke - l'homme qui tire plus vite que son ombre - céramique - 01.jpg|thumb|right|Veggmynd af Lukku-Láka í neðanjarðarlestastöðinni Parc í Charleroi í Belgíu.]] '''Lukku-Láki''' (franska: Lucky Luke) er heiti á vinsælum belgískum teiknimyndasögum sem segja frá ævintýrum Lukku-Láka, kúreka sem er fljótari en skugginn að skjóta, í Villta Vestrinu. Persónan er sköpunarverk belgíska teiknarans [[Morris]] (Maurice de Bevere) og birtist fyrsta ævintýrið í [[Teiknimyndablaðið Svalur|teiknimyndablaðinu Sval]] (franska: Spirou) í október 1946. Frá og með árinu 1955 voru handrit að sögunum um Lukku-Láka samin af franska myndasöguhöfundinum [[René Goscinny]] og í samstarfi þeirra Morris og Goscinny náðu bækurnar miklum vinsældum. Eru þær nú meðal mest seldu teiknimyndasagna Evrópu og hafa verið þýddar á hartnær 30 tungumál, þar á meðal [[enska|ensku]], [[arabíska|arabísku]], [[þýska|þýsku]], [[danska|dönsku]], [[gríska|grísku]], [[hebreska|hebresku]], [[tyrkneska|tyrknesku]] og [[ítalska|ítölsku]]. Á árunum 1977 til 1983 komu fjölmargar Lukku-Láka bækur út á íslensku á vegum [[Fjölvi|Fjölvaútgáfunnar]]. Íslensk útgáfa Lukku-Láka hófst á ný árið 2016 á vegum [[Froskur útgáfa|Frosks útgáfu]] og komu út fimm bækur á árunum 2016–2020. Ekki er að finna neinar vísbendingar í sköpunarsögu Lukku-Láka, sem til dæmis má lesa um í [[Allt um Lukku Láka|Allt um Lukku-Láka]], um að hann hafi verið til eða eigi sér ákveðna fyrirmynd. Hins vegar eiga fjölmargar aðrar persónur í bókunum um Lukku-Láka sér beinar fyrirmyndir, annað hvort teknar beint úr sögu villta vestursins eða þekktar ímyndir úr samtímasögu vesturlanda þegar bækurnar voru gerðar. == Útgáfusaga == [[Mynd:Morris_y_Goscinny_1_-_Amsterdam_-_27051971.jpg|thumb|right|Félagarnir Morris og Goscinny á góðri stundu árið 1971]] Morris teiknaði Lukku-Láka frá árinu [[1946]] og þar til hann lést árið [[2001]]. Fyrsta ævintýrið um hann, ''Arizona 1880'', hóf göngu sína í ''[[Teiknimyndablaðið Svalur|teiknimyndablaðinu Sval]]'' í október 1946 sem varð vettvangur sagnanna næstu tvo áratugi. Morris samdi fyrstu ævintýrin um Lukku-Láka einn síns liðs og var yfirleitt um að ræða styttri sögur sem síðan komu út í bókarformi nokkrar í senn. Tók útlit Lukku-Láka talsverðum breytingum á þessum sokkabandsárum seríunnar þótt sum einkenni persónunnar, t.d. hárlokkurinn langi og kúrekafötin í belgísku fánalitunum, hafi verið til staðar frá öndverðu, að ógleymdum Léttfeta sem fylgt hefur Láka frá upphafi. Árið 1948 hélt Morris til Bandaríkjanna og ílengdist þar um nokkurra ára skeið. Í Bandaríkjunum kynntist hann höfundinum [[René Goscinny]] og fékk hann til að semja eina sögu um Lukku-Láka, [[Þverálfujárnbrautin|Þverálfujárnbrautina]], sem birtist í Sval á árunum 1955-1956. Eftir þetta samdi Goscinny Lukku-Láka sögurnar og stóð samstarf þeirra félaga við bókaflokkinn í um 20 ár. Héldu sögurnar áfram að birtast í Sval allt þar til Morris og Goscinny sögðu skilið við belgíska útgáfufélagið [[Dupuis]] árið 1967 og héldu til liðs við franska útgefandann [[Dargaud]] sem gaf út teiknimyndablaðið [[Pilote]]. Dargaud var frjálslyndara útgáfufélag en Dupuis á þessum tíma og Pilote þótti höfða til eldri lesenda myndasagna en Svalur. Er yfirleitt talið að vistaskiptin hafi gert bókaflokknum gott, en fyrsta sagan sem birtist í Pilote var [[Daldónaborg]]. Lukku-Láka sögurnar náðu miklum vinsældum í Evrópu á meðan á samstarfi þeirra Morris og Goscinny stóð og er tímabilið frá 1957-1977 yfirleitt talið vera gullöld seríunnar. Á þessu tímabili komu m.a. ýmsar eftirminnilegar persónur seríunnar til sögunnar, svo sem Daldónarnir, yngri frændur hinna raunverulega Daltonbræðra sem birst höfðu í einni af eldri sögum Morris, og hundurinn Rattati sem fyrst kom fram á sjónarsviðið í bókinni [[Í fótspor Daldóna]] og síðan í fjölmörgum seinni bókum. Eftir sviplegt andlát Goscinny árið 1977 hélt Morris áfram að teikna sögurnar, en fékk aðra til að sjá um handritsgerð. Komu ýmsir höfundar að ritun sagnanna eftir það, m.a. þeir [[Vicq]], [[Bob de Groot]], [[Jean Léturgie]], [[Xavier Fauche]], [[Lo Hartog Van Banda]], [[Guy Vidal]] og [[Patrick Nordmann]]. Aðdáendur bókaflokksins eru yfirleitt á einu máli um að bækurnar, sem komu út eftir lát Goscinny, standi gullaldarsögunum talsvert að baki. Morris lést árið 2001 og tók þá lærisveinn hans, franski teiknarinn [[Achde]], við keflinu. Achde hafði þá teiknað eina sögu um Lukku-Láka, [[Le Cuisinier francais]], sem kom út árið 2003, en er sjaldnast talin með í opinberu ritröðinni. Nafni bókaflokksins var þá breytt lítillega og í kjölfarið kom út bókin [[La Belle Province]] sem teiknuð er af Achde og skrifuð af [[Laurent Gerra]]. Síðan hafa nokkrir fleiri höfundar komið að ritun sagnanna, þ.e. þeir [[Daniel Pennac]], [[Tonino Benacquista]], [[Jacques Pessis]] og [[Jul]], en sá síðastnefndi semur nú handrit að nýjum sögum. Nú hafa komið út samtals 83 bækur á frummálinu og hafa bækurnar verið þýddar á hartnær 30 tungumál. == Sögurnar == Lukku-Láki er sérstaklega þekktur fyrir ótrúlega skothæfni sína og einstaka útsjónarsemi. Hann ríður um á hesti sínum [[Léttfeti|Léttfeta]], dyggum fáki sem hann kallar „gáfaðasta hest í heimi“ og [[Rattati]], „heimskasti hundur í heimi“ er einnig oft með þeim félögum í för. Lukku-Láki lendir ítrekað í útistöðum við óheppnu glæpamennina, [[Dalton bræður|Dalton bræður]] og jafnvel móður þeirra líka. Ártöl koma yfirleitt ekki fram í sögunum og Lukku-Láki er ætíð jafn gamall. Sögusviðið er þó yfirleitt raunsætt og persónur sagnanna sóttar í bandaríska sögu. Margar raunverulegar hetjur og skúrkar villta vestursins hafa orðið á vegi Lukku-Láka, til dæmis [[Billy the kid]], [[Jesse James]] og [[Roy Bean]]. Einnig hafa aðrar persónur úr mannkynssögunni komið við sögu, eins og [[Abraham Lincoln]] og [[Sigmund Freud]]. Goscinny sagði eitt sinn að hann og Morris reyndu, hvenær sem mögulegt var, að byggja ævintýri Lukku-Láka á raunverulegum atburðum en sagði jafnframt að þeir myndu ekki láta staðreyndir eyðileggja góða sögu. == Titlar == [[Listi yfir Lukku Láka bækur]] Lukku-Láka bækurnar eru nú yfir 80 talsins. Listinn sýnir nöfn og útgáfuár bókanna á frönsku og íslenskt heiti, númer og útgáfuár þar sem við á. Stuðst er við íslensk heiti þeirra bóka, sem komið hafa út á íslensku, og íslensk heiti sem öðrum bókum í bókaflokknum voru gefin í bókinni [[Allt um Lukku Láka|Allt um Lukku-Láka]] sem kom út árið 1978. Í öðrum tilvikum er stuðst við heiti bókanna á frummálinu. Á listanum er nokkrum bókum sleppt sem yfirleitt eru ekki taldar með í númeruðu seríunni. Ein þeirra er [[Þjóðráð Lukku-Láka]] (f. La Ballade des Dalton) sem kom út á frönsku árið 1978 og í íslenskri þýðingu sama ár. Þar er á ferðinni myndskreytt saga sem kom út í tengslum við samnefnda kvikmynd um Lukku-Láka frá árinu 1978. Samnefnd teiknimyndasaga birtist síðar í bókinni [[La Ballade des Dalton et autres histoires|La Ballade des Dalton et autres histories]] sem kom út árið 1986 og telst 55. bókin í bókaflokknum. Þá er bókin [[Á léttum fótum. Spes tilboð]], sem kom út í íslenskri þýðingu árið 1982, ekki hluti af opinberu ritröðinni. # [[Gullnáman]] (La Mine d'or de Dick Digger, 1949) [Ísl. útg. 1979, bók 22, að hluta] # [[Hroðreið]] (Rodéo, 1949) # [[Arísóna (bók)|Arísóna]] (Arizona, 1951) [Ísl. útg. 1979, bók 22, að hluta] # [[Undir Vesturhimni]] (Sous le ciel de l'Ouest, 1952) # [[Spilafanturinn]] (Lucky Luke contre Pat Poker, 1953) [Ísl. útg. 1981, bók 28] # [[Eldri Daldónar]] (Hors la loi, 1954) [Ísl. útg. 1982, bók 30] # [[Kynjalyfið]] (L'Elixir du Docteur Doxey, 1955) # [[Lukku-Láki og Langi Láki]] (Lucky Luke et Phil Defer, 1956) [Ísl. útg. 1980, bók 24] # [[Þverálfujárnbrautin]] (Des rails sur la Prairie, 1957) [Ísl. útg. 1981, bók 27] # [[Bardaginn við Bláfótunga]] (Alerte aux Pieds Bleus, 1958) [Ísl. útg. 1983, bók 33] # [[Óaldarflokkur Jússa Júmm]] (Lucky Luke contre Joss Jamon, 1958) # [[Daldónar, ógn og skelfing Vestursins]] (Les Cousins Dalton, 1958) [Ísl. útg. 1978, bók 6] # [[Rangláti dómarinn]] (Le Juge, 1959) [Ísl. útg. 1979, bók 18] # [[Allt í sóma í Oklahóma]] (Ruée sur l'Oklahoma, 1960) [Ísl. útg. 1977, bók 3] # [[Flótti Daldóna]] (L'évasion des Dalton, 1960) # [[Fúlspýt á Fúlalæk]] (En remontant le Mississippi, 1961) # [[Í fótspor Daldóna]] (Sur la piste des Dalton, 1961) # [[Í skugga borturnsins]] (A l'ombre des Derricks, 1962) # [[Karlarígur í Kveinabæli]] (Les Rivaux de de Painful Gulch, 1962) [Ísl. útg. 1978, bók 5] # [[Billi Barnungi]] (Billy the kid, 1962) [Ísl. útg. 1978, bók 12] # [[Undir Svörtufjöllum]] (Les Collines noires, 1963) # [[Kuldaboli bítur Daldóna]] (Les Dalton dans le blizzard, 1963) [Ísl. útg. 2020, bók 38] # [[Daldónar á ferð og flugi]] (Les Dalton courent toujours, 1964) [Ísl. útg. 1978, bók 11] # [[Vagnalestin]] (La Caravane, 1964) [Ísl. útg. 1980, bók 23] # [[Draugabærinn]] (La Ville fantôme, 1964) [Ísl. útg. 2016, bók 34] # [[Batnandi englar]] (Les Dalton se rachètent, 1965) [Ísl. útg. 1978, bók 13] # [[20. riddarasveitin]] (Le 20e cavalerie, 1965) [Ísl. útg. 1977, bók 2] # [[Heiðursvörður Billa Barnunga]] (L'Escorte, 1966) [Ísl. útg. 1979, bók 19] # [[Gaddavír á gresjunni]] (Des barbelés sur la prairie, 1967) [Ísl. útg. 1979, bók 20] # [[Svala sjana]] (Calamity Jane, 1967) [Ísl. útg. 1978, bók 8] # [[Rex og pex í Mexíkó]] (Tortillas pour les Dalton, 1967) [Ísl. útg. 1978, bók 7] # [[Póstvagninn]] (La Diligence, 1968) # [[Grænjaxlinn]] (Le Pied-Tendre, 1968) [Ísl. útg. 1980, bók 26] # [[Daldónaborg]] (Dalton City, 1969) # [[Jessi Jamm og Jæja]] (Jesse James, 1969) # [[Leikför um landið]] (Western Circus, 1970) [Ísl. útg. 1979, bók 17] # [[Apasagjáin]] (Canyon Apache, 1971) [Ísl. útg. 1978, bók 9] # [[Mamma Dagga]] (Ma Dalton, 1971) [Ísl. útg. 1978, bók 10] # [[Sjakalinn]] (Chasseur de primes, 1972) [Ísl. útg. 2019, bók 37] # [[Stórfurstinn]] (Le Grand Duc, 1973) [Ísl. útg. 2018, bók 36] # [[Ríkisbubbinn Rattati]] (L'héritage de Rantanplan, 1973) [Ísl. útg. 1978, bók 14] # [[Allt um Lukku Láka|Allt um Lukku-Láka]] (7 Histoires de Lucky Luke, 1974) [Ísl. útg. 1978, bók 16] # [[Hvíti kúrekinn]] (Le Cavalier blanc, 1975) # [[Sálarháski Dalton bræðra]] (La Guérison des Dalton, 1975) [Ísl. útg. 1977, bók 4] # [[Kalli keisari]] (L'Empereur Smith, 1976) [Ísl. útg. 1977, bók 1] # [[Söngvírinn]] (Le fil qui chante, 1977) [Ísl. útg. 1979, bók 21] # [[Fjársjóður Daldóna]] (Le Magot des Dalton, 1980) [Ísl. útg. 1980, bók 25] # [[Einhenti bandíttinn]] (Le Bandit manchot, 1981) [Ísl. útg. 1981, bók 29] # [[La Corde du pendu et autres histoires]] (1982) [Ísl. útg. 1982, að hluta] # [[Sara Beinharða]] (Sarah Bernhardt, 1982) [Ísl. útg. 1982, bók 32] # [[Daisy Town]] (1983) # [[Fingers]] (1983) # [[Le Daily Star]] (1984) # [[La Fiancée de Lucky Luke|Makaval í Meyjatúni]] (La Fiancée de Lucky Luke, 1985) [Ísl. útg. 2017, bók 35] # [[La Ballade des Dalton et autres histoires]] (1986) [Ísl. útg. 1982, að hluta] # [[Le Ranch maudit]] (1986) # [[Nitroglycérine]] (1987) # [[L'Alibi]] (1987) # [[Le Pony Express]] (1988) # [[L'Amnésie des Dalton]] (1991) # [[Chasse aux fantômes]] (1992) # [[Les Dalton à la noce]] (1993) # [[Le Pont sur le Mississipi]] (1994) # [[Kid Lucky]] (1995) # [[Belle Star]] (1995) # [[Le Klondike]] (1996) # [[O.K. Corral]] (1997) # [[Oklahoma Jim]] (1997) # [[Marcel Dalton]] (1998) # [[Le Prophète]] (2000) # [[L'Artiste peintre]] (2001) # [[La Légende de l'Ouest]] (2002) # [[La Belle Province]] (2004) # [[La Corde au cou]] (2006) # [[L'Homme de Washington]] (2008) # [[Lucky Luke contre Pinkerton]] (2010) # [[Cavalier seul]] (2012) # [[Les tontons Dalton]] (2014) # [[La Terre promise]] (2016) # [[Un cow-boy à Paris]] (2018) # [[Un cow-boy dans le Coton]] (2020) # [[L'Arche de Rantanplan]] (2022) # [[Un cow-boy sous pression]] (2024) == Tengdar bókaseríur == Árið 1987 hóf Morris að teikna sjálfstæð ævintýri um fangelsishundinn Rattata (f. Rantanplan). Komu alls út 19 bækur í þessari seríu og komu ýmsir höfundar að ritun þeirra, m.a. [[Jean Léturgie]], [[Xavier Fauche]], [[Bob deGroot]] og [[Vittorio Leonardo]], en eftir lát Morris árið 2001 teiknaði [[Michel Janvier]] sögurnar. Árið 1995 leit síðan dagsins ljós fyrsta bókin um æskuár Lukku-Láka. Hafa nú komið út alls sex bækur af þessum toga, en fyrstu tvær – [[Kid Lucky]] sem kom út árið 1995 og [[Oklahoma Jim]] sem kom út árið 1997 – eru yfirleitt taldar með hinum reglulegu Lukku-Láka bókum, en báðar voru teiknaðar af [[Didier Conrad]] undir pennaheitinu Pearce. Síðar hafa bæst við fjórar bækur sem [[Achde]] teiknaði og samdi um litla Lukku-Láka. == Sérstök ævintýri um Lukku-Láka == Í gegnum tíðina hafa litið dagsins ljós nokkur ævintýri um Lukku-Láka sem ekki teljast til aðalbókaflokksins. Dæmi um þetta eru bækurnar [[Þjóðráð Lukku-Láka]] og [[Á léttum fótum. Spes tilboð]]. Einnig má nefna bókina [[Rocky Luke – Banlieue West]] sem kom út árið 1985 þar sem ýmsir myndasöguteiknarar og -höfundar skopstæla Lukku-Láka í stuttum sögum. Þá er bókin [[Le Cuisinier francais]] (ísl. Franski kokkurinn) eftir Achde, sem kom út árið 2003, sjaldnast talin með í opinberu ritröðinni. Í tilefni af sjötugsafmæli Lukku-Láka árið 2016 kom út bókin [[Maðurinn sem drap Lukku-Láka]] (L'Homme qui tua Lucky Luke) eftir franska teiknarann [[Matthieu Bonhomme]], teiknimyndasaga í raunsæisstíl sem er talsvert frábrugðin bókunum í aðalbókaflokknum. Bókin fékk prýðisgóðar viðtökur og vann til sérstakra verðlauna á teiknimyndasöguhátíðinni í [[Angouléme]] í Frakklandi í ársbyrjun 2017. Um sama leyti og af sama tilefni kom út bókin [[Jolly Jumper ne répond plus]] (ísl. Léttfeti svarar ekki) eftir franska teiknarann [[Guillaume Bouzard]]. Er hún sömuleiðis í teiknistíl sem er mjög ólíkur stíl reglulegu bókanna. Fleiri bækur hafa fylgt í kjölfarið, m.a. tvær á þýsku, og sér ekki fyrir endann á þessari hliðarútgáfu. Eru sumir útgefendur farnir að gefa bókunum númer og telur serían nú átta bækur: # [[Maðurinn sem drap Lukku-Láka]] (L'Homme qui tua Lucky Luke) eftir Matthieu Bonhomme, 2016 [ísl .útg. 2021]. # [[Jolly Jumper ne répond plus]] eftir Guillaume Bouzard, 2017. # [[Lucky Luke sattelt um]] eftir Mawil, 2019. # [[Wanted Lucky Luke]] eftir Matthieu Bonhomme, 2021. # [[Zarter Schmelz]] eftir Ralf König, 2021. # [[Les Indomptés]] eftir Blutch, 2023. # [[Dakota 1880]] eftir Appollo og Brüno, 2025. # [[La longue marche de Lucky Luke]] eftir Matthieu Bonhomme, 2026 (væntanleg). == Bækur á íslensku == Útgáfa Lukku-Láka á íslensku hófst árið 1977 með útgáfu [[Fjölvi|Fjölva]] á [[Kalli keisari|Kalla keisara]]. Varð útgáfa bókanna hér á landi mjög ör þar sem Fjölvi gaf bækurnar út í samstarfi við stærri útgefendur á Norðurlöndunum og komu fyrstu 20 bækurnar allar út á þremur árum. Síðasta bókin frá Fjölva, [[Bardaginn við Bláfótunga]], kom út árið 1983, en eftir það lagðist útgáfa bókanna af. Fyrir jólin árið 2016 hófst útgáfa Lukku-Láka bókanna á íslensku á nýjan leik á vegum [[Froskur útgáfa|Frosks útgáfu]] sem er með öllu ótengd fyrri útgefanda. Kom þá út bókin [[Draugabærinn]]. Lukku-Láka bækurnar eru eftirfarandi, raðað í röð eftir því hvenær þær voru gefnar út á íslensku (innan sviga eru nöfnin á frummáli og upprunalegt útgáfuár, innan hornklofa er útgáfuár á Íslandi): # ''[[Kalli keisari]]'' - (''L'Empereur Smith'') ([[1976]]) [1977] # ''[[20. riddarasveitin]]'' - (''Le 20éme de cavalerie'') ([[1965]]) [1977] # ''[[Allt í sóma í Oklahóma]]'' - (''Ruée sur l'Oklahoma'') ([[1960]]) [1977] # ''[[Sálarháski Dalton bræðra]]'' - (''La guérison des Dalton'') ([[1975]]) [1977] # ''[[Karlarígur í Kveinabæli]]'' - (''Les Rivaux de Painful Gulch'') ([[1962]]) [1978] # ''[[Daldónar, ógn og skelfing Vestursins]]'' - (''Les cousins Dalton '') ([[1958]]) [1978] # ''[[Rex og pex í Mexíkó]]'' - (''Tortillas pour les Dalton'') ([[1967]]) [1978] # ''[[Svala sjana]]'' - (''Calamity Jane'') ([[1967]]) [1978] # ''[[Apasagjáin]]'' - (''Canyon Apache'') ([[1971]]) [1978] # ''[[Mamma Dagga]]'' - (''Ma Dalton'') ([[1971]]) [1978] # ''[[Daldónar á ferð og flugi]]'' - (''Les Dalton courent toujours'') ([[1964]]) [1978] # ''[[Billi Barnungi]]'' - (''Billy the Kid'') ([[1962]]) [1978] # ''[[Batnandi englar]]'' - (''Les Dalton se rachétent'') ([[1965]]) [1978] # ''[[Ríkisbubbinn Rattati]]'' - (''L'Héritage de Rantanplan'') ([[1973]]) [1978] # ''[[Þjóðráð Lukku-Láka]]'' - (''La Ballade des Dalton'') ([[1978]]) [1978] # ''[[Allt um Lukku Láka|Allt um Lukku-Láka]]'' - (''7 histoires complètes – série 1'') ([[1974]]) [1978] # ''[[Leikför um landið]]'' - (''Western Circus'') ([[1970]]) [1979] # ''[[Rangláti dómarinn]]'' - (''Le juge'') ([[1959]]) [1979] # ''[[Heiðursvörður Billa Barnunga]]'' - (''L'Escorte'') ([[1966]]) [1979] # ''[[Gaddavír á gresjunni]]'' - (''Des barbelés sur la prairie'') ([[1967]]) [1979] # ''[[Söngvírinn]]'' - (''Le fil qui chante'') ([[1977]]) [1979] # ''[[Meðal róna og dóna í Arisóna og Gullnáman]]'' - (''Arizona / La mine d´or de Dick Digger'') ([[1951]] / [[1949]]) [1980] # ''[[Vagnalestin]]'' - (''La caravane'') ([[1964]]) [1980] # ''[[Lukku-Láki og Langi Láki]]'' - (''Lucky Luke contre Phil Defer'') ([[1956]]) [1980] # ''[[Fjársjóður Daldóna]]'' - (''Le magot des Dalton'') ([[1980]]) [1980] # ''[[Grænjaxlinn]]'' - (''Le Pied-tendre'') ([[1968]]) [1980] # ''[[Þverálfujárnbrautin]]'' - (''Des rails sur la prairie'') ([[1957]]) [1981] # ''[[Spilafanturinn]]'' - (''Lucky Luke contre Pat Poker'') ([[1953]]) [1981] # ''[[Einhenti bandíttinn]]'' - (''Le bandit manchot'') ([[1981]]) [1981] # ''[[Á léttum fótum. Spes tilboð]]'' - ([[1972]]) [1982] # ''[[Eldri Daldónar]]'' - (''Hors-la-loi'') ([[1954]]) [1982] # ''[[Sara Beinharða]]'' - (''Sarah Bernhardt'') ([[1982]]) [1982] # ''[[Bardaginn við Bláfótunga]]'' - (''Alerte aux Pieds Bleus'') ([[1958]]) [1983] # ''[[Draugabærinn]]'' - (''La Ville fantôme'') ([[1964]]) [2016] # ''[[La Fiancée de Lucky Luke|Makaval í Meyjatúni]]'' - (''La Fiancée de Lucky Luke'') ([[1985]]) [2017] # ''[[Stórfurstinn]]'' - (''Le Grand Duc'') ([[1973]]) [2018] # ''[[Sjakalinn]]'' - (''Chasseur de primes'') ([[1972]]) [2019] # ''[[Kuldaboli bítur Daldóna]]'' - (''Les Dalton dans le blizzard'') ([[1963]]) [2020] # ''[[Maðurinn sem drap Lukku-Láka]]'' - (''L'Homme qui tua Lucky Luke'') ([[2016]]) [2021] * ''Þjóðráð Lukku-Láka'' er gerð eftir teiknimynd og ekki eftir Morris, en þó um Lukku-Láka. * ''Á léttum fótum. Spes tilboð'' er lítið hefti / smásaga í minna broti en aðrar Lukku-Láka bækur. == Reykingarnar == Fljótlega eftir að Lukku-Láki kom fyrst fram á sjónarsviðið í teiknimyndablaðinu Sval fór hann að reykja sígarettur í sögunum. Eftir því sem tíminn leið ágerðist þessi ávani Láka. Morris var stundum gagnrýndur fyrir sígarettuna sem Lukku-Láki hafði alltaf uppi í sér. Gagnrýninni svaraði hann iðulega á þann veg að sígarettan tilheyrði karakternum, svona líkt og pípan hans [[Stjáni blái|Stjána bláa]]. Í viðtali við Verdens Gang í Noregsheimsókn árið 1981 sagði Morris að franska heilbrigðisráðuneytið hefði gert athugasemdir við reykingarnar. Morris varð á endanum að láta undan, aðallega til að eiga greiðari aðgang að bandarískum markaði. Þegar bókin [[Fingers]] kom út árið 1983 hafði grasstrá leyst sígarettuna af hólmi. Þar með var ímyndin um „harða“ Lukku-Láka farin fyrir bí. Morris hlaut sérstaka viðurkenningu frá [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin|Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni]] árið 1988 fyrir að fjarlægja tóbakið og Lukku-Láki hefur ekki byrjað að reykja aftur. Þegar útgáfa Lukku-Láka bókanna á ensku hófst að nýju árið 2006 á vegum útgefandans Cinebook var forsíðukápu allra bókanna breytt þannig að sígarettunni var skipt út fyrir strá. == Kvikmyndir og sjónvarp == Fjórar teiknimyndir voru gerðar um Lukku-Láka. Þríleikurinn, „[[Daisy Town]]“, „[[La Ballede des Dalton]]“ og „[[Les Dalton en cavale]]“ kom út á árunum 1971-1983 og fjórða myndin, „[[Tous à l'Ouest: Une aventure de Lucky Luke]]“ kom út árið 2007. *Árið [[1983]] framleiddi [[Hanna-Barbera]] myndverið teiknimyndaseríu um Lukku-Láka, alls 52 þætti. *Árið [[2001]] framleiddi franska framleiðslufyrirtækið, [[Xilam]] 52 þætti undir nafninu ''[[Les Nouvelles aventures de Lucky Luke]]'' eða „Nýjustu ævintýri Lukku-Láka“. *Árið [[1991]] komu tvær leiknar kvikmyndir út um Lukku-Láka og árið [[1992]] var gefin út leikin þáttaröð sem [[Terence Hill]] leikstýrði og fór jafnframt með hlutverk Lukku-Láka. Þættirnir urðu alls 8. Til stóð að þættirnir yrðu fleiri, en Terence Hill glímdi við þunglyndi í kjölfar sonarmissis á árinu 1991 þannig að ekkert varð úr frekari framleiðslu. *Árið [[2004]] kom út myndin [[Les Dalton]] og lék þá [[Til Schweiger]] Lukku-Láka. *Árið [[2009]] kom út myndin Lucky Luke og fór þá franski leikarinn [[Jean Dujardin]] með hlutverk skyttunnar knáu. == Tölvuleikirnir == Í gegnum árin hafa nokkrir [[tölvuleikir]] komið út um Lukku-Láka, mest þó í [[Evrópa|Evrópu]]. Einnig var gerður leikur um hann sem hægt er að spila í símum. Helstu tölvurnar sem leikirnir höfðuðu til voru [[Nintendo DS]] [[Nintendo WII]] og [[PC]]. == Heimildir == * Unnar Árnason: „Var Lukku-Láki til? Er einhver ljósmynd til af honum?“. Vísindavefurinn 28.1.2003. https://visindavefur.is/?id=3074. (Skoðað 21.4.2012). * Freddy Milton og Henning Kure: "Ævintýrið um Morris, Goscinny og Lukku-Láka". Birtist í [[Allt um Lukku Láka|Allt um Lukku-Láka]], 1978. * Yvan Delporte: Lucky Luke - Den illustrerede Morris-bog. Egmont Serieforlaget A/S. 2004. * Lucky Luke - The Complete Collection 1. Cinebook. 2019. * Lucky Luke - The Complete Collection 2. Cinebook. 2019. * Lucky Luke - The Complete Collection 3. Cinebook. 2019. * Lucky Luke - Nouvelle Intégrale Tome 4. Dupuis. 2022. * Lucky Luke - Nouvelle Intégrale Tome 5. Dupuis. 2023. * Lucky Luke. 1957-1958. Egmont Serieforlaget A/S. 2003. * Lucky Luke. 1983-1984. Egmont Serieforlaget A/S. 2006. * Lucky Luke. 1999-2002. Egmont Serieforlaget A/S. 2007. * [http://www.transformationsjournal.org/wp-content/uploads/2016/12/Pellegrin_Transformations24.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421143447/http://www.transformationsjournal.org/wp-content/uploads/2016/12/Pellegrin_Transformations24.pdf |date=2018-04-21 }} Grein eftir Annick Pellegrin. Sótt 27.2.2017. * [https://kjarninn.is/skyring/2016-01-30-lukku-laki-sjotugur/] Grein eftir Frey Eyjólfsson á Kjarnanum. Sótt 4.12.2020. == Tenglar == *[http://www.lucky-luke.com/ Opinber síða Lukku-Láka (frönsk)] *[https://www.icetones.se/textar/l/lukku_laki.htm Lagið um Lukku-Láka á íslensku] *[http://www.oocities.org/fckef/ Vefsetur Lukku-Láka] *[http://koti.mbnet.fi/~z14/euro-comics/lucky_luke.html Bækurnar um Lukku-Láka á ensku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090719074147/http://koti.mbnet.fi/~z14/euro-comics/lucky_luke.html |date=2009-07-19 }} [[Flokkur:Lukku-Láki]] [[Flokkur:Myndasögupersónur]] aa9v3tf5oeeb32trg4n16epsw5kiwov 0 130610 1963838 1951580 2026-05-20T22:22:14Z Berserkur 10188 /* Félög */ 1963838 wikitext text/x-wiki [[Mynd:SecularHumanismLogo3DBlue.png|thumbnail|Alþjóðlegt tákn veraldlegs húmanisma: Hin hamingjusama manneskja]] '''Veraldlegur húmanismi''' er [[lífsskoðun]] sem leggur áherslu á [[rökhyggja|rökhyggju]], [[efahyggja|efahyggju]], [[gagnrýnin hugsun|gagnrýna hugsun]], [[siðfræði]], og hafnar [[trúarkredda|trúarkreddum]], [[yfirnáttúra|yfirnáttúru]], [[gervivísindi|gervivísindum]] og [[hjátrú]]. Þekkingarfræði veraldlegra húmanista byggir á því að notast einungis við rökfræðilegar (vísindalegar) aðferðir og tilraunir á hinum þekkta efnisheimi til að afla staðreynda um heiminn, lífið og [[tilvera|tilveruna]].<ref>{{cite web |url=http://sidmennt.is/2007/10/06/lifsskodanir-hvad-er-humanismi/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-01 |archive-date=2018-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303054859/http://sidmennt.is/2007/10/06/lifsskodanir-hvad-er-humanismi/ |url-status=dead }}</ref> [[Aðferðafræðileg náttúruhyggja|Náttúruhyggja]] er einnig viðhorf sem byggt er á en hún hafnar greinarmuninum á því náttúrulega og yfirnáttúrulega. Veraldlegir [[húmanismi|húmanistar]] aðhyllast enga ákveðna siðferðiskenningu umfram aðra en ýmsar stefnuyfirlýsingar hafa verið gerðar af húmanistasamtökum. Þeir vilja meina að manneskjur geti verið siðlegar eða breytt siðferðislega rétt án [[trúarbrögð|trúarbragða]]. Þeir leggja áherslu á að hugsa sjálfstætt. Richard Norrman orðar það svo: „Þau sjónarmið sem ég stend fyrir eru mín eigin og ættu ekki að skiljast sem einhverjar kennisetningar húmanista eða réttrúnaður.“ Einnig er áhersla lögð á lífsskoðunarfrelsi, [[tjáningarfrelsi]] og [[lýðræði]]. Húmanistar fagna margir hefðbundnum hátíðum eins og [[jól|jólum]] eða [[sólstöður|sólstöðum]] og hafa skipulagt sínar eigin athafnir í gegnum félög sín: [[nafngift]]ir, [[ferming]]ar, [[gifting]]ar, [[jarðarför|jarðafarir]] og ákveðin tímamót. ==Rætur== Veraldlegur húmanismi er afsprengi [[Upplýsingin|upplýsingarinnar]] á 18 öld og rökhyggju 19.aldar. <ref>http://americanhumanist.org/Humanism/What_is_Humanism</ref> ==Félög== Húmanistafélög hafa verið stofnuð víða um heim. Á Vesturlöndum má t.d. nefna [[Human-Etisk Forbund]] í Noregi, [[British Humanist Association]] á Bretlandi, [[American Humanist Association]] í Bandaríkjunum og [[Siðmennt]] og [[Farsæld]] á Íslandi. [[International Humanist and Ethics Union]] (IHEU) eru regnhlífarsamtök þeirra sem aðhyllast veraldlegan húmanisma. Það eru 3-4 milljónir meðlima í yfir 40 löndum og yfir 100 samtökum.<ref>{{cite web |url=http://iheu.org/membership/our-members/ |title=Geymd eintak |access-date=2015-09-01 |archive-date=2015-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150815054247/http://iheu.org/membership/our-members/ |url-status=dead }}</ref> IHEU hefur aðsetur í London. == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== * {{Bókaheimild|höfundur=Richard Norrman|ár=2012|útgefandi=Ormstunga|titill=Um Húmanisma}} {{stubbur}} [[Flokkur:Veraldlegur húmanismi]] nfz3n54bdir0vced3jzd8josi012p3n 0 131138 1963790 1963364 2026-05-20T12:13:20Z Berserkur 10188 1963790 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** Yfir 41 lést í sprengingu sem varð í skíðabænum Crans Montana í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Árásir Ísraels og Bandaríkjanna á Íran 2026|Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. * Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. ===Júní=== * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hefst. Mótið er haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. ===Júlí=== ===Ágúst=== * [[12. ágúst]] - [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] mun eiga sér stað á Norðurslóðum. * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] er fyrirhuguð um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]]. ===September=== * [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. ===Desember=== ===Ódagsett=== *Fyrirhugað er að ljúka aðalbyggingu kirkjunnar [[Yfirbótakirkja heilögu fjölskyldunnar|La Sagrada Familia]] í Barselóna. * Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]) [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] 1ms4ggmtgv2euk22x08q49sn9y5fy5e 0 133108 1963815 1954699 2026-05-20T15:40:54Z TKSnaevarr 53243 1963815 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Almeida Júnior - Remorso de Judas, 1880.jpg|thumb|right|''Iðrun Júdasar'' eftir [[Almeida Júnior]] (1880).]] '''Júdas Ískaríot''' (dáinn í kringum 30-33 [[e.Kr.]]) var samkvæmt [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]] einn af tólf lærisveinum [[Jesú]] og sonur Símonar. Júdas er helst þekktur fyrir að hafa svikið Jesú. ==Svik Júdasar== Samkvæmt [[Markúsarguðspjall|Markúsarguðspjalli]] sveik Júdas Jesú rétt fyrir [[Síðasta kvöldmáltíðin|síðustu kvöldmáltíðina]]. Þáði hann 30 silfurpeninga fyrir að svíkja Jesú. Til eru reyndar tvær útgáfur af aðdraganda svikanna. Í [[Matteusarguðspjall]]i spyr Júdas hversu mikla peninga hann fengi fyrir að segja til Jesú. Í [[Lúkasarguðspjall|Lúkasarguðspjalli]] og [[Jóhannesarguðspjall|Jóhannesarguðspjall]]i líkamnast [[Satan]] í Júdasi og Júdas tekur svikatilboðinu. Í Jóhannesarguðspjalli segir Júdas við mennina að þeir skuli handtaka þann sem hann kyssi á kinnina. Sá var Jesús.<ref>{{Vísindavefurinn|5197|Hver sveik Jesú?|höfundur=Ásdís Nína Magnúsdóttir|höfundur2=Heiða María Sigurðardóttir|dags=15. ágúst 2005}}</ref> ==Dauði Júdasar== Í nýja testamentinu fer tvennum sögum af því hvernig Júdas dó. Samkvæmt [[Matteusarguðspjall|Matteusarguðspjall]]i iðraðist Júdas þess að hafa svikið Jesú. Hann reyndi að skila silfurpeningunum 30 sem hann fékk fyrir að svíkja Jesú til æðstu prestanna en þeir neituðu að taka við þeim. Júdas kastaði því peningunum inn í musterið og [[Sjálfsvíg|fyrirfór sér]] síðan með því að [[Henging|hengja sig]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/thegar-judas-gekk-ut-og-hengdi-sig/article/2015703219949|titill=Þegar Júdas gekk út og hengdi sig|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=22. mars 2015|höfundur=Illugi Jökulsson|skoðað=17. mars 2016}}</ref> Matteusarguðspjall greinir frá því að æðstu prestarnir hafi ekki viljað setja peningana í hirslu musterisins þar sem þeir hafi verið „blóðpeningar“. Þeir hafi því notað þá til að kaupa akur af leirkerasmiði í námunda við Jerúsalem og hafi hann síðan verið notaður sem grafreitur fyrir útlendinga. Þaðan af hafi jarðeignin verið kölluð „[[Blóðreitur]]“.<ref>Biblían. Matteusarguðspjall 27:6–8 (Netútgáfa Snerpu).</ref> Önnur frásögn af dauða Júdasar birtist í [[Postulasagan|Postulasögunni]]. Þar er Júdas sjálfur sagður hafa keypt jarðeign fyrir peningana sem hann hlaut fyrir svikráðin, en hafi steypst á höfuðið og magi hans sprungið svo að innyfli hann féllu út:<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20151369764d/hvad-vakti-fyrir-judasi-|titill=Hvað vakti fyrir Júdasi?|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=29. mars 2015|höfundur=Illugi Jökulsson|skoðað=17. mars 2016}}</ref> {{Tilvitnun2|Á þessum dögum stóð [[Pétur postuli|Pétur]] upp meðal bræðranna. Þar var saman kominn flokkur manna, um eitt hundrað og tuttugu að tölu. Hann mælti: „Bræður, rætast hlaut ritning sú, er [[heilagur andi]] sagði fyrir munn [[Davíð konungur|Davíðs]] um Júdas, sem vísaði leið þeim, er tóku Jesú höndum. Hann var í vorum hópi, og honum var falin sama þjónusta. Hann keypti reit fyrir laun ódæðis síns, steyptist á höfuðið og brast sundur í miðju, svo að iðrin öll féllu út.“ Þetta varð kunnugt öllum Jerúsalembúum, og er reitur sá kallaður á tungu þeirra Akeldamak, það er Blóðreitur.<ref>Biblían. Postulasagan 1:12–19 (Netútgáfa Snerpu).</ref>}} Kristnir fræðimenn, einkum þeir sem aðhyllast bókstafstúlkun á biblíunni, hafa gert tilraunir til að samræma þessar tvær frásagnir. Er misræmið þá gjarnan skýrt þannig að Júdas hafi reynt að hengja sig líkt og Matteus segir en að reipið hafi slitnað og Júdas steypst á höfuðið líkt og segir í postulasögunni.<ref>{{cite book |last=Zwiep |first=Arie W. |date=2004 |title=Judas and the Choice of Matthias: A Study on Context and Concern of Acts 1:15–26 |url=https://books.google.com/books?id=yUmI4US6rOUC&q=death+of+Judas&pg=PA17 |series=Wissenschaftliche Untersuchungen zum Neuen Testament 2. Reihe |volume=187 |location=Tübingen, Þýskalandi|publisher=Mohr Siebeck |isbn=978-3-16-148452-0 |page=109}}</ref> == Tilvísanir == <references/> {{Postularnir tólf}} {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Persónur í nýja testamentinu]] 2n42p1taqqjcx3lc7oxc7w71623hrbz 0 134781 1963839 1689452 2026-05-20T22:27:04Z Berserkur 10188 1963839 wikitext text/x-wiki [[Mynd:HEF logo.png|thumb|Einkennismerki.]] '''Human-Etisk Forbund''' (HEF) eru samtök norskra [[veraldlegur húmanismi|veraldlegra húmanista]]. Samtökin voru stofnuð árið 1956 í [[Osló]]. Árið 2020 náðu meðlimir tölunni 130.000. Það gera um 2,3% af heildarmannfjölda Noregs. <ref>[https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning Population] Statistics Norway</ref> Einstaklingar yfir 15 ára geta gerst meðlimir. HEF er tengt alþjóðlegum samtökum veraldlegra húmanista eins og [[European Humanist Federation]] (EHF) og [[International Humanist and Ethical Union]]. [[Siðmennt]] á Íslandi eru systursamtök HEF. HEF gefur út blaðið ''Fri tanke''. ==Tilvísanir== <references/> {{S|1956}} [[Flokkur:Veraldlegur húmanismi]] [[Flokkur:Lífsskoðunarfélög]] [[Flokkur:Noregur]] fkpx9bgqf3w5d9tg1z3b6on0mn4f3co 0 136559 1963852 1963764 2026-05-21T02:26:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1963852 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Debian_13_KDE_-_FOSS_software_showcase.png|thumb|Nokkur dæmi um frjálsan og opinn hugbúnað.]] '''Frjáls og opinn hugbúnaður''' er [[hugbúnaður]] sem er gefinn út með þannig [[notendaleyfi]] að öllum er frjálst að nota hann, afrita, rannsaka, breyta hugbúnaðnum eins og þeir vilja, auk þess að frumkóðinn er opinn öllum. Þannig er fólk hvatt til að breyta hugbúnaðinum og bæta hönnun hans.<ref>{{cite web|website=Free Software Foundation|url=https://www.fsf.org/about/what-is-free-software|title=Free software is software that gives you the user the freedom to share, study and modify it. We call this free software because the user is free.|access-date=20.5.2026}}</ref> Hugtakið „frjáls og opinn hugbúnaður“ er regnhlífarhugtak sem nær yfir bæði [[frjáls hugbúnaður|frjálsan hugbúnað]] og [[opinn hugbúnaður|opinn hugbúnað]]. Andstæðan við frjálsan og opinn hugbúnað er [[leyfisskyldur hugbúnaður]]. Þá er hugbúnaðurinn eign höfundar og kóðinn fyrir hugbúnaðinn venjulega falinn fyrir notendum hans. Kostirnir við að nota frjálsan og opinn hugbúnað er að hugbúnaður lækkar í verði, hann eykur öryggi notenda, stöðugleiki hugbúnaðar eykst og það gefur notendum meiri stjórn á eigin vélbúnaði. Frjáls og opinn hugbúnaður er notaður í þekkt stýrikerfi eins og [[Linux]]. Frjáls og opinn hugbúnaður er notaður í milljónir af netþjónum, stjórnborðum, snjallsímum (t.d. Android) og öðrum tækjum.<ref>{{cite web|author=Hatlestad, Luc|date=August 9, 2005|url=http://www.informationweek.com/story/showArticle.jhtml?articleID=168600351|title=LinuxWorld Showcases Open-Source Growth, Expansion|website=InformationWeek|publisher=CMP Media, LLC.|access-date=4. febrúar. 2017|archive-date=desember 2, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071202233015/http://www.informationweek.com/story/showArticle.jhtml?articleID=168600351|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{cite web|author=Claburn, Thomas|date=January 17, 2007|url=https://www.webcitation.org/5TchF5fkl?url=http://www.informationweek.com/windows/showArticle.jhtml?articleID=196901596&subSection=Open%20Source|title=Study Finds Open Source Benefits Business|website=Information Week|access-date=4. febrúar 2017}}</ref> Frjáls og opinn hugbúnaður er notaður í mörgum hugbúnaðarpökkum. == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Frjáls hugbúnaður]] fmfp2oslqddcnxs4s71bpa6iehgydq5 0 138469 1963806 1963773 2026-05-20T14:04:12Z TKSnaevarr 53243 1963806 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Clement Attlee | mynd =Person attlee2.jpg | myndatexti1 = Attlee í kringum 1945. | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[26. júlí]] [[1945]] | stjórnartíð_end = [[26. október]] [[1951]] | einvaldur = [[Georg 6. Bretlandskonungur|Georg 6.]] | forveri = [[Winston Churchill]] | eftirmaður = [[Winston Churchill]] | titill2 = Leiðtogi Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = 25. október 1935 | stjórnartíð_end2 = 7. desember 1955 | forveri2 = [[George Lansbury]] | eftirmaður2 = [[Hugh Gaitskell]] | fæddur = {{fæðingardagur|1883|1|3}} | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|Violet Millar|1922|1964|orsök=dó}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] | fæðingarstaður = [[Putney]], [[Surrey]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1967|10|8|1883|1|3}} | dánarstaður = [[London]], [[England]]i | börn = 4 | háskóli = [[Oxford-háskóli|University-háskóli, Oxford]] }} '''Clement Richard Attlee, 1. jarlinn Attlee''' (3. janúar 1883 – 8. október 1967) var breskur stjórnmálamaður sem gegndi embætti [[forsætisráðherra Bretlands]] á árunum 1945 til 1951. Hann var leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] frá 1935 til 1955. Árið 1942 gerðist Attlee aðstoðarforsætisráðherra Bretlands í [[þjóðstjórn]] Verkamannaflokksins með [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokknum]] undir forsæti [[Winston Churchill|Winstons Churchill]]. Flokkarnir mynduðu stjórn saman vegna [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] og unnu saman til stríðsloka árið 1945. Í þingkosningunum það ár vann Verkamannaflokkurinn óvæntan stórsigur og fékk í fyrsta sinn að stofna eigin meirihlutastjórn þar sem Attlee varð forsætisráðherra. Stjórn Attlee framkvæmdi ýmsar umbætur sem áttu að hjálpa Bretlandi á eftirstríðsárunum. Á þessum tíma var 12% fylgisaukning Verkamannaflokksins í kosningunum fordæmalaus og er enn sú mesta sem nokkur flokkur hefur náð fyrir kosningar í Bretlandi. Attlee var endurkjörinn árið 1950 með mjög naumum þingmeirihluta en kallaði til nýrra kosninga árið eftir til þess að reyna að styrkja stöðu sína. Þar tapaði hann hins vegar naumlega fyrir Churchill og Íhaldsmönnunum þrátt fyrir að hafa fengið fleiri atkvæði. Attlee var þaulsætnasti leiðtogi Verkamannaflokksins. Ólíkt Churchill þótti Attlee hæverskur og lítillátur. Hann átti í erfiðum með almannatengsl og skorti persónutöfra. Styrkleiki hans þótti liggja baksviðs, sérstaklega í hópnefndum þar sem hann naut góðs af þekkingu sinni, hljóðlæti, hlutlægni og skynsemi. ==Æviágrip== Clement Attlee var sonur háttsetts málaflutningsmanns í Lundúnum. Hann nam lögfræði við Oxford-háskóla og hóf störf sem aðstoðarmaður á lögmannsstofu föður síns árið 1904. Árið 1907 gekk Attlee í [[Óháði verkamannaflokkurinn|Óháða verkamannaflokkinn]] og hlaut fagmenntun hjá sambandi verslunar- og skrifstofumanna.<ref>{{Tímarit.is|1080219|Ævisaga Clements Attlee|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=12. ágúst 1948|blaðsíða=5; 7}}</ref> Stuttu áður en fyrri heimsstyrjöldin braut út bauð [[Sidney Webb]] honum kennarastöðu við félagsmáladeild [[London School of Economics|Hagfræðiskóla Lundúna]]. Þegar styrjöldin hófst bauð Attlee sig fram til herþjónustu þrátt fyrir að vera friðarsinni. Hann barðist í orrustum í Gallipoli, Mesópótamíu og Frakklandi og náði majórstign áður en stríðinu lauk.<ref>{{Tímarit.is|3289164|Clement Attlee|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=14. mars 1965|blaðsíða=2; 12}}</ref> Attlee var kjörinn á neðri málstofu breska þingsins í fyrsta sinn árið 1922 í kjördæminu Limehouse.<ref>{{Tímarit.is|1083679|Clement R. Attlee|blað=[[Alþýðublaðið]]|blaðsíða=5|útgáfudagsetning=29. desember 1949}}</ref> Hann varð aðstoðarhermálaráðherra í minnihlutastjórn [[Ramsay MacDonald]] árið 1924 og gegndi ýmsum embættum í stjórnum MacDonalds til ársins 1931.<ref>{{Tímarit.is|1256169|Hinn nýi forsætisráðherra Breta og samstarfsmenn hans|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=16. mars 1945|blaðsíða=7}}</ref> Eftir afhroð Verkamannaflokksins í kosningunum 1931 var Attlee einn af fáum forstöðumönnum flokksins sem enn áttu sæti á þingi og hann gerðist því aðstoðarformaður flokksins. Þegar [[George Lansbury]] sagði af sér árið 1935 var Attlee kjörinn leiðtogi Verkamannaflokksins og varð jafnframt leiðtogi stjórnarandstöðunnar.<ref>{{Tímarit.is|1005332|Clement Attlee|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=6. febrúar 1948|blaðsíða=5}}</ref> Í fyrstu var Attlee málsvari friðar og málamiðlunar en hann skipti fljótt um skoðun og árið 1938 var hann orðinn harður gagnrýnandi friðþægingarstefnu [[Neville Chamberlain|Nevilles Chamberlain]] gagnvart hernaðarstefnu [[Adolf Hitler|Adolfs Hitler]] og [[Benito Mussolini]].<ref>{{Tímarit.is|1264693|Forsætisráðherra Breta Clement Attlee, sem nú á í miklum erfiðleikum|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=5. september 1947|blaðsíða=7|höfundur=J. C. Vine}}</ref> Eftir að [[seinni heimsstyrjöldin]] hófst leiddi Attlee Verkamannaflokkinn í stjórnarsamstarf við Íhaldsflokk Churchill árið 1940 og gerðist aðstoðarforsætisráðherra árið 1942. Samstarf Attlee og Churchill var gott og skiptist þannig að Attlee tók að sér flest smáatriði og skipulagningu baksviðs innan þingsins á meðan Churchill einbeitti sér að utanríkis- og hernaðarmálum. Þegar stríðinu í Evrópu lauk með sigri bandamanna í maí 1945 var þjóðstjórnin leyst upp og boðað var til þingkosninga sem fóru fram tveimur mánuðum síðar. Margir bjuggust við því að persónuvinsældir Churchills myndu skila Íhaldsflokknum auðveldum sigri en þvert á þær væntingar vann Verkamannaflokkurinn stórsigur.<ref>{{Tímarit.is|4363268|Nýja stjórnin í Bretlandi|blað=[[Fálkinn]]|útgáfudagsetning=21. september 1945|blaðsíða=4–5}}</ref> Ríkisstjórn Attlee kom á fót ýmsum fordæmum sem fylgt var á eftirstríðsárunum. Verkamannaflokkurinn tileinkaði sér þá stefnu að atvinnuleysi yrði haldið niðri með aðgerðum í anda [[Keynesísk hagfræði|keynesískrar hagfræði]] og kom að stofnun mun sterkara velferðakerfis. Í stjórnartíð hans voru ýmis þjónustu- og iðnaðarfyrirtæki ríkisvædd og bresku Þjóðarheilbrigðisþjónustunni komið á fót. Attlee lét [[Ernest Bevin]] að mestu um utanríkismál en hafði þó mikinn áhuga á [[Indland|Indlandi]]. Stjórn Attlee sá um [[Skipting Indlands|skiptingu breska Indlands]] í sjálfstæðu ríkin Indland og [[Pakistan]] árið [[1947]] auk þess sem stjórnin skildi [[Mjanmar]] og [[Srí Lanka]] frá Indlandi og gerði þau sjálfstæð. Ríkisstjórn hans batt enda á [[umboðsstjórn Breta í Palestínu]] og [[Jórdanía|Jórdaníu]]. Frá árinu 1947 beittu þeir Bevin þrýstingi á [[Bandaríkin]] til að fá þá til að taka virkari þátt í [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] gegn [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. Þegar Bretar neyddust til að yfirgefa [[Grikkland]] árið 1947 bað Attlee Bandaríkjamenn að standa gegn Kommúnistum þar í samræmi við [[Truman-kenningin|Truman-kenninguna]]. Attlee var ötull stuðingsmaður [[Marshalláætlunin|Marshalláætluninnar]] til að endurreisa Vestur-Evrópu með bandarísku fé. Árið 1949 studdi hann við stofnun [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] og aðgöngu Breta að því. Einnig samþykkti Attlee að Bretland skyldi koma sé upp eigin [[Kjarnorkuvopn|kjarnavopnum]], beitti 13.000 manna herfjölda og sérstakri löggjöf til að bæla niður hafnarverkföll árið 1949 og sendi breska hermenn til að berjast í [[Kóreustríðið|Kóreustríðinu]] eftir nauman kosningasigur hans árið 1950. Eftir nauman ósigur sinn fyrir Churchill árið 1951 gerðist Attlee leiðtogi stjórnarandstöðunnar á ný. Hann hélt áfram sem formaður Verkamannaflokksins en var mun áhrifaminni. Hann sagði af sér eftir annan ósigur flokksins árið 1955 og gerðist þingmaður á lárvarðadeild breska þingsins.<ref>{{Tímarit.is|1053536|Bretar hylla aldinn leiðtoga|blað=[[Tíminn]]|blaðsíða=7|höfundur=Þórarinn Þórarinsson|útgáfudagsetning=8. janúar 1963}}</ref> Attlee lést árið 1967.<ref>{{Tímarit.is|1388717|Clement Attlee|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=10. október 1967|blaðsíða=19}}</ref> == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Clement Attlee | mánuðurskoðað = 14. júní | árskoðað = 2017}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = 1945| til = 1951| fyrir = [[Winston Churchill]] | eftir = [[Winston Churchill]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Attlee, Clement}} {{fd|1883|1967}} [[Flokkur:Breskir jarlar]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands|Attlee, Clement]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]] 845oxqr8lqmxcr66ayhm65plea3ll3t 1963807 1963806 2026-05-20T14:04:58Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1963807 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Clement Attlee | mynd =Person attlee2.jpg | myndatexti1 = Attlee í kringum 1945. | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[26. júlí]] [[1945]] | stjórnartíð_end = [[26. október]] [[1951]] | einvaldur = [[Georg 6. Bretlandskonungur|Georg 6.]] | forveri = [[Winston Churchill]] | eftirmaður = [[Winston Churchill]] | titill2 = Leiðtogi Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = 25. október 1935 | stjórnartíð_end2 = 7. desember 1955 | forveri2 = [[George Lansbury]] | eftirmaður2 = [[Hugh Gaitskell]] | fæddur = {{fæðingardagur|1883|1|3}} | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|Violet Millar|1922|1964|orsök=dó}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] | fæðingarstaður = [[Putney]], [[Surrey]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1967|10|8|1883|1|3}} | dánarstaður = [[London]], [[England]]i | börn = 4 | háskóli = [[Oxford-háskóli|University-háskóli, Oxford]] }} '''Clement Richard Attlee, 1. jarlinn Attlee''' (3. janúar 1883 – 8. október 1967) var breskur stjórnmálamaður sem gegndi embætti [[forsætisráðherra Bretlands]] á árunum 1945 til 1951. Hann var leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] frá 1935 til 1955. Árið 1942 gerðist Attlee aðstoðarforsætisráðherra Bretlands í [[þjóðstjórn]] Verkamannaflokksins með [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokknum]] undir forsæti [[Winston Churchill|Winstons Churchill]]. Flokkarnir mynduðu stjórn saman vegna [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] og unnu saman til stríðsloka árið 1945. Í þingkosningunum það ár vann Verkamannaflokkurinn óvæntan stórsigur og fékk í fyrsta sinn að stofna eigin meirihlutastjórn þar sem Attlee varð forsætisráðherra. Stjórn Attlee framkvæmdi ýmsar umbætur sem áttu að hjálpa Bretlandi á eftirstríðsárunum. Á þessum tíma var 12% fylgisaukning Verkamannaflokksins í kosningunum fordæmalaus og er enn sú mesta sem nokkur flokkur hefur náð fyrir kosningar í Bretlandi. Attlee var endurkjörinn árið 1950 með mjög naumum þingmeirihluta en kallaði til nýrra kosninga árið eftir til þess að reyna að styrkja stöðu sína. Þar tapaði hann hins vegar naumlega fyrir Churchill og Íhaldsmönnunum þrátt fyrir að hafa fengið fleiri atkvæði. Attlee var þaulsætnasti leiðtogi Verkamannaflokksins. Ólíkt Churchill þótti Attlee hæverskur og lítillátur. Hann átti í erfiðum með almannatengsl og skorti persónutöfra. Styrkleiki hans þótti liggja baksviðs, sérstaklega í hópnefndum þar sem hann naut góðs af þekkingu sinni, hljóðlæti, hlutlægni og skynsemi. ==Æviágrip== Clement Attlee var sonur háttsetts málaflutningsmanns í Lundúnum. Hann nam lögfræði við Oxford-háskóla og hóf störf sem aðstoðarmaður á lögmannsstofu föður síns árið 1904. Árið 1907 gekk Attlee í [[Óháði verkamannaflokkurinn|Óháða verkamannaflokkinn]] og hlaut fagmenntun hjá sambandi verslunar- og skrifstofumanna.<ref>{{Tímarit.is|1080219|Ævisaga Clements Attlee|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=12. ágúst 1948|blaðsíða=5; 7}}</ref> Stuttu áður en fyrri heimsstyrjöldin braut út bauð [[Sidney Webb]] honum kennarastöðu við félagsmáladeild [[London School of Economics|Hagfræðiskóla Lundúna]]. Þegar styrjöldin hófst bauð Attlee sig fram til herþjónustu þrátt fyrir að vera friðarsinni. Hann barðist í orrustum í Gallipoli, Mesópótamíu og Frakklandi og náði majórstign áður en stríðinu lauk.<ref>{{Tímarit.is|3289164|Clement Attlee|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=14. mars 1965|blaðsíða=2; 12}}</ref> Attlee var kjörinn á neðri málstofu breska þingsins í fyrsta sinn árið 1922 í kjördæminu Limehouse.<ref>{{Tímarit.is|1083679|Clement R. Attlee|blað=[[Alþýðublaðið]]|blaðsíða=5|útgáfudagsetning=29. desember 1949}}</ref> Hann varð aðstoðarhermálaráðherra í minnihlutastjórn [[Ramsay MacDonald]] árið 1924 og gegndi ýmsum embættum í stjórnum MacDonalds til ársins 1931.<ref>{{Tímarit.is|1256169|Hinn nýi forsætisráðherra Breta og samstarfsmenn hans|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=16. mars 1945|blaðsíða=7}}</ref> Eftir afhroð Verkamannaflokksins í kosningunum 1931 var Attlee einn af fáum forstöðumönnum flokksins sem enn áttu sæti á þingi og hann gerðist því aðstoðarformaður flokksins. Þegar [[George Lansbury]] sagði af sér árið 1935 var Attlee kjörinn leiðtogi Verkamannaflokksins og varð jafnframt leiðtogi stjórnarandstöðunnar.<ref>{{Tímarit.is|1005332|Clement Attlee|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=6. febrúar 1948|blaðsíða=5}}</ref> Í fyrstu var Attlee málsvari friðar og málamiðlunar en hann skipti fljótt um skoðun og árið 1938 var hann orðinn harður gagnrýnandi friðþægingarstefnu [[Neville Chamberlain|Nevilles Chamberlain]] gagnvart hernaðarstefnu [[Adolf Hitler|Adolfs Hitler]] og [[Benito Mussolini]].<ref>{{Tímarit.is|1264693|Forsætisráðherra Breta Clement Attlee, sem nú á í miklum erfiðleikum|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=5. september 1947|blaðsíða=7|höfundur=J. C. Vine}}</ref> Eftir að [[seinni heimsstyrjöldin]] hófst leiddi Attlee Verkamannaflokkinn í stjórnarsamstarf við Íhaldsflokk Churchill árið 1940 og gerðist aðstoðarforsætisráðherra árið 1942. Samstarf Attlee og Churchill var gott og skiptist þannig að Attlee tók að sér flest smáatriði og skipulagningu baksviðs innan þingsins á meðan Churchill einbeitti sér að utanríkis- og hernaðarmálum. Þegar stríðinu í Evrópu lauk með sigri bandamanna í maí 1945 var þjóðstjórnin leyst upp og boðað var til þingkosninga sem fóru fram tveimur mánuðum síðar. Margir bjuggust við því að persónuvinsældir Churchills myndu skila Íhaldsflokknum auðveldum sigri en þvert á þær væntingar vann Verkamannaflokkurinn stórsigur.<ref>{{Tímarit.is|4363268|Nýja stjórnin í Bretlandi|blað=[[Fálkinn]]|útgáfudagsetning=21. september 1945|blaðsíða=4–5}}</ref> Ríkisstjórn Attlee kom á fót ýmsum fordæmum sem fylgt var á eftirstríðsárunum. Verkamannaflokkurinn tileinkaði sér þá stefnu að atvinnuleysi yrði haldið niðri með aðgerðum í anda [[Keynesísk hagfræði|keynesískrar hagfræði]] og kom að stofnun mun sterkara velferðakerfis. Í stjórnartíð hans voru ýmis þjónustu- og iðnaðarfyrirtæki ríkisvædd og bresku Þjóðarheilbrigðisþjónustunni komið á fót. Attlee lét [[Ernest Bevin]] að mestu um utanríkismál en hafði þó mikinn áhuga á [[Indland|Indlandi]]. Stjórn Attlee sá um [[Skipting Indlands|skiptingu breska Indlands]] í sjálfstæðu ríkin Indland og [[Pakistan]] árið [[1947]] auk þess sem stjórnin skildi [[Mjanmar]] og [[Srí Lanka]] frá Indlandi og gerði þau sjálfstæð. Ríkisstjórn hans batt enda á [[umboðsstjórn Breta í Palestínu]] og [[Jórdanía|Jórdaníu]]. Frá árinu 1947 beittu þeir Bevin þrýstingi á [[Bandaríkin]] til að fá þá til að taka virkari þátt í [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] gegn [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. Þegar Bretar neyddust til að yfirgefa [[Grikkland]] árið 1947 bað Attlee Bandaríkjamenn að standa gegn Kommúnistum þar í samræmi við [[Truman-kenningin|Truman-kenninguna]]. Attlee var ötull stuðingsmaður [[Marshalláætlunin|Marshalláætluninnar]] til að endurreisa Vestur-Evrópu með bandarísku fé. Árið 1949 studdi hann við stofnun [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] og aðgöngu Breta að því. Einnig samþykkti Attlee að Bretland skyldi koma sé upp eigin [[Kjarnorkuvopn|kjarnavopnum]], beitti 13.000 manna herfjölda og sérstakri löggjöf til að bæla niður hafnarverkföll árið 1949 og sendi breska hermenn til að berjast í [[Kóreustríðið|Kóreustríðinu]] eftir nauman kosningasigur hans árið 1950. Eftir nauman ósigur sinn fyrir Churchill árið 1951 gerðist Attlee leiðtogi stjórnarandstöðunnar á ný. Hann hélt áfram sem formaður Verkamannaflokksins en var mun áhrifaminni. Hann sagði af sér eftir annan ósigur flokksins árið 1955 og gerðist þingmaður á lávarðadeild breska þingsins.<ref>{{Tímarit.is|1053536|Bretar hylla aldinn leiðtoga|blað=[[Tíminn]]|blaðsíða=7|höfundur=Þórarinn Þórarinsson|útgáfudagsetning=8. janúar 1963}}</ref> Attlee lést árið 1967.<ref>{{Tímarit.is|1388717|Clement Attlee|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=10. október 1967|blaðsíða=19}}</ref> == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Clement Attlee | mánuðurskoðað = 14. júní | árskoðað = 2017}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = 1945| til = 1951| fyrir = [[Winston Churchill]] | eftir = [[Winston Churchill]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Attlee, Clement}} {{fd|1883|1967}} [[Flokkur:Breskir jarlar]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands|Attlee, Clement]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]] jig7rnc7f855bquh7j9jw4qt31oqans 0 142918 1963810 1940366 2026-05-20T14:20:04Z TKSnaevarr 53243 1963810 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Henry Addington | búseta = | mynd = Henry Addington by Beechey.jpg | myndatexti = | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[17. mars]] [[1801]] | stjórnartíð_end = [[10. maí]] [[1804]] | einvaldur = [[Georg 3.]] | forveri = [[William Pitt yngri]] | eftirmaður = [[William Pitt yngri]] | fæddur = [[30. maí]] [[1757]] | fæðingarstaður = [[Bedford Row]], [[Holborn]], [[Middlesex]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1844|2|15|1757|5|30}} | dánarstaður = [[White Lodge]], [[Richmond Park]], [[Surrey]], [[England]]i | orsök_dauða = | stjórnmálaflokkur = [[Torýar]] | þekktur_fyrir = | starf = | laun = | trú = | háskóli = Brasenose-háskóli ([[Oxford-háskóli|Oxford]]) | maki = Ursula Hammond (g. 1781; d. 1811)<br>Marianne Townsend (g. 1823) | börn = | foreldrar = | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = |undirskrift = Henry Addington, 1st Viscount Sidmouth Signature.svg }} '''Henry Addington, fyrsti vísigreifinn Sidmouth''' (30. maí 1757 – 15. febrúar 1844), var [[Bretland|breskur]] stjórnmálamaður. Hann var [[forsætisráðherra Bretlands]] frá 17. mars 1801 til 10. maí 1804. ==Æviágrip== Addington var sonur Anthony Addingtons, einkalæknis [[William Pitt eldri|Williams Pitt eldri]], og Mary Hiley, dóttur prestsins Havilands John Hiley, skólastjóra skólans í Reading. Vegna starfs föður síns varð hann æskuvinur [[William Pitt yngri|Williams Pitt yngri]]. Addington stundaði nám við Winchester-háskóla og Brasenose-háskóla ([[Oxford-háskóli|Oxford]]) áður en hann byrjaði laganám í skólanum Lincoln's Inn. Addington var kjörinn á neðri deild breska þingsins árið 1784 fyrir Devizes-kjördæmi í Wiltshire. Hann varð þingforseti neðri deildarinnar árið 1789. Árið 1801, eftir að ríkisstjórn Pitt yngri féll vegna ágreinings um réttindi kaþólikka á Bretlandi, var Addington valinn til að taka við af honum sem forsætisráðherra. Á ráðherratíð Addingtons sömdu Bretar um frið við [[Fyrsta franska lýðveldið|Frakkland]] og skrifuðu árið 1802 undir [[Friðarsáttmálinn í Amiens|friðarsáttmála í Amiens]] sem batt enda á [[frönsku byltingarstríðin]] og kom á friði í Evrópu í fyrsta sinn í rúman áratug. Friðarskilmálarnir voru mjög óvinsælir í Bretlandi en Bretar neyddust til þess að semja um frið þar sem landið rambaði á barmi efnahagshruns og hungursneyðar vegna stríðsrekstursins. Snemma árið 1803 hafði efnahagur Bretlands náð sér á strik og því rufu Bretar friðarsáttmálann og lýstu yfir stríði á hendur Frakklandi þann 18. maí. Þar með hófst fyrsta stríð [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjaldanna]]. Addington þótti lélegur stríðsleiðtogi og þegar syrti í álinn árið 1804 var hann að lokum sviptur embætti og Pitt yngri varð forsætisráðherra á ný. Addington var þó áfram áhrifamikill stjórnmálamaður og næsta ár var hann gerður vísigreifi Sidmouth. Hann tók sæti í ríkisstjórn Pitt árið 1806 sem forseti ríkisráðsins og innsiglisvörður. Hann tók árið 1807 sæti í ríkisstjórn [[William Grenville|Williams Grenville]], aftur sem forseti ríkisráðsins. Hann gerðist innanríkisráðherra árið 1812. Í því embætti vakti hann reiði stjórnarandstöðunnar þegar hann nam úr gildi rétt fangelsaðra til réttarhalda árið 1817, stóð fyrir [[Peterloo-fjöldamorðin|fjöldamorðum gegn mótmælendum í Peterloo]] árið 1819 og setti sex lagaskipanir sem bönnuðu fundi um róttækar umbætur. Addington lét af þessu embætti árið 1822 og við honum tók [[Robert Peel]]. Hann sat áfram sem ráðherra í ríkisstjórnini í tvö ár í viðbót. Hann mótmælti því að Bretland viðurkenndi nýju lýðveldin í [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]], mótmælti því að kaþólikkar fengju aukin réttindi og kaus á móti kjördæmaumbótum árið 1832. == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = Fr | titill = Henry Addington | mánuðurskoðað = 26. mars | árskoðað = 2018}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = [[17. mars]] [[1801]]| til = [[10. maí]] [[1804]]| fyrir = [[William Pitt yngri]] | eftir = [[William Pitt yngri]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Addington, Henry}} {{fde|1757|1844|Addington, Henry}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Breskir vísigreifar]] pxltb28etv8jk90l8gjsu86dhp48rx7 0 143420 1963872 1918161 2026-05-21T09:48:54Z TKSnaevarr 53243 1963872 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = John Joseph Pershing | búseta = | mynd = General John Joseph Pershing head on shoulders.jpg | myndastærð = 200px | myndatexti = | fæðingardagur = [[13. september]] [[1860]] | fæðingarstaður = Laclede, [[Missouri]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1948|7|15|1860|9|13}} | dauðastaður = [[Washington, D.C.]], Bandaríkjunum | þekkt_fyrir = | starf = Hermaður | trú = | maki = Helen Frances Warren (g. 1905, d. 1915) | börn = Mary (d. 1915), Anne (d. 1915), Helen (d. 1915), Francis Warren | foreldrar = John Fletcher Pershing & Ann Elizabeth Thompson | undirskrift = John J Pershing Signature.svg }} '''John Joseph „Black Jack“ Pershing''' (13. september 1860 – 15. júlí 1948) var [[Bandaríkin|bandarískur]] herforingi sem stýrði [[Bandaríkjaher|bandaríska hernum]] á vesturvígstöðvunum í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] frá 1917 til 1918. Pershing hafnaði kröfum Breta og Frakka um að bandarískir hermenn yrðu settir undir þeirra stjórn og krafðist þess að bandaríski heraflinn berðist sem ein samstæð heild undir hans forystu. Sumar bandarískar herdeildir voru þó settar undir stjórn Breta og Pershing leyfði einnig nokkrum herdeildum blökkumanna að berjast með [[Franski herinn|franska hernum]]. Bandarískir hermenn tóku fyrst þátt í stórátökum fyrri heimsstyrjaldarinnar í orrustunum við Cantigny, Chateu-Thierry, Belleau-skóg og Soissons árið 1918. Nýliðum hersins var flýtt til Frakklands án mikils herbúnaðar til að komast sem fyrst á vígvöllinn og Bandaríkjamenn nýttust því í fyrstu við breska og franska skriðdreka, stórskotabyssur og flugvélar. Pershing fór sjálfur fyrir fyrstu herdeild Bandaríkjahersins í september árið 1918 í orrustu við Saint-Mihiel og rak þar Þjóðverja af frönsku landsvæði sem þeir höfðu hernumið í þrjú ár. Í [[Meuse-Argonne-sóknin|Meuse-Argonne-sókninni]] flutti Pershing um 600.000 bandaríska hermenn til Argonne-skógar og barðist þar í 47 daga ásamt Frökkum. Meuse-Argonne-sókin var hluti af [[Hundraðdagaáhlaupið|hundraðdagaáhlaupinu]] sem leiddi til þess að Þjóðverjar neyddust til að semja um vopnahlé í nóvember árið 1918. Pershing var þeirrar skoðunar að réttast væri að halda stríðinu áfram þar til allt Þýskaland væri hertekið svo hægt yrði að gera út af við stríðsvilja Þjóðverja til frambúðar. Pershing er eini Bandaríkjamaðurinn sem hefur hlotið tignina allsherjarhershöfðingi (''General of the Armies'') á ævi sinni. Þetta er hæsta tign sem hægt er að bera í Bandaríkjahernum. Pershing var leyft að velja sín eigin tignarmerki og valdi að bera fjórar gullstjörnur til að skera sig frá venjulegum hershöfðingjum, sem báru fjórar silfurstjörnur.<ref>{{cite news |date=April 18, 1925 |title=Lest We Forget: Over There; The Reduction of the Marne Salient |url=https://www.newspapers.com/image/83256506/ |newspaper=The Evening Star |location=Franklin, IN |page=7 |url-access=subscription |quote=...and the boys stood in formation from noon till evening before the arrival of the automobile bearing the impressive insignia of four gold stars. |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170116131222/https://www.newspapers.com/image/83256506/ |archivedate=16. janúar 2017 |df=mdy-all }}</ref> Eftir að embætti fimmstjörnuhershöfðingja varð til í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] má líta svo á að hertign Pershing samsvari hertign sexstjörnuhershöfðingja. Pershing lést áður en greitt var úr því hvar hertign hans stæði í nýju tignarröðinni. Pershing hefur sætt gagnrýni fyrir hertækni sína bæði af hálfu samtímamanna og sagnfræðinga síðari tíma. Hann reiddi sig mjög á bein áhlaup löngu eftir að aðrir herforingjar bandamanna höfðu hætt slíkum aðferðum og hefur Pershing því verið kennt um að gera dauðsfall Bandaríkjamanna meira en það hefði þurft að vera.<ref>Sheffield, G. (2001). ''Forgotten Victory: The First World War: Myths and Realities'' (2002 ed.). London: Headline Book Publishing.</ref> Auk þess að leiða Bandaríkjamenn til sigurs í fyrri heimsstyrjöldinni var Pershing kennari margra bandarískra herforingja sem áttu eftir að leiða Bandaríkjaher í seinni heimsstyrjöldinni, þar á meðal [[George Marshall]], [[Dwight D. Eisenhower]], [[Omar Bradley]], [[Lesley J. McNair]], [[George S. Patton]] og [[Douglas MacArthur]].<ref>{{cite book |last=Tucker |first=Spencer C. |date=2014 |title=World War I: The Definitive Encyclopedia and Document Collection |volume=1 |url=https://books.google.com/books?id=DBwTBQAAQBAJ&pg=PA1238&dq=%22pershing%22+%22macarthur%22+%22mentor%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjI7I-rpbzLAhXIdR4KHVtsCgcQ6AEIIjAB#v=onepage&q=%22pershing%22%20%22macarthur%22%20%22mentor%22&f=false |location=Santa Barbara, CA |publisher=ABC-CLIO |page=1238 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160430011411/https://books.google.com/books?id=DBwTBQAAQBAJ&pg=PA1238&dq=%22pershing%22+%22macarthur%22+%22mentor%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjI7I-rpbzLAhXIdR4KHVtsCgcQ6AEIIjAB#v=onepage&q=%22pershing%22%20%22macarthur%22%20%22mentor%22&f=false |archivedate=April 30, 2016 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last=Keane |first=Michael |date=2012 |title=George S. Patton: Blood, Guts, and Prayer |url=https://books.google.com/books?id=byMjBQAAQBAJ&pg=PA73&dq=%22pershing%22+%22patton%22+%22mentor%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjhxqjpprzLAhXCRSYKHd_pDaYQ6AEIJTAA#v=onepage&q=%22pershing%22%20%22patton%22%20%22mentor%22&f=false |location=Washington, DC |publisher=Regnery History |page=73 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160430082127/https://books.google.com/books?id=byMjBQAAQBAJ&pg=PA73&dq=%22pershing%22+%22patton%22+%22mentor%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjhxqjpprzLAhXCRSYKHd_pDaYQ6AEIJTAA#v=onepage&q=%22pershing%22%20%22patton%22%20%22mentor%22&f=false |archivedate=April 30, 2016 |df=mdy-all }}</ref> ==Tengill== * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2191938 „Þáttur úr ætt og æfi General Pershing“], ''Lögberg'', 48. tölublað, 28. nóvember 1918, bls. 2. ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Pershing, John J.}} {{fde|1860|1948|Pershing, John J.}} [[Flokkur:Bandarískir herforingjar]] [[Flokkur:Herforingjar í fyrri heimsstyrjöldinni]] tv85z6hrmivihth5ghupouvoodxuzcn 0 143600 1963809 1944342 2026-05-20T14:19:50Z TKSnaevarr 53243 1963809 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = William Pitt | búseta = | mynd = William Pitt, 1st Earl of Chatham by William Hoare.jpg | myndastærð = 250px | myndatexti = | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[30. júlí]] [[1766]] | stjórnartíð_end = [[14. október]] [[1768]] | einvaldur = [[Georg 3.]] | forveri =[[Charles Watson-Wentworth, 2. markgreifinn af Rockingham|Markgreifinn af Rockingham]] | eftirmaður = [[Augustus FitzRoy, 3. hertoginn af Grafton|Hertoginn af Grafton]] | fæðingarnafn = William Pitt | fæddur = [[15. nóvember]] [[1708]] | fæðingarstaður = [[Westminster]], [[Middlesex]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1778|5|11|1708|10|14}} | dánarstaður = [[Hayes]], [[Kent]], [[England]]i | orsök_dauða = | stjórnmálaflokkur = [[Viggar (Bretland)|Viggar]] | þekktur_fyrir = | starf = | laun = | trú = | maki = Hester Grenville (g. 1754) | börn = 5, þ. á m. [[William Pitt yngri]] | foreldrar = | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = |undirskrift = William Pitt, 1st Earl of Chatham Signature.svg }} '''William Pitt, fyrsti jarlinn af Chatham''', (15. nóvember 1708 – 11. maí 1778) var breskur stjórnmálamaður úr röðum [[Viggar (Bretland)|Vigga]] sem var tvisvar [[Forsætisráðherra Bretlands|ríkisstjórnarleiðtogi]] [[Konungsríkið Stóra-Bretland|Bretland]]s á miðri 18. öld. Hann er ýmist kallaður Pitt af Chatham eða William Pitt eldri til að greina hann frá syni sínum, [[William Pitt yngri]], sem var einnig forsætisráðherra. Pitt var einnig kallaður „alþýðumaðurinn mikli“ þar sem hann neitaði í mörg ár, til ársins 1766, að þiggja aðalstitil. Pitt var óformlegur leiðtogi bresku ríkisstjórnarinnar frá 1756 til 1761 (með stuttu hléi árið 1757) í [[Sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]]. Hann var aftur ríkisstjórnarleiðtogi og innsiglisvörður frá 1766 til 1768. Pitt var framúrskarandi ræðumaður. Hann var í stjórnarandstöðu mikinn hluta ferils síns og var þekktur fyrir harðsvíruga gagnrýni sína gegn stjórnvöldum, þar á meðal fyrir spillingu [[Robert Walpole|Roberts Walpole]] á fjórða áratugnum, greiðslu til konungsfjölskyldunnar á fimmta áratugnum, frið við Frakkland á sjöunda áratugnum og harðlínustefnu gegn amerískum nýlendubúum á áttunda áratugnum.<ref>Jeremy Black, "William Pitt the Elder" (1998)</ref> Pitt er þekktastur sem leiðtogi Breta í [[Sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]], þar sem Bretar festu sig í sessi sem sterkasta veldi í heimi. Pitt er einnig þekktur fyrir vinsældir sínar, baráttu sína gegn spillingu, stuðning sinn við réttindi nýlendubúa í aðdraganda [[Bandaríska frelsisstríðið|bandaríska frelsisstríðsins]], nýlendu- og útþenslustefnu sína og hatur sitt á keppinautum Bretlands um nýlenduáhrif, Frakklandi og Spáni.<ref>Black (1992)</ref><ref>Marie Peters, "The Myth of William Pitt, Earl of Chatham, Great Imperialist: Part One, Pitt and Imperial Expansion 1738–1763," ''Journal of Imperial & Commonwealth History'', January 1993, vol. 21, issue 1, pp. 31–74</ref> Breski sagnfræðingurinn Peter D. G. Thomas hefur sagt um Pitt að völd hans hafi ekki byggst á fjölskyldutengslum hans heldur á hæfileikum hans sem þingleiðtogi sem gerðu honum kleift að stjórna neðri deild breska þingsins. Pitt var valdmannslegur, rökfastur og fróður bæði um sögu og bókmenntir.<ref>Peter D.G. Thomas, "'The Great Commoner': The Elder William Pitt as Parliamentarian," ''Parliamentary History'', July 2003, vol. 22, issue 2, pp. 145–63</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = [[30. júlí]] [[1766]] | til = [[14. október]] [[1768]]| fyrir = [[Charles Watson-Wentworth, 2. markgreifinn af Rockingham|Markgreifinn af Rockingham]] | eftir = [[Augustus FitzRoy, 3. hertoginn af Grafton|Hertoginn af Grafton]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{fde|1708|1778|Pitt eldri, William}} {{DEFAULTSORT:Pitt eldri, William}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Breskir jarlar]] msbsc5ab9krfxyy1b90m8uwar1j0gpu 0 143609 1963808 1923291 2026-05-20T14:19:37Z TKSnaevarr 53243 1963808 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Hertoginn af Grafton | búseta = | mynd = Grafton3.JPG | myndastærð = 200px | myndatexti1 = {{small|Mynd af Grafton eftir Pompeo Batoni (1762).}} | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[14. október]] [[1768]] | stjórnartíð_end = [[28. janúar]] [[1770]] | einvaldur = [[Georg 3.]] | forveri =[[William Pitt eldri]] | eftirmaður = [[Frederick North|North lávarður]] | fæðingarnafn = Augustus Henry FitzRoy | fæddur = [[28. september]] [[1735]] | fæðingarstaður = | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1811|3|14|1735|9|28}} | dánarstaður = [[Euston Hall]], Suffolk | orsök_dauða = | stjórnmálaflokkur = [[Viggar (Bretland)|Viggar]] | þekktur_fyrir = | starf = | laun = | trú = | maki = Anne Liddell (g. 1756; skildu 1769),<br>Elizabeth Wrottesley (g. 1769) | börn = 12 | foreldrar = | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = |undirskrift = Augustus FitzRoy, 3rd Duke of Grafton Signature.svg }} '''Augustus Henry FitzRoy, þriðji hertoginn af Grafton''', (28. september 1735 – 14. mars 1811), kallaður '''jarlinn af Euston''' frá 1747 til 1757, var breskur stjórnmálamaður úr röðum [[Viggar (Bretland)|Vigga]]. Hann er einn af fáum [[Hertogi|hertogum]] sem hafa verið [[forsætisráðherra Bretlands]]. Grafton varð forsætisráðherra árið 1768 þegar hann var 33 ára. Hann fór fyrir stuðningsmönnum forvera síns, [[William Pitt eldri|Williams Pitt eldri]], og var yngsti forsætisráðherra Bretlands þar til [[William Pitt yngri]] tók við embættinu 15 árum síðar. Grafton var illa í stakk búinn til að vernda nýunna yfirburði [[Breska heimsveldið|breska heimsveldisins]] eftir sigur Breta í [[Sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]]. Hann sætti harðri gagnrýni eftir að hann leyfði Frökkum að innlima [[Korsíka|Korsíku]] og sagði því af sér árið 1770. ==Æviágrip== Augustus Henry FitzRoy gekk á [[breska þingið]] árið 1756 fyrir Boroughbridge-kjördæmi. Boroughbridge var „vasahverfi“ (''pocket borough''), kjördæmi þar sem kjósendur voru svo fáir að auðvelt var að hafa áhrif á eða kaupa atkvæðin. Nokkrum mánuðum síðar skipti FitzRoy um kjördæmi og gekk á þing fyrir Bury St. Edmunds-kjördæmi, sem var undir stjórn fjölskyldu hans. Ári síðar lést afi hans og FitzRoy erfði jarlsnafnbót og gekk þar með á lávarðadeild breska þingsins sem hertogi af Grafton. Grafton vakti fyrst athygli í bresku stjórnmálalífi sem andstæðingur [[John Stuart, jarl af Bute|Bute lávarðar]],<ref>"Fitzroy, Augustus Henry". Dictionary of National Biography. London: Smith, Elder & Co. 1885–1900.</ref> góðvinar [[Georg 3.|Georgs 3.]] konungs. Grafton stóð með [[Thomas Pelham-Holles, hertogi af Newcastle|hertoganum af Newcastle]] gegn Bute lávarði. Forsætisráðherratíð Bute lávarðar varð stutt þar sem mörgum Bretum fannst hann ekki hafa knúið fram nógu hagstæða friðarskilmála eftir sigur Breta í [[Sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]]. Árið 1765 var Grafton útnefndur í breska leyndarráðið. Eftir viðræður við [[William Pitt eldri]] var hann svo útnefndur ríkisritari fyrir norðurdeildir Bretlands í fyrstu ríkisstjórn [[Charles Watson-Wentworth, markgreifi af Rockingham|Rockingham lávarðar]]. Rockingham dró sig til hlés næsta ár og Grafton varð fyrsti lávarður fjárhirslunnar í ríkisstjórn Pitt.<ref name="EB1911">"Grafton, Dukes of s.v. Augustus Henry Fitzroy". ''Encyclopædia Britannica''. 12 (11th ed.). Cambridge University Press. bls. 317.</ref> Veikindi Pitt leiddu til þess að Grafton tók smám saman við stjórntaumunum og varð forsætisráðherra árið 1768. Grafton neyddist til að segja af sér eftir að Frakkar hertóku og innlimuðu [[Korsíka|Korsíku]] árið 1770. Grafton var ekki hrifinn af því að Korsíka yrði frönsk en honum fannst Bretland ekki geta gert neitt til að koma í veg fyrir það.<ref>Simms, Brendan (2008), ''Three Victories and a Defeat: The Rise and Fall of the First British Empire'', Penguin Books.</ref> Grafton gerðist síðar innsiglisvörður í ríkisstjórn North lávarðar en hann sagði af sér árið 1775 þar sem hann, ólíkt North, vildi leita sátta við [[Bandaríska frelsisstríðið|uppreisnarmenn í bresku Ameríku]]. Þegar Rockingham varð forsætisráðherra á ný árið 1782 varð Grafton innsiglisvörður á ný.<ref name="EB1911"/> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = [[14. október]] [[1768]] | til = [[28. janúar]] [[1770]] | fyrir = [[William Pitt eldri]] | eftir = [[Frederick North|North lávarður]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Grafton, Augustus FitzRoy}} {{fde|1735|1811|Grafton, Augustus FitzRoy}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Breskir jarlar]] [[Flokkur:Breskir hertogar]] eu3rtm9w073onsvtcanyapbs59v1i9a 0 144148 1963813 1922530 2026-05-20T14:21:15Z TKSnaevarr 53243 1963813 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Hertoginn af Newcastle | mynd = 1stDukeOfNewcastleOld.jpg | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[16. mars]] [[1754]] | stjórnartíð_end = [[16. nóvember]] [[1756]] | einvaldur = [[Georg 2. Bretlandskonungur|Georg 2.]] | forveri = [[Henry Pelham]] | eftirmaður = [[William Cavendish, 4. hertoginn af Devonshire|Hertoginn af Devonshire]] | stjórnartíð_start2 = [[2. júlí]] [[1757]] | stjórnartíð_end2 = [[26. maí]] [[1762]] | einvaldur2 = [[Georg 2. Bretlandskonungur|Georg 2.]]<br>[[Georg 3.]] | forveri2 = [[William Cavendish, 4. hertoginn af Devonshire|Hertoginn af Devonshire]] | eftirmaður2 = [[John Stuart, 3. jarlinn af Bute|Jarlinn af Bute]] | myndatexti = | fæddur = [[21. júlí]] [[1693]] | fæðingarstaður = [[London]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1768|11|17|1693|7|21}} | dánarstaður = [[Lincoln's Inn Fields]], [[Middlesex]], [[England]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = Henrietta Godolphin (g. 1718) | stjórnmálaflokkur = [[Viggar (Bretland)|Viggar]] | börn = | bústaður = | atvinna = | háskóli = Clare College, [[Cambridge-háskóli|Cambridge]] | starf = | trúarbrögð = [[Enska biskupakirkjan]] |undirskrift = Thomas Pelham-Holles, 1st Duke of Newcastle Signature.svg }} '''Thomas Pelham-Holles, fyrsti hertoginn af Newcastle upon Tyne og fyrsti hertoginn af Newcastle-under-Lyme''', (21. júlí 1693 – 17. nóvember 1768) var [[Bretland|breskur]] stjórnmálamaður úr röð [[Viggar (Bretland)|Vigga]]. Ásamt bróður sínum, [[Henry Pelham]], sat hann við stjórn í Bretlands í um tíu ár. Eftir dauða Henry gerðist Thomas forsætisráðherra Bretlands í sex ár í tvö aðskilin kjörtímabil ([[1754]]-[[1756]] og [[1757]]-[[1762]]). Stjórnartíð hans var viðburðalítil að mestu en Newcastle hóf þátttöku Bretlands í [[Sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]], sem leiddi brátt til afsagnar hans. Eftir síðari ráðherratíð sína var hann í stuttan tíma meðlimur í ríkisstjórn [[Charles Watson-Wentworth, 2. markgreifinn af Rockingham|Rockingham lávarðar]] en dró sig síðan úr stjórnmálum. == Æviágrip == Thomas Pelham var elsti sonur Thomasar Pelham, fyrsta barónsins af Pelham, og konu hans, Lafði Grace Holles, sem var yngri systir Johns Holles, fyrsta hertogans af Newcastle-upon-Tyne. Móðurbróðir Thomasar lést árið 1711 og faðir hans næsta ár en báðir erfðu hann að dýrmætum landeignum. Þegar hann varð lögráða árið 1714 var Thomas, þá Pelham lávarður, einn ríkasti landeigandi í Bretlandi. Hann stundaði nám í Westminster-skóla og síðan í Clare College í [[Cambridge-háskóli|Cambridge]]. ===Stjórnmálaferill=== Eftir dauða [[Anna Bretadrottning|Önnu Bretadrottningar]] gerðist Pelham tryggur stuðningsmaður [[Viggar (Bretland)|Vigganna]] og notaði áhrif sín til þess að fá íbúa [[London|Lundúna]] til að sættast við nýja þýskættaða konunginn, [[Georg 1. Bretlandskonungur|Georg 1.]] frá Hanover. Fyrir þjónustu sína var Pelham gerður greifi af Clare árið 1714 og síðan hertogi af Newcastle-upon-Tyne árið 1715. Hann varð einnig ''lávarður-lautinant'' sýslanna [[Middlesex]] og [[Nottingham]] og riddari [[Sokkabandsorðan|Sokkabandsorðunnar]] árið 1718. Sama ár kvæntist hann [[Henrietta Pelham-Holles|Henriettu Pelham-Holles]]. Árið 1717 gegndi Newcastle opinberu embætti í fyrsta sinn sem yfirmaður (''Lord Chamberlain'') konunglega heimilishaldsins. Árið 1724 var hann útnefndur ríkisritari suðurdeildar Bretaveldisins af forsætisráðherranum [[Robert Walpole]]. Hann gegndi þessu embætti í þrjátíu ár samfellt, frá 1724 til 1754, og lét ekki af því fyrr en hann varð forsætisráðherra í kjölfar dauða bróður síns. Langlífi stjórnmálaferils Newcastle má útskýra bæði með persónusamböndum hans og með miklu ríkidæmi hans. Hann þótti einnig rökvís ræðumaður og hæfileikaríkur þingmaður. Árið 1731, í landeign Walpole í Norfolk, Houghton Hall, var Newcastle gerður meistari í [[Frímúrarareglan|Frímúrarareglunni]] ásamt tilvonandi keisara [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkisins]], [[Frans 1. (HRR)|Frans 1.]], af stórmeistaranum Lovell lávarði. Þegar munaðarleysingjahælið Foundling Hospital var stofnað í Lundúnum árið 1739 var Newcastle einn af formönnum stofnunarinnar. Í endurminningum sínum bar [[John Hervey]] Newcastle saman við Walpole og sagði um þá: „Við áttum einn ráðherra sem gerði allt og lét það líta út eins og ekkert væri […] og síðan áttum við ráðherra sem gerði ekki neitt en lét það líta út fyrir að hann gerði allt.“ Newcastle fór að sækjast eftir frekari völdum eftir að Walpole féll úr embætti árið 1742 og varð mun áhrifameiri eftir að yngri bróðir hans, Henry, varð forsætisráðherra árið 1743. Eftir að Henry Pelham lést árið 1754 tók Newcastle sjálfur við sem forsætisráðherra. Sem slíkur sætti hann gagnrýni fyrir að ná litlum árangri með hernaðaraðgerðum Breta í Norður-Ameríku í byrjun [[Sjö ára stríðið|sjö ára stríðsins]]. Hann sagði því af sér í nóvember árið 1756 og steig til hliðar fyrir [[William Cavendish, hertogi af Devonshire|hertoganum af Devonshire]]. Fyrir þjónustu sína í þágu ríkisins fékk Newcastle nafnbótina hertogi af Newcastle-under-Lyne. Newcastle varð forsætisráðherra á ný árið 1757. Ríkisstjórn hans naut virðingar á alþjóðavísu en hún komst fljótt upp á kant við [[Georg 3.]] Bretlandskonung og svo fór að konungurinn gerði vin sinn, [[John Stuart, jarl af Bute|Bute lávarð]], forsætisráðherra í maí árið 1762. Newcastle gekk í stjórnarandstöðu til ársins 1765 en varð þá innsiglisvörður í ríkisstjórn [[Charles Watson-Wentworth, 2. markgreifinn af Rockingham|Rockingham lávarðar]]. Heilsu Newcastle hrakaði stuttu síðar og hann lést í nóvember 1768. == Hjónaband == Árið 1718 giftist Newcastle '''Henriettu Godolphin'''. Hún var barnabarn lávarðarins Godolphin og [[John Churchill, 1. hertoginn af Marlborough|hertogans af Marlborough]]. Líkt og eiginmaður sinn var hún [[Viggar (Bretland)|Viggi]] og barðist fyrir lagasetningunni sem útilokaði kaþólikka frá erfðaröðinni að bresku krúnunni. Á þriðja áratug átjándu aldar voru hjónin þekkt fyrir að halda miklar veislur. ==Heimild== * {{wpheimild | tungumál = Fr | titill = Thomas Pelham-Holles | mánuðurskoðað = 17. maí | árskoðað = 2018}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = [[16. mars]] [[1754]]| til = [[16. nóvember]] [[1756]]| fyrir = [[Henry Pelham]] | eftir = [[William Cavendish, 4. hertoginn af Devonshire|Hertoginn af Devonshire]] | }} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = [[2. júlí]] [[1757]]| til = [[26. maí]] [[1762]]| fyrir = [[William Cavendish, 4. hertoginn af Devonshire|Hertoginn af Devonshire]] | eftir = [[John Stuart, 3. jarlinn af Bute|Jarlinn af Bute]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{fde|1693|1768|Newcastle, Thomas Pelham-Holles}} {{DEFAULTSORT:Newcastle, Thomas Pelham-Holles}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Breskir hertogar]] 8c31qon36a6ijlm9x2ok5gc4qkxggww 0 144162 1963812 1922444 2026-05-20T14:20:57Z TKSnaevarr 53243 1963812 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Jarlinn af Wilmington | mynd = Spencer Compton 1st Earl of Wilmington.jpg | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[16. febrúar]] [[1742]] | stjórnartíð_end = [[2. júlí]] [[1743]] | einvaldur = [[Georg 2. Bretlandskonungur|Georg 2.]] | forveri = [[Robert Walpole]] | eftirmaður = [[Henry Pelham]] | fæddur = U.þ.b. [[1673]] | fæðingarstaður = [[Compton Wynyates]], [[Warwickshire]], [[England]]i | dánardagur = [[2. júlí]] [[1743]] | dánarstaður = [[St James's]], [[Middlesex]], Englandi | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = | stjórnmálaflokkur = [[Viggar (Bretland)|Viggar]] | börn = | bústaður = | atvinna = | háskóli = Trinity College, [[Oxford-háskóli|Oxford]] | starf = | trúarbrögð = [[Enska biskupakirkjan]] |undirskrift = Earl of Wilmington Signature.svg }} '''Spencer Compton, fyrsti jarlinn af Wilmington''', (u.þ.b. 1673 – 2. júlí 1743) var [[Bretland|breskur]] stjórnmálamaður sem sat í ríkisstjórn Bretlands frá árinu 1715 til dauðadags. Frá 16. febrúar 1742 var hann [[forsætisráðherra Bretlands]]. Hann var annar í því embætti á eftir [[Robert Walpole]] en á ráðherratíð Wilmingtons var hann mestan part leiksoppur innanríkisráðherrans [[John Carteret, jarl af Granville|Carteret lávarðar]]. Wilmington var úr röð breskra [[Viggar (Bretland)|Vigga]] líkt og forveri sinn. ==Æviágrip== Spencer Compton var þriðji sonur James Comptons, þriðja jarlsins af Northampton. Compton gekk á neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]] í fyrsta sinn árið 1698. Fjölskylda Comptons var hlyntt [[Torýar|Torýum]] en Spencer Compton gekk til liðs við Vigga eftir að hafa lent í ósætti við bróður sinn, George Compton. Compton varð fljótt áberandi meðal Vigga á þingi og varð náinn samstarfsmaður [[Robert Walpole|Roberts Walpole]] í rúm fjörutíu ár. Árið 1707 varð Compton lífeyrisstjóri (''Paymaster of Pensions)''. Hann gegndi þessu embætti í sex ár þótt þingsetu hans lyki árið 1710 og Íhaldsmenn tækju völdin sama ár. Íhaldsmenn héldu Spencer í embætti þar sem þeir vildu viðhalda stuðningi Compton-fjölskyldunnar. Árið 1713 gekk Compton á neðri þingdeildina á ný. Þegar Viggar komust aftur í ríkisstjórn vonaðist Compton til þess að fá embætti í stjórninni en hafði ekki erindi sem erfiði. Hann varð þess í stað féhirðir prinsins af Wales (sem síðar varð [[Georg 2. Bretlandskonungur]]). Stuttu síðar var Compton kjörinn forseti neðri deildar breska þingsins. Hann gegndi því embætti frá 1715 til 1727. Frá 1716 gerðist hann meðlimur í breska [[Leyndarráðið|leyndarráðinu]]. Þegar Viggaflokkurinn klofnaði árið 1717 stóð Compton með Walpole og gekk með honum í stjórnarandstöðu. Þrátt fyrir þetta hélt hann sæti sínu í leyndarráðinu til ársins 1720. Walpole varð forsætisráðherra árið 1721. Óljóst var hvað myndi taka við þegar [[Georg 1. Bretlandskonungur|Georg 1.]] dæi og sonur hans tæki við sem konungur. Georg 2. var hrifnari af Compton en af Walpole og sagði nokkrum sinnum að hann vonaðist til þess að hann tæki við af honum. Til þess að koma í veg fyrir þetta hélt Walpole Compton á hliðarlínu ríkisstjórnarinnar. Hann var þó gerður að launastjóra (''Paymaster General'') frá 1722 til 1730. Árið 1725 varð Compton innsiglisvörður (''Lord Privy Seal'') og riddari í Baðreglunni. Georg 2. varð konungur árið 1727 og hafði hug á að skipta um ríkisstjórnarleiðtoga en Compton viðurkenndi á fundi með konungnum og Walpole að hann væri ekki starfinu vaxinn. Til þess að losna við Compton af neðri deild breska þingsins lét Walpole aðla Compton árið 1728 og var hann þaðan af kallaður '''Wilmington barón'''. Tveimur árum síðar varð hann '''Jarlinn af Wilmington''' og '''Pevensey vísigreifi''' auk þess sem hann varð forseti ríkisráðsins (''Lord President of the Council'') til ársins 1742. Í janúar næsta ár tók Wilmington við af Walpole sem fyrsti lávarður ríkisfjárhirslunnar (''First Lord of the Treasury'') og þar með forsætisráðherra en þótt Wilmington væri orðinn ríkisstjórnarleiðtogi að nafninu til fór Carteret lávarður með flest völd í stjórn hans. Heilsu Wilmingtons var nú farið að hraka og hann lést í embætti þann 2. júlí 1743. Þar sem Wilmington var ókvæntur og barnlaus voru allir aðalstitlar hans leystir upp eftir dauða hans. Bæirnir Wilmington í [[Norður-Karólína|Norður-Karólínu]] og [[Delaware]] eru nefndir eftir honum. ==Heimild== * {{wpheimild | tungumál = Sv | titill = Spencer Compton, 1:e earl av Wilmington | mánuðurskoðað = 17. maí | árskoðað = 2018}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = [[16. febrúar]] [[1742]]| til = [[2. júlí]] [[1743]]| fyrir = [[Robert Walpole]] | eftir = [[Henry Pelham]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Wilmington, Spencer Compton}} [[Flokkur:Fólk dáið árið 1743]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Breskir jarlar]] [[Flokkur:Breskir vísigreifar]] [[Flokkur:Breskir barónar]] 4fqsnch3bodj3o92rhhyhwfw7o91qxd 0 144310 1963837 1914276 2026-05-20T22:19:29Z Berserkur 10188 1963837 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn= Unai Emery | mynd = Sev tren 2016 (3).jpg |fullt nafn= Unai Emery Etxegoien |fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1971|11|3}} |fæðingarbær= Hondarribia |fæðingarland= [[Spánn]] |hæð= 1,80 m |staða= Miðherji |núverandi lið= |númer= |ár í yngri flokkum= 1986–1990 |yngriflokkalið= [[Real Sociedad]] |ár1=1990-1995 |ár2=1995-1996 |ár3=1996-2000 |ár4=2000-2002 |ár5=2002-2003 |ár6=2003-2004 |lið1=Real Sociedad B |lið2=Real Sociedad |lið3=CD Toledo |lið4=Racing Ferrol |lið5=Leganés |lið6=Lorca Deportiva |leikir (mörk)1=89 (7) |leikir (mörk)2=5 (1) |leikir (mörk)3=126 (2) |leikir (mörk)4=61 (7) |leikir (mörk)5=28 (0) |leikir (mörk)6=30 (1) |þjálfaraár= 2004–2006<br />2006–2008<br />2008–2012<br />2012<br />2013-2016<br>2016-2018<br>2018-2019<br>2020-2022<br>2022- |þjálfað lið= [[Lorca Deportiva]]<br />[[UD Almería]]<br />[[Valencia CF]]<br />[[Spartak Moskva]]<br />[[Sevilla FC]]<br>[[Paris Saint-Germain]]<br>[[Arsenal FC]]<br>[[Villareal FC]]<br>[[Aston Villa]] }} '''Unai Emery''' er spænskur knattspyrnustjóri sem stýrir enska liðinu [[Aston Villa]]. Hann er fyrrum knattspyrnumaður og spilaði fyrir ýmis lið á [[Spánn|Spáni]]. Árið 2004 hóf hann þjálfaraferil sinn. Emery vann Evrópudeildina þrisvar með [[Sevilla FC]] og vann frönsku [[Ligue 1]] með [[Paris Saint-Germain]] tímabilið 2017-2018 ásamt 6 bikartitlum. Emery var sagt upp hjá Arsenal eftir slakt gengi en hann var með liðið frá 2018-2019. Hann tók við [[Villareal FC]] árið 2020. Emery vann Evrópudeildina 2021 með Villareal eftir 11-10 sigur í vítakeppni gegn [[Manchester United]]. Haustið 2022 tók hann við Aston Villa þegar [[Steven Gerrard]] var rekinn frá félaginu. Hann vann [[Evrópukeppni félagsliða]] með Villa og var það 5. titill hans í Europa League. ==Heimild== {{commonscat|Unai Emery}} * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Unai Emery|mánuðurskoðað= 24. maí.|árskoðað= 2018 }} {{DEFAULTSORT:Emery, Unai }} [[Flokkur:Spænskir knattspyrnustjórar]] [[Flokkur:Spænskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1971]] 3gjxb8icxhqaupxu1o5m2fhc56q55a9 0 145594 1963827 1943260 2026-05-20T19:55:37Z Lafi90 69742 Uppfærsla sbr fréttir 1963827 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ásthildur Sturludóttir.png|thumb|Ásthildur Sturludóttir]] '''Ásthildur Sturludóttir''' (fædd [[10. júní]] [[1974]]) er fráfarandi bæjarstjóri á [[Akureyri]]. == Einkalíf == Ásthildur er uppalin í [[Stykkishólmur|Stykkishólmi]]. Foreldrar hennar eru hjónin [[Sturla Böðvarsson]], fyrrum bæjarstjóri í Stykkishólmi, samgönguráðherra og [[forseti Alþingis]], og Hallgerður Gunnarsdóttir, [[lögfræðingur]].<ref name="ruv">{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/asthildur-sturludottir-baejarstjori-a-akureyri|titill=Ásthildur Sturludóttir bæjarstjóri á Akureyri|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=1. ágúst}}</ref> Eiginmaður hennar er Hafþór Gylfi Jónsson frá [[Patreksfjörður|Patreksfirði]]. Saman eiga þau 2 börn.<ref>[https://web.archive.org/web/20251224234951/https://www.akureyri.is/stjornskipulag/baejarstjorn/baejarstjori Bæjarstjóri Akureyrar] Akureyrarbær</ref> == Menntun og starfsferill == Ásthildur er með BA-próf í [[stjórnmálafræði]] frá [[HÍ|Háskóla Íslands]] og MPA-gráðu (Master of Public Administration) í opinberri stjórnsýslu frá PACE University í [[New York-borg|New York]]. Hún starfaði áður sem verkefnisstjóri á rektorsskrifstofu og markaðs- og samskiptasviði Háskóla Íslands. Hún var einnig verkefnisstjóri við byggingu tónlistar- og ráðstefnuhússins [[Harpa (tónlistarhús)|Hörpu]], framkvæmdastjóri [[Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi|Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi]] og atvinnuráðgjafi hjá SSV-þróun og ráðgjöf. Ásthildur var bæjarstjóri í [[Vesturbyggð]] 2010-2018<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/07/27/nyr_baejarstjori_vesturbyggdar/|title=Nýr bæjarstjóri Vesturbyggðar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-11-07}}</ref> og bæjarstjóri á [[Akureyri]] frá 2018 til 2026.<ref name="ruv"/><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262886750d/ast-hildur-haettir-sem-baejar-stjori-a-akur-eyri|title=Ást­hildur hættir sem bæjar­stjóri á Akur­eyri - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2026-05-20|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-20}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Eiríkur Björn Björgvinsson]] | titill=[[Bæjarstjóri Akureyrar]] | frá= [[2018]] | til= | eftir=Enn í embætti}} {{Töfluendir}} {{stubbur|æviágrip}} {{fe|1974|Ásthildur Sturludóttir}} [[Flokkur:Bæjarstjórar Akureyrar]] [[Flokkur:Íslenskar konur]] [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálafræðingar]] 2s92nqoi1cc8za2oeznthwrpqvn83uc 0 154583 1963860 1937478 2026-05-21T07:27:34Z Makenzis 56151 1963860 wikitext text/x-wiki {{hreingera}} {{knattspyrnulið | Fullt nafn = <center>Football Club København</center> | Stofnað =1. júlí 1992 | Leikvöllur =Telia Parken | Stærð = 38.065 | Knattspyrnustjóri = {{NOR}} Ståle Solbakken | Deild =[[Danska úrvalsdeildin]] | Tímabil =2025-2026 | Staðsetning = 7. sæti | pattern_name1 = Home | pattern_la1 = _gif22a | pattern_b1 = _kobenhavn2223h | pattern_ra1 = _gif22a | pattern_sh1 = _kobenhavn2223h | pattern_so1 = _3_stripes_blue | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | alt1 = | filetype1 = | pattern_la2 = _rosenborg22a | pattern_b2 = _kobenhavn2223a | pattern_ra2 = _rosenborg22a | pattern_sh2 = _kobenhavn2223a | pattern_so2 = _kobenhavn2223a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 0000CC | alt2 = | filetype2 = | pattern_la3 = _kobenhavn2223t | pattern_b3 = _kobenhavn2223t | pattern_ra3 = _kobenhavn2223t | pattern_sh3 = _kobenhavn2223t | pattern_so3 = _kobenhavn2223t | leftarm3 = ed008c | body3 = ed008c | rightarm3 = ed008c | shorts3 = 000066 | socks3 = FFFFFF }} '''FC København''' eða '''FC Copenhagen''' eins og það heitir alþjóðlega er [[Danmörk|danskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]lið frá [[Kaupmannahöfn]]. Kaupmannahafnarfélagið hefur átt gífurlegri velgengni að fagna undanfarin ár og það hefur líka staðið sig vel á stóra sviðinu í [[Meistaradeild Evrópu]]. Með liðinu hafa leikið nokkur stór nöfn og má þar m.a nefna [[Simon Kjær]], Svíana Johan Wiland og landa hans Oscar Wendt og Tobias Linderoth, einnig má nefna [[Danmörk|dönsku]] landsliðskempuna [[Jesper Grönkjær]]. Erkifjendur [[F.C. København|FCK]] eru [[Brøndby IF]]. == Titlar == * [[Danska úrvalsdeildin]] '''16''' ** 1992-93, 2000-01, 2002-03, 2003-04, 2005-06, 2006-07, 2008-09, 2009-10, 2010-11, 2012-13, 2015-16, 2016-17, 2018-19, 2021-2022, 2022-2023, 2024-25 * [[Bikarmeistarar]] '''9''' ** 1994-95, 1996-97, 2003-04, 2008-09, 2011-12, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2022-23 * [[Deildarbikarmeistarar]] '''1''' **1996 == Alþjóðlegir titlar == ; [[Royal League]] '''2''': 2004-05, 2005-06 ==Íslenskir leikmenn sem spilað hafa hjá félaginu== *[[Ragnar Sigurðsson]] *[[Sölvi Geir Ottensen]] *[[Rúrik Gíslason]]. *[[Ísak Bergmann Jóhannesson]] *[[Orri Óskarsson]] *[[Hákon Arnar Haraldsson]] *[[Rúnar Alex Rúnarsson]] *[[Viktor Bjarki Daðason]] [[Flokkur:Dönsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Stofnað 1992]] {{DEFAULTSORT:Kobenhavn}} qeh9djn5md50tyhb1ghgn441vx6uua4 0 156720 1963811 1923292 2026-05-20T14:20:45Z TKSnaevarr 53243 1963811 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Vísigreifinn Cecil af Chelwood | mynd = Bundesarchiv Bild 102-12282, Robert Cecil.jpg | myndatexti = Cecil lávarður árið 1931. | fæðingardagur = [[14. september]] [[1864]] | fæðingarstaður = [[London]], [[Bretland]]i | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1958|11|24|1864|9|14}} | dauðastaður = [[Danehill]], [[Austur-Sussex]], [[Bretland]]i | maki = Lafði Eleanor Lambton (1868-1959) | faðir = [[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury]] | móðir = [[Georgina Gascoyne-Cecil, markgreifaynja af Salisbury]] | háskóli = [[Eton-skóli]]<br>[[University College, Oxford]] | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1937) | stjórnmálaflokkur = [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] | undirskrift = }} '''Edgar Algernon Robert Gascoyne-Cecil, fyrsti vísigreifinn Cecil af Chelwood''' (14. september 1864 – 24. nóvember 1958), var breskur lögfræðingur og stjórnmálamaður. Hann var einn af helstu hönnuðum [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]] og vann lengi að því að efla starfsemi þess. Hann hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] fyrir störf sín með bandalaginu árið 1937. ==Æviágrip== Robert Cecil var sonur [[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury|Roberts Gascoyne-Cecil, þriðja markgreifans af Salisbury]], sem var þrívegis [[forsætisráðherra Bretlands]] fyrir [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkinn]].<ref name=peer>{{cite web | url = http://www.thepeerage.com/p1642.htm| title = Edgar Algernon Robert Gascoyne-Cecil, 1st and last Viscount Cecil of Chelwood | publisher = thepeerage.com | accessdate = 3. apríl 2020 }}</ref> Cecil gekk í heimavistarskóla þar til hann var 13 ára en gekk síðan í fjögur ár í [[Eton-skóli|Eton-skóla]] og nam [[lögfræði]] við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]].<ref name=peer /> Þar fékk hann orð á sig sem fær rökræðumaður. Eftir námslok varð hann árið 1886 einkaritari föður síns, sem var þá forsætisráðherra, en gerðist strax næsta ár lögfræðingur í [[Inner Temple]] í [[London]].<ref name=peer /> Árið 1889 kvæntist Cecil Eleanor Lambton. Hjónin eignuðust engin börn.<ref name=peer /> Cecil var kjörinn á neðri deild breska þingsins í þingkosningum árið 1906.<ref name=peer /> Snemma á stjórnmálaferli sínum varð Cecil þekktur fyrir stuðning sinn við [[fríverslun]]. Cecil var 50 ára þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] braust út og var því of gamall til að gegna almennri herþjónustu. Í staðinn vann hann fyrir [[Rauði krossinn|Rauða krossinn]] á stríðsárunum og árið 1915 varð hann varautanríkisráðherra. Næsta ár gekk hann í breska [[leyndarráðið]] og varð hafnarbannsráðherra í ríkisstjórninni.<ref name=peer /> Á stríðsárunum varð Cecil æ áhugasamari um að koma á fót alþjóðastofnun til að halda friðinn eftir stríðslok. Árið 1917 fékk hann utanríkisráðherrann [[Arthur Balfour]] til liðs við sig til að koma hugmyndum sínum í framkvæmd. Hann fékk einnig stuðning [[Woodrow Wilson|Woodrows Wilson]] Bandaríkjaforseta og eftir stríðið var [[Þjóðabandalagið]] stofnað árið 1919.<ref name = peer /> Cecil var aðlaður árið 1923 sem Cecil [[vísigreifi]] af Chelwood og gekk í kjölfarið á [[lávarðadeild breska þingsins]]. Frá 1923-24 var hann innsiglisvörður og árin 1924-27 kanslari hertogadæmisins Lancaster.<ref name=peer /> Árið 1923 varð Cecil forseti sambands Þjóðabandalagsins og gegndi þeirri stöðu þar til bandalagið var leyst upp árið 1946. Árið 1923 stofnaði Cecil bresku samtökin Þjóðabandalagssambandið (e. ''League of Nations Union''), sem hann leiddi jafnframt til ársins 1945. Ásamt Frakkanum [[Pierre Cot]] stofnaði hann Alheimsfriðarsamkomuna (fr. ''Rassemblement universel pour la paix''), sem hann var jafnframt forseti fyrir.<ref name=nobel>{{cite web | url = https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/ | title = The Nobel Peace Prize 1937 | publisher = nobelprize.org | accessdate = 3. apríl 2020}}</ref> Cecil hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1937.<ref name=nobel /> Árið 1938 mótmælti Cecil [[München-sáttmálinn|München-sáttmálanum]], sem viðurkenndi tilkall Þjóðverja til [[Súdetaland|Súdetahéraðanna]] í [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]]. Eftir [[seinni heimsstyrjöldin]]a sótti Cecil síðasta fund Þjóðabandalagsins í Genf og lauk síðustu ræðu sinni með orðunum: „Þjóðabandalagið er dautt; lifi [[Sameinuðu þjóðirnar]]!“.<ref>{{cite web | url = https://www.unog.ch/80256EDD006AC19C/(httpPages)/BA9387B56BFAAFB4C1256F3100418C75?OpenDocument | title = The end of the League of Nations | publisher = Skrifstofa Sameinuðu þjóðanna í Genf | accessdate = 3. apríl 2020}}</ref> Eftir upplausn Þjóðabandalagsins settist Cecil að mestu í helgan stein. Hann hélt áfram að sækja fundi lávarðadeildarinnar og talaði stundum fyrir alþjóðlegum friðarverkefnum sem heiðursforseti [[Félag Sameinuðu þjóðanna|Félags Sameinuðu þjóðanna]]. Cecil hélt síðustu ræðu sína á lávarðadeildinni í apríl 1953, þar sem hann ítrekaði stuðning sinn við heimsfriðinn.<ref>{{cite web | url = https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1953/apr/23/the-international-situation | title = The International Situation - HL deb | publisher = api.parliament.uk | date = 23. apríl 1953 | accessdate = 3. apríl 2020 }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Cecil, Robert}} {{fd|1864|1958}} [[Flokkur:Breskir vísigreifar]] [[Flokkur:Embættismenn Þjóðabandalagsins]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] [[Flokkur:Stjórnmálamenn í breska Íhaldsflokknum]] 4na31kmbc2ld8k9w0i95s7fy0chfrsh 0 156973 1963814 1960607 2026-05-20T14:21:27Z TKSnaevarr 53243 1963814 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra |forskeyti = Sir |nafn = Austen Chamberlain |mynd =Austen Chamberlain MP.jpg |myndastærð = |myndatexti1= Chamberlain árið 1931 |titill = Flotamálaráðherra Bretlands |stjórnartíð_start = [[24. ágúst]] [[1931]] |stjórnartíð_end = [[5. nóvember]] [[1931]] |forsætisráðherra = [[Ramsay MacDonald]] |forveri = [[A. V. Alexander]] |eftirmaður = Sir [[Bolton Eyres-Monsell]] |titill1 = Utanríkisráðherra Bretlands |stjórnartíð_start1 = [[3. nóvember]] [[1924]] |stjórnartíð_end1 = [[4. júní]] [[1929]] |forsætisráðherra1 = [[Stanley Baldwin]] |forveri1 = [[Ramsay MacDonald]] |eftirmaður1 = [[Arthur Henderson]] |titill2 = Fjármálaráðherra Bretlands |stjórnartíð_start3 = [[9. október]] [[1903]] |stjórnartíð_end3 = [[4. desember]] [[1905]] |forsætisráðherra3 = [[Arthur Balfour]] |forveri3 = [[Charles Thomson Ritchie]] |eftirmaður3 = [[H. H. Asquith]] |stjórnartíð_start2 = [[10. janúar]] [[1919]] |stjórnartíð_end2 = [[1. apríl]] [[1921]] |forsætisráðherra2 = [[David Lloyd George]] |forveri2 = [[Bonar Law]] |eftirmaður2 = [[Robert Horne, Horne vísigreifi af Slamannan|Sir Robert Horne]] |fæddur = [[16. október]] [[1863]] |fæðingarstaður = [[Birmingham]], [[Warwickshire]], [[England]]i |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1937|3|16|1863|10|16}} |dánarstaður = [[London]], [[England]]i |þjóderni = [[Bretland|Breskur]] |maki = Ivy Muriel Dundas (g. 1906) |börn = 3 |stjórnmálaflokkur = [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |atvinna = Stjórnmálamaður |háskóli = [[Trinity-háskólinn í Cambridge]]<br>[[Sciences Po]] |verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (1925) |undirskrift = Austen Chamberlain Signature.svg }} '''Sir Joseph Austen Chamberlain''' (16. október 1863 – 16. mars 1937) var breskur stjórnmálamaður. Hann var sonur stjórnmálamannsins [[Joseph Chamberlain|Josephs Chamberlain]] og hálfbróðir forsætisráðherrans [[Neville Chamberlain]]. Hann hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1925 fyrir starf sitt við að koma á [[Locarno-sáttmálinn|Locarno-sáttmálanum]]. == Æviágrip == === Æska og uppvöxtur=== Joseph Austen Chamberlain var elsti sonur breska viðskipta- og nýlendumálaráðherrans [[Joseph Chamberlain|Josephs Chamberlain]]. Hann gekk í Rugby-skólann og nam síðar sagnfræði við Trinity-háskólann við [[Cambridge-háskóli|Cambridge]]. Þar á eftir gekk hann í níu mánuði í [[Institut d'études politiques de Paris|Stjórnmálafræðistofnun Parísar]] og varði tólf mánuðum í [[Berlín]]. Chamberlain sneri heim til [[Birmingham]] árið 1887 og fékk vinnu sem einkaritari föður síns. === Stjórnmálaferill === Chamberlain hóf stjórnmálaferil sinn sem borgarstjóri í Birmingham. Árið 1892 var hann kjörinn á neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]] fyrir Frjálslynda sambandssinna í kjördæminu Austur-Worcestershire. Chamberlain hélt þessu þingsæti þar til faðir hans lést árið 1914, en þá tók hann við þingsæti föður síns í Vestur-Birmingham. Árið 1895, sama ár og faðir hans tók sæti í ríkisstjórn [[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury|Salisbury lávarðar]], varð Chamberlain aðstoðarráðherra í flotamálaráðuneytinu (e. ''Civil Lord of the Admiralty''). Frá 1900 til 1902 var hann ríkisritari í fjármálaráðuneytinu, síðan póstmálaráðherra í ríkisstjórn [[Arthur Balfour|Arthurs Balfour]] frá 1902 til 1903 og fjármálaráðherra í sömu stjórn frá 1903 til 1905. Líkt og faðir sinn var Chamberlain hlynntur beitingu tollamúra til að vernda breska framleiðslu en eftir að faðir hans sagði upp sæti sínu í stjórn Balfours vegna ágreinings um tollamál í september 1903 tók Austen upp hlutlausari afstöðu til málsins. Þegar Joseph Chamberlain neyddist árið 1906 til að hætta þingmennsku vegna veikinda varð Austen einn helsti leiðtogi verndartollasinna á þinginu. Árið 1913 varð Chamberlain formaður nefndar um fjármál Indlands og síðan Indlandsmálaráðherra árið 1915 í samsteypustjórn [[H. H. Asquith]]s. Í [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni studdi Chamberlain innrás Breta á áhrifasvæði [[Tyrkjaveldi]]s í [[Mesópótamía|Mesópótamíu]] í því skyni að auka völd Breta í Mið-Austrinu og draga úr hættunni á að Þjóðverjar kyntu undir uppreisn múslima í Indlandi.<ref>Woodward, David R, "Field Marshal Sir William Robertson", Westport Connecticut & London: Praeger, 1998, {{ISBN|0-275-95422-6}}, bls. 113, 118-9</ref> Mesópótamíuherferðin misheppnaðist hrapalega og Chamberlain ákvað árið 1917 að segja af sér sem Indlandsmálaráðherra til að axla ábyrgð.<ref>{{cite news | date=13 July 1917 | url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1917/07/13/96255257.pdf | title=Chamberlain out of India Office | newspaper=The New York Times | accessdate =16. apríl 2020 }}</ref> Í apríl árið 1918 tók Chamberlain sæti í stríðsstjórn [[David Lloyd George|Davids Lloyd George]]. Í janúar 1919 tók Chamberlain við af [[Bonar Law]] sem fjármálaráðherra og gegndi hann því embætti til ársins 1921. Frá 1921 til 1922 var hann innsiglisvörður og þingflokksleiðtogi í neðri málstofunni. Á sama tímabili var Chamberlain leiðtogi Íhaldsflokksins ásamt [[George Curzon|Curzon lávarði]]. Þeir voru síðustu leiðtogar Íhaldsflokksins sem urðu aldrei forsætisráðherrar Bretlands þar til [[William Hague]] lauk formannstíð sinni árið 2001. Chamberlain varð einnig utanríkisráðherra Bretlands frá 1924 til 1929. Í því embætti skipaði hann hernaðarinngrip í Egyptalandi eftir að breski hershöfðinginn [[Lee Stack]] var myrtur í Kaíró árið 1924. Hann var jafnframt áhugasamur um málefni Kína og hagsmuni Breta þar í landi. Chamberlain fundaði ásamt [[Aristide Briand]] og [[Gustav Stresemann]], utanríkisráðherrum Frakklands og Þýskalands, í [[Locarno]] á Ítalíu í október árið 1925 til að ræða um landamæri Þýskalands og skilyrði fyrir inngöngu Þjóðverja í [[Þjóðabandalagið]]. Hann vonaðist til þess að koma á sáttum milli Frakka og Þjóðverja en gefa í staðinn nokkuð eftir landamærakröfum Þjóðverja í Austur-Evrópu.<ref name="autogenerated38">Stephen Schuker, "The End of Versailles" in ''The Origins of the Second World War Reconsidered: A.J.P. Taylor and the Historians'' edited by Gordon Martel (Routledge: 1999) p. 48-49.</ref> Niðurstaða ráðstefnunnar var [[Locarno-sáttmálinn]], sem fól í sér skuldbindingu ríkjanna til að virða landamærin á milli Frakklands, Þýskalands og Belgíu í þáverandi mynd og beita ekki hervaldi til að fá þeim breytt.<ref>{{Tímarit.is|''5204828''|''Friðarsamningarnir í Locarno''|útgáfudagsetning=1. nóvember 1925|blað=''17. júní''|skoðað=16. apríl 2020}}</ref><ref>{{Tímarit.is|''4088586''|''Locarno og friðurinn''|útgáfudagsetning=1. febrúar 1925|blað=''Réttur''|skoðað=16. apríl 2020|höfundur=Einar Olgeirsson}}</ref> Sáttmálarnir tryggðu hins vegar ekki landamæri Þýskalands í Austur-Evrópu, sem olli mikilli óánægju Pólverja og annarra Austur-Evrópuþjóða.<ref>{{cite book|author=Michael Brecher|title=The World of Protracted Conflicts|url=https://books.google.com/books?id=xQ4XDAAAQBAJ&pg=PA204|year=2016|publisher=Lexington Books|page=204}}</ref> Chamberlain hlaut [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1925 fyrir að vinna að Locarno-sáttmálunum. Chamberlain sagði af sér og settist í helgan stein árið 1929. Hann var í stuttan tíma flotamálaráðherra í [[þjóðstjórn]] [[Ramsay MacDonald]] á kreppuárunum. Á fjórða áratuginum var Chamberlain meðal þeirra sem hvöttu til þess að Bretar vígbyggjust til að vera betur undirbúnir gegn þeirri hernaðarógn sem stafaði af [[Þriðja ríkið|Þýskalandi nasismans]].<ref>{{cite book|author=Alfred F. Havighurst|title=Britain in Transition: The Twentieth Century|url=https://books.google.com/books?id=h4Tm6VRqZmMC&pg=PA252|year=1985|publisher=University of Chicago Press|page=252|isbn=9780226319704|access-date=16. apríl 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504220252/https://books.google.com/books?id=h4Tm6VRqZmMC&pg=PA252|archive-date=4. maí 2016|url-status=live}}</ref> == Ritverk == * ''The League of Nations''. – Glasgow : Jackson, Wiley, 1926 * ''Peace in Our Time : Addresses on Europe and the Empire''. – London : Allen, 1928 * ''Speeches on Germany''. – London : Friends of Europe Publications, 1933 * ''Down the Years''. – London : Cassell, 1935 * ''Politics from Inside : An Epistolary Chronicle, 1906-1914''. – London : Cassell, 1936 ==Tilvísanir== <references/> {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Chamberlain, Austen}} {{fd|1863|1937}} [[Flokkur:Fjármálaráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Íhaldsflokksins]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Bretlands]] hc5vl98usewp64fcao1y030vg47g1fy 0 158625 1963865 1918894 2026-05-21T08:58:08Z Makenzis 56151 1963865 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = Brøndbyernes Idrætsforening | Stofnað =3. desember 1964 | Leikvöllur =Brøndby Stadion | Stærð = 28,000 | Knattspyrnustjóri = {{DNK}} Niels Frederiksen | Deild =[[Danska úrvalsdeildin]] | Tímabil = 2025-2026 | Staðsetning = 4. sæti | pattern_la1 = _brondby1920h | pattern_b1 = _brondby1920h | pattern_ra1 = _brondby1920h | pattern_sh1 = _brondby1920h | pattern_so1 = _brondby1718h | leftarm1 = FFFF00 | body1 = FFFF00 | rightarm1 = FFFF00 | shorts1 = 0000FF | socks1 = 000060 | pattern_la2 = _brondby1920a | pattern_b2 = _brondby1920a | pattern_ra2 = _brondby1920a | pattern_sh2 = _brondby1920a | pattern_so2 = _brondby1920a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 }} '''Brøndbyernes Idrætsforening''' er [[Danmörk|danskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]lið frá [[Kaupmannahöfn]] . Félagið var stofnað árið 1964 með sameiningu tveggja félaga og er það er eitt af sigursælustu félögum Danmerkur. það hefur unnið [[Danska úrvalsdeildin|dönsku úrvalsdeildina]] alls tíu sinnum og bikarkeppnina sjö sinnum. Árið 1991 komst Brøndby IF í undanúrslit [[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu]]. == Titlar == * [[Danska úrvalsdeildin]] '''11''' ** 1985, 1987, 1988, 1990, 1991, 1995–96, 1996–97, 1997–98, 2001–02, 2004–05, 2020-21 * [[Bikarmeistarar]] '''7''' ** 1988–89, 1993–94, 1997–98, 2002–03, 2004–05, 2007–08, 2017–18 * [[Deildarbikarmeistarar]] '''3''' **1984, 2005, 2006 == Alþjóðlegir Titlar == ; [[Royal League]] '''1''': 2006–07 [[Mynd:BroendbyStadion.jpg|200px|thumbnail|Brøndby Stadion]] [[Flokkur:Dönsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Stofnað 1964]] {{DEFAULTSORT:Bronby}} ee6eu2biz6s23yy83kafzauwgns1ek4 0 158652 1963868 1918892 2026-05-21T09:13:42Z Makenzis 56151 1963868 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = Football Club Nordsjælland | Stofnað = 1. júlí 2003 | Leikvöllur = [[Right to Dream Park]], [[Farum]] | Stærð = 10.300 | Knattspyrnustjóri = {{DNK}} Flemming Pedersen | Deild = [[Danska úrvalsdeildin]] | Tímabil = 2025/26 | Staðsetning = 3. sæti | pattern_b1 = _nikevapor1920r | pattern_la2 = _nikevapor1920bb | website = http://www.fcn.dk/ | pattern_la1 = _nikevapor1920r | pattern_b2 = _nikevapor1920bb | pattern_ra1 = _nikevapor1920r | pattern_ra2 = _nikevapor1920bb | pattern_sh1 = _fcnord1920h | pattern_sh2 = _fcnord1920a | pattern_so1 = _fcnord1920h | pattern_so2 = _fcnord1920a | leftarm1 = FF0000 | leftarm2 = 000000 | body1 = FF0000 | body2 = 000000 | rightarm1 = FF0000 | rightarm2 = 000000 | shorts1 = FF0000 | shorts2 = 000000 | socks1 = FF0000 | socks2 = 000000 }} '''Football Club Nordsjælland''' er [[Danmörk|danskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]lið frá [[Farum]]. Félagið var stofnað árið 2003 með sameiningu tveggja félaga. [[Ólafur Kristjánsson]] þjálfaði liðið um tíma. == Titlar == ; [[Danska úrvalsdeildin]] '''1''' :: 2011-12 ; [[Bikarmeistarar]] '''2''' :: 2009-10, 2010-11 [[Flokkur:Dönsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Stofnað 1964]] {{DEFAULTSORT:Nordsjaeland}} 9cyigytg1095cthkrqo1zuo0yz95r69 0 158709 1963861 1928922 2026-05-21T07:42:15Z Makenzis 56151 1963861 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = Odense Boldklubb | Stofnað =1887 | Leikvöllur =[[Nature Energy Park]], [[Óðinsvé]] | Stærð = 15.790 | Knattspyrnustjóri = {{DNK}} Jakob Michelsen | Deild =[[Danska úrvalsdeildin]] | Tímabil =2025-2026 | Staðsetning = 8. sæti | position = | pattern_b1 = _ob1920h | pattern_la1 = _ob1920h | pattern_ra1 = _ob1920h | pattern_sh1 = _ob1819h | pattern_so1 = _ob1920h |shorts1 = _ob1819h |socks1 = FFFFFF | pattern_b2 = _ob1920a | pattern_la2 = _ob1920a | pattern_ra2 = _ob1920a | pattern_sh2 = _ob1920a | pattern_so2 = _ob1920a |shorts2 = _ob1819a |socks2 = 000000 }} '''Odensen Boldklubb''' oftast kallað ''OB'' er [[Danmörk|danskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]félag frá [[Óðinsvé]]um. Félagið var stofnað árið 1887. == Titlar == ; [[Danska úrvalsdeildin]] '''3''' :: 1977,1982,1989 ; [[Bikarmeistarar]] '''5''' :: 1983,1991,1993,2002,2007 [[Flokkur:Dönsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Stofnað 1887]] {{DEFAULTSORT:Odense}} 9gbpmm57owd4q0sfxthkj56mpg4z7jo 0 159099 1963858 1945296 2026-05-21T06:03:27Z CommonsDelinker 1159 Skipti út President_Ronald_Reagan_meets_with_Prime_Minister_Eugenia_Charles.jpg fyrir [[Mynd:President_Ronald_Reagan_Meets_with_Prime_Minister_Eugenia_Charles_of_Dominica_on_Events_in_Grenada_George_Shultz_and_Robert_Mcfarlane_Also_Visible_-_DPLA_-_b2115f 1963858 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = Dame | nafn = Eugenia Charles | mynd = Eugenia Charles at the United Nations.jpg | myndatexti1 = Eugenia Charles árið 1985. | titill= Forsætisráðherra Dóminíku | stjórnartíð_start = [[21. júlí]] [[1980]] | stjórnartíð_end = [[14. júní]] [[1995]] | forseti = [[Aurelius Marie]]<br>[[Clarence Seignoret]]<br>[[Crispin Sorhaindo]] | forveri = [[Oliver Seraphin]] | eftirmaður = [[Edison James]] | fæðingarnafn = Mary Eugenia Charles | fæddur = [[15. maí]] [[1919]] | fæðingarstaður = [[Pointe Michel]], [[Dóminíka|Dóminíku]] | dánardagur ={{Dánardagur og aldur|2005|9|6|1919|5|15}} | dánarstaður = [[Fort-de-France]], [[Martinique]] | stjórnmálaflokkur = [[Frelsisflokkurinn (Dóminíka)|Frelsisflokkurinn]] | háskóli = [[Háskólinn í Torontó]]<br>[[London School of Economics]] }} '''''Dame'' Mary Eugenia Charles''' (f. 15. maí 1919 – 6. september 2005) var [[Dóminíka|dóminískur]] stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Dóminíku]] frá 1980 til 1995. Hún var fyrsti kvenlögmaðurinn í Dóminíku og varð fyrsta og hingað til eina konan til að gegna embætti forsætisráðherra landsins. Hún var annar kvenkyns forsætisráðherrann í [[Karíbahaf]]sríki á eftir [[Lucina da Costa Gomez-Matheeuws|Lucinu da Costa]] á [[Hollensku Antillaeyjar|Hollensku Antillaeyjum]]. Hún var fyrsta konan í Ameríku sem náði sjálfstæðu kjöri í embætti [[Ríkisstjórnarleiðtogi|ríkisstjórnarleiðtoga]]. Hún var næstþaulsætnasti forsætisráðherra Dóminíku og átti fimmtu lengstu stjórnartíð kvenforsætisráðherra á heimsvísu, á eftir [[Sheikh Hasina]] í [[Bangladess]], [[Indira Gandhi|Indiru Gandhi]] í [[Indland]]i, [[Angela Merkel|Angelu Merkel]] í [[Þýskaland]]i og [[Sirimavo Bandaranaike]] á [[Srí Lanka]].<ref>{{Cite web|url=https://london.ac.uk/eugenia-charles|title=Eugenia Charles|last=|first=|date=|publisher=University of London|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200821070311/https://london.ac.uk/eugenia-charles|archive-date=2020-08-21|access-date=}}</ref> ==Einkahagir== Eugenia Charles var dóttir Josephine Delauney og Johns B. Charles<ref>{{cite book |last= |first= |date=2003 |title=The International Who's Who 2004 |url=https://books.google.com/books?id=sR4Ch1dMe8IC&pg=PA302&lpg=PA302&dq=charles+eugenia+international+whos+who+2004 |location= |publisher=Psychology Press |page=302 |isbn=9781857432176 |author-link= }}</ref> og fæddist í fiskveiðiþorpinu Pointe Michel í sókninni Saint Luke á Dóminíku. Fjölskylda hennar var talin hluti af „lituðu borgarastéttinni“, afkomendum frjálsra blökkumanna. Faðir hennar var múrari sem varð ríkur landeigandi og auðgaðist á vöruútflutningi.<ref name=obit>{{cite news|first=Polly|last=Pattullo|authorlink=Polly Pattullo|title=Obituary: Dame Eugenia Charles|url=https://www.theguardian.com/news/2005/sep/08/guardianobituaries.pollypattullo|work=[[The Guardian]]|date=8 September 2005|accessdate=26 August 2009}}</ref> Eugenia Charles gekk í kaþólskan klausturskóla á Dóminíku sem var þá eini stúlknaskóli eyjunnar. Hún fékk áhuga á [[lögfræði]] á meðan hún vann við rétt sýslumanns á eyjunni.<ref name=obit/> Charles vann í mörg ár sem aðstoðarmaður arkitektsins [[Alastair Forbes|Alastairs Forbes]]. Hún gekk í [[Háskólinn í Torontó|Háskólann í Torontó]] í [[Kanada]] og útskrifaðist þaðan með [[BA-gráða|BA-gráðu]] í lögfræði árið 1947. Hún gekk síðan í [[London School of Economics|Hagfræðiskólann í London]]. Hún var meðlimur í systralaginu Sigma Gamma Rho. Hún hlaut lögmannsréttindi og varð fyrsti kvenlögmaður Dóminíku eftir að hún sneri heim. Hún sérhæfði sig í [[Eignarréttur|eignarrétti]].<ref name=obit/> Árið 1991 hlaut Charles riddaranafnbót sem liðsforingi í Orðu breska heimsveldisins.<ref name=obit/> ==Stjórnmálaferill== [[Image:President Ronald Reagan Meets with Prime Minister Eugenia Charles of Dominica on Events in Grenada George Shultz and Robert Mcfarlane Also Visible - DPLA - b2115fa33fa49a111b0a71dd2acfb384.jpg|thumb|left|Charles fundar ásamt [[Ronald Reagan]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseta]] í [[Hvíta húsið|Hvíta húsinu]] um yfirstandandi atburði í [[Grenada]].]] Charles hóf feril í stjórnmálum á sjöunda áratugnum sem baráttukona gegn takmörkunum á [[fjölmiðlafrelsi]]. Hún tók þátt í stofnun dóminíska Frelsisflokksins og var leiðtogi hans frá byrjun áttunda áratugarins til ársins 1995.<ref name=obit/> Hún var kjörin á dóminíska þingið árið 1970 og varð leiðtogi stjórnarandstöðunnar árið 1975.<ref name=obit/> Hún sat áfram eftir að landið hlaut sjálfstæði að fullu frá [[Bretland]]i árið 1978. Charles varð forsætisráðherra þegar Frelsisflokkurinn vann þingkosningar í fyrsta skipti árið 1980.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nbGcAQAAQBAJ&pg=PA210&dq=eugenia+charles+pulmonary#q=eugenia%20charles%20pulmonary|title=Oxford Dictionary of National Biography 2005–2008|last=Goldman|first=Lawrence|publisher= Oxford University Press|year=2013|isbn=9780199671540|location=|pages=210|language=en}}</ref> Hún tók við af [[Oliver Seraphin]], sem hafði tekið við embætti aðeins ári fyrr eftir að fjöldamótmæli neyddu fyrsta forsætisráðherra landsins, [[Patrick John]], til að segja af sér. Charles varð jafnframt utanríkisráðherra Dóminíku frá 1980 til 1990,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xwdaAAAAYAAJ&dq=eugenia+charles+%22foreign%22&q=key+portfolios|title=Current Biography Yearbook|last=|first=|date=1 January 1986|publisher=H. W. Wilson Co.|isbn=|location=|pages=89|language=en}}</ref> fjármálaráðherra frá 1980 til 1995 og formaður [[Samtök Austur-Karíbahafsríkja|Samtaka Austur-Karíbahafsríkja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070610033648/http://www.caricom.org/jsp/projects/personalities/dame_mary.jsp?menu=projects Caricom Biography]</ref> Árið 1981 voru gerðar tvær [[valdarán]]stilraunir gegn Charles. [[Frederick Newton]], foringi í dóminíska hernum, skipulagði árás á lögreglustöðina í [[Roseau]] sem leiddi til dauða eins lögregluþjóns.<ref name=coup>{{cite news|title=Ex-Commander Hanged For Dominica Coup Role|url=https://www.nytimes.com/1986/08/09/world/around-the-world-ex-commander-hanged-for-dominica-coup-role.html|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Associated Press]]|date=9 August 1986|accessdate=26 August 2009}}</ref> Newton og fimm hermenn til viðbótar voru sakfelldir fyrir árásina og dæmdir til dauða árið 1983. Dauðadómurinn yfir vitorðsmönnum Newton var síðar mildaður í lífstíðarfangelsi en Newton var tekinn af lífi árið 1986.<ref name=coup/> Árið 1981 reyndi hópur kanadískra og bandarískra málaliða, sem flestir voru á málum hjá hvítum kynþáttahreyfingum á borð við [[Ku Klux Klan]], að steypa Charles af stóli til að koma fyrrum forsætisráðherranum Patrick John aftur til valda. Áætluninni, sem samsærismennirnir kölluðu Red Dog-aðgerðina, var hrundið af bandarískum ríkisútsendurum í [[New Orleans]]. Brátt var farið að kalla atvikið „Svínamýrina“, sem var vísun í misheppnuðu [[Innrásin í Svínaflóa|Svínaflóainnrásina]] árið 1961.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UNUSbvkWDP0C&pg=PA15&dq=eugenia+charles+bayou#q=eugenia%20charles%20bayou|title=Dominica|last=Crask|first=Paul|date=1 January 2011|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=9781841623566|location=|pages=15|language=en}}</ref> Charles varð þekktari á alþjóðavettvangi vegna hlutverks síns í aðdraganda bandarísku [[Innrásin í Grenada|innrásarinnar í Grenada]]. Eftir að grenadíski forsætisráðherrann [[Maurice Bishop]] var handtekinn og líflátinn biðlaði Charles, sem þá var formaður [[Samtök Austur-Karíbahafsríkja|Samtaka Austur-Karíbahafsríkja]], til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]], [[Jamaíka|Jamaíku]] og [[Barbados]] um hernaðaríhlutun.<ref name=obit/> Hún birtist í sjónvarpi ásamt [[Ronald Reagan]] Bandaríkjaforseta til að styðja innrásina. Blaðamaðurinn [[Bob Woodward]] greindi frá því að Bandaríkin hefðu greitt ríkisstjórn Dóminíku milljónir Bandaríkjadala og að [[bandaríska leyniþjónustan]] hefði litið á hluta greiðslunnar sem „laun“ fyrir stuðning Charles við innrásina í Grenada.<ref>Woodward, Bob, ''Veil: the Secret Wars of the CIA 1981-1987'', New York: Simon and Schuster, 1987, pp. 290, 300.<!-- ISSN/ISBN needed --></ref> Á mælikvarða Karíbahafsríkja voru Charles og flokkur hennar álitin íhaldssöm. Bandarískir álitsgjafar töldu mörg stefnumál hennar hins vegar miðju- eða jafnvel vinstrisinnuð. Til dæmis studdi hún ýmis félagsleg velferðarverkefni. Hún lagði jafnframt áherslu á lög gegn spillingu og á einstaklingsfrelsi. Vegna óbilgirni sinnar í þessum málum var hún stundum kölluð „járnfrú Karíbahafsins“ (í höfuðið á upprunalegu „járnfrúnni“, [[Margaret Thatcher]]).<ref name=":1">{{Cite journal|url=https://books.google.com/books?id=Vb0DAAAAMBAJ&pg=PA17&dq=eugenia+charles+died#q=eugenia%20charles%20died|journal=Jet|title=Eugenia Charles, Pioneering Dominica Leader Known As 'Iron Lady', Succumbs At 86|date=10 October 2005|publisher=Johnson Publishing Company|pages=17|language=en}}</ref> ==Síðari æviár og dauði== Vinsældir Charles voru farnar að dvína á þriðja kjörtímabili hennar og hún tilkynnti því árið 1995 að hún hygðist setjast í helgan stein. Frelsisflokkurinn tapaði í kjölfarið þingkosningum árið 1995.<ref name=":0" /> Eftir að Charles lét af störfum tók hún að sér ræðustörf í Bandaríkjunum og erlendis. Hún starfaði með Carter-miðstöðinni, stofnun fyrrum Bandaríkjaforsetans [[Jimmy Carter]] sem ætlað er að efla mannréttindi og hafa eftirlit með kosningum til að gæta sanngirni. Þann 30. ágúst árið 2005 var Charles lögð inn á sjúkrahús í [[Fort-de-France]] í [[Martinique]] fyrir mjaðmaskiptaaðgerð. Hún lést úr [[lungnasegarek]]i þann 6. september sama ár, þá 86 ára gömul.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Dóminíku | frá = [[21. júlí]] [[1980]]| til = [[14. júní]] [[1995]]| fyrir = [[Oliver Seraphin]] | eftir = [[Edison James]] | }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Charles, Eugenia}} {{fd|1919|2005}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Dóminíku]] ep8ssyasga06vk1wwi14b5r0o79zslk 0 160814 1963828 1962423 2026-05-20T20:23:35Z Berserkur 10188 1963828 wikitext text/x-wiki {{hreingera}}Eftirfarandi er '''listi yfir íslenskar söngkonur'''. Listinn er ekki tæmandi en er myndaður út frá ýmsum atriðum, s.s. útgefnu efni og almennri virkni og framleiðslu; vinsældum og frægð; og menntun og hæfileikum. {| class="wikitable sortable" |+ !Nafn !Fæðingarár !Dánarár !Grein |- |Agnes Björt Clausen |1991 | | |- |[[Andrea Gylfadóttir]] |1962 | | |- |[[Anna Mjöll Ólafsdóttir]] |1970 | | |- |[[Anna Pálína Árnadóttir]] |1963 |2004 | |- |[[Ágústa Eva Erlendsdóttir]] |1982 | | |- |Álfheiður Erla Guðmundsdóttir |1993 | | |- |[[Árný Margrét]] |2001 | | |- | [[Ásdís (söngkona)|Ásdís]] |1993 | | | |- |[[Bergþóra Árnadóttir]] |1948 |2007 | |- |[[Birgitta Haukdal]] |1979 | | |- |[[Björk Guðmundsdóttir]] |1965 | | |- |[[Bríet Ísis]] |1999 | | |- |Brynhildur Karlsdóttir |1994 | | |- |[[Diljá (tónlistarkona)|Diljá Pétursdóttir]] |2002 | | |- |[[Dísella Lárusdóttir]] |1977 | | |- |- |[[Elín Hall]] |1998 | | |- |[[Elísabet Ólafsdóttir]] |1977 | | |- |[[Ellen Kristjánsdóttir]] |1959 | | |- |[[Elly Vilhjálms]] |1935 |1995 | |- |Elísabet Ormslev |1993 | | |- |Elsa Waage |1959 | |Óperusöngur (kontraltó) |- |[[Emilíana Torrini]] |1977 | | |- |[[Engel Lund]] |1900 |1996 | |- |Erla Þorsteinsdóttir |1933 | | |- |[[Eva Ásrún Albertsdóttir]] |1959 | | |- |[[Greta Salóme Stefánsdóttir]] |1986 | | |- |Guðbjörg Magnúsdóttir |1974 |2023 | |- |[[Guðrún Á. Símonar]] |1924 |1988 | |- |Guðrún Árný Karlsdóttir |1982 | | |- |[[Guðrún Gunnarsdóttir]] |1963 | | |- |[[GDRN|Guðrún Ýr Eyfjörð Jóhannesdóttir (GDRN)]] |1996 | | |- |Guja Sandholt |1981 | | |- |[[Hafdís Bjarnadóttir]] | | | |- |[[Hafdís Huld Þrastardóttir]] |1979 | | |- |[[Halla Margrét Árnadóttir]] |1964 | | |- |[[Hallbjörg Bjarnadóttir]] |1915 |1997 | |- |[[Hallveig Rúnarsdóttir]] |1974 | |Óperusöngur (sópran) |- |Hanna Dóra Sturludóttir |1968 | |Óperusöngur (mezzó sópran) |- |[[Helena Eyjólfsdóttir]] |1942 | | |- |[[Helga Möller]] |1957 | | |- |Helga Rós Indriðadóttir |1969 | |Óperusöngur |- |[[Hera Björk Þórhallsdóttir]] |1972 | | |- |[[Hera Hjartardóttir]] |1983 | | |- |Herdís Anna Jónasdóttir | | | |- |Hildigunnur Einarsdóttir | | | |- |[[Hildur Guðnadóttir]] |1982 | | |- |Hjördís Geirsdóttir | | | |- |Hulda Kristín Kolbrúnardóttir |1997 | | |- |Ingibjörg Aldís Ólafsdóttir | | | |- |[[Ingibjörg Stefánsdóttir]] |1972 | | |- |[[Ingibjörg Þorbergs]] |1927 |2019 | |- |[[Jófríður Ákadóttir]] (JFDR) |1994 | | |- |[[Jóhanna Guðrún Jónsdóttir]] |1990 | | |- |Jóhanna Linnet | | | |- |Jóhanna Vigdís Arnardóttir (Hansa) |1968 | | |- |Jóna G. Kolbrúnardóttir |1992 | |Óperusöngur (sópran) |- |Jóna Margrét Guðmundsdóttir |2002 | | |- |[[Karólína Eiríksdóttir]] |1951 | | |- |[[Katla María]] |1969 | | |- |Katrína Mogensen |1989 | | |- |[[Klara Ósk Elíasdóttir]] |1985 | | |- |[[Kristín Anna Valtýsdóttir]] |1982 | | |- |[[Kristín Á. Ólafsdóttir]] |1949 | | |- |[[Kristjana Arngrímsdóttir]] |1961 | | |- |[[Kristjana Stefánsdóttir]] |1968 | | |- |[[Lay Low]] |1982 | | |- |[[Laufey Lín Jónsdóttir]] |1999 | | |- |[[Leoncie]] |1953 | | |- |Margrét Hrafnsdóttir | | |Óperusöngur (sópran) |- |[[Margrét Rán Magnúsdóttir]] |1992 | | |- |[[María Markan]] |1905 |1995 | |- |[[María Ólafsdóttir]] |1993 | | |- |[[Nanna Bryndís Hilmarsdóttir]] |1989 | | |- |[[Ragnheiður Gröndal]] |1984 | | |- |[[Ragnhildur Gísladóttir]] |1956 | | |- |[[Regína Ósk Óskarsdóttir]] |1977 | | |- |[[Ruth Reginalds]] |1965 | | |- |[[Salka Sól Eyfeld]] |1988 | | |- |Sara Marti Guðmundsdóttir |1978 | |Hljómsveitin Lhooq |- |Sara Pétursdóttir ([[Glowie]]) |1997 | | |- |[[Selma Björnsdóttir]] |1974 | | |- |[[Sigga Beinteins]] |1962 | | |- |Sigríður Ella Magnúsdóttir |1944 | |Óperusöngur (mezzó sópran) |- |Sigríður Ósk Kristjánsdóttir |1978 | | |- |[[Sigríður Thorlacius]] |1982 | | |- |[[Sigrún Eva Ármannsdóttir (söngkona)]] |1968 | | |- |[[Sigrún Hjálmtýsdóttir]] |1955 | | |- |Soffía Kristín Karlsdóttir |1928 |2020 | |- |[[Svala Björgvinsdóttir]] |1977 | | |- |[[Una Torfadóttir]] |2000 | | |- |Valgerður Guðrún Guðnadóttir |1976 | | |- |[[Vigdís Hafliðadóttir]] |1994 | | |- |[[Þóra Einarsdóttir]] |1971 | |Óperusöngur (sópran) |- |Þórunn Magnúsdóttir |1983 | | |- |[[Þuríður Pálsdóttir]] |1927 |2022 |Óperusöngur |- |[[Þuríður Sigurðardóttir]] |1949 | | |} {{stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] [[Flokkur:Íslenskar söngkonur]] [[Flokkur:Listar yfir Íslendinga|Tónlistarmenn]] [[Flokkur:Listar um tónlist|Íslenskir tónlistarmenn]] 604bvx146jiakpgr5qi1vxec5eoivgh 828 167593 1963850 1865692 2026-05-21T00:32:21Z Bjarki S 9 1963850 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local political_party = require('Module:Political party') function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame) local index, headings, showtotal = {}, {}, {} local cols, rounds = 0, 1 local winner, winner_votes = {0, 0, 0}, {0, 0, 0} local valid = {0, 0, 0} local invalid = {tonumber(args.invalid) or 0, tonumber(args.invalid2) or 0, tonumber(args.invalid3) or 0} local blank = {tonumber(args.blank) or 0, tonumber(args.blank2) or 0, tonumber(args.blank3) or 0} local majority = {tonumber(args.majority)} local majority2 = {tonumber(args.majority2)} local majoritypct = {tonumber(args.majoritypct)} local majoritypct2 = {tonumber(args.majoritypct2)} local totalvotes = {tonumber(args.totalvotes), tonumber(args.totalvotes2), tonumber(args.totalvotes3)} local electorate = {tonumber(args.electorate), tonumber(args.electorate2), tonumber(args.electorate3)} local turnout = {tonumber(args.turnout), tonumber(args.turnout2), tonumber(args.turnout3)} local seats = 0 local seats_2 = 0 local seats_3 = 0 local st1t = 0 local st2t = 0 local st3t = 0 local st4t = 0 local st5t = 0 local totseats = 0 local row, secondrow local tracking = '' local max_rows = 0 -- helper functions local lang = mw.getContentLanguage() local function fmt(n) return n and tonumber(n) and lang:formatNum(tonumber(n)) or nil end local function pct(n, d) n, d = tonumber(n), tonumber(d) if n and d and d > 0 then return string.format('%.2f', n / d * 100) end return '&ndash;' end local function tonumdash(s) if s then s = mw.ustring.gsub(s, '&[MmNn][Dd][Aa][Ss][Hh];', '-') s = mw.ustring.gsub(s, '&[Mm][Ii][Nn][Uu][Ss];', '-') s = mw.ustring.gsub(s, '[—–−]', '-') return tonumber(s) or 0 end end local function unlink(s) if s then s = s:match("^[^%[]-%[%[([^%]]-)|[^%]]-%]%].*$") or s s = s:match("^[^%[]-%[%[([^%]]-)%]%].*$") or s end return s end local function get_color(color, party) if color == nil then local party = unlink(party) or '' if party ~= '' then color = political_party._fetch({party, 'color'}) end end if color ~= nil then color = mw.ustring.gsub(color, '&(#)35;', '%1') end return color end -- preprocess the input local stop_flag = false local i = 0 local has_votes = args['invalid'] or args['totalvotes'] or args['electorate'] or args['turnout'] local has_votes2 = args['invalid2'] or args['totalvotes2'] or args['electorate2'] or args['turnout2'] local has_votes3 = args['Atkvæði' .. i .. '_3'] or args['ivotes' .. i .. '_3'] local has_seats2 = args['Fulltrúar' .. i .. '_2'] or args['iseats' .. i .. '_2'] local has_seats3 = args['Fulltrúar' .. i .. '_3'] local has_sw2 = args['sw' .. i .. '_2'] local seats_only = has_seats2 and not has_votes local has_cand = args['cand' .. i] local has_alliance = args['alliance' .. i] local has_party = args['Flokkur' .. i] local has_rspan1 = args['vspan' .. i] local has_rspan2 = args['v2span' .. i] local has_rspan3 = args['v3span' .. i] local has_sspan = args['sspan' .. i] or args['s2span' .. i] or args['tsspan' .. i] while stop_flag == false do stop_flag = true for kk = 1, 20 do i = i + 1 for k, key in ipairs({'alliance', 'atotal', 'cand', 'vp', 'Flokkur', 'ivotes', 'ipct', 'iseats', 'sc', 'st1t', 'st2t', 'st3t', 'st4t', 'st5t', 'sw', 'Fulltrúar', 'totalvotes', 'totseats', 'acolor', 'rcolor'}) do if args[key .. i] then headings[key] = true stop_flag = false max_rows = i > max_rows and i or max_rows end end if args['row' .. i] then stop_flag = false max_rows = i > max_rows and i or max_rows end if args['row' .. i] or args['cand' .. i] or args['Flokkur' .. i] or args['alliance' .. i] or args['atotal' .. i] or args['atotalnv' .. i] or args['header' .. i] then table.insert(index, i) if args['Atkvæði' .. i] then has_votes = true if tonumber(args['Atkvæði' .. i]) then showtotal.votes = 1 end local votesi = tonumber(args['Atkvæði' .. i]) or 0 args['Atkvæði' .. i] = votesi if votesi > winner_votes[1] then winner[1] = i winner_votes[1] = votesi end valid[1] = valid[1] + votesi end if args['Atkvæði' .. i .. '_2'] or args['ivotes' .. i .. '_2'] or args['avotes' .. i .. '_2'] or args['ipct' .. i .. '_2'] or args['apct' .. i .. '_2'] then has_votes2 = true end if args['Atkvæði' .. i .. '_3'] or args['ivotes' .. i .. '_3'] or args['ipct' .. i .. '_3'] then has_votes3 = true end if args['alliance' .. i] then has_alliance = true end if args['Flokkur' .. i] then has_party = true end if args['cand' .. i] then has_cand = true end if args['ivotes' .. i] then has_votes = true end if args['ipct' .. i] then has_votes = true end if args['sw' .. i .. '_2'] then has_sw2 = true rounds = (rounds < 2) and 2 or rounds end if args['valid2'] or args['invalid2'] or args['totalvotes2'] or args['electorate2'] or args['turnout2'] then rounds = (rounds < 2) and 2 or rounds end if args['vspan' .. i] then has_rspan1 = true end if args['v2span' .. i] then has_rspan2 = true end if args['v3span' .. i] then has_rspan3 = true end if args['sspan' .. i] or args['s2span' .. i] or args['tsspan' .. i] then has_sspan = true end if args['ipct' .. i .. '_2'] then rounds = (rounds < 2) and 2 or rounds end if args['Atkvæði' .. i .. '_2'] then has_votes = true rounds = (rounds < 2) and 2 or rounds if tonumber(args['Atkvæði' .. i .. '_2']) then showtotal.votes_2 = 1 end local votesi = tonumber(args['Atkvæði' .. i .. '_2']) or 0 args['Atkvæði' .. i .. '_2'] = votesi if votesi > winner_votes[2] then winner[2] = i winner_votes[2] = votesi end valid[2] = valid[2] + votesi end if args['Atkvæði' .. i .. '_3'] then has_votes = true rounds = (rounds < 3) and 3 or rounds if tonumber(args['Atkvæði' .. i .. '_3']) then showtotal.votes_3 = 1 end local votesi = tonumber(args['Atkvæði' .. i .. '_3']) or 0 args['Atkvæði' .. i .. '_3'] = votesi if votesi > winner_votes[3] then winner[3] = i winner_votes[3] = votesi end valid[3] = valid[3] + votesi end if args['Fulltrúar' .. i] then if tonumber(args['Fulltrúar' .. i]) then showtotal.seats = 1 end seats = seats + (tonumber(args['Fulltrúar' .. i]) or 0) end if args['Fulltrúar' .. i .. '_2'] or args['iseats' .. i .. '_2'] then has_seats2 = true rounds = (rounds < 2) and 2 or rounds if tonumber(args['Fulltrúar' .. i ..'_2']) then showtotal.seats_2 = 1 end seats_2 = seats_2 + (tonumber(args['Fulltrúar' .. i .. '_2']) or 0) end if args['Fulltrúar' .. i .. '_3'] then has_seats3 = true rounds = (rounds < 3) and 3 or rounds if tonumber(args['Fulltrúar' .. i ..'_3']) then showtotal.seats_3 = 1 end seats_3 = seats_3 + (tonumber(args['Fulltrúar' .. i .. '_3']) or 0) end if args['st1t' .. i] then if tonumber(args['st1t' .. i]) then showtotal.st1t = 1 end st1t = st1t + (tonumber(args['st1t' .. i]) or 0) end if args['st2t' .. i] then if tonumber(args['st2t' .. i]) then showtotal.st2t = 1 end st2t = st2t + (tonumber(args['st2t' .. i]) or 0) end if args['st3t' .. i] then if tonumber(args['st3t' .. i]) then showtotal.st3t = 1 end st3t = st3t + (tonumber(args['st3t' .. i]) or 0) end if args['st4t' .. i] then if tonumber(args['st4t' .. i]) then showtotal.st4t = 1 end st4t = st4t + (tonumber(args['st4t' .. i]) or 0) end if args['st5t' .. i] then if tonumber(args['st5t' .. i]) then showtotal.st5t = 1 end st5t = st5t + (tonumber(args['st5t' .. i]) or 0) end if args['totseats' .. i] then if tonumber(args['totseats' .. i]) then showtotal.totseats = 1 end totseats = totseats + (tonumber(args['totseats' .. i]) or 0) end if has_seats2 and not has_votes or has_seats3 and not has_votes then seats_only = true end end end end -- add majority needed row above total if args.majorityneeded then max_rows = max_rows + 1 local i = max_rows table.insert(index, i) args['row' .. i] = 'Required majority' args['ivotes' .. i] = '_NO_CELL_' args['ipct' .. i] = args['majorityneeded'] args['rcolor' .. i] = '#f2f2f2' args['noitalic' .. i] = true end -- add total row at the bottom local ovalid = {valid[1], valid[2], valid[3]} seats = ((args['total_seats'] or '') == 'TOTAL' and seats) or args['total_seats'] or seats totseats = ((args['total_totseats'] or '') == 'TOTAL' and totseats) or args['total_totseats'] or totseats st1t = ((args['total_st1t'] or '') == 'TOTAL' and st1t) or args['total_st1t'] or st1t st2t = ((args['total_st2t'] or '') == 'TOTAL' and st2t) or args['total_st2t'] or st2t st3t = ((args['total_st3t'] or '') == 'TOTAL' and st3t) or args['total_st3t'] or st3t st4t = ((args['total_st4t'] or '') == 'TOTAL' and st4t) or args['total_st4t'] or st4t st5t = ((args['total_st5t'] or '') == 'TOTAL' and st5t) or args['total_st5t'] or st5t if seats or totseats or st1t or st2t or st3t or st4t or st5t or args['total_sc'] or args['total_st1t'] or args['total_st2t'] or args['total_st3t'] or args['total_st4t'] or args['total_st5t'] or args['valid'] or ((rounds > 1) and args['valid2']) or ((rounds > 1) and args['valid3']) then max_rows = max_rows + 1 local i = max_rows table.insert(index, i) args['Atkvæði' .. i] = showtotal.votes and valid[1] or nil args['Atkvæði' .. i .. '_2'] = showtotal.votes_2 and valid[2] or nil args['Atkvæði' .. i .. '_3'] = showtotal.votes_3 and valid[3] or nil args['colour' .. i] = 'inherit' args['color' .. i] = 'inherit' args['row' .. i] = 'Total' args['sw' .. i] = '–' args['sw' .. i .. '_2'] = '–' args['Fulltrúar' .. i] = showtotal.seats and seats or nil args['Fulltrúar' .. i .. '_2'] = showtotal.seats_2 and seats_2 or nil args['Fulltrúar' .. i .. '_3'] = showtotal.seats_3 and seats_3 or nil args['st1t' .. i] = showtotal.st1t and st1t or args.total_st1t args['st2t' .. i] = showtotal.st2t and st2t or args.total_st2t args['st3t' .. i] = showtotal.st3t and st3t or args.total_st3t args['st4t' .. i] = showtotal.st4t and st4t or args.total_st4t args['st5t' .. i] = showtotal.st5t and st5t or args.total_st5t args['sc' .. i] = args['total_sc'] args['totseats' .. i] = showtotal.totseats and totseats or nil args['font-weight' .. i] = 'bold' args['class' .. i] = 'sortbottom' ovalid[1] = tonumber(args['valid']) or valid[1] ovalid[2] = tonumber(args['valid2']) or valid[2] ovalid[3] = tonumber(args['valid3']) or valid[3] end -- build the table local root = mw.html.create(args['embed'] and '' or 'table') if args['embed'] == nil and args['floatright'] then root :addClass('wikitable sortable floatright') :tag('caption') :wikitext(args.caption) :done() elseif args['embedded'] then root :addClass('wikitable') :tag('caption') :wikitext(args.caption) :done() elseif args['embed'] == nil then root :addClass('wikitable sortable') :tag('caption') :wikitext(args.caption) :done() end local topcell = nil if args['image'] then topcell = root :tag('th') :css('text-align', 'center') :css('color', 'var( --color-base, #202122 )') :css('background', 'var( --background-color-neutral, #F8F9FA )') :wikitext(args['image']) end if args['reporting'] then if (topcell == nil) then topcell = root :tag('td') :css('text-align', 'center') :css('color', 'var( --color-base, #202122 )') :css('background', 'var( --background-color-neutral, #F8F9FA )') end topcell:tag('div') :addClass('center') :wikitext(frame:expandTemplate{ title = 'percentage bar', args = {args.reporting, args.reporting .. '% reporting', ['width'] = '200px', ['hex'] = '1BCE0E' }}) end local rowspan = (rounds > 1) and 2 or headings['st1t'] and 2 or nil row = args['embed'] and mw.html.create('') or root:tag('tr') if args['dsv'] and has_alliance and has_party then row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Party or alliance') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 4) :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 4 row :tag('th') :wikitext(args.candtitle or 'Frambjóðandi') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 elseif args['dsv'] then row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Flokkur') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 2 row :tag('th') :wikitext(args.candtitle or 'Frambjóðandi') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 elseif has_cand then if has_cand and has_party and has_alliance then row :tag('th') :wikitext('Frambjóðandi') :attr('rowspan', rowspan) :attr('colspan', 2) if headings['vp'] then row :tag('th') :wikitext('Running mate') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Party or alliance') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :attr('colspan', 3) :done() cols = cols + 5 elseif has_cand and has_party then row :tag('th') :wikitext('Frambjóðandi') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 2 end if has_cand and not has_party then row :tag('th') :wikitext('Frambjóðandi') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end if headings['vp'] and not has_alliance then row :tag('th') :wikitext('Running mate') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end if has_party and not has_alliance then row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Flokkur') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end elseif has_party and has_alliance then row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Party or alliance') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :attr('colspan', 4) :done() cols = cols + 4 else row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Flokkur') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 2 end if rounds > 1 then if has_seats2 and headings['sw'] and not has_seats3 then row :tag('th') :wikitext(args.firstround or 'First round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 4) :done() :tag('th') :wikitext(args.secondround or 'Second round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 4) :done() elseif has_seats2 and not has_seats3 then row :tag('th') :wikitext(args.firstround or 'First round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 3) :done() :tag('th') :wikitext(args.secondround or 'Second round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 3) :done() elseif has_seats3 then row :tag('th') :wikitext(args.firstround or 'First round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 3) :done() :tag('th') :wikitext(args.secondround or 'Second round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 3) :done() :tag('th') :wikitext(args.thirdround or 'Third round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 3) :done() elseif has_votes3 then row :tag('th') :wikitext(args.firstround or 'First round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :done() :tag('th') :wikitext(args.secondround or 'Second round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :done() :tag('th') :wikitext(args.thirdround or 'Third round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :done() elseif has_votes then row :tag('th') :wikitext(args.firstround or 'First round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :done() :tag('th') :wikitext(args.secondround or 'Second round') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :done() end secondrow = args['embed'] and mw.html.create('') or root:tag('tr') else secondrow = row end rowspan = (rounds > 1) and 1 or (rounds < 2 and headings['st1t']) and 2 or nil if has_seats2 and not has_seats3 and headings['sw'] then for k=1, rounds do secondrow :tag('th') :wikitext(args.votestitle or 'Atkvæði') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext('%') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext('+/–') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext(args.seatstitle or 'Fulltrúar') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 4 end end if has_seats2 and not headings['sw'] or has_seats3 and not headings['sw'] then for k=1, rounds do secondrow :tag('th') :wikitext(args.votestitle or 'Atkvæði') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext('%') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext(args.seatstitle or 'Fulltrúar') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 3 end end if has_votes and not has_seats2 then for k=1, rounds do secondrow :tag('th') :wikitext(args.votestitle or 'Atkvæði') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext('%') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 2 end end if headings['sw'] and not has_seats2 then row :tag('th') :wikitext('+/–') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end rowspan = (rounds > 1) and 2 or headings['sc'] and headings['st1t'] and 2 or headings['Fulltrúar'] and headings['st1t'] and 2 or nil if headings['Fulltrúar'] and not has_seats2 then row :tag('th') :wikitext(args.seatstitle or 'Fulltrúar') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end if headings['st1t'] then row :tag('th') :wikitext('Fulltrúar') :attr('colspan', 5) :attr('scope', 'col') :done() if rounds < 2 then secondrow = root:tag('tr') end secondrow :tag('th') :wikitext(args.seattype1) :attr('scope', 'col') :done() cols = cols + 1 if headings['st2t'] then secondrow :tag('th') :wikitext(args.seattype2) :attr('scope', 'col') :done() cols = cols + 1 end if headings['st3t'] then secondrow :tag('th') :wikitext(args.seattype3) :attr('scope', 'col') :done() cols = cols + 1 end if headings['st4t'] then secondrow :tag('th') :wikitext(args.seattype4) :attr('scope', 'col') :done() cols = cols + 1 end if headings['st5t'] then secondrow :tag('th') :wikitext(args.seattype5) :attr('scope', 'col') :done() cols = cols + 1 end end if headings['totseats'] then row :tag('th') :wikitext(headings['totseats'] and 'Fulltrúar<br>samtals' or 'Totseats&pm;') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end if headings['sc'] then row :tag('th') :wikitext(args.sctitle or '+/–') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end if topcell then topcell:attr('colspan', cols) end local cs = cols - 2*rounds - (headings['sw'] and 1 or 0) - (headings['totseats'] and 1 or 0) - (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) - (headings['sc'] and 1 or 0) - (headings['st1t'] and 1 or 0) - (headings['st2t'] and 1 or 0) - (headings['st3t'] and 1 or 0) - (headings['st4t'] and 1 or 0) - (headings['st5t'] and 1 or 0) - (has_seats2 and 1 or 0) - (has_seats3 and 1 or 0) - (has_sw2 and 1 or 0) + (has_votes and 0 or 2) - (seats_only and 2 or 0) local rsuff = (rounds > 1) and {'', '_2'} or (rounds > 2) and {'', '_3'} or {''} for i, v in ipairs(index) do local has_votesrow = args['Atkvæði' .. v] or args['ivotes' .. v] or args['avotes' .. v] or args['ipct' .. v] or args['apct' .. v] or args['atotal' .. v] local has_seatsrow = args['Fulltrúar' .. v] or args['iseats' .. v] or args['aseats' .. v] local has_votesrow2 = args['Atkvæði' .. v .. '_2'] or args['ivotes' .. v .. '_2'] or args['avotes' .. v .. '_2'] or args['ipct' .. v .. '_2'] or args['apct' .. v .. '_2'] or args['atotal' .. v .. '_2'] local has_seatsrow2 = args['Fulltrúar' .. v .. '_2'] or args['iseats' .. v .. '_2'] or args['aseats' .. v .. '_2'] local has_votesrow3 = args['Atkvæði' .. v .. '_3'] or args['ivotes' .. v .. '_3'] or args['avotes' .. v .. '_3'] or args['ipct' .. v .. '_3'] or args['apct' .. v .. '_3'] or args['atotal' .. v .. '_3'] local has_seatsrow3 = args['Fulltrúar' .. v .. '_3'] or args['iseats' .. v .. '_3'] or args['aseats' .. v .. '_3'] row = root:tag('tr') :addClass(args['class' .. v]) :css('font-weight', args['font-weight' .. v]) -- determine the colors local color = get_color(args['colour' .. v] or args['color' .. v] or nil, args['Flokkur' .. v]) local acolor = get_color(args['acolour' .. v] or args['acolor' .. v] or nil, args['alliance' .. v]) local rcolor = get_color(args['rcolour' .. v] or args['rcolor' .. v] or nil) local italic_style = args['noitalic' .. v] and '' or 'italic' -- headers if args['header' .. v] then row :tag('th') :wikitext(args['header' .. v]) :attr('colspan', cols) else if args['alliance' .. v] then row :tag('td') :attr('rowspan', args['aspan' .. v]) :css('width', '0px') :css('background-color', acolor) elseif args['Flokkur' .. v] and not has_alliance or args['cand' .. v] and has_party and not has_alliance then row :tag('td') :css('width', '0px') :css('background-color', color) end if args['cand' .. v] and not args.dsv then row :css('background-color', rcolor) :tag('td') :attr('rowspan', args['candspan' .. v] or args['aspan' .. v]) :wikitext(args['cand' .. v]) end if args['vp' .. v] then row :tag('td') :attr('rowspan', args['vpspan' .. v] or args['candspan' .. v] or args['aspan' .. v]) :wikitext(args['vp' .. v]) end if args['alliance' .. v] and not has_party and args.dsv then row :tag('td') :attr('rowspan', args['aspan' .. v]) :wikitext(args['alliance' .. v]) end if args['alliance' .. v] and not args['Flokkur' .. v] and not args.dsv then row :tag('td') :attr('rowspan', args['aspan' .. v]) :attr('colspan', 3) :wikitext(args['alliance' .. v]) end if args['alliance' .. v] and not args['Flokkur' .. v] and has_party and args.dsv then row :tag('td') :attr('rowspan', args['aspan' .. v]) :attr('colspan', 3) :wikitext(args['alliance' .. v]) end if args['alliance' .. v] and args['Flokkur' .. v] then row :tag('td') :attr('rowspan', args['aspan' .. v]) :wikitext(args['alliance' .. v]) end if args['Flokkur' .. v] and not has_alliance or args['cand' .. v] and has_party and not has_alliance then row :tag('td') :wikitext(args['Flokkur' .. v]) end if args['row' .. v] then local extracs = 0 + ((args['ivotes' .. v] or args['atotal' .. i] or '') == '_NO_CELL_' and 1 or 0) row :css('background-color', rcolor) :tag('td') :attr('colspan', cs + extracs) :wikitext(args['row' .. v]) end if has_alliance and args['Flokkur' .. v] then row :tag('td') :css('background-color', color) :tag('td') :wikitext(args['Flokkur' .. v]) end if args['cand' .. v] and args.dsv then row :tag('td') :attr('rowspan', args['candspan' .. v]) :wikitext(args['cand' .. v]) end if args['atotal' .. v] and has_party and not args.dsv or args['atotalnv' .. v] and has_party and not args.dsv then row :css('font-style', italic_style) :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext('Total') end if args['atotal' .. v] and not has_party or args['atotalnv' .. v] and not has_party then row :css('font-style', italic_style) :tag('td') :wikitext('Total') end if args['atotal' .. v] and has_cand and has_party and args.dsv or args['atotalnv' .. v] and has_party and args.dsv then row :css('font-style', italic_style) :tag('td') :attr('colspan', 3) :wikitext('Total') end if args['Atkvæði' .. v] and args['divisor'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['Atkvæði' .. v])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(pct(args['Atkvæði' .. v], (args['row' .. v] == 'Total') and args['Atkvæði' .. v] or args['divisor'])) elseif args['Atkvæði' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['Atkvæði' .. v])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(pct(args['Atkvæði' .. v], valid[1])) elseif args['avotes' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(fmt(args['avotes' .. v])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(pct(args['avotes' .. v], valid[1])) elseif args['atotal' .. v] and args['divisor'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(fmt(args['atotal' .. v])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(pct(args['atotal' .. v], (args['row' .. v] == 'Total') and args['atotal' .. v] or args['divisor'])) elseif args['ivotes' .. v] or args ['ipct' .. v] or args['atotal' .. v] then if ((args['ivotes' .. v] or args['atotal' .. v] or '') ~= '_NO_CELL_') then row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(fmt(args['ivotes' .. v]) or fmt(args['atotal' .. v])) end if args['ipct' .. v] or args['apct' .. v] or args['atotal' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(args['ipct' .. v] or args['apct' .. v] or pct(args['atotal' .. v], valid[1])) else row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :wikitext() end elseif has_votes and headings['Fulltrúar'] and headings['sw'] and not has_votesrow and not has_seatsrow and not args['sw' .. v] and not has_rspan1 then row:tag('td') :attr('colspan', 4) elseif has_votes and headings['Fulltrúar'] and not has_votesrow and not has_seatsrow and not has_rspan1 or has_votes and headings['sw'] and not has_votesrow and not args['sw' .. v] and not has_rspan1 or has_seats2 and not has_votesrow and not has_seatsrow and not has_rspan1 then row:tag('td') :attr('colspan', 3) elseif has_votes and not has_votesrow and not has_rspan1 or has_votes and args['row' .. v] and has_seatsrow and not has_votesrow or has_seats2 and not has_votesrow and not has_rspan1 then row:tag('td') :attr('colspan', 2) elseif args['r1blockc' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['r1blockr' .. v]) :attr('colspan', args['r1blockc' .. v]) :wikitext() end if headings['sw'] and has_votesrow then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :wikitext(args['sw' .. v]) end if headings['Fulltrúar'] and not args['dsv'] and not has_seats2 and rounds < 2 or has_seats2 and args['Fulltrúar' .. v] or has_seats2 and args['Atkvæði' .. v] or has_seats2 and args['iseats' .. v] or has_seats2 and args['aseats' .. v] then if args['iseats' .. v] or args['aseats' .. v] then row :tag('td') :css('font-style', italic_style) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['iseats' .. v] or args['aseats' .. v]) elseif args['Fulltrúar' .. v] or headings['Fulltrúar'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['Fulltrúar' .. v]) or '–') end end if args['Atkvæði' .. v .. '_2'] and args['divisor2'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['Atkvæði' .. v .. '_2'])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(pct(args['Atkvæði' .. v .. '_2'], (args['row' .. v] == 'Total') and args['Atkvæði' .. v .. '_2'] or args['divisor2'])) elseif args['Atkvæði' .. v .. '_2'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['Atkvæði' .. v .. '_2'])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(pct(args['Atkvæði' .. v .. '_2'], valid[2])) elseif args['ivotes' .. v .. '_2'] or args ['ipct' .. v.. '_2'] or args['avotes' .. v .. '_2'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(fmt(args['ivotes' .. v .. '_2']) or fmt(args['avotes' .. v .. '_2'])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(args['ipct' .. v .. '_2'] or args['apct' .. v .. '_2'] or pct(args['avotes' .. v .. '_2'], valid[2])) elseif has_votes2 and has_seats2 and has_sw2 and not has_votesrow2 and not has_seatsrow2 and not args['sw' .. v .. '_2'] and not has_rspan2 then row:tag('td') :attr('colspan', 4) elseif has_votes2 and has_seats2 and not has_votesrow2 and not has_seatsrow2 and not has_rspan2 or has_votes2 and has_sw2 and not has_votesrow2 and not args['sw' .. v .. '_2'] and not has_rspan2 or has_seats2 and not has_votesrow2 and not has_seatsrow2 and not has_rspan2 then row:tag('td') :attr('colspan', 3) elseif has_votes2 and not has_votesrow2 and not has_rspan2 or has_votes2 and args['row' .. v] and has_seatsrow2 and not has_votesrow2 or has_seats2 and not has_votesrow2 and not has_rspan2 then row:tag('td') :attr('colspan', 2) elseif args['r2blockc' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['r2blockr' .. v]) :attr('colspan', args['r2blockc' .. v]) :wikitext() end if headings['Fulltrúar'] and args['dsv'] and not has_sspan or headings['Fulltrúar'] and rounds > 1 and not has_seats2 and not has_sspan or args['Fulltrúar' .. v] and has_sspan and rounds > 1 and not has_seats2 then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['Fulltrúar' .. v]) or fmt(args['aseats' .. v]) or '–') end if has_sw2 and args['Atkvæði' .. v .. '_2'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :wikitext(args['sw' .. v .. '_2']) end if args['Fulltrúar' .. v .. '_2'] or has_seats2 and args['Atkvæði' .. v .. '_2'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :attr('rowspan', args['s2span' .. v]) :wikitext(fmt(args['Fulltrúar' .. v .. '_2']) or '–') end if args['iseats' .. v .. '_2'] or has_seats2 and args['ivotes' .. v .. '_2'] and not args['Fulltrúar' .. v .. '_2'] or args['aseats' .. v .. '_2'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :attr('rowspan', args['s2span' .. v]) :wikitext(fmt(args['iseats' .. v .. '_2']) or fmt(args['aseats' .. v .. '_2'])) end if has_seats3 or has_votes3 then if args['Atkvæði' .. v .. '_3'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['v3span' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['Atkvæði' .. v .. '_3'])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['v3span' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(pct(args['Atkvæði' .. v .. '_3'], valid[3])) elseif args['ivotes' .. v .. '_3'] or args ['ipct' .. v.. '_3'] or args['avotes' .. v .. '_3'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['v3span' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(fmt(args['ivotes' .. v .. '_3']) or fmt(args['avotes' .. v .. '_3'])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['v3span' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(args['ipct' .. v .. '_3'] or args['apct' .. v .. '_3'] or pct(args['avotes' .. v .. '_3'], valid[3])) elseif has_seats3 and not has_votesrow3 and not has_seatsrow3 and not has_rspan3 then row:tag('td') :attr('colspan', 3) elseif has_seats3 and not has_votesrow3 and not has_rspan3 or has_seats3 and args['row' .. v] and has_seatsrow3 and not has_votesrow3 or has_votes3 and not has_votesrow3 and not has_rspan3 then row:tag('td') :attr('colspan', 2) elseif args['r3blockc' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['r3blockr' .. v]) :attr('colspan', args['r3blockc' .. v]) :wikitext() end if has_sw2 and args['Atkvæði' .. v .. '_3'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :attr('rowspan', args['v3span' .. v]) :wikitext(args['sw' .. v .. '_3']) end if args['Fulltrúar' .. v .. '_3'] or has_seats3 and args['Atkvæði' .. v .. '_3'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['Fulltrúar' .. v .. '_3']) or '–') end if args['iseats' .. v .. '_3'] or has_seats3 and args['ivotes' .. v .. '_3'] and not args['Fulltrúar' .. v .. '_3'] or args['aseats' .. v .. '_3'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['iseats' .. v .. '_3']) or fmt(args['aseats' .. v .. '_3'])) end end if args['st1t' .. v] and has_sspan or headings['st1t'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['st1t' .. v] or args['ast1t' .. v] or '–') end if args['st2t' .. v] and has_sspan or headings['st2t'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['st2t' .. v] or args['ast2t' .. v] or '–') end if args['st3t' .. v] and has_sspan or headings['st3t'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['st3t' .. v] or args['ast3t' .. v] or '–') end if args['st4t' .. v] and has_sspan or headings['st4t'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['st4t' .. v] or args['ast4t' .. v] or '–') end if args['st5t' .. v] and has_sspan or headings['st5t'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['st5t' .. v] or args['ast5t' .. v] or '–') end if args['totseats' .. v] and has_sspan or args['atotseats' .. v] and has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['tsspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['totseats' .. v] or args['atotseats' .. v] or '–') end if headings['totseats'] and not args['itotseats' .. v] and not args['atotseats' .. v] and not has_sspan then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['totseats' .. v]) or '–') elseif headings['totseats'] and not has_sspan then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :css('font-style', italic_style) :wikitext(args['itotseats' .. v] or args['atotseats' .. v]) end if headings['sc'] and args.sctitle then row :tag('td') :wikitext(args['sc' .. v]) elseif headings['sc'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['sc' .. v] or '–') end end end -- separating line if args['valid'] or args['valid2'] or args['valid3'] or args['invalid'] or args['invalid2'] or args['invalid3'] or args['totalvotes'] or args['totalvotes2'] or args['totalvotes3'] or args['electorate'] or args['electorate2'] or args['electorate3'] or args['turnout'] or args['turnout2'] or args['turnout3'] or args['source'] then row = root :tag('tr') :addClass('sortbottom') row :tag('td') :css('color', 'var( --color-base, #202122 )') :css('background', 'var( --background-color-neutral, #eaecf0 )') :attr('colspan', cols) end -- valid votes if args['invalid'] or args['invalid2'] or args['invalid3'] then row = root :tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext('Gild atkvæði') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('color', 'inherit') :css('background', 'inherit') if args['invalid'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[1])) :tag('td') :wikitext(pct(ovalid[1], ovalid[1] + invalid[1] + blank[1])) elseif not args['invalid'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['validsw'] then row :tag('td') :wikitext(args['validsw']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['validsw'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if rounds > 1 and args['invalid2'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[2])) :tag('td') :wikitext(pct(ovalid[2], ovalid[2] + invalid[2] + blank[2])) elseif rounds > 1 and not args['invalid2'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['validsw2'] then row :tag('td') :wikitext(args['validsw2']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['validsw2'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[3])) :tag('td') :wikitext(pct(ovalid[3], ovalid[3] + invalid[3] + blank[3])) elseif has_seats3 and not args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if args['invalidsw'] and not has_sw2 then row:tag('td') :wikitext(args['validsw']) local cspan = (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) if headings['Fulltrúar'] or headings['sc'] then local cspan = (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end elseif headings['sw'] or headings['Fulltrúar'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['sw'] and 1 or 0) + (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end -- invalid votes row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') if args['invalidonly'] or args['blank'] then row :tag('th') :wikitext('Ógild atkvæði') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('color', 'inherit') :css('background', 'inherit') else row :tag('th') :wikitext('Auð og ógild atkvæði') :wikitext(args.invalidnote) :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('color', 'inherit') :css('background', 'inherit') end if args['invalid'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(invalid[1])) :tag('td') :wikitext(pct(invalid[1], ovalid[1] + invalid[1] + blank[1])) elseif not args['invalid'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['invalidsw'] then row :tag('td') :wikitext(args['invalidsw']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['invalidsw'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if rounds > 1 and args['invalid2'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(invalid[2])) :tag('td') :wikitext(pct(invalid[2], ovalid[2] + invalid[2] + blank[2])) elseif rounds > 1 and not args['invalid2'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['invalidsw2'] then row :tag('td') :wikitext(args['invalidsw2']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['invalidsw2'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if has_seats3 and args['invalid3'] or has_votes3 and args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(invalid[3])) :tag('td') :wikitext(pct(invalid[3], ovalid[3] + invalid[3] + blank[3])) elseif has_seats3 and not args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if args['invalidsw'] and not has_sw2 then row:tag('td') :wikitext(args['invalidsw']) if headings['Fulltrúar'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end elseif headings['sw'] or headings['Fulltrúar'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['sw'] and 1 or 0) + (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end end -- Auð atkvæði if args['blank'] or args['blank2'] or args['blank3'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext('Auð atkvæði') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('color', 'inherit') :css('background', 'inherit') if args['blank'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(blank[1])) :tag('td') :wikitext(pct(blank[1], ovalid[1] + invalid[1] + blank[1])) else row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['blanksw'] then row :tag('td') :wikitext(args['blanksw']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['blanksw'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if rounds > 1 and args['blank2'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(blank[2])) :tag('td') :wikitext(pct(blank[2], ovalid[2] + invalid[2] + blank[2])) elseif rounds > 1 and not args['blank2'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['blanksw2'] then row :tag('td') :wikitext(args['blanksw2']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['blanksw2'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if has_seats3 and args['blank3'] or has_votes3 and args['blank3'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(blank[3])) :tag('td') :wikitext(pct(blank[3], ovalid[3] + invalid[3] + blank[3])) elseif has_seats3 and args['blank3'] or has_votes3 and args['blank3'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if args['blanksw'] and not has_sw2 then row:tag('td') :wikitext(args['blanksw']) if headings['Fulltrúar'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end elseif headings['sw'] or headings['Fulltrúar'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['sw'] and 1 or 0) + (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end end -- total if args['invalid'] or args['totalvotes'] or args['invalid2'] or args['totalvotes2'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('font-weight', 'bold') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext(args.tvtitle or 'Heildarfjöldi atkvæða') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('background', 'inherit') :css('color', 'inherit') if not args['totalvotes'] and args['invalid'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[1] + invalid[1] + blank[1])) :tag('td') :wikitext(pct(1, 1)) elseif args['totalvotes'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(args.totalvotes)) :tag('td') :wikitext('–') elseif not args['invalid'] and not args['totalvotes'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['invalidsw'] then row :tag('td') :wikitext('–') :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['invalidsw'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if rounds > 1 and args['invalid2'] and not args['totalvotes2'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[2] + invalid[2] + blank[2])) :tag('td') :wikitext(pct(1, 1)) elseif rounds > 1 and args['totalvotes2'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(args.totalvotes2)) :tag('td') :wikitext('–') elseif rounds > 1 and not args['invalid2'] or rounds > 1 and not args['totalvotes2'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['invalidsw2'] then row :tag('td') :wikitext('–') :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['invalidsw2'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if has_seats3 and not args['totalvotes3'] and args['invalid3'] or has_votes3 and not args['totalvotes3'] and args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[3] + invalid[3] + blank[3])) :tag('td') :wikitext(pct(1, 1)) elseif has_seats3 and args['totalvotes3'] or has_votes3 and args['totalvotes3'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(args.totalvotes3)) :tag('td') :wikitext('–') elseif has_seats3 and not args['invalid3'] or has_votes3 and not args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if args['invalidsw'] and not has_sw2 then row:tag('td') :wikitext('–') if headings['Fulltrúar'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end elseif headings['sw'] or headings['Fulltrúar'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['sw'] and 1 or 0) + (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end end -- registered if args['electorate'] or args['electorate2'] or args['turnout'] or args['turnout2'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext('Kjósendur á kjörskrá og kjörsókn') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('color', 'inherit') :css('background', 'inherit') row :tag('td') :wikitext(fmt(electorate[1])) if args['invalid'] and args['electorate'] and not args['totalvotes'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout or pct(ovalid[1] + invalid[1] + blank[1], electorate[1])) elseif args['totalvotes'] and args['electorate'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout or pct(totalvotes[1], electorate[1])) elseif args['electorate'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout or '–') else row :tag('td') :wikitext(args.turnout) end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['turnoutsw'] then row :tag('td') :wikitext(args['turnoutsw']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['turnoutsw'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if rounds > 1 then row :tag('td') :wikitext(fmt(electorate[2])) if args['invalid2'] and args['electorate2'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout2 or pct(ovalid[2] + invalid[2] + blank[2], electorate[2])) elseif args['totalvotes2'] and args['electorate2'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout2 or pct(totalvotes[2], electorate[2])) elseif args['electorate2'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout2 or '–') else row :tag('td') :wikitext(args.turnout2) end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['turnoutsw2'] then row :tag('td') :wikitext(args['turnoutsw2']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['turnoutsw2'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end end if has_seats3 or has_votes3 then row :tag('td') :wikitext(fmt(electorate[3])) if args['invalid3'] and args['electorate3'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout3 or pct(ovalid[3] + invalid[3] + blank[3], electorate[3])) elseif args['totalvotes3'] and args['electorate3'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout3 or pct(totalvotes[3], electorate[3])) elseif args['electorate3'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout3 or '–') else row :tag('td') :wikitext(args.turnout3) end end if args['turnoutsw'] and not has_sw2 then row:tag('td') :wikitext(args['turnoutsw']) if headings['Fulltrúar'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end elseif headings['sw'] or headings['Fulltrúar'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['sw'] and 1 or 0) + (headings['Fulltrúar'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end end if args.turnoutneeded then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('background-color', '#f2f2f2') row :tag('td') :attr('colspan', '3') :wikitext('Turnout needed') :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['turnoutneeded']) end if args['majority'] then if args['invalid'] or args['electorate'] then row = root :tag('tr') :addClass('sortbottom') row :tag('td') :css('color', 'var( --color-base, #202122 )') :css('background', 'var( --background-color-neutral, #eaecf0 )') :attr('colspan', cols) end row = root :tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext('Majority') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('color', 'inherit') :css('background', 'inherit') for k=1, rounds do row :tag('td') :wikitext(fmt(majority[k])) :tag('td') :wikitext(fmt(majoritypct[k])) end if args['majoritysw'] then row :tag('td') :wikitext(args['majoritysw']) end end if args['result'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') -- determine the color local color = get_color(args['resultcolour'] or nil, args['result']) if args['resultsw'] then row :tag('td') :css('background-color', color) row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext(args['result']) row :tag('td') :attr('colspan', 2) :css('text-align', 'right') :wikitext('Swing') row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['resultsw']) else row :tag('td') :css('background-color', color) row :tag('td') :attr('colspan', cols - 1) :wikitext(args['result']) end end if args['majority2'] then row = root :tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext('Majority') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('color', 'inherit') :css('background', 'inherit') for k=1, rounds do row :tag('td') :wikitext(fmt(majority2[k])) :tag('td') :wikitext(fmt(majoritypct2[k])) end if args['majoritysw2'] then row :tag('td') :wikitext(args['majoritysw2']) end end if args['result2'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') -- determine the color local color = get_color(args['resultcolour'] or nil, args['result2']) if args['resultsw2'] then row :tag('td') :css('background-color', color) row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext(args['result2']) row :tag('td') :attr('colspan', 2) :css('text-align', 'right') :wikitext('Swing') row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['resultsw2']) else row :tag('td') :css('background-color', color) row :tag('td') :attr('colspan', cols - 1) :wikitext(args['result2']) end end if args['source'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row:tag('td') :wikitext('Heimild: ', args.source) :attr('colspan', cols) :css('text-align', 'left') end if args['embedded'] then root:wikitext(args['embedded']) end return tostring(root) .. tracking end return p 2jhzg2sre1uxzpf6lb5oeygqpd56sf9 1963851 1963850 2026-05-21T00:34:37Z Bjarki S 9 Afturkallaði útgáfu [[Special:Diff/1963850|1963850]] frá [[Special:Contributions/Bjarki S|Bjarki S]] ([[User talk:Bjarki S|spjall]]) 1963851 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local political_party = require('Module:Political party') function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame) local index, headings, showtotal = {}, {}, {} local cols, rounds = 0, 1 local winner, winner_votes = {0, 0, 0}, {0, 0, 0} local valid = {0, 0, 0} local invalid = {tonumber(args.invalid) or 0, tonumber(args.invalid2) or 0, tonumber(args.invalid3) or 0} local blank = {tonumber(args.blank) or 0, tonumber(args.blank2) or 0, tonumber(args.blank3) or 0} local majority = {tonumber(args.majority)} local majority2 = {tonumber(args.majority2)} local majoritypct = {tonumber(args.majoritypct)} local majoritypct2 = {tonumber(args.majoritypct2)} local totalvotes = {tonumber(args.totalvotes), tonumber(args.totalvotes2), tonumber(args.totalvotes3)} local electorate = {tonumber(args.electorate), tonumber(args.electorate2), tonumber(args.electorate3)} local turnout = {tonumber(args.turnout), tonumber(args.turnout2), tonumber(args.turnout3)} local seats = 0 local seats_2 = 0 local seats_3 = 0 local st1t = 0 local st2t = 0 local st3t = 0 local st4t = 0 local st5t = 0 local totseats = 0 local row, secondrow local tracking = '' local max_rows = 0 -- helper functions local lang = mw.getContentLanguage() local function fmt(n) return n and tonumber(n) and lang:formatNum(tonumber(n)) or nil end local function pct(n, d) n, d = tonumber(n), tonumber(d) if n and d and d > 0 then return (string.gsub (string.format('%.2f', n / d * 100), '%.', ',')) end return '&ndash;' end local function tonumdash(s) if s then s = mw.ustring.gsub(s, '&[MmNn][Dd][Aa][Ss][Hh];', '-') s = mw.ustring.gsub(s, '&[Mm][Ii][Nn][Uu][Ss];', '-') s = mw.ustring.gsub(s, '[—–−]', '-') return tonumber(s) or 0 end end local function unlink(s) if s then s = s:match("^[^%[]-%[%[([^%]]-)|[^%]]-%]%].*$") or s s = s:match("^[^%[]-%[%[([^%]]-)%]%].*$") or s end return s end local function get_color(color, party) if color == nil then local party = unlink(party) or '' if party ~= '' then color = political_party._fetch({party, 'color'}) end end if color ~= nil then color = mw.ustring.gsub(color, '&(#)35;', '%1') end return color end -- preprocess the input local stop_flag = false local i = 0 local has_votes = args['invalid'] or args['totalvotes'] or args['electorate'] or args['turnout'] local has_votes2 = args['invalid2'] or args['totalvotes2'] or args['electorate2'] or args['turnout2'] local has_seats2 = args['seats' .. i .. '_2'] or args['iseats' .. i .. '_2'] local has_seats3 = args['seats' .. i .. '_3'] local has_sw2 = args['sw' .. i .. '_2'] local seats_only = has_seats2 and not has_votes local has_cand = args['cand' .. i] local has_alliance = args['alliance' .. i] local has_party = args['party' .. i] local has_rspan = args['vspan' .. i] or args['v2span' .. i] local has_sspan = args['sspan' .. i] while stop_flag == false do stop_flag = true for kk = 1, 20 do i = i + 1 for k, key in ipairs({'alliance', 'atotal', 'cand', 'vp', 'party', 'ivotes', 'ipct', 'iseats', 'sc', 'st1t', 'st2t', 'st3t', 'st4t', 'st5t', 'sw', 'seats', 'totalvotes', 'totseats', 'acolor', 'rcolor'}) do if args[key .. i] then headings[key] = true stop_flag = false max_rows = i > max_rows and i or max_rows end end if args['row' .. i] then stop_flag = false max_rows = i > max_rows and i or max_rows end if args['row' .. i] or args['cand' .. i] or args['party' .. i] or args['alliance' .. i] or args['atotal' .. i] or args['atotalnv' .. i] or args['header' .. i] then table.insert(index, i) if args['votes' .. i] then has_votes = true if tonumber(args['votes' .. i]) then showtotal.votes = 1 end local votesi = tonumber(args['votes' .. i]) or 0 args['votes' .. i] = votesi if votesi > winner_votes[1] then winner[1] = i winner_votes[1] = votesi end valid[1] = valid[1] + votesi end if args['votes' .. i .. '_2'] or args['ivotes' .. i .. '_2'] or args['avotes' .. i .. '_2'] or args['ipct' .. i .. '_2'] or args['apct' .. i .. '_2'] then has_votes2 = true end if args['alliance' .. i] then has_alliance = true end if args['party' .. i] then has_party = true end if args['cand' .. i] then has_cand = true end if args['ivotes' .. i] then has_votes = true end if args['ipct' .. i] then has_votes = true end if args['sw' .. i .. '_2'] then has_sw2 = true rounds = (rounds < 2) and 2 or rounds end if args['valid2'] or args['invalid2'] or args['totalvotes2'] or args['electorate2'] or args['turnout2'] then rounds = (rounds < 2) and 2 or rounds end if args['vspan' .. i] or args['v2span' .. i] then has_rspan = true end if args['sspan' .. i] then has_sspan = true end if args['ipct' .. i .. '_2'] then rounds = (rounds < 2) and 2 or rounds end if args['votes' .. i .. '_2'] then has_votes = true rounds = (rounds < 2) and 2 or rounds if tonumber(args['votes' .. i .. '_2']) then showtotal.votes_2 = 1 end local votesi = tonumber(args['votes' .. i .. '_2']) or 0 args['votes' .. i .. '_2'] = votesi if votesi > winner_votes[2] then winner[2] = i winner_votes[2] = votesi end valid[2] = valid[2] + votesi end if args['votes' .. i .. '_3'] then has_votes = true if tonumber(args['votes' .. i .. '_3']) then showtotal.votes_3 = 1 end local votesi = tonumber(args['votes' .. i .. '_3']) or 0 args['votes' .. i .. '_3'] = votesi if votesi > winner_votes[3] then winner[3] = i winner_votes[3] = votesi end valid[3] = valid[3] + votesi end if args['seats' .. i] then if tonumber(args['seats' .. i]) then showtotal.seats = 1 end seats = seats + (tonumber(args['seats' .. i]) or 0) end if args['seats' .. i .. '_2'] or args['iseats' .. i .. '_2'] then has_seats2 = true rounds = (rounds < 2) and 2 or rounds if tonumber(args['seats' .. i ..'_2']) then showtotal.seats_2 = 1 end seats_2 = seats_2 + (tonumber(args['seats' .. i .. '_2']) or 0) end if args['seats' .. i .. '_3'] then has_seats3 = true rounds = (rounds < 3) and 3 or rounds if tonumber(args['seats' .. i ..'_3']) then showtotal.seats_3 = 1 end seats_3 = seats_3 + (tonumber(args['seats' .. i .. '_3']) or 0) end if args['st1t' .. i] then if tonumber(args['st1t' .. i]) then showtotal.st1t = 1 end st1t = st1t + (tonumber(args['st1t' .. i]) or 0) end if args['st2t' .. i] then if tonumber(args['st2t' .. i]) then showtotal.st2t = 1 end st2t = st2t + (tonumber(args['st2t' .. i]) or 0) end if args['st3t' .. i] then if tonumber(args['st3t' .. i]) then showtotal.st3t = 1 end st3t = st3t + (tonumber(args['st3t' .. i]) or 0) end if args['st4t' .. i] then if tonumber(args['st4t' .. i]) then showtotal.st4t = 1 end st4t = st4t + (tonumber(args['st4t' .. i]) or 0) end if args['st5t' .. i] then if tonumber(args['st5t' .. i]) then showtotal.st5t = 1 end st5t = st5t + (tonumber(args['st5t' .. i]) or 0) end if args['totseats' .. i] then if tonumber(args['totseats' .. i]) then showtotal.totseats = 1 end totseats = totseats + (tonumber(args['totseats' .. i]) or 0) end if has_seats2 and not has_votes or has_seats3 and not has_votes then seats_only = true end end end end local ovalid = {valid[1], valid[2], valid[3]} seats = ((args['total_seats'] or '') == 'TOTAL' and seats) or args['total_seats'] or seats totseats = ((args['total_totseats'] or '') == 'TOTAL' and totseats) or args['total_totseats'] or totseats st1t = ((args['total_st1t'] or '') == 'TOTAL' and st1t) or args['total_st1t'] or st1t st2t = ((args['total_st2t'] or '') == 'TOTAL' and st2t) or args['total_st2t'] or st2t st3t = ((args['total_st3t'] or '') == 'TOTAL' and st3t) or args['total_st3t'] or st3t st4t = ((args['total_st4t'] or '') == 'TOTAL' and st4t) or args['total_st4t'] or st4t st5t = ((args['total_st5t'] or '') == 'TOTAL' and st5t) or args['total_st5t'] or st5t if seats or totseats or st1t or st2t or st3t or st4t or st5t or args['total_sc'] or args['total_st1t'] or args['total_st2t'] or args['total_st3t'] or args['total_st4t'] or args['total_st5t'] or args['valid'] or ((rounds > 1) and args['valid2']) or ((rounds > 1) and args['valid3']) then max_rows = max_rows + 1 local i = max_rows table.insert(index, i) args['votes' .. i] = showtotal.votes and valid[1] or nil args['votes' .. i .. '_2'] = showtotal.votes_2 and valid[2] or nil args['votes' .. i .. '_3'] = showtotal.votes_3 and valid[3] or nil args['colour' .. i] = 'inherit' args['color' .. i] = 'inherit' args['row' .. i] = 'Samtals' args['sw' .. i] = '–' args['sw' .. i .. '_2'] = '–' args['seats' .. i] = showtotal.seats and seats or nil args['seats' .. i .. '_2'] = showtotal.seats_2 and seats_2 or nil args['seats' .. i .. '_3'] = showtotal.seats_3 and seats_3 or nil args['st1t' .. i] = showtotal.st1t and st1t or args.total_st1t args['st2t' .. i] = showtotal.st2t and st2t or args.total_st2t args['st3t' .. i] = showtotal.st3t and st3t or args.total_st3t args['st4t' .. i] = showtotal.st4t and st4t or args.total_st4t args['st5t' .. i] = showtotal.st5t and st5t or args.total_st5t args['sc' .. i] = args['total_sc'] args['totseats' .. i] = showtotal.totseats and totseats or nil args['font-weight' .. i] = 'bold' args['class' .. i] = 'sortbottom' ovalid[1] = tonumber(args['valid']) or valid[1] ovalid[2] = tonumber(args['valid2']) or valid[2] ovalid[3] = tonumber(args['valid3']) or valid[3] end -- build the table local root = mw.html.create(args['embed'] and '' or 'table') if args['embed'] == nil then root :addClass('wikitable sortable') :tag('caption') :wikitext(args.caption) :done() end local topcell = nil if args['image'] then topcell = root :tag('th') :css('text-align', 'center') :css('background', '#F8F9FA') :wikitext(args['image']) end if args['reporting'] then if (topcell == nil) then topcell = root :tag('td') :css('text-align', 'center') :css('background', '#F8F9FA') end topcell:tag('div') :addClass('center') :wikitext(frame:expandTemplate{ title = 'percentage bar', args = {args.reporting, args.reporting .. '% reporting', ['width'] = '200px', ['hex'] = '1BCE0E' }}) end local rowspan = (rounds > 1) and 2 or headings['st1t'] and 2 or nil row = args['embed'] and mw.html.create('') or root:tag('tr') if args['dsv'] and has_alliance and has_party then row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Flokkur eða kosningabandalag') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 4) :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 4 row :tag('th') :wikitext(args.candtitle or 'Frambjóðandi') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 elseif args['dsv'] then row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Flokkur') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 2 row :tag('th') :wikitext(args.candtitle or 'Frambjóðandi') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 elseif has_cand then if has_cand and has_party and has_alliance then row :tag('th') :wikitext('Candidate') :attr('rowspan', rowspan) :attr('colspan', 2) row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Flokkur eða kosningabandalag') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :attr('colspan', 3) :done() cols = cols + 5 elseif has_cand and has_party then row :tag('th') :wikitext('Frambjóðandi') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 2 end if has_cand and not has_party then row :tag('th') :wikitext('Frambjóðandi') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end if headings['vp'] then row :tag('th') :wikitext('Running mate') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end if has_party and not has_alliance then row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Flokkur') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end elseif has_party and has_alliance then row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Flokkur eða kosningabandalag') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :attr('colspan', 4) :done() cols = cols + 4 else row :tag('th') :wikitext(args.partytitle or 'Flokkur') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 2 end if rounds > 1 then if has_seats2 and headings['sw'] and not has_seats3 then row :tag('th') :wikitext(args.firstround or 'Fyrsta umferð') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 4) :done() :tag('th') :wikitext(args.secondround or 'Önnur umferð') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 4) :done() elseif has_seats2 and not has_seats3 then row :tag('th') :wikitext(args.firstround or 'Fyrsta umferð') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 3) :done() :tag('th') :wikitext(args.secondround or 'Önnur umferð') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 3) :done() elseif has_seats3 then row :tag('th') :wikitext(args.firstround or 'Fyrsta umferð') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 3) :done() :tag('th') :wikitext(args.secondround or 'Önnur umferð') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 3) :done() :tag('th') :wikitext(args.thirdround or 'Þriðja umferð') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 3) :done() elseif has_votes then row :tag('th') :wikitext(args.firstround or 'Fyrsta umferð') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :done() :tag('th') :wikitext(args.secondround or 'Önnur umferð') :attr('scope', 'col') :attr('colspan', 2) :done() end secondrow = args['embed'] and mw.html.create('') or root:tag('tr') else secondrow = row end rowspan = (rounds > 1) and 1 or (rounds < 2 and headings['st1t']) and 2 or nil if has_seats2 and not has_seats3 and headings['sw'] then for k=1, rounds do secondrow :tag('th') :wikitext(args.votestitle or 'Atkvæði') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext('%') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext('+/–') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext(args.seatstitle or 'Fulltrúar') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 4 end end if has_seats2 and not headings['sw'] or has_seats3 and not headings['sw'] then for k=1, rounds do secondrow :tag('th') :wikitext(args.votestitle or 'Atkvæði') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext('%') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext(args.seatstitle or 'Fulltrúar') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 3 end end if has_votes and not has_seats2 then for k=1, rounds do secondrow :tag('th') :wikitext(args.votestitle or 'Atkvæði') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() :tag('th') :wikitext('%') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 2 end end if headings['sw'] and not has_seats2 then row :tag('th') :wikitext('+/–') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end rowspan = (rounds > 1) and 2 or headings['sc'] and headings['st1t'] and 2 or headings['seats'] and headings['st1t'] and 2 or nil if headings['seats'] and not has_seats2 then row :tag('th') :wikitext(args.seatstitle or 'Fulltrúar') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end if headings['st1t'] then row :tag('th') :wikitext('Seats') :attr('colspan', 5) :attr('scope', 'col') :done() if rounds < 2 then secondrow = root:tag('tr') end secondrow :tag('th') :wikitext(args.seattype1) :attr('scope', 'col') :done() cols = cols + 1 if headings['st2t'] then secondrow :tag('th') :wikitext(args.seattype2) :attr('scope', 'col') :done() cols = cols + 1 end if headings['st3t'] then secondrow :tag('th') :wikitext(args.seattype3) :attr('scope', 'col') :done() cols = cols + 1 end if headings['st4t'] then secondrow :tag('th') :wikitext(args.seattype4) :attr('scope', 'col') :done() cols = cols + 1 end if headings['st5t'] then secondrow :tag('th') :wikitext(args.seattype5) :attr('scope', 'col') :done() cols = cols + 1 end end if headings['totseats'] then row :tag('th') :wikitext(headings['totseats'] and 'Fulltrúar<br>samtals' or 'Totseats&pm;') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end if headings['sc'] then row :tag('th') :wikitext(args.sctitle or '+/–') :attr('scope', 'col') :attr('rowspan', rowspan) :done() cols = cols + 1 end if topcell then topcell:attr('colspan', cols) end local cs = cols - 2*rounds - (headings['sw'] and 1 or 0) - (headings['totseats'] and 1 or 0) - (headings['seats'] and 1 or 0) - (headings['sc'] and 1 or 0) - (headings['st1t'] and 1 or 0) - (headings['st2t'] and 1 or 0) - (headings['st3t'] and 1 or 0) - (headings['st4t'] and 1 or 0) - (headings['st5t'] and 1 or 0) - (has_seats2 and 1 or 0) - (has_seats3 and 1 or 0) - (has_sw2 and 1 or 0) + (has_votes and 0 or 2) - (seats_only and 2 or 0) local rsuff = (rounds > 1) and {'', '_2'} or (rounds > 2) and {'', '_3'} or {''} for i, v in ipairs(index) do local has_votesrow = args['votes' .. v] or args['ivotes' .. v] or args['avotes' .. v] or args['ipct' .. v] or args['apct' .. v] or args['atotal' .. v] local has_seatsrow = args['seats' .. v] or args['iseats' .. v] or args['aseats' .. v] local has_votesrow2 = args['votes' .. v .. '_2'] or args['ivotes' .. v .. '_2'] or args['avotes' .. v .. '_2'] or args['ipct' .. v .. '_2'] or args['apct' .. v .. '_2'] or args['atotal' .. v .. '_2'] local has_seatsrow2 = args['seats' .. v .. '_2'] or args['iseats' .. v .. '_2'] or args['aseats' .. v .. '_2'] local has_votesrow3 = args['votes' .. v .. '_3'] or args['ivotes' .. v .. '_3'] or args['avotes' .. v .. '_3'] or args['ipct' .. v .. '_3'] or args['apct' .. v .. '_3'] or args['atotal' .. v .. '_3'] local has_seatsrow3 = args['seats' .. v .. '_3'] or args['iseats' .. v .. '_3'] or args['aseats' .. v .. '_3'] row = root:tag('tr') :addClass(args['class' .. v]) :css('font-weight', args['font-weight' .. v]) -- determine the colors local color = get_color(args['colour' .. v] or args['color' .. v] or nil, args['party' .. v]) local acolor = get_color(args['acolour' .. v] or args['acolor' .. v] or nil, args['alliance' .. v]) local rcolor = get_color(args['rcolour' .. v] or args['rcolor' .. v] or nil) -- headers if args['header' .. v] then row :tag('th') :wikitext(args['header' .. v]) :attr('colspan', cols) else if args['alliance' .. v] then row :tag('td') :attr('rowspan', args['aspan' .. v]) :css('width', '0px') :css('background-color', acolor) elseif args['party' .. v] and not has_alliance or args['cand' .. v] and has_party and not has_alliance then row :tag('td') :css('width', '0px') :css('background-color', color) end if args['cand' .. v] and not args.dsv then row :css('background-color', rcolor) :tag('td') :attr('rowspan', args['candspan' .. v] or args['aspan' .. v]) :wikitext(args['cand' .. v]) end if args['vp' .. v] then row :tag('td') :wikitext(args['vp' .. v]) end if args['alliance' .. v] and not has_party and args.dsv then row :tag('td') :attr('rowspan', args['aspan' .. v]) :wikitext(args['alliance' .. v]) end if args['alliance' .. v] and not args['party' .. v] and not args.dsv then row :tag('td') :attr('rowspan', args['aspan' .. v]) :attr('colspan', 3) :wikitext(args['alliance' .. v]) end if args['alliance' .. v] and not args['party' .. v] and has_party and args.dsv then row :tag('td') :attr('rowspan', args['aspan' .. v]) :attr('colspan', 3) :wikitext(args['alliance' .. v]) end if args['alliance' .. v] and args['party' .. v] then row :tag('td') :attr('rowspan', args['aspan' .. v]) :wikitext(args['alliance' .. v]) end if args['party' .. v] and not has_alliance or args['cand' .. v] and has_party and not has_alliance then row :tag('td') :wikitext(args['party' .. v]) end if args['row' .. v] then row :css('background-color', rcolor) :tag('td') :attr('colspan', cs) :wikitext(args['row' .. v]) end if has_alliance and args['party' .. v] then row :tag('td') :css('background-color', color) :tag('td') :wikitext(args['party' .. v]) end if args['cand' .. v] and args.dsv then row :tag('td') :attr('rowspan', args['candspan' .. v]) :wikitext(args['cand' .. v]) end if args['atotal' .. v] and has_party and not args.dsv or args['atotalnv' .. v] and has_party and not args.dsv then row :css('font-style', 'italic') :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext('Total') end if args['atotal' .. v] and not has_party or args['atotalnv' .. v] and not has_party then row :css('font-style', 'italic') :tag('td') :wikitext('Total') end if args['atotal' .. v] and has_cand and has_party and args.dsv or args['atotalnv' .. v] and has_party and args.dsv then row :css('font-style', 'italic') :tag('td') :attr('colspan', 3) :wikitext('Total') end if args['votes' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['votes' .. v])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(pct(args['votes' .. v], valid[1])) elseif args['avotes' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', 'italic') :wikitext(fmt(args['avotes' .. v])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', 'italic') :wikitext(pct(args['avotes' .. v], valid[1])) elseif args['ivotes' .. v] or args ['ipct' .. v] or args['atotal' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', 'italic') :wikitext(fmt(args['ivotes' .. v]) or fmt(args['atotal' .. v])) if args['ipct' .. v] or args['apct' .. v] or args['atotal' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', 'italic') :wikitext(args['ipct' .. v] or args['apct' .. v] or pct(args['atotal' .. v], valid[1])) else row:tag('td') :attr('rowspan', args['vspan' .. v]) :wikitext() end elseif has_votes and headings['seats'] and headings['sw'] and not has_votesrow and not has_seatsrow and not args['sw' .. v] and not has_rspan then row:tag('td') :attr('colspan', 4) elseif has_votes and headings['seats'] and not has_votesrow and not has_seatsrow and not has_rspan or has_votes and headings['sw'] and not has_votesrow and not args['sw' .. v] and not has_rspan or has_seats2 and not has_votesrow and not has_seatsrow and not has_rspan then row:tag('td') :attr('colspan', 3) elseif has_votes and not has_votesrow and not has_rspan or has_votes and args['row' .. v] and has_seatsrow and not has_votesrow or has_seats2 and not has_votesrow and not has_rspan then row:tag('td') :attr('colspan', 2) elseif args['r1blockc' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['r1blockr' .. v]) :attr('colspan', args['r1blockc' .. v]) :wikitext() end if headings['sw'] and has_votesrow then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['sw' .. v]) end if headings['seats'] and not args['dsv'] and not has_seats2 and rounds < 2 or has_seats2 and args['seats' .. v] or has_seats2 and args['votes' .. v] or has_seats2 and args['iseats' .. v] or has_seats2 and args['aseats' .. v] then if args['iseats' .. v] or args['aseats' .. v] then row :tag('td') :css('font-style', 'italic') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['iseats' .. v] or args['aseats' .. v]) elseif args['seats' .. v] or headings['seats'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['seats' .. v]) or '–') end end if args['votes' .. v .. '_2'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['votes' .. v .. '_2'])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(pct(args['votes' .. v .. '_2'], valid[2])) elseif args['ivotes' .. v .. '_2'] or args ['ipct' .. v.. '_2'] or args['avotes' .. v .. '_2'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', 'italic') :wikitext(fmt(args['ivotes' .. v .. '_2']) or fmt(args['avotes' .. v .. '_2'])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['v2span' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', 'italic') :wikitext(args['ipct' .. v .. '_2'] or args['apct' .. v .. '_2'] or pct(args['avotes' .. v .. '_2'], valid[2])) elseif has_votes2 and has_seats2 and has_sw2 and not has_votesrow2 and not has_seatsrow2 and not args['sw' .. v .. '_2'] and not has_rspan then row:tag('td') :attr('colspan', 4) elseif has_votes2 and has_seats2 and not has_votesrow2 and not has_seatsrow2 and not has_rspan or has_votes2 and has_sw2 and not has_votesrow2 and not args['sw' .. v .. '_2'] and not has_rspan or has_seats2 and not has_votesrow2 and not has_seatsrow2 and not has_rspan then row:tag('td') :attr('colspan', 3) elseif has_votes2 and not has_votesrow2 and not has_rspan or has_votes2 and args['row' .. v] and has_seatsrow2 and not has_votesrow2 or has_seats2 and not has_votesrow2 and not has_rspan then row:tag('td') :attr('colspan', 2) elseif args['r2blockc' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['r2blockr' .. v]) :attr('colspan', args['r2blockc' .. v]) :wikitext() end if headings['seats'] and args['dsv'] and not has_sspan or headings['seats'] and rounds > 1 and not has_seats2 and not has_sspan or args['seats' .. v] and has_sspan and rounds > 1 then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['seats' .. v]) or fmt(args['aseats' .. v]) or '–') end if has_sw2 and args['votes' .. v .. '_2'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['sw' .. v .. '_2']) end if args['seats' .. v .. '_2'] or has_seats2 and args['votes' .. v .. '_2'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['seats' .. v .. '_2']) or '–') end if args['iseats' .. v .. '_2'] or has_seats2 and args['ivotes' .. v .. '_2'] and not args['seats' .. v .. '_2'] or args['aseats' .. v .. '_2'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['iseats' .. v .. '_2']) or fmt(args['aseats' .. v .. '_2'])) end if has_seats3 then if args['votes' .. v .. '_3'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['v3span' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['votes' .. v .. '_3'])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['v3span' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(pct(args['votes' .. v .. '_3'], valid[3])) elseif args['ivotes' .. v .. '_3'] or args ['ipct' .. v.. '_3'] or args['avotes' .. v .. '_3'] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['v3span' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', 'italic') :wikitext(fmt(args['ivotes' .. v .. '_3']) or fmt(args['avotes' .. v .. '_3'])) row:tag('td') :attr('rowspan', args['v3span' .. v]) :css('text-align', 'right') :css('font-style', 'italic') :wikitext(args['ipct' .. v .. '_3'] or args['apct' .. v .. '_3'] or pct(args['avotes' .. v .. '_3'], valid[3])) elseif has_seats3 and not has_votesrow3 and not has_seatsrow3 and not has_rspan then row:tag('td') :attr('colspan', 3) elseif has_seats3 and not has_votesrow3 and not has_rspan or has_seats3 and args['row' .. v] and has_seatsrow3 and not has_votesrow3 then row:tag('td') :attr('colspan', 2) elseif args['r3blockc' .. v] then row:tag('td') :attr('rowspan', args['r3blockr' .. v]) :attr('colspan', args['r3blockc' .. v]) :wikitext() end if has_sw2 and args['votes' .. v .. '_3'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['sw' .. v .. '_3']) end if args['seats' .. v .. '_3'] or has_seats3 and args['votes' .. v .. '_3'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['seats' .. v .. '_3']) or '–') end if args['iseats' .. v .. '_3'] or has_seats3 and args['ivotes' .. v .. '_3'] and not args['seats' .. v .. '_3'] or args['aseats' .. v .. '_3'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['iseats' .. v .. '_3']) or fmt(args['aseats' .. v .. '_3'])) end end if args['st1t' .. v] and has_sspan or headings['st1t'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['st1t' .. v] or '–') end if args['st2t' .. v] and has_sspan or headings['st2t'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['st2t' .. v] or '–') end if args['st3t' .. v] and has_sspan or headings['st3t'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['st3t' .. v] or '–') end if args['st4t' .. v] and has_sspan or headings['st4t'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['st4t' .. v] or '–') end if args['st5t' .. v] and has_sspan or headings['st5t'] and not has_sspan then row :tag('td') :attr('rowspan', args['sspan' .. v]) :css('text-align', 'right') :wikitext(args['st5t' .. v] or '–') end if headings['totseats'] and not args['itotseats' .. v] and not args['atotseats' .. v] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(fmt(args['totseats' .. v]) or '–') elseif headings['totseats'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :css('font-style', 'italic') :wikitext(args['itotseats' .. v] or args['atotseats' .. v]) end if headings['sc'] and args.sctitle then row :tag('td') :wikitext(args['sc' .. v]) elseif headings['sc'] then row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['sc' .. v] or '–') end end end -- separating line if args['valid'] or args['valid2'] or args['valid3'] or args['invalid'] or args['invalid2'] or args['invalid3'] or args['totalvotes'] or args['totalvotes2'] or args['totalvotes3'] or args['electorate'] or args['electorate2'] or args['electorate3'] or args['turnout'] or args['turnout2'] or args['turnout3'] or args['source'] then row = root :tag('tr') :addClass('sortbottom') row :tag('td') :css('background', '#eaecf0') :attr('colspan', cols) end -- valid votes if args['invalid'] or args['invalid2'] or args['invalid3'] then row = root :tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext('Gild atkvæði') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('background', 'inherit') if args['invalid'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[1])) :tag('td') :wikitext(pct(ovalid[1], ovalid[1] + invalid[1] + blank[1])) elseif not args['invalid'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['validsw'] then row :tag('td') :wikitext(args['validsw']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['validsw'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if rounds > 1 and args['invalid2'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[2])) :tag('td') :wikitext(pct(ovalid[2], ovalid[2] + invalid[2] + blank[2])) elseif rounds > 1 and not args['invalid2'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['validsw2'] then row :tag('td') :wikitext(args['validsw2']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['validsw2'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[3])) :tag('td') :wikitext(pct(ovalid[3], ovalid[3] + invalid[3] + blank[3])) elseif has_seats3 and not args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if args['invalidsw'] and not has_sw2 then row:tag('td') :wikitext(args['validsw']) local cspan = (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) if headings['seats'] or headings['sc'] then local cspan = (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end elseif headings['sw'] or headings['seats'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['sw'] and 1 or 0) + (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end -- invalid votes row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') if args['invalidonly'] or args['blank'] then row :tag('th') :wikitext('Ógild atkvæði') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('background', 'inherit') else row :tag('th') :wikitext('Auð og ógild atkvæði') :wikitext(args.invalidnote) :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('background', 'inherit') end if args['invalid'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(invalid[1])) :tag('td') :wikitext(pct(invalid[1], ovalid[1] + invalid[1] + blank[1])) elseif not args['invalid'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['invalidsw'] then row :tag('td') :wikitext(args['invalidsw']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['invalidsw'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if rounds > 1 and args['invalid2'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(invalid[2])) :tag('td') :wikitext(pct(invalid[2], ovalid[2] + invalid[2] + blank[2])) elseif rounds > 1 and not args['invalid2'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['invalidsw2'] then row :tag('td') :wikitext(args['invalidsw2']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['invalidsw2'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if has_seats3 and args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(invalid[3])) :tag('td') :wikitext(pct(invalid[3], ovalid[3] + invalid[3] + blank[3])) elseif has_seats3 and not args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if args['invalidsw'] and not has_sw2 then row:tag('td') :wikitext(args['invalidsw']) if headings['seats'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end elseif headings['sw'] or headings['seats'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['sw'] and 1 or 0) + (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end end -- blank votes if args['blank'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext('Auð atkvæði') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('background', 'inherit') row :tag('td') :wikitext(fmt(blank[1])) :tag('td') :wikitext(pct(blank[1], ovalid[1] + invalid[1] + blank[1])) if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['blanksw'] then row :tag('td') :wikitext(args['blanksw']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['blanksw'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if rounds > 1 and args['blank2'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(blank[2])) :tag('td') :wikitext(pct(blank[2], ovalid[2] + invalid[2] + blank[2])) elseif rounds > 1 and not args['blank2'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['blanksw2'] then row :tag('td') :wikitext(args['blanksw2']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['blanksw2'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if has_seats3 and args['blank3'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(blank[3])) :tag('td') :wikitext(pct(blank[3], ovalid[3] + invalid[3] + blank[3])) elseif has_seats3 and args['blank3'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if args['blanksw'] and not has_sw2 then row:tag('td') :wikitext(args['blanksw']) if headings['seats'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end elseif headings['sw'] or headings['seats'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['sw'] and 1 or 0) + (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end end -- total if args['invalid'] or args['totalvotes'] or args['invalid2'] or args['totalvotes2'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('font-weight', 'bold') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext(args.tvtitle or 'Heildarfjöldi atkvæða') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('background', 'inherit') if not args['totalvotes'] and args['invalid'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[1] + invalid[1] + blank[1])) :tag('td') :wikitext(pct(1, 1)) elseif args['totalvotes'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(args.totalvotes)) :tag('td') :wikitext('–') elseif not args['invalid'] and not args['totalvotes'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['invalidsw'] then row :tag('td') :wikitext('–') :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['invalidsw'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if rounds > 1 and args['invalid2'] and not args['totalvotes2'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[2] + invalid[2] + blank[2])) :tag('td') :wikitext(pct(1, 1)) elseif rounds > 1 and args['totalvotes2'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(args.totalvotes2)) :tag('td') :wikitext('–') elseif rounds > 1 and not args['invalid2'] or rounds > 1 and not args['totalvotes2'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['invalidsw2'] then row :tag('td') :wikitext('–') :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['invalidsw2'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if has_seats3 and not args['totalvotes3'] and args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(ovalid[3] + invalid[3] + blank[3])) :tag('td') :wikitext(pct(1, 1)) elseif has_seats3 and args['totalvotes3'] then row :tag('td') :wikitext(fmt(args.totalvotes3)) :tag('td') :wikitext('–') elseif has_seats3 and not args['invalid3'] then row :tag('td') :wikitext() :tag('td') :wikitext() end if args['invalidsw'] and not has_sw2 then row:tag('td') :wikitext('–') if headings['seats'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end elseif headings['sw'] or headings['seats'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['sw'] and 1 or 0) + (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end end -- registered if args['electorate'] or args['electorate2'] or args['turnout'] or args['turnout2'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext('Kjósendur á kjörskrá') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('background', 'inherit') row :tag('td') :wikitext(fmt(electorate[1])) if args['invalid'] and args['electorate'] and not args['totalvotes'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout or pct(ovalid[1] + invalid[1] + blank[1], electorate[1])) elseif args['totalvotes'] and args['electorate'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout or pct(totalvotes[1], electorate[1])) elseif args['electorate'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout or '–') else row :tag('td') :wikitext(args.turnout) end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['turnoutsw'] then row :tag('td') :wikitext(args['turnoutsw']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['turnoutsw'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end if rounds > 1 then row :tag('td') :wikitext(fmt(electorate[2])) if args['invalid2'] and args['electorate2'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout2 or pct(ovalid[2] + invalid[2] + blank[2], electorate[2])) elseif args['totalvotes2'] and args['electorate2'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout2 or pct(totalvotes[2], electorate[2])) elseif args['electorate2'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout2 or '–') else row :tag('td') :wikitext(args.turnout2) end if has_seats2 and not headings['sw'] then row :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and args['turnoutsw2'] then row :tag('td') :wikitext(args['turnoutsw2']) :tag('td') :wikitext() end if has_seats2 and headings['sw'] and not args['turnoutsw2'] then row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext() end end if has_seats3 then row :tag('td') :wikitext(fmt(electorate[3])) if args['invalid3'] and args['electorate3'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout3 or pct(ovalid[3] + invalid[3] + blank[3], electorate[3])) elseif args['totalvotes3'] and args['electorate3'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout3 or pct(totalvotes[3], electorate[3])) elseif args['electorate3'] then row :tag('td') :wikitext(args.turnout3 or '–') else row :tag('td') :wikitext(args.turnout3) end end if args['turnoutsw'] and not has_sw2 then row:tag('td') :wikitext(args['turnoutsw']) if headings['seats'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end elseif headings['sw'] or headings['seats'] or headings['sc'] or headings['st1t'] or headings['st2t'] or headings['st3t'] or headings['st4t'] or headings['st5t'] then local cspan = (headings['sw'] and 1 or 0) + (headings['seats'] and 1 or 0) + (headings['sc'] and 1 or 0) + (headings['st1t'] and 1 or 0) + (headings['st2t'] and 1 or 0) + (headings['st3t'] and 1 or 0) + (headings['st4t'] and 1 or 0) + (headings['st5t'] and 1 or 0) + (has_seats3 and 1 or 0) row :tag('td') :attr('colspan', cspan > 1 and cspan or nil) end end if args['majority'] then if args['invalid'] or args['electorate'] then row = root :tag('tr') :addClass('sortbottom') row :tag('td') :css('background', '#eaecf0') :attr('colspan', cols) end row = root :tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext('Majority') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('background', 'inherit') for k=1, rounds do row :tag('td') :wikitext(fmt(majority[k])) :tag('td') :wikitext(fmt(majoritypct[k])) end if args['majoritysw'] then row :tag('td') :wikitext(args['majoritysw']) end end if args['result'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') -- determine the color local color = get_color(args['resultcolour'] or nil, args['result']) if args['resultsw'] then row :tag('td') :css('background-color', color) row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext(args['result']) row :tag('td') :attr('colspan', 2) :css('text-align', 'right') :wikitext('Swing') row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['resultsw']) else row :tag('td') :css('background-color', color) row :tag('td') :attr('colspan', cols - 1) :wikitext(args['result']) end end if args['majority2'] then row = root :tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row :tag('th') :wikitext('Majority') :attr('scope', 'row') :attr('colspan', cs) :css('text-align', 'left') :css('font-weight', 'normal') :css('background', 'inherit') for k=1, rounds do row :tag('td') :wikitext(fmt(majority2[k])) :tag('td') :wikitext(fmt(majoritypct2[k])) end if args['majoritysw2'] then row :tag('td') :wikitext(args['majoritysw2']) end end if args['result2'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') -- determine the color local color = get_color(args['resultcolour'] or nil, args['result2']) if args['resultsw2'] then row :tag('td') :css('background-color', color) row :tag('td') :attr('colspan', 2) :wikitext(args['result2']) row :tag('td') :attr('colspan', 2) :css('text-align', 'right') :wikitext('Swing') row :tag('td') :css('text-align', 'right') :wikitext(args['resultsw2']) else row :tag('td') :css('background-color', color) row :tag('td') :attr('colspan', cols - 1) :wikitext(args['result2']) end end if args['source'] then row = root:tag('tr') :addClass('sortbottom') :css('text-align', 'right') row:tag('td') :wikitext('Heimild: ', args.source) :attr('colspan', cols) :css('text-align', 'left') end if args['embedded'] then root:wikitext(args['embedded']) end return tostring(root) .. tracking end return p 1pza3qnhf9emyecs6uz4y7540jx8iw4 0 168527 1963822 1760745 2026-05-20T17:53:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1963822 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Jurtaríki]] (Plantae) | divisio = [[Dulfrævingar]] (Magnoliophyta) | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (Magnoliopsida) | ordo = [[Körfublómabálkur]] (Asterales) | familia = [[Körfublómaætt]] (Asteraceae) | genus = ''[[Doronicum]]'' | species = '''''D. × minutilloi''''' | binomial = ''Doronicum × minutilloi'' | binomial_authority = [[Lorenzo Peruzzi|Peruzzi]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''Doronicum × minutilloi'''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/37DWR|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53616418|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er fjölær [[jurt]] af [[körfublómaætt]], ættuð frá Ítalíu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77125855-1|title= Doronicum D× minutilloi Peruzzi {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2022-07-11}}</ref> Hún er blendingur tegundanna [[Doronicum orientale]] og [[Doronicum columnae]].<ref>[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/11263504.2011.634445?journalCode=tplb20 Homoploid hybrid speciation in Doronicum L. (Asteraceae)? Morphological, karyological and molecular evidences] Lorenzo Peruzzi, Gianni Bedini & Andrea Andreucci - Official Journal of the Societa Botanica Italiana Volume 146, 2012 - Issue 4 </ref> Litningatalan er 2n = 60<ref>{{Cite web |url=http://bot.biologia.unipi.it/chrobase/site/view?id=3859 |title=Chrobase.it |access-date=2022-07-17 |archive-date=2022-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717023444/http://bot.biologia.unipi.it/chrobase/site/view?id=3859 |url-status=dead }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Doronicum × minutilloi}} {{wikilífverur|Doronicum × minutilloi}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Körfublómaætt]] ot42f20m68muy4w8td9fypnhltpwvh0 0 169456 1963870 1931333 2026-05-21T09:27:26Z Makenzis 56151 1963870 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = <center>Football Club Midtjylland</center> | Stofnað = 2. febrúar 1999 | Leikvöllur = MCH Arena | Stærð = 11.432 | Knattspyrnustjóri = Thomas Thomasberger | Deild = [[Danska úrvalsdeildin]] | Tímabil = 2025-2026 | Staðsetning = 2. sæti }} [[Mynd:MCH Arena Herning.JPG|thumb|MCH Arena.]] '''FC Midtjylland''' er danskt knattspyrnulið á [[Mið-Jótland]]i sem hefur aðsetur í [[Herning]] og [[Ikast]]. Liðið var stofnað árið 1999 með sameiningu Ikast FS (stofnað 1935) og Herning Fremad (stofnað 1918). Liðið er nýkrýndur danskur meistari en það vann deildina með einu stigi er það hélt Brøndby IF frá titlinum. Þessi deildarsigur (2023-24) er fjórði sigur Mið-Jótlendinganna en einnig hafa þeir unnið deildina tímabilin 2014–15, 2017–18 og 2019–20. Helstu andstæðingar FC Midtjylland eru nágrannarnir í Vilborg FF en einungis eru 40km frá aðalleikvangnum í Herning og til Viborgar. ==Íslenskir leikmenn sem spilað hafa með liðinu== *[[Sverrir Ingi Ingason]], varnarmaður (2023-2024) *[[Mikael Anderson]] vængmaður (2016-2021) *[[Elías Rafn Ólafsson]], markmaður (2018-) ==Árangur== ===Superliga=== *Sigurvegarar (4): 2014–15, 2017–18, 2019–20, 2023-2024 *2. sæti (5): 2006–07, 2007–08, 2018–19, 2020–21, 2021–22 ===1. deild=== *Sigurvegarar (1): 1999–2000 ===Danski bikarinn=== *Sigurvegarar (2): 2018–19, 2021–22 *2. sæti (4): 2002–03, 2004–05, 2009–10, 2010–11 {{s|1999}} [[Flokkur:Dönsk knattspyrnufélög]] {{DEFAULTSORT:Midtjyland}} d2jk43s2akviwl1rxjvionbp8vm5lbi 0 179334 1963791 1963718 2026-05-20T12:14:04Z Bjarki S 9 /* Vesturland */ 1963791 wikitext text/x-wiki '''Sveitastjórnarkosningarnar á Íslandi 2026''' voru haldnar þann [[16. maí]] [[2026]]. Kjörin var 61 sveitarstjórn en þeim fækkaði um þrjár frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|seinustu kosningum]] vegna sameininga sveitarfélaga sem þegar höfðu farið fram eða tóku gildi eftir kosningarnar. Helstu tíðindi kosninganna voru gott gengi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu þar sem flokkurinn náði annað hvort hreinum meirihluta í sveitarstjórnum eða var í lykilstöðu fyrir meirihlutamyndun. Þá náði [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] víða góðum árangri. Niðurstöðunum var gjarnan lýst sem „hægribylgju“. Meirihlutar féllu í Reykjavík, Reykjanesbæ, Akureyri, Mosfellsbæ, Skagafirði, Borgarbyggð og Ísafirði svo nokkur séu nefnd af stærri sveitarfélögum landsins. ==Framkvæmd== Sveitarstjórnir eru kjörnar annað hvort með [[Listakosning|listakosningu]] eða [[Óbundin kosning|óbundinni kosningu]] en síðari kosturinn felur í sér persónukjör þar sem allir kjörgengir einstaklingar í sveitarfélagi eru í framboði nema þeir sem sérstaklega hafa skorast undan því. Óbundin kosning fer fram ef enginn framboðslisti kemur fram fyrir framboðsfrest en ef aðeins einn framboðslisti berst, þá teljast efstu menn þess lista sjálfkjörnir (jafn margir og sætin eru í sveitarstjórninni). Fjöldi sveitarstjórnarmanna er misjafn eftir sveitarfélögum en stendur þó alltaf á oddatölu. Fæstir geta þeir verið fimm en flestir eru þeir í Reykjavík þar sem þeir eru 23. Fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar var sett í kosningalög sérstakt tímabundið ákvæði vegna [[Sundhnúkseldar|náttúruhamfara við Grindavík]] sem leyfir þeim kjósendum sem höfðu [[lögheimili]] þar fyrir rýmingu bæjarins 10. nóvember 2023 en hafa flutt það í annað sveitarfélag að velja hvort þeir verði á kjörskrá í Grindavík eða í því sveitarfélagi þar sem þeir hafa nú lögheimili.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-19-grindvikingar-fa-ad-velja-um-hvar-their-kjosa-467464|titill=Grindvíkingar fá að velja um hvar þeir kjósa|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=19. febrúar|ár=2026}}</ref> ==Yfirlit== Kosningarnar fóru fram í 62 sveitarfélögum en kjörnar voru 61 sveitarstjórn. Munurinn þarna á milli er vegna þess kjörin var sveitarstjórn í sameinuðu sveitarfélagi Borgarbyggðar og Skorradalshrepps en sameiningin tók gildi eftir kosningar. 50 sveitarstjórnir voru kjörnar í listakosningu og samanlagt voru 3.156 einstaklingar í framboði á 178 framboðslistum. Þar fyrir utan var sjálfkjörið í fjórum sveitarfélögum þar sem aðeins einn framboðslisti barst og í sjö sveitarfélögum fór fram óbundin kosning.<ref>{{Vefheimild|url=https://island.is/v/sveitarstjornarkosningar-2026/frett/frambod-vid-sveitarstjornarkosningar|titill=Framboð við sveitarstjórnarkosningar|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=17. apríl|ár=2026}}</ref> ===Framboð=== [[Sjálfstæðisflokkurinn]] var í framboði undir eigin nafni í 34 sveitarfélögum, [[Framsóknarflokkurinn]] í 26 sveitarfélögum, [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] og [[Samfylkingin]] í 19 sveitarfélögum hvor og Viðreisn í 10 sveitarfélögum. [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] buðu fram undir eigin nafni í fjórum sveitarfélögum en í kosningabandalagi undir merkjum [[Vinstrið|Vinstrisins]] í tveimur. [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] bauð fram í tveimur sveitarfélögum en [[Píratar]] og [[Flokkur fólksins]] eingöngu í Reykjavík. Aðrir framboðslistar voru staðbundnir og ekki undir merkjum stjórnmálaflokka á landsvísu. {| class="wikitable sortable" |+ Yfirlit framboða í öllum sveitarfélögum. Raðað eftir fjölda kjósenda á kjörskrá. ! colspan="2" | Sveitarfélag ! colspan="7" | Framboð í fleiri en einu sveitarfélagi ! colspan="4" rowspan="2" class=unsortable | Önnur framboð ! rowspan="2" class=unsortable |Umfjöllun |- !Nafn ! Kjósendur ! class=unsortable | {{LB|B}} ! class=unsortable | {{LB|C}} ! class=unsortable | {{LB|D}} ! class=unsortable | {{LB|J}} ! class=unsortable | {{LB|M}} ! class=unsortable | {{LB|S}} ! class=unsortable | {{LB|V}}/{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |- |[[Reykjavík]] |style="text-align:right" | 108.545 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |{{LB|F}} |{{LB2|G|Góðan daginn}} |{{LB|P}} |{{LB2|R|Okkar borg}} |[[#Reykjavík|Umfjöllun]] |- |[[Kópavogur]] | style="text-align:right" | 30.949 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Kópavogur|Umfjöllun]] |- |[[Hafnarfjörður]] | style="text-align:right" | 24.593 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} | | | | |[[#Hafnarfjörður|Umfjöllun]] |- |[[Reykjanesbær]] | style="text-align:right" | 17.086 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Reykjanesbær|Umfjöllun]] |- |[[Garðabær]] | style="text-align:right" | 15.730 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|G|Garðabæjarlistinn|#ffc103}} | | | |[[#Garðabær|Umfjöllun]] |- |[[Akureyri]] | style="text-align:right" | 15.547 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} |{{LB2|A|Akureyrarlistinn|#0176d3}} |{{LB2|L|Bæjarlisti Akureyrar|#f36f21}} | | |[[#Akureyri|Umfjöllun]] |- |[[Mosfellsbær]] | style="text-align:right" | 10.391 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|L|Vinir Mosfellsbæjar|#ffff01|#707070}} | | | |[[#Mosfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Árborg|Árborg]] | style="text-align:right" | 9.567 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Árborg|Umfjöllun]] |- |[[Akranes]] |style="text-align:right" | 6.296 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Akranes|Umfjöllun]] |- |[[Fjarðabyggð]] |style="text-align:right" | 3.976 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Fjarðabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Múlaþing]] |style="text-align:right" | 3.949 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | |{{LB|V}} |{{LB2|L|Austurlistinn og Viðreisn|#cb6be6}} | | | |[[#Múlaþing|Umfjöllun]] |- |[[Seltjarnarnes]] |style="text-align:right" | 3.541 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Seltjarnarnes|Umfjöllun]] |- |[[Vestmannaeyjar]] |style="text-align:right" | 3.540 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|E|Eyjalistinn|#fe8212}} | | | |[[#Vestmannaeyjar|Umfjöllun]] |- |[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]] |style="text-align:right" | 3.297 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|L|Byggðalistinn|black|white}} | | | |[[#Skagafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Suðurnesjabær]] |style="text-align:right" | 3.152 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Suðurnesjabær|Umfjöllun]] |- |[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur|Skorradalshr.]] |style="text-align:right" | 3.141 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|A|Borgarbyggðarlistinn|#195184}} | | | |[[#Borgarbyggð og Skorradalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ísafjarðarbær]] |style="text-align:right" | 2.976 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Ísafjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Hveragerði]] |style="text-align:right" | 2.567 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|O|Okkar Hveragerði}} | | | |[[#Hveragerði|Umfjöllun]] |- |[[Norðurþing]] |style="text-align:right" | 2.345 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Norðurþing|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Ölfus|Svf. Ölfus]] |style="text-align:right | 2.212 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Ölfus|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Hornafjörður|Svf. Hornafjörður]] |style="text-align:right" | 1.922 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|K|Kex framboðið}} | | | |[[#Sveitarfélagið Hornafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Fjallabyggð]] |style="text-align:right" | 1.555 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|H}} | | | |[[#Fjallabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing eystra]] |style="text-align:right" | 1.547 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Rangárþing eystra|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing ytra]] |style="text-align:right" | 1.518 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Á}} | | | |[[#Rangárþing ytra|Umfjöllun]] |- |[[Dalvíkurbyggð]] |style="text-align:right" | 1.478 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|K}} | | |[[#Dalvíkurbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Vogar|Svf. Vogar]] |style="text-align:right" | 1.474 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | |[[#Sveitarfélagið Vogar|Umfjöllun]] |- |[[Snæfellsbær]] |style="text-align:right" | 1.269 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB|D}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Snæfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Grindavík]] |style="text-align:right" | 1.118 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | | | | | |[[#Grindavík|Umfjöllun]] |- |[[Þingeyjarsveit]] |style="text-align:right" | 1.114 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|L}} |{{LB2|N}} | |[[#Þingeyjarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Vesturbyggð]] |style="text-align:right" | 1.097 | | | | | | | |{{LB2|N}} |{{LB2|V}} | | |[[#Vesturbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnabyggð]] |style="text-align:right" | 1.034 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} | | | |[[#Húnabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Svf. Stykkishólmur]] |style="text-align:right" | 1.034 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Sveitarfélagið Stykkishólmur|Umfjöllun]] |- |[[Bláskógabyggð]] |style="text-align:right" | 988 | | | | | | | |{{LB2|T}} |{{LB2|Þ}} | | |[[#Bláskógabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnaþing vestra]] |style="text-align:right" | 963 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Húnaþing vestra|Umfjöllun]] |- |[[Eyjafjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 907 | | | | | | | |{{LB2|F}} |{{LB2|K}} | | |[[#Eyjafjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Bolungarvík]] |style="text-align:right" | 774 | | | | | | | |{{LB2|K}} |{{LB2|O}} | | |[[#Bolungarvík|Umfjöllun]] |- |[[Hörgársveit]] |style="text-align:right | 715 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|H}} | | |[[#Hörgársveit|Umfjöllun]] |- |[[Hrunamannahreppur]] |style="text-align:right" | 678 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|L}} | | | |[[#Hrunamannahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Mýrdalshreppur]] |style="text-align:right" | 666 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Z}} | | |[[#Mýrdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Hvalfjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 657 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Hvalfjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Grundarfjarðarbær]] |style="text-align:right" | 639 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | | | | | |[[#Grundarfjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Grímsnes- og Grafningshreppur]] |style="text-align:right" | 579 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|Ö}} | | |[[#Grímsnes- og Grafningshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Flóahreppur]] |style="text-align:right" | 567 | | | | | | | |{{LB2|I}} |{{LB2|T}} | | |[[#Flóahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Dalabyggð]] |style="text-align:right" | 534 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Dalabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] |style="text-align:right" | 497 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | | |[[#Skeiða- og Gnúpverjahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Vopnafjarðarhreppur]] |style="text-align:right" | 494 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|O}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Vopnafjarðarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Langanesbyggð]] |style="text-align:right" | 455 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Langanesbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skaftárhreppur]] |style="text-align:right" | 454 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Ö}} | | | |[[#Skaftárhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Svalbarðsstrandarhreppur]] |style="text-align:right" | 377 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|S}} |{{LB2|Ö}} | |[[#Svalbarðsstrandarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Skagaströnd|Svf. Skagaströnd]] |style="text-align:right" | 352 |{{LB|B}} | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|K}} | | | |[[#Sveitarfélagið Skagaströnd|Umfjöllun]] |- |[[Strandabyggð]] |style="text-align:right" | 350 |{{LB|B}} | | | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|T}} | | |[[#Strandabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Grýtubakkahreppur]] |style="text-align:right" | 281 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Grýtubakkahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kjósarhreppur]] |style="text-align:right" | 276 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|A}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Kjósarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ásahreppur]] |style="text-align:right" | 224 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Ásahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Reykhólahreppur]] |style="text-align:right" | 196 | | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|R}} | | | |[[#Reykhólahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Súðavíkurhreppur]] |style="text-align:right" | 176 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} | | |[[#Súðavíkurhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Fljótsdalshreppur]] |style="text-align:right" | 95 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Fljótsdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kaldrananeshreppur]] |style="text-align:right" | 92 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Kaldrananeshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Eyja- og Miklaholtshreppur]] |style="text-align:right" | 83 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Eyja- og Miklaholtshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Árneshreppur]] |style="text-align:right" | 57 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|S}} | | | [[#Árneshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Tjörneshreppur]] |style="text-align:right" | 44 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|T}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Tjörneshreppur|Umfjöllun]] |} ===Niðurstöður=== Í töflunni hér að neðan má sjá þá stjórnmálaflokka sem starfa á landsvísu og fjölda sveitarstjórnarfulltrúa á landsvísu sem komu í hlut hvers og eins. Hér er eingöngu litið til framboða undir listabókstöfum flokkanna og því ekki tekið tillit til staðbundinna framboða sem flokkarnir eiga í einhverjum tilfellum aðkomu að. {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |seats1=127 |sc1=+14 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |seats2=54 |sc2=-15 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |seats3=38 |sc3=+12 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |seats4=23 |sc4=+17 |party5=[[Viðreisn]] (C) |seats5=9 |sc5=+4 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð]] (V)<br>og [[Vinstrið]] (A) |seats6=6 |sc6=-3 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |seats7=1 |sc7=-1 |party8=[[Píratar]] (P) |seats8=0 |sc8=-4 |party9=[[Flokkur fólksins]] (F) |seats9=0 |sc9=-2 |party10=Aðrir listar |seats10=156 |sc10=-9 |party11=Kjörnir í óbundnum kosningum |seats11=39 |sc11=-30 |total_sc=-17 }} Sjálfstæðisflokkurinn fékk flesta fulltrúa kjörna í sveitarstjórn og bætti nokkrum við sig á landsvísu en Miðflokkurinn bætti við sig flestum fulltrúum. Gott gengi Framsóknarflokksins í kosningunum 2022 gekk nú að nokkru leyti til baka en flokkurinn hefur þó næst flesta fulltrúa í sveitarstjórnum á landsvísu. Fulltrúum Samfylkingar og Viðreisnar fjölgaði einnig en þessir flokkar buðu nú fram undir eigin nafni í fleiri sveitarfélögum en áður. Píratar og Flokkur fólksins misstu alla fulltrúa úr sveitarstjórnum. ==Höfuðborgarsvæðið== === [[Reykjavík]] === {{Sjá einnig|Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand6=[[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] |votes6= 4805 |seats6=1 |sc6=-3 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=[[Björg Magnúsdóttir]] |votes4= 7436 |seats4=2 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Hildur Björnsdóttir]] |votes1=22930 |seats1=9 |sc1=+3 |party10=Góðan daginn (G) |color10= |cand10=Ingimar Þór Friðriksson |votes10=361 |seats10=0 |sc10= |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |cand8=[[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] |votes8=2319 |seats8=0 |sc8=-1 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=[[Silja Sóley Birgisdóttir]] |votes7=2858 |seats7=1 |sc7=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=[[Ari Edwald]] |votes3=7912 |seats3=3 |sc3=+3 |party9=[[Píratar]] (P) |cand9=[[Kristinn Jón Ólafsson]] |votes9=1348 |seats9=0 |sc9=-3 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Pétur Marteinsson]] |votes2=12737 |seats2=5 |sc2= |party5=[[Vinstrið]] (A) |color5=#023f38 |cand5=[[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] |votes5=6649 |seats5=2 |sc5=+2 |party11=Okkar borg (R) |color11= |cand11=Sigfús Aðalsteinsson |votes11=306 |seats11=0 |sc11= |invalid= 228 |blank= 1107 |electorate= 108545 }} Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Á síðustu mánuðum fyrir kosningar sýndu skoðanakannanir meira fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hafði fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða átti sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem áður var oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út að hún hygði á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> Á síðustu vikum kosningabaráttunnar jókst fylgi Sjálfstæðisflokksins verulega í skoðananakönnunum og það skilaði sér í kosningunum þar sem flokkurinn náði sinni bestu niðurstöðu í Reykjavík í 16 ár sem skilaði honum níu fulltrúum í borgarstjórn. Fimm flokka meirihlutinn kolféll þar sem Samflykingin stóð í stað en Píratar og Flokkur fólksins misstu alla sína fulltrúa. Miðflokkurinn fékk bestu útkomu sem hann hefur náð í borgarstjórn með þrjá fulltrúa kjörna. ===[[Kópavogur]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand4=Orri Hlöðversson |votes4=2116 |seats4=1 |sc4=-1 |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=María Ellen Steingrímsdóttir |votes5=2068 |seats5=1 |sc5= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Ásdís Kristjánsdóttir]] |votes1=9359 |seats1=6 |sc1=+2 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=Markús Candi |votes7=344 |seats7=0 |sc7= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Einar Jóhannes Guðnason |votes3=2148 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Jónas Már Torfason |votes2=3869 |seats2=2 |sc2=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn og óháð]] (V) |cand6=Anna Sigríður Hafliðadóttir |votes6=563 |seats6=0 |sc6= |invalid=129 |blank=355 |electorate=30949 }} Sitjandi meirihluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hélt velli. Sjálfstæðisflokkurinn fékk sína bestu niðurstöðu í sögu bæjarins og hreinan meirihluta í bæjarstjórn í fyrsta skiptið. ===[[Hafnarfjörður]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=[[Valdimar Víðisson]] |votes2=3752 |seats2=3 |sc2=+1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Karólína Helga Símonardóttir |votes4=2204 |seats4=2 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Orri Björnsson]] |votes1=4286 |seats1=3 |sc1=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Einar Geir Þorsteinsson |votes5=1768 |seats5=1 |sc5=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=[[Guðmundur Árni Stefánsson]] |votes3=2755 |seats3=2 |sc3=-2 |party6=[[Vinstrið]] (A) |color6=#023f38 |cand6=Ester Bíbí Ásgeirsdóttir |votes6=684 |seats6=0 |sc6= |invalid= 63 |blank= 280 |electorate= 15792 }} Meirihluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hélt velli. ===[[Garðabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Hlynur Bæringsson]] |votes3=1024 |seats3=1 |sc3= |party6=[[Viðreisn]] (C) |cand6=Guðlaugur Kristmundsson |votes6=721 |seats6=0 |sc6=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Almar Guðmundsson]] |votes1=6644 |seats1=8 |sc1=+1 |party4=[[Garðabæjarlistinn]] (G) |color4=#ffc103 |cand4=Þorbjörg Þorvaldsdóttir |votes4=988 |seats4=1 |sc4=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=[[Lárus Guðmundsson]] |votes5=762 |seats5=0 |sc5= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Kjartan Atli Kjartansson |votes2=1323 |seats2=1 |sc2=+1 |invalid= 34 |blank= 130 |electorate= 15730 }} Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft hreinan meirihluta í bæjarstjórn Garðabæjar frá því að bærinn fékk kaupstaðarréttindi og ekki varð breyting á því nú. ===[[Mosfellsbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Sævar Birgisson |votes2=1453 |seats2=2 |sc2=-2 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Gylfi Þór Þorsteinsson |votes4= 708 |seats4=1 |sc4= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Hilmar Gunnarsson |votes1=2949 |seats1=5 |sc1=+1 |party5=[[Vinir Mosfellsbæjar]] (L) |color5=#ffff01 |cand5=Árni Jónsson |votes5=595 |seats5=1 |sc5= |party7=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand7=[[Sveinn Óskar Sigurðsson]] |votes7=517 |seats7=1 |sc7=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Ólafur Ingi Óskarsson |votes3= 764 |seats3=1 |sc3= |invalid= 23 |blank= 84 |electorate= 10391 }} ===[[Seltjarnarnes]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Þór Sigurgeirsson |votes1=1401 |seats1=4 |sc1= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Skafti Harðarson |votes3=392 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Samfylkingin|Samfylking]], [[Viðreisn]] og óháðir (S) |cand2=Kristinn Ólafsson |votes2=906 |seats2=2 |sc2=-1 |invalid=8 |blank=36 |electorate=3541 }} ===[[Kjósarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Íbúar í Kjós (A) |cand1=Jóhanna Hreinsdóttir |votes1= |seats1=5 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Fimm efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ==Suðurnes== ===[[Reykjanesbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Halldóra Fríða Þorvaldsdóttir |votes2=2254 |seats2=3 |sc2=- |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=Arnar Páll Guðmundsson |votes5=453 |seats5=0 |sc5=- |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Vilhjálmur Árnason]] |votes1=3380 |seats1=5 |sc1=+2 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Gunnlaugur Kárason |votes4=965 |seats4=1 |sc4=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Guðný Birna Guðjónsdóttir |votes3=1577 |seats3=2 |sc3=-1 |invalid=42 |blank=149 |electorate=17086 }} ===[[Suðurnesjabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand3=Anton Kristinn Guðmundsson |votes3=439 |seats3=2 |sc3= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listinn og óháðir]] (D) |cand2=Haukur Andreasson |votes2=495 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Daði Bergþórsson |votes4=351 |seats4=2 |sc4=+2 |party1=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand1=Svavar Grétarsson |votes1=663 |seats1=3 |sc1=+1 |invalid= 14 |blank= 40 |electorate= 3152 }} ===[[Sveitarfélagið Vogar]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=Fyrir samfélagið (A) |cand2=Gunnar J. Helgason |votes2=223 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Björg Ásta Þórðardóttir |votes1=333 |seats1=3 |sc1= |party3=Framboðsfélag E-listans (E) |color3= |cand3=Birgir Örn Ólafsson |votes3=172 |seats3=1 |sc3=-2 |party4=Framfarafélag L-listans (L) |color4= |cand4=Kristinn Björgvinsson |votes4=125 |seats4=1 |sc4= |invalid=4 |blank=18 |electorate=1474 }} ===[[Grindavík]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand1=Ásrún Helga Kristinsdóttir |votes1=367 |seats1=3 |sc1=+2 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Guðbjörg Eyjólfsdóttir |votes2=351 |seats2=3 |sc2=+1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Magnús Már Jakobsson |votes3=119 |seats3=1 |sc3=-2 |invalid=1 |blank=4 |electorate=1117 }} ==Vesturland== ===[[Akranes]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og frjálsir]] (B) |cand2=Ragnar Baldvin Sæmundsson |votes2= 1006 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Jón Guðni Guðmundsson |votes4=454 |seats4=1 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Líf Lárusdóttur |votes1= 1431 |seats1=3 |sc1= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Hrafn Ágúst Björnsson |votes5=414 |seats5=1 |sc5=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Sigurður Vopni Vatnsdal |votes3=949 |seats3=2 |sc3=-1 |invalid= 10 |blank= 126 |electorate= 6296 }} ===[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Davíð Sigurðsson |votes2=527 |seats2=2 |sc2=-3 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Sigurður Guðmundsson |votes1=608 |seats1=3 |sc1=+1 |party3=Borgarbyggðarlistinn (A) |color3=#fc7d14 |cand3=Jovana Pavlović |votes3=488 |seats3=2 |sc3=+1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)]] (M) |cand4=Haukur Þór Hauksson |votes4=455 |seats4=2 |sc4=+2 |valid=2078 |invalid= 8 |blank= 60 |electorate=3140 }} Sameining Borgarbyggðar og Skorradalshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í september 2025 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. Framsóknarflokkur hafði haft hreinan meirihluta í Borgarbyggð sem féll nú. ===[[Snæfellsbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Auður Kjartansdóttir |votes1= |seats1=7 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Sjö efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ===[[Sveitarfélagið Stykkishólmur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Listi framfarasinna (H) | cand1 = Björn Ásgeir Sumarliðason | votes1 = 461 | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = Íbúalistinn (Í) | cand2 = Sigurður Grétar Jónasson | votes2 = 305 | seats2 = 3 | sc2 = | invalid = 9 | blank = 26 | electorate = 989 }} ===[[Grundarfjarðarbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand1=Fannar Þór Þorfinnsson |votes1=252 |seats1=4 |sc1=+4 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Jósef Kjartansson |votes2=159 |seats2=3 |sc2=-1 |invalid= 5 |blank= 15 |electorate= 639 }} ===[[Hvalfjarðarsveit]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Samhent sveit (A) | cand1 = Haraldur Benediktsson | votes1 = 336 | seats1 = 5 | sc1 = | party2 = Íbúahreyfingin (Í) | cand2 = Þóra Margrét Júlíusdóttir | votes2 = 150 | seats2 = 2 | sc2 = | invalid = 4 | blank = 17 | electorate = 657 }} ===[[Dalabyggð]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Ingibjörg Þóranna Steinudóttir || 248 || 85,8 |- | Guðbrandur Tumi Gíslason || 238 || 82,4 |- | Ingveldur Guðmundsdóttir || 228 || 78,9 |- | Skjöldur Orri Skjaldarson || 222 || 76,8 |- | Guðlaug Kristinsdóttir || 192 || 66,4 |- | Sindri Geir Sigurðsson || 142 || 49,1 |- | Bjarnheiður Jóhannsdóttir || 107 || 37,0 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 289 || 98,6 |- | Auð atkvæði || 4 || 1,4 |- | Ógild atkvæði || 0 || 0,0 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''293''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''534'' || ''54,9'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 534 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan fjóra sem skoruðust undan því. ===[[Eyja- og Miklaholtshreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Guðbjörg Gunnarsdóttir || 37 || 60,7 |- | Eggert Kjartansson || 31 || 50,8 |- | Veronika G. Sigurvinsdóttir || 29 || 47,5 |- | Þröstur Aðalbjarnarson || 29 || 47,5 |- | Sigurbjörg Ottesen || 29 || 47,5 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 61 || 95,3 |- | Auð atkvæði || 2 || 3,1 |- | Ógild atkvæði || 1 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''64''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''83'' || ''77,1'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 83 og voru þeir allir í kjöri. ==Vestfirðir== ===[[Ísafjarðarbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] og óháðir (B) |cand1=Kristján Þór Kristjánsson |votes1=698 |seats1=4 |sc1=+1 |party2=[[Viðreisn]] (C) |cand2=Gylfi Ólafsson |votes2=326 |seats2=1 |sc2=+1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand3=Jónas Þór Birgisson |votes3=521 |seats3=2 |sc3=- |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Sævar Óli Hjörvarsson |votes4=91 |seats4=0 |sc4=- |party5=[[Samfylkingin]] |cand5=Svanfríður Guðrún Bergvinsdóttir |votes5=400 |seats5=2 |sc5=- |invalid=19 |blank=38 |electorate=2976 }} ===[[Vesturbyggð]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Ný sýn (N) | cand1 = Þórkatla Soffía Ólafsdóttir | votes1 = 375 | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = Sterkari Vesturbyggð (V) | cand2 = Hlynur Ársælsson | votes2 = 262 | seats2 = 3 | sc2 = +3 | invalid = 29 | electorate = 1097 }} <!-- Vantar skiptingu auðra og ógilda--> ===[[Bolungarvík]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Máttur meyja og manna (K) | cand1 = Guðfinnur Ragnar Jóhannsson | votes1 = 336 | seats1 = 3 | sc1 = -1 | party2 = Betri Bolungarvík (O) | cand2 = Kristján Jón Guðmundsson | votes2 = 247 | seats2 = 4 | sc2 = +4 | invalid = 11 | electorate = 774 }} <!-- Vantar skiptingu auðra og ógilda--> ===[[Strandabyggð]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party2 = Framsóknarmenn og óháðir (B) | cand2 = Sigurbjörn Rafn Úlfarsson | votes2 = 74 | seats2 = 1 | sc2 = +1 | party1 = Vegvísir (G) | cand1 = Hrafnhildur Þorsteinsdóttir | votes1 = 141 | seats1 = 3 | sc1 = +3 | party3 = Strandabandalagið (T) | cand3 = Þorgeir Pálsson | votes3 = 69 | seats3 = 1 | sc3 = -2 | invalid = 2 | blank = 15 | electorate = 351 }} ===[[Reykhólahreppur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Raddir okkar allra (R) | cand1 = Árný Huld Haraldsdóttir | ipct1= 71,5 | votes1 = | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = [[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) | cand2 = Hrefna Jónsdóttir | ipct2= 28,5 | votes2 = | seats2 = 1 | sc2 = | invalid = | blank = | electorate = 196 }} <!-- vantar upplýsingar um atkvæðatölur og auða/ógilda --> ===[[Súðavíkurhreppur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party2 = Fjarðarlistinn (A) | cand2 = Kristján Rúnar Kristjánsson | votes2 = 53 | seats2 = 2 | sc2 = | party1 = Framtíðarlistinn (E) | cand1 = Kjartan Geir Karlsson | votes1 = 91 | seats1 = 3 | sc1 = | invalid = 0 | blank = 1 | electorate = 176 }} ===[[Kaldrananeshreppur]] og [[Árneshreppur]]=== Sameining Kaldrananeshrepps og Árneshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í mars 2026 og átti að taka gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna en framkvæmd íbúakosninganna var kærð til innviðaráðuneytisins sem úrskurðaði sameiningarkosninguna ógilda. Sveitarstjórnarkosningar fara því fram í sitt hvoru lagi í hreppunum en síðan þarf að endurtaka sameiningarkosninguna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-kosid-i-tvennu-lagi-a-strondum-thratt-fyrir-sameiningu-472418|titill=Kosið í tvennu lagi á Ströndum þrátt fyrir sameiningu|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-15-kosningar-um-sameiningu-a-strondum-ogildar-475150|titill=Kosninar um sameiningu á Ströndum ógildar|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. maí|ár=2026}}</ref> ====[[Kaldrananeshreppur]]==== Í Kaldrananeshreppi barst ekkert framboð og því fer fram óbundin kosning. ====[[Árneshreppur]]==== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Framtíð Árneshrepps (Á) | cand1 = Sigrún Sverrisdóttir | votes1 = 31 | seats1 = 3 | sc1 = | party2 = Sólstöður (S) | cand2 = Arnibjörn Bernharðsson | votes2 = 22 | seats2 = 2 | sc2 = | invalid = 0 | blank = 1 | electorate = 57 }} Í Árneshreppi fór fram listakosning í fyrsta sinn síðan 1958.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/04/23/arneshreppur_listakosning_i_fyrsta_sinn_fra_1958/|titill=Árneshreppur: Listakosning í fyrsta sinn frá 1958|útgefandi=Mbl.is|mánuður=23. apríl|ár=2026}}</ref> ==Norðurland vestra== ===[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Einar Eðvald Einarsson |votes3=571 |seats3=2 |sc3=-1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Magnús Barðdal |votes2=767 |seats2=3 |sc2=+1 |party1=[[Byggðalistinn]] (L) |color1=black |cand1=Eyþór Fannar Sveinsson |votes1=839 |seats1=3 |sc1=+1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Högni Elfar Gylfason |votes4=319 |seats4=1 |sc4=+1 |invalid=5 |blank=58 |electorate=3297 }} ===[[Húnabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=Öll saman (A) |cand3=Jón Gíslason |votes3=135 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand2=Grímur Rúnar Lárusson |votes2=298 |seats2=3 |sc2=- |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Guðmundur Haukur Jakobsson |votes1=445 |seats1=5 |sc1=+1 |invalid= 2 |blank= 17 |electorate=1034 }} ===[[Húnaþing vestra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand1=Sigurður Líndal Þórisson |votes1=239 |seats1=2 |sc1=-1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand3=Örn Arnarson |votes3=196 |seats3=2 |sc3=0 |party2=Nýtt afl í Húnaþingi vestra (N) |cand2=Viktor Ingi Jónsson |votes2=264 |seats2=3 |sc2=+1 |blank=12 |invalid=2 |electorate=963 }} ===[[Sveitarfélagið Skagaströnd]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand3=Eydís Inga Sigurjónsdóttir |votes3=51 |seats3=1 |sc3= |party2=Fyrir Skagaströnd (K) |cand2=Vigdís Elva Þorgeirsdóttir |votes2=122 |seats2=2 |sc2= |party1=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand1=Ragnheiður Erla Stefánsdóttir |votes1=132 |seats1=2 |sc1= |blank=3 |invalid=2 |electorate=352 }} ==Norðurland eystra== ===[[Akureyri]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akureyri}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party7=Akureyrarlistinn (A) |colour7=#0176d3 |cand7=Þórhallur Jónsson |votes7=774 |seats7=1 |sc7=+1 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand4=Sunna Hlín Jóhannesdóttir |votes4=1552 |seats4=2 |sc4= |party8=[[Viðreisn]] (C) |cand8=Lovísa Oktovía Eyvindsdóttir |votes8=615 |seats8=0 |sc8= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Berglind Ósk Guðmundsdóttir]] |votes1=1992 |seats1=2 |sc1= |party2=[[Bæjarlisti Akureyrar|L-listinn, Bæjarlisti Akureyrar]] (L) |color2=#f36f21 |cand2=Óðinn Svan Óðinsson |votes2=1976 |seats2=2 |sc2=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Hlynur Jóhannsson |votes5=829 |seats5=1 |sc5= |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Sindri S. Kristjánsson |votes3=1709 |seats3=2 |sc3=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |cand6=Jana Salóme Ingibjargar Jósepsdóttir |votes6=810 |seats6=1 |sc6= |invalid=25 |blank=275 |electorate=15547 }} ===[[Norðurþing]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Eysteinn Heiðar Kristjánsson |votes3=298 |seats3=2 |sc3=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Helena Eydís Ingólfsdóttir |votes1=334 |seats1=2 |sc1= |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Listi samfélagsins]] (M) |cand4=Rúnar Traustason |votes4=251 |seats4=1 |sc4= |party5=Óskalistinn (Ó) |cand5=Ómar Gunnarsson |votes5=228 |seats5=1 |sc5=+1 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Kjartan Páll Þórarinsson |votes2=306 |seats2=2 |sc2=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V-listi velferðar]] (V) |cand6=Aldey Unnar Traustadóttir |votes6=225 |seats6=1 |sc6=-1 |blank=41 |invalid=4 |electorate=2345 }} ===[[Fjallabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Tómas Atli Einarsson |votes1=420 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=H-listinn (H) |cand2=Helgi Jóhannsson |votes2=394 |seats2=2 |sc2= |party3=[[Samfylkingin|Jafnaðarmannafélag Fjallabyggðar og óháðir]] (S) |cand3=Jóhann K. Jóhannsson |votes3=363 |seats3=2 |sc3=+2 |blank=21 |invalid=4 |electorate=1555 }} ===[[Dalvíkurbyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=Byggðalistinn (A) |cand4=Börkur Þór Ottósson |votes4=134 |seats4=1 |sc4=+1 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Monika Margrét Stefánsdóttir |votes3=165 |seats3=1 |sc3=-1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Benedikt Snær Magnússon |votes2=257 |seats2=2 |sc2= |party1=Dalvíkurbyggð (K) |cand1=Helgi Einarsson |votes1=512 |seats1=3 |sc1= |blank=27 |invalid=8 |electorate=1475 }} ===[[Þingeyjarsveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Ábyrgð (Á) |cand1=Knútur Emil Jónasson |votes1=390 |seats1=4 |sc1= |party3=N listinn (N) |cand3=Eyþór Kári Ingólfsson |votes3=172 |seats3=1 |sc3= |party2=Framfarir (L) |cand2=Hallgrímur Páll Leifsson |votes2=232 |seats2=2 |sc2= |blank=23 |invalid=1 |electorate=1115 }} ===[[Eyjafjarðarsveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=F-listinn (F) |cand1=Hermann Ingi Gunnarsson |votes1=418 |seats1=5 |sc1= |party2=K-listinn (K) |cand2=Guðmundur Sigurbjörn Óskarsson |votes2=249 |seats2=2 |sc2= |blank=11 |invalid= 1 |electorate=907 }} ===[[Hörgársveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] |cand2=Árni Rúnar Örvarsson |votes2=174 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=Gróska (G) |cand1=Sunna María Jónasdóttir |votes1=241 |seats1=2 |sc1=-1 |party3=Hörgársveit (H) |cand3=Bjarki Brynjólfsson |votes3=89 |seats3=1 |sc3=-1 |blank=4 |invalid=4 |electorate=715 }} ===[[Langanesbyggð]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Mateusz Swierczewski || 118 || 46,1 |- | Jóhann Hafberg Jónasson || 115 || 44,9 |- | Júlíus Þröstur Sigurbjartsson || 103 || 40,2 |- | Christina Elisabeth Merkel || 93 || 36,3 |- | Ólína Ingibjörg Jóhannesdóttir || 91 || 35,5 |- | Sigurður Ragnar Kristinsson || 91 || 35,5 |- | Sigurður Þór Guðmundsson || 83 || 32,4 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 256 || 97,3 |- | Auð atkvæði || 4 || 1,5 |- | Ógild atkvæði || 3 || 1,1 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''263''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''454'' || ''57,9'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 454 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan tvo sem sérstaklega höfðu skorast undan því. ===[[Svalbarðsstrandarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=Strönd til framtíðar (H) |cand2=Ólafur Rúnar Ólafsson |votes2=100 |seats2=2 |sc2= |party3=Samstaða (S) |cand3=Sigríður Ingibjörg Stefánsdóttir |votes3=67 |seats3=1 |sc3= |party1=Ströndungur (Ö) |cand1=Bjarni Þór Guðmundsson |votes1=121 |seats1=2 |sc1= |blank=4 |invalid=3 |electorate=377 }} ===[[Grýtubakkahreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Gísli Gunnar Oddgeirsson || 164 || 84,5 |- | Þorgeir Rúnar Finnsson || 135 || 69,6 |- | Inga María Sigurbjörnsdóttir || 129 || 66,5 |- | Árni Páll Jóhannsson || 74 || 38,1 |- | Ingólfur Kr. Ásgeirsson || 71 || 36,6 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 194 || 99,5 |- | Auð atkvæði || 1 || 0,5 |- | Ógild atkvæði || 0 || 0,0 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''195''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''281'' || ''69,4'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 281 og voru þeir allir í kjöri. ===[[Tjörneshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Tjörneslistinn (T) |cand1=Aðalsteinn Jóhannes Halldórsson |votes1= |seats1=5 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Fimm efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ==Austurland== ===[[Fjarðabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] (B) |cand4=Þuríður Lillý Sigurðardóttir |votes4=505 |seats4=2 |sc4=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokkur]] (D) |cand1=Ragnar Sigurðsson |votes1=749 |seats1=3 |sc1=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkur]] (M) |cand3=Hrafn Bjarnason |votes3=618 |seats3=2 |sc3=+2 |party2=[[Samfylkingin|Samfylking og annað félagshyggjufólk]] (S) |cand2=Stefán Þór Eysteinsson |votes2=707 |seats2=2 |sc2=+2 |blank=57 |invalid=3 |electorate=3972 }} ===[[Múlaþing]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Jónína Brynjólfsdóttir |votes2=619 |seats2=3 |sc2= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Berglind Harpa Svavarsdóttir |votes1=773 |seats1=4 |sc1=+1 |party5=Austurlistinn/Viðreisn Múlaþingi (L) |cand5=Hólmfríður Rut Einarsdóttir |votes5=287 |seats5=1 |sc5=-1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Lárus Bjarnason |votes4=378 |seats4=1 |sc4= |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|VG og óháð]] (V) |cand3=Ásrún Mjöll Stefánsdóttir |votes3=498 |seats3=2 |sc3= |blank=65 |invalid=10 |electorate=3949 }} ===[[Vopnafjarðarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Sterk Stoð (O) |cand1=Íris Edda Jónsdóttir |votes1= |seats1=7 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Sjö efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ===[[Fljótsdalshreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Halla Auðunardóttir || 58 || 90,6 |- | Guðni Jónsson || 47 || 73,4 |- | Þórhallur Jóhannsson || 30 || 46,9 |- | Lárus Heiðarsson || 28 || 43,8 |- | Helga Eyjólfsdóttir || 27 || 42,2 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 64 || 95,1 |- | Auð og ógild atkvæði || 3 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''67''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''96'' || ''69,8'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 96 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan þrjá sem sérstaklega höfðu skorast undan því. Tveir urðu jafnir í 5. og 6. sæti með 27 atkvæði og var þá notast við hlutkesti til að ákveða hvor yrði aðalmaður í sveitarstjórn. ==Suðurland== ===[[Sveitarfélagið Árborg]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Matthías Bjarnason |votes2=1309 |seats2=2 |sc2= |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Heiðrún Kristmundsdóttir |votes4=481 |seats4=1 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Bragi Bjarnason |votes1=3332 |seats1=6 |sc1= |party3=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand3=Sigurjón Vídalín Guðmundsson |votes3=1184 |seats3=2 |sc3= |blank=200 |invalid=23 |electorate=9567 }} ===[[Vestmannaeyjabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Eyþór Harðarson |votes1=1422 |seats1=5 |sc1=+1 |party3=Eyjalistinn (E) |cand3=Arndís María Kjartansdóttir |votes3=488 |seats3=2 |sc3= |party2=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand2=Jón Þór Guðjónsson |votes2=643 |seats2=2 |sc2=+2 |blank=84 |invalid=12 |electorate=3540 }} ===[[Hveragerðisbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] (B) |cand3=Marta Rut Ólafsdóttir |votes3=295 |seats3=1 |sc3=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Ingimar Guðmundsson |votes1=869 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=Okkar Hveragerði (O) |cand2=Lárus Jónsson |votes2=559 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Samfylkingin|Samfylking og óflokksbundin]] (S) |cand4=Birgitta Ragnarsdóttir |votes4=256 |seats4=1 |sc4=+1 |blank=5 |invalid=20 |electorate=2567 }} ===[[Sveitarfélagið Ölfus]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Samfylkingin|Samfylking og félagar]] (S) |cand2=Gunnsteinn R Ómarsson |votes2=474 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Grétar Ingi Erlendsson |votes1=1070 |seats1=5 |sc1=+1 |blank=29 |invalid=0 |electorate=2212 }} ===[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og stuðningsmenn]] (B) |cand1=Hjalti Þór Vignisson |votes1=623 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Gauti Árnason |votes2=361 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=Kex framboð (K) |cand4=Eyrún Fríða Árnadóttir |votes4=187 |seats4=1 |sc4=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Reynir Ásgeirsson |votes3=219 |seats3=1 |sc3=+1 |blank=19 |invalid=12 |electorate=1922 }} ===[[Rangárþing eystra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand2=Rafn Bergsson |votes2=320 |seats2=2 |sc2=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listinn og aðrir lýðræðissinnar]] (D) |cand1=Anton Kári Halldórsson |votes1=624 |seats1=4 |sc1=+1 |party3=N-listinn (N) |cand3=Tómas Birgir Magnússon |votes3=189 |seats3=1 |sc3=- |blank=9 |invalid=3 |electorate=1547 }} ===[[Rangárþing ytra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Á-listinn (Á) |cand1=Eggert Valur Guðmundsson |votes1=574 |seats1=4 |sc1= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listi sjálfstæðismanna]] (D) |cand2=Ingvar Pétur Guðbjörnsson |votes2=545 |seats2=3 |sc2= |blank=36 |invalid=8 |electorate=1518 }} ===[[Bláskógabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=T listi (T) |cand1=Helgi Kjartansson |votes1= |seats1= |sc1= |party2=Þ listi (Þ) |cand2=Anna Greta Ólafsdóttir |votes2= |seats2= |sc2= |blank= |invalid= |electorate= }} ===[[Hrunamannahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Jón Bjarnason |votes1=330 |seats1=3 |sc1= |party2=L-listinn (L) |cand2=Daði Geir Samúelsson |votes2=170 |seats2=2 |sc2= |invalid=12 |electorate=675 }} ===[[Flóahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Framfaralistinn (I) |cand1=Árni Eiríksson |votes1=357 |seats1=4 |sc1= |party2=T listinn (T) |cand2=Almar Sigurðsson |votes2=108 |seats2=1 |sc2= |invalid= 14 |electorate=567 }} ===[[Mýrdalshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=A fyrir alla (A) |cand1=Anna Huld Óskarsdóttir |votes1= |seats1= |sc1= |party2=Samfélagið (Z) |cand2=Björn Þór Ólafsson |votes2= |seats2= |sc2= |blank= |invalid= |electorate= }} ===[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Uppbygging (E) |cand1=Gunnar Örn Marteinsson |votes1=179 |seats1=2 |sc1= |party2=Samvinnulistinn (L) |cand2=Haraldur Þór Jónsson |votes2=240 |seats2=3 |sc2= |blank=2 |invalid=3 |electorate=496 }} ===[[Skaftárhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Sveinn Hreiðar Jensson |votes1=199 |seats1=3 |sc1=+2 |party2=Öflugt samfélag (Ö) |cand2=Jóhannes Gissurarson |votes2=121 |seats2=2 |sc2=-2 |blank=6 |invalid=4 |electorate=454 }} ===[[Grímsnes- og Grafningshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Framboðslisti um öflugt samfélag í vaxandi sveitarfélagi (A) |cand1=Guðmundur Finnbogason |votes1=309 |seats1=4 |sc1= |party2=Betri sveit - fyrir okkur öll (Ö) |cand2=Andrés Bertelsen |votes2=154 |seats2=1 |sc2= |blank=9 |invalid=1 |electorate=579 }} ===[[Ásahreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Ísleifur Jónasson|| 86 || 68,8 |- | Helga Björg Helgadóttir || 86 || 68,8 |- | Kristín Hreinsdóttir || 72 || 57,6 |- | Gréta Vilborg Guðmundsdóttir || 47 || 37,6 |- | Emil Þórðarson || 46 || 36,8 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 125 || 98,4 |- | Ógild atkvæði || 0 || 1,6 |- | Auð atkvæði || 2 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''127''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''224'' || ''56,7'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 224 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan tvo sem sérstaklega höfðu skorast undan því. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Sveitarstjórnarkosningar}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi]] 0ef19pmfh5azw3qce10w3l1jqe4koso 1963794 1963791 2026-05-20T12:16:27Z Bjarki S 9 /* Bláskógabyggð */ 1963794 wikitext text/x-wiki '''Sveitastjórnarkosningarnar á Íslandi 2026''' voru haldnar þann [[16. maí]] [[2026]]. Kjörin var 61 sveitarstjórn en þeim fækkaði um þrjár frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|seinustu kosningum]] vegna sameininga sveitarfélaga sem þegar höfðu farið fram eða tóku gildi eftir kosningarnar. Helstu tíðindi kosninganna voru gott gengi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu þar sem flokkurinn náði annað hvort hreinum meirihluta í sveitarstjórnum eða var í lykilstöðu fyrir meirihlutamyndun. Þá náði [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] víða góðum árangri. Niðurstöðunum var gjarnan lýst sem „hægribylgju“. Meirihlutar féllu í Reykjavík, Reykjanesbæ, Akureyri, Mosfellsbæ, Skagafirði, Borgarbyggð og Ísafirði svo nokkur séu nefnd af stærri sveitarfélögum landsins. ==Framkvæmd== Sveitarstjórnir eru kjörnar annað hvort með [[Listakosning|listakosningu]] eða [[Óbundin kosning|óbundinni kosningu]] en síðari kosturinn felur í sér persónukjör þar sem allir kjörgengir einstaklingar í sveitarfélagi eru í framboði nema þeir sem sérstaklega hafa skorast undan því. Óbundin kosning fer fram ef enginn framboðslisti kemur fram fyrir framboðsfrest en ef aðeins einn framboðslisti berst, þá teljast efstu menn þess lista sjálfkjörnir (jafn margir og sætin eru í sveitarstjórninni). Fjöldi sveitarstjórnarmanna er misjafn eftir sveitarfélögum en stendur þó alltaf á oddatölu. Fæstir geta þeir verið fimm en flestir eru þeir í Reykjavík þar sem þeir eru 23. Fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar var sett í kosningalög sérstakt tímabundið ákvæði vegna [[Sundhnúkseldar|náttúruhamfara við Grindavík]] sem leyfir þeim kjósendum sem höfðu [[lögheimili]] þar fyrir rýmingu bæjarins 10. nóvember 2023 en hafa flutt það í annað sveitarfélag að velja hvort þeir verði á kjörskrá í Grindavík eða í því sveitarfélagi þar sem þeir hafa nú lögheimili.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-19-grindvikingar-fa-ad-velja-um-hvar-their-kjosa-467464|titill=Grindvíkingar fá að velja um hvar þeir kjósa|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=19. febrúar|ár=2026}}</ref> ==Yfirlit== Kosningarnar fóru fram í 62 sveitarfélögum en kjörnar voru 61 sveitarstjórn. Munurinn þarna á milli er vegna þess kjörin var sveitarstjórn í sameinuðu sveitarfélagi Borgarbyggðar og Skorradalshrepps en sameiningin tók gildi eftir kosningar. 50 sveitarstjórnir voru kjörnar í listakosningu og samanlagt voru 3.156 einstaklingar í framboði á 178 framboðslistum. Þar fyrir utan var sjálfkjörið í fjórum sveitarfélögum þar sem aðeins einn framboðslisti barst og í sjö sveitarfélögum fór fram óbundin kosning.<ref>{{Vefheimild|url=https://island.is/v/sveitarstjornarkosningar-2026/frett/frambod-vid-sveitarstjornarkosningar|titill=Framboð við sveitarstjórnarkosningar|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=17. apríl|ár=2026}}</ref> ===Framboð=== [[Sjálfstæðisflokkurinn]] var í framboði undir eigin nafni í 34 sveitarfélögum, [[Framsóknarflokkurinn]] í 26 sveitarfélögum, [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] og [[Samfylkingin]] í 19 sveitarfélögum hvor og Viðreisn í 10 sveitarfélögum. [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] buðu fram undir eigin nafni í fjórum sveitarfélögum en í kosningabandalagi undir merkjum [[Vinstrið|Vinstrisins]] í tveimur. [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] bauð fram í tveimur sveitarfélögum en [[Píratar]] og [[Flokkur fólksins]] eingöngu í Reykjavík. Aðrir framboðslistar voru staðbundnir og ekki undir merkjum stjórnmálaflokka á landsvísu. {| class="wikitable sortable" |+ Yfirlit framboða í öllum sveitarfélögum. Raðað eftir fjölda kjósenda á kjörskrá. ! colspan="2" | Sveitarfélag ! colspan="7" | Framboð í fleiri en einu sveitarfélagi ! colspan="4" rowspan="2" class=unsortable | Önnur framboð ! rowspan="2" class=unsortable |Umfjöllun |- !Nafn ! Kjósendur ! class=unsortable | {{LB|B}} ! class=unsortable | {{LB|C}} ! class=unsortable | {{LB|D}} ! class=unsortable | {{LB|J}} ! class=unsortable | {{LB|M}} ! class=unsortable | {{LB|S}} ! class=unsortable | {{LB|V}}/{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |- |[[Reykjavík]] |style="text-align:right" | 108.545 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |{{LB|F}} |{{LB2|G|Góðan daginn}} |{{LB|P}} |{{LB2|R|Okkar borg}} |[[#Reykjavík|Umfjöllun]] |- |[[Kópavogur]] | style="text-align:right" | 30.949 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Kópavogur|Umfjöllun]] |- |[[Hafnarfjörður]] | style="text-align:right" | 24.593 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} | | | | |[[#Hafnarfjörður|Umfjöllun]] |- |[[Reykjanesbær]] | style="text-align:right" | 17.086 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Reykjanesbær|Umfjöllun]] |- |[[Garðabær]] | style="text-align:right" | 15.730 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|G|Garðabæjarlistinn|#ffc103}} | | | |[[#Garðabær|Umfjöllun]] |- |[[Akureyri]] | style="text-align:right" | 15.547 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} |{{LB2|A|Akureyrarlistinn|#0176d3}} |{{LB2|L|Bæjarlisti Akureyrar|#f36f21}} | | |[[#Akureyri|Umfjöllun]] |- |[[Mosfellsbær]] | style="text-align:right" | 10.391 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|L|Vinir Mosfellsbæjar|#ffff01|#707070}} | | | |[[#Mosfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Árborg|Árborg]] | style="text-align:right" | 9.567 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Árborg|Umfjöllun]] |- |[[Akranes]] |style="text-align:right" | 6.296 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Akranes|Umfjöllun]] |- |[[Fjarðabyggð]] |style="text-align:right" | 3.976 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Fjarðabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Múlaþing]] |style="text-align:right" | 3.949 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | |{{LB|V}} |{{LB2|L|Austurlistinn og Viðreisn|#cb6be6}} | | | |[[#Múlaþing|Umfjöllun]] |- |[[Seltjarnarnes]] |style="text-align:right" | 3.541 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Seltjarnarnes|Umfjöllun]] |- |[[Vestmannaeyjar]] |style="text-align:right" | 3.540 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|E|Eyjalistinn|#fe8212}} | | | |[[#Vestmannaeyjar|Umfjöllun]] |- |[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]] |style="text-align:right" | 3.297 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|L|Byggðalistinn|black|white}} | | | |[[#Skagafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Suðurnesjabær]] |style="text-align:right" | 3.152 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Suðurnesjabær|Umfjöllun]] |- |[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur|Skorradalshr.]] |style="text-align:right" | 3.141 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|A|Borgarbyggðarlistinn|#195184}} | | | |[[#Borgarbyggð og Skorradalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ísafjarðarbær]] |style="text-align:right" | 2.976 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Ísafjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Hveragerði]] |style="text-align:right" | 2.567 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|O|Okkar Hveragerði}} | | | |[[#Hveragerði|Umfjöllun]] |- |[[Norðurþing]] |style="text-align:right" | 2.345 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Norðurþing|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Ölfus|Svf. Ölfus]] |style="text-align:right | 2.212 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Ölfus|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Hornafjörður|Svf. Hornafjörður]] |style="text-align:right" | 1.922 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|K|Kex framboðið}} | | | |[[#Sveitarfélagið Hornafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Fjallabyggð]] |style="text-align:right" | 1.555 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|H}} | | | |[[#Fjallabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing eystra]] |style="text-align:right" | 1.547 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Rangárþing eystra|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing ytra]] |style="text-align:right" | 1.518 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Á}} | | | |[[#Rangárþing ytra|Umfjöllun]] |- |[[Dalvíkurbyggð]] |style="text-align:right" | 1.478 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|K}} | | |[[#Dalvíkurbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Vogar|Svf. Vogar]] |style="text-align:right" | 1.474 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | |[[#Sveitarfélagið Vogar|Umfjöllun]] |- |[[Snæfellsbær]] |style="text-align:right" | 1.269 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB|D}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Snæfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Grindavík]] |style="text-align:right" | 1.118 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | | | | | |[[#Grindavík|Umfjöllun]] |- |[[Þingeyjarsveit]] |style="text-align:right" | 1.114 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|L}} |{{LB2|N}} | |[[#Þingeyjarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Vesturbyggð]] |style="text-align:right" | 1.097 | | | | | | | |{{LB2|N}} |{{LB2|V}} | | |[[#Vesturbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnabyggð]] |style="text-align:right" | 1.034 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} | | | |[[#Húnabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Svf. Stykkishólmur]] |style="text-align:right" | 1.034 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Sveitarfélagið Stykkishólmur|Umfjöllun]] |- |[[Bláskógabyggð]] |style="text-align:right" | 988 | | | | | | | |{{LB2|T}} |{{LB2|Þ}} | | |[[#Bláskógabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnaþing vestra]] |style="text-align:right" | 963 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Húnaþing vestra|Umfjöllun]] |- |[[Eyjafjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 907 | | | | | | | |{{LB2|F}} |{{LB2|K}} | | |[[#Eyjafjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Bolungarvík]] |style="text-align:right" | 774 | | | | | | | |{{LB2|K}} |{{LB2|O}} | | |[[#Bolungarvík|Umfjöllun]] |- |[[Hörgársveit]] |style="text-align:right | 715 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|H}} | | |[[#Hörgársveit|Umfjöllun]] |- |[[Hrunamannahreppur]] |style="text-align:right" | 678 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|L}} | | | |[[#Hrunamannahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Mýrdalshreppur]] |style="text-align:right" | 666 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Z}} | | |[[#Mýrdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Hvalfjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 657 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Hvalfjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Grundarfjarðarbær]] |style="text-align:right" | 639 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | | | | | |[[#Grundarfjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Grímsnes- og Grafningshreppur]] |style="text-align:right" | 579 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|Ö}} | | |[[#Grímsnes- og Grafningshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Flóahreppur]] |style="text-align:right" | 567 | | | | | | | |{{LB2|I}} |{{LB2|T}} | | |[[#Flóahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Dalabyggð]] |style="text-align:right" | 534 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Dalabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] |style="text-align:right" | 497 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | | |[[#Skeiða- og Gnúpverjahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Vopnafjarðarhreppur]] |style="text-align:right" | 494 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|O}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Vopnafjarðarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Langanesbyggð]] |style="text-align:right" | 455 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Langanesbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skaftárhreppur]] |style="text-align:right" | 454 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Ö}} | | | |[[#Skaftárhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Svalbarðsstrandarhreppur]] |style="text-align:right" | 377 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|S}} |{{LB2|Ö}} | |[[#Svalbarðsstrandarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Skagaströnd|Svf. Skagaströnd]] |style="text-align:right" | 352 |{{LB|B}} | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|K}} | | | |[[#Sveitarfélagið Skagaströnd|Umfjöllun]] |- |[[Strandabyggð]] |style="text-align:right" | 350 |{{LB|B}} | | | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|T}} | | |[[#Strandabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Grýtubakkahreppur]] |style="text-align:right" | 281 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Grýtubakkahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kjósarhreppur]] |style="text-align:right" | 276 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|A}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Kjósarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ásahreppur]] |style="text-align:right" | 224 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Ásahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Reykhólahreppur]] |style="text-align:right" | 196 | | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|R}} | | | |[[#Reykhólahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Súðavíkurhreppur]] |style="text-align:right" | 176 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} | | |[[#Súðavíkurhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Fljótsdalshreppur]] |style="text-align:right" | 95 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Fljótsdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kaldrananeshreppur]] |style="text-align:right" | 92 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Kaldrananeshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Eyja- og Miklaholtshreppur]] |style="text-align:right" | 83 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Eyja- og Miklaholtshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Árneshreppur]] |style="text-align:right" | 57 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|S}} | | | [[#Árneshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Tjörneshreppur]] |style="text-align:right" | 44 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|T}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Tjörneshreppur|Umfjöllun]] |} ===Niðurstöður=== Í töflunni hér að neðan má sjá þá stjórnmálaflokka sem starfa á landsvísu og fjölda sveitarstjórnarfulltrúa á landsvísu sem komu í hlut hvers og eins. Hér er eingöngu litið til framboða undir listabókstöfum flokkanna og því ekki tekið tillit til staðbundinna framboða sem flokkarnir eiga í einhverjum tilfellum aðkomu að. {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |seats1=127 |sc1=+14 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |seats2=54 |sc2=-15 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |seats3=38 |sc3=+12 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |seats4=23 |sc4=+17 |party5=[[Viðreisn]] (C) |seats5=9 |sc5=+4 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð]] (V)<br>og [[Vinstrið]] (A) |seats6=6 |sc6=-3 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |seats7=1 |sc7=-1 |party8=[[Píratar]] (P) |seats8=0 |sc8=-4 |party9=[[Flokkur fólksins]] (F) |seats9=0 |sc9=-2 |party10=Aðrir listar |seats10=156 |sc10=-9 |party11=Kjörnir í óbundnum kosningum |seats11=39 |sc11=-30 |total_sc=-17 }} Sjálfstæðisflokkurinn fékk flesta fulltrúa kjörna í sveitarstjórn og bætti nokkrum við sig á landsvísu en Miðflokkurinn bætti við sig flestum fulltrúum. Gott gengi Framsóknarflokksins í kosningunum 2022 gekk nú að nokkru leyti til baka en flokkurinn hefur þó næst flesta fulltrúa í sveitarstjórnum á landsvísu. Fulltrúum Samfylkingar og Viðreisnar fjölgaði einnig en þessir flokkar buðu nú fram undir eigin nafni í fleiri sveitarfélögum en áður. Píratar og Flokkur fólksins misstu alla fulltrúa úr sveitarstjórnum. ==Höfuðborgarsvæðið== === [[Reykjavík]] === {{Sjá einnig|Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand6=[[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] |votes6= 4805 |seats6=1 |sc6=-3 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=[[Björg Magnúsdóttir]] |votes4= 7436 |seats4=2 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Hildur Björnsdóttir]] |votes1=22930 |seats1=9 |sc1=+3 |party10=Góðan daginn (G) |color10= |cand10=Ingimar Þór Friðriksson |votes10=361 |seats10=0 |sc10= |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |cand8=[[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] |votes8=2319 |seats8=0 |sc8=-1 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=[[Silja Sóley Birgisdóttir]] |votes7=2858 |seats7=1 |sc7=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=[[Ari Edwald]] |votes3=7912 |seats3=3 |sc3=+3 |party9=[[Píratar]] (P) |cand9=[[Kristinn Jón Ólafsson]] |votes9=1348 |seats9=0 |sc9=-3 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Pétur Marteinsson]] |votes2=12737 |seats2=5 |sc2= |party5=[[Vinstrið]] (A) |color5=#023f38 |cand5=[[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] |votes5=6649 |seats5=2 |sc5=+2 |party11=Okkar borg (R) |color11= |cand11=Sigfús Aðalsteinsson |votes11=306 |seats11=0 |sc11= |invalid= 228 |blank= 1107 |electorate= 108545 }} Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Á síðustu mánuðum fyrir kosningar sýndu skoðanakannanir meira fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hafði fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða átti sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem áður var oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út að hún hygði á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> Á síðustu vikum kosningabaráttunnar jókst fylgi Sjálfstæðisflokksins verulega í skoðananakönnunum og það skilaði sér í kosningunum þar sem flokkurinn náði sinni bestu niðurstöðu í Reykjavík í 16 ár sem skilaði honum níu fulltrúum í borgarstjórn. Fimm flokka meirihlutinn kolféll þar sem Samflykingin stóð í stað en Píratar og Flokkur fólksins misstu alla sína fulltrúa. Miðflokkurinn fékk bestu útkomu sem hann hefur náð í borgarstjórn með þrjá fulltrúa kjörna. ===[[Kópavogur]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand4=Orri Hlöðversson |votes4=2116 |seats4=1 |sc4=-1 |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=María Ellen Steingrímsdóttir |votes5=2068 |seats5=1 |sc5= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Ásdís Kristjánsdóttir]] |votes1=9359 |seats1=6 |sc1=+2 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=Markús Candi |votes7=344 |seats7=0 |sc7= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Einar Jóhannes Guðnason |votes3=2148 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Jónas Már Torfason |votes2=3869 |seats2=2 |sc2=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn og óháð]] (V) |cand6=Anna Sigríður Hafliðadóttir |votes6=563 |seats6=0 |sc6= |invalid=129 |blank=355 |electorate=30949 }} Sitjandi meirihluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hélt velli. Sjálfstæðisflokkurinn fékk sína bestu niðurstöðu í sögu bæjarins og hreinan meirihluta í bæjarstjórn í fyrsta skiptið. ===[[Hafnarfjörður]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=[[Valdimar Víðisson]] |votes2=3752 |seats2=3 |sc2=+1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Karólína Helga Símonardóttir |votes4=2204 |seats4=2 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Orri Björnsson]] |votes1=4286 |seats1=3 |sc1=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Einar Geir Þorsteinsson |votes5=1768 |seats5=1 |sc5=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=[[Guðmundur Árni Stefánsson]] |votes3=2755 |seats3=2 |sc3=-2 |party6=[[Vinstrið]] (A) |color6=#023f38 |cand6=Ester Bíbí Ásgeirsdóttir |votes6=684 |seats6=0 |sc6= |invalid= 63 |blank= 280 |electorate= 15792 }} Meirihluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hélt velli. ===[[Garðabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Hlynur Bæringsson]] |votes3=1024 |seats3=1 |sc3= |party6=[[Viðreisn]] (C) |cand6=Guðlaugur Kristmundsson |votes6=721 |seats6=0 |sc6=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Almar Guðmundsson]] |votes1=6644 |seats1=8 |sc1=+1 |party4=[[Garðabæjarlistinn]] (G) |color4=#ffc103 |cand4=Þorbjörg Þorvaldsdóttir |votes4=988 |seats4=1 |sc4=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=[[Lárus Guðmundsson]] |votes5=762 |seats5=0 |sc5= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Kjartan Atli Kjartansson |votes2=1323 |seats2=1 |sc2=+1 |invalid= 34 |blank= 130 |electorate= 15730 }} Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft hreinan meirihluta í bæjarstjórn Garðabæjar frá því að bærinn fékk kaupstaðarréttindi og ekki varð breyting á því nú. ===[[Mosfellsbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Sævar Birgisson |votes2=1453 |seats2=2 |sc2=-2 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Gylfi Þór Þorsteinsson |votes4= 708 |seats4=1 |sc4= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Hilmar Gunnarsson |votes1=2949 |seats1=5 |sc1=+1 |party5=[[Vinir Mosfellsbæjar]] (L) |color5=#ffff01 |cand5=Árni Jónsson |votes5=595 |seats5=1 |sc5= |party7=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand7=[[Sveinn Óskar Sigurðsson]] |votes7=517 |seats7=1 |sc7=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Ólafur Ingi Óskarsson |votes3= 764 |seats3=1 |sc3= |invalid= 23 |blank= 84 |electorate= 10391 }} ===[[Seltjarnarnes]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Þór Sigurgeirsson |votes1=1401 |seats1=4 |sc1= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Skafti Harðarson |votes3=392 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Samfylkingin|Samfylking]], [[Viðreisn]] og óháðir (S) |cand2=Kristinn Ólafsson |votes2=906 |seats2=2 |sc2=-1 |invalid=8 |blank=36 |electorate=3541 }} ===[[Kjósarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Íbúar í Kjós (A) |cand1=Jóhanna Hreinsdóttir |votes1= |seats1=5 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Fimm efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ==Suðurnes== ===[[Reykjanesbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Halldóra Fríða Þorvaldsdóttir |votes2=2254 |seats2=3 |sc2=- |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=Arnar Páll Guðmundsson |votes5=453 |seats5=0 |sc5=- |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Vilhjálmur Árnason]] |votes1=3380 |seats1=5 |sc1=+2 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Gunnlaugur Kárason |votes4=965 |seats4=1 |sc4=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Guðný Birna Guðjónsdóttir |votes3=1577 |seats3=2 |sc3=-1 |invalid=42 |blank=149 |electorate=17086 }} ===[[Suðurnesjabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand3=Anton Kristinn Guðmundsson |votes3=439 |seats3=2 |sc3= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listinn og óháðir]] (D) |cand2=Haukur Andreasson |votes2=495 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Daði Bergþórsson |votes4=351 |seats4=2 |sc4=+2 |party1=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand1=Svavar Grétarsson |votes1=663 |seats1=3 |sc1=+1 |invalid= 14 |blank= 40 |electorate= 3152 }} ===[[Sveitarfélagið Vogar]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=Fyrir samfélagið (A) |cand2=Gunnar J. Helgason |votes2=223 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Björg Ásta Þórðardóttir |votes1=333 |seats1=3 |sc1= |party3=Framboðsfélag E-listans (E) |color3= |cand3=Birgir Örn Ólafsson |votes3=172 |seats3=1 |sc3=-2 |party4=Framfarafélag L-listans (L) |color4= |cand4=Kristinn Björgvinsson |votes4=125 |seats4=1 |sc4= |invalid=4 |blank=18 |electorate=1474 }} ===[[Grindavík]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand1=Ásrún Helga Kristinsdóttir |votes1=367 |seats1=3 |sc1=+2 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Guðbjörg Eyjólfsdóttir |votes2=351 |seats2=3 |sc2=+1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Magnús Már Jakobsson |votes3=119 |seats3=1 |sc3=-2 |invalid=1 |blank=4 |electorate=1117 }} ==Vesturland== ===[[Akranes]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og frjálsir]] (B) |cand2=Ragnar Baldvin Sæmundsson |votes2= 1006 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Jón Guðni Guðmundsson |votes4=454 |seats4=1 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Líf Lárusdóttur |votes1= 1431 |seats1=3 |sc1= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Hrafn Ágúst Björnsson |votes5=414 |seats5=1 |sc5=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Sigurður Vopni Vatnsdal |votes3=949 |seats3=2 |sc3=-1 |invalid= 10 |blank= 126 |electorate= 6296 }} ===[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Davíð Sigurðsson |votes2=527 |seats2=2 |sc2=-3 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Sigurður Guðmundsson |votes1=608 |seats1=3 |sc1=+1 |party3=Borgarbyggðarlistinn (A) |color3=#fc7d14 |cand3=Jovana Pavlović |votes3=488 |seats3=2 |sc3=+1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)]] (M) |cand4=Haukur Þór Hauksson |votes4=455 |seats4=2 |sc4=+2 |valid=2078 |invalid= 8 |blank= 60 |electorate=3140 }} Sameining Borgarbyggðar og Skorradalshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í september 2025 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. Framsóknarflokkur hafði haft hreinan meirihluta í Borgarbyggð sem féll nú. ===[[Snæfellsbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Auður Kjartansdóttir |votes1= |seats1=7 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Sjö efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ===[[Sveitarfélagið Stykkishólmur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Listi framfarasinna (H) | cand1 = Björn Ásgeir Sumarliðason | votes1 = 461 | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = Íbúalistinn (Í) | cand2 = Sigurður Grétar Jónasson | votes2 = 305 | seats2 = 3 | sc2 = | invalid = 9 | blank = 26 | electorate = 989 }} ===[[Grundarfjarðarbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand1=Fannar Þór Þorfinnsson |votes1=252 |seats1=4 |sc1=+4 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Jósef Kjartansson |votes2=159 |seats2=3 |sc2=-1 |invalid= 5 |blank= 15 |electorate= 639 }} ===[[Hvalfjarðarsveit]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Samhent sveit (A) | cand1 = Haraldur Benediktsson | votes1 = 336 | seats1 = 5 | sc1 = | party2 = Íbúahreyfingin (Í) | cand2 = Þóra Margrét Júlíusdóttir | votes2 = 150 | seats2 = 2 | sc2 = | invalid = 4 | blank = 17 | electorate = 657 }} ===[[Dalabyggð]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Ingibjörg Þóranna Steinudóttir || 248 || 85,8 |- | Guðbrandur Tumi Gíslason || 238 || 82,4 |- | Ingveldur Guðmundsdóttir || 228 || 78,9 |- | Skjöldur Orri Skjaldarson || 222 || 76,8 |- | Guðlaug Kristinsdóttir || 192 || 66,4 |- | Sindri Geir Sigurðsson || 142 || 49,1 |- | Bjarnheiður Jóhannsdóttir || 107 || 37,0 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 289 || 98,6 |- | Auð atkvæði || 4 || 1,4 |- | Ógild atkvæði || 0 || 0,0 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''293''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''534'' || ''54,9'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 534 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan fjóra sem skoruðust undan því. ===[[Eyja- og Miklaholtshreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Guðbjörg Gunnarsdóttir || 37 || 60,7 |- | Eggert Kjartansson || 31 || 50,8 |- | Veronika G. Sigurvinsdóttir || 29 || 47,5 |- | Þröstur Aðalbjarnarson || 29 || 47,5 |- | Sigurbjörg Ottesen || 29 || 47,5 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 61 || 95,3 |- | Auð atkvæði || 2 || 3,1 |- | Ógild atkvæði || 1 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''64''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''83'' || ''77,1'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 83 og voru þeir allir í kjöri. ==Vestfirðir== ===[[Ísafjarðarbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] og óháðir (B) |cand1=Kristján Þór Kristjánsson |votes1=698 |seats1=4 |sc1=+1 |party2=[[Viðreisn]] (C) |cand2=Gylfi Ólafsson |votes2=326 |seats2=1 |sc2=+1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand3=Jónas Þór Birgisson |votes3=521 |seats3=2 |sc3=- |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Sævar Óli Hjörvarsson |votes4=91 |seats4=0 |sc4=- |party5=[[Samfylkingin]] |cand5=Svanfríður Guðrún Bergvinsdóttir |votes5=400 |seats5=2 |sc5=- |invalid=19 |blank=38 |electorate=2976 }} ===[[Vesturbyggð]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Ný sýn (N) | cand1 = Þórkatla Soffía Ólafsdóttir | votes1 = 375 | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = Sterkari Vesturbyggð (V) | cand2 = Hlynur Ársælsson | votes2 = 262 | seats2 = 3 | sc2 = +3 | invalid = 29 | electorate = 1097 }} <!-- Vantar skiptingu auðra og ógilda--> ===[[Bolungarvík]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Máttur meyja og manna (K) | cand1 = Guðfinnur Ragnar Jóhannsson | votes1 = 336 | seats1 = 3 | sc1 = -1 | party2 = Betri Bolungarvík (O) | cand2 = Kristján Jón Guðmundsson | votes2 = 247 | seats2 = 4 | sc2 = +4 | invalid = 11 | electorate = 774 }} <!-- Vantar skiptingu auðra og ógilda--> ===[[Strandabyggð]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party2 = Framsóknarmenn og óháðir (B) | cand2 = Sigurbjörn Rafn Úlfarsson | votes2 = 74 | seats2 = 1 | sc2 = +1 | party1 = Vegvísir (G) | cand1 = Hrafnhildur Þorsteinsdóttir | votes1 = 141 | seats1 = 3 | sc1 = +3 | party3 = Strandabandalagið (T) | cand3 = Þorgeir Pálsson | votes3 = 69 | seats3 = 1 | sc3 = -2 | invalid = 2 | blank = 15 | electorate = 351 }} ===[[Reykhólahreppur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Raddir okkar allra (R) | cand1 = Árný Huld Haraldsdóttir | ipct1= 71,5 | votes1 = | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = [[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) | cand2 = Hrefna Jónsdóttir | ipct2= 28,5 | votes2 = | seats2 = 1 | sc2 = | invalid = | blank = | electorate = 196 }} <!-- vantar upplýsingar um atkvæðatölur og auða/ógilda --> ===[[Súðavíkurhreppur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party2 = Fjarðarlistinn (A) | cand2 = Kristján Rúnar Kristjánsson | votes2 = 53 | seats2 = 2 | sc2 = | party1 = Framtíðarlistinn (E) | cand1 = Kjartan Geir Karlsson | votes1 = 91 | seats1 = 3 | sc1 = | invalid = 0 | blank = 1 | electorate = 176 }} ===[[Kaldrananeshreppur]] og [[Árneshreppur]]=== Sameining Kaldrananeshrepps og Árneshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í mars 2026 og átti að taka gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna en framkvæmd íbúakosninganna var kærð til innviðaráðuneytisins sem úrskurðaði sameiningarkosninguna ógilda. Sveitarstjórnarkosningar fara því fram í sitt hvoru lagi í hreppunum en síðan þarf að endurtaka sameiningarkosninguna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-kosid-i-tvennu-lagi-a-strondum-thratt-fyrir-sameiningu-472418|titill=Kosið í tvennu lagi á Ströndum þrátt fyrir sameiningu|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-15-kosningar-um-sameiningu-a-strondum-ogildar-475150|titill=Kosninar um sameiningu á Ströndum ógildar|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. maí|ár=2026}}</ref> ====[[Kaldrananeshreppur]]==== Í Kaldrananeshreppi barst ekkert framboð og því fer fram óbundin kosning. ====[[Árneshreppur]]==== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Framtíð Árneshrepps (Á) | cand1 = Sigrún Sverrisdóttir | votes1 = 31 | seats1 = 3 | sc1 = | party2 = Sólstöður (S) | cand2 = Arnibjörn Bernharðsson | votes2 = 22 | seats2 = 2 | sc2 = | invalid = 0 | blank = 1 | electorate = 57 }} Í Árneshreppi fór fram listakosning í fyrsta sinn síðan 1958.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/04/23/arneshreppur_listakosning_i_fyrsta_sinn_fra_1958/|titill=Árneshreppur: Listakosning í fyrsta sinn frá 1958|útgefandi=Mbl.is|mánuður=23. apríl|ár=2026}}</ref> ==Norðurland vestra== ===[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Einar Eðvald Einarsson |votes3=571 |seats3=2 |sc3=-1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Magnús Barðdal |votes2=767 |seats2=3 |sc2=+1 |party1=[[Byggðalistinn]] (L) |color1=black |cand1=Eyþór Fannar Sveinsson |votes1=839 |seats1=3 |sc1=+1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Högni Elfar Gylfason |votes4=319 |seats4=1 |sc4=+1 |invalid=5 |blank=58 |electorate=3297 }} ===[[Húnabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=Öll saman (A) |cand3=Jón Gíslason |votes3=135 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand2=Grímur Rúnar Lárusson |votes2=298 |seats2=3 |sc2=- |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Guðmundur Haukur Jakobsson |votes1=445 |seats1=5 |sc1=+1 |invalid= 2 |blank= 17 |electorate=1034 }} ===[[Húnaþing vestra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand1=Sigurður Líndal Þórisson |votes1=239 |seats1=2 |sc1=-1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand3=Örn Arnarson |votes3=196 |seats3=2 |sc3=0 |party2=Nýtt afl í Húnaþingi vestra (N) |cand2=Viktor Ingi Jónsson |votes2=264 |seats2=3 |sc2=+1 |blank=12 |invalid=2 |electorate=963 }} ===[[Sveitarfélagið Skagaströnd]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand3=Eydís Inga Sigurjónsdóttir |votes3=51 |seats3=1 |sc3= |party2=Fyrir Skagaströnd (K) |cand2=Vigdís Elva Þorgeirsdóttir |votes2=122 |seats2=2 |sc2= |party1=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand1=Ragnheiður Erla Stefánsdóttir |votes1=132 |seats1=2 |sc1= |blank=3 |invalid=2 |electorate=352 }} ==Norðurland eystra== ===[[Akureyri]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akureyri}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party7=Akureyrarlistinn (A) |colour7=#0176d3 |cand7=Þórhallur Jónsson |votes7=774 |seats7=1 |sc7=+1 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand4=Sunna Hlín Jóhannesdóttir |votes4=1552 |seats4=2 |sc4= |party8=[[Viðreisn]] (C) |cand8=Lovísa Oktovía Eyvindsdóttir |votes8=615 |seats8=0 |sc8= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Berglind Ósk Guðmundsdóttir]] |votes1=1992 |seats1=2 |sc1= |party2=[[Bæjarlisti Akureyrar|L-listinn, Bæjarlisti Akureyrar]] (L) |color2=#f36f21 |cand2=Óðinn Svan Óðinsson |votes2=1976 |seats2=2 |sc2=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Hlynur Jóhannsson |votes5=829 |seats5=1 |sc5= |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Sindri S. Kristjánsson |votes3=1709 |seats3=2 |sc3=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |cand6=Jana Salóme Ingibjargar Jósepsdóttir |votes6=810 |seats6=1 |sc6= |invalid=25 |blank=275 |electorate=15547 }} ===[[Norðurþing]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Eysteinn Heiðar Kristjánsson |votes3=298 |seats3=2 |sc3=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Helena Eydís Ingólfsdóttir |votes1=334 |seats1=2 |sc1= |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Listi samfélagsins]] (M) |cand4=Rúnar Traustason |votes4=251 |seats4=1 |sc4= |party5=Óskalistinn (Ó) |cand5=Ómar Gunnarsson |votes5=228 |seats5=1 |sc5=+1 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Kjartan Páll Þórarinsson |votes2=306 |seats2=2 |sc2=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V-listi velferðar]] (V) |cand6=Aldey Unnar Traustadóttir |votes6=225 |seats6=1 |sc6=-1 |blank=41 |invalid=4 |electorate=2345 }} ===[[Fjallabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Tómas Atli Einarsson |votes1=420 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=H-listinn (H) |cand2=Helgi Jóhannsson |votes2=394 |seats2=2 |sc2= |party3=[[Samfylkingin|Jafnaðarmannafélag Fjallabyggðar og óháðir]] (S) |cand3=Jóhann K. Jóhannsson |votes3=363 |seats3=2 |sc3=+2 |blank=21 |invalid=4 |electorate=1555 }} ===[[Dalvíkurbyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=Byggðalistinn (A) |cand4=Börkur Þór Ottósson |votes4=134 |seats4=1 |sc4=+1 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Monika Margrét Stefánsdóttir |votes3=165 |seats3=1 |sc3=-1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Benedikt Snær Magnússon |votes2=257 |seats2=2 |sc2= |party1=Dalvíkurbyggð (K) |cand1=Helgi Einarsson |votes1=512 |seats1=3 |sc1= |blank=27 |invalid=8 |electorate=1475 }} ===[[Þingeyjarsveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Ábyrgð (Á) |cand1=Knútur Emil Jónasson |votes1=390 |seats1=4 |sc1= |party3=N listinn (N) |cand3=Eyþór Kári Ingólfsson |votes3=172 |seats3=1 |sc3= |party2=Framfarir (L) |cand2=Hallgrímur Páll Leifsson |votes2=232 |seats2=2 |sc2= |blank=23 |invalid=1 |electorate=1115 }} ===[[Eyjafjarðarsveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=F-listinn (F) |cand1=Hermann Ingi Gunnarsson |votes1=418 |seats1=5 |sc1= |party2=K-listinn (K) |cand2=Guðmundur Sigurbjörn Óskarsson |votes2=249 |seats2=2 |sc2= |blank=11 |invalid= 1 |electorate=907 }} ===[[Hörgársveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] |cand2=Árni Rúnar Örvarsson |votes2=174 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=Gróska (G) |cand1=Sunna María Jónasdóttir |votes1=241 |seats1=2 |sc1=-1 |party3=Hörgársveit (H) |cand3=Bjarki Brynjólfsson |votes3=89 |seats3=1 |sc3=-1 |blank=4 |invalid=4 |electorate=715 }} ===[[Langanesbyggð]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Mateusz Swierczewski || 118 || 46,1 |- | Jóhann Hafberg Jónasson || 115 || 44,9 |- | Júlíus Þröstur Sigurbjartsson || 103 || 40,2 |- | Christina Elisabeth Merkel || 93 || 36,3 |- | Ólína Ingibjörg Jóhannesdóttir || 91 || 35,5 |- | Sigurður Ragnar Kristinsson || 91 || 35,5 |- | Sigurður Þór Guðmundsson || 83 || 32,4 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 256 || 97,3 |- | Auð atkvæði || 4 || 1,5 |- | Ógild atkvæði || 3 || 1,1 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''263''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''454'' || ''57,9'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 454 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan tvo sem sérstaklega höfðu skorast undan því. ===[[Svalbarðsstrandarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=Strönd til framtíðar (H) |cand2=Ólafur Rúnar Ólafsson |votes2=100 |seats2=2 |sc2= |party3=Samstaða (S) |cand3=Sigríður Ingibjörg Stefánsdóttir |votes3=67 |seats3=1 |sc3= |party1=Ströndungur (Ö) |cand1=Bjarni Þór Guðmundsson |votes1=121 |seats1=2 |sc1= |blank=4 |invalid=3 |electorate=377 }} ===[[Grýtubakkahreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Gísli Gunnar Oddgeirsson || 164 || 84,5 |- | Þorgeir Rúnar Finnsson || 135 || 69,6 |- | Inga María Sigurbjörnsdóttir || 129 || 66,5 |- | Árni Páll Jóhannsson || 74 || 38,1 |- | Ingólfur Kr. Ásgeirsson || 71 || 36,6 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 194 || 99,5 |- | Auð atkvæði || 1 || 0,5 |- | Ógild atkvæði || 0 || 0,0 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''195''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''281'' || ''69,4'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 281 og voru þeir allir í kjöri. ===[[Tjörneshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Tjörneslistinn (T) |cand1=Aðalsteinn Jóhannes Halldórsson |votes1= |seats1=5 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Fimm efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ==Austurland== ===[[Fjarðabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] (B) |cand4=Þuríður Lillý Sigurðardóttir |votes4=505 |seats4=2 |sc4=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokkur]] (D) |cand1=Ragnar Sigurðsson |votes1=749 |seats1=3 |sc1=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkur]] (M) |cand3=Hrafn Bjarnason |votes3=618 |seats3=2 |sc3=+2 |party2=[[Samfylkingin|Samfylking og annað félagshyggjufólk]] (S) |cand2=Stefán Þór Eysteinsson |votes2=707 |seats2=2 |sc2=+2 |blank=57 |invalid=3 |electorate=3972 }} ===[[Múlaþing]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Jónína Brynjólfsdóttir |votes2=619 |seats2=3 |sc2= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Berglind Harpa Svavarsdóttir |votes1=773 |seats1=4 |sc1=+1 |party5=Austurlistinn/Viðreisn Múlaþingi (L) |cand5=Hólmfríður Rut Einarsdóttir |votes5=287 |seats5=1 |sc5=-1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Lárus Bjarnason |votes4=378 |seats4=1 |sc4= |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|VG og óháð]] (V) |cand3=Ásrún Mjöll Stefánsdóttir |votes3=498 |seats3=2 |sc3= |blank=65 |invalid=10 |electorate=3949 }} ===[[Vopnafjarðarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Sterk Stoð (O) |cand1=Íris Edda Jónsdóttir |votes1= |seats1=7 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Sjö efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ===[[Fljótsdalshreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Halla Auðunardóttir || 58 || 90,6 |- | Guðni Jónsson || 47 || 73,4 |- | Þórhallur Jóhannsson || 30 || 46,9 |- | Lárus Heiðarsson || 28 || 43,8 |- | Helga Eyjólfsdóttir || 27 || 42,2 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 64 || 95,1 |- | Auð og ógild atkvæði || 3 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''67''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''96'' || ''69,8'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 96 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan þrjá sem sérstaklega höfðu skorast undan því. Tveir urðu jafnir í 5. og 6. sæti með 27 atkvæði og var þá notast við hlutkesti til að ákveða hvor yrði aðalmaður í sveitarstjórn. ==Suðurland== ===[[Sveitarfélagið Árborg]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Matthías Bjarnason |votes2=1309 |seats2=2 |sc2= |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Heiðrún Kristmundsdóttir |votes4=481 |seats4=1 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Bragi Bjarnason |votes1=3332 |seats1=6 |sc1= |party3=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand3=Sigurjón Vídalín Guðmundsson |votes3=1184 |seats3=2 |sc3= |blank=200 |invalid=23 |electorate=9567 }} ===[[Vestmannaeyjabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Eyþór Harðarson |votes1=1422 |seats1=5 |sc1=+1 |party3=Eyjalistinn (E) |cand3=Arndís María Kjartansdóttir |votes3=488 |seats3=2 |sc3= |party2=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand2=Jón Þór Guðjónsson |votes2=643 |seats2=2 |sc2=+2 |blank=84 |invalid=12 |electorate=3540 }} ===[[Hveragerðisbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] (B) |cand3=Marta Rut Ólafsdóttir |votes3=295 |seats3=1 |sc3=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Ingimar Guðmundsson |votes1=869 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=Okkar Hveragerði (O) |cand2=Lárus Jónsson |votes2=559 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Samfylkingin|Samfylking og óflokksbundin]] (S) |cand4=Birgitta Ragnarsdóttir |votes4=256 |seats4=1 |sc4=+1 |blank=5 |invalid=20 |electorate=2567 }} ===[[Sveitarfélagið Ölfus]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Samfylkingin|Samfylking og félagar]] (S) |cand2=Gunnsteinn R Ómarsson |votes2=474 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Grétar Ingi Erlendsson |votes1=1070 |seats1=5 |sc1=+1 |blank=29 |invalid=0 |electorate=2212 }} ===[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og stuðningsmenn]] (B) |cand1=Hjalti Þór Vignisson |votes1=623 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Gauti Árnason |votes2=361 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=Kex framboð (K) |cand4=Eyrún Fríða Árnadóttir |votes4=187 |seats4=1 |sc4=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Reynir Ásgeirsson |votes3=219 |seats3=1 |sc3=+1 |blank=19 |invalid=12 |electorate=1922 }} ===[[Rangárþing eystra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand2=Rafn Bergsson |votes2=320 |seats2=2 |sc2=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listinn og aðrir lýðræðissinnar]] (D) |cand1=Anton Kári Halldórsson |votes1=624 |seats1=4 |sc1=+1 |party3=N-listinn (N) |cand3=Tómas Birgir Magnússon |votes3=189 |seats3=1 |sc3=- |blank=9 |invalid=3 |electorate=1547 }} ===[[Rangárþing ytra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Á-listinn (Á) |cand1=Eggert Valur Guðmundsson |votes1=574 |seats1=4 |sc1= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listi sjálfstæðismanna]] (D) |cand2=Ingvar Pétur Guðbjörnsson |votes2=545 |seats2=3 |sc2= |blank=36 |invalid=8 |electorate=1518 }} ===[[Bláskógabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=T listi (T) |cand1=Helgi Kjartansson |votes1=456 |seats1=5 |sc1= |party2=Þ listi (Þ) |cand2=Anna Greta Ólafsdóttir |votes2=210 |seats2=2 |sc2= |blank=13 |invalid=4 |electorate=990 }} ===[[Hrunamannahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Jón Bjarnason |votes1=330 |seats1=3 |sc1= |party2=L-listinn (L) |cand2=Daði Geir Samúelsson |votes2=170 |seats2=2 |sc2= |invalid=12 |electorate=675 }} ===[[Flóahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Framfaralistinn (I) |cand1=Árni Eiríksson |votes1=357 |seats1=4 |sc1= |party2=T listinn (T) |cand2=Almar Sigurðsson |votes2=108 |seats2=1 |sc2= |invalid= 14 |electorate=567 }} ===[[Mýrdalshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=A fyrir alla (A) |cand1=Anna Huld Óskarsdóttir |votes1= |seats1= |sc1= |party2=Samfélagið (Z) |cand2=Björn Þór Ólafsson |votes2= |seats2= |sc2= |blank= |invalid= |electorate= }} ===[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Uppbygging (E) |cand1=Gunnar Örn Marteinsson |votes1=179 |seats1=2 |sc1= |party2=Samvinnulistinn (L) |cand2=Haraldur Þór Jónsson |votes2=240 |seats2=3 |sc2= |blank=2 |invalid=3 |electorate=496 }} ===[[Skaftárhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Sveinn Hreiðar Jensson |votes1=199 |seats1=3 |sc1=+2 |party2=Öflugt samfélag (Ö) |cand2=Jóhannes Gissurarson |votes2=121 |seats2=2 |sc2=-2 |blank=6 |invalid=4 |electorate=454 }} ===[[Grímsnes- og Grafningshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Framboðslisti um öflugt samfélag í vaxandi sveitarfélagi (A) |cand1=Guðmundur Finnbogason |votes1=309 |seats1=4 |sc1= |party2=Betri sveit - fyrir okkur öll (Ö) |cand2=Andrés Bertelsen |votes2=154 |seats2=1 |sc2= |blank=9 |invalid=1 |electorate=579 }} ===[[Ásahreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Ísleifur Jónasson|| 86 || 68,8 |- | Helga Björg Helgadóttir || 86 || 68,8 |- | Kristín Hreinsdóttir || 72 || 57,6 |- | Gréta Vilborg Guðmundsdóttir || 47 || 37,6 |- | Emil Þórðarson || 46 || 36,8 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 125 || 98,4 |- | Ógild atkvæði || 0 || 1,6 |- | Auð atkvæði || 2 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''127''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''224'' || ''56,7'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 224 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan tvo sem sérstaklega höfðu skorast undan því. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Sveitarstjórnarkosningar}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi]] a00tximj78h8ukxi8u2annkxpb4pbtt 1963831 1963794 2026-05-20T21:00:12Z Bjarki S 9 /* Hafnarfjörður */ 1963831 wikitext text/x-wiki '''Sveitastjórnarkosningarnar á Íslandi 2026''' voru haldnar þann [[16. maí]] [[2026]]. Kjörin var 61 sveitarstjórn en þeim fækkaði um þrjár frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|seinustu kosningum]] vegna sameininga sveitarfélaga sem þegar höfðu farið fram eða tóku gildi eftir kosningarnar. Helstu tíðindi kosninganna voru gott gengi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu þar sem flokkurinn náði annað hvort hreinum meirihluta í sveitarstjórnum eða var í lykilstöðu fyrir meirihlutamyndun. Þá náði [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] víða góðum árangri. Niðurstöðunum var gjarnan lýst sem „hægribylgju“. Meirihlutar féllu í Reykjavík, Reykjanesbæ, Akureyri, Mosfellsbæ, Skagafirði, Borgarbyggð og Ísafirði svo nokkur séu nefnd af stærri sveitarfélögum landsins. ==Framkvæmd== Sveitarstjórnir eru kjörnar annað hvort með [[Listakosning|listakosningu]] eða [[Óbundin kosning|óbundinni kosningu]] en síðari kosturinn felur í sér persónukjör þar sem allir kjörgengir einstaklingar í sveitarfélagi eru í framboði nema þeir sem sérstaklega hafa skorast undan því. Óbundin kosning fer fram ef enginn framboðslisti kemur fram fyrir framboðsfrest en ef aðeins einn framboðslisti berst, þá teljast efstu menn þess lista sjálfkjörnir (jafn margir og sætin eru í sveitarstjórninni). Fjöldi sveitarstjórnarmanna er misjafn eftir sveitarfélögum en stendur þó alltaf á oddatölu. Fæstir geta þeir verið fimm en flestir eru þeir í Reykjavík þar sem þeir eru 23. Fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar var sett í kosningalög sérstakt tímabundið ákvæði vegna [[Sundhnúkseldar|náttúruhamfara við Grindavík]] sem leyfir þeim kjósendum sem höfðu [[lögheimili]] þar fyrir rýmingu bæjarins 10. nóvember 2023 en hafa flutt það í annað sveitarfélag að velja hvort þeir verði á kjörskrá í Grindavík eða í því sveitarfélagi þar sem þeir hafa nú lögheimili.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-19-grindvikingar-fa-ad-velja-um-hvar-their-kjosa-467464|titill=Grindvíkingar fá að velja um hvar þeir kjósa|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=19. febrúar|ár=2026}}</ref> ==Yfirlit== Kosningarnar fóru fram í 62 sveitarfélögum en kjörnar voru 61 sveitarstjórn. Munurinn þarna á milli er vegna þess kjörin var sveitarstjórn í sameinuðu sveitarfélagi Borgarbyggðar og Skorradalshrepps en sameiningin tók gildi eftir kosningar. 50 sveitarstjórnir voru kjörnar í listakosningu og samanlagt voru 3.156 einstaklingar í framboði á 178 framboðslistum. Þar fyrir utan var sjálfkjörið í fjórum sveitarfélögum þar sem aðeins einn framboðslisti barst og í sjö sveitarfélögum fór fram óbundin kosning.<ref>{{Vefheimild|url=https://island.is/v/sveitarstjornarkosningar-2026/frett/frambod-vid-sveitarstjornarkosningar|titill=Framboð við sveitarstjórnarkosningar|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=17. apríl|ár=2026}}</ref> ===Framboð=== [[Sjálfstæðisflokkurinn]] var í framboði undir eigin nafni í 34 sveitarfélögum, [[Framsóknarflokkurinn]] í 26 sveitarfélögum, [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] og [[Samfylkingin]] í 19 sveitarfélögum hvor og Viðreisn í 10 sveitarfélögum. [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] buðu fram undir eigin nafni í fjórum sveitarfélögum en í kosningabandalagi undir merkjum [[Vinstrið|Vinstrisins]] í tveimur. [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] bauð fram í tveimur sveitarfélögum en [[Píratar]] og [[Flokkur fólksins]] eingöngu í Reykjavík. Aðrir framboðslistar voru staðbundnir og ekki undir merkjum stjórnmálaflokka á landsvísu. {| class="wikitable sortable" |+ Yfirlit framboða í öllum sveitarfélögum. Raðað eftir fjölda kjósenda á kjörskrá. ! colspan="2" | Sveitarfélag ! colspan="7" | Framboð í fleiri en einu sveitarfélagi ! colspan="4" rowspan="2" class=unsortable | Önnur framboð ! rowspan="2" class=unsortable |Umfjöllun |- !Nafn ! Kjósendur ! class=unsortable | {{LB|B}} ! class=unsortable | {{LB|C}} ! class=unsortable | {{LB|D}} ! class=unsortable | {{LB|J}} ! class=unsortable | {{LB|M}} ! class=unsortable | {{LB|S}} ! class=unsortable | {{LB|V}}/{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |- |[[Reykjavík]] |style="text-align:right" | 108.545 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |{{LB|F}} |{{LB2|G|Góðan daginn}} |{{LB|P}} |{{LB2|R|Okkar borg}} |[[#Reykjavík|Umfjöllun]] |- |[[Kópavogur]] | style="text-align:right" | 30.949 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Kópavogur|Umfjöllun]] |- |[[Hafnarfjörður]] | style="text-align:right" | 24.593 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} | | | | |[[#Hafnarfjörður|Umfjöllun]] |- |[[Reykjanesbær]] | style="text-align:right" | 17.086 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Reykjanesbær|Umfjöllun]] |- |[[Garðabær]] | style="text-align:right" | 15.730 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|G|Garðabæjarlistinn|#ffc103}} | | | |[[#Garðabær|Umfjöllun]] |- |[[Akureyri]] | style="text-align:right" | 15.547 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} |{{LB2|A|Akureyrarlistinn|#0176d3}} |{{LB2|L|Bæjarlisti Akureyrar|#f36f21}} | | |[[#Akureyri|Umfjöllun]] |- |[[Mosfellsbær]] | style="text-align:right" | 10.391 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|L|Vinir Mosfellsbæjar|#ffff01|#707070}} | | | |[[#Mosfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Árborg|Árborg]] | style="text-align:right" | 9.567 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Árborg|Umfjöllun]] |- |[[Akranes]] |style="text-align:right" | 6.296 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Akranes|Umfjöllun]] |- |[[Fjarðabyggð]] |style="text-align:right" | 3.976 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Fjarðabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Múlaþing]] |style="text-align:right" | 3.949 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | |{{LB|V}} |{{LB2|L|Austurlistinn og Viðreisn|#cb6be6}} | | | |[[#Múlaþing|Umfjöllun]] |- |[[Seltjarnarnes]] |style="text-align:right" | 3.541 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Seltjarnarnes|Umfjöllun]] |- |[[Vestmannaeyjar]] |style="text-align:right" | 3.540 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|E|Eyjalistinn|#fe8212}} | | | |[[#Vestmannaeyjar|Umfjöllun]] |- |[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]] |style="text-align:right" | 3.297 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|L|Byggðalistinn|black|white}} | | | |[[#Skagafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Suðurnesjabær]] |style="text-align:right" | 3.152 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Suðurnesjabær|Umfjöllun]] |- |[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur|Skorradalshr.]] |style="text-align:right" | 3.141 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|A|Borgarbyggðarlistinn|#195184}} | | | |[[#Borgarbyggð og Skorradalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ísafjarðarbær]] |style="text-align:right" | 2.976 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Ísafjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Hveragerði]] |style="text-align:right" | 2.567 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|O|Okkar Hveragerði}} | | | |[[#Hveragerði|Umfjöllun]] |- |[[Norðurþing]] |style="text-align:right" | 2.345 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Norðurþing|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Ölfus|Svf. Ölfus]] |style="text-align:right | 2.212 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Ölfus|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Hornafjörður|Svf. Hornafjörður]] |style="text-align:right" | 1.922 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|K|Kex framboðið}} | | | |[[#Sveitarfélagið Hornafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Fjallabyggð]] |style="text-align:right" | 1.555 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|H}} | | | |[[#Fjallabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing eystra]] |style="text-align:right" | 1.547 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Rangárþing eystra|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing ytra]] |style="text-align:right" | 1.518 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Á}} | | | |[[#Rangárþing ytra|Umfjöllun]] |- |[[Dalvíkurbyggð]] |style="text-align:right" | 1.478 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|K}} | | |[[#Dalvíkurbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Vogar|Svf. Vogar]] |style="text-align:right" | 1.474 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | |[[#Sveitarfélagið Vogar|Umfjöllun]] |- |[[Snæfellsbær]] |style="text-align:right" | 1.269 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB|D}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Snæfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Grindavík]] |style="text-align:right" | 1.118 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | | | | | |[[#Grindavík|Umfjöllun]] |- |[[Þingeyjarsveit]] |style="text-align:right" | 1.114 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|L}} |{{LB2|N}} | |[[#Þingeyjarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Vesturbyggð]] |style="text-align:right" | 1.097 | | | | | | | |{{LB2|N}} |{{LB2|V}} | | |[[#Vesturbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnabyggð]] |style="text-align:right" | 1.034 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} | | | |[[#Húnabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Svf. Stykkishólmur]] |style="text-align:right" | 1.034 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Sveitarfélagið Stykkishólmur|Umfjöllun]] |- |[[Bláskógabyggð]] |style="text-align:right" | 988 | | | | | | | |{{LB2|T}} |{{LB2|Þ}} | | |[[#Bláskógabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnaþing vestra]] |style="text-align:right" | 963 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Húnaþing vestra|Umfjöllun]] |- |[[Eyjafjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 907 | | | | | | | |{{LB2|F}} |{{LB2|K}} | | |[[#Eyjafjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Bolungarvík]] |style="text-align:right" | 774 | | | | | | | |{{LB2|K}} |{{LB2|O}} | | |[[#Bolungarvík|Umfjöllun]] |- |[[Hörgársveit]] |style="text-align:right | 715 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|H}} | | |[[#Hörgársveit|Umfjöllun]] |- |[[Hrunamannahreppur]] |style="text-align:right" | 678 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|L}} | | | |[[#Hrunamannahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Mýrdalshreppur]] |style="text-align:right" | 666 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Z}} | | |[[#Mýrdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Hvalfjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 657 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Hvalfjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Grundarfjarðarbær]] |style="text-align:right" | 639 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | | | | | |[[#Grundarfjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Grímsnes- og Grafningshreppur]] |style="text-align:right" | 579 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|Ö}} | | |[[#Grímsnes- og Grafningshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Flóahreppur]] |style="text-align:right" | 567 | | | | | | | |{{LB2|I}} |{{LB2|T}} | | |[[#Flóahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Dalabyggð]] |style="text-align:right" | 534 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Dalabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] |style="text-align:right" | 497 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | | |[[#Skeiða- og Gnúpverjahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Vopnafjarðarhreppur]] |style="text-align:right" | 494 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|O}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Vopnafjarðarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Langanesbyggð]] |style="text-align:right" | 455 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Langanesbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skaftárhreppur]] |style="text-align:right" | 454 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Ö}} | | | |[[#Skaftárhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Svalbarðsstrandarhreppur]] |style="text-align:right" | 377 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|S}} |{{LB2|Ö}} | |[[#Svalbarðsstrandarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Skagaströnd|Svf. Skagaströnd]] |style="text-align:right" | 352 |{{LB|B}} | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|K}} | | | |[[#Sveitarfélagið Skagaströnd|Umfjöllun]] |- |[[Strandabyggð]] |style="text-align:right" | 350 |{{LB|B}} | | | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|T}} | | |[[#Strandabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Grýtubakkahreppur]] |style="text-align:right" | 281 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Grýtubakkahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kjósarhreppur]] |style="text-align:right" | 276 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|A}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Kjósarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ásahreppur]] |style="text-align:right" | 224 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Ásahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Reykhólahreppur]] |style="text-align:right" | 196 | | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|R}} | | | |[[#Reykhólahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Súðavíkurhreppur]] |style="text-align:right" | 176 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} | | |[[#Súðavíkurhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Fljótsdalshreppur]] |style="text-align:right" | 95 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Fljótsdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kaldrananeshreppur]] |style="text-align:right" | 92 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Kaldrananeshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Eyja- og Miklaholtshreppur]] |style="text-align:right" | 83 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Eyja- og Miklaholtshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Árneshreppur]] |style="text-align:right" | 57 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|S}} | | | [[#Árneshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Tjörneshreppur]] |style="text-align:right" | 44 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|T}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Tjörneshreppur|Umfjöllun]] |} ===Niðurstöður=== Í töflunni hér að neðan má sjá þá stjórnmálaflokka sem starfa á landsvísu og fjölda sveitarstjórnarfulltrúa á landsvísu sem komu í hlut hvers og eins. Hér er eingöngu litið til framboða undir listabókstöfum flokkanna og því ekki tekið tillit til staðbundinna framboða sem flokkarnir eiga í einhverjum tilfellum aðkomu að. {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |seats1=127 |sc1=+14 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |seats2=54 |sc2=-15 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |seats3=38 |sc3=+12 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |seats4=23 |sc4=+17 |party5=[[Viðreisn]] (C) |seats5=9 |sc5=+4 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð]] (V)<br>og [[Vinstrið]] (A) |seats6=6 |sc6=-3 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |seats7=1 |sc7=-1 |party8=[[Píratar]] (P) |seats8=0 |sc8=-4 |party9=[[Flokkur fólksins]] (F) |seats9=0 |sc9=-2 |party10=Aðrir listar |seats10=156 |sc10=-9 |party11=Kjörnir í óbundnum kosningum |seats11=39 |sc11=-30 |total_sc=-17 }} Sjálfstæðisflokkurinn fékk flesta fulltrúa kjörna í sveitarstjórn og bætti nokkrum við sig á landsvísu en Miðflokkurinn bætti við sig flestum fulltrúum. Gott gengi Framsóknarflokksins í kosningunum 2022 gekk nú að nokkru leyti til baka en flokkurinn hefur þó næst flesta fulltrúa í sveitarstjórnum á landsvísu. Fulltrúum Samfylkingar og Viðreisnar fjölgaði einnig en þessir flokkar buðu nú fram undir eigin nafni í fleiri sveitarfélögum en áður. Píratar og Flokkur fólksins misstu alla fulltrúa úr sveitarstjórnum. ==Höfuðborgarsvæðið== === [[Reykjavík]] === {{Sjá einnig|Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand6=[[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] |votes6= 4805 |seats6=1 |sc6=-3 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=[[Björg Magnúsdóttir]] |votes4= 7436 |seats4=2 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Hildur Björnsdóttir]] |votes1=22930 |seats1=9 |sc1=+3 |party10=Góðan daginn (G) |color10= |cand10=Ingimar Þór Friðriksson |votes10=361 |seats10=0 |sc10= |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |cand8=[[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] |votes8=2319 |seats8=0 |sc8=-1 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=[[Silja Sóley Birgisdóttir]] |votes7=2858 |seats7=1 |sc7=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=[[Ari Edwald]] |votes3=7912 |seats3=3 |sc3=+3 |party9=[[Píratar]] (P) |cand9=[[Kristinn Jón Ólafsson]] |votes9=1348 |seats9=0 |sc9=-3 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Pétur Marteinsson]] |votes2=12737 |seats2=5 |sc2= |party5=[[Vinstrið]] (A) |color5=#023f38 |cand5=[[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] |votes5=6649 |seats5=2 |sc5=+2 |party11=Okkar borg (R) |color11= |cand11=Sigfús Aðalsteinsson |votes11=306 |seats11=0 |sc11= |invalid= 228 |blank= 1107 |electorate= 108545 }} Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Á síðustu mánuðum fyrir kosningar sýndu skoðanakannanir meira fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hafði fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða átti sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem áður var oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út að hún hygði á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> Á síðustu vikum kosningabaráttunnar jókst fylgi Sjálfstæðisflokksins verulega í skoðananakönnunum og það skilaði sér í kosningunum þar sem flokkurinn náði sinni bestu niðurstöðu í Reykjavík í 16 ár sem skilaði honum níu fulltrúum í borgarstjórn. Fimm flokka meirihlutinn kolféll þar sem Samflykingin stóð í stað en Píratar og Flokkur fólksins misstu alla sína fulltrúa. Miðflokkurinn fékk bestu útkomu sem hann hefur náð í borgarstjórn með þrjá fulltrúa kjörna. ===[[Kópavogur]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand4=Orri Hlöðversson |votes4=2116 |seats4=1 |sc4=-1 |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=María Ellen Steingrímsdóttir |votes5=2068 |seats5=1 |sc5= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Ásdís Kristjánsdóttir]] |votes1=9359 |seats1=6 |sc1=+2 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=Markús Candi |votes7=344 |seats7=0 |sc7= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Einar Jóhannes Guðnason |votes3=2148 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Jónas Már Torfason |votes2=3869 |seats2=2 |sc2=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn og óháð]] (V) |cand6=Anna Sigríður Hafliðadóttir |votes6=563 |seats6=0 |sc6= |invalid=129 |blank=355 |electorate=30949 }} Sitjandi meirihluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hélt velli. Sjálfstæðisflokkurinn fékk sína bestu niðurstöðu í sögu bæjarins og hreinan meirihluta í bæjarstjórn í fyrsta skiptið. ===[[Hafnarfjörður]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=[[Valdimar Víðisson]] |votes2=3752 |seats2=3 |sc2=+1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Karólína Helga Símonardóttir |votes4=2204 |seats4=2 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Orri Björnsson]] |votes1=4286 |seats1=3 |sc1=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Einar Geir Þorsteinsson |votes5=1768 |seats5=1 |sc5=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=[[Guðmundur Árni Stefánsson]] |votes3=2755 |seats3=2 |sc3=-2 |party6=[[Vinstrið]] (A) |color6=#023f38 |cand6=Ester Bíbí Ásgeirsdóttir |votes6=684 |seats6=0 |sc6= |invalid= 63 |blank= 280 |electorate= 24593 }} Meirihluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hélt velli. ===[[Garðabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Hlynur Bæringsson]] |votes3=1024 |seats3=1 |sc3= |party6=[[Viðreisn]] (C) |cand6=Guðlaugur Kristmundsson |votes6=721 |seats6=0 |sc6=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Almar Guðmundsson]] |votes1=6644 |seats1=8 |sc1=+1 |party4=[[Garðabæjarlistinn]] (G) |color4=#ffc103 |cand4=Þorbjörg Þorvaldsdóttir |votes4=988 |seats4=1 |sc4=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=[[Lárus Guðmundsson]] |votes5=762 |seats5=0 |sc5= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Kjartan Atli Kjartansson |votes2=1323 |seats2=1 |sc2=+1 |invalid= 34 |blank= 130 |electorate= 15730 }} Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft hreinan meirihluta í bæjarstjórn Garðabæjar frá því að bærinn fékk kaupstaðarréttindi og ekki varð breyting á því nú. ===[[Mosfellsbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Sævar Birgisson |votes2=1453 |seats2=2 |sc2=-2 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Gylfi Þór Þorsteinsson |votes4= 708 |seats4=1 |sc4= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Hilmar Gunnarsson |votes1=2949 |seats1=5 |sc1=+1 |party5=[[Vinir Mosfellsbæjar]] (L) |color5=#ffff01 |cand5=Árni Jónsson |votes5=595 |seats5=1 |sc5= |party7=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand7=[[Sveinn Óskar Sigurðsson]] |votes7=517 |seats7=1 |sc7=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Ólafur Ingi Óskarsson |votes3= 764 |seats3=1 |sc3= |invalid= 23 |blank= 84 |electorate= 10391 }} ===[[Seltjarnarnes]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Þór Sigurgeirsson |votes1=1401 |seats1=4 |sc1= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Skafti Harðarson |votes3=392 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Samfylkingin|Samfylking]], [[Viðreisn]] og óháðir (S) |cand2=Kristinn Ólafsson |votes2=906 |seats2=2 |sc2=-1 |invalid=8 |blank=36 |electorate=3541 }} ===[[Kjósarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Íbúar í Kjós (A) |cand1=Jóhanna Hreinsdóttir |votes1= |seats1=5 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Fimm efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ==Suðurnes== ===[[Reykjanesbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Halldóra Fríða Þorvaldsdóttir |votes2=2254 |seats2=3 |sc2=- |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=Arnar Páll Guðmundsson |votes5=453 |seats5=0 |sc5=- |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Vilhjálmur Árnason]] |votes1=3380 |seats1=5 |sc1=+2 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Gunnlaugur Kárason |votes4=965 |seats4=1 |sc4=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Guðný Birna Guðjónsdóttir |votes3=1577 |seats3=2 |sc3=-1 |invalid=42 |blank=149 |electorate=17086 }} ===[[Suðurnesjabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand3=Anton Kristinn Guðmundsson |votes3=439 |seats3=2 |sc3= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listinn og óháðir]] (D) |cand2=Haukur Andreasson |votes2=495 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Daði Bergþórsson |votes4=351 |seats4=2 |sc4=+2 |party1=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand1=Svavar Grétarsson |votes1=663 |seats1=3 |sc1=+1 |invalid= 14 |blank= 40 |electorate= 3152 }} ===[[Sveitarfélagið Vogar]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=Fyrir samfélagið (A) |cand2=Gunnar J. Helgason |votes2=223 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Björg Ásta Þórðardóttir |votes1=333 |seats1=3 |sc1= |party3=Framboðsfélag E-listans (E) |color3= |cand3=Birgir Örn Ólafsson |votes3=172 |seats3=1 |sc3=-2 |party4=Framfarafélag L-listans (L) |color4= |cand4=Kristinn Björgvinsson |votes4=125 |seats4=1 |sc4= |invalid=4 |blank=18 |electorate=1474 }} ===[[Grindavík]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand1=Ásrún Helga Kristinsdóttir |votes1=367 |seats1=3 |sc1=+2 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Guðbjörg Eyjólfsdóttir |votes2=351 |seats2=3 |sc2=+1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Magnús Már Jakobsson |votes3=119 |seats3=1 |sc3=-2 |invalid=1 |blank=4 |electorate=1117 }} ==Vesturland== ===[[Akranes]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og frjálsir]] (B) |cand2=Ragnar Baldvin Sæmundsson |votes2= 1006 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Jón Guðni Guðmundsson |votes4=454 |seats4=1 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Líf Lárusdóttur |votes1= 1431 |seats1=3 |sc1= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Hrafn Ágúst Björnsson |votes5=414 |seats5=1 |sc5=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Sigurður Vopni Vatnsdal |votes3=949 |seats3=2 |sc3=-1 |invalid= 10 |blank= 126 |electorate= 6296 }} ===[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Davíð Sigurðsson |votes2=527 |seats2=2 |sc2=-3 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Sigurður Guðmundsson |votes1=608 |seats1=3 |sc1=+1 |party3=Borgarbyggðarlistinn (A) |color3=#fc7d14 |cand3=Jovana Pavlović |votes3=488 |seats3=2 |sc3=+1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)]] (M) |cand4=Haukur Þór Hauksson |votes4=455 |seats4=2 |sc4=+2 |valid=2078 |invalid= 8 |blank= 60 |electorate=3140 }} Sameining Borgarbyggðar og Skorradalshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í september 2025 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. Framsóknarflokkur hafði haft hreinan meirihluta í Borgarbyggð sem féll nú. ===[[Snæfellsbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Auður Kjartansdóttir |votes1= |seats1=7 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Sjö efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ===[[Sveitarfélagið Stykkishólmur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Listi framfarasinna (H) | cand1 = Björn Ásgeir Sumarliðason | votes1 = 461 | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = Íbúalistinn (Í) | cand2 = Sigurður Grétar Jónasson | votes2 = 305 | seats2 = 3 | sc2 = | invalid = 9 | blank = 26 | electorate = 989 }} ===[[Grundarfjarðarbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand1=Fannar Þór Þorfinnsson |votes1=252 |seats1=4 |sc1=+4 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Jósef Kjartansson |votes2=159 |seats2=3 |sc2=-1 |invalid= 5 |blank= 15 |electorate= 639 }} ===[[Hvalfjarðarsveit]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Samhent sveit (A) | cand1 = Haraldur Benediktsson | votes1 = 336 | seats1 = 5 | sc1 = | party2 = Íbúahreyfingin (Í) | cand2 = Þóra Margrét Júlíusdóttir | votes2 = 150 | seats2 = 2 | sc2 = | invalid = 4 | blank = 17 | electorate = 657 }} ===[[Dalabyggð]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Ingibjörg Þóranna Steinudóttir || 248 || 85,8 |- | Guðbrandur Tumi Gíslason || 238 || 82,4 |- | Ingveldur Guðmundsdóttir || 228 || 78,9 |- | Skjöldur Orri Skjaldarson || 222 || 76,8 |- | Guðlaug Kristinsdóttir || 192 || 66,4 |- | Sindri Geir Sigurðsson || 142 || 49,1 |- | Bjarnheiður Jóhannsdóttir || 107 || 37,0 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 289 || 98,6 |- | Auð atkvæði || 4 || 1,4 |- | Ógild atkvæði || 0 || 0,0 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''293''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''534'' || ''54,9'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 534 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan fjóra sem skoruðust undan því. ===[[Eyja- og Miklaholtshreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Guðbjörg Gunnarsdóttir || 37 || 60,7 |- | Eggert Kjartansson || 31 || 50,8 |- | Veronika G. Sigurvinsdóttir || 29 || 47,5 |- | Þröstur Aðalbjarnarson || 29 || 47,5 |- | Sigurbjörg Ottesen || 29 || 47,5 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 61 || 95,3 |- | Auð atkvæði || 2 || 3,1 |- | Ógild atkvæði || 1 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''64''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''83'' || ''77,1'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 83 og voru þeir allir í kjöri. ==Vestfirðir== ===[[Ísafjarðarbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] og óháðir (B) |cand1=Kristján Þór Kristjánsson |votes1=698 |seats1=4 |sc1=+1 |party2=[[Viðreisn]] (C) |cand2=Gylfi Ólafsson |votes2=326 |seats2=1 |sc2=+1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand3=Jónas Þór Birgisson |votes3=521 |seats3=2 |sc3=- |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Sævar Óli Hjörvarsson |votes4=91 |seats4=0 |sc4=- |party5=[[Samfylkingin]] |cand5=Svanfríður Guðrún Bergvinsdóttir |votes5=400 |seats5=2 |sc5=- |invalid=19 |blank=38 |electorate=2976 }} ===[[Vesturbyggð]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Ný sýn (N) | cand1 = Þórkatla Soffía Ólafsdóttir | votes1 = 375 | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = Sterkari Vesturbyggð (V) | cand2 = Hlynur Ársælsson | votes2 = 262 | seats2 = 3 | sc2 = +3 | invalid = 29 | electorate = 1097 }} <!-- Vantar skiptingu auðra og ógilda--> ===[[Bolungarvík]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Máttur meyja og manna (K) | cand1 = Guðfinnur Ragnar Jóhannsson | votes1 = 336 | seats1 = 3 | sc1 = -1 | party2 = Betri Bolungarvík (O) | cand2 = Kristján Jón Guðmundsson | votes2 = 247 | seats2 = 4 | sc2 = +4 | invalid = 11 | electorate = 774 }} <!-- Vantar skiptingu auðra og ógilda--> ===[[Strandabyggð]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party2 = Framsóknarmenn og óháðir (B) | cand2 = Sigurbjörn Rafn Úlfarsson | votes2 = 74 | seats2 = 1 | sc2 = +1 | party1 = Vegvísir (G) | cand1 = Hrafnhildur Þorsteinsdóttir | votes1 = 141 | seats1 = 3 | sc1 = +3 | party3 = Strandabandalagið (T) | cand3 = Þorgeir Pálsson | votes3 = 69 | seats3 = 1 | sc3 = -2 | invalid = 2 | blank = 15 | electorate = 351 }} ===[[Reykhólahreppur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Raddir okkar allra (R) | cand1 = Árný Huld Haraldsdóttir | ipct1= 71,5 | votes1 = | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = [[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) | cand2 = Hrefna Jónsdóttir | ipct2= 28,5 | votes2 = | seats2 = 1 | sc2 = | invalid = | blank = | electorate = 196 }} <!-- vantar upplýsingar um atkvæðatölur og auða/ógilda --> ===[[Súðavíkurhreppur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party2 = Fjarðarlistinn (A) | cand2 = Kristján Rúnar Kristjánsson | votes2 = 53 | seats2 = 2 | sc2 = | party1 = Framtíðarlistinn (E) | cand1 = Kjartan Geir Karlsson | votes1 = 91 | seats1 = 3 | sc1 = | invalid = 0 | blank = 1 | electorate = 176 }} ===[[Kaldrananeshreppur]] og [[Árneshreppur]]=== Sameining Kaldrananeshrepps og Árneshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í mars 2026 og átti að taka gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna en framkvæmd íbúakosninganna var kærð til innviðaráðuneytisins sem úrskurðaði sameiningarkosninguna ógilda. Sveitarstjórnarkosningar fara því fram í sitt hvoru lagi í hreppunum en síðan þarf að endurtaka sameiningarkosninguna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-kosid-i-tvennu-lagi-a-strondum-thratt-fyrir-sameiningu-472418|titill=Kosið í tvennu lagi á Ströndum þrátt fyrir sameiningu|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-15-kosningar-um-sameiningu-a-strondum-ogildar-475150|titill=Kosninar um sameiningu á Ströndum ógildar|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. maí|ár=2026}}</ref> ====[[Kaldrananeshreppur]]==== Í Kaldrananeshreppi barst ekkert framboð og því fer fram óbundin kosning. ====[[Árneshreppur]]==== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Framtíð Árneshrepps (Á) | cand1 = Sigrún Sverrisdóttir | votes1 = 31 | seats1 = 3 | sc1 = | party2 = Sólstöður (S) | cand2 = Arnibjörn Bernharðsson | votes2 = 22 | seats2 = 2 | sc2 = | invalid = 0 | blank = 1 | electorate = 57 }} Í Árneshreppi fór fram listakosning í fyrsta sinn síðan 1958.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/04/23/arneshreppur_listakosning_i_fyrsta_sinn_fra_1958/|titill=Árneshreppur: Listakosning í fyrsta sinn frá 1958|útgefandi=Mbl.is|mánuður=23. apríl|ár=2026}}</ref> ==Norðurland vestra== ===[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Einar Eðvald Einarsson |votes3=571 |seats3=2 |sc3=-1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Magnús Barðdal |votes2=767 |seats2=3 |sc2=+1 |party1=[[Byggðalistinn]] (L) |color1=black |cand1=Eyþór Fannar Sveinsson |votes1=839 |seats1=3 |sc1=+1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Högni Elfar Gylfason |votes4=319 |seats4=1 |sc4=+1 |invalid=5 |blank=58 |electorate=3297 }} ===[[Húnabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=Öll saman (A) |cand3=Jón Gíslason |votes3=135 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand2=Grímur Rúnar Lárusson |votes2=298 |seats2=3 |sc2=- |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Guðmundur Haukur Jakobsson |votes1=445 |seats1=5 |sc1=+1 |invalid= 2 |blank= 17 |electorate=1034 }} ===[[Húnaþing vestra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand1=Sigurður Líndal Þórisson |votes1=239 |seats1=2 |sc1=-1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand3=Örn Arnarson |votes3=196 |seats3=2 |sc3=0 |party2=Nýtt afl í Húnaþingi vestra (N) |cand2=Viktor Ingi Jónsson |votes2=264 |seats2=3 |sc2=+1 |blank=12 |invalid=2 |electorate=963 }} ===[[Sveitarfélagið Skagaströnd]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand3=Eydís Inga Sigurjónsdóttir |votes3=51 |seats3=1 |sc3= |party2=Fyrir Skagaströnd (K) |cand2=Vigdís Elva Þorgeirsdóttir |votes2=122 |seats2=2 |sc2= |party1=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand1=Ragnheiður Erla Stefánsdóttir |votes1=132 |seats1=2 |sc1= |blank=3 |invalid=2 |electorate=352 }} ==Norðurland eystra== ===[[Akureyri]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akureyri}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party7=Akureyrarlistinn (A) |colour7=#0176d3 |cand7=Þórhallur Jónsson |votes7=774 |seats7=1 |sc7=+1 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand4=Sunna Hlín Jóhannesdóttir |votes4=1552 |seats4=2 |sc4= |party8=[[Viðreisn]] (C) |cand8=Lovísa Oktovía Eyvindsdóttir |votes8=615 |seats8=0 |sc8= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Berglind Ósk Guðmundsdóttir]] |votes1=1992 |seats1=2 |sc1= |party2=[[Bæjarlisti Akureyrar|L-listinn, Bæjarlisti Akureyrar]] (L) |color2=#f36f21 |cand2=Óðinn Svan Óðinsson |votes2=1976 |seats2=2 |sc2=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Hlynur Jóhannsson |votes5=829 |seats5=1 |sc5= |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Sindri S. Kristjánsson |votes3=1709 |seats3=2 |sc3=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |cand6=Jana Salóme Ingibjargar Jósepsdóttir |votes6=810 |seats6=1 |sc6= |invalid=25 |blank=275 |electorate=15547 }} ===[[Norðurþing]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Eysteinn Heiðar Kristjánsson |votes3=298 |seats3=2 |sc3=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Helena Eydís Ingólfsdóttir |votes1=334 |seats1=2 |sc1= |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Listi samfélagsins]] (M) |cand4=Rúnar Traustason |votes4=251 |seats4=1 |sc4= |party5=Óskalistinn (Ó) |cand5=Ómar Gunnarsson |votes5=228 |seats5=1 |sc5=+1 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Kjartan Páll Þórarinsson |votes2=306 |seats2=2 |sc2=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V-listi velferðar]] (V) |cand6=Aldey Unnar Traustadóttir |votes6=225 |seats6=1 |sc6=-1 |blank=41 |invalid=4 |electorate=2345 }} ===[[Fjallabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Tómas Atli Einarsson |votes1=420 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=H-listinn (H) |cand2=Helgi Jóhannsson |votes2=394 |seats2=2 |sc2= |party3=[[Samfylkingin|Jafnaðarmannafélag Fjallabyggðar og óháðir]] (S) |cand3=Jóhann K. Jóhannsson |votes3=363 |seats3=2 |sc3=+2 |blank=21 |invalid=4 |electorate=1555 }} ===[[Dalvíkurbyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=Byggðalistinn (A) |cand4=Börkur Þór Ottósson |votes4=134 |seats4=1 |sc4=+1 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Monika Margrét Stefánsdóttir |votes3=165 |seats3=1 |sc3=-1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Benedikt Snær Magnússon |votes2=257 |seats2=2 |sc2= |party1=Dalvíkurbyggð (K) |cand1=Helgi Einarsson |votes1=512 |seats1=3 |sc1= |blank=27 |invalid=8 |electorate=1475 }} ===[[Þingeyjarsveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Ábyrgð (Á) |cand1=Knútur Emil Jónasson |votes1=390 |seats1=4 |sc1= |party3=N listinn (N) |cand3=Eyþór Kári Ingólfsson |votes3=172 |seats3=1 |sc3= |party2=Framfarir (L) |cand2=Hallgrímur Páll Leifsson |votes2=232 |seats2=2 |sc2= |blank=23 |invalid=1 |electorate=1115 }} ===[[Eyjafjarðarsveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=F-listinn (F) |cand1=Hermann Ingi Gunnarsson |votes1=418 |seats1=5 |sc1= |party2=K-listinn (K) |cand2=Guðmundur Sigurbjörn Óskarsson |votes2=249 |seats2=2 |sc2= |blank=11 |invalid= 1 |electorate=907 }} ===[[Hörgársveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] |cand2=Árni Rúnar Örvarsson |votes2=174 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=Gróska (G) |cand1=Sunna María Jónasdóttir |votes1=241 |seats1=2 |sc1=-1 |party3=Hörgársveit (H) |cand3=Bjarki Brynjólfsson |votes3=89 |seats3=1 |sc3=-1 |blank=4 |invalid=4 |electorate=715 }} ===[[Langanesbyggð]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Mateusz Swierczewski || 118 || 46,1 |- | Jóhann Hafberg Jónasson || 115 || 44,9 |- | Júlíus Þröstur Sigurbjartsson || 103 || 40,2 |- | Christina Elisabeth Merkel || 93 || 36,3 |- | Ólína Ingibjörg Jóhannesdóttir || 91 || 35,5 |- | Sigurður Ragnar Kristinsson || 91 || 35,5 |- | Sigurður Þór Guðmundsson || 83 || 32,4 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 256 || 97,3 |- | Auð atkvæði || 4 || 1,5 |- | Ógild atkvæði || 3 || 1,1 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''263''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''454'' || ''57,9'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 454 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan tvo sem sérstaklega höfðu skorast undan því. ===[[Svalbarðsstrandarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=Strönd til framtíðar (H) |cand2=Ólafur Rúnar Ólafsson |votes2=100 |seats2=2 |sc2= |party3=Samstaða (S) |cand3=Sigríður Ingibjörg Stefánsdóttir |votes3=67 |seats3=1 |sc3= |party1=Ströndungur (Ö) |cand1=Bjarni Þór Guðmundsson |votes1=121 |seats1=2 |sc1= |blank=4 |invalid=3 |electorate=377 }} ===[[Grýtubakkahreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Gísli Gunnar Oddgeirsson || 164 || 84,5 |- | Þorgeir Rúnar Finnsson || 135 || 69,6 |- | Inga María Sigurbjörnsdóttir || 129 || 66,5 |- | Árni Páll Jóhannsson || 74 || 38,1 |- | Ingólfur Kr. Ásgeirsson || 71 || 36,6 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 194 || 99,5 |- | Auð atkvæði || 1 || 0,5 |- | Ógild atkvæði || 0 || 0,0 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''195''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''281'' || ''69,4'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 281 og voru þeir allir í kjöri. ===[[Tjörneshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Tjörneslistinn (T) |cand1=Aðalsteinn Jóhannes Halldórsson |votes1= |seats1=5 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Fimm efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ==Austurland== ===[[Fjarðabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] (B) |cand4=Þuríður Lillý Sigurðardóttir |votes4=505 |seats4=2 |sc4=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokkur]] (D) |cand1=Ragnar Sigurðsson |votes1=749 |seats1=3 |sc1=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkur]] (M) |cand3=Hrafn Bjarnason |votes3=618 |seats3=2 |sc3=+2 |party2=[[Samfylkingin|Samfylking og annað félagshyggjufólk]] (S) |cand2=Stefán Þór Eysteinsson |votes2=707 |seats2=2 |sc2=+2 |blank=57 |invalid=3 |electorate=3972 }} ===[[Múlaþing]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Jónína Brynjólfsdóttir |votes2=619 |seats2=3 |sc2= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Berglind Harpa Svavarsdóttir |votes1=773 |seats1=4 |sc1=+1 |party5=Austurlistinn/Viðreisn Múlaþingi (L) |cand5=Hólmfríður Rut Einarsdóttir |votes5=287 |seats5=1 |sc5=-1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Lárus Bjarnason |votes4=378 |seats4=1 |sc4= |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|VG og óháð]] (V) |cand3=Ásrún Mjöll Stefánsdóttir |votes3=498 |seats3=2 |sc3= |blank=65 |invalid=10 |electorate=3949 }} ===[[Vopnafjarðarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Sterk Stoð (O) |cand1=Íris Edda Jónsdóttir |votes1= |seats1=7 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Sjö efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ===[[Fljótsdalshreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Halla Auðunardóttir || 58 || 90,6 |- | Guðni Jónsson || 47 || 73,4 |- | Þórhallur Jóhannsson || 30 || 46,9 |- | Lárus Heiðarsson || 28 || 43,8 |- | Helga Eyjólfsdóttir || 27 || 42,2 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 64 || 95,1 |- | Auð og ógild atkvæði || 3 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''67''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''96'' || ''69,8'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 96 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan þrjá sem sérstaklega höfðu skorast undan því. Tveir urðu jafnir í 5. og 6. sæti með 27 atkvæði og var þá notast við hlutkesti til að ákveða hvor yrði aðalmaður í sveitarstjórn. ==Suðurland== ===[[Sveitarfélagið Árborg]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Matthías Bjarnason |votes2=1309 |seats2=2 |sc2= |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Heiðrún Kristmundsdóttir |votes4=481 |seats4=1 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Bragi Bjarnason |votes1=3332 |seats1=6 |sc1= |party3=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand3=Sigurjón Vídalín Guðmundsson |votes3=1184 |seats3=2 |sc3= |blank=200 |invalid=23 |electorate=9567 }} ===[[Vestmannaeyjabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Eyþór Harðarson |votes1=1422 |seats1=5 |sc1=+1 |party3=Eyjalistinn (E) |cand3=Arndís María Kjartansdóttir |votes3=488 |seats3=2 |sc3= |party2=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand2=Jón Þór Guðjónsson |votes2=643 |seats2=2 |sc2=+2 |blank=84 |invalid=12 |electorate=3540 }} ===[[Hveragerðisbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] (B) |cand3=Marta Rut Ólafsdóttir |votes3=295 |seats3=1 |sc3=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Ingimar Guðmundsson |votes1=869 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=Okkar Hveragerði (O) |cand2=Lárus Jónsson |votes2=559 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Samfylkingin|Samfylking og óflokksbundin]] (S) |cand4=Birgitta Ragnarsdóttir |votes4=256 |seats4=1 |sc4=+1 |blank=5 |invalid=20 |electorate=2567 }} ===[[Sveitarfélagið Ölfus]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Samfylkingin|Samfylking og félagar]] (S) |cand2=Gunnsteinn R Ómarsson |votes2=474 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Grétar Ingi Erlendsson |votes1=1070 |seats1=5 |sc1=+1 |blank=29 |invalid=0 |electorate=2212 }} ===[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og stuðningsmenn]] (B) |cand1=Hjalti Þór Vignisson |votes1=623 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Gauti Árnason |votes2=361 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=Kex framboð (K) |cand4=Eyrún Fríða Árnadóttir |votes4=187 |seats4=1 |sc4=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Reynir Ásgeirsson |votes3=219 |seats3=1 |sc3=+1 |blank=19 |invalid=12 |electorate=1922 }} ===[[Rangárþing eystra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand2=Rafn Bergsson |votes2=320 |seats2=2 |sc2=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listinn og aðrir lýðræðissinnar]] (D) |cand1=Anton Kári Halldórsson |votes1=624 |seats1=4 |sc1=+1 |party3=N-listinn (N) |cand3=Tómas Birgir Magnússon |votes3=189 |seats3=1 |sc3=- |blank=9 |invalid=3 |electorate=1547 }} ===[[Rangárþing ytra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Á-listinn (Á) |cand1=Eggert Valur Guðmundsson |votes1=574 |seats1=4 |sc1= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listi sjálfstæðismanna]] (D) |cand2=Ingvar Pétur Guðbjörnsson |votes2=545 |seats2=3 |sc2= |blank=36 |invalid=8 |electorate=1518 }} ===[[Bláskógabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=T listi (T) |cand1=Helgi Kjartansson |votes1=456 |seats1=5 |sc1= |party2=Þ listi (Þ) |cand2=Anna Greta Ólafsdóttir |votes2=210 |seats2=2 |sc2= |blank=13 |invalid=4 |electorate=990 }} ===[[Hrunamannahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Jón Bjarnason |votes1=330 |seats1=3 |sc1= |party2=L-listinn (L) |cand2=Daði Geir Samúelsson |votes2=170 |seats2=2 |sc2= |invalid=12 |electorate=675 }} ===[[Flóahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Framfaralistinn (I) |cand1=Árni Eiríksson |votes1=357 |seats1=4 |sc1= |party2=T listinn (T) |cand2=Almar Sigurðsson |votes2=108 |seats2=1 |sc2= |invalid= 14 |electorate=567 }} ===[[Mýrdalshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=A fyrir alla (A) |cand1=Anna Huld Óskarsdóttir |votes1= |seats1= |sc1= |party2=Samfélagið (Z) |cand2=Björn Þór Ólafsson |votes2= |seats2= |sc2= |blank= |invalid= |electorate= }} ===[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Uppbygging (E) |cand1=Gunnar Örn Marteinsson |votes1=179 |seats1=2 |sc1= |party2=Samvinnulistinn (L) |cand2=Haraldur Þór Jónsson |votes2=240 |seats2=3 |sc2= |blank=2 |invalid=3 |electorate=496 }} ===[[Skaftárhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Sveinn Hreiðar Jensson |votes1=199 |seats1=3 |sc1=+2 |party2=Öflugt samfélag (Ö) |cand2=Jóhannes Gissurarson |votes2=121 |seats2=2 |sc2=-2 |blank=6 |invalid=4 |electorate=454 }} ===[[Grímsnes- og Grafningshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Framboðslisti um öflugt samfélag í vaxandi sveitarfélagi (A) |cand1=Guðmundur Finnbogason |votes1=309 |seats1=4 |sc1= |party2=Betri sveit - fyrir okkur öll (Ö) |cand2=Andrés Bertelsen |votes2=154 |seats2=1 |sc2= |blank=9 |invalid=1 |electorate=579 }} ===[[Ásahreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Ísleifur Jónasson|| 86 || 68,8 |- | Helga Björg Helgadóttir || 86 || 68,8 |- | Kristín Hreinsdóttir || 72 || 57,6 |- | Gréta Vilborg Guðmundsdóttir || 47 || 37,6 |- | Emil Þórðarson || 46 || 36,8 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 125 || 98,4 |- | Ógild atkvæði || 0 || 1,6 |- | Auð atkvæði || 2 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''127''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''224'' || ''56,7'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 224 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan tvo sem sérstaklega höfðu skorast undan því. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Sveitarstjórnarkosningar}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi]] 29sg6ws8ob30t284o4eq7jtkofo8fvz 0 179478 1963803 1854336 2026-05-20T13:11:07Z Fyxi 84003 1963803 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|sýsluna| Durrës-sýsla{{!}}Durrës-sýslu}} {{Engar heimildir}} [[Mynd:Durres Collage.jpg|thumb|right|Svipmyndir]] '''Durrës''' er [[hafnarborg]] í [[Albanía|Albaníu]] og höfuðstaður [[Durrës-sýsla|samnefndrar sýslu]]. Borgin liggur við [[Adríahaf]]. Íbúar eru 175.110. {{stubbur}} [[Flokkur:Borgir í Albaníu]] ay3rhcbkh0fv6et8n0jsuo2umeoj755 0 183241 1963793 1886745 2026-05-20T12:15:25Z Fyxi 84003 1963793 wikitext text/x-wiki {{heimildir vantar}} {{Byggð | nafn = Berat | nafn_í_eignarfalli = Berat | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = The old town of Berat 2019.jpg | mynd_stærð = 250px | mynd_alt = | mynd_texti = Berat | fáni = Flag of Berat.png | fáni_stærð = 100px | innsigli = Stema e Bashkisë Berat.svg | innsigli_stærð = 100px | viðurnefni = | kjörorð = | teiknibóla_kort = Albanía | teiknibóla_kort_stærð = 250px | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{hnit|40|42|08|N|19|57|30|E|format=dms|display=inline}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Albanía}} | undirskipting_gerð1 = Sýsla | undirskipting_nafn1 = [[Berat-sýsla|Berat]] | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = | heild_gerð = Heild | flatarmál_heild_km2 = 380,21 | mannfjöldi_heild = 60031 | mannfjöldi_frá_og_með = 2011 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 160 | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 }} '''Berat''' er borg í [[Albanía|Albaníu]]. Hún er sú níunda fjölmennasta í landinu og er jafnframt höfuðborg [[Berat-sýsla|sýslunnar]] og sveitarfélagsins Berat. Borgin er staðsett í sunnanverðu landinu og liggur við ána [[Osum]]. == Heimildir == {{reflist}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Berat| ]] [[Flokkur:Borgir í Albaníu]] 08npo7cq5ic9t3zemll5scbplzh3j1b 1963795 1963793 2026-05-20T12:22:06Z Fyxi 84003 1963795 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|sýsluna|Berat-sýsla}} {{heimildir vantar}} {{Byggð | nafn = Berat | nafn_í_eignarfalli = Berat | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = The old town of Berat 2019.jpg | mynd_alt = | mynd_texti = Berat | fáni = Flag of Berat.png | fáni_stærð = 90px | innsigli = Stema e Bashkisë Berat.svg | innsigli_stærð = 60px | viðurnefni = | kjörorð = | teiknibóla_kort = Albanía | teiknibóla_kort_mjótt = yes | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Albaníu | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Albanía}} | undirskipting_gerð1 = Sýsla | undirskipting_nafn1 = [[Berat-sýsla|Berat]] | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = | heild_gerð = Heild | flatarmál_heild_km2 = 380,21 | mannfjöldi_heild = 60031 | mannfjöldi_frá_og_með = 2011 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 160 | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 }} '''Berat''' er borg í [[Albanía|Albaníu]]. Hún er sú níunda fjölmennasta í landinu og er jafnframt höfuðborg [[Berat-sýsla|sýslunnar]] og sveitarfélagsins Berat. Borgin er staðsett í sunnanverðu landinu og liggur við ána [[Osum]]. == Heimildir == {{reflist}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Berat| ]] [[Flokkur:Borgir í Albaníu]] jv59z2x15htltvpf8id7tvnjhxd7cfs 1963796 1963795 2026-05-20T12:22:36Z Fyxi 84003 1963796 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|sýsluna|Berat-sýsla{{!}}Berat-sýslu}} {{heimildir vantar}} {{Byggð | nafn = Berat | nafn_í_eignarfalli = Berat | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = The old town of Berat 2019.jpg | mynd_alt = | mynd_texti = Berat | fáni = Flag of Berat.png | fáni_stærð = 90px | innsigli = Stema e Bashkisë Berat.svg | innsigli_stærð = 60px | viðurnefni = | kjörorð = | teiknibóla_kort = Albanía | teiknibóla_kort_mjótt = yes | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Albaníu | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Albanía}} | undirskipting_gerð1 = Sýsla | undirskipting_nafn1 = [[Berat-sýsla|Berat]] | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = | heild_gerð = Heild | flatarmál_heild_km2 = 380,21 | mannfjöldi_heild = 60031 | mannfjöldi_frá_og_með = 2011 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 160 | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 }} '''Berat''' er borg í [[Albanía|Albaníu]]. Hún er sú níunda fjölmennasta í landinu og er jafnframt höfuðborg [[Berat-sýsla|sýslunnar]] og sveitarfélagsins Berat. Borgin er staðsett í sunnanverðu landinu og liggur við ána [[Osum]]. == Heimildir == {{reflist}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Berat| ]] [[Flokkur:Borgir í Albaníu]] 3v3ctl0b7q5rj0b6kbs2dxfujflki2m 0 183263 1963805 1887651 2026-05-20T13:23:07Z Fyxi 84003 1963805 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|sýsluna|Elbasan-sýsla{{!}}Elbasan-sýslu}} {{Byggð | nafn = Elbasan | nafn_í_eignarfalli = Elbasan | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = Elbasan Castle 1.JPG | mynd_stærð = 250px | mynd_alt = | mynd_texti = Kastalinn í Elbasan | fáni = Flag of Elbasan.gif | fáni_stærð = 90px | innsigli = Stema e Bashkisë Elbasan.svg | innsigli_stærð = 60px | viðurnefni = | kjörorð = | teiknibóla_kort = Albanía | teiknibóla_kort_mjótt = yes | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Albaníu | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Albanía}} | undirskipting_gerð1 = Sýsla | undirskipting_nafn1 = [[Elbasan-sýsla|Elbasan]] | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = Gledian Llatja | heild_gerð = Sveitarfélag | flatarmál_heild_km2 = 872,03 | mannfjöldi_heild = 141714 | mannfjöldi_frá_og_með = 2011 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 160 | tímabelti = [[CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti1_sumartími = [[CEST]] | utc_hliðrun1_sumartími = +02:00 }} '''Elbasan''' er borg í [[Albanía|Albaníu]]. Hún er staðsett norðan við ána [[Shkumbin]] og milli [[Skanderbegfjalla]]. Borgin er sú fjórða fjölmennasta í Albaníu og er höfuðborg [[Elbasan-sýsla|samnefndrar sýslu]] og sveitarfélags.<ref>https://elbasani.gov.al/</ref> == Tenglar == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Borgir í Albaníu]] ah7snlmpzb450sqyxyhrz6qldm1tuv8 0 188201 1963798 1935044 2026-05-20T12:44:05Z Örverpi 89677 Breytt útgáfudegi 1963798 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Grand Theft Auto VI | image1 = [[Mynd:Grand Theft Auto VI logo (with gradient).svg|frameless]] | caption1 = Merki leiksins |label1 = Framleiðandi |data1 = [[Rockstar Games]] |label2 = Útgefandi |data2 = Rockstar Games |label3 = Sería |data3 = ''[[Grand Theft Auto]]'' |label4 = Leikjavél |data4 = RAGE |label5 = Tölvur |data5 = [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]] |label6 = Útgáfudagur |data6 = 19. nóvember 2026 |label7 = Flokkur |data7 = Hasar-ævintýra }} '''Grand Theft Auto VI''' er væntanlegur hasar og ævintýra [[tölvuleikur]] þróaður og útgefin af [[Rockstar Games]]. Hann verður áttundi ''[[Grand Theft Auto]]'' leikurinn á eftir ''[[Grand Theft Auto V]]'' (2013). Sögusvið leiksins gerist í skáldaða fylkinu Leonida, byggt á [[Flórída]]. Sagan fylgir glæpaparinu Jason Duval og Lucia Caminos. Spilendur munu geta farið frjálst um opin heim Leonida, sem gerist að mestu í Vice City, byggð á [[Miami]]. Eftir mörg ár af vangaveltum og eftirvæntingu staðfesti Rockstar Games í febrúar 2022 að leikurinn væri í þróun.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ign.com/articles/gta-6-confirmed|titill=GTA 6 Confirmed: Rockstar Finally Says It's in Development|höfundur=Joe Skrebels|útgefandi=|tilvitnun=|dags=4. febrúar 2022|vefsíða=ign.com|skoðað=16. október 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> Í september sama ár var lekið myndböndum af ókláruðum leiknum á netið. Fjölmiðlar sögðu þetta vera einn stærsta leka í sögu tölvuleikjaiðnaðarins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.theguardian.com/games/2022/sep/19/grand-theft-auto-6-leak-who-hacked-rockstar-and-what-was-stolen|titill=Grand Theft Auto 6 leak: who hacked Rockstar and what was stolen?|höfundur=Keza MacDonald, Keith Stuart og Alex Hern|útgefandi=|tilvitnun=|dags=19. september 2022|vefsíða=theguardian.com|skoðað=16. október 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> Leikurinn var formlega opinberaður í desember 2023 þegar fyrsta stiklan úr leiknum var gefin út.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20232496752d/fyrsta-stikla-gta-6-litur-loks-dagsins-ljos|titill=Fyrsta stikla GTA 6 lítur loks dagsins ljós|höfundur=Samúel Karl Ólason|útgefandi=|tilvitnun=|dags=4. desember 2023|vefsíða=visir.is|skoðað=16. október 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> Áætlaður útgáfudagur er 19. nóvember 2026 á [[PlayStation 5]] og [[Xbox Series X/S]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.rockstargames.com/newswire/article/ak3ak31a49a221/grand-theft-auto-vi-is-now-set-to-launch-november-19-2026|titill=Grand Theft Auto VI is Now Set to Launch November 19, 2026|höfundur=|útgefandi=Rockstar Games|tilvitnun=|dags=6. nóvember 2025|vefsíða=https://www.rockstargames.com/|skoðað=20. maí 2026|archive-url=|archive-date=}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Tölvuleikir frá 2026]] [[Flokkur:Grand Theft Auto]] 4jj05gs1hkil6h0sl6r1sa7lwz8hd4u 0 190412 1963820 1963538 2026-05-20T17:25:22Z Berserkur 10188 1963820 wikitext text/x-wiki '''Borgarstjórnarkosningar''' fóru fram í [[Reykjavík]] [[16. maí]] [[2026]] þegar [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|kosið var til sveitarstjórna á landsvísu]]. Kosið var um 23 sæti í [[Borgarstjórn Reykjavíkur|borgarstjórn]] og 12 fulltrúa þurfti því til að mynda meirihluta. Framboðsfrestur var til 10. apríl og fram komu 11 framboðslistar. 24 kjörstaðir voru í hverfum borgarinnar. Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Í skoðanakönnununum mældistfylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] hærra en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hefur fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða átti sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem nú er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út í desember 2025 að hún hygði á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''[[Vinstrið]]''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> Píratar og Sósíalistaflokkurinn tóku hins vegar ekki þátt í því og buðu fram í eigin nafni. ==Framboð== Fram komu 11 framboðslistar fyrir framboðsfrest, jafn margir og í síðustu kosningum. Ekki kom aftur fram framboð frá [[Ábyrg framtíð|Ábyrgri framtíð]] eða [[Reykjavík, besta borgin]] en á móti komu fram ný framboð sem nefnast Okkar borg og Góðan daginn. Vinstri græn bjóða ekki fram undir eigin nafni nú, heldur í kosningabandalagi með Vori til vinstri undir merkjum Vinstrisins. === (A) Vinstrið === Í kjölfar alþingiskosninganna 2024 vaknaði nokkur umræða um samstarf eða sameiningu flokka á vinstri vængnum eftir að Vinstri græn og Píratar féllu af þingi og Sósíalistaflokkurinn fékk engann mann kjörinn en samanlagt fylgi þessara þriggja flokka var 9,3% í kosningunum. [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]], sem hafði verið oddviti Sósíalistaflokksins, boðaði í desember 2025 að hún ætlaði ekki aftur að vera í framboði undir merkjum Sósíalistaflokksins þrátt fyrir að vera enn formlega félagi í flokknum. Hún kynnti áform um framboð undir heitinu „Vor til vinstri“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453521|title=Sanna ætlar aftur fram en ekki endilega fyrir Sósíalista - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://heimildin.is/grein/25803/|title=Sanna með nýtt framboð|last=Reynisson|first=Jón Trausti|date=2025-12-12|website=Heimildin|access-date=2026-01-08}}</ref> Samkomulag náðist um að Vinstri græn og Vor til vinstri stæðu saman að framboði sem kallast [[Vinstrið]] þar sem Sanna skipar fyrsta sætið og aðrir á vegum Vors til vinstri skipi sæti fjögur og fimm, en Vinstri græn skipi í sæti tvö, þrjú og sex. Forval fór fram hjá Vinstri grænum um röðun í þeirra sæti á lista Vinstrisins. [[Líf Magneudóttir]], sitjandi oddviti Vinstri grænna í borgarstjórn bar sigur úr býtum og skipar því annað sæti listans og [[Stefán Pálsson]] lenti í öðru sæti forvalsins og verður því í þriðja sæti hins sameiginlega framboðs. === (B) Framsóknarflokkurinn === Kosið var í efstu fjögur sæti lista Framsóknarflokksins á tvöföldu kjördæmaþingi 8. febrúar 2026. [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], fyrrum [[borgarstjóri Reykjavíkur]] (2024-2025) og sitjandi oddviti flokksins í borgarstjórn frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]] var einn í framboði í oddvitasætið og [[Magnea Gná Jóhannsdóttir]] sem skipaði þriðja sæti listans í kosningunum 2022 var ein í framboði í annað sætið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.tiktok.com/@chessafterdark/video/7420887642784435489?lang=en|titill=Ætlar Einar að bjóða sig aftur fram til Borgarstjóra á næsta kjörtímabili?|höfundur=@chessafterdark|útgefandi=TikTok|mánuður=1. október|ár=2024}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453513|title=Flestir oddvitar ætla aftur fram - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.framsokn.is/en/blog/nidurstada-i-reykjavik|titill=Niðurstaða í Reykjavík|útgefandi=Framsóknarflokkurinn|mánuður=8. febrúar|ár=2026}}</ref> === (C) Viðreisn === [[Þórdís Lóa Þórhallsdóttir]] hafði verið oddviti flokksins í borgarstjórn frá því að hann bauð fyrst fram í Reykjavík 2018 en gaf ekki kost á sér áfram.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-09-15-thordis-loa-gefur-ekki-kost-a-ser-i-borgarstjornarkosningum-453494|titill=Þórdís Lóa gefur ekki kost á sér í borgarstjórnarkosningum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. september|ár=2025}}</ref> Kosið var um oddvitasæti listans í leiðtogaprófkjöri 31. janúar 2026 þar sem fjórir voru í framboði: * [[Aðalsteinn Leifsson]], fyrrum ríkissáttasemjari (2020-2023) og aðstoðarmaður [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur]] utanríkisráðherra<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252817777d/adal-steinn-gefur-kost-a-ser-i-oddvitasaeti-og-fer-i-leyfi|title=Aðal­steinn gefur kost á sér í oddvitasæti og fer í leyfi - Vísir|last=Sæberg|first=Árni|date=2025-12-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> * [[Björg Magnúsdóttir]], sjónvarpskona og fyrrum aðstoðarmaður [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einars Þorsteinssonar]] borgarstjóra<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/thrju-i-oddvitaslag-hja-vidreisn-i-borginni/|title=Björg hellir sér í odd­vita­slaginn hjá Viðreisn|website=www.vb.is|access-date=2026-01-08}}</ref> * [[Róbert Ragnarsson]], fyrrum bæjarstjóri [[Grindavík|Grindavíkur]] (2010-2016)<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/10/robert_vill_leida_vidreisn_i_borginni/|title=Róbert vill leiða Viðreisn í borginni|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> * Signý Sigurðardóttir, viðskiptafræðingur. Björg Magnúsdóttir sigraði örugglega í prófkjörinu. Stillt var upp í önnur sæti listans og hann kynntur 5. mars. Í öðru sæti var Róbert Ragnarsson sem hafði boðið sig fram í leiðtogaprófkjörinu en í því þriðja var leikarinn [[Þorvaldur Davíð Kristjánsson]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-05-fjolmidlakona-stjornsysluradgjafi-og-leikari-i-thremur-efstu-saetum-vidreisnar-i-reykjavik-468882|titill=Fjölmiðlakona, stjórnsýsluráðgjafi og leikari í þremur efstu sætum Viðreisnar í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=5. mars|ár=2026}}</ref> === (D) Sjálfstæðisflokkurinn === [[Hildur Björnsdóttir]], sitjandi oddviti flokksins í borgarstjórn frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]] staðfesti í september 2025 að hún stefndi á að leiða listann áfram.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252775759d/oddvitarnir-aetla-ser-stora-hluti-eftir-atta-manudi|title=Oddvitarnir ætla sér stóra hluti eftir átta mánuði - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2025-09-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Boðað var til leiðtogaprófkjörs í Sjálfstæðisflokknum og ýmsir mögulegir mótframbjóðendur voru nefndir í umræðunni og þá sérstaklega [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] alþingismaður og fyrrum [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|utanríkisráðherra]] (2017-2021), [[Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra Íslands|umhverfisráðherra]] (2021-2024). Eftir umhugsun lét hann þó ekki verða af framboði.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/eyjan/2025/04/24/ordid-gotunni-margir-vilja-gudlaug-thor-forystu-borginni-ut-med-alla-nuverandi-borgarfulltrua-sjalfstaedisflokksins/|title=Orðið á götunni: Margir vilja Guðlaug Þór í forystu í borginni – út með alla núverandi borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins|date=2025-04-24|website=DV|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252776160d/hildur-vill-leida-a-fram-en-gud-laugur-lodinn-i-svorum|title=Hildur vill leiða á­fram en Guð­laugur loðinn í svörum - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2025-09-17|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2026/01/02/miklar-likur-sagdar-ad-gudlaugur-thor-fari-fram-gegn-hildi/|title=Miklar líkur sagðar á að Guðlaugur Þór fari fram gegn Hildi|date=2026-01-02|website=DV|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262825166d/gud-laugur-fer-ekki-fram-i-reykja-vik|title=Guð­laugur fer ekki fram í Reykja­vík - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2026-06-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Þegar framboðsfresturinn rann út 6. janúar hafði aðeins borist framboð Hildar og hún varð því sjálfkjörin til að leiða flokkinn áfram og varð raunar fyrsti oddviti sjálfstæðismanna í borginni til að gera það tvennar kosningar í röð síðan [[Árni Sigfússon]] gerði það 1994 og 1998.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262825420d/hildur-bjorns-dottir-oskoradur-odd-viti-i-reykja-vik|title=Hildur Björns­dóttir óskoraður odd­viti í Reykja­vík - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2026-06-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Uppstillingarnefnd valdi listann að öðru leyti og réðst í mikla endurnýjun þar sem sitjandi borgarfulltrúarflokksins voru annað hvort færðir neðar á lista eða teknir af honum. Af sitjandi borgarfulltrúum utan oddvitans var einungis [[Ragnhildur Alda Vilhjálmsdóttir]] í efstu sætum listans en hún skipar fjórða sætið. [[Bjarni Guðjónsson]], fyrrum forstöðumaður hjá [[VÍS]] og atvinnumaður í knattspyrnu, var í öðru sætinu og [[Brynjar Níelsson]], fyrrum Alþingismaður, í því þriðja.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-28-listi-sjalfstaedisflokksins-i-reykjavik-stadfestur-468266|titill=Listi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík staðfestur|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=28. febrúar|ár=2026}}</ref> Tveir af sitjandi fulltrúm flokksins í borgarstjórn, þau [[Kjartan Magnússon]] og [[Marta Guðjónsdóttir]], gengu til liðs við [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkinn]] eftir að hafa verið hafnað af uppstillingarnefndinni. Áður hafði fyrsti varamaður flokksins í borgarstjórn, [[Helgi Áss Grétarsson]], einnig gengið til liðs við Miðflokkinn og þegið sæti á framboðslista þess flokks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262853376d/hefur-setid-tvo-af-thremur-borgar-stjornar-fundum-fra-thvi-ad-hann-skipti-um-lid|titill=Hefur setið tvo af þremur borgar­stjórnar­fundum frá því að hann skipti um lið|útgefandi=Vísir.is|mánuður=9. mars|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/06/borgarfulltruar_sjalfstaedisflokksins_i_midflokkinn/|titill=Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins í Miðflokkinn|útgefandi=Mbl.is|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> === (F) Flokkur fólksins === Í kosningunum 2022 leiddi [[Kolbrún Baldursdóttir]] lista Flokks fólksins og náði ein kjöri í borgarstjórn. Kolbrún náði kjöri á Alþingi í [[Alþingiskosningar 2024|kosningunum 2024]] og vék í kjölfarið úr borgarstjórn. [[Helga Þórðardóttir]] hefur verið oddviti flokksins í borgarstjórn síðan en hún hyggur ekki á framboð nú.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453554|title=Helga Þórðardóttir ætlar ekki aftur fram - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref> Framboðslisti flokksins var kynntur 31. mars. [[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] leiddi listann en hann er helst þekktur sem formaður [[Afstaða|Afstöðu]], réttindafélags fanga og fyrrverand fanga, og var virkur í starfi Samfylkingarinnar þar sem hann tók þátt í prófkjörinu í janúar en náði ekki kjöri í eitt sex efstu sætanna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262863764d/-eg-stend-ekki-her-ut-af-minni-for-tid-|titill=Ég stend ekki hér út af minni fortíð|útgefandi=Vísir|mánuður=31. mars|ár=2026}}</ref> === (G) Góðan daginn === Framboðið Góðan daginn kom fram skömmu áður en framboðsfresti lauk. Oddviti þess var Ingimar Þór Friðriksson, tölvunarfræðingur.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-godan-daginn-bydur-fram-i-reykjavik-472412|titill=Góðan daginn býður fram í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref> === (J) Sósíalistaflokkur Íslands === [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] leiddi lista Sósíalistaflokksins í kosningunum 2022 þegar flokkurinn fékk tvo fulltrúa kjörna í borgarstjórn. Eftir innanflokksátök 2025 sagði Sanna af sér embætti pólitísks leiðtoga flokksins. Uppstillingarnefnd ákvað efstu 10 sæti listans nú og oddviti var [[Silja Sóley Birgisdóttir]], stuðningsfulltrúi.<ref>{{Cite web|url=https://www.sosialistaflokkurinn.is/frettir/10-efstu-saeti-i-reykjavik|title=10 efstu sæti á framboðslista Sósíalistaflokks Íslands í Reykjavík|website=sosialistaflokkurinn.is|date=2026-02-07|access-date=2026-02-21}}</ref> Enginn af fyrrum borgarfulltrúum eða varaborgarfulltrúum flokksins skipa listann nú.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-10-silja-soley-leidir-lista-sosialista-i-borginni-466613/|titill=Silja Sóley leiðir lista Sósíalista í borginni|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. febrúar|ár=2026}}</ref> === (M) Miðflokkurinn === Miðflokkurinn fékk engann fulltrúa kjörinn í kosningunum 2022 en flokkurinn fékk aukinn liðsstyrk undir lok kjörtímabilsins þegar [[Helgi Áss Grétarsson]], varaborgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, gekk til liðs við Miðflokkinn og svo enn frekar þegar borgarfulltrúarnir [[Kjartan Magnússon]] og [[Marta Guðjónsdóttir]] gerðu slíkt hið sama. Uppstillingarnefnd setti saman framboðslista flokksins sem kynntur var 9. febrúar. Í oddvitasæti er [[Ari Edwald]], fyrrum forstjóri [[365 miðlar|365 miðla]], [[Mjólkursamsalan|MS]] og fyrrum framkvæmdastjóri [[Samtök atvinnulífsins|Samtaka Atvinnulífsins]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/466516|title=Ari Edwald leiðir lista Miðflokksins í Reykjavík - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2026-02-09|website=RÚV|access-date=2026-02-09}}</ref> Í öðru sæti er Kristín Kolbrún Waage Kolbeinsdóttir en hún var áður formaður Hvatar, félags sjálfstæðiskvenna í Reykjavík.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/01/25/kristin_vill_saeti_a_lista_midflokksins_i_borginni/|titill=Kristín vill sæti á lista Miðflokksins í borginni|útgefandi=mbl.is|mánuður=25. janúar|ár=2026}}</ref> === (P) Píratar === Píratar fengu þrjá fulltrúa kjörna í kosningunum 2022 og tóku þátt í báðum meirihlutunum sem myndaðir voru á kjörtímabilinu. Ljóst varð að [[Dóra Björt Guðjónsdóttir]] myndi ekki leiða listann aftur eftir að hún tilkynnti um að hún væri gengin til liðs við Samfylkinguna í desember 2025.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-16-dora-bjort-fer-ur-pirotum-i-samfylkinguna-461707|titill=Dóra Björt fer úr Pírötum í Samfylkinguna|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=16. desember|ár=2025}}</ref> [[Alexandra Briem]], borgarfulltrúi og oddviti flokksins í borgarstjórn eftir brotthvarf Dóru Bjartar, sóttist eftir því að leiða listann.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252818183d/alexandra-saekist-eftir-oddvitasaetinu|title=Alexandra sækist eftir oddvitasætinu - Vísir|last=Erlingsdóttir|first=Silja Rún Sigurbjörnsdóttir,Margrét Helga|date=2025-12-16|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Hið sama gerði Kristinn Jón Ólafsson, fyrsti varaborgarfulltrúi flokksins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-26-tvo-berjast-um-oddvitasaetid-hja-pirotum-468002|titill=Tvö berjast um oddvitasætið hjá Pírötum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=26. febrúar|ár=2026}}</ref> Prófkjör fór fram frá 26. febrúar til 6. mars. 230 atkvæði voru greidd í prófkjörinu og Kristinn fór með sigur af hólmi en Alexandra lenti í öðru sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-06-kristinn-skakar-sitjandi-oddvita-og-leidir-pirata-i-reykjavik-469042|titill=Kristinn skákar sitjandi oddvita og leiðir Pírata í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> === (R) Okkar borg === Hópur sem kallar sig Ísland þvert á flokka og stóð fyrir útfundum á Austurvelli um útlendingamál boðaði framboðið Okkar borg. Sigfús Aðalsteinsson fasteignasali leiddi það.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/455349|title=Ísland þvert á flokka boðar framboð til borgarstjórnar - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-10-06|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref> === (S) Samfylkingin === Samfylkingin fékk fimm fulltrúa kjörna í kosningunum 2022 undir forystu [[Dagur B. Eggertsson|Dags. B Eggertssonar]] sem gegndi embætti borgarstjóra þar til í janúar 2024. Í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]] náði Dagur kjöri á Alþingi og vék úr borgarstjórn í kjölfarið. [[Heiða Björg Hilmarsdóttir]] varð þá oddviti Samfylkingarinnar í borgarstjórn og svo borgarstjóri í nýjum meirihluta frá febrúar 2025. Hún gaf kost á sér að leiða Samfylkinguna áfram.<ref name=":0" /> [[Pétur Marteinsson]], rekstrarstjóri og fyrrum atvinnumaður í knattspyrnu bauð sig einnig fram í oddvitasætið.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262823575d/petur-fer-a-moti-borgar-stjora-og-vill-fyrsta-saetid-i-reykja-vik|title=Pétur fer á móti borgar­stjóra og vill fyrsta sætið í Reykja­vík - Vísir|last=Árnason|first=Eiður Þór|date=2026-01-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Prófkjör (eða flokksval eins og það er kallað í lögum flokksins) fór fram 24. janúar og var bindandi fyrir sex efstu sætin. Greidd voru 4.849 atkvæði og Pétur hafði öruggan sigur með 3.063 atkvæði í fyrsta sætið en Heiða Björg lenti í öðru sæti með 1.668 atkvæði í 1.–2. sæti og var raunar aðeins 15 atkvæðum frá því að hafna í þriðja sætinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-01-25-dora-bjort-ekki-medal-sjo-efstu-i-flokksvali-samfylkingarinnar-464931|titill=Dóra Björt ekki meðal sjö efstu í flokksvali Samfylkingarinnar|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=25. janúar|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/borgarstjori-galt-algjort-afhrod/|titill=Borgarstjóri galt agjört afhroð|útgefandi=Viðskiptablaðið|mánuður=24. janúar|ár=2026}}</ref> Nokkrum dögum eftir flokksvalið gaf Heiða það út að hún myndi taka annað sætið á listanum þrátt fyrir að niðurstaðan hafi verið henni mikil vonbrigði.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262834784d/heida-tekur-annad-saetid-i-reykjavik|titill=Heiða tekur annað sætið í Reykjavík|útgefandi=Vísir|mánuður=27. janúar|ár=2026}}</ref> == Skoðanakannanir == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! style="width:150px;" rowspan="2"| Fyrirtæki ! style="width:135px;" rowspan="2"| Framkvæmd ! style="width:30px;" rowspan="2"| Svarendur ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sjálfstæðisflokkurinn|D]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Samfylkingin|S]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Framsóknarflokkurinn|B]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Píratar|P]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|J]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Viðreisn|C]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Flokkur fólksins|F]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Vinstrið|A]]{{ref|a|[a]}} ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Miðflokkurinn (Ísland)|M]] ! class="unsortable" style="width:40px;" rowspan="2" | Aðrir ! style="width:30px;" rowspan="2"| Forskot |- ! style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Píratar}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Viðreisn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Flokkur fólksins}};"| ! style="background:#023f38;"| ! style="background:{{flokkslitur|Miðflokkurinn}};"| |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-15-sjalfstaedisflokkur-maelist-staerstur-i-nyrri-konnun-maskinu-475266 Maskína] |12.–15. maí 2026 |3000 |style="background:#C6ECFB;"|31,3 |19,4 |6,1 |2,4 |4,5 |12,0 |2,6 |11,0 |9,8 |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 11,9 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-15-sjalfstaedisflokkurinn-a-siglingu-i-lokakonnun-gallups-475158 Gallup] |11.–15. maí 2026 |1483 |style="background:#C6ECFB;"|31,3 |21,5 |4,7 |2,3 |4,8 |9,8 |2,3 |11,3 |10,9 |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 9,8 |- |[https://www.visir.is/g/20262879317d/sjalf-staedis-flokkur-eykur-for-skotid-a-sam-fylkingu-i-reykja-vik Maskína] |29. apríl–6. maí 2026 | |style="background:#C6ECFB;"|27,9 |18,0 |5,7 |4,9 |5,1 |12,6 |2,8 |13,2 |6,7 |3,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 9,9 |- |[https://www.visir.is/g/20262870855d/meiri-hlutinn-fallinn-sam-kvaemt-nyrri-konnun Gallup] |1.–15.apríl 2026 |857 |style="background:#C6ECFB;"|27,6 |23,2 |3,9 |3,5 |2,5 |10,0 |3,8 |13,5 |10,7 |1,5 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 4,4 |- |[https://www.dv.is/frettir/2026/3/28/fylgid-flugi-nyrri-konnun-borginni-einn-flokkur-lykilstodu/ Maskína] |12.–19. mars 2026 |1.442 |21,2 |style="background:#F6CDCF;"|21,7 |5,2 |5,4 |2,7 |12,6 |3,7 |12,4 |10,6 |4,4 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,5 |- |[https://vb.is/frettir/-hnifjafnt-a-toppnum/ Gallup] |4. mars 2026 (birting) | |style="background:#C6ECFB;"|26,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,4 |4,6 |3,7 |3,1 |10,7 |4,0 |8,7 |11,3 |1,2 | 0 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-27-samfylkingin-og-sjalfstaedisflokkur-gefa-eftir-i-borginni-468121 Maskína] |1.–27. febrúar 2026 |1.015 |22,7 |style="background:#F6CDCF;"|24,0 |5,1 |5,5 |3,7 |13,5 |3,4 |9,1 |11,0 |1,2 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,3 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |janúar 2026 | |24,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,1 |4,4 |3,0 |3,8 |14,6 |3,8 |8,7 |10,1 |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,7 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |desember 2025 | |24,1 |style="background:#F6CDCF;"|26,7 |4,5 |6,3 |5,5 |12,1 |4,8 |5,3 |10,0 |0,6 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,6 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |nóvember 2025 | |style="background:#C6ECFB;"|31,0 |25,5 |4,2 |6,4 |5,0 |11,9 |2,9 |4,2 |8,5 |0,3 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 5,5 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |október 2025 | |25,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,0 |3,9 |7,1 |6,1 |13,3 |5,2 |3,8 |8,5 |0,7 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,6 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |september 2025 | |24,8 |style="background:#F6CDCF;"|28,1 |3,4 |6,7 |3,9 |14,9 |4,6 |5,5 |7,1 |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 3,3 |- style="background:#E9E9E9;" |[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022#Reykjavík|Kosningar 2022]] |14. maí 2022 |– |style="background:#C6ECFB;"|24,5 |20,3 |18,7 |11,6 |7,7 |5,2 |4,5 |4,0 |2,5 |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðis}};color:#FFFFFF;"| 4,2 |} :{{note|a|a}} Dálkurinn sýnir fylgi Vinstrisins eftir að það kom til sögunnar en þar áður fylgi VG og Vors til vinstri. ==Niðurstöður== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand6=[[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] |votes6= 4805 |seats6=1 |sc6=-3 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=[[Björg Magnúsdóttir]] |votes4= 7436 |seats4=2 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Hildur Björnsdóttir]] |votes1=22930 |seats1=9 |sc1=+3 |party10=Góðan daginn (G) |color10= |cand10=Ingimar Þór Friðriksson |votes10=361 |seats10=0 |sc10= |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |cand8=[[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] |votes8=2319 |seats8=0 |sc8=-1 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=[[Silja Sóley Birgisdóttir]] |votes7=2858 |seats7=1 |sc7=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=[[Ari Edwald]] |votes3=7912 |seats3=3 |sc3=+3 |party9=[[Píratar]] (P) |cand9=[[Kristinn Jón Ólafsson]] |votes9=1348 |seats9=0 |sc9=-3 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Pétur Marteinsson]] |votes2=12737 |seats2=5 |sc2= |party5=[[Vinstrið]] (A) |color5=#023f38 |cand5=[[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] |votes5=6649 |seats5=2 |sc5=+2 |party11=Okkar borg (R) |color11= |cand11=Sigfús Aðalsteinsson |votes11=306 |seats11=0 |sc11= |invalid= 228 |blank= 1107 |electorate= 108545 }} ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík]] igbsx6y6pp9uh88ngsjtguh4w5p0mvl 1963821 1963820 2026-05-20T17:26:16Z Berserkur 10188 /* (S) Samfylkingin */ 1963821 wikitext text/x-wiki '''Borgarstjórnarkosningar''' fóru fram í [[Reykjavík]] [[16. maí]] [[2026]] þegar [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|kosið var til sveitarstjórna á landsvísu]]. Kosið var um 23 sæti í [[Borgarstjórn Reykjavíkur|borgarstjórn]] og 12 fulltrúa þurfti því til að mynda meirihluta. Framboðsfrestur var til 10. apríl og fram komu 11 framboðslistar. 24 kjörstaðir voru í hverfum borgarinnar. Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Í skoðanakönnununum mældistfylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] hærra en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hefur fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða átti sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem nú er oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út í desember 2025 að hún hygði á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''[[Vinstrið]]''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> Píratar og Sósíalistaflokkurinn tóku hins vegar ekki þátt í því og buðu fram í eigin nafni. ==Framboð== Fram komu 11 framboðslistar fyrir framboðsfrest, jafn margir og í síðustu kosningum. Ekki kom aftur fram framboð frá [[Ábyrg framtíð|Ábyrgri framtíð]] eða [[Reykjavík, besta borgin]] en á móti komu fram ný framboð sem nefnast Okkar borg og Góðan daginn. Vinstri græn bjóða ekki fram undir eigin nafni nú, heldur í kosningabandalagi með Vori til vinstri undir merkjum Vinstrisins. === (A) Vinstrið === Í kjölfar alþingiskosninganna 2024 vaknaði nokkur umræða um samstarf eða sameiningu flokka á vinstri vængnum eftir að Vinstri græn og Píratar féllu af þingi og Sósíalistaflokkurinn fékk engann mann kjörinn en samanlagt fylgi þessara þriggja flokka var 9,3% í kosningunum. [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]], sem hafði verið oddviti Sósíalistaflokksins, boðaði í desember 2025 að hún ætlaði ekki aftur að vera í framboði undir merkjum Sósíalistaflokksins þrátt fyrir að vera enn formlega félagi í flokknum. Hún kynnti áform um framboð undir heitinu „Vor til vinstri“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453521|title=Sanna ætlar aftur fram en ekki endilega fyrir Sósíalista - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://heimildin.is/grein/25803/|title=Sanna með nýtt framboð|last=Reynisson|first=Jón Trausti|date=2025-12-12|website=Heimildin|access-date=2026-01-08}}</ref> Samkomulag náðist um að Vinstri græn og Vor til vinstri stæðu saman að framboði sem kallast [[Vinstrið]] þar sem Sanna skipar fyrsta sætið og aðrir á vegum Vors til vinstri skipi sæti fjögur og fimm, en Vinstri græn skipi í sæti tvö, þrjú og sex. Forval fór fram hjá Vinstri grænum um röðun í þeirra sæti á lista Vinstrisins. [[Líf Magneudóttir]], sitjandi oddviti Vinstri grænna í borgarstjórn bar sigur úr býtum og skipar því annað sæti listans og [[Stefán Pálsson]] lenti í öðru sæti forvalsins og verður því í þriðja sæti hins sameiginlega framboðs. === (B) Framsóknarflokkurinn === Kosið var í efstu fjögur sæti lista Framsóknarflokksins á tvöföldu kjördæmaþingi 8. febrúar 2026. [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], fyrrum [[borgarstjóri Reykjavíkur]] (2024-2025) og sitjandi oddviti flokksins í borgarstjórn frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]] var einn í framboði í oddvitasætið og [[Magnea Gná Jóhannsdóttir]] sem skipaði þriðja sæti listans í kosningunum 2022 var ein í framboði í annað sætið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.tiktok.com/@chessafterdark/video/7420887642784435489?lang=en|titill=Ætlar Einar að bjóða sig aftur fram til Borgarstjóra á næsta kjörtímabili?|höfundur=@chessafterdark|útgefandi=TikTok|mánuður=1. október|ár=2024}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453513|title=Flestir oddvitar ætla aftur fram - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.framsokn.is/en/blog/nidurstada-i-reykjavik|titill=Niðurstaða í Reykjavík|útgefandi=Framsóknarflokkurinn|mánuður=8. febrúar|ár=2026}}</ref> === (C) Viðreisn === [[Þórdís Lóa Þórhallsdóttir]] hafði verið oddviti flokksins í borgarstjórn frá því að hann bauð fyrst fram í Reykjavík 2018 en gaf ekki kost á sér áfram.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-09-15-thordis-loa-gefur-ekki-kost-a-ser-i-borgarstjornarkosningum-453494|titill=Þórdís Lóa gefur ekki kost á sér í borgarstjórnarkosningum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. september|ár=2025}}</ref> Kosið var um oddvitasæti listans í leiðtogaprófkjöri 31. janúar 2026 þar sem fjórir voru í framboði: * [[Aðalsteinn Leifsson]], fyrrum ríkissáttasemjari (2020-2023) og aðstoðarmaður [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur]] utanríkisráðherra<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252817777d/adal-steinn-gefur-kost-a-ser-i-oddvitasaeti-og-fer-i-leyfi|title=Aðal­steinn gefur kost á sér í oddvitasæti og fer í leyfi - Vísir|last=Sæberg|first=Árni|date=2025-12-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> * [[Björg Magnúsdóttir]], sjónvarpskona og fyrrum aðstoðarmaður [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einars Þorsteinssonar]] borgarstjóra<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/thrju-i-oddvitaslag-hja-vidreisn-i-borginni/|title=Björg hellir sér í odd­vita­slaginn hjá Viðreisn|website=www.vb.is|access-date=2026-01-08}}</ref> * [[Róbert Ragnarsson]], fyrrum bæjarstjóri [[Grindavík|Grindavíkur]] (2010-2016)<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/10/robert_vill_leida_vidreisn_i_borginni/|title=Róbert vill leiða Viðreisn í borginni|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> * Signý Sigurðardóttir, viðskiptafræðingur. Björg Magnúsdóttir sigraði örugglega í prófkjörinu. Stillt var upp í önnur sæti listans og hann kynntur 5. mars. Í öðru sæti var Róbert Ragnarsson sem hafði boðið sig fram í leiðtogaprófkjörinu en í því þriðja var leikarinn [[Þorvaldur Davíð Kristjánsson]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-05-fjolmidlakona-stjornsysluradgjafi-og-leikari-i-thremur-efstu-saetum-vidreisnar-i-reykjavik-468882|titill=Fjölmiðlakona, stjórnsýsluráðgjafi og leikari í þremur efstu sætum Viðreisnar í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=5. mars|ár=2026}}</ref> === (D) Sjálfstæðisflokkurinn === [[Hildur Björnsdóttir]], sitjandi oddviti flokksins í borgarstjórn frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]] staðfesti í september 2025 að hún stefndi á að leiða listann áfram.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252775759d/oddvitarnir-aetla-ser-stora-hluti-eftir-atta-manudi|title=Oddvitarnir ætla sér stóra hluti eftir átta mánuði - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2025-09-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Boðað var til leiðtogaprófkjörs í Sjálfstæðisflokknum og ýmsir mögulegir mótframbjóðendur voru nefndir í umræðunni og þá sérstaklega [[Guðlaugur Þór Þórðarson]] alþingismaður og fyrrum [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|utanríkisráðherra]] (2017-2021), [[Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra Íslands|umhverfisráðherra]] (2021-2024). Eftir umhugsun lét hann þó ekki verða af framboði.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/eyjan/2025/04/24/ordid-gotunni-margir-vilja-gudlaug-thor-forystu-borginni-ut-med-alla-nuverandi-borgarfulltrua-sjalfstaedisflokksins/|title=Orðið á götunni: Margir vilja Guðlaug Þór í forystu í borginni – út með alla núverandi borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins|date=2025-04-24|website=DV|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252776160d/hildur-vill-leida-a-fram-en-gud-laugur-lodinn-i-svorum|title=Hildur vill leiða á­fram en Guð­laugur loðinn í svörum - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2025-09-17|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2026/01/02/miklar-likur-sagdar-ad-gudlaugur-thor-fari-fram-gegn-hildi/|title=Miklar líkur sagðar á að Guðlaugur Þór fari fram gegn Hildi|date=2026-01-02|website=DV|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262825166d/gud-laugur-fer-ekki-fram-i-reykja-vik|title=Guð­laugur fer ekki fram í Reykja­vík - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2026-06-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Þegar framboðsfresturinn rann út 6. janúar hafði aðeins borist framboð Hildar og hún varð því sjálfkjörin til að leiða flokkinn áfram og varð raunar fyrsti oddviti sjálfstæðismanna í borginni til að gera það tvennar kosningar í röð síðan [[Árni Sigfússon]] gerði það 1994 og 1998.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262825420d/hildur-bjorns-dottir-oskoradur-odd-viti-i-reykja-vik|title=Hildur Björns­dóttir óskoraður odd­viti í Reykja­vík - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2026-06-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Uppstillingarnefnd valdi listann að öðru leyti og réðst í mikla endurnýjun þar sem sitjandi borgarfulltrúarflokksins voru annað hvort færðir neðar á lista eða teknir af honum. Af sitjandi borgarfulltrúum utan oddvitans var einungis [[Ragnhildur Alda Vilhjálmsdóttir]] í efstu sætum listans en hún skipar fjórða sætið. [[Bjarni Guðjónsson]], fyrrum forstöðumaður hjá [[VÍS]] og atvinnumaður í knattspyrnu, var í öðru sætinu og [[Brynjar Níelsson]], fyrrum Alþingismaður, í því þriðja.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-28-listi-sjalfstaedisflokksins-i-reykjavik-stadfestur-468266|titill=Listi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík staðfestur|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=28. febrúar|ár=2026}}</ref> Tveir af sitjandi fulltrúm flokksins í borgarstjórn, þau [[Kjartan Magnússon]] og [[Marta Guðjónsdóttir]], gengu til liðs við [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkinn]] eftir að hafa verið hafnað af uppstillingarnefndinni. Áður hafði fyrsti varamaður flokksins í borgarstjórn, [[Helgi Áss Grétarsson]], einnig gengið til liðs við Miðflokkinn og þegið sæti á framboðslista þess flokks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262853376d/hefur-setid-tvo-af-thremur-borgar-stjornar-fundum-fra-thvi-ad-hann-skipti-um-lid|titill=Hefur setið tvo af þremur borgar­stjórnar­fundum frá því að hann skipti um lið|útgefandi=Vísir.is|mánuður=9. mars|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/06/borgarfulltruar_sjalfstaedisflokksins_i_midflokkinn/|titill=Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins í Miðflokkinn|útgefandi=Mbl.is|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> === (F) Flokkur fólksins === Í kosningunum 2022 leiddi [[Kolbrún Baldursdóttir]] lista Flokks fólksins og náði ein kjöri í borgarstjórn. Kolbrún náði kjöri á Alþingi í [[Alþingiskosningar 2024|kosningunum 2024]] og vék í kjölfarið úr borgarstjórn. [[Helga Þórðardóttir]] hefur verið oddviti flokksins í borgarstjórn síðan en hún hyggur ekki á framboð nú.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453554|title=Helga Þórðardóttir ætlar ekki aftur fram - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-09-15|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref> Framboðslisti flokksins var kynntur 31. mars. [[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] leiddi listann en hann er helst þekktur sem formaður [[Afstaða|Afstöðu]], réttindafélags fanga og fyrrverand fanga, og var virkur í starfi Samfylkingarinnar þar sem hann tók þátt í prófkjörinu í janúar en náði ekki kjöri í eitt sex efstu sætanna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262863764d/-eg-stend-ekki-her-ut-af-minni-for-tid-|titill=Ég stend ekki hér út af minni fortíð|útgefandi=Vísir|mánuður=31. mars|ár=2026}}</ref> === (G) Góðan daginn === Framboðið Góðan daginn kom fram skömmu áður en framboðsfresti lauk. Oddviti þess var Ingimar Þór Friðriksson, tölvunarfræðingur.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-godan-daginn-bydur-fram-i-reykjavik-472412|titill=Góðan daginn býður fram í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref> === (J) Sósíalistaflokkur Íslands === [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] leiddi lista Sósíalistaflokksins í kosningunum 2022 þegar flokkurinn fékk tvo fulltrúa kjörna í borgarstjórn. Eftir innanflokksátök 2025 sagði Sanna af sér embætti pólitísks leiðtoga flokksins. Uppstillingarnefnd ákvað efstu 10 sæti listans nú og oddviti var [[Silja Sóley Birgisdóttir]], stuðningsfulltrúi.<ref>{{Cite web|url=https://www.sosialistaflokkurinn.is/frettir/10-efstu-saeti-i-reykjavik|title=10 efstu sæti á framboðslista Sósíalistaflokks Íslands í Reykjavík|website=sosialistaflokkurinn.is|date=2026-02-07|access-date=2026-02-21}}</ref> Enginn af fyrrum borgarfulltrúum eða varaborgarfulltrúum flokksins skipa listann nú.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-10-silja-soley-leidir-lista-sosialista-i-borginni-466613/|titill=Silja Sóley leiðir lista Sósíalista í borginni|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. febrúar|ár=2026}}</ref> === (M) Miðflokkurinn === Miðflokkurinn fékk engann fulltrúa kjörinn í kosningunum 2022 en flokkurinn fékk aukinn liðsstyrk undir lok kjörtímabilsins þegar [[Helgi Áss Grétarsson]], varaborgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, gekk til liðs við Miðflokkinn og svo enn frekar þegar borgarfulltrúarnir [[Kjartan Magnússon]] og [[Marta Guðjónsdóttir]] gerðu slíkt hið sama. Uppstillingarnefnd setti saman framboðslista flokksins sem kynntur var 9. febrúar. Í oddvitasæti er [[Ari Edwald]], fyrrum forstjóri [[365 miðlar|365 miðla]], [[Mjólkursamsalan|MS]] og fyrrum framkvæmdastjóri [[Samtök atvinnulífsins|Samtaka Atvinnulífsins]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/466516|title=Ari Edwald leiðir lista Miðflokksins í Reykjavík - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2026-02-09|website=RÚV|access-date=2026-02-09}}</ref> Í öðru sæti er Kristín Kolbrún Waage Kolbeinsdóttir en hún var áður formaður Hvatar, félags sjálfstæðiskvenna í Reykjavík.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/01/25/kristin_vill_saeti_a_lista_midflokksins_i_borginni/|titill=Kristín vill sæti á lista Miðflokksins í borginni|útgefandi=mbl.is|mánuður=25. janúar|ár=2026}}</ref> === (P) Píratar === Píratar fengu þrjá fulltrúa kjörna í kosningunum 2022 og tóku þátt í báðum meirihlutunum sem myndaðir voru á kjörtímabilinu. Ljóst varð að [[Dóra Björt Guðjónsdóttir]] myndi ekki leiða listann aftur eftir að hún tilkynnti um að hún væri gengin til liðs við Samfylkinguna í desember 2025.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-16-dora-bjort-fer-ur-pirotum-i-samfylkinguna-461707|titill=Dóra Björt fer úr Pírötum í Samfylkinguna|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=16. desember|ár=2025}}</ref> [[Alexandra Briem]], borgarfulltrúi og oddviti flokksins í borgarstjórn eftir brotthvarf Dóru Bjartar, sóttist eftir því að leiða listann.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252818183d/alexandra-saekist-eftir-oddvitasaetinu|title=Alexandra sækist eftir oddvitasætinu - Vísir|last=Erlingsdóttir|first=Silja Rún Sigurbjörnsdóttir,Margrét Helga|date=2025-12-16|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Hið sama gerði Kristinn Jón Ólafsson, fyrsti varaborgarfulltrúi flokksins.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-26-tvo-berjast-um-oddvitasaetid-hja-pirotum-468002|titill=Tvö berjast um oddvitasætið hjá Pírötum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=26. febrúar|ár=2026}}</ref> Prófkjör fór fram frá 26. febrúar til 6. mars. 230 atkvæði voru greidd í prófkjörinu og Kristinn fór með sigur af hólmi en Alexandra lenti í öðru sæti.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-06-kristinn-skakar-sitjandi-oddvita-og-leidir-pirata-i-reykjavik-469042|titill=Kristinn skákar sitjandi oddvita og leiðir Pírata í Reykjavík|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> === (R) Okkar borg === Hópur sem kallar sig Ísland þvert á flokka og stóð fyrir útfundum á Austurvelli um útlendingamál boðaði framboðið Okkar borg. Sigfús Aðalsteinsson fasteignasali leiddi það.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/455349|title=Ísland þvert á flokka boðar framboð til borgarstjórnar - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-10-06|website=RÚV|access-date=2026-01-08}}</ref> === (S) Samfylkingin === Samfylkingin fékk fimm fulltrúa kjörna í kosningunum 2022 undir forystu [[Dagur B. Eggertsson|Dags. B Eggertssonar]] sem gegndi embætti borgarstjóra þar til í janúar 2024. Í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]] náði Dagur kjöri á Alþingi og vék úr borgarstjórn í kjölfarið. [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] varð þá oddviti Samfylkingarinnar í borgarstjórn og svo borgarstjóri í nýjum meirihluta frá febrúar 2025. Hún gaf kost á sér að leiða Samfylkinguna áfram.<ref name=":0" /> [[Pétur Marteinsson]], rekstrarstjóri og fyrrum atvinnumaður í knattspyrnu bauð sig einnig fram í oddvitasætið.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262823575d/petur-fer-a-moti-borgar-stjora-og-vill-fyrsta-saetid-i-reykja-vik|title=Pétur fer á móti borgar­stjóra og vill fyrsta sætið í Reykja­vík - Vísir|last=Árnason|first=Eiður Þór|date=2026-01-01|website=visir.is|language=is|access-date=2026-01-08}}</ref> Prófkjör (eða flokksval eins og það er kallað í lögum flokksins) fór fram 24. janúar og var bindandi fyrir sex efstu sætin. Greidd voru 4.849 atkvæði og Pétur hafði öruggan sigur með 3.063 atkvæði í fyrsta sætið en Heiða Björg lenti í öðru sæti með 1.668 atkvæði í 1.–2. sæti og var raunar aðeins 15 atkvæðum frá því að hafna í þriðja sætinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-01-25-dora-bjort-ekki-medal-sjo-efstu-i-flokksvali-samfylkingarinnar-464931|titill=Dóra Björt ekki meðal sjö efstu í flokksvali Samfylkingarinnar|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=25. janúar|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/borgarstjori-galt-algjort-afhrod/|titill=Borgarstjóri galt agjört afhroð|útgefandi=Viðskiptablaðið|mánuður=24. janúar|ár=2026}}</ref> Nokkrum dögum eftir flokksvalið gaf Heiða það út að hún myndi taka annað sætið á listanum þrátt fyrir að niðurstaðan hafi verið henni mikil vonbrigði.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262834784d/heida-tekur-annad-saetid-i-reykjavik|titill=Heiða tekur annað sætið í Reykjavík|útgefandi=Vísir|mánuður=27. janúar|ár=2026}}</ref> == Skoðanakannanir == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! style="width:150px;" rowspan="2"| Fyrirtæki ! style="width:135px;" rowspan="2"| Framkvæmd ! style="width:30px;" rowspan="2"| Svarendur ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sjálfstæðisflokkurinn|D]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Samfylkingin|S]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Framsóknarflokkurinn|B]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Píratar|P]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|J]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Viðreisn|C]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Flokkur fólksins|F]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Vinstrið|A]]{{ref|a|[a]}} ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Miðflokkurinn (Ísland)|M]] ! class="unsortable" style="width:40px;" rowspan="2" | Aðrir ! style="width:30px;" rowspan="2"| Forskot |- ! style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Píratar}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Viðreisn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Flokkur fólksins}};"| ! style="background:#023f38;"| ! style="background:{{flokkslitur|Miðflokkurinn}};"| |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-15-sjalfstaedisflokkur-maelist-staerstur-i-nyrri-konnun-maskinu-475266 Maskína] |12.–15. maí 2026 |3000 |style="background:#C6ECFB;"|31,3 |19,4 |6,1 |2,4 |4,5 |12,0 |2,6 |11,0 |9,8 |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 11,9 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-15-sjalfstaedisflokkurinn-a-siglingu-i-lokakonnun-gallups-475158 Gallup] |11.–15. maí 2026 |1483 |style="background:#C6ECFB;"|31,3 |21,5 |4,7 |2,3 |4,8 |9,8 |2,3 |11,3 |10,9 |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 9,8 |- |[https://www.visir.is/g/20262879317d/sjalf-staedis-flokkur-eykur-for-skotid-a-sam-fylkingu-i-reykja-vik Maskína] |29. apríl–6. maí 2026 | |style="background:#C6ECFB;"|27,9 |18,0 |5,7 |4,9 |5,1 |12,6 |2,8 |13,2 |6,7 |3,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 9,9 |- |[https://www.visir.is/g/20262870855d/meiri-hlutinn-fallinn-sam-kvaemt-nyrri-konnun Gallup] |1.–15.apríl 2026 |857 |style="background:#C6ECFB;"|27,6 |23,2 |3,9 |3,5 |2,5 |10,0 |3,8 |13,5 |10,7 |1,5 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 4,4 |- |[https://www.dv.is/frettir/2026/3/28/fylgid-flugi-nyrri-konnun-borginni-einn-flokkur-lykilstodu/ Maskína] |12.–19. mars 2026 |1.442 |21,2 |style="background:#F6CDCF;"|21,7 |5,2 |5,4 |2,7 |12,6 |3,7 |12,4 |10,6 |4,4 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,5 |- |[https://vb.is/frettir/-hnifjafnt-a-toppnum/ Gallup] |4. mars 2026 (birting) | |style="background:#C6ECFB;"|26,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,4 |4,6 |3,7 |3,1 |10,7 |4,0 |8,7 |11,3 |1,2 | 0 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-27-samfylkingin-og-sjalfstaedisflokkur-gefa-eftir-i-borginni-468121 Maskína] |1.–27. febrúar 2026 |1.015 |22,7 |style="background:#F6CDCF;"|24,0 |5,1 |5,5 |3,7 |13,5 |3,4 |9,1 |11,0 |1,2 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,3 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |janúar 2026 | |24,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,1 |4,4 |3,0 |3,8 |14,6 |3,8 |8,7 |10,1 |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,7 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |desember 2025 | |24,1 |style="background:#F6CDCF;"|26,7 |4,5 |6,3 |5,5 |12,1 |4,8 |5,3 |10,0 |0,6 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,6 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |nóvember 2025 | |style="background:#C6ECFB;"|31,0 |25,5 |4,2 |6,4 |5,0 |11,9 |2,9 |4,2 |8,5 |0,3 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 5,5 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |október 2025 | |25,4 |style="background:#F6CDCF;"|26,0 |3,9 |7,1 |6,1 |13,3 |5,2 |3,8 |8,5 |0,7 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,6 |- |[https://maskina.is/wp-content/uploads/2026/03/2026-02-Borgarstjorn-Borgarviti-Maskinu_v2.pdf Maskína] |september 2025 | |24,8 |style="background:#F6CDCF;"|28,1 |3,4 |6,7 |3,9 |14,9 |4,6 |5,5 |7,1 |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 3,3 |- style="background:#E9E9E9;" |[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022#Reykjavík|Kosningar 2022]] |14. maí 2022 |– |style="background:#C6ECFB;"|24,5 |20,3 |18,7 |11,6 |7,7 |5,2 |4,5 |4,0 |2,5 |1,0 | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðis}};color:#FFFFFF;"| 4,2 |} :{{note|a|a}} Dálkurinn sýnir fylgi Vinstrisins eftir að það kom til sögunnar en þar áður fylgi VG og Vors til vinstri. ==Niðurstöður== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand6=[[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] |votes6= 4805 |seats6=1 |sc6=-3 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=[[Björg Magnúsdóttir]] |votes4= 7436 |seats4=2 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Hildur Björnsdóttir]] |votes1=22930 |seats1=9 |sc1=+3 |party10=Góðan daginn (G) |color10= |cand10=Ingimar Þór Friðriksson |votes10=361 |seats10=0 |sc10= |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |cand8=[[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] |votes8=2319 |seats8=0 |sc8=-1 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=[[Silja Sóley Birgisdóttir]] |votes7=2858 |seats7=1 |sc7=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=[[Ari Edwald]] |votes3=7912 |seats3=3 |sc3=+3 |party9=[[Píratar]] (P) |cand9=[[Kristinn Jón Ólafsson]] |votes9=1348 |seats9=0 |sc9=-3 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Pétur Marteinsson]] |votes2=12737 |seats2=5 |sc2= |party5=[[Vinstrið]] (A) |color5=#023f38 |cand5=[[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] |votes5=6649 |seats5=2 |sc5=+2 |party11=Okkar borg (R) |color11= |cand11=Sigfús Aðalsteinsson |votes11=306 |seats11=0 |sc11= |invalid= 228 |blank= 1107 |electorate= 108545 }} ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík]] fchol8bk9bnxbl1rv9wue08u2cynec3 0 190936 1963846 1962200 2026-05-20T23:41:47Z TKSnaevarr 53243 1963846 wikitext text/x-wiki [[Mynd:The number of the beast is 666 Philadelphia, Rosenbach Museum and Library.jpg|thumb|right|''Tala dýrsins er 666'', málverk eftir [[William Blake]] frá 1805.]] '''Tala dýrsins''' er [[Tala (stærðfræði)|tala]] sem minnst er á í [[Opinberunarbók Jóhannesar]] í [[Nýja testamentið|nýja testamentinu]]. Talan tengist ófreskju, eða „[[Dýrið (Opinberunarbókin)|dýri]]“, sem birtist [[Jóhannes guðspjallamaður|Jóhannesi guðspjallamanni]] í sýn og er gjarnan túlkað sem [[andkristur]]inn sem mun birtast á jörðinni þegar dómsdagur er í nánd. Samkvæmt flestum útgáfum biblíunnar er talan '''666'''. Fjallað er um tölu dýrsins í 13. kafla Opinberunarbókarinnar, þar sem höfundurinn segir frá sýnum sínum af tveimur ófrýnilegum dýrum sem stíga hvert á fætur öðru upp úr hafinu og upp úr jörðinni. Í lok kaflans segir: {{Tilvitnun2|Hér reynir á speki. Sá sem skilning hefur reikni tölu dýrsins, því að tala manns er það, og tala hans er sex hundruð sextíu og sex.<ref>Biblían. Opinberun Jóhannesar. 13:18. (Netútgáfa Snerpu).</ref>}} Fræðimenn seinni tíma eru flestir sammála um að maðurinn sem tala dýrsins vísar til sé [[Neró|Neró Rómarkeisari]]. Neró stundaði skipulegar ofsóknir gegn [[Kristni|kristnum mönnum]] í [[Rómaveldi]] og lét pynta og taka marga þeirra af lífi með hrottalegum hætti. Í augum margra kristinna manna á 1. öld var Neró því nokkurs konar holdgervingur [[Illska|illskunnar]].<ref>{{Vefheimild|titill= Tala dýrsins 666 og Neró keisari|höfundur=Atli Ísleifsson|dags= 27. apríl 2026 |skoðað=3. maí 2026|url=https://www.visir.is/g/20262874574d/tala-dyrsins-666-og-nero-keisari|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]}}</ref> Í Opinberunarbókinni er dýrinu lýst þannig að það hafi hlotið banasár, en verið læknað engu að síður. Einnig er sagt um dýrið að það „var og er ekki og kemur aftur“. Þessi lýsing samræmist því að Neró hafði fyrirfarið sér árið 68 en uppi voru þrálátar sögur um að hann hefði komist lífs af eða myndi snúa aftur frá dauðum. Margir svindlarar sem þóttust vera Neró höfðu stigið fram eftir dauða hans og margir kristnir menn óttuðust að Neró myndi snúa aftur á dómsdegi sem andstæða og höfuðandstæðingur [[Jesús|Krists]].<ref>{{Cite book|author=Michael Grant|title=Neró|year=1985|publisher=Örn og Örlygur|translator=Dag Þorleifsson|translator-link=Dagur Þorleifsson|page=250–251}}</ref> Þegar Opinberunarbókin var rituð tíðkaðist að láta hvern staf í stafrófinu standa fyrir tiltekna tölu, bæði á [[Grískt stafróf|gríska]] og [[Hebreskt stafróf|hebreska stafrófinu]]. Þessi talnakóðun nefndist ''[[gematria]]'' og var gjarnan notuð til að koma skilaboðum áleiðis á dulmáli. Gjarnan er talið að tala dýrsins vísi til Nerós þar sem summa tölustafanna í nafni hans á grísku (Neron Kaisar, eða NRON QSR í umritun á hebresku) með ''gematria'' er 666 (50, 200, 6, 50, 100, 60 og 200).<ref name=vv>{{Vísindavefurinn|81197|Er 666 tala djöfulsins?|höfundur=Jón Gunnar Þorsteinsson|dags=2. mars 2021|skoðað=3. maí 2026}}</ref> Þessi sennilega merking tölu dýrsins hefur ekki verið öllum ljós í gegnum tíðina og lesendur Opinberunarbókarinnar hafa lagt fram ýmsar aðrar kenningar um það hvað talan eigi að þýða. Meðal annars hafa verið uppi kenningar um að tala dýrsins vísi til [[Adolf Hitler|Adolfs Hitler]], [[Jósef Stalín|Jósefs Stalín]], [[Saddam Hussein|Saddams Hussein]], [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og [[Páfi|kaþólska páfadæmisins]].<ref name=vv/> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Nýja testamentið]] [[Flokkur:Satanismi]] 50x4p3rm4ogk2mjhg88plrsyj5nmz0i 0 191053 1963779 1963778 2026-05-20T11:59:08Z Akigka 183 1963779 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Indian_Rebellion_of_1857.jpg|thumb|Kort af Norður-Indlandi frá 1912 þar sem helstu átakasvæði eru merkt með rauðu.]] '''Uppreisnin á Indlandi''' var meiriháttar uppreisn gegn yfirráðum [[Breska Austur-Indíafélagið|Breska Austur-Indíafélagsins]] á [[Indland]]i árið [[1857]]. Á þeim tíma fór félagið með nýlendustjórn Indlands í nafni [[Breska krúnan|bresku krúnunnar]].<ref name="marshall-197">{{cite book|author=Marshall, P. J.|year=2007|title=The Making and Unmaking of Empires: Britain, India, and America c. 1750–1783|location=Oxford and New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-922666-5|p=197}}</ref><ref>{{cite book|author=David, Saul|year=2003|title=The Indian Mutiny: 1857|location=London|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-100554-6|p=9}}</ref> Átökin hófust þegar [[sepahíi|sepahíar]] í hersveitum félagsins í [[Meerut]], 64 km norðvestan við [[Delí]], snerust gegn breskum yfirboðurum sínum 10. maí. Í kjölfarið brutust út uppreisnir víða um landið, en aðallega við [[Gangesfljót]] í norðurhlutanum og [[Mið-Indland]]i.<ref name="bose-jalal-2003lead">{{cite book|author1=Bose, Sugata|author2=Jalal, Ayesha|year=2004 [1997]|title=Modern South Asia: History, Culture, Political Economy|edition=2|location=London|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-30787-1|pp=72–73}}</ref><ref name="Marriott2013">{{Citation |last=Marriott |first=John |title=The other empire: Metropolis, India and progress in the colonial imagination |url=https://books.google.com/books?id=eXPLCgAAQBAJ&pg=PA195 |page=195 |year=2013 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-1-84779-061-3}}</ref> Uppreisnin var ógnun við hernaðarleg yfirráð [[Breska heimsveldið|Breska heimsveldisins]] í heimshlutanum. Bretar brugðust því við með mikilli hörku og tókst að gera út af við síðustu leifar uppreisnarinnar í [[Gwalior]] 20. júní 1858.<ref>{{cite book|author=Bandyopadhyay, Sekhara|year=2004|title=From Plassey to Partition: A History of Modern India|location=New Delhi|publisher=Orient Longman|isbn=978-81-250-2596-2|pp=169–172}}</ref><ref>{{cite book|author=Brown, Judith M.|year=1994|title=Modern India: The Origins of an Asian Democracy|edition=2|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-873113-9|pp=85–87}}</ref><ref>{{cite book|author1=Metcalf, Barbara D.|author2=Metcalf, Thomas R.|year=2006|title=A Concise History of Modern India|edition=2|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-68225-1|pp=100–106}}</ref> Þann 1. nóvember 1858 gáfu Bretar uppreisnarmönnum sem ekki höfðu gerst sekir um morð upp sakir, en lýstu ekki átökum formlega lokið fyrr en 8. júlí 1859. Heiti atburðanna er umdeilt. Þetta hefur verið kallað ýmist [[uppreisn]], [[bylting]], eða „fyrsta sjálfstæðisstríð Indlands“.<ref name="Williams2006">{{Citation |last=Peers |first=Douglas M. |title=A Companion to 19th-Century Britain |page=63 |year=2006 |editor-last=Williams |editor-first=Chris |chapter=Britain and Empire |chapter-url=https://books.google.com/books?id=7pcMC7ANpmoC&pg=PA63 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-5679-0}}</ref> Uppreisnin markaði ákveðin vatnaskil í stjórn Breska heimsveldisins, því Bretar neyddust til að endurskoða fyrirkomulagið við stjórn Indlands.<ref>{{cite book|author=Peers, Douglas M.|year=2006|chapter=Britain and Empire|editor=Williams, Chris|title=A Companion to 19th-Century Britain|publisher=John Wiley & Sons|page=63|isbn=978-1-4051-5679-0}}</ref> Í kjölfarið voru sett [[lög um stjórn Indlands 1858]] sem kváðu á um bein yfirráð [[ríkisstjórn Bretlands|ríkisstjórnar Bretlands]] á Indlandi, sem aftur leiddi til upplausnar Breska Austur-Indíafélagsins.<ref>{{cite book|author=Bayly, Christopher Alan|year=1987|title=Indian Society and the Making of the British Empire|series=The New Cambridge History of India|volume=II.1|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-38650-0}}</ref> Um 6000 af 40.000 Bretum sem á þeim tíma bjuggu á Indlandi voru myrt, þar á meðal margir almennir borgarar. Talið er að yfir 800.000 Indverjar, flestir almennir borgarar, hafi látið lífið í hefndaraðgerðum Breta og vegna sjúkdóma og hungursneyðar í kjölfarið.<ref>{{cite book|author=Peers, Douglas M.|year=2013|title=India Under Colonial Rule: 1700–1885|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-88286-2}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Saga Indlands]] [[Flokkur:Breska heimsveldið]] [[Flokkur:Viktoríutímabilið]] [[Flokkur:Uppreisnir]] [[Flokkur:1857]] 1gvg4rsunv76stzv1sj6423fwqzsi83 1963780 1963779 2026-05-20T12:01:46Z Akigka 183 1963780 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Indian_Rebellion_of_1857.jpg|thumb|Kort af Norður-Indlandi frá 1912 þar sem helstu átakasvæði eru merkt með rauðu.]] '''Uppreisnin á Indlandi''' var meiriháttar uppreisn gegn yfirráðum [[Breska Austur-Indíafélagið|Breska Austur-Indíafélagsins]] á [[Indland]]i árið [[1857]]. Á þeim tíma fór félagið með nýlendustjórn Indlands í nafni [[Breska krúnan|bresku krúnunnar]].<ref name="marshall-197">{{cite book|author=Marshall, P. J.|year=2007|title=The Making and Unmaking of Empires: Britain, India, and America c. 1750–1783|location=Oxford and New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-922666-5|p=197}}</ref><ref>{{cite book|author=David, Saul|year=2003|title=The Indian Mutiny: 1857|location=London|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-100554-6|p=9}}</ref> Átökin hófust þegar [[sepahíi|sepahíar]] í hersveitum félagsins í [[Meerut]], 64 km norðvestan við [[Delí]], snerust gegn breskum yfirboðurum sínum 10. maí. Í kjölfarið brutust út uppreisnir víða um landið, en aðallega við [[Gangesfljót]] í norðurhlutanum og [[Mið-Indland]]i.<ref name="bose-jalal-2003lead">{{cite book|author1=Bose, Sugata|author2=Jalal, Ayesha|year=2004 [1997]|title=Modern South Asia: History, Culture, Political Economy|edition=2|location=London|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-30787-1|pp=72–73}}</ref><ref name="Marriott2013">{{Citation |last=Marriott |first=John |title=The other empire: Metropolis, India and progress in the colonial imagination |url=https://books.google.com/books?id=eXPLCgAAQBAJ&pg=PA195 |page=195 |year=2013 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-1-84779-061-3}}</ref> Uppreisnin var ógnun við hernaðarleg yfirráð [[Breska heimsveldið|Breska heimsveldisins]] í heimshlutanum. Bretar brugðust því við með mikilli hörku og tókst að gera út af við síðustu leifar uppreisnarinnar í [[Gwalior]] 20. júní 1858.<ref>{{cite book|author=Bandyopadhyay, Sekhara|year=2004|title=From Plassey to Partition: A History of Modern India|location=New Delhi|publisher=Orient Longman|isbn=978-81-250-2596-2|pp=169–172}}</ref><ref>{{cite book|author=Brown, Judith M.|year=1994|title=Modern India: The Origins of an Asian Democracy|edition=2|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-873113-9|pp=85–87}}</ref><ref>{{cite book|author1=Metcalf, Barbara D.|author2=Metcalf, Thomas R.|year=2006|title=A Concise History of Modern India|edition=2|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-68225-1|pp=100–106}}</ref> Þann 1. nóvember 1858 gáfu Bretar uppreisnarmönnum sem ekki höfðu gerst sekir um morð upp sakir, en lýstu ekki átökum formlega lokið fyrr en 8. júlí 1859. Heiti atburðanna er umdeilt. Þetta hefur verið kallað ýmist [[uppreisn]], [[bylting]], eða „fyrsta sjálfstæðisstríð Indlands“.<ref name="Williams2006">{{Citation |last=Peers |first=Douglas M. |title=A Companion to 19th-Century Britain |page=63 |year=2006 |editor-last=Williams |editor-first=Chris |chapter=Britain and Empire |chapter-url=https://books.google.com/books?id=7pcMC7ANpmoC&pg=PA63 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-5679-0}}</ref> Uppreisnin markaði ákveðin vatnaskil í stjórn Breska heimsveldisins, því Bretar neyddust til að endurskoða fyrirkomulagið við stjórn Indlands.<ref name="Williams2006" /> Í kjölfarið voru sett [[lög um stjórn Indlands 1858]] sem kváðu á um bein yfirráð [[ríkisstjórn Bretlands|ríkisstjórnar Bretlands]] á Indlandi, sem aftur leiddi til upplausnar Breska Austur-Indíafélagsins.<ref>{{cite book|author=Bayly, Christopher Alan|year=1987|title=Indian Society and the Making of the British Empire|series=The New Cambridge History of India|volume=II.1|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-38650-0}}</ref> Um 6000 af 40.000 Bretum sem á þeim tíma bjuggu á Indlandi voru myrt, þar á meðal margir almennir borgarar. Talið er að yfir 800.000 Indverjar, flestir almennir borgarar, hafi látið lífið í hefndaraðgerðum Breta og vegna sjúkdóma og hungursneyðar í kjölfarið.<ref>{{cite book|author=Peers, Douglas M.|year=2013|title=India Under Colonial Rule: 1700–1885|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-88286-2}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Saga Indlands]] [[Flokkur:Breska heimsveldið]] [[Flokkur:Viktoríutímabilið]] [[Flokkur:Uppreisnir]] [[Flokkur:1857]] jqx2s8kvkm8agm431v5n38nqf9wya46 1963781 1963780 2026-05-20T12:02:31Z Akigka 183 1963781 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Indian_Rebellion_of_1857.jpg|thumb|Kort af Norður-Indlandi frá 1912 þar sem helstu átakasvæði eru merkt með rauðu.]] '''Uppreisnin á Indlandi''' var meiriháttar uppreisn gegn yfirráðum [[Breska Austur-Indíafélagið|Breska Austur-Indíafélagsins]] á [[Indland]]i árið [[1857]]. Á þeim tíma fór félagið með nýlendustjórn Indlands í nafni [[Breska krúnan|bresku krúnunnar]].<ref name="marshall-197">{{cite book|author=Marshall, P. J.|year=2007|title=The Making and Unmaking of Empires: Britain, India, and America c. 1750–1783|location=Oxford and New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-922666-5|p=197}}</ref><ref>{{cite book|author=David, Saul|year=2003|title=The Indian Mutiny: 1857|location=London|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-100554-6|p=9}}</ref> Átökin hófust þegar [[sepahíi|sepahíar]] í hersveitum félagsins í [[Meerut]], 64 km norðvestan við [[Delí]], snerust gegn breskum yfirboðurum sínum 10. maí. Í kjölfarið brutust út uppreisnir víða um landið, en aðallega við [[Gangesfljót]] í norðurhlutanum og [[Mið-Indland]]i.<ref name="bose-jalal-2003lead">{{cite book|author1=Bose, Sugata|author2=Jalal, Ayesha|year=2004 [1997]|title=Modern South Asia: History, Culture, Political Economy|edition=2|location=London|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-30787-1|pp=72–73}}</ref><ref name="Marriott2013">{{Citation |last=Marriott |first=John |title=The other empire: Metropolis, India and progress in the colonial imagination |url=https://books.google.com/books?id=eXPLCgAAQBAJ&pg=PA195 |page=195 |year=2013 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-1-84779-061-3}}</ref> Uppreisnin var ógnun við hernaðarleg yfirráð [[Breska heimsveldið|Breska heimsveldisins]] í heimshlutanum. Bretar brugðust því við með mikilli hörku og tókst að gera út af við síðustu leifar uppreisnarinnar í [[Gwalior]] 20. júní 1858.<ref>{{cite book|author=Bandyopadhyay, Sekhara|year=2004|title=From Plassey to Partition: A History of Modern India|location=New Delhi|publisher=Orient Longman|isbn=978-81-250-2596-2|pp=169–172}}</ref><ref>{{cite book|author=Brown, Judith M.|year=1994|title=Modern India: The Origins of an Asian Democracy|edition=2|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-873113-9|pp=85–87}}</ref><ref>{{cite book|author1=Metcalf, Barbara D.|author2=Metcalf, Thomas R.|year=2006|title=A Concise History of Modern India|edition=2|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-68225-1|pp=100–106}}</ref> Þann 1. nóvember 1858 gáfu Bretar uppreisnarmönnum sem ekki höfðu gerst sekir um morð upp sakir, en lýstu ekki átökum formlega lokið fyrr en 8. júlí 1859. Heiti atburðanna er umdeilt. Þetta hefur verið kallað ýmist [[uppreisn]], [[bylting]], eða „fyrsta sjálfstæðisstríð Indlands“.<ref name="Williams2006">{{Citation |last=Peers |first=Douglas M. |title=A Companion to 19th-Century Britain |page=63 |year=2006 |editor-last=Williams |editor-first=Chris |chapter=Britain and Empire |chapter-url=https://books.google.com/books?id=7pcMC7ANpmoC&pg=PA63 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-5679-0}}</ref> Uppreisnin markaði ákveðin vatnaskil í stjórn Breska heimsveldisins, því Bretar neyddust til að endurskoða fyrirkomulagið við stjórn Indlands.<ref name="Williams2006" /> Í kjölfarið voru sett [[lög um stjórn Indlands 1858]] sem kváðu á um bein yfirráð [[ríkisstjórn Bretlands|ríkisstjórnar Bretlands]] á Indlandi, sem aftur leiddi til upplausnar Breska Austur-Indíafélagsins.<ref>{{cite book|author=Bayly, Christopher Alan|year=1987|title=Indian Society and the Making of the British Empire|series=The New Cambridge History of India|volume=II.1|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-38650-0}}</ref> Um 6000 af 40.000 Bretum sem á þeim tíma bjuggu á Indlandi voru myrt, þar á meðal margir almennir borgarar. Talið er að yfir 800.000 Indverjar, flestir almennir borgarar, hafi látið lífið í hefndaraðgerðum Breta og vegna sjúkdóma og hungursneyðar í kjölfarið.<ref>{{cite book|author=Peers, Douglas M.|year=2013|title=India Under Colonial Rule: 1700–1885|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-88286-2}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Breska Indland]] [[Flokkur:Viktoríutímabilið]] [[Flokkur:Uppreisnir]] [[Flokkur:1857]] g9udzk3orkl296juiloebiw5ru8vm3r 0 191054 1963783 2026-05-20T12:04:48Z Akigka 183 Tilvísun á [[Uppreisnin á Indlandi]] 1963783 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Uppreisnin á Indlandi]] etq40at191ithub35v6x0syy3tdwlws 0 191055 1963787 2026-05-20T12:08:42Z Fyxi 84003 Ný síða 1963787 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Berat-sýsla | nafn_í_eignarfalli = Berat-sýslu | nafn_á_frummáli = ''Qarku i Beratit'' ([[albanska]]) | tegund_byggðar = [[Albanía#Stjórnsýslueiningar|Sýsla]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Berat.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Stema e Qarkut Berat.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Albania (Berat County).svg | kort_texti = Staðsetning í Albaníu | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Albanía}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Berat]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 1.798 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://databaza.instat.gov.al:8083/pxweb/en/DST/START__DE/POP02/ |title=Population by prefecture, county and municipality |website=INSTAT Data Portal |publisher=Institute of Statistics (INSTAT) |language=en |access-date=2026-05-20 }}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 138.926 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Berat-sýsla''' ([[albanska]]: ''Qarku i Beratit'') er ein af tólf sýslum [[Albanía|Albaníu]]. Höfuðstaður sýslunnar er borgin [[Berat]]. Íbúafjöldinn árið 2025 var 138.926.<ref name="mannfjöldi" /> == Sveitarfélög == * [[Berat]] * [[Dimal]] * [[Kuçovë]] * [[Poliçan]] * [[Skrapar]] == Tilvísanir == {{reflist}} {{Sýslur Albaníu}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Sýslur í Albaníu]] 2kt1amlpoo7eonjne05lr52qe8o6a9e 1963792 1963787 2026-05-20T12:14:42Z Fyxi 84003 1963792 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Berat-sýsla | nafn_í_eignarfalli = Berat-sýslu | nafn_á_frummáli = ''Qarku i Beratit'' ([[albanska]]) | tegund_byggðar = [[Albanía#Stjórnsýslueiningar|Sýsla]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Berat.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Stema e Qarkut Berat.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Albania (Berat County).svg | kort_texti = Staðsetning í Albaníu | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Albanía}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Berat]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 1.798 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://databaza.instat.gov.al:8083/pxweb/en/DST/START__DE/POP02/ |title=Population by prefecture, county and municipality |website=INSTAT Data Portal |publisher=Institute of Statistics (INSTAT) |language=en |access-date=2026-05-20 }}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 138.926 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Berat-sýsla''' ([[albanska]]: ''Qarku i Beratit'') er ein af tólf sýslum [[Albanía|Albaníu]]. Höfuðstaður sýslunnar er borgin [[Berat]]. Íbúafjöldinn árið 2025 var 138.926.<ref name="mannfjöldi" /> == Sveitarfélög == * [[Berat]] * [[Dimal]] * [[Kuçovë]] * [[Poliçan]] * [[Skrapar]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Sýslur Albaníu}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Sýslur í Albaníu]] 48w905u7nx2ecksm2thyukmfdidn01e 14 191056 1963788 2026-05-20T12:09:59Z Fyxi 84003 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Albanía]]“ 1963788 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Albanía]] s69hl0oqo1v36n8bg5ew0x20573fnug 10 191057 1963789 2026-05-20T12:10:35Z Fyxi 84003 Nýtt snið 1963789 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Sýslur Albaníu | title = [[Albanía#Stjórnsýslueiningar|Sýslur Albaníu]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | list1 = * [[Berat-sýsla|Berat]] * [[Dibër-sýsla|Dibër]] * [[Durrës-sýsla|Durrës]] * [[Elbasan-sýsla|Elbasan]] * [[Fier-sýsla|Fier]] * [[Gjirokastër-sýsla|Gjirokastër]] * [[Korçë-sýsla|Korçë]] * [[Kukës-sýsla|Kukës]] * [[Lezhë-sýsla|Lezhë]] * [[Shkodër-sýsla|Shkodër]] * [[Tiranë-sýsla|Tiranë]] * [[Vlorë-sýsla|Vlorë]] | below = * {{Icon|Category}} [[:Flokkur:Sýslur í Albaníu|Flokkur]] }}<noinclude> [[Flokkur:Landafræðisnið]] </noinclude> 9nqlx3p11pv5bl8yismh19jsodvt6vd 0 191058 1963801 2026-05-20T12:55:24Z Fyxi 84003 Ný síða 1963801 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Dibër-sýsla | nafn_í_eignarfalli = Dibër-sýslu | nafn_á_frummáli = ''Qarku i Dibrës'' ([[albanska]]) | tegund_byggðar = [[Albanía#Stjórnsýslueiningar|Sýsla]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = ALB Qarku i Dibrës flag.svg | innsigli = | skjaldarmerki = ALB Qarku i Dibrës COA.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Albania (Dibër County).svg | kort_texti = Staðsetning í Albaníu | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Albanía}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Peshkopi]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 2.586 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://databaza.instat.gov.al:8083/pxweb/en/DST/START__DE/POP02/ |title=Population by prefecture, county and municipality |website=INSTAT Data Portal |publisher=Institute of Statistics (INSTAT) |language=en |access-date=2026-05-20 }}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 104.624 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Dibër-sýsla''' ([[albanska]]: ''Qarku i Dibrës'') er ein af tólf sýslum [[Albanía|Albaníu]]. Höfuðstaður sýslunnar er [[Peshkopi]]. Íbúafjöldinn árið 2025 var 104.624.<ref name="mannfjöldi" /> == Sveitarfélög == * [[Bulqizë]] * [[Dibër]] * [[Klos]] * [[Mat (Albaníu)|Mat]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Sýslur Albaníu}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Sýslur í Albaníu]] q0qs980u6u7y3lw1dxeyjvj3vazifsc 0 191059 1963802 2026-05-20T13:03:32Z Fyxi 84003 Ný síða 1963802 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Durrës-sýsla | nafn_í_eignarfalli = Durrës-sýslu | nafn_á_frummáli = ''Qarku i Durrësit'' ([[albanska]]) | tegund_byggðar = [[Albanía#Stjórnsýslueiningar|Sýsla]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Durrës.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Stema e Qarkut Durrës.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Albania (Durrës County).svg | kort_texti = Staðsetning í Albaníu | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Albanía}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Durrës]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 766 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://databaza.instat.gov.al:8083/pxweb/en/DST/START__DE/POP02/ |title=Population by prefecture, county and municipality |website=INSTAT Data Portal |publisher=Institute of Statistics (INSTAT) |language=en |access-date=2026-05-20 }}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 222.999 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Durrës-sýsla''' ([[albanska]]: ''Qarku i Durrësit'') er ein af tólf sýslum [[Albanía|Albaníu]]. Höfuðstaður sýslunnar er borgin [[Durrës]]. Íbúafjöldinn árið 2025 var 222.999.<ref name="mannfjöldi" /> Hún er minnsta sýsla landsins að flatarmáli eða um 766 km{{sup|2}}. == Sveitarfélög == * [[Durrës]] * [[Krujë]] * [[Shijak]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Sýslur Albaníu}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Sýslur í Albaníu]] 0fn014s6kv8fvnn4456yfetha94r6k4 0 191060 1963804 2026-05-20T13:19:22Z Fyxi 84003 Ný síða 1963804 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Elbasan-sýsla | nafn_í_eignarfalli = Elbasan-sýslu | nafn_á_frummáli = ''Qarku i Elbasanit'' ([[albanska]]) | tegund_byggðar = [[Albanía#Stjórnsýslueiningar|Sýsla]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = Flag of Elbasan.svg | innsigli = | skjaldarmerki = Stema e Qarkut Elbasan.svg | viðurnefni = | kjörorð = | kort = Albania (Elbasan County).svg | kort_texti = Staðsetning í Albaníu | teiknibóla_kort = <!-- nafnið sem er notað af Snið:Location map --> | teiknibóla_kort_texti = | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Albanía}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Elbasan]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 3.199 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjöldi">{{cite web |url=https://databaza.instat.gov.al:8083/pxweb/en/DST/START__DE/POP02/ |title=Population by prefecture, county and municipality |website=INSTAT Data Portal |publisher=Institute of Statistics (INSTAT) |language=en |access-date=2026-05-20 }}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 226.963 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Elbasan-sýsla''' ([[albanska]]: ''Qarku i Elbasanit'') er ein af tólf sýslum [[Albanía|Albaníu]]. Höfuðstaður sýslunnar er borgin [[Elbasan]]. Íbúar árið 2025 voru 226.963.<ref name="mannfjöldi" /> == Sveitarfélög == * [[Belsh]] * [[Cërrik]] * [[Elbasan]] * [[Gramsh]] * [[Librazhd]] * [[Peqin]] * [[Prrenjas]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Sýslur Albaníu}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Sýslur í Albaníu]] snybx9858se2xo77ush3ued5yhwtvee 0 191062 1963823 2026-05-20T18:25:11Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Mynd:Saint John on Patmos.jpg|thumb|right|Myndlýsing af sýnum Jóhannesar frá Patmos úr bókinni ''Très Riches Heures du duc de Berry''.]] '''Opinberunarbókin''', einnig kölluð '''Opinberunarbók Jóhannesar''' eða '''Opinberun Jóhannesar''' er síðasta bók [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]]. Bókin var rituð á [[Gríska|grísku]] og titill hennar er dreginn af fyrsta orði hennar, ''apokalypsís'' ([[grískt letur]]: ἀποκάλυψις)...“ 1963823 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Saint John on Patmos.jpg|thumb|right|Myndlýsing af sýnum Jóhannesar frá Patmos úr bókinni ''Très Riches Heures du duc de Berry''.]] '''Opinberunarbókin''', einnig kölluð '''Opinberunarbók Jóhannesar''' eða '''Opinberun Jóhannesar''' er síðasta bók [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]]. Bókin var rituð á [[Gríska|grísku]] og titill hennar er dreginn af fyrsta orði hennar, ''apokalypsís'' ([[grískt letur]]: ἀποκάλυψις), sem þýðir bókstaflega „opinberun“ eða „afhjúpun“. Opinberunarbókin er eina kanóníska [[Heimsendir|heimsslitabókin]] í nýja testamentinu og efni hennar skipar mikilvægan sess í [[Kristni|kristinni]] [[heimsslitafræði]]. Bókin er í senn sendibréf, heimsendasýn og spádómur. Hún hefst á ávarpi Jóhannesar nokkurs á eyjunni [[Patmos]] á [[Eyjahaf]]i til „sjö söfnuða í Asíu“ með hvatningarorðum frá [[Jesús|Kristi]]. Hann lýsir síðan röð framtíðarsýna og teikna sem eiga að boða endurkomu Krists til jarðar. Í sýnunum birtast persónur á borð við [[Konan klædd sólinni|konu klædda sólinni]] með tunglið undir fótum sér og kórónu með tólf stjörnum, sjöhöfða dreka og sjöhöfða [[Dýrið (Opinberunarbókin)|dýr]]. Höfundur bókarinnar er aðeins nefndur Jóhannes í textanum en umdeilt er hver hann var í raun.{{efn|Kristnir fræðimenn á annarri til þriðju aldar, þar á meðal [[Papías frá Híerapólis]], [[Jústínus píslarvottur]], [[Hippolýtos frá Róm]], [[Írenæus]], [[Melíton frá Sardis]], [[Klemens frá Alexandríu]], [[Origenes]], [[Viktorínos frá Pettau]] og höfundur [[Muratori-handritsbrotið|Muratori-handritsbrotsins]], töldu [[Jóhannes postuli|Jóhannes postula]] vera höfund opinberunarbókarinnar.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}}{{sfn|Carson|2005|page=465ff}}{{sfn|Holmes|2007|page=749ff}} Flestir nútímabiblíufræðingar eru ósammála þessu{{sfn|Collins|1984|p=28}} og margir telja ógerlegt að áætla neitt með vissu um höfundinn nema að hann hafi verið kristinn spámaður.{{sfn|Bauckham|1993|p=2}} Til þess að greina á milli Jóhannesanna tveggja kalla margir guðfræðingar í dag höfund opinberunarbókarinnar „Jóhannes frá Patmos“.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} Flestir [[kirkjufeðrafræði]]ngar telja bókina hafa verið skrifaða í valdatíð [[Dómitíanus]]ar Rómarkeisara (árin 81–96),{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} sem samræmist flestum öðrum gögnum.{{sfn|Stuckenbruck|2003|pp=1535–1536}}}} Myndmálið í opinberunarbókinni er á köflum afar torrætt og mikið er af vísunum í gamla testamentið. Bókin hefur því verið túlkuð á ótal mismunandi vegu í sögu kristninnar. Flestir fræðimenn í dag telja opinberunarbókina vera dómsdagsviðvörun til frumkristinna samfélaga á fyrstu öld eftir Krist um að aðlagast ekki samfélagi [[Rómaveldi]]s. Myndmálið er þá túlkað frá sögulegu, bóklegu og menningarlegu sjónarhorni. ==Heimildir== * {{Cite book |last = Bauckham |first = Richard |title = The Theology of the Book of Revelation |publisher = Cambridge University Press |year = 1993 |url = https://books.google.com/books?id=So0hIAMtTs0C |isbn = 978-0-521-35691-6 }} * {{cite book |author-last=Boxall |author-first=Ian |year=2013b|chapter=Patmos in Early Patristic Tradition (2nd–5th Centuries) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=GlMQCvBhjOIC&pg=PA28 |title=Patmos in the Reception History of the Apocalypse |pages=28–55 |location=[[Oxford]] and [[New York City|New York]] |publisher=[[Oxford University Press]]|doi=10.1093/acprof:oso/9780199674206.003.0003 |isbn=9780191752230}} * {{cite book |author-last=Carson |author-first=Don |year=2005 |title=An Introduction to the New Testament |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |publisher=[[Zondervan]] |edition=2 |isbn=978-0-310-51940-9}} * {{Cite book |last = Collins |first = Adela Yarbro |title = Crisis and Catharsis: The Power of the Apocalypse |publisher = Westminster John Knox Press |year = 1984 |url = https://books.google.com/books?id=Rw9e2DfVxiEC |isbn = 978-0-664-24521-4 }} * {{cite book |author-last=Holmes |author-first=Michael |year=2007 |title=The Apostolic Fathers: Greek Texts and English Translations |location=[[Ada, Michigan]] |publisher=[[Baker Academic]] |isbn=978-0801034688}} * {{Cite book |last1 = Stuckenbruck |first1 = Loren T. |chapter = Revelation |editor1-last = Dunn |editor1-first = James D. G. |editor2-last = Rogerson |editor2-first = John William |title = Eerdmans Commentary on the Bible |publisher = Eerdmans |year = 2003 |chapter-url = https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC&pg=PA1535 |page = 1535 |isbn = 978-0-8028-3711-0 }} ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Bækur nýja testamentsins]] 57p1dmwk2bi290oi531rfq3w01mrajd 1963835 1963823 2026-05-20T21:51:56Z TKSnaevarr 53243 1963835 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Saint John on Patmos.jpg|thumb|right|Myndlýsing af sýnum Jóhannesar frá Patmos úr bókinni ''Très Riches Heures du duc de Berry''.]] '''Opinberunarbókin''', einnig kölluð '''Opinberunarbók Jóhannesar''' eða '''Opinberun Jóhannesar''' er síðasta bók [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]]. Bókin var rituð á [[Gríska|grísku]] og titill hennar er dreginn af fyrsta orði hennar, ''apokalypsís'' ([[grískt letur]]: ἀποκάλυψις), sem þýðir bókstaflega „opinberun“ eða „afhjúpun“. Opinberunarbókin er eina kanóníska [[Heimsendir|heimsslitabókin]] í nýja testamentinu og efni hennar skipar mikilvægan sess í [[Kristni|kristinni]] [[heimsslitafræði]]. Bókin er í senn sendibréf, heimsendasýn og spádómur. Hún hefst á ávarpi Jóhannesar nokkurs á eyjunni [[Patmos]] á [[Eyjahaf]]i til „sjö söfnuða í Asíu“ með hvatningarorðum frá [[Jesús|Kristi]]. Hann lýsir síðan röð framtíðarsýna og teikna sem eiga að boða endurkomu Krists til jarðar. Í sýnunum birtast persónur á borð við [[Konan klædd sólinni|konu klædda sólinni]] með tunglið undir fótum sér og kórónu með tólf stjörnum, sjöhöfða dreka og sjöhöfða [[Dýrið (Opinberunarbókin)|dýr]]. Höfundur bókarinnar er aðeins nefndur Jóhannes í textanum en umdeilt er hver hann var í raun.{{efn|Kristnir fræðimenn á annarri til þriðju aldar, þar á meðal [[Papías frá Híerapólis]], [[Jústínus píslarvottur]], [[Hippolýtos frá Róm]], [[Írenæus]], [[Melíton frá Sardis]], [[Klemens frá Alexandríu]], [[Origenes]], [[Viktorínos frá Pettau]] og höfundur [[Muratori-handritsbrotið|Muratori-handritsbrotsins]], töldu [[Jóhannes postuli|Jóhannes postula]] vera höfund opinberunarbókarinnar.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}}{{sfn|Carson|2005|page=465ff}}{{sfn|Holmes|2007|page=749ff}} Flestir nútímabiblíufræðingar eru ósammála þessu{{sfn|Collins|1984|p=28}} og margir telja ógerlegt að áætla neitt með vissu um höfundinn nema að hann hafi verið kristinn spámaður.{{sfn|Bauckham|1993|p=2}} Til þess að greina á milli Jóhannesanna tveggja kalla margir guðfræðingar í dag höfund opinberunarbókarinnar „Jóhannes frá Patmos“.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} Flestir [[kirkjufeðrafræði]]ngar telja bókina hafa verið skrifaða í valdatíð [[Dómitíanus]]ar Rómarkeisara (árin 81–96),{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} sem samræmist flestum öðrum gögnum.{{sfn|Stuckenbruck|2003|pp=1535–1536}}}} Myndmálið í opinberunarbókinni er á köflum afar torrætt og mikið er af vísunum í [[gamla testamentið]]. Bókin hefur því verið túlkuð á ótal mismunandi vegu í sögu kristninnar. Flestir fræðimenn í dag telja opinberunarbókina vera dómsdagsviðvörun til frumkristinna samfélaga á fyrstu öld eftir Krist um að aðlagast ekki samfélagi [[Rómaveldi]]s. Myndmálið er þá túlkað frá sögulegu, bóklegu og menningarlegu sjónarhorni. ==Heimildir== * {{Cite book |last = Bauckham |first = Richard |title = The Theology of the Book of Revelation |publisher = Cambridge University Press |year = 1993 |url = https://books.google.com/books?id=So0hIAMtTs0C |isbn = 978-0-521-35691-6 }} * {{cite book |author-last=Boxall |author-first=Ian |year=2013b|chapter=Patmos in Early Patristic Tradition (2nd–5th Centuries) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=GlMQCvBhjOIC&pg=PA28 |title=Patmos in the Reception History of the Apocalypse |pages=28–55 |location=[[Oxford]] and [[New York City|New York]] |publisher=[[Oxford University Press]]|doi=10.1093/acprof:oso/9780199674206.003.0003 |isbn=9780191752230}} * {{cite book |author-last=Carson |author-first=Don |year=2005 |title=An Introduction to the New Testament |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |publisher=[[Zondervan]] |edition=2 |isbn=978-0-310-51940-9}} * {{Cite book |last = Collins |first = Adela Yarbro |title = Crisis and Catharsis: The Power of the Apocalypse |publisher = Westminster John Knox Press |year = 1984 |url = https://books.google.com/books?id=Rw9e2DfVxiEC |isbn = 978-0-664-24521-4 }} * {{cite book |author-last=Holmes |author-first=Michael |year=2007 |title=The Apostolic Fathers: Greek Texts and English Translations |location=[[Ada, Michigan]] |publisher=[[Baker Academic]] |isbn=978-0801034688}} * {{Cite book |last1 = Stuckenbruck |first1 = Loren T. |chapter = Revelation |editor1-last = Dunn |editor1-first = James D. G. |editor2-last = Rogerson |editor2-first = John William |title = Eerdmans Commentary on the Bible |publisher = Eerdmans |year = 2003 |chapter-url = https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC&pg=PA1535 |page = 1535 |isbn = 978-0-8028-3711-0 }} ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Bækur nýja testamentsins]] shnh9eww6bkykngjydunxb36yw4izyc 1963842 1963835 2026-05-20T23:02:23Z Akigka 183 1963842 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Saint John on Patmos.jpg|thumb|right|Myndlýsing af sýnum Jóhannesar frá Patmos úr bókinni ''Très Riches Heures du duc de Berry''.]] '''Opinberunarbókin''', einnig kölluð '''Opinberunarbók Jóhannesar''' eða '''Opinberun Jóhannesar''' er síðasta bók [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]]. Bókin var rituð á [[Gríska|grísku]] og titill hennar er dreginn af fyrsta orði hennar, ''apokalypsís'' ([[grískt letur]]: ἀποκάλυψις), sem þýðir bókstaflega „opinberun“ eða „afhjúpun“. Opinberunarbókin er eina kanóníska [[Heimsendir|heimsslitabókin]] í nýja testamentinu og efni hennar skipar mikilvægan sess í [[Kristni|kristinni]] [[heimsslitafræði]]. Bókin er í senn sendibréf, heimsendasýn og spádómur. Hún hefst á ávarpi Jóhannesar nokkurs á eyjunni [[Patmos]] á [[Eyjahaf]]i til „sjö söfnuða í Asíu“ með hvatningarorðum frá [[Jesús|Kristi]]. Hann lýsir síðan röð framtíðarsýna og teikna sem eiga að boða endurkomu Krists til jarðar. Í sýnunum birtast persónur á borð við [[Konan klædd sólinni|konu klædda sólinni]] með tunglið undir fótum sér og kórónu með tólf stjörnum, sjöhöfða dreka og sjöhöfða [[Dýrið (Opinberunarbókin)|dýr]]. Höfundur bókarinnar er aðeins nefndur Jóhannes í textanum en umdeilt er hver hann var í raun.{{efn|Kristnir fræðimenn á annarri til þriðju aldar, þar á meðal [[Papías frá Híerapólis]], [[Jústínus píslarvottur]], [[Hippolýtos frá Róm]], [[Írenæus]], [[Melíton frá Sardis]], [[Klemens frá Alexandríu]], [[Origenes]], [[Viktorínos frá Pettau]] og höfundur [[Muratori-handritsbrotið|Muratori-handritsbrotsins]], töldu [[Jóhannes postuli|Jóhannes postula]] vera höfund opinberunarbókarinnar.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}}{{sfn|Carson|2005|page=465ff}}{{sfn|Holmes|2007|page=749ff}} Flestir nútímabiblíufræðingar eru ósammála þessu{{sfn|Collins|1984|p=28}} og margir telja ógerlegt að áætla neitt með vissu um höfundinn nema að hann hafi verið kristinn spámaður.{{sfn|Bauckham|1993|p=2}} Til þess að greina á milli Jóhannesanna tveggja kalla margir guðfræðingar í dag höfund opinberunarbókarinnar „Jóhannes frá Patmos“.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} Flestir [[kirkjufeðrafræði]]ngar telja bókina hafa verið skrifaða í valdatíð [[Dómitíanus]]ar Rómarkeisara (árin 81–96),{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} sem samræmist flestum öðrum gögnum.{{sfn|Stuckenbruck|2003|pp=1535–1536}}}} Myndmálið í opinberunarbókinni er á köflum afar torrætt og mikið er af vísunum í [[gamla testamentið]]. Bókin hefur því verið túlkuð á ótal mismunandi vegu í sögu kristninnar. Flestir fræðimenn í dag telja opinberunarbókina vera dómsdagsviðvörun til frumkristinna samfélaga á fyrstu öld eftir Krist um að aðlagast ekki samfélagi [[Rómaveldi]]s. Myndmálið er þá túlkað frá sögulegu, bóklegu og menningarlegu sjónarhorni. ==Tilvísanir== <references/> ==Heimildir== * {{Cite book |last = Bauckham |first = Richard |title = The Theology of the Book of Revelation |publisher = Cambridge University Press |year = 1993 |url = https://books.google.com/books?id=So0hIAMtTs0C |isbn = 978-0-521-35691-6 }} * {{cite book |author-last=Boxall |author-first=Ian |year=2013b|chapter=Patmos in Early Patristic Tradition (2nd–5th Centuries) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=GlMQCvBhjOIC&pg=PA28 |title=Patmos in the Reception History of the Apocalypse |pages=28–55 |location=[[Oxford]] and [[New York City|New York]] |publisher=[[Oxford University Press]]|doi=10.1093/acprof:oso/9780199674206.003.0003 |isbn=9780191752230}} * {{cite book |author-last=Carson |author-first=Don |year=2005 |title=An Introduction to the New Testament |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |publisher=[[Zondervan]] |edition=2 |isbn=978-0-310-51940-9}} * {{Cite book |last = Collins |first = Adela Yarbro |title = Crisis and Catharsis: The Power of the Apocalypse |publisher = Westminster John Knox Press |year = 1984 |url = https://books.google.com/books?id=Rw9e2DfVxiEC |isbn = 978-0-664-24521-4 }} * {{cite book |author-last=Holmes |author-first=Michael |year=2007 |title=The Apostolic Fathers: Greek Texts and English Translations |location=[[Ada, Michigan]] |publisher=[[Baker Academic]] |isbn=978-0801034688}} * {{Cite book |last1 = Stuckenbruck |first1 = Loren T. |chapter = Revelation |editor1-last = Dunn |editor1-first = James D. G. |editor2-last = Rogerson |editor2-first = John William |title = Eerdmans Commentary on the Bible |publisher = Eerdmans |year = 2003 |chapter-url = https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC&pg=PA1535 |page = 1535 |isbn = 978-0-8028-3711-0 }} ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Bækur nýja testamentsins]] l6ccfsatdaklbstbfdf1mgt90itvxho 1963843 1963842 2026-05-20T23:05:20Z Akigka 183 1963843 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Saint John on Patmos.jpg|thumb|right|Myndlýsing af sýnum Jóhannesar frá Patmos úr bókinni ''Très Riches Heures du duc de Berry''.]] '''Opinberunarbókin''', einnig kölluð '''Opinberunarbók Jóhannesar''' eða '''Opinberun Jóhannesar''' er síðasta bók [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]]. Bókin var rituð á [[Gríska|grísku]] og titill hennar er dreginn af fyrsta orði hennar, ''apokalypsís'' ([[grískt letur]]: ἀποκάλυψις), sem þýðir bókstaflega „opinberun“ eða „afhjúpun“. Opinberunarbókin er eina kanóníska [[Heimsendir|heimsslitabókin]] í nýja testamentinu og efni hennar skipar mikilvægan sess í [[Kristni|kristinni]] [[heimsslitafræði]]. Bókin er í senn sendibréf, heimsendasýn og spádómur. Hún hefst á ávarpi Jóhannesar nokkurs á eyjunni [[Patmos]] á [[Eyjahaf]]i til „sjö söfnuða í Asíu“ með hvatningarorðum frá [[Jesús|Kristi]]. Hann lýsir síðan röð framtíðarsýna og teikna sem eiga að boða endurkomu Krists til jarðar. Í sýnunum birtast persónur á borð við [[Konan klædd sólinni|konu klædda sólinni]] með tunglið undir fótum sér og kórónu með tólf stjörnum, sjöhöfða dreka og sjöhöfða [[Dýrið (Opinberunarbókin)|dýr]]. Höfundur bókarinnar er aðeins nefndur Jóhannes í textanum en umdeilt er hver hann var í raun. Kristnir fræðimenn á annarri til þriðju aldar, þar á meðal [[Papías frá Híerapólis]], [[Jústínus píslarvottur]], [[Hippolýtos frá Róm]], [[Írenæus]], [[Melíton frá Sardis]], [[Klemens frá Alexandríu]], [[Origenes]], [[Viktorínos frá Pettau]] og höfundur [[Muratori-handritsbrotið|Muratori-handritsbrotsins]], töldu [[Jóhannes postuli|Jóhannes postula]] vera höfund opinberunarbókarinnar.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}}{{sfn|Carson|2005|page=465ff}}{{sfn|Holmes|2007|page=749ff}} Flestir nútímabiblíufræðingar eru ósammála þessu{{sfn|Collins|1984|p=28}} og margir telja ógerlegt að áætla neitt með vissu um höfundinn nema að hann hafi verið kristinn spámaður.{{sfn|Bauckham|1993|p=2}} Til þess að greina á milli Jóhannesanna tveggja kalla margir guðfræðingar í dag höfund opinberunarbókarinnar „Jóhannes frá Patmos“.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} Flestir [[kirkjufeðrafræði]]ngar telja bókina hafa verið skrifaða í valdatíð [[Dómitíanus]]ar Rómarkeisara (árin 81–96),{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} sem samræmist flestum öðrum gögnum.{{sfn|Stuckenbruck|2003|pp=1535–1536}} Myndmálið í opinberunarbókinni er á köflum afar torrætt og mikið er af vísunum í [[gamla testamentið]]. Bókin hefur því verið túlkuð á ótal mismunandi vegu í sögu kristninnar. Flestir fræðimenn í dag telja opinberunarbókina vera dómsdagsviðvörun til frumkristinna samfélaga á fyrstu öld eftir Krist um að aðlagast ekki samfélagi [[Rómaveldi]]s. Myndmálið er þá túlkað frá sögulegu, bóklegu og menningarlegu sjónarhorni. ==Tilvísanir== <references/> ==Heimildir== * {{Cite book |last = Bauckham |first = Richard |title = The Theology of the Book of Revelation |publisher = Cambridge University Press |year = 1993 |url = https://books.google.com/books?id=So0hIAMtTs0C |isbn = 978-0-521-35691-6 }} * {{cite book |author-last=Boxall |author-first=Ian |year=2013b|chapter=Patmos in Early Patristic Tradition (2nd–5th Centuries) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=GlMQCvBhjOIC&pg=PA28 |title=Patmos in the Reception History of the Apocalypse |pages=28–55 |location=[[Oxford]] and [[New York City|New York]] |publisher=[[Oxford University Press]]|doi=10.1093/acprof:oso/9780199674206.003.0003 |isbn=9780191752230}} * {{cite book |author-last=Carson |author-first=Don |year=2005 |title=An Introduction to the New Testament |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |publisher=[[Zondervan]] |edition=2 |isbn=978-0-310-51940-9}} * {{Cite book |last = Collins |first = Adela Yarbro |title = Crisis and Catharsis: The Power of the Apocalypse |publisher = Westminster John Knox Press |year = 1984 |url = https://books.google.com/books?id=Rw9e2DfVxiEC |isbn = 978-0-664-24521-4 }} * {{cite book |author-last=Holmes |author-first=Michael |year=2007 |title=The Apostolic Fathers: Greek Texts and English Translations |location=[[Ada, Michigan]] |publisher=[[Baker Academic]] |isbn=978-0801034688}} * {{Cite book |last1 = Stuckenbruck |first1 = Loren T. |chapter = Revelation |editor1-last = Dunn |editor1-first = James D. G. |editor2-last = Rogerson |editor2-first = John William |title = Eerdmans Commentary on the Bible |publisher = Eerdmans |year = 2003 |chapter-url = https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC&pg=PA1535 |page = 1535 |isbn = 978-0-8028-3711-0 }} {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Bækur nýja testamentsins]] m39qp1hhugq2btfo6gux736odu12jus 1963869 1963843 2026-05-21T09:16:18Z TKSnaevarr 53243 1963869 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Saint John on Patmos.jpg|thumb|right|Myndlýsing af sýnum Jóhannesar frá Patmos úr bókinni ''Très Riches Heures du duc de Berry''.]] '''Opinberunarbókin''', einnig kölluð '''Opinberunarbók Jóhannesar''' eða '''Opinberun Jóhannesar''' er síðasta bók [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]]. Bókin var rituð á [[Gríska|grísku]] og titill hennar er dreginn af fyrsta orði hennar, ''apokalypsís'' ([[grískt letur]]: ἀποκάλυψις), sem þýðir bókstaflega „opinberun“ eða „afhjúpun“. Opinberunarbókin er eina kanóníska [[Heimsslitabókmenntir|heimsslitabókin]] í nýja testamentinu og efni hennar skipar mikilvægan sess í [[Kristni|kristinni]] [[heimsslitafræði]]. Bókin er í senn sendibréf, heimsendasýn og spádómur. Hún hefst á ávarpi Jóhannesar nokkurs á eyjunni [[Patmos]] á [[Eyjahaf]]i til „sjö söfnuða í Asíu“ með hvatningarorðum frá [[Jesús|Kristi]]. Hann lýsir síðan röð framtíðarsýna og teikna sem eiga að boða endurkomu Krists til jarðar. Í sýnunum birtast persónur á borð við [[Konan klædd sólinni|konu klædda sólinni]] með tunglið undir fótum sér og kórónu með tólf stjörnum, sjöhöfða dreka og sjöhöfða [[Dýrið (Opinberunarbókin)|dýr]]. Höfundur bókarinnar er aðeins nefndur Jóhannes í textanum en umdeilt er hver hann var í raun. Kristnir fræðimenn á annarri til þriðju aldar, þar á meðal [[Papías frá Híerapólis]], [[Jústínus píslarvottur]], [[Hippolýtos frá Róm]], [[Írenæus]], [[Melíton frá Sardis]], [[Klemens frá Alexandríu]], [[Origenes]], [[Viktorínos frá Pettau]] og höfundur [[Muratori-handritsbrotið|Muratori-handritsbrotsins]], töldu [[Jóhannes postuli|Jóhannes postula]] vera höfund opinberunarbókarinnar.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}}{{sfn|Carson|2005|page=465ff}}{{sfn|Holmes|2007|page=749ff}} Flestir nútímabiblíufræðingar eru ósammála þessu{{sfn|Collins|1984|p=28}} og margir telja ógerlegt að áætla neitt með vissu um höfundinn nema að hann hafi verið kristinn spámaður.{{sfn|Bauckham|1993|p=2}} Til þess að greina á milli Jóhannesanna tveggja kalla margir guðfræðingar í dag höfund opinberunarbókarinnar „Jóhannes frá Patmos“.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} Flestir [[kirkjufeðrafræði]]ngar telja bókina hafa verið skrifaða í valdatíð [[Dómitíanus]]ar Rómarkeisara (árin 81–96),{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} sem samræmist flestum öðrum gögnum.{{sfn|Stuckenbruck|2003|pp=1535–1536}} Myndmálið í opinberunarbókinni er á köflum afar torrætt og mikið er af vísunum í [[gamla testamentið]]. Bókin hefur því verið túlkuð á ótal mismunandi vegu í sögu kristninnar. Flestir fræðimenn í dag telja opinberunarbókina vera dómsdagsviðvörun til frumkristinna samfélaga á fyrstu öld eftir Krist um að aðlagast ekki samfélagi [[Rómaveldi]]s. Myndmálið er þá túlkað frá sögulegu, bóklegu og menningarlegu sjónarhorni. ==Tilvísanir== <references/> ==Heimildir== * {{Cite book |last = Bauckham |first = Richard |title = The Theology of the Book of Revelation |publisher = Cambridge University Press |year = 1993 |url = https://books.google.com/books?id=So0hIAMtTs0C |isbn = 978-0-521-35691-6 }} * {{cite book |author-last=Boxall |author-first=Ian |year=2013b|chapter=Patmos in Early Patristic Tradition (2nd–5th Centuries) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=GlMQCvBhjOIC&pg=PA28 |title=Patmos in the Reception History of the Apocalypse |pages=28–55 |location=[[Oxford]] and [[New York City|New York]] |publisher=[[Oxford University Press]]|doi=10.1093/acprof:oso/9780199674206.003.0003 |isbn=9780191752230}} * {{cite book |author-last=Carson |author-first=Don |year=2005 |title=An Introduction to the New Testament |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |publisher=[[Zondervan]] |edition=2 |isbn=978-0-310-51940-9}} * {{Cite book |last = Collins |first = Adela Yarbro |title = Crisis and Catharsis: The Power of the Apocalypse |publisher = Westminster John Knox Press |year = 1984 |url = https://books.google.com/books?id=Rw9e2DfVxiEC |isbn = 978-0-664-24521-4 }} * {{cite book |author-last=Holmes |author-first=Michael |year=2007 |title=The Apostolic Fathers: Greek Texts and English Translations |location=[[Ada, Michigan]] |publisher=[[Baker Academic]] |isbn=978-0801034688}} * {{Cite book |last1 = Stuckenbruck |first1 = Loren T. |chapter = Revelation |editor1-last = Dunn |editor1-first = James D. G. |editor2-last = Rogerson |editor2-first = John William |title = Eerdmans Commentary on the Bible |publisher = Eerdmans |year = 2003 |chapter-url = https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC&pg=PA1535 |page = 1535 |isbn = 978-0-8028-3711-0 }} {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Bækur nýja testamentsins]] c0j5ns1munt4duxh2n640ny6dntjir7 0 191063 1963824 2026-05-20T18:26:58Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Opinberunarbókin]] 1963824 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Opinberunarbókin]] h1lnyeva56dz3b1bd0ulzfab1nwx12t 0 191064 1963825 2026-05-20T18:27:26Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Opinberunarbókin]] 1963825 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Opinberunarbókin]] h1lnyeva56dz3b1bd0ulzfab1nwx12t 0 191065 1963826 2026-05-20T19:16:23Z LexLuxor05 104571 Bjó til síðu með „{{Persóna | nafn = Ruth Reginalds | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1965|09|1}} }} Ruth Reginalds (f. [[1. september]] [[1965]]), er [[Ísland|íslensk]] [[Tónlistarmaður|tónlistarkona]] og [[Leikari|leikkona]]. Ruth gaf út sína fyrstu sólóplötu árið [[1976]], þegar hún var 11 ára gömul.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.discogs.com/artist/3862764-Ruth-Reginalds|title=Ruth Reginalds|website=Discogs|language=...“ 1963826 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ruth Reginalds | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1965|09|1}} }} Ruth Reginalds (f. [[1. september]] [[1965]]), er [[Ísland|íslensk]] [[Tónlistarmaður|tónlistarkona]] og [[Leikari|leikkona]]. Ruth gaf út sína fyrstu sólóplötu árið [[1976]], þegar hún var 11 ára gömul.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.discogs.com/artist/3862764-Ruth-Reginalds|title=Ruth Reginalds|website=Discogs|language=en|access-date=2026-05-20}}</ref> == Plötur == Tilvísun:<ref name=":0" /> * 1976: ''Simmsalabimm'' * 1977: ''Ruth Reginalds'' * 1978: ''Furðuverk'' * 1980: ''Rut+'' * 2000: ''Ruth'' == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [https://www.discogs.com/artist/3862764-Ruth-Reginalds Ruth Reginalds] á [[Discogs]] * [https://www.imdb.com/name/nm14990742/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_7_in_0_q_Ruth%20Reginal Ruth Reginalds] á [[Internet Movie Database]] [[Flokkur: Fólk fætt árið 1965]] [[Flokkur:Íslenskar tónlistarkonur]] [[Flokkur:Íslenskar söngkonur]] [[Flokkur:Íslenskar leikkonur]] 6xq7i5y87qanu6l8olaahvpvh02gyne 1963829 1963826 2026-05-20T20:24:05Z Berserkur 10188 1963829 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ruth Reginalds | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1965|09|1}} }} '''Ruth Reginalds''' (f. [[1. september]] [[1965]]), er [[Ísland|íslensk]] [[Tónlistarmaður|tónlistarkona]] og [[Leikari|leikkona]]. Ruth gaf út sína fyrstu sólóplötu árið [[1976]], þegar hún var 11 ára gömul.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.discogs.com/artist/3862764-Ruth-Reginalds|title=Ruth Reginalds|website=Discogs|language=en|access-date=2026-05-20}}</ref> == Plötur == Tilvísun:<ref name=":0" /> * 1976: ''Simmsalabimm'' * 1977: ''Ruth Reginalds'' * 1978: ''Furðuverk'' * 1980: ''Rut+'' * 2000: ''Ruth'' == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [https://www.discogs.com/artist/3862764-Ruth-Reginalds Ruth Reginalds] á [[Discogs]] * [https://www.imdb.com/name/nm14990742/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_7_in_0_q_Ruth%20Reginal Ruth Reginalds] á [[Internet Movie Database]] [[Flokkur: Fólk fætt árið 1965]] [[Flokkur:Íslenskar tónlistarkonur]] [[Flokkur:Íslenskar söngkonur]] [[Flokkur:Íslenskar leikkonur]] d793tck28hzx878kpk6gko16snxjgjv 1963841 1963829 2026-05-20T22:34:08Z Berserkur 10188 1963841 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ruth Reginalds | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1965|09|1}} }} '''Ruth Reginalds''' (f. [[1. september]] [[1965]]), er [[Ísland|íslensk]] [[Tónlistarmaður|tónlistarkona]] og [[Leikari|leikkona]]. Ruth gaf út sína fyrstu sólóplötu árið [[1976]], þegar hún var 11 ára gömul.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.discogs.com/artist/3862764-Ruth-Reginalds|title=Ruth Reginalds|website=Discogs|language=en|access-date=2026-05-20}}</ref> == Plötur == <ref name=":0" /> * 1976: ''Simmsalabimm'' * 1977: ''Ruth Reginalds'' * 1978: ''Furðuverk'' * 1980: ''Rut+'' * 2000: ''Ruth'' == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [https://www.discogs.com/artist/3862764-Ruth-Reginalds Ruth Reginalds] á [[Discogs]] * [https://www.imdb.com/name/nm14990742/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_7_in_0_q_Ruth%20Reginal Ruth Reginalds] á [[Internet Movie Database]] [[Flokkur: Fólk fætt árið 1965]] [[Flokkur:Íslenskar tónlistarkonur]] [[Flokkur:Íslenskar söngkonur]] [[Flokkur:Íslenskar leikkonur]] 7mvau54zth8ztsfe9jddjtublvvobxe 0 191066 1963845 2026-05-20T23:40:08Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Prinsipatið]] 1963845 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Prinsipatið]] s3601d0tnyclvptbk60qiy369l34s2z 0 191068 1963881 2026-05-21T11:44:35Z Olafurbjorns 105113 Setti inn lýsingu og lagalista 1963881 wikitext text/x-wiki 1987-2007 er viðhafnarútgáfa sem gerð árið 2007 var til að fagna 20 ára starfsafmæli íslensku hljómsveitarinnar [[Nýdönsk]]. Hún inniheldur tvo diska með bestu lögum hljómsveitarinnar auk tveggja nýrra laga, "Verðbólgin augu" og "Afneitum draumunum" og DVD disk með þeim myndböndum sem hljómsveitin hafði gert.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4955836?iabr=on|title=Til hamingju með afmælið! |date=2007-01-12|publisher=[[Stúdentablaðið]]|page=29|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2026-05-21}}</ref> == Lagalisti == '''Plata 1''' # Verðbólgin augu # Sökudólgur óskast # Eplatré # Lærðu að ljúga # Þá kemur þú # Holur innan hausinn # Hei þú # Flauelsföt # Hunang # Neptúnus (sjávarguð) # Horfðu til himins # Fluga # Alelda # Deluxe # Kirsuber # Nostradamus # Frelsið # Apaspil # Fram á nótt '''Plata 2''' # Afneitum draumunum # Hvað kostar hamingjan? # Á sama tíma að ári # Flugvélar # Kraftaverk # Húsmæðragarðurinn # Blómarósahafið # Klæddu þig # Kvikindi # Ljósakipti # Ilmur # Himnasending # Freistingar # Landslag skýjanna # Svefninn laðar # Sól # Skynjun # Hjálpaðu mér upp # Hólmfríður Júlíusdóttir '''DVD diskur - myndböndin''' # Hólmfríður Júlíusdóttir # Apaspil # Nostradamus # Frelsið # Allt # Kirsuber # Alelda # Landslag skýjanna # Horfðu til himins # Himnasending # Skynjun # Hunang # Kvikindi # Klæddu þig # Blómarósahafið # Lærðu að ljúga # Flugvélar # Fagurt fés # Sökudólgur óskast == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2007]] [[Flokkur:Nýdönsk]] lk9zbre9l7rk0monfzag69mjdz1hp7c 1963882 1963881 2026-05-21T11:45:21Z Olafurbjorns 105113 1963882 wikitext text/x-wiki 1987-2007 er viðhafnarútgáfa sem gerð árið 2007 var til að fagna 20 ára starfsafmæli íslensku hljómsveitarinnar [[Nýdönsk]]. Hún inniheldur tvo diska með bestu lögum hljómsveitarinnar auk tveggja nýrra laga, "Verðbólgin augu" og "Afneitum draumunum" og DVD disk með þeim myndböndum sem hljómsveitin hafði gert.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4955836?iabr=on|title=Til hamingju með afmælið! |date=2007-12-01|publisher=[[Stúdentablaðið]]|page=29|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2026-05-21}}</ref> == Lagalisti == '''Plata 1''' # Verðbólgin augu # Sökudólgur óskast # Eplatré # Lærðu að ljúga # Þá kemur þú # Holur innan hausinn # Hei þú # Flauelsföt # Hunang # Neptúnus (sjávarguð) # Horfðu til himins # Fluga # Alelda # Deluxe # Kirsuber # Nostradamus # Frelsið # Apaspil # Fram á nótt '''Plata 2''' # Afneitum draumunum # Hvað kostar hamingjan? # Á sama tíma að ári # Flugvélar # Kraftaverk # Húsmæðragarðurinn # Blómarósahafið # Klæddu þig # Kvikindi # Ljósakipti # Ilmur # Himnasending # Freistingar # Landslag skýjanna # Svefninn laðar # Sól # Skynjun # Hjálpaðu mér upp # Hólmfríður Júlíusdóttir '''DVD diskur - myndböndin''' # Hólmfríður Júlíusdóttir # Apaspil # Nostradamus # Frelsið # Allt # Kirsuber # Alelda # Landslag skýjanna # Horfðu til himins # Himnasending # Skynjun # Hunang # Kvikindi # Klæddu þig # Blómarósahafið # Lærðu að ljúga # Flugvélar # Fagurt fés # Sökudólgur óskast == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2007]] [[Flokkur:Nýdönsk]] 156510gmzmk55n89c4u6h7zzkeo86eb