Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 612 1964083 1932030 2026-05-23T23:35:10Z Numberguy6 52085 /* Jarðfræði */ 1964083 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Iceland_satellite.jpg|thumb|Ísland]] '''Ísland''' er næst stærsta [[eyja]] [[Evrópu]], 103 þúsund km² að stærð.<ref name="islanditolum">{{cite web |url=http://www.lmi.is/frodleikur/island-i-tolum/ |title=Landmælingar Íslands - Ísland í tölum |access-date=2008-08-17 |archive-date=2007-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070429182323/http://www.lmi.is/frodleikur/island-i-tolum/ |url-status=dead }}</ref> Ísland er á [[heitur reitur|heitum reit]] á [[Atlantshafshryggurinn|Atlantshafshryggnum]] tæplega 300 km austan við [[Grænland]]. Á Íslandi er mikil [[eldvirkni]] og víða [[jarðhiti]], víða eru heitir [[hver]]ir og er jarðhitinn nýttur til upphitunar húsa. Um það bil 10% eyjarinnar er undir [[jökull|jöklum]], tæplega fjórðungur er [[gróið land|gróinn]], rúmlega helmingur er [[auðn]] og um 75% telst til [[hálendi]]s.<ref>{{vísindavefurinn|4238|Hversu stór hluti Íslands er hálendur?}}</ref> Eyjan er vogskorin nema suðurströndin, og flestir þéttbýlisstaðir standa við firði, víkur og voga. Helstu þéttbýlisstaðir eru á [[höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðinu]] þar sem [[Reykjavík]], [[Kópavogur]], [[Garðabær]], [[Hafnarfjörður]] og [[Mosfellsbær]] liggja saman. Meðal stærri þéttbýlisstaða í dreifbýli má nefna [[Akureyri]], höfuðstað Norðurlands, [[Ísafjörður (Skutulsfirði)|Ísafjörð]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]], þéttbýli í [[Reykjanesbær|Reykjanesbæ]] á [[Reykjanes]]i og [[Vestmannaeyjar]]. [[Akranes]] og [[Selfoss]] eru vaxandi þéttbýlisstaðir. == Staðsetning og stærð== [[Mynd:Skjaldbreidur_Herbst_2004.jpg|thumb|right|Eldfjallið [[Skjaldbreiður]].]] Ísland er vestasta land í [[Evrópa|Evrópu]] en nágrannalandið [[Grænland]] er austasta land í [[Ameríka|Ameríku]]. [[Asóreyjar]], lítill eyjaklasi Á [[Atlantshaf]]i sem tilheyrir [[Portúgal]], liggja að hluta vestar en Ísland. Ísland liggur í um 970 km fjarlægð frá [[Noregur|Noregi]], um 1489 km eru til [[Danmörk|Danmerkur]], 420 km til [[Færeyjar|Færeyja]] og 550 til [[Jan Mayen]].<ref>{{vísindavefurinn|26390|Hvort er Ísland nær norðurpólnum eða meginlandi Evrópu?}}</ref><ref name="islanditolum"/> Ísland er um 103.000 km², [[Listi yfir lönd og útliggjandi yfirráðasvæði eftir stærð|106. stærsta land heimsins]], ríflega 5 þúsund km² minna en [[Gvatemala]] og tæpum 4 þúsund km stærra en [[Suður Kórea]], og um 0,07% af flatarmáli [[jörðin|jarðarinnar]]. Strandlína landsins mælist 4.970 km en Vestfjarðakjálkinn, Reykjanes og [[Snæfellsnes]] hafa mikla strandlínu.<ref name="islanditolum"/> Nyrsti tangi Íslands heitir [[Rifstangi]] (66°32,3´ N) og sá syðsti [[Kötlutangi]] (63°23,6´ N), Ísland liggur því á milli 63 og 66 [[breiddargráða|breiddargráðu]]. Vestasti oddi landsins eru [[Bjargtangar]] (24°32,1´ V) og sá austasti [[Gerpir]] (13°29,6´ V).<ref>{{vísindavefurinn|391|Á hvaða breiddargráðu er Ísland?}}</ref> Stærstu eyjarnar við strendur landsins eru [[Vestmannaeyjar]] (samanlagt 17 km²), [[Hrísey]] (8 km²), [[Hjörsey]] (5,5 km²), [[Grímsey]] (5,3 km²) og [[Flatey á Skjálfanda]] (2,8 km²). Byggð er á Vestmannaeyjum, þar búa ríflega fjögur þúsund manns. == Jarðfræði == {{Aðalgrein|Jarðfræði Íslands}} Ísland tók að myndast fyrir um 26-44 milljónum ára. Elsta berg landsins er yst á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] og er um 16 milljón ára gamalt samkvæmt [[aldursgreining]]um. Vegna norðlægrar legu landsins eru ummerki [[ísöld|ísaldarinnar]] áberandi en hún hófst af fullum krafti fyrir rúmlega 2 milljónum ára. Seinasta [[kuldaskeið]]i ísaldar lauk fyrir um 11.500 árum og er tímabilið eftir það nefnt [[nútími (jarðfræði)|nútími]]. Eins og áður hefur komið fram er Ísland á heitum reit, og er jarðhitasvæðum skipt í [[háhitasvæði]] eins og [[Krafla|Kröflu]], [[Brennisteinsfjöll]] og [[Hengill|Hengil]] annars vegar og [[lághitasvæði]] eins og við [[Reykholt (Borgarfirði)|Reykholt]] í [[Borgarfjörður|Borgarfirði]] þar sem [[Deildartunguhver]] er að finna.<ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041109142920/www.os.is/page/ald_orkuaudlindir Orkustofnun - Orkunotkun og orkuauðlindir]</ref> Í gegnum Ísland liggja þrjár aðalsprungureinar sem allar tilheyra [[Norður-Atlantshafshryggurinn|Norður-Atlantshafshryggnum]]; ein kemur sunnan frá vestan [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyja]] og endar við syðri rætur [[Langjökull|Langjökuls]] í norðri. Önnur kemur norðan að austan [[Grímsey]]jar, yfir [[Melrakkaslétta|Melrakkasléttu]] og niður [[Vatnajökull|Vatnajökul]] með [[Bárðarbunga|Bárðarbungu]] og [[Grímsvötn]]um til suðurs. Milli þessarra tveggja klemmist svo þverbrotabelti Suðurlandsundirlendisins sem gerir það að mjög virku jarðskjálftasvæði. Þriðja og máttlausasta sprungureinin gengur vestan við [[Ísland]] og norður með landinu austan við [[Grænland]], og snertir eingöngu á föstu landi við [[Snæfellsjökull|Snæfellsjökul]]. == Jöklar, vötn, ár og fossar == [[Mynd:Fjallfoss-Westfjords-Iceland-20030530.jpg|thumb|right|[[Dynjandi]] í [[Arnarfjörður|Arnarfirði]].]] Jöklar þekja 11.922 km² eða 11,6% landsins. [[Vatnajökull]], stærsti jökull Evrópu, er á Suð-Austurlandi en hann er 8.100 km². Úr Vatnajökli ganga nokkrir [[skriðjökull|skriðjöklar]]; [[Skaftárjökull]], [[Köldukvíslarjökull]], [[Tungnárjökull]], [[Síðujökull]], [[Skeiðarárjökull]], [[Breiðamerkurjökull]], [[Skálafellsjökull]], [[Fláajökull]], [[Eyjabakkajökull]], [[Brúarjökull]] og [[Dyngjujökull]]. Næst-stærsti jökull landsins er [[Langjökull]] um 950 km², [[Hofsjökull]] er litlu minni eða 925 km², [[Mýrdalsjökull]] er 596 km², [[Drangajökull]] 160 km² og fjölda smærri jökla er að finna á landinu.<ref name="islanditolum"/> Alls þekja [[stöðuvatn|stöðuvötn]] um 2.757 km² af yfirborði Íslands eða sem samsvarar 2,68% af flatarmáli landsins. Stærsta stöðuvatn Íslands er [[Þórisvatn]] eða [[Þingvallavatn]], eftir því hver vatnsstaðan í Þórisvatni er en það er miðlunarlón fyrir [[Vatnsfellsvirkjun]].<ref>{{vísindavefurinn|2955|Hver eru tíu stærstu vötn Íslands?}}</ref> Dýpsta stöðuvatn landsins er [[Öskjuvatn]] við [[Askja (fjall)|Öskju]], um 220 m á dýpt.<ref>{{vísindavefurinn|3140|Hver eru dýpstu stöðuvötn á Íslandi?}}</ref> [[Mývatn]] er þekkt stöðuvatn sem er nálægt [[Krafla|Kröflu]] og er mjög grunnt og í eru fjöldi eyja. Í Mývatni finnast stórir, kúlulaga grænþörungar sem nefnt er [[kúluskítur]] en þeir eru sérstakir fyrir þær sakir að þeir finnast aðeins í Mývatni og í [[Akanvatn]]i á [[Hokkaido]]eyju í Japan. Lengsta á Íslands er [[Þjórsá]] sem rennur frá norðanverðum [[Sprengisandur|Sprengisandi]] um 230 km leið til sjávar.<ref>{{vísindavefurinn|2212|Hver er lengsta á á Íslandi og hvað er hún löng?}}</ref> Vatnsmesta á Íslands er [[Ölfusá]] en við [[Selfoss]] mælist meðalrennsli hennar 400 m³/s.<ref>{{vísindavefurinn|4213|Hver er vatnsmesta á Íslands?}}</ref> [[Jökulsá á Fjöllum]] sem rennur undan Vatnajökli er önnur lengsta á landsins, [[Jökulsá á Dal]] sem rennur líka undan Vatnajökli hefur verið virkjuð með [[Kárahnjúkavirkjun]]. Hæsti foss landsins er [[Morsi]] í [[Botnsá|Morsá]],<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/06/15/flyst_haesti_foss_landsins_buferlum/</ref> mældur 227,3 m á hæð. [[Gullfoss]] er einn þekktasti foss landsins sem ásamt hvernum [[Geysir|Geysi]] trekkir að fjölda ferðamanna á hverju ári. [[Dettifoss]], [[Goðafoss]], [[Glymur]] [[Svartifoss]] og [[Dynjandi]] eru einnig þekkt örnefni. == Veðurfar == Á Íslandi er [[temprað belti|temprað loftslag]], landið er ekki stórt og geta mánaðarmeðaltöl í hita á tilteknum stað veitt góða hugmynd um aðra staði á landinu. [[Golfstraumurinn]] hefur talsverð áhrif á [[hitastig]], að vetri til er hlýjar meðfram ströndinni en inni á landi. Þetta getur þó breyst sé [[hafís]] við landið eða ef mjög hægviðrasamt er. Að sumri til ræður vindafar miklu um hitastig á landinu.<ref>[[Veðurstofa Íslands]]: [http://www.vedur.is/loftslag/breytingar/fra1800 Veðurfar á Íslandi 1800-2006]</ref> Mesti hiti sem mælst hefur á landinu var 30,5&nbsp;°C [[Teigarhorn]]i þann [[22. júní]] [[1939]] en lægsti hiti mældist á [[Grímsstaðir|Grímsstöðum]] og [[Möðrudalur|Möðrudal]] -38&nbsp;°C þann [[21. janúar]] [[1918]].<ref>[[Veðurstofa Íslands]]: [http://www.vedur.is/vedur/vedurfar/upplysingar/vedurmet/ Íslensk veðurmet]</ref> Meðalhiti í Reykjavík í janúar er 1,8&nbsp;°C en –8&nbsp;°C á miðhálendinu þar sem vetur eru kaldastir. Meðalhiti í júlí er um 10&nbsp;°C á landinu öllu, aðeins lægri á norðurlandi. Fylgni er á milli [[úrkoma|úrkomu]] og hitastigs á Íslandi. Á síðastliðinni hálfri öld eða svo hefur úrkoma aukist.<ref>[[Veðurstofa Íslands]]: [http://www.vedur.is/loftslag/breytingar/fra1800/urkoma/ Úrkoma á Íslandi frá 1860]</ref> Talsverður munur er í meðalúrkomu og meðalhita á veðurathugunarstöðvum fyrir árið 2006; á [[Kirkjubæjarklaustur|Kirkjubæjarklaustri]] mældist úrkoman 2.218 mm og hitinn 5,6&nbsp;°C, á [[Raufarhöfn]] 509 mm og 3,8&nbsp;°C í [[Reykjavík]] 890 mm og 5,4&nbsp;°C.<ref>[[Hagstofa Íslands]]: [http://www.hagstofa.is/uploads/files/LH07/L070105.xls Úrkoma 2006 og meðalúrkoma í mm 1961–1990]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Excel skjal<br/>[[Hagstofa Íslands]]: [http://www.hagstofa.is/uploads/files/LH07/L070106.xls Hitastig 2006 og árlegt meðaltal 1961–1990. °C]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Excel skjal</ref> == Gróðurfar == [[Mynd:Betula nana0.jpg|thumb|Fjalldrapi var algeng birkitegund á landnámsöld]] Á [[landnámsöld]] er áætlað að um fjórðungur landsins hafi verið þakinn [[birki]]skógi eða kjarri en í dag er um 2% lands skóg eða kjarri vaxið. Þar af er 0,5% ræktaður skógur og 1,5% birkiskógar og kjarr (2019) <ref>[https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/um-skog-eda-ekki-skog Skóg eða ekki skóg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227120602/https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/um-skog-eda-ekki-skog |date=2019-12-27 }} Skógræktin, skoðað 27. des. 2019.</ref>. Algengasta tréð er [[ilmbjörk]].<ref>{{vísindavefurinn|2457|Hvert er algengasta tréð á Íslandi?}}</ref> Önnur innlend tré eru [[ilmreynir]] og hin sjaldgæfa [[blæösp]]. Einnig finnast runnar og kjarr eins og [[gulvíðir]] og [[loðvíðir]] og [[fjalldrapi]]. Innfluttar trjátegundir sem notaðar hafa helst í skógrækt eru: [[Alaskaösp]], [[sitkagreni]], rússa[[lerki]] og [[stafafura]]. Skógrækt innfluttra tráa jókst mjög eftir seinni heimsstyrjöld. Talið er að eingöngu um 500 tegundir [[háplanta|háplantna]] sé að finna á Íslandi vegna síðustu ísaldar, er landið var hulið jökli. Bróðurpartur þeirra plantna sem nú þrífast á landinu hafa borist eftir ísöld með vindum, fuglum eða mönnum en sumir telja að allt að fimmtungur hafi lifað af ísöldina, til dæmis á [[jökulsker]]jum. Lítil fjölbreytni er í gróðurfari milli landshluta. Þó er talað um einkennisplöntur, það er [[bláklukka|bláklukku]] og [[gullsteinbrjótur|gullsteinbrjót]] á Austurlandi og [[draumsóley]] og [[krossjurt]] á Vestfjörðum. Nokkrar plöntur eru bundnar við ákveðin svæði, til dæmis [[skeggburkni]] á Norðurlandi og [[burstajafni]] á Suðausturlandi. Yfir 600 [[Mosar|mosategundir]], 700 [[flétta|fléttutegundir]] og um 2.000 tegundir af [[sveppur|sveppum]] hafa fundist á Íslandi. Ein ástæða fjölda sveppategunda er sú að sveppagró eru smásæ og geta borist með vindum, aukinheldur þrífast sveppir í tiltölulega ófrjóum jarðvegi. Eitt megineinkenni gróðurfars á Íslandi er mosi en hann er víða eini gróðurinn sem þrífst í hraunum og söndum landsins. == Dýralíf == [[Mynd:Iceland2008-Latrabjarg.puffin.JPG|thumb|right|Lundi í hreiðri sínu við [[Látrabjarg]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]].]] Miðað er við að um 1.600 tegundir dýra finnist á Íslandi, ríflega helmingurinn [[skordýr]].<ref>{{Vísindavefurinn|1160|Hvað eru margar dýrategundir á Íslandi?}}</ref> Fá stór spendýr finnast á Íslandi, [[heimskautarefur]]inn er eina upprunalega spendýrið.<ref>{{Vísindavefurinn|109|Eru til margar tegundir af refum á Íslandi og hverjar eru þær?}}</ref> [[Hvítabjörn|Hvítabirnir]] hafa einnig borist til landsins með [[hafís]]. Önnur stærri dýr hafa verið flutt til landsins og meðal þeirra má nefna [[hagamús]]ina, [[hreindýr]], [[minkur|minkinn]], [[rotta|rottuna]], [[köttur|ketti]] og [[hundur|hunda]]. Búskapur er hafður á [[kind]]um, [[hestur|hestum]] og [[nautgripur|nautgripum]]. Þá tíðkast einnig eldi [[Hæna|hænsna]] (kjöt og eggjaafurðir), [[loðdýr]]a, [[svín]]a og [[geit]]a. [[Rostungur|Rostunga]] má finna við strendur landsins og sex tegundir [[selur|sela]] sömuleiðis; [[landselur]], [[vöðuselur]], [[hringanóri]], [[útselur]], [[blöðruselur]] og [[kampselur]]. Sést hafa 23 tegundir [[hvalur|hvala]] á [[Íslandsmið]]um en á hverjum tíma er metið sem svo að á bilinu 3-4 hundruð þúsund hvali megi finna þar. Einna fjölmennustu tegundirnar eru [[langreyður]], [[hrefna]], [[grindhvalur]] og [[sandreyður]] en einnig finnast [[steypireyður|steypireyðar]], [[andarnefja|andarnefjur]], [[háhyrningur|háhyrningar]], [[búrhvalur|búrhvalir]] og [[blettahnýðir|blettahnýðar]]. [[Hnúfubakur]] er aftur á móti mjög sjaldgæfur að talið er vegna ofveiða Norðmanna en hann var friðaður árið [[1955]]. Enn sjaldgæfari tegundir eru [[náhvalur]] og [[mjaldur]].<ref>{{Vísindavefurinn|1471|Hvað eru margir hvalir í sjónum í kringum Ísland?}}</ref> Í [[ferskvatn]]i lifa [[lax]]ar, [[urriði|urriðar]], [[bleikja|bleikjur]], [[hornsíli]] og [[áll|álar]]. Alls hafa sést um 370 tegundir fugla á Íslandi, þ.m.t. [[máfar|mávar]], [[önd|endur]], [[Álft|svanir]], [[haförn|hafernir]], [[hrafn]]ar og [[fálki|fálkar]]. Um 80 tegundir [[fugl]]a verpa á Íslandi. [[Lundi]]nn er álitinn eins konar einkennisdýr landsins, enda er hann fjölmennastur fugla, talið er að 10 milljón lunda verpi á Íslandi á hverju sumri.<ref>{{Vísindavefurinn|4384|Þrífst lundi á Íslandi bara í Grímsey og Vestmannaeyjum?}}</ref> Ísland er einnig viðkomustaður [[farfugl]]a, s.s. [[gæs]]a og [[vaðfugl]]a. Mikil dúntekja hefur verið við Íslandsstrendur í gegnum aldirnar en hún er mikilvæg á [[Hlunnindi|hlunnindajörðum]]. [[Æðarfugl]]inn var friðaður á Íslandi árið 1786. == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist}} == Heimildir == * Upplýsingar á ýmsum vefsíðum [http://www.ni.is Náttúrufræðistofnunar Íslands] == Tenglar == {{commonscat|Geography of Iceland|Landafræði Íslands}} * [http://www.ni.is/ Náttúrufræðistofnun Íslands] * [http://www.natkop.is Náttúrufræðistofa Kópavogs] * [http://www.island.is/ferdalog-og-samgongur/innanlands Island.is - Ferðalög og samgöngur > Innanlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080414231029/http://www.island.is/ferdalog-og-samgongur/innanlands/ |date=2008-04-14 }} * [http://www.na.is Náttúrustofa Austurlands] * [http://www.nsv.is Náttúrustofa Vesturlands] * [http://www.nna.is Náttúrustofa Norðausturlands] * [http://www.nattsud.is Náttúrustofa Suðurlands] * [http://www.nr.is Náttúrustofa Reykjaness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180629153411/http://www.nr.is/ |date=2018-06-29 }} * [http://www.nave.is Náttúrustofa Vestfjarða] * [http://www.nnv.is Náttúrustofa Norðurlands vestra] * [http://www.lmi.is/ Landmælingar Íslands] * [http://www.hafro.is/ Hafrannsóknarstofnun] * [http://www.veidimal.is/ Veiðimálastofnun] * [http://www.orkustofnun.is/Apps/WebObjects/Orkustofnun.woa/1/wa/dp?id=61&wosid=3RXzhlcntpRdtADJt24Llg Orkustofnun - Gögn og fróðleikur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20071210210043/www.hagstofa.is/Pages/1888 Landshagir 2007 - Land og umhverfi], rit gefið út af [[Hagstofa Íslands|Hagstofu Íslands]] * [http://www.floraislands.is/ Flóra Íslands] === Félagasamtök === * [http://www.landvernd.is Landvernd] * [http://www.nsi.is Náttúruverndarsamtök Íslands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240703233352/http://www.nsi.is/ |date=2024-07-03 }} <!-- ===Vísindavefurinn=== * {{vísindavefurinn|26390|Hvort er Ísland nær norðurpólnum eða meginlandi Evrópu?}} * {{vísindavefurinn|391|Á hvaða breiddargráðu er Ísland?}} * {{vísindavefurinn|2556|Hvernig er bauganet jarðar uppbyggt og hver eru hnit Íslands á hnettinum?}} * {{vísindavefurinn|5950|Af hverju snjóar á Íslandi?}} * {{vísindavefurinn|5955|Af hverju er Ísland eyja?}} * {{vísindavefurinn|4704|Hvað er Snæfellsjökull hár og hvar er hann í röðinni yfir hæstu jökla Íslands?}} * {{vísindavefurinn|4690|Hverjir eru 5 hæstu fjallvegir á Íslandi?}} * {{vísindavefurinn|4194|Hvað eru margar eyjar og sker á Íslandi?}} * {{vísindavefurinn|4213|Hver er vatnsmesta á Íslands?}} * {{vísindavefurinn|4238|Hversu stór hluti Íslands er hálendur?}} * {{vísindavefurinn|3140|Hver eru dýpstu stöðuvötn á Íslandi?}} * {{vísindavefurinn|2955|Hver eru tíu stærstu vötn Íslands?}} * {{vísindavefurinn|2212|Hver er lengsta á á Íslandi og hvað er hún löng?}} * {{vísindavefurinn|2188|Hver er stærsta eyjan við Ísland?}} * {{vísindavefurinn|2101|Hvar er miðpunktur Íslands?}} * {{vísindavefurinn|1089|Hvað er Ísland stórt að ummáli?}} * {{vísindavefurinn|957|Tilheyrir Ísland raunverulega Skandinavíu eða er það bara talið með Norðurlöndunum vegna skyldleika?}} * {{vísindavefurinn|4210|Verður Ísland aftur skógi vaxið?}}--> [[Flokkur:Landafræði Íslands|*]] tgybzlppyenpgclj6eynrplkd5nm0i7 0 843 1964050 1958068 2026-05-23T16:30:16Z Snævar 16586 1964050 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Stefá Pálsson.jpg|right|200px|thumb|Stefán Pálsson, formaður Samtaka hernaðarandstæðinga, fyrir utan sendiráð Bandaríkjanna í Reykjavík 18. ágúst 2007]] '''Stefán Pálsson''' (f. [[8. apríl]] [[1975]]) er íslenskur [[sagnfræðingur]], stjórnmálaskýrandi og varaborgarfulltrúi [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]] í Reykjavík. Hann stundaði nám við [[MR]] þar sem hann tók þátt í spurningakeppninni [[Gettu betur]] og var hann í sigurliðinu [[Úrslit_Gettu_betur#1995|1995]]. Árin [[Úrslit_Gettu_betur#2004|2004]] og [[Úrslit_Gettu_betur#2005|2005]] gegndi hann sjálfur stöðu dómara í keppninni. Hann var á tímabili söngvari í [[pönk]]-hljómsveitinni [[Tony Blair (hljómsveit)|Tony Blair]]. Hann er dyggur aðdáandi [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]] og [[Bretland|breska]] [[Knattspyrna|knattspyrnuliðsins]] [[Luton Town]]. Stefán er mikill áhugamaður um [[viský]] og [[bjór]] og starfaði sem slíkur við ''Bjórskóla'' [[Ölgerðin Egill Skallagrímsson|Ölgerðarinnar]] um árabil. Auk Gettu betur tók Stefán einnig þátt í ræðukeppninni [[MORFÍS]] á menntaskólaárum sínum. Eftir að hann lauk námi og fram eftir þrítugsaldri kom hann að þjálfun bæði Gettu betur- og Morfís-liða ýmissa framhaldsskóla. Hann hefur starfað sem spurningahöfundur og dómari í m.a. Gettu betur<ref>[http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1003252/ „Svarað til sigurs“], ''Morgunblaðið'', 23. febrúar 2005.</ref>, [[Útsvar]]i<ref>[https://www.ruv.is/ras-2/spornad-vid-ithrottameidslum-i-utsvari „Spornað við íþróttameiðslum í Útsvari“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119150852/https://www.ruv.is/ras-2/spornad-vid-ithrottameidslum-i-utsvari |date=2025-01-19 }}, ''RÚV'', 13. september 2013.</ref> og [[Spurningakeppni fjölmiðlanna]]. Stefán er mikill áhugamaður um teiknimyndasögur. Árið 2013 setti hann ræðumet með þrettán og hálfrar klukkustundar fyrirlestri um [[Svalur og Valur|Sval og Val]], sem fögnuðu 75 ára afmæli um þær mundir.<ref>[http://ruv.is/frett/taladi-sleitulaust-fra-morgni-til-kvolds „Talaði sleitulaust frá morgni til kvölds“] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, ''RÚV'', 22. maí 2013.</ref> Stefán hefur verið virkur í starfi [[Vinstri grænir|Vinstri grænna]], en hann var einnig einn stofnenda ''Málfundafélags úngra róttæklinga'' ([[MÚR]]) árið [[1999]], sem hélt úti vefritinu [[Múrinn (vefrit)|Múrnum]] fram til 2007. Hann skipaði annað sæti á lista Vinstri grænna í Reykjavík í sveitarstjórnarkosningunum árið 2022 og er fyrsti varaborgarfulltrúi flokksins. Stefán var formaður [[Samtök hernaðarandstæðinga|Samtaka hernaðarandstæðinga]] frá árinu 2000 til 2015.<ref>[https://www.visir.is/hernadarandstaedingur-haettur-eftir-fimmtan-ar/article/2015703209959 Hernaðarandstæðingur hættur eftir fimmtán ár], ''Vísir'', 20. mars 2015.</ref> Eiginkona Stefáns er [[Steinunn Þóra Árnadóttir]] alþingiskona. == Útgefið efni== ===Helstu ritverk=== * ''Frambókin: Knattspyrnufélagið Fram í 100 ár'' (2009) * ''ð ævisaga'' (2012, meðhöfundar [[Anton Kaldal Ágústsson]], [[Gunnar Vilhjálmsson]] og [[Steinar Ingi Farestveit]]) * ''Bjór: umhverfis jörðina á 120 tegundum'' (2014, meðhöfundar [[Höskuldur Sæmundsson]] og [[Rán Flygenring]]) * ''Gleymið ekki að endurnýja. Saga Happdrættis Háskóla Íslands'' (2020) ===Borðspil=== * ''Spark - spurningaspil um knattspyrnu'' (2005) * ''Gettu betur-spilið - 10 ára afmælisútgáfa'' (2010) * ''Íslandssöguspilið'' (2013) * ''Íslenska spurningaspilið'' (2019) * ''Evrópa - spurningaspil'' (2021) * ''Fjölskylduspilið'' (2023) ===Spurningaþættir í sjónvarpi og útvarpi=== * ''[[Gettu betur]]'' á RÚV (2004-05) * ''Spark - spurningaþáttur um knattspyrnu'' á Skjá 1 (2005) * ''[[Ha? (sjónvarpsþáttur)|Ha?]]'' á Skjá 1 (2011-13) * ''[[Útsvar (sjónvarpsþáttur)|Útsvar]]'' á RÚV (2013-15) * ''[[Spurningakeppni fjölmiðlanna]]'' á Bylgjunni (2018-21) * ''Kvisslingur'' á Sjónvarpi Símans (2020) == Tenglar == {{Wikivitnun}} * [https://www.truflun.net/stefan Bloggsíða Stefáns]. * [http://www.murinn.is Múrinn]. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir aðgerðasinnar]] [[Flokkur:Sigurvegarar í Gettu betur]] [[Flokkur:Vinstrihreyfingin - grænt framboð]] {{f|1975}} [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] 4pjuh9539tyttukp7a3mqt5ax7ak77v 0 4266 1964102 1949025 2026-05-24T05:55:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964102 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Thormod Thorlæus.jpg|thumb|Þormóður Torfason eða Thormod Torfæus, sagnfræðingur]] '''Þormóður Torfason''', ''Thormod Torfæus'', ''Torvæus'' ([[27. maí]] [[1636]] – [[31. janúar]] [[1719]]) var [[sagnaritari]] og fornrita[[þýðandi]] sem bjó mestanpart ævi sinnar í [[Noregur|Noregi]]. Hann var sonur [[Torfi Erlendsson|Torfa Erlendssonar]] sýslumanns á [[Stafnes]]i og Þórdísar Bergsveinsdóttur, prests á [[Útskálar|Útskálum]]. Hann fæddist í [[Engey]]. Þormóður hefur verið kallaður ''„faðir norskrar sagnfræði“'' fyrir hið stóra rit sitt um sögu Noregs. == Ævi Þormóðs == Þormóður varð stúdent frá [[Skálholt|Skálholtsskóla]] [[1654]] og fór að því búnu strax utan. Hann lærði í [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] og varð [[fornrit]]a[[þýðandi]] í þjónustu [[Danakonungur|Danakonungs]] eftir [[1659]]. Árið [[1662]] var hann sendur til að safna [[handrit]]um á [[Ísland]]i og flutti þá til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] frá [[Brynjólfur Sveinsson|Brynjólfi Sveinssyni]] handritin [[Konungsbók Eddukvæða]] og Gráskinnuhandrit [[Njáls_saga|Njáls sögu]]. Árið [[1664]] varð Þormóður [[kamerarius]] í [[Stafangur|Stafangursstifti]] og bjó þar síðan á [[Stangarland]]i á eyjunni [[Körmt]] (Karmøy) úti fyrir [[Rogaland]]i þar sem gröf hans var inni í Ólafskirkju. Árið [[1682]] var hann gerður að [[sagnaritari|sagnaritara]] [[Noregur|Noregs]] á launum hjá konungi og árið [[1704]] að [[assessor]] í háskólaráði. Hann átti mikið samstarf við [[Árni Magnússon|Árna Magnússon]] og nýtti handrit Árna mikið við sagnaritun sína þar sem hann fylgdi fyrst og fremst íslenskum frásögnum. Árni fékk handrit hans að honum látnum. Þórmóður er þekktastur fyrir bækur sem hann skrifaði á latínu, en þær eru: ''Historia Vinlandiœ Antiquœ'' ([[1705]]); ''Grœnlandia Antiqua'' ([[1706]]) og ''Historia Rerum Norvegicarum'' ([[1711]]). Hin síðastnefnda hefur nú ([[2008]]) verið gefin út í [[Norska|norskri]] [[þýðing]]u, og hafa þrjú bindi af sex verið gefin út. ==Morðið á Sámsey== Árið [[1671]] ferðaðist hann til Íslands til að ganga frá erfðamálum. Í bakaleiðinni, árið [[1672]], varð hann skipreika á [[Sámsey]] við [[Jótland]] í [[Danmörk]]u. Hermt var að nokkrir drukknir Íslendingar ásamt danska vertinum, Hans Pedersen, hefðu ruðst inn til hans eftir að hann var genginn til náða. Greip hann þá til korðans og lagði til vertsins með þeim afleiðingum að hann lést. Fyrir þetta var hann dæmdur til dauða, en var síðan náðaður og dæmdur til að skrifta opinberlega og greiða hundrað [[ríkisdalur|ríkisdali]] í manngjöld. ==Fjölskylda== Þormóður giftist árið [[1665]] Önnu Hansdóttur, auðugri ekkju sem lést árið [[1695]]. Árið [[1702]] átti hann svo aðra Önnu Hansdóttur, sem hafði verið bústýra hans. Hann átti ekki börn með þeim, en var síðar talinn hafa átt mörg börn í lausaleik. ==Eitt og annað== * Við hann er kennd tónlistarhátíð sem nefnist: „Tormod Torfæus Rock & Blues Festival“ og er haldin árlega á eyjunni Körmt. * Þormóður var móðurbróðir [[Stokkseyrar-Dísa|Stokkseyrar-Dísu]], og varð [[forsvarsmaður]] hennar þegar faðir hennar (þ.e. Markús Bjarnason) dó árið [[1687]]. <ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3281688 Morgunblaðið 1954]</ref> Þormóður vildi fá hana til Danmerkur, en hún mun hafa tekið þvert fyrir það. Og vegna þess að Þormóður var í fjarlægu landi, og gat ekki haft umsjá með henni, fól hann [[Hans Londemann]], sýslumanni að líta eftir með henni og ráða gjaforði hennar. Var það eðlilegt, þar sem Londemann var kvæntur systur hennar. ==Verk== * ''Commentatio historica de rebus gestis Færoensium'' ([[1695]]) * ''Orcades sive rerum Orcadensium historiæ libri tres'' ([[1697]] og [[1715]]) * ''Series dynastarum et regum Daniæ'' ([[1702]] og [[1705]]) * ''Historia Vinlandiæ antiqvæ sive partis Americæ septentrionalis'' ([[1705]]) * ''Historia Hrolfi krakii'' ([[1705]] og [[1715]]) * ''Groenlandia antiqva'' ([[1706]]) * ''Trifolium historicum'' ([[1707]]) * ''Historia rerum Norvegicarum I-IV'' ([[1711]]) * ''Torfæana'' ([[1777]]) == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * [http://www.handrit.is/is/biography/view/ThoTor001 Handrit með verkum Þormóðs Torfasonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920203059/https://handrit.is/is/biography/view/ThoTor001 |date=2019-09-20 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416646&pageSelected=0&lang=0 ''Þórmóður Torfason - sagnaritari''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1936]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418336&pageSelected=2&lang=0 ''Frá Torfa og Þormóði Torfasyni''; hluti af grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416024&pageSelected=7&lang=0 ''Þormóður Torfason bregður sér til Íslands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Íslendingar]] {{fd|1636|1719}} 7rpgi22c7oj0c08ukee22ak6iw6my2z 0 11338 1964096 1960824 2026-05-24T03:55:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964096 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ólafur Davíðsson (1862 - 1903) - Icelandic collector of folk art, natural scientist and ethnographer.jpg|thumb|200px|Ólafur Davíðsson]] '''Ólafur Davíðsson''' (26. febrúar 1862 á Felli í Sléttuhlíð – 6. september 1903 í Hörgá) var íslenskur [[náttúrufræði]]ngur, [[þjóðfræði]]ngur og þjóðsagnasafnari. Foreldrar hans voru Sigríður Ólafsdóttir Briem og Davíð Guðmundsson, prófastur í Eyjafjarðarsýslu.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Ólafur Davíðsson, í Íslenzkar þjóðsögur I.|útgefandi=Bókaútgáfan Þjóðsaga|ár=1978|höfundur=Steindór Steindórsson frá Hlöðum|bls=xxi-liv}}</ref> Ólafur er þekktur fyrir brautryðjendastörf í ýmsum fræðigreinum en hans er helst minnst fyrir framlög til þjóðlegra fræða. Eftir hann liggur dagbók sem hann hélt síðasta námsár sitt í Lærða skólanum, hún er eina þekkta íslenska sjálfsævisögulega heimildin um [[hinsegin]] ástir frá 19. öldinni. == Námsferill == Ólafur stundaði nám við [[Lærði Skólinn|Lærða skólann]] frá 1877 til 1882. Var hann 15 ára að aldri þegar nám hans hófst þar og settist þá í 2. bekk. Hann þótti efnilegur námsmaður og lauk [[Stúdentspróf|stúdentsprófi]] með hárri fyrstu einkunn. Á námsárunum í Reykjavík var Ólafur þegar farinn að safna þjóðlegum fróðleik og sögum, auk þess lagði hann sig fram við að lesa nýjar bókmenntir frá [[Norðurlöndin|Norðurlöndunum]] sem tilheyrðu [[Raunsæið|raunsæi]] og voru ekki námsefni í skólanum.<ref name=":1">{{Cite book|title=Hundakæti: dagbækur Ólafs Davíðssonar 1881-1884|date=2018|publisher=Mál og Menning|isbn=978-9979-3-3967-0|editor-last=Þorsteinn Vilhjálmsson|location=Reykjavík}}</ref> Síðasta námsár sitt í Reykjavík, 1881-1882, hélt Ólafur dagbók þar sem hann ræddir opinskátt um ástarsamband sitt við samnemanda sinn [[Geir Sæmundsson]], síðar vígslubiskup á [[Akureyri]]. Geir var þá á sínu fyrsta ári í Lærða skólanum. Þetta er eina þekkta íslenska sjálfsævisögulega heimildin um [[hinsegin]] ástir frá 19. öldinni.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://samkynhneigd.is/pistlar/336-loksins-vard-eg-tho-skotinn|title=„Loksins varð ég þó skotinn!“|last=Kristinsson|first=Þorvaldur|website=samkynhneigd.is|language=en-gb|access-date=2020-07-19}}</ref> Dagbók Ólafs hefur tvisvar sinnum verið útgefin, fyrst árið 1955 í bókinni ''Ég læt allt fjúka'' og voru þá kaflarnir um ástir hans og Geirs ritskoðaðar úr textanum. Síðari útgáfan var árið 2018 í bókinni ''Hundakæti'', fræðilegri útgáfu með formála sem fjallar sérstaklega um ástir piltanna tveggja. Haustið 1882 sigldi Ólafur til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]]. Ólafur lærði náttúrufræði í [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] en fór þá þegar að snúa sér að þjóðfræðum, meðal annars á [[Árnasafn]]i. Utan grunnprófs í heimspeki náði hann ekki að klára nám sitt þrátt fyrir langa dvöl í Danmörku. Hann vanrækti námið til að sinna ýmsum fræðastörfum en einnig sökum drykkjuskapar og þunglyndis sem hrjáði marga íslenska námsmenn í Danmörku á þeim tíma.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Ólafur bjó jafnan við þröngan kost á meðan dvöl hans stóð í Danmörku. Þrátt fyrir erfiðagang stundaði Ólafur fræði sín af elju og var þegar orðinn þekktur á Íslandi fyrir fræðastörf áður en hann sneri heim. Öll sín námsár stóð Ólafur í miklum bréfaskriftum við ýmist fólk. Hann þykir óvenju opinskár penni og eru bréf hans fróðleg heimild um líf íslenskra námsmanna undir lok 19. aldar. Úrval af bréfum sem hann sendi föður sínum voru gefin út í bókinni ''Ég læt allt fjúka'' 1955. == Lokaár og andlát == Árið 1897 sigldi Ólafur aftur til Íslands og bjó á Hofi hjá foreldrum sínum síðustu ár ævi sinnar. Hann vann sem stundakennari á [[Möðruvellir í Hörgárdal|Möðruvöllum í Hörgárdal]] og stundaði samhliða þjóðsagnasöfnun og önnur fræðistörf, t.d. gróðurrannsóknum. Á þessum árum var Ólafur heimagangur á Hlöðum og kær vinur [[Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum|Ólafar Sigurðardóttur frá Hlöðum]]. Eftir að hann lést orti hún um hann þessa stöku: <poem> Hjúpar njóla höfuðból hvergi Ólafs getur. Enginn skóli, engin sól og engin jól í vetur. </poem><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4839135|titill=Ólöf Sigurðardóttir á Hlöðum - í Eimreiðin|höfundur=Steindór Steindórsson frá Hlöðum|ár=1957}}</ref> Ólafur drukknaði í [[Hörgá]] þann 6. september 1903, 41 árs að aldri. Hafði hann þá verið við grasa- og steinasöfnun í Gásafjöru. Slysið varð að næturlagi og var Ólafur einn á ferð. Hann var vel syndur og áin vatnslítil, því er talið að Ólafur hafi fengið aðsvif eða rotast þegar hann féll af hestinum, eða þá að grösin og steinarnir sem hann var með í fórum sínum hafi tálmað því að hann náði sundtökunum.<ref name=":0" /> Ólafur lést ókvæntur og barnlaus. Fjölmenni mætti í útför Ólafs. Séra [[Matthías Jochumsson|Matthías Jochumson]] orti um hann kveðjuljóð var það sungið í útförinni af Geir Sæmundssyni.<ref name=":2" /> ==Verk== ===Bækur=== * ''Íslenskar gátur, skemtanir, vikivakar og þulur: safnað hafa J. Árnason og Ó. Davíðsson'', 1-4, Kaupmannahöfn, Bókmenntafélagið, 1887-1903 * ''Galdur og galdramál á Íslandi'', 1-3, Reykjavík, Sögufélag, 1941-1943 * ''Ég læt allt fjúka: sendibréf og dagbókarbrot frá skólaárunum'', Reykjavík, Ísafoldarprentsmiðja, 1955 * ''Íslenskar þjóðsögur'', 1-4, Reykjavík, Þjóðsaga, 1978-1980 (fyrsta heildarútgáfa 1945) * ''Hundakæti: Dagbækur Ólafs Davíðssonar 1881-1884.'' Reykjavík, Mál & menning, 2018 ===Greinar=== * „Víg Spánverja á Vestfjörðum 1615 og ‚Spönsku vísur‘ eptir séra Ólaf á Söndum“, ''Tímarit Hins íslenzka bókmentafélags'' 16 (1895), bls. 88–163 ([https://timarit.is/page/2319740 timarit.is]) == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3274218 Grímseyjarför, gamanbréf frá Ólafi Davíðssyni ritað 8.8. 1898, birt í Lesbók Morgunblaðsins, 23. tölublað (08.06.1941), bls. 193] * [https://handrit.is/manuscript/list/people/OlaDav001 Ólafur Davíðsson á handrit.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231206003749/https://handrit.is/manuscript/list/people/OlaDav001 |date=2023-12-06 }} * [https://timarit.is/page/1961512?iabr=on Kross gjörði ekkert til, Guðrún Guðlaugsdóttir skoðar dagbókarskrif Ólafs Davíðssonar frá 1882, Morgunblaðið 5. mars 2000] == Heimildir == <references /> {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir náttúrufræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir þjóðfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir þjóðsagnasafnarar]] {{fd|1862|1903}} t7d8x2en0dyzvvkoiu81r56lxinegy0 0 19903 1964040 1963990 2026-05-23T12:44:25Z Olafurbjorns 105113 /* Saga hljómsveitarinnar */ 1964040 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Nýdönsk | mynd = Nydonsk2018-09-23 00.04.48.jpg | mynd_langsnið = yes | mynd_texti = Hljómsveitin Nýdönsk í lok tónleika í Hörpu í september 2018 | önnur_nöfn = Ný dönsk, Ný dønsk | uppruni = [[Reykjavík]], [[Ísland]] | stefna = [[Popp]], [[Rokk]] | ár = 1987– | útgefandi = Steinar, [[Skífan]], Skýmir | meðlimir = * [[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] * [[Daníel Ágúst Haraldsson]] * [[Ólafur Hólm Einarsson]] * [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] * [[Stefán Hjörleifsson]] | fyrri_meðlimir = {{Plainlist| * [[Bergur Már Bernburg]] * [[Valdimar Bragi Bragason]] * [[Einar Sigurðsson]] * [[Þorgils Björgvinsson]] }}}}'''Nýdönsk''' (einnig skrifað Ný dønsk og Ný dönsk) er [[Ísland|íslensk]] [[hljómsveit]] sem stofnuð var árið [[1987]] og hefur gefið út 11 breiðskífur. Nafn hljómsveitarinnar var valið með hliðsjón af þeim sið bókabúða á þessum tíma að auglýsa "Ný dönsk blöð". == Saga hljómsveitarinnar == Hljómsveitin Nýdönsk var stofnuð árið [[1987]]. Eftir að hafa gefið út nokkur lög á safnplötum gaf Nýdönsk út plötuna ''[[Ekki er á allt kosið]]'' árið [[1989]]. Af þeirri plötu voru lögin „Fram á nótt“ og „Hjálpaðu mér upp“ vinsælust. Á þeim tíma var hljómsveitin skipuð þeim Daníel, Birni Jörundi, Ólafi Hólm, Einari og Valdimar. Þegar platan ''[[Regnbogaland]]'' kom út árið [[1990]] voru einungis þrír fullgildir hljómsveitarmeðlimir eftir, þeir Daníel, Björn og Ólafur. Tveir sérlegir aðstoðarmenn voru tilteknir, þeir [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] og [[Stefán Hjörleifsson]], en von bráðar voru þeir endanlega teknir inn í hljómsveitina. Tónleikaplatan ''Kirsuber'' kom út árið [[1991]]. Hefur hún ekki verið fáanleg í nokkurn tíma. Sama ár gaf Ný Dönsk út plötuna ''[[Deluxe]]'' sem innihélt meðal annars smellina 'Landslag skýjanna', 'Alelda', 'Deluxe' og 'Svefninn laðar'. Á næstu plötu sveitarinnar ''Himnasending'' voru lögin 'Ilmur' og 'Horfðu til himins'. ''[[Hunang (breiðskífa)|Hunang]]'' kom síðan út [[1993]]. Árið [[1994]] skiptu Ný danskir um gír. [[Megas]] fékk þá til liðs við sig á plötunni ''[[Drög að upprisu]]'' og einnig spiluðu þeir í leikritinu ''[[Gauragangur|Gauragangi]]''. Eftir þriggja ára þögn kom út safnplatan ''[[1987-1997|1987–1997]]''. Á þeirri plötu var að finna þekktustu lög hljómsveitarinnar, sjaldgæf lög en einnig þrjú ný. Daníel Ágúst tók þátt í gerð nýju laganna þrátt fyrir að vera á fullu með hljómsveitinni [[GusGus]]. Árið [[1998]] kom út platan ''[[Húsmæðragarðurinn]]'' og ''[[Pólfarir]]'' fylgdi árið [[2001]] og tók Daníel Ágúst ekki þátt í gerð þeirra. Árið [[2002]] kom út platan ''[[Freistingar]]''. Þar var að finna gömul lög hljómsveitarinnar í einfölduðum búningi. Daníel Ágúst söng í þremur lögum, meðal annars í nýja laginu „Fagurt fés“. Árið [[2004]] spilaði Nýdönsk með [[Sinfóníuhljómsveit Íslands]], tónleikarnir voru gefnir út á geisladiski og DVD-diski. Árið [[2008]] þann [[3. maí]] hlutu þeir svo Heiðursverðlaun [[FM957]]. Platan ''[[Turninn]]'' kom út árið 2008. Á árunum 2010–2020 komu út þrjár plötur. Tónleikaplatan ''[[Nýdönsk 25]]'' kom út árið 2012 og breiðskífurnar ''[[Diskó Berlín]]'' árið 2014 og ''[[Á plánetunni jörð]]'' árið 2017. Árið 2025 gaf hljómsveitin út plötuna ''[[Í raunheimum]]'' en á henni má finna lög á borð við 'Hálka lífsins' og 'Fullkomið farartæki'.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252670347d/frum-syning-a-visi-halka-lifsins-med-ny-donsk|title=Frum­sýning á Vísi: Hálka lífsins með Ný­dönsk - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2025-02-01|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-26}}</ref> 'Fullkomið farartæki' var mest spilaða lag [[Bylgjan|Bylgjunnar]] árið 2024<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252665631d/ny-donsk-a-toppnum-2024|title=Ný­dönsk á toppnum 2024 - Vísir|last=Agnarsdóttir|first=Dóra Júlía|date=2025-01-01|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-27}}</ref>, valið lag ársins 2024 á [[Ríkisútvarpið|Rás 2]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2024-12-30-nydonsk-eiga-lag-arsins-2024-a-ras-2-431315|title=Nýdönsk eiga lag ársins 2024 á Rás 2 - RÚV.is|last=Aradóttir|first=Júlía|date=2024-12-30|website=RÚV|access-date=2025-03-27}}</ref> og lag ársins 2024 á [[Íslensku tónlistarverðlaunin|Íslensku tónlistarverðlaununum]] 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.iston.is/frettir/verdlaunahafar-2025|title=Verðlaunahafar 2025|website=Ístón - Íslensku tónlistarverðlaunin|language=is|access-date=2025-03-27}}</ref> Þann 20. maí 2026 var nýtt lag, 'Ekkert mál' frumflutt á Bylgjunni.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/k/9193c8bb-ff00-488d-aaaf-445759e77fae-1779277493710?fbclid=IwY2xjawR9gBtleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBnVUZlRkdrVmVRMklJUEVqc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHixgrjTAuK5uppMbJ-XibJIFjePcTz9l68bqwQtG3EvipAmkc2x8yKnq_K_2_aem_SrvQ04mRGTs7dwN6LQr1iw |title=Lagið passaði ekki inn á Raunheima - Vísir|date=2026-05-20|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Lagið var svo gefið út á Spotify 22. maí 2026. Nýdönsk skrifaði eftirfarandi um lagið á [https://www.facebook.com/nydonsk/posts/pfbid02FgdJmB8y1jYK8Zcv4tCsvYouTx7NpA4swGVLjSZMp3W9DVgg8HRRzPf8hFpZHhkyl Facebook síðu] hljómsveitarinnar: ''Í dag kom út nýtt lag frá okkur félögunum. Lagið er eftir Jón en textann gerðu Björn og Daníel. Við þurfum að passa upp á tungumálið okkar og þessi texti er innlegg í þá veruna. Lagið var hljóðritað í Real World og átti að vera á síðustu breiðskífu hljómsveitarinnar en okkur gekk illa að finna því pláss - fannst það aldrei passa inn í heildarmyndina. Textinn var líka ekki alveg tilbúinn og því var þetta sett í salt. Á dögunum réðust skáldin svo til atlögu við verkefnið með líka þessum fína árangri. Guðmundur Pétursson leikur með okkur á gítar og Katie May hljóðblandaði.'' ==Meðlimir== * [[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] – söngur og bassi (1987–) * [[Ólafur Hólm Einarsson]] – trommur (1987–) * [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] – hljómborð (1990–) * [[Stefán Hjörleifsson]] – gítar (1990–) * [[Daníel Ágúst Haraldsson]] – söngur (1987–1997) (2007–) ==Fyrrum meðlimir == * [[Þorgils Björgvinsson]] – gítar (1989–1990) * [[Valdimar Bragi Bragason]] – gítar (1987–1989) * [[Einar Sigurðsson]] – hljómborð (1987–1989) * [[Bergur M. Bernburg]] – hljómborð (1987–1989) ===Tímalína=== {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:20 PlotArea = left:140 bottom:75 top:10 right:20 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/1987 till:{{#time:m/d/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:2 ScaleMajor = increment:3 start:1987 ScaleMinor = increment:1 start:1987 Colors = id:vocals value:red legend:Söngur id:bass value:blue legend:Bassi id:guitar value:green legend:Gítar id:keys value:purple legend:Hljómborð id:drums value:orange legend:Trommur BarData = bar:Bjorn text:"Björn Jörundur Friðbjörnsson" bar:Olafur text:"Ólafur Hólm Einarsson" bar:Jon text:"Jón Ólafsson" bar:Stefan text:"Stefán Hjörleifsson" bar:Daniel text:"Daníel Ágúst Haraldsson" bar:Thorgils text:"Þorgils Björgvinsson" bar:Valdimar text:"Valdimar Bragi Bragason" bar:Einar text:"Einar Sigurðsson" bar:Bergur text:"Bergur M. Bernburg" PlotData= width:11 bar:Bjorn from:01/01/1987 till:end color:vocals bar:Bjorn from:01/01/1987 till:end color:bass width:3 bar:Olafur from:01/01/1987 till:end color:drums bar:Jon from:01/01/1990 till:end color:keys bar:Stefan from:01/01/1990 till:end color:guitar bar:Daniel from:01/01/1987 till:01/01/1997 color:vocals bar:Daniel from:01/01/2007 till:end color:vocals bar:Thorgils from:01/01/1989 till:01/01/1990 color:guitar bar:Valdimar from:01/01/1987 till:01/01/1989 color:guitar bar:Einar from:01/01/1987 till:01/01/1989 color:keys bar:Bergur from:01/01/1987 till:01/01/1989 color:keys }} ==Plötulisti== ===Breiðskífur=== * ''[[Ekki er á allt kosið]]'' (1989) * ''[[Regnbogaland]]'' (1990) * ''[[Deluxe]]'' (1991) * ''[[Himnasending]]'' (1992) * ''[[Hunang (breiðskífa)|Hunang]]'' (1993) * ''[[Húsmæðragarðurinn]]'' (1998) * ''[[Pólfarir]]'' (2001) * ''[[Turninn]]'' (2008) * ''[[Diskó Berlín]]'' (2014) * ''[[Á plánetunni jörð]]'' (2017) * ''[[Í raunheimum]]'' (2025) ===Stuttskífur=== * ''[[Kirsuber (stuttskífa)|Kirsuber]]'' (1991) ===Safn- og tónleikaplötur=== * ''[[Drög að upprisu]]'' (1994) * ''[[1987-1997|1987–1997]]'' (1997) * ''[[Freistingar]]'' (2002) * ''[[Skynjun (Nýdönsk og Sinfó)]]'' (2004) * ''[[1987-2007]]'' (2007) * ''[[Nýdönsk 25]]'' (2012) ===Safnkassar (box-set)=== * ''[[Allt]]'' (2007) ===Leikhúsplötur=== * ''[[Gauragangur]]'' (1994) ===Smáskífur=== * 2008: "Náttúran" * 2009: "Ég ætla að brosa" * 2010: "Umboðsmenn drottins" * 2010: "Vertu með" * 2011: "Í nánd" * 2012: "Uppskeran" * 2013: "Where Dreams Go to Die" * 2013: "Iður" * 2014: "Uppvakningar" * 2014: "Diskó Berlín" * 2014: "Nýr maður" * 2014: "Stafrófsröð" * 2015: "Heimsins stærsta tár" * 2017: "Stundum" * 2020: "Örlagagarn" * 2021: "Ég kýs" * 2024: "Fullkomið farartæki" * 2025: "Hálka lífsins" * 2026: "Ekkert mál" ==Heimildir== [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] ljnnbp77cfr518eqqpr7wjhkfbyvik1 1964045 1964040 2026-05-23T13:23:11Z Olafurbjorns 105113 /* Smáskífur */ bætti þriggja daga vakt við smáskífulistann 1964045 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Nýdönsk | mynd = Nydonsk2018-09-23 00.04.48.jpg | mynd_langsnið = yes | mynd_texti = Hljómsveitin Nýdönsk í lok tónleika í Hörpu í september 2018 | önnur_nöfn = Ný dönsk, Ný dønsk | uppruni = [[Reykjavík]], [[Ísland]] | stefna = [[Popp]], [[Rokk]] | ár = 1987– | útgefandi = Steinar, [[Skífan]], Skýmir | meðlimir = * [[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] * [[Daníel Ágúst Haraldsson]] * [[Ólafur Hólm Einarsson]] * [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] * [[Stefán Hjörleifsson]] | fyrri_meðlimir = {{Plainlist| * [[Bergur Már Bernburg]] * [[Valdimar Bragi Bragason]] * [[Einar Sigurðsson]] * [[Þorgils Björgvinsson]] }}}}'''Nýdönsk''' (einnig skrifað Ný dønsk og Ný dönsk) er [[Ísland|íslensk]] [[hljómsveit]] sem stofnuð var árið [[1987]] og hefur gefið út 11 breiðskífur. Nafn hljómsveitarinnar var valið með hliðsjón af þeim sið bókabúða á þessum tíma að auglýsa "Ný dönsk blöð". == Saga hljómsveitarinnar == Hljómsveitin Nýdönsk var stofnuð árið [[1987]]. Eftir að hafa gefið út nokkur lög á safnplötum gaf Nýdönsk út plötuna ''[[Ekki er á allt kosið]]'' árið [[1989]]. Af þeirri plötu voru lögin „Fram á nótt“ og „Hjálpaðu mér upp“ vinsælust. Á þeim tíma var hljómsveitin skipuð þeim Daníel, Birni Jörundi, Ólafi Hólm, Einari og Valdimar. Þegar platan ''[[Regnbogaland]]'' kom út árið [[1990]] voru einungis þrír fullgildir hljómsveitarmeðlimir eftir, þeir Daníel, Björn og Ólafur. Tveir sérlegir aðstoðarmenn voru tilteknir, þeir [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] og [[Stefán Hjörleifsson]], en von bráðar voru þeir endanlega teknir inn í hljómsveitina. Tónleikaplatan ''Kirsuber'' kom út árið [[1991]]. Hefur hún ekki verið fáanleg í nokkurn tíma. Sama ár gaf Ný Dönsk út plötuna ''[[Deluxe]]'' sem innihélt meðal annars smellina 'Landslag skýjanna', 'Alelda', 'Deluxe' og 'Svefninn laðar'. Á næstu plötu sveitarinnar ''Himnasending'' voru lögin 'Ilmur' og 'Horfðu til himins'. ''[[Hunang (breiðskífa)|Hunang]]'' kom síðan út [[1993]]. Árið [[1994]] skiptu Ný danskir um gír. [[Megas]] fékk þá til liðs við sig á plötunni ''[[Drög að upprisu]]'' og einnig spiluðu þeir í leikritinu ''[[Gauragangur|Gauragangi]]''. Eftir þriggja ára þögn kom út safnplatan ''[[1987-1997|1987–1997]]''. Á þeirri plötu var að finna þekktustu lög hljómsveitarinnar, sjaldgæf lög en einnig þrjú ný. Daníel Ágúst tók þátt í gerð nýju laganna þrátt fyrir að vera á fullu með hljómsveitinni [[GusGus]]. Árið [[1998]] kom út platan ''[[Húsmæðragarðurinn]]'' og ''[[Pólfarir]]'' fylgdi árið [[2001]] og tók Daníel Ágúst ekki þátt í gerð þeirra. Árið [[2002]] kom út platan ''[[Freistingar]]''. Þar var að finna gömul lög hljómsveitarinnar í einfölduðum búningi. Daníel Ágúst söng í þremur lögum, meðal annars í nýja laginu „Fagurt fés“. Árið [[2004]] spilaði Nýdönsk með [[Sinfóníuhljómsveit Íslands]], tónleikarnir voru gefnir út á geisladiski og DVD-diski. Árið [[2008]] þann [[3. maí]] hlutu þeir svo Heiðursverðlaun [[FM957]]. Platan ''[[Turninn]]'' kom út árið 2008. Á árunum 2010–2020 komu út þrjár plötur. Tónleikaplatan ''[[Nýdönsk 25]]'' kom út árið 2012 og breiðskífurnar ''[[Diskó Berlín]]'' árið 2014 og ''[[Á plánetunni jörð]]'' árið 2017. Árið 2025 gaf hljómsveitin út plötuna ''[[Í raunheimum]]'' en á henni má finna lög á borð við 'Hálka lífsins' og 'Fullkomið farartæki'.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252670347d/frum-syning-a-visi-halka-lifsins-med-ny-donsk|title=Frum­sýning á Vísi: Hálka lífsins með Ný­dönsk - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2025-02-01|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-26}}</ref> 'Fullkomið farartæki' var mest spilaða lag [[Bylgjan|Bylgjunnar]] árið 2024<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252665631d/ny-donsk-a-toppnum-2024|title=Ný­dönsk á toppnum 2024 - Vísir|last=Agnarsdóttir|first=Dóra Júlía|date=2025-01-01|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-27}}</ref>, valið lag ársins 2024 á [[Ríkisútvarpið|Rás 2]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2024-12-30-nydonsk-eiga-lag-arsins-2024-a-ras-2-431315|title=Nýdönsk eiga lag ársins 2024 á Rás 2 - RÚV.is|last=Aradóttir|first=Júlía|date=2024-12-30|website=RÚV|access-date=2025-03-27}}</ref> og lag ársins 2024 á [[Íslensku tónlistarverðlaunin|Íslensku tónlistarverðlaununum]] 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.iston.is/frettir/verdlaunahafar-2025|title=Verðlaunahafar 2025|website=Ístón - Íslensku tónlistarverðlaunin|language=is|access-date=2025-03-27}}</ref> Þann 20. maí 2026 var nýtt lag, 'Ekkert mál' frumflutt á Bylgjunni.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/k/9193c8bb-ff00-488d-aaaf-445759e77fae-1779277493710?fbclid=IwY2xjawR9gBtleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBnVUZlRkdrVmVRMklJUEVqc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHixgrjTAuK5uppMbJ-XibJIFjePcTz9l68bqwQtG3EvipAmkc2x8yKnq_K_2_aem_SrvQ04mRGTs7dwN6LQr1iw |title=Lagið passaði ekki inn á Raunheima - Vísir|date=2026-05-20|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Lagið var svo gefið út á Spotify 22. maí 2026. Nýdönsk skrifaði eftirfarandi um lagið á [https://www.facebook.com/nydonsk/posts/pfbid02FgdJmB8y1jYK8Zcv4tCsvYouTx7NpA4swGVLjSZMp3W9DVgg8HRRzPf8hFpZHhkyl Facebook síðu] hljómsveitarinnar: ''Í dag kom út nýtt lag frá okkur félögunum. Lagið er eftir Jón en textann gerðu Björn og Daníel. Við þurfum að passa upp á tungumálið okkar og þessi texti er innlegg í þá veruna. Lagið var hljóðritað í Real World og átti að vera á síðustu breiðskífu hljómsveitarinnar en okkur gekk illa að finna því pláss - fannst það aldrei passa inn í heildarmyndina. Textinn var líka ekki alveg tilbúinn og því var þetta sett í salt. Á dögunum réðust skáldin svo til atlögu við verkefnið með líka þessum fína árangri. Guðmundur Pétursson leikur með okkur á gítar og Katie May hljóðblandaði.'' ==Meðlimir== * [[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] – söngur og bassi (1987–) * [[Ólafur Hólm Einarsson]] – trommur (1987–) * [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] – hljómborð (1990–) * [[Stefán Hjörleifsson]] – gítar (1990–) * [[Daníel Ágúst Haraldsson]] – söngur (1987–1997) (2007–) ==Fyrrum meðlimir == * [[Þorgils Björgvinsson]] – gítar (1989–1990) * [[Valdimar Bragi Bragason]] – gítar (1987–1989) * [[Einar Sigurðsson]] – hljómborð (1987–1989) * [[Bergur M. Bernburg]] – hljómborð (1987–1989) ===Tímalína=== {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:20 PlotArea = left:140 bottom:75 top:10 right:20 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/1987 till:{{#time:m/d/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:2 ScaleMajor = increment:3 start:1987 ScaleMinor = increment:1 start:1987 Colors = id:vocals value:red legend:Söngur id:bass value:blue legend:Bassi id:guitar value:green legend:Gítar id:keys value:purple legend:Hljómborð id:drums value:orange legend:Trommur BarData = bar:Bjorn text:"Björn Jörundur Friðbjörnsson" bar:Olafur text:"Ólafur Hólm Einarsson" bar:Jon text:"Jón Ólafsson" bar:Stefan text:"Stefán Hjörleifsson" bar:Daniel text:"Daníel Ágúst Haraldsson" bar:Thorgils text:"Þorgils Björgvinsson" bar:Valdimar text:"Valdimar Bragi Bragason" bar:Einar text:"Einar Sigurðsson" bar:Bergur text:"Bergur M. Bernburg" PlotData= width:11 bar:Bjorn from:01/01/1987 till:end color:vocals bar:Bjorn from:01/01/1987 till:end color:bass width:3 bar:Olafur from:01/01/1987 till:end color:drums bar:Jon from:01/01/1990 till:end color:keys bar:Stefan from:01/01/1990 till:end color:guitar bar:Daniel from:01/01/1987 till:01/01/1997 color:vocals bar:Daniel from:01/01/2007 till:end color:vocals bar:Thorgils from:01/01/1989 till:01/01/1990 color:guitar bar:Valdimar from:01/01/1987 till:01/01/1989 color:guitar bar:Einar from:01/01/1987 till:01/01/1989 color:keys bar:Bergur from:01/01/1987 till:01/01/1989 color:keys }} ==Plötulisti== ===Breiðskífur=== * ''[[Ekki er á allt kosið]]'' (1989) * ''[[Regnbogaland]]'' (1990) * ''[[Deluxe]]'' (1991) * ''[[Himnasending]]'' (1992) * ''[[Hunang (breiðskífa)|Hunang]]'' (1993) * ''[[Húsmæðragarðurinn]]'' (1998) * ''[[Pólfarir]]'' (2001) * ''[[Turninn]]'' (2008) * ''[[Diskó Berlín]]'' (2014) * ''[[Á plánetunni jörð]]'' (2017) * ''[[Í raunheimum]]'' (2025) ===Stuttskífur=== * ''[[Kirsuber (stuttskífa)|Kirsuber]]'' (1991) ===Safn- og tónleikaplötur=== * ''[[Drög að upprisu]]'' (1994) * ''[[1987-1997|1987–1997]]'' (1997) * ''[[Freistingar]]'' (2002) * ''[[Skynjun (Nýdönsk og Sinfó)]]'' (2004) * ''[[1987-2007]]'' (2007) * ''[[Nýdönsk 25]]'' (2012) ===Safnkassar (box-set)=== * ''[[Allt]]'' (2007) ===Leikhúsplötur=== * ''[[Gauragangur]]'' (1994) ===Smáskífur=== * 2008: "Náttúran" * 2009: "Ég ætla að brosa" * 2010: "Umboðsmenn drottins" * 2010: "Vertu með" * 2010: "Þriggja daga vakt" (ás. Hjaltalín og GusGus) * 2011: "Í nánd" * 2012: "Uppskeran" * 2013: "Where Dreams Go to Die" * 2013: "Iður" * 2014: "Uppvakningar" * 2014: "Diskó Berlín" * 2014: "Nýr maður" * 2014: "Stafrófsröð" * 2015: "Heimsins stærsta tár" * 2017: "Stundum" * 2020: "Örlagagarn" * 2021: "Ég kýs" * 2024: "Fullkomið farartæki" * 2025: "Hálka lífsins" * 2026: "Ekkert mál" ==Heimildir== [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] p35o46v5d98el9hls3hui3z30syw8m8 1964046 1964045 2026-05-23T13:35:20Z Olafurbjorns 105113 /* Smáskífur */ bætti við fyrstu stöku lögum Nýdanskrar 1964046 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Nýdönsk | mynd = Nydonsk2018-09-23 00.04.48.jpg | mynd_langsnið = yes | mynd_texti = Hljómsveitin Nýdönsk í lok tónleika í Hörpu í september 2018 | önnur_nöfn = Ný dönsk, Ný dønsk | uppruni = [[Reykjavík]], [[Ísland]] | stefna = [[Popp]], [[Rokk]] | ár = 1987– | útgefandi = Steinar, [[Skífan]], Skýmir | meðlimir = * [[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] * [[Daníel Ágúst Haraldsson]] * [[Ólafur Hólm Einarsson]] * [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] * [[Stefán Hjörleifsson]] | fyrri_meðlimir = {{Plainlist| * [[Bergur Már Bernburg]] * [[Valdimar Bragi Bragason]] * [[Einar Sigurðsson]] * [[Þorgils Björgvinsson]] }}}}'''Nýdönsk''' (einnig skrifað Ný dønsk og Ný dönsk) er [[Ísland|íslensk]] [[hljómsveit]] sem stofnuð var árið [[1987]] og hefur gefið út 11 breiðskífur. Nafn hljómsveitarinnar var valið með hliðsjón af þeim sið bókabúða á þessum tíma að auglýsa "Ný dönsk blöð". == Saga hljómsveitarinnar == Hljómsveitin Nýdönsk var stofnuð árið [[1987]]. Eftir að hafa gefið út nokkur lög á safnplötum gaf Nýdönsk út plötuna ''[[Ekki er á allt kosið]]'' árið [[1989]]. Af þeirri plötu voru lögin „Fram á nótt“ og „Hjálpaðu mér upp“ vinsælust. Á þeim tíma var hljómsveitin skipuð þeim Daníel, Birni Jörundi, Ólafi Hólm, Einari og Valdimar. Þegar platan ''[[Regnbogaland]]'' kom út árið [[1990]] voru einungis þrír fullgildir hljómsveitarmeðlimir eftir, þeir Daníel, Björn og Ólafur. Tveir sérlegir aðstoðarmenn voru tilteknir, þeir [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] og [[Stefán Hjörleifsson]], en von bráðar voru þeir endanlega teknir inn í hljómsveitina. Tónleikaplatan ''Kirsuber'' kom út árið [[1991]]. Hefur hún ekki verið fáanleg í nokkurn tíma. Sama ár gaf Ný Dönsk út plötuna ''[[Deluxe]]'' sem innihélt meðal annars smellina 'Landslag skýjanna', 'Alelda', 'Deluxe' og 'Svefninn laðar'. Á næstu plötu sveitarinnar ''Himnasending'' voru lögin 'Ilmur' og 'Horfðu til himins'. ''[[Hunang (breiðskífa)|Hunang]]'' kom síðan út [[1993]]. Árið [[1994]] skiptu Ný danskir um gír. [[Megas]] fékk þá til liðs við sig á plötunni ''[[Drög að upprisu]]'' og einnig spiluðu þeir í leikritinu ''[[Gauragangur|Gauragangi]]''. Eftir þriggja ára þögn kom út safnplatan ''[[1987-1997|1987–1997]]''. Á þeirri plötu var að finna þekktustu lög hljómsveitarinnar, sjaldgæf lög en einnig þrjú ný. Daníel Ágúst tók þátt í gerð nýju laganna þrátt fyrir að vera á fullu með hljómsveitinni [[GusGus]]. Árið [[1998]] kom út platan ''[[Húsmæðragarðurinn]]'' og ''[[Pólfarir]]'' fylgdi árið [[2001]] og tók Daníel Ágúst ekki þátt í gerð þeirra. Árið [[2002]] kom út platan ''[[Freistingar]]''. Þar var að finna gömul lög hljómsveitarinnar í einfölduðum búningi. Daníel Ágúst söng í þremur lögum, meðal annars í nýja laginu „Fagurt fés“. Árið [[2004]] spilaði Nýdönsk með [[Sinfóníuhljómsveit Íslands]], tónleikarnir voru gefnir út á geisladiski og DVD-diski. Árið [[2008]] þann [[3. maí]] hlutu þeir svo Heiðursverðlaun [[FM957]]. Platan ''[[Turninn]]'' kom út árið 2008. Á árunum 2010–2020 komu út þrjár plötur. Tónleikaplatan ''[[Nýdönsk 25]]'' kom út árið 2012 og breiðskífurnar ''[[Diskó Berlín]]'' árið 2014 og ''[[Á plánetunni jörð]]'' árið 2017. Árið 2025 gaf hljómsveitin út plötuna ''[[Í raunheimum]]'' en á henni má finna lög á borð við 'Hálka lífsins' og 'Fullkomið farartæki'.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252670347d/frum-syning-a-visi-halka-lifsins-med-ny-donsk|title=Frum­sýning á Vísi: Hálka lífsins með Ný­dönsk - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2025-02-01|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-26}}</ref> 'Fullkomið farartæki' var mest spilaða lag [[Bylgjan|Bylgjunnar]] árið 2024<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252665631d/ny-donsk-a-toppnum-2024|title=Ný­dönsk á toppnum 2024 - Vísir|last=Agnarsdóttir|first=Dóra Júlía|date=2025-01-01|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-27}}</ref>, valið lag ársins 2024 á [[Ríkisútvarpið|Rás 2]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2024-12-30-nydonsk-eiga-lag-arsins-2024-a-ras-2-431315|title=Nýdönsk eiga lag ársins 2024 á Rás 2 - RÚV.is|last=Aradóttir|first=Júlía|date=2024-12-30|website=RÚV|access-date=2025-03-27}}</ref> og lag ársins 2024 á [[Íslensku tónlistarverðlaunin|Íslensku tónlistarverðlaununum]] 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.iston.is/frettir/verdlaunahafar-2025|title=Verðlaunahafar 2025|website=Ístón - Íslensku tónlistarverðlaunin|language=is|access-date=2025-03-27}}</ref> Þann 20. maí 2026 var nýtt lag, 'Ekkert mál' frumflutt á Bylgjunni.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/k/9193c8bb-ff00-488d-aaaf-445759e77fae-1779277493710?fbclid=IwY2xjawR9gBtleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBnVUZlRkdrVmVRMklJUEVqc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHixgrjTAuK5uppMbJ-XibJIFjePcTz9l68bqwQtG3EvipAmkc2x8yKnq_K_2_aem_SrvQ04mRGTs7dwN6LQr1iw |title=Lagið passaði ekki inn á Raunheima - Vísir|date=2026-05-20|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-22}}</ref> Lagið var svo gefið út á Spotify 22. maí 2026. Nýdönsk skrifaði eftirfarandi um lagið á [https://www.facebook.com/nydonsk/posts/pfbid02FgdJmB8y1jYK8Zcv4tCsvYouTx7NpA4swGVLjSZMp3W9DVgg8HRRzPf8hFpZHhkyl Facebook síðu] hljómsveitarinnar: ''Í dag kom út nýtt lag frá okkur félögunum. Lagið er eftir Jón en textann gerðu Björn og Daníel. Við þurfum að passa upp á tungumálið okkar og þessi texti er innlegg í þá veruna. Lagið var hljóðritað í Real World og átti að vera á síðustu breiðskífu hljómsveitarinnar en okkur gekk illa að finna því pláss - fannst það aldrei passa inn í heildarmyndina. Textinn var líka ekki alveg tilbúinn og því var þetta sett í salt. Á dögunum réðust skáldin svo til atlögu við verkefnið með líka þessum fína árangri. Guðmundur Pétursson leikur með okkur á gítar og Katie May hljóðblandaði.'' ==Meðlimir== * [[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] – söngur og bassi (1987–) * [[Ólafur Hólm Einarsson]] – trommur (1987–) * [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] – hljómborð (1990–) * [[Stefán Hjörleifsson]] – gítar (1990–) * [[Daníel Ágúst Haraldsson]] – söngur (1987–1997) (2007–) ==Fyrrum meðlimir == * [[Þorgils Björgvinsson]] – gítar (1989–1990) * [[Valdimar Bragi Bragason]] – gítar (1987–1989) * [[Einar Sigurðsson]] – hljómborð (1987–1989) * [[Bergur M. Bernburg]] – hljómborð (1987–1989) ===Tímalína=== {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:20 PlotArea = left:140 bottom:75 top:10 right:20 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/1987 till:{{#time:m/d/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:2 ScaleMajor = increment:3 start:1987 ScaleMinor = increment:1 start:1987 Colors = id:vocals value:red legend:Söngur id:bass value:blue legend:Bassi id:guitar value:green legend:Gítar id:keys value:purple legend:Hljómborð id:drums value:orange legend:Trommur BarData = bar:Bjorn text:"Björn Jörundur Friðbjörnsson" bar:Olafur text:"Ólafur Hólm Einarsson" bar:Jon text:"Jón Ólafsson" bar:Stefan text:"Stefán Hjörleifsson" bar:Daniel text:"Daníel Ágúst Haraldsson" bar:Thorgils text:"Þorgils Björgvinsson" bar:Valdimar text:"Valdimar Bragi Bragason" bar:Einar text:"Einar Sigurðsson" bar:Bergur text:"Bergur M. Bernburg" PlotData= width:11 bar:Bjorn from:01/01/1987 till:end color:vocals bar:Bjorn from:01/01/1987 till:end color:bass width:3 bar:Olafur from:01/01/1987 till:end color:drums bar:Jon from:01/01/1990 till:end color:keys bar:Stefan from:01/01/1990 till:end color:guitar bar:Daniel from:01/01/1987 till:01/01/1997 color:vocals bar:Daniel from:01/01/2007 till:end color:vocals bar:Thorgils from:01/01/1989 till:01/01/1990 color:guitar bar:Valdimar from:01/01/1987 till:01/01/1989 color:guitar bar:Einar from:01/01/1987 till:01/01/1989 color:keys bar:Bergur from:01/01/1987 till:01/01/1989 color:keys }} ==Plötulisti== ===Breiðskífur=== * ''[[Ekki er á allt kosið]]'' (1989) * ''[[Regnbogaland]]'' (1990) * ''[[Deluxe]]'' (1991) * ''[[Himnasending]]'' (1992) * ''[[Hunang (breiðskífa)|Hunang]]'' (1993) * ''[[Húsmæðragarðurinn]]'' (1998) * ''[[Pólfarir]]'' (2001) * ''[[Turninn]]'' (2008) * ''[[Diskó Berlín]]'' (2014) * ''[[Á plánetunni jörð]]'' (2017) * ''[[Í raunheimum]]'' (2025) ===Stuttskífur=== * ''[[Kirsuber (stuttskífa)|Kirsuber]]'' (1991) ===Safn- og tónleikaplötur=== * ''[[Drög að upprisu]]'' (1994) * ''[[1987-1997|1987–1997]]'' (1997) * ''[[Freistingar]]'' (2002) * ''[[Skynjun (Nýdönsk og Sinfó)]]'' (2004) * ''[[1987-2007]]'' (2007) * ''[[Nýdönsk 25]]'' (2012) ===Safnkassar (box-set)=== * ''[[Allt]]'' (2007) ===Leikhúsplötur=== * ''[[Gauragangur]]'' (1994) ===Smáskífur=== * 1987: "Síglaður" * 1988: "Hólmfríður Júlíusdóttir" * 1988: "Eða hvað?" * 1989: "Vígmundur" * 1989: "Ég vil vera ég" * 1990: "Nostradamus" * 1992: "Steypireið" * 2008: "Náttúran" * 2009: "Ég ætla að brosa" * 2010: "Umboðsmenn drottins" * 2010: "Vertu með" * 2010: "Þriggja daga vakt" (ás. Hjaltalín og GusGus) * 2011: "Í nánd" * 2012: "Uppskeran" * 2013: "Where Dreams Go to Die" * 2013: "Iður" * 2014: "Uppvakningar" * 2014: "Diskó Berlín" * 2014: "Nýr maður" * 2014: "Stafrófsröð" * 2015: "Heimsins stærsta tár" * 2017: "Stundum" * 2020: "Örlagagarn" * 2021: "Ég kýs" * 2024: "Fullkomið farartæki" * 2025: "Hálka lífsins" * 2026: "Ekkert mál" ==Heimildir== [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] fbz5aknfmwzcww3lkoqtm47tck54nsb 0 20079 1964103 1949058 2026-05-24T11:04:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964103 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Albert Einstein Head.jpg|thumb|200px|Albert Einstein (1947)]] '''Albert Einstein''' ([[14. mars]] [[1879]] í [[Ulm]] í [[Bæjaraland]]i, [[Þýskaland]]i – [[18. apríl]] 1955 [[Princeton]], [[New Jersey]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]) var kennilegur [[eðlisfræði]]ngur. Hann fæddist í Ulm, [[Þýskaland]]i og var af [[Gyðingdómur|gyðingaættum]]. Foreldrar hans hétu Pauline og Hermann. Hann er einn af best þekktu vísindamönnum [[20. öld|20. aldarinnar]]. Hann lagði til [[Afstæðiskenningin|afstæðiskenninguna]] — sem er líklega hans þekktasta verk — og höfðu rannsóknir hans einnig mikil áhrif á [[skammtafræði]], [[safneðlisfræði]] og [[heimsfræði]]. Hann fékk [[Nóbelsverðlaunin]] í eðlisfræði árið [[1921]] fyrir rannsóknir sínar á [[ljóshrif]]um sem hann birti árið [[1905]] ([[Annus Mirabilis]]; þetta sama ár komu út þrjár greinar eftir hann, en hver þeirra olli straumhvörfum í [[eðlisfræði]]) og verðlaun fyrir „þjónustu sína við kennilega eðlisfræði“. == Líf og störf == Einstein bjó í [[München]] mesta bernsku sína, með foreldrum sínum. Hann olli þeim áhyggjum vegna seinþroska síns. Sem barn lærði hann seint að tala, var lítt gefinn fyrir stríðsleiki og leiddist í skóla. Ungur að árum gerðist Einstein [[sviss]]neskur ríkisborgari, en í Sviss nam hann [[stærðfræði]] og [[eðlisfræði]]. Árið [[1902]] fær hann vinnu á einkaleyfaskrifstofu í [[Bern]], þar sem hann vann til [[1909]] meðan hann lagði drög að [[kenning]]um sínum í frístundum. Árið [[1911]] fékk Einstein [[prófessor]]sstöðu í [[Prag]] og síðan í [[Zürich]] og [[Berlín]]. Hann starfaði innan [[háskóla]] þaðan í frá. Árið [[1905]] birti Einstein þrjár merkilegar ritgerðir. Ein þeirra hét „Um rafsegulfræði hluta á hreyfingu“ en í henni setti hann fram [[Takmarkaða afstæðiskenningin|takmörkuðu afstæðiskenninguna]]. Takmarkaða afstæðiskenningin segir fyrir um það að [[massi]] hluta fari eftir [[Hraði|hraða]] þeirra. Árið [[1916]] birti Einstein [[Almenna afstæðiskenningin|almennu afstæðiskenninguna]] í nokkrum ritgerðum. [[1919]] var kenningin staðfest með frægri athugun, við sólmyrkva, á sveigju [[ljós]]s sem berst frá fjarlægri stjörnu, vegna [[þyngdarafl]]s [[sól]]ar. [[1921]] fékk Einstein [[Nóbelsverðlaun]] fyrir framlag sitt til eðlisfræðinnar. Einstein var af Gyðingaættum og hrökklaðist frá [[Þýskaland]]i nasismans til [[Princeton]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] árið [[1933]]. Þar bjó hann til dauðadags. Hann giftist [[Serbía|serbneskri]] unnustu sinni, [[Mileva Marić|Milevu Marić]], [[1903]], en þau skildu [[1919]]. Þau eignuðust þrjú börn saman, stúlkuna ''Liserl'' ([[1902]]- ?), sem var gefin til [[ættleiðing]]ar og dó úr [[skarlatssótt]], synina ''Hans Albert'' ([[1904]]-[[1973]]) og ''Eduard Tete'' ([[1910]]-[[1965]]). Hans Albert varð prófessor í [[verkfræði]] við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Berkeley-háskólann]], en Eduard þjáðist af [[geðklofi|geðklofa]]. Mileva nam stærðfræði og eðlisfræði, en þau Einstein unnu saman að rannsóknum, þó ekki séu til heimildir fyrir því að Mileva hafi með beinum hætti komið að Nóbelsverðlaunagreininni né Afstæðiskenningunni. Einstein giftist náfrænku sinni [[Elsa Einstein|Elsu]] [[1919]], en hún átti fyrir tvær dætur, sem þau ólu upp saman. == Afstæðiskenningin == ''Aðalgrein: [[Afstæðiskenningin]]'' Afstæðiskenning Einsteins er yfirleitt sett fram í tvennu lagi eins og hann gerði raunar líka þegar hann birti hugmyndir sínar. Er þá talað um [[Takmarkaða afstæðiskenningin|takmörkuðu afstæðiskenninguna]] annars vegar og hins vegar um [[Almenna afstæðiskenningin|almennu afstæðiskenninguna]]. Kjarna fyrri kenningarinnar birti Einstein í einni tímaritsgrein árið [[1905]] en hann lauk við að birta meginatriði almennu kenningarinnar árið [[1916]]. Í takmörkuðu kenningunni er megináhersla lögð á [[ljós]]ið og hluti sem nálgast [[Ljóshraði|ljóshraða]] en í þeirri almennu eru [[Þyngdarkraftur|þyngdarkraftar]] líka teknir með í reikninginn og meðal annars lýst þeim áhrifum sem þeir hafa á [[rúm]]ið. Kenning sú er ófullkomin þegar maður nýtir hana við tilfelli sem gerast undir smæð [[atóm]]s, en þar hættir hún að virka. [[Skammtafræðikenningin]] á að leysa þann vanda, en Einstein sjálfur átti nokkurn þátt í uppbyggingu hennar. Vísindamönnum hefur gengið illa að samvefja þessar tvær kenningar, en þegar það tekst munu þeir líklega kalla þá kenningu "Kenninguna um Allt". == Tenglar == {{Wikivitnun}} {{Wikisource author}} {{commons|Albert Einstein}} * {{gutenberg author| id=Albert+Einstein | name=Albert Einstein}} * [[Nobel Prize in Physics]]: [http://www.nobel.se/physics/laureates/1921/press.html The Nobel Prize in Physics 1921] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040217175732/http://www.nobel.se/physics/laureates/1921/press.html |date=2004-02-17 }}—[http://www.nobel.se/physics/laureates/1921/index.html Albert Einstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040214011839/http://www.nobel.se/physics/laureates/1921/index.html |date=2004-02-14 }} * [[Annalen der Physik]]: [http://gallica.bnf.fr/Catalogue/noticesInd/FRBNF34462944.htm#listeUC Works by Einstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051128052434/http://gallica.bnf.fr/Catalogue/noticesInd/FRBNF34462944.htm#listeUC |date=2005-11-28 }} digitalized at The University of Applied Sciences in Jena (Fachhochschule [[Jena]]) * S. Morgan Friedman, "[http://www.westegg.com/einstein/ Albert Einstein Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080903165108/http://www.westegg.com/einstein/ |date=2008-09-03 }}"—Comprehensive listing of online resources about Einstein. * [[TIME magazine]] 100: [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/einstein.html Albert Einstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125192329/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/einstein.html |date=2005-11-25 }} * ''Audio excerpts of famous speeches: '' [http://www.time.com/time/time100/poc/audio/einstein1.ram E=mc² and relativity]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, [http://www.time.com/time/time100/poc/audio/einstein2.ram Impossibility of atomic energy] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20050415131730/http://www.time.com/time/time100/poc/audio/einstein2.ram |date=2005-04-15 }}, [http://www.time.com/time/time100/poc/audio/einstein3.ram arms race] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20050415131729/http://www.time.com/time/time100/poc/audio/einstein3.ram |date=2005-04-15 }} (From Time magazine archives) * {{MacTutor Biography|id=Einstein}} * [[Leiden University]]: [http://www.lorentz.leidenuniv.nl/history/Einstein_archive/ Einstein Archive] * [[PBS]]: [http://www.pbs.org/wgbh/amex/truman/psources/ps_einstein.html Einstein's letter to Roosevelt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051224102837/http://www.pbs.org/wgbh/amex/truman/psources/ps_einstein.html |date=2005-12-24 }} * PBS [http://www.pbs.org/wgbh/nova/einstein/ NOVA—Einstein] * PBS [http://www.pbs.org/opb/einsteinswife/ Einstein's wife] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512054746/http://www.pbs.org/opb/einsteinswife/ |date=2015-05-12 }}: Mileva Maric * [[FBI]]: [https://web.archive.org/web/20040810044240/http://foia.fbi.gov/foiaindex/einstein.htm FBI files]—investigation regarding affiliation with the Communist Party * [[Johann Wolfgang Goethe University of Frankfurt am Main|University of Frankfurt]]: [http://www.th.physik.uni-frankfurt.de/~jr/physpiceinfam.html Einstein family pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108205359/http://www.th.physik.uni-frankfurt.de/~jr/physpiceinfam.html |date=2005-11-08 }} * [[Salon.com]]: [http://dir.salon.com/people/feature/2000/07/06/einstein/index.html Did Einstein cheat?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050306185452/http://dir.salon.com/people/feature/2000/07/06/einstein/index.html |date=2005-03-06 }} * [http://www.germanheritage.com/biographies/atol/einstein.html Albert Einstein Biography from "German-American corner: History and Heritage"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051123231451/http://www.germanheritage.com/biographies/atol/einstein.html |date=2005-11-23 }} * [http://www.alberteinstein.info/ Official Einstein Archives Online]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811112756/http://www.alberteinstein.info/ |date=2011-08-11 }} * [http://www.alberteinstein.info/manuscripts/index.html Einstein's Manuscripts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124180346/http://www.alberteinstein.info/manuscripts/index.html |date=2005-11-24 }} * [http://www.albert-einstein.org/ Albert Einstein Archive] * [http://www.einstein.caltech.edu/ Einstein Papers Project] * [[Max Planck Institute]]: [http://living-einstein.mpiwg-berlin.mpg.de/living_einstein Living Einstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040212235606/http://living-einstein.mpiwg-berlin.mpg.de/living_einstein |date=2004-02-12 }} * [[American Institute of Physics]]: [http://www.aip.org/history/einstein/index.html Albert Einstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125123930/http://www.aip.org/history/einstein/index.html |date=2005-11-25 }} includes his life and work, audio files and full site available as a downloadable PDF for classroom use * [[American Museum of Natural History]]: [http://www.amnh.org/exhibitions/einstein/index.php Albert Einstein] * [http://www.aeinstein.org The Albert Einstein Institution] * [[The Economist]]: [http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3518580 "100 years of Einstein"] * Einstein@Home:[http://www.physics2005.org/events/einsteinathome/index.html Distributed computing project searching for gravitational waves predicted by Einstein's theories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041123022524/http://www.physics2005.org/events/einsteinathome/index.html |date=2004-11-23 }} * World Year of Physics 2005 [http://www.physics2005.org A celebration of Einstein's Miracle Year] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410174840/http://www.physics2005.org/ |date=2019-04-10 }} * [[The Guardian]]: [http://www.guardian.co.uk/japan/story/0,7369,1521314,00.html Einstein's pacifist dilemma revealed] * [http://www.monthlyreview.org/598einst.htm Why socialism?] - Albert Einstein, ''Monthly review, 1949-05'' ([http://www.amnh.org/exhibitions/einstein/global/popups/socialism.php original manuscript] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410220712/http://www.amnh.org/exhibitions/einstein/global/popups/socialism.php |date=2008-04-10 }}). * [http://www.muppetlabs.com/~breadbox/txt/al.html Einstein's theory of relativity, in words of four letters or fewer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210174609/http://www.muppetlabs.com/~breadbox/txt/al.html |date=2005-12-10 }} * [[Rabindranath Tagore|Rabindranath Tagore's]] [http://www.schoolofwisdom.com/tagore-einstein.html Conversation with Einstein] * [http://www.zionistarchives.org.il/ZA/SiteE/pShowView.aspx?GM=Y&ID=48&Teur=Protest%20against%20the%20suppression%20of%20Hebrew%20in%20the%20Soviet%20Union%20%201930-1931 Protest against the suppression of Hebrew in the Soviet Union 1930-1931] * [http://www.einsteinonrace.com/ Einstein on Race] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124070538/http://www.einsteinonrace.com/ |date=2005-11-24 }} === Íslenskir tenglar === * [http://www.timarit.is/?issueID=420387&pageSelected=1&lang=0 ''Guð leikur sér ekki að teningum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=420387&pageSelected=2&lang=0 ''Frumlegasti hugsuður aldarinnar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201305/http://timarit.is/?issueID=420387&pageSelected=2&lang=0 |date=2016-03-05 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419101&pageSelected=0&lang=0 ''Einsteinsbréfið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=419653&pageSelected=4&lang=0 ''Vísindi og trú''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435977&pageSelected=3&lang=0 ''Er eitthvað bogið við veröldina?''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418551&pageSelected=0&lang=0 ''Alheimurinn líkist fremur hugsun en efni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1958]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{DEFAULTSORT:Einstein, Albert}} {{fd|1879|1955}} {{Nóbelsverðlaun í eðlisfræði}} [[Flokkur:Albert Einstein| ]] [[Flokkur:Afstæðiskenningin]] [[Flokkur:Heimsfræðingar]] [[Flokkur:Þýskir eðlisfræðingar]] [[Flokkur:Þýskir Bandaríkjamenn]] [[Flokkur:Bandarískir gyðingar]] [[Flokkur:Manhattan verkefnið]] [[Flokkur:Nóbelsverðlaunahafar í eðlisfræði]] [[Flokkur:Flóttamenn]] [[Flokkur:Sósíalistar]] [[Flokkur:Heimssambandstjórnarsinnar]] [[Flokkur:Þjóðfélagsréttlæti|Þjóðfélagsréttlæti]] sidk0jvbh1ph2fqlt9cf3atrv4kjfds 0 21758 1964099 1953437 2026-05-24T05:40:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964099 wikitext text/x-wiki '''Þjóðsögur Jóns Árnasonar''' var heildarsafn [[Þjóðsaga|þjóðsagna]] sem [[Jón Árnason (1819)|Jón Árnason]] (1819-1888) safnaði saman. Hluti þeirra var gefinn út í tveimur bindum í [[Leipzig]] [[1862]] og [[1864]] undir heitinu ''Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri'', heildarsafnið var síðar gefið út í sex bindum í [[Reykjavík]] á árunum [[1954]]-[[1961]]. Þjóðernisvakning [[19. öld|19. aldar]] hafði meðal annars í för með sér áhuga á þeim frásögnum sem gengu mann fram af manni og enginn vissi höfund að og var farið að kalla [[þjóðsaga|þjóðsögur]]. Margir leikmenn og fræðimenn um alla [[Evrópa|Evrópu]] hófu að safna saman sögum, hver í sínu heimalandi. Áhrifamesta safnið var án efa safn [[Þjóðverji|þýsku]] bræðrana Grimm sem gáfu út [[Grimms ævintýri]] á árunum [[1812]]-[[1815]]. Jón Árnason [[heimiliskennari]], síðar [[bókavörður]] og [[biskupsritari]] var einn ötulasti safnari íslenskra þjóðsagna. Hann gaf út hluta af því sem hann safnaði í tveimur bindum í [[Leipzig]] [[1862]] og [[1864]] undir heitinu ''Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri''. Vöktu þær mikla athygli og höfðu mikil áhrif á þjóðarímynd og sjálfstæðisviðleitni Íslendinga næstu hundrað árin. == Tengt efni == * [https://www.snerpa.is/net/thjod/thjod.htm Hluti af Þjóðsögum Jóns Árnasonar - af Snerpu.is] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20051101041639/www.kistan.is/efni.asp?n=4043&f=3&u=2 ''Að safna sögum: nokkrar pælingar út frá þjóðsagnasöfnun á 19. öld''; af Kistunni.is] * {{Vísindavefurinn|3735|Söfnun þjóðfræða á 19. öld}} * {{Vísindavefurinn|3736|Hvað eru þjóðsögur og hverjir urðu fyrstir til að safna þeim hér á landi?}} * [http://timarit.is/?issueID=420923&pageSelected=2&lang=0 ''Ósegjanlegur fengur, segir þjóðskjalavörður''; frétt í Morgunblaðinu 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305213428/http://timarit.is/?issueID=420923&pageSelected=2&lang=0 |date=2016-03-05 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3107092 ''Skrattinn og sköpunarsagan''; grein í Sunnudagsfylgiriti Þjóðviljans 1939] * [https://handrit.is/manuscript/view/is/Lbs08-0420/0#mode/2up ''Íslenskar þjóðsögur og ævintýri'': handrit (Lbs 420 8vo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251226173542/https://handrit.is/manuscript/view/is/Lbs08-0420/0#mode/2up |date=2025-12-26 }} á handrit.is [[Flokkur:Íslenskar þjóðsögur]] o4zopc37nfa08cbg8oy1kpufgjfs9if 0 26048 1964054 1956422 2026-05-23T17:44:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964054 wikitext text/x-wiki '''Torfhildur Hólm''' ([[2. febrúar]] [[1845]] – [[14. nóvember]] [[1918]]) var íslenskur [[rithöfundur]]. Hún var fyrsti íslenski rithöfundurinn sem skrifaði [[söguleg skáldsaga|sögulegar skáldsögur]] og hún var einnig fyrsta íslenska konan sem skrifaði skáldsögur. == Ungdómsár og Vesturheimur == Torfhildur fæddist á [[Kálfafellsstaður|Kálfafellsstað]] í [[Skaftafellssýsla|Skaftafellsýslu]] [[2. febrúar]] [[1845]]. Foreldrar hennar voru Þorsteinn Einarson prestur og Guðríður Torfadóttir. Torfhildur lagði stund á ensku og [[hannyrðanám]] í Reykjavík. Hún giftist Jakobi Hólm verslunarstjóra á [[Hólanes nyrðra|Hólanesi nyrðra]] en varð ung ekkja því maður hennar lést eftir eins árs hjónaband. Torfhildur flutti til [[Vesturheimur|Vesturheims]] árið [[1876]] og fyrstu smásögur hennar birtust árið [[1878]] í vestur-íslenska blaðinu [[Framfari|Framfara]]. == Fyrstu listamannslaunin == Torfhildur kom aftur til Íslands árið [[1889]]. Alþingi ákvað að veita henni [[skáldalaun]] 500 krónur á ári. Torfhildur var fyrsti Íslendingurinn til að fá [[listamannalaun]]. Torfhildur gaf út [[bókmenntatímarit]]ið [[Draupnir]] á árunum [[1891]] til [[1908]] og tímaritið [[Dvöl]] á árunum [[1901]] til [[1917]]. Verk Torhildar voru vinsæl meðal almennings en síður meðal gagnrýnenda. Sjá má áhrif frá Torfhildi í verkum [[Halldór Laxness|Halldórs Laxness]] [[Íslandsklukkan|Íslandsklukkunni]] og fyrsta skáldsaga Halldórs var að hans eigin sögn verkið [[Afturelding (týnd skáldsaga)|Afturelding]] sem dregur nafn sitt frá skáldsögu Torfhildar Eldingu. Ein sögupersóna Halldórs ber nafnið [[Garðar Hólm]]. == Torfhildur í augum bókmenntafræðinga == [[Soffía Auður Birgisdóttir]] taldi hana vera „brautryðjanda á sínu sviði“ og að hún „hikaði ekki við það að fara inn á „svið karlmanna““.<ref name="bls35">Sögur, ljóð og líf, blaðsíða 35.</ref> Einnig taldi hún verk hennar vera aðalega siðferðislegs eðlis, og Torfhildur virðist hafa frekar reynt að bæta siðferði og trúarlíf Íslendinga en að koma fram róttækum hugmyndum kvenfrelsis.<ref name="bls35"/> == Ritverk == '''Sögulegar skáldsögur''' * Brynjólfur Sveinsson biskup (kom fyrst út árið 1882) * Elding (Útgefin 1889. Gerist á [[Landnámsöld]], 870-1030) * Jón biskup Vídalín * Jón biskup Arason * Högni og Ingibjörg '''Smásögur''' * Spekingurinn og heimskinginn (''Framfari'', 1878)<ref>{{vefheimild|höfundur=Eggert Ó Briem|titill=[Ritdómur um verk Torfhildar]|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=139296&lang=da|ritverk=Norðanfari}}</ref> * Andvari (''Framfari'', 1878) * Guð heyrir börnin (''Framfari'', 1878) * Stjarnan mín (''Framfari'', 1878) * Seint fyrnist forn ást (''Framfari'', 1879) * Tárablómið (''Framfari'', 1879) * Heiðarbærinn (''Framfari'', 1879) * Týndu hringarnir * Tíbrá == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{bókaheimild|höfundur=Heimir Pálsson|titill=Sögur, ljóð og líf|útgefandi=Vaka-Helgafell|ár=1998|ISBN=ISBN 9979-2-1306-X}} == Tenglar == {{Wikiheimild|Höfundur:Torfhildur Hólm|Torfhildi Hólm}} * [https://handrit.is/is/manuscript/view/Lbs04-3980 Jón biskup Arason. Söguleg skáldsaga; Ísland, 1850-1899]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. * [http://baekur.is/bok/000394737/Brynjolfur_Sveinsson_biskup Brynjólfur Sveinsson biskup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180326062224/http://baekur.is/bok/000394737/Brynjolfur_Sveinsson_biskup |date=2018-03-26 }} (skáldsaga á bækur.is) * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041022183404/www.hi.is/~mattsam/Kistan/_private/aftur.htm Hermann Stefánsson: Inn í öngstrætið] * [https://www.snerpa.is/net/sma/hringar.htm Týndu hringarnir] * [http://www.timarit.is/?issueID=417465&pageSelected=4&lang=0 ''Skáldkonan Torfhildur Hólm''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1156365 Hundrað ára minning skáldkonunnar Torfhildar Hólm (Vísir 1. febrúar 1945)] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041022000542/www.hi.is/nem/Torfhildur Torfhildur félag bókmenntafræðinema við HÍ] {{Stubbur|bókmenntir}} [[Flokkur:Íslenskir kvenrithöfundar]] [[Flokkur:Kvenréttindi á Íslandi]] {{fd|1845|1918}} k4dzxrxw4xqjqdmeyg6hw7k4ci7061x 0 32504 1964085 1931452 2026-05-23T23:50:17Z TKSnaevarr 53243 1964085 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Reinhard Heydrich | mynd = Bundesarchiv Bild 146-1969-054-16, Reinhard Heydrich.jpg | myndatexti1 = Heydrich árið 1940. | titill= Verndari Bæheims og Mæris | stjórnartíð_start = 29. september 1941 | stjórnartíð_end = 4. júní 1942 | skipaður_af = [[Adolf Hitler]] | forveri =[[Konstantin von Neurath]] | eftirmaður = [[Kurt Daluege]] {{small|(starfandi)}} | titill2= Yfirmaður [[Gestapo]] | stjórnartíð_start2 = 22. apríl 1934 | stjórnartíð_end2 = 27. september 1939 | skipaður_af2 = [[Heinrich Himmler]] | forveri2 =[[Rudolf Diels]] | eftirmaður2 = [[Heinrich Müller (Gestapo)|Heinrich Müller]] | fæddur = {{fæðingardagur|1904|3|7}} | fæðingarstaður = [[Halle an der Saale]], [[Prússland]]i, [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1942|6|2|1904|3|7}} | dánarstaður = [[Prag]], [[Verndarsvæðið Bæheimur og Mæri|Verndarsvæðinu Bæheimi og Mæri]] (nú [[Tékkland]]i) | orsök_dauða = Myrtur | þekktur_fyrir = Að taka þátt í að skipuleggja og framkvæma [[Helförin|helförina]] | störf = | háskóli = [[Tækniháskóli München]] | stjórnmálaflokkur = [[Nasistaflokkurinn]] | maki = {{gifting|Lina von Osten|1931}} | börn = 4 | undirskrift = Reinhard Heydrich signatures.svg }} '''Reinhard Tristan Eugen Heydrich''' ([[7. mars]] [[1904]] – [[2. júní]] [[1942]]) var SS-Obergruppenführer, yfirmaður öryggisþjónustu þriðja ríkisins (sem m.a. innihélt [[Gestapo]], SD og Kripo-nasískar lögregludeildir). [[Adolf Hitler]] taldi hann mögulegan eftirmann sinn. Hann var uppnefndur „slátrarinn frá Prag“ og „böðullinn“ ([[þýska]]: ''Der Henker''). Heydrich var einn af höfundum [[helförin|helfararinnar]] og gestgjafi [[Wannsee-ráðstefnan|Wannsee-ráðstefnunnar]] [[1942]], þar sem tekin var ákvörðun um útrýmingu allra gyðinga í [[Evrópa|Evrópu]]. [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvenskir]] andspyrnumenn köstuðu sprengju á hann úr bíl og skutu hann í fótinn. Heydrich komst undan, en lést stuttu síðar jafnvel þó að Himmler hafi sent honum sinn besta lækni til að gera að sárum hans.<ref>{{Tímarit.is|1531045|Endalok Reinhards Heydrichs|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=7. september 1980|blaðsíða=18–19}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip|sagnfræði|Þýskaland}} {{DEFAULTSORT:Heydrich, Reinhard}} [[Flokkur:Liðsmenn í SS-sveitunum]] [[Flokkur:Nasistaleiðtogar]] {{fd|1904|1942}} 64o2wy6li6a6q75jsjtgtqbrhv9v3nf 0 32985 1964092 1944407 2026-05-24T01:46:47Z TKSnaevarr 53243 1964092 wikitext text/x-wiki {{Forseti |nafn = Woodrow Wilson |mynd = Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919.jpg |myndatexti1 = Woodrow Wilson árið 1919. |titill = [[Forseti Bandaríkjanna]] |stjórnartíð_start = [[4. mars]] [[1913]] |stjórnartíð_end = [[4. mars]] [[1921]] |vara_forseti = [[Thomas R. Marshall]] |forveri = [[William Howard Taft]] |eftirmaður = [[Warren G. Harding]] |titill2 = [[Fylkisstjóri (Bandaríkin)|Fylkisstjóri]] [[New Jersey]] |stjórnartíð_start2 = [[17. janúar]] [[1911]] |stjórnartíð_end2 = [[1. mars]] [[1913]] |forveri2 = [[John Franklin Fort]] |eftirmaður2 = [[James Fairman Fielder]] |fæddur = [[28. desember]] [[1856]] |fæðingarstaður = [[Staunton]], [[Virginía (fylki)|Virginíu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1924|2|3|1856|12|28}} |dánarstaður = [[Washington, D. C.]], Bandaríkjunum |þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] |stjórnmálaflokkur = [[Demókrataflokkurinn]] |maki = Ellen Axson (g. 1885; d. 1914)<br>[[Edith Wilson|Edith Bolling]] (g. 1915) |háskóli = [[Davidson-háskóli]]<br>[[Princeton-háskóli]]<br>[[Johns Hopkins-háskóli]] |undirskrift = Woodrow Wilson Signature 2.svg }} '''Thomas Woodrow Wilson''' ([[28. desember]] [[1856]] – [[3. febrúar]] [[1924]]) var 28. [[forseti Bandaríkjanna]] frá [[4. mars]] [[1913]] til 4. mars [[1921]]. Áður var hann skólastjóri [[Princeton-háskóli|Princeton]]-háskólans og fylkisstjóri [[New Jersey]]. Í forsetatíð hans var [[bandaríski seðlabankinn]] stofnaður. [[1917]] kom hann á [[herskylda|herskyldu]] þegar Bandaríkjamenn hófu þátttöku í [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni. Eftir styrjöldina átti hann mikinn þátt í stofnun [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]] og skilyrðum [[Versalasamningurinn|Versalasamningsins]] en samningurinn var ekki samþykktur af [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildinni]] né heldur gengu Bandaríkjamenn í Þjóðabandalagið. Wilson er almennt talinn með betri forsetum Bandaríkjanna frá upphafi<ref>Arthur M. Schlesinger, Jr., "Ranking the Presidents: From Washington to Clinton". ''Political Science Quarterly'' (1997). 112#2: 179–90.</ref> en kynþáttahyggja hans hefur óumdeilanlega skyggt á ímynd hans í seinni tíð.<ref>{{Vefheimild|titill=Princeton-háskóli snýr baki við Woodrow Wilsonm|url=https://vardberg.is/frettir/princeton-haskoli-snyr-baki-vid-woodrow-wilsonm/|útgefandi=''[[Varðberg]]''|dags=29/06/2020|skoðað=23. ágúst 2023}}</ref> ==Æviágrip== Wilson fæddist í Staunton í [[Virginía (fylki)|Virginíu]] og var af ætt þrælaeigenda. Hann varði fyrstu árum sínum í Augusta í [[Georgía (fylki)|Georgíu]]. Á barnsaldri varð Wilson fyrir áhrifum af [[Þrælastríðið|þrælastríðinu]] og af uppgjafarhermönnum úr her [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjasambandsins]].<ref>{{Tímarit.is|5969526|Woodrow Wilson|útgáfudagsetning=1. febrúar 1944|blað=[[Dagskrá: tímarit um þjóðfélagsmál]]|höfundur=Stefán Júlíusson|blaðsíða=60–72}}</ref> Faðir Wilsons var einn af stofnendum [[Öldungakirkjan|öldungakirkjunnar]] í Bandaríkjunum. Eftir að Wilson útskrifaðist úr [[Johns Hopkins-háskóli|Johns Hopkins-háskóla]] með doktorsgráðu í [[stjórnmálafræði]] gerðist hann kennari í ýmsum skólum. Hann kenndi lögfræði og hagfræði við [[Princeton-háskóli|Princeton-háskóla]] frá árinu 1890 og fyrirlestrar hans nutu talsverðra vinsælda. Wilson var síðan einróma kjörinn nýr rektor háskólans árið 1902.<ref name=samvinnan>{{Tímarit.is|4297912|Leiðin til Hvíta hússins|útgáfudagsetning=1. mars 1986|blað=[[Samvinnan]]|höfundur=Haraldur Jóhannsson|blaðsíða=52-59}}</ref> Wilson taldi að bandarískir háskólar þyrftu að vera „af sama anda og alþýða manna“ og kom því sem rektor á ýmsum umbótum á kennsluháttum og félagslífi Princeton-skóla, sérstaklega að enskri fyrirmynd.<ref name=samvinnan/> Árið 1910 fengu leiðtogar Demókrata hann til að gerast [[Fylkisstjóri (Bandaríkin)|fylkisstjóri]] í [[New Jersey]]. Hann gegndi því embætti frá 1911 til 1912 og óhlýðnaðist valdsmönnum flokksins með því að koma í gegn ýmsum framfarasinnuðum umbótum. Hann vann sér inn orðstír um allt landið sem framfarasinnaður umbótamaður og varð jafnframt vinsæll í suðurríkjum Bandaríkjanna vegna uppruna síns þar. Árið 1912 var Wilson kosinn frambjóðandi Demókrataflokksins í undankjöri fyrir forsetakosningarnar árið 1912. [[Theodore Roosevelt]], fyrrverandi forseti Repúblikana, bauð sig sjálfstætt fram í kosningunum á móti sitjandi forseta úr röðum Repúblikana, [[William Howard Taft]].<ref name=almanak/> Atkvæðahópur Repúblikana var því klofinn og Wilson bar sigur úr býtum. ===Forsetatíð (1913-1921)=== Þegar Wilson tók við embætti kallaði hann saman efri deild bandaríska þingsins og kynnti með þeim til sögunnar nýjan [[Tekjuskattur|tekjuskatt]] árið 1913. Skatturinn átti að draga úr ríkisútgjöldum á móti lækkun á verndartollum. Wilson stofnaði jafnframt seðlabanka Bandaríkjanna. Stefnumál Wilsons gengu undir nafninu „nýja frelsið“<ref name=almanak>{{Tímarit.is|4663869|Woodrow Wilson Bandaríkjaforseti og stjórnmálahugsjónir hans|útgáfudagsetning=1. janúar 1914|blað=[[Almanak Ólafs S. Thorgeirssonar]]|blaðsíða=20-46|höfundur=F. J. Bergmann}}</ref> (''New Freedom'') og komu á ýmsum nýjum ríkisreknum eftirlitsstofnunum sem áttu að fylgjast með efnahaginum. Wilson útnefndi fjölmarga stjórnmálamenn frá suðurríkjunum í ríkisstjórn sína og þeir kröfðust þess að aðskilnaði kynþátta yrði komið á í fjármálaráðuneytinu og ýmsum öðrum ríkisstofnunum. Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] braust út árið 1914 hélt Wilson Bandaríkjunum hlutlausum í byrjun. Wilson vann naumt endurkjör árið 1916 með slagorðinu „Hann hélt okkur utan við stríð!“ („''He kept us out of war!''“). Ríkisstjórn Wilson greip inn í [[Mexíkóska byltingin|mexíkósku byltinguna]] með hervaldi en fór ekki í stríð vegna hennar. Árið 1917 hóf [[Þýska keisaraveldið|Þýskaland]] óheftan kafbátahernað gegn bandarískum kaupskipum. Í [[Zimmermann-símskeytið|Zimmermann-símskeytinu]] stungu Þjóðverjar jafnframt upp á því að Mexíkanar ættu að lýsa yfir stríði gegn Bandaríkjunum ef Bandaríkjamenn gengju inn í styrjöldina við hlið bandamanna.<ref name=iðunn>{{Tímarit.is|4717734|Woodrow Wilson|blað=[[Iðunn (tímarit)|Iðunn]]|útgáfudagsetning=1. apríl 1918|blaðsíða=286-300}}</ref> Í apríl bað Wilson þingið að lýsa yfir stríði til þess að „gera heiminn öruggan fyrir lýðræði“. Bandaríkin sendu mat, birgðir, lán og hermenn til Frakklands; um 10.000 hermenn á dag þegar komið var fram á árið 1918. Wilson einbeitti sér að fjármálum og milliríkjasamskiptum og lét hershöfðingjann [[John J. Pershing]] um hernaðarmálin. Heima fyrir hækkaði Wilson tekjuskatta og aflaði milljörðum dollara með því að selja almenningnum „Frelsisskuldabréf“ (''Liberty Bonds''). Hann kom einnig á herskyldu. Hann hvatti til samstarfs við stéttarfélög verkamanna, setti eftirlitsreglur á landbúnað og matarframleiðslu og tók við stjórnvöl járnbrautakerfis landsins. Snemma árs 1918 gaf Wilson út „[[Fjórtán punktarnir|fjórtán punktana]]“ sem lýstu gildum hans um það hvernig ætti að koma á friði eftir lok stríðsins. Eftir að samið var um vopnahlé í nóvember 1918 ferðaðist Wilson til Parísar og kom að gerð [[Versalasamningurinn|Versalasaminganna]] ásamt [[David Lloyd George]] forsætisráðherra Bretlands og [[Georges Clemenceau]] forsætisráðherra Frakklands. Wilson ferðaðist síðan um Bandaríkin til að vinna sér stuðning fyrir staðfestingu á Versalasamningnum og inngöngu Bandaríkjanna í [[Þjóðabandalagið]] en hann fék [[heilablóðfall]] í október árið 1919. Á síðasta ári sínu í embætti einangraði Wilson sig í hvíta húsinu og naut lítilla áhrifa vegna veikinda sinna. Eiginkona Wilsons, [[Edith Wilson|Edith]], fór í reynd með völd forsetaembættisins á meðan Wilson var rúmliggjandi og varð nokkurs konar „leyniforseti“ í nafni eiginmanns síns.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|1360893|Síðustu dagar Wilsons forseta Bandaríkjanna|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. september 1964|blaðsíða=15}}</ref> Bandaríska þingið hafnaði að endingu Versalasamningnum og Bandaríkin gengu aldrei í Þjóðabandalagið. Wilson settist í helgan stein árið 1921 og lést árið 1924. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Bandaríkjanna]] | frá = 1913 | til = 1921 | fyrir = [[William Howard Taft]] | eftir = [[Warren G. Harding]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Bandaríkjanna}} {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{stubbur|æviágrip|saga|stjórnmál}} {{Stubbur|bandaríkin}} {{fde|1856|1924|Wilson, Woodrow}} {{DEFAULTSORT:Wilson, Woodrow}} [[Flokkur:Demókratar|Wilson, Woodrow]] [[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna|Wilson, Woodrow]] [[Flokkur:Fylkisstjórar New Jersey]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] 9u4fxcxylc1xsfsi98d0t219laxqlo6 0 42620 1964053 1963327 2026-05-23T17:43:14Z ~2026-30781-65 116895 1964053 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = [[Manchester City]]. | mynd = | Gælunafn =''Citizens, Sky Blues, City'' | Stytt nafn =Man City, MCFC | Stofnað =1880, sem<br />''West Gorton (St. Marks)'' | Leikvöllur =[[Etihad Stadium]] | Stærð = 55,097 | Knattspyrnustjóri = | Deild =[[Enska úrvalsdeildin]] | Tímabil =2024-2025 | Staðsetning =3. sæti | pattern_la1 = _mancity2223h | pattern_b1 = _mancity2223h | pattern_ra1 = _mancity2223h | pattern_sh1 = _mancity2223h | pattern_so1 = _mancity2223hl | leftarm1 = 78BCFF | body1 = 78BCFF | rightarm1 = 78BCFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 78BCFF | pattern_la2 = _mancity2223a | pattern_b2 = _mancity2223a | pattern_ra2 = _mancity2223a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _mancity2223t | pattern_b3 = _mancity2223t | pattern_ra3 = _mancity2223t | pattern_sh3 = _mancity2223t | pattern_so3 = _mancity2223tl | leftarm3 = D3FE7A | body3 = D3FE7A | rightarm3 = D3FE7A | shorts3 = 384157 | socks3 = D3FE7A }} [[Mynd:Матч «Динамо» - «Манчестер Сити» 1-3. 24 февраля 2016 года — 669360.jpg|thumb|Lið City árið 2016.]] '''Manchester City''' er knattspyrnulið sem spilar í [[Enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]] og ríkjandi Englandsmeistari. Liðið var stofnað árið 1880 og hefur unnið efstu deild í Englandi 10 sinnum, þar af ensku úrvalsdeildina 9 sinnum. Leikvangurinn [[City of Manchester Stadium]] ([[Etihad Stadium]]) var opnaður árið 2003. Árið 2008 var liðið keypt af Abu Dhabi United Group og hefur liðið keypt dýra leikmenn síðan þá og uppskorið eftir því. Liðið var 5. tekjuhæsta félagsliðið árið 2017. Árið 2017 setti liðið nýtt met á Englandi þegar það vann 18 leiki í röð. Sama ár spilaði lið undirbúningleik á Laugardalsvelli við [[West Ham]] í ágúst. Tímabilið 2017-2018 setti City nýtt stigamet í úrvalsdeildinni þegar það náði 100 stigum. Tímabilið 2022-2023 náði liðið að vinna þrennu; deild, bikar og meistaradeildina. Tímabilið eftir varð City fyrsta félag í sögu enska boltans til að vinna efstu deild fjögur ár í röð. Eigendur liðsins hafa verið sakaðir um ólöglega fjármálagjörninga. <ref>[http://www.ruv.is/frett/fordaeduskapur-og-flaraedi-manchester-city Fordæðuskapur og fláræði Manchester City] Rúv, skoðað 14. nóv, 2018.</ref> Árið 2023 kærði enska úrvalsdeildin liðið fyrir að brjóta fjárhagslegar reglur. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/64536785BBC News - Manchester City charged with breaking financial rules by Premier League] BBC, sótt 6/2 2023</ref> ==Leikmenn 2025-2026== ===Markmenn=== *[[Gianluigi Donnarumma]] *[[Stefan Ortega]] *Marcus Betinelli ===Varnarmenn=== *[[Joško Gvardiol]] *[[Ruben Dias]] *[[John Stones]] *[[Nathan Aké]] *Rico Lewis *Abdukodir Khusanov *Rayan Aït-Nouri *Josh Wilson-Esbrand ===Miðjumenn=== *[[Bernardo Silva]] *[[Rodri]] *[[Phil Foden]] *[[Savinho]] *[[Mateo Kovačić]] *[[Matheus Nunes]] *Oscar Bobb *Nico González *Tijjani Reijnders *Rayan Cherki *Antoine Semenyo ===Sóknarmenn=== *[[Erling Braut Håland]] *[[Jeremy Doku]] * Omar Marmoush *James McAtee ==Titlar== *'''Fyrsta deild/[[enska úrvalsdeildin]]''' (10): 1936–37, 1967–68, 2011–12, 2013–14, 2017–18, 2018–19, 2020-2021, 2021-2022, 2022-2023, 2023-2024 *'''Önnur/Fyrsta deild''' (7): 1898–99, 1902–03, 1909–10, 1927–28, 1946–47, 1965–66, 2001–02 *'''[[Enski bikarinn]]''' (8): 1903–04, 1933–34, 1955–56, 1968–69, 2010–11, 2018-19, 2022-2023, 2025-2026 *'''[[Enski deildabikarinn]]''' (9): 1969–70, 1975–76, 2013–14, 2015–16, 2017–18, 2018-2019, 2019-2020, 2020-2021, 2025-2026 *'''FA-[[Samfélagsskjöldurinn]]''' (7): 1937, 1968, 1972, 2012, 2018, 2019, 2024 *'''[[Evrópukeppni bikarhafa]]''' (1): 1969–70 *'''Meistaradeild Evrópu''' (1): 2023 *'''Heimsmeistarar félagsliða''' (1): 2023 {{Stubbur|knattspyrna}} ==Tenglar== [https://www.spiegel.de/international/manchester-city-exposed-bending-the-rules-to-the-tune-of-millions-a-1236346.html Manchester City exposed - Umfjöllun Der Spiegel um fjármál Manchester City] ==Tilvísanir== {{Enska úrvalsdeildin}} {{s|1880}} [[Flokkur:Íþróttafélög í Manchester]] [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] 9vc4giznz1nhwq4i2omsqxyjygarp3z 0 44436 1964074 1924353 2026-05-23T22:03:37Z TKSnaevarr 53243 1964074 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Hermann Göring | mynd = Hermann Göring - Röhr.jpg | myndatexti = Göring árið 1943. | titill= Forseti þýska ríkisþingsins | stjórnartíð_start = [[30. ágúst]] [[1932]] | stjórnartíð_end = [[23. apríl]] [[1945]] | forveri = [[Paul Löbe]] | eftirmaður = ''Embætti lagt niður'' | titill2= Flugmálaráðherra Þýskalands | stjórnartíð_start2 = [[27. apríl]] [[1933]] | stjórnartíð_end2 = [[23. apríl]] [[1945]] | kanslari2 = [[Adolf Hitler]] | forveri2 = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður2 = [[Robert Ritter von Greim]] | fæðingarnafn = Hermann Wilhelm Göring | fæddur = [[12. janúar]] [[1893]] | fæðingarstaður = [[Rosenheim]], [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1946|10|15|1893|1|12}} | dánarstaður = [[Nürnberg]], [[Þýskaland]]i | orsök_dauða = [[Sjálfsmorð]] með [[Blásýra|blásýrupillu]] | stjórnmálaflokkur = [[Nasistaflokkurinn]] | starf = Herflugmaður, stjórnmálamaður | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | maki = Carin von Kantzow (1923–31)<br>Emmy Sonnemann (1935–46) | börn = Edda | háskóli = [[Ludwig-Maximilian-háskóli]] |undirskrift = Hermann Göring Signature.svg }} '''Hermann Wilhelm Göring''' (12. janúar 1893 – 15. október 1946) var yfirmaður [[flugher|flughers]] [[Nasismi|nasista]] í [[síðari heimsstyrjöldin]]ni. Hann var dæmdur fyrir glæpi gegn mannkyninu í [[Nürnberg-réttarhöldin|Nürnberg-réttarhöldunum]] að stríðinu loknu en framdi sjálfsmorð rétt áður en dauðadómi yfir honum yrði framfylgt. ==Æviágrip== ===Yngri ár og fyrri heimsstyrjöldin=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-R25668, Hermann Göring.jpg|thumb|left|upright|Göring árið 1907, þá 14 ára.]] Hermann Göring var fæddur í Rosenheim í [[Bæjaraland|Bæjaralandi]] 12. janúar 1893.<ref name=elding>{{Vefheimild |titill=Um Þýzkaland |mánuður=1. júní|ár=1934|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Elding''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5253119}}</ref> Ellefu ára að aldri var hann sendur í heimavistarskóla en skólavistin varð endaslepp. Hann fékk snemma áhuga á hermennsku og leikir hans voru mestan part stríðsleikir. Sextán ára hóf hann nám í herskóla og lauk námi með láði. Hann hóf síðan þjónustu í fótgönguliði prússneska hersins árið 1912. Í byrjun [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]] var Göring í fótgönguliði hersins en síðari hluta stríðsins var hann í flughernum.<ref name=erfingi>{{Vefheimild|titill=Erfingi Hitlers |mánuður=13. nóvember|ár=1941|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Vikan]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4525254}}</ref> Hann gat sér gott orð, varð reyndar annálaður flugkappi og stríðshetja, sem skaut niður allt að 22 óvinaflugvélar. Hann var sæmdur virðulegum heiðursmerkjum og undir lok stríðsins var hann yfirmaður flugsveitarinnar sem rauði baróninn, [[Manfred von Richthofen]], hafði áður stýrt.<ref name=elding/> Eftir uppgjöf Þjóðverja 1918 héldu margir því fram að þýski herinn væri ósigraður en borgaraleg yfirvöld hefðu setið á svikráðum og talað var um [[Rýtingurinn í bakið|rýtingsstungu í bakið]]. Göring aðhylltist eindregið þessa skoðun. ===Upphaf stjórnmálaferils=== Eftir lok heimsstyrjaldarinnar fyrri starfaði Göring áfram sem flugmaður. Hann gekk í flokk nasista í október 1922 eftir að hafa hlustað á [[Adolf Hitler]] flytja ræðu. Það var sannkallaður hvalreki fyrir óburðugan flokk þegar víðfræg stríðshetja bættist í hópinn. Hitler skipaði Göring yfirmann SA sveitanna, brúnstakkanna, í desember 1922. Göring tók þátt í [[Bjórkjallarauppreisnin|bjórkjallarauppreisninni]] í [[München]] árið 1923, fékk skot í nárann og særðist alvarlega en hann hafði áður fengið skot í mjöðm í loftbardaga. Eftir ósigur uppreisnarmanna flúði hann land<ref name=glæpir>{{Vefheimild |titill=„Faðir minn Hermann Göring“|mánuður=13. nóvember |ár=1986|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Tíminn]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4036646}}</ref> og varð háður [[Morfín|morfíni]] þegar sár hans var meðhöndlað. Hann sneri heim til Þýskalands á ný eftir almenna sakaruppgjöf 1927 og tók sæti á Ríkisþinginu ári síðar. Næstu árin vann Göring ötullega að því að ryðja Hitler brautina til valda. Í því skyni notfærði hann sér kunningsskap við ýmsa hægrimenn og áhrifamenn í her og viðskiptalífi. Eftir kosningar 1932 varð Göring forseti Ríkisþingsins og þegar Hitler varð kanslari 1933 varð Göring yfirmaður [[Gestapo]] og fjölmörg önnur embætti féllu honum í skaut. ===Þinghúsbruninn=== Þann 27. febrúar 1933, skömmu fyrir kosningar til ríkisþingsins, kom upp eldur í þinghúsinu í [[Berlin]]. Eldurinn breiddist út með ótrúlegum hraða og þinghúsið skemmdist mjög mikið. Ummerki í rústunum sýndu svo ekki varð um villst að kveikt hafði verið í húsinu. Nasistar brugðust hart við og námu úr gildi ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar varðandi frelsi og öryggi borgaranna. Þeir kenndu kommúnistum um brunann, handtóku vinstri menn hópum saman og notuðu brunann óspart í áróðursskyni. Í framhaldinu voru fimm menn ákærðir fyrir brunann þar á meðal [[Búlgaría|búlgarski]] [[Kommúnismi|kommúnistinn]], [[Georgi Dimitrov]]. Göring bjó skammt frá þinghúsinu og var meðal fyrstu manna á vettvang brunans. Þegar Göring bar vitni við réttarhöld í kjölfar eldsvoðans tókst Dimitrov að sauma svo að honum að Göring missti stjórn á skapi sínu og varð sér til minnkunar. Raunar töldu ýmsir að nasistar hefðu sjálfir kveikt í húsinu til þess að fá ástæðu til að herða tök stjórnarinnar og verða sér úti um vopn í áróðursstríðinu sem fram fór vegna komandi kosninga. Við stríðsglæparéttarhöldin í Nürnberg 1946 bar hershöfðinginn [[Franz Halder]] vitni og sagði m.a. að í hádegisverði á afmæli foringjans 1943 hefði þinghúsbruninn borist í tal. Göring hefði blandað sér í samræðurnar og sagt: „Sá eini, sem veit um þetta, er ég því ég kveikti eldinn.“<ref>{{cite book |last= Shirer |first= William |title= The Rise and Fall of the Third Reich |location= New York |publisher= Touchstone |year= 1959 |page= 193}}</ref> Og Göring sló sér á lær. Við réttarhöldin neitaði Göring þessu afdráttarlaust. ===Tökin hert=== [[File:Bundesarchiv Bild 101III-Reprich-012-08, Wolfschanze, Hitler, Ley, Porsche und Göring.jpg|thumb|right|Göring (lengst til hægri) hittir Hitler og vélvirkjann [[Ferdinand Porsche]] árið 1942.]] Sem stofnandi [[Gestapo]]<ref>{{Vísindavefurinn|5166|Hvað var Gestapo og hvað gerðu menn þar?}}</ref> (hann lét af starfi yfirmanns Gestapo árið 1934 ) kom Göring við sögu stofnunar fyrstu fangabúðanna þar sem pólitískir andstæðingar nasista voru vistaðir. Undir því yfirskini að valdarán kommúnista væri yfirvofandi var fjölda lögreglustjóra og lögregluþjóna sagt upp störfum og félagar í SA og [[Waffen SS|SS]] ráðnir í þeirra stað. Síðustu leifar almennra borgararéttinda voru afnumdar, andstæðingar nasista voru hundeltir og handteknir og bönnuð var útgáfa þeirra blaða, sem nasistar litu hornauga. Göring átti drjúgan þátt í aðgerðum um „[[Nótt hinna löngu hnífa]]“ 30. júní 1934 þar sem fjölmargir SA menn voru sallaðir niður auk nokkurra andstæðinga nasista. Göring varð yfirmaður flughersins 1. mars 1935. Smíði herflugvéla var þá hafin í stórum stíl með tilheyrandi þjálfun flugmanna. Ári síðar var Göring falin yfirumsjón fjögurra ára áætlunar um uppbyggingu efnahagslífsins og var nánast einráður á því sviði. Á árinu 1938 hönnuðu Göring og [[Heinrich Himmler]] atburðarás sem var til þess ætluð að bola tveimur æðstu mönnum hersins frá störfum. Sú áætlun gekk upp en brotthvarf þessara hershöfðingja treysti mjög tök nasista á hernum. ===Lífsstíll=== Göring nýtti aðstöðu sína til að lifa í munaði.<ref name=speer>{{Vefheimild|titill=Albert Speer: 15 heiðarleg svör við 15 beinskeyttum spurningum |mánuður=7. júlí|ár=1971|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Alþýðublaðið''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3199002}}</ref> Hann bjó í stórhýsi í Berlin og reisti veglegt sveitasetur, sem hann kallaði Karinhall eftir fyrri eiginkonu sinni sem lést árið 1931. Frá Karinhall gerði Göring út veiðileiðangra og þar hélt hann íburðarmiklar veislur. Hann var stórtækur safnari listaverka en mörg þeirra höfðu verið tekin af ofsóttum [[Gyðingar|gyðingum]] án endurgjalds.<ref name=listaverk>{{Vefheimild|titill=Nazistar rændu listaverkum í stríðinu |mánuður=13. júlí|ár=1980|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Heimilistíminn''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3585977}}</ref> Göring átti fjölda einkennisbúninga sem hæfðu hinum margvíslegu vegtyllum hans og orður og skartgripir voru hans ær og kýr.<ref>{{Vefheimild|titill=Hver tekur við? |mánuður=18. júní|ár=1938|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Fálkinn''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4357169}}</ref> Hann naut töluverðrar hylli á 4. áratugnum en hann þótti viðfelldnari en flestir aðrir nasistaforingjar. [[Albert Speer]] þótti Göring spilltasti foringi nasistanna vegna þess hvernig hann misnotaði aðstöðu sína til að skara eld að eigin köku.<ref name=speer/> ===Heimsstyrjöldin síðari=== Göring var útnefndur staðgengill Hitlers 1. september 1939, sama dag og Þjóðverjar gerðu [[Innrásin í Pólland|innrás í Pólland]]. Hitler veitti Göring titil [[Marskálkur|ríkismarskálks]] árið 1940 og setti hann þar með skör hærra en aðra hermarskálka. Flugher Görings átti drjúgan þátt í sigrum í Póllandi og [[Frakkland|Frakklandi]] en hann tapaði [[Orrustan um Bretland|orrustunni um Bretland]]. Gengi flughersins var líka dapurt á austurvígstöðvunum og honum mistókst hrapalega að hindra loftárásir bandamanna á Þýskaland. Hitler kenndi Göring um ófarir Þjóðverja og vegur hins síðarnefnda fór hratt minnkandi eftir því sem leið á stríðið. [[Joseph Goebbels]] og Himmler uxu honum yfir höfuð hvað varðaði áhrif við hirð Hitlers og þar með stjórn landsins. Þegar Hitler ákvað að yfirgefa ekki Berlin í stríðslok, óskaði Göring eftir því að taka strax við völdum því Berlin væri að falla í óvinahendur. Hitler brást ókvæða við og svipti Göring öllum vegtyllum, rak hann úr nasistaflokknum og fyrirskipaði handtöku hans. ===Réttarhöld og dómur=== [[File:Nuremberg Trials retouched.jpg|thumb|left|Göring (í fremri röð lengst til vinstri) í Nürnberg-réttarhöldunum.]] [[Bandaríkin|Bandarískur]] herflokkur handtók Göring 9. maí 1945 og hann var í hópi sakborninga við stríðsglæparéttarhöld sem hófust í Nürnberg í nóvember 1945 og lauk með dómsuppkvaðningu 1. október 1946. Göring virtist kominn í betra form, hafði grennst og ávanabindandi lyf höfðu verið tekin af honum. Hann varði sig kröftuglega af fimi og bar sig mannalega enda var hann sá sakborninga sem mesta athygli vakti. Dómararnir fundu hann sekan um öll ákæruatriðin og dæmdu hann í gálgann.<ref name=glæpir/> Þann 15. október 1946, um það bil tveimur klukkustundum áður en taka átti hann af lífi, tók Göring eitur í klefa sínum og lést samstundis að kalla. ==Fjölskylda== Fyrri eiginkona Görings var Carin von Kantzov (1888 - 1931 ). Hún var sænsk og þau giftu sig árið 1923. Síðari eiginkona Görings var þýsk leikkona Emmy Sonnemann ( 1893 - 1973 ). Þau giftu sig árið 1935 og áttu dótturina Eddu sem fæddist árið 1938. Edda Göring lést 21. desember 2018. ==Umfjöllun== Göring kemur mjög víða við sögu í ótal bókum, greinum og annarri umfjöllun um nasistatímann og stríðsárin 1939 - 1945. Nokkrir fræðimenn hafa ritað um ævi hans. ==Tilvísanir== <references/> ==Heimildir== * Manvell, Roger og Fraenkel, Heinrich: Göring. London: Nel Mentor, 1968 * Shirer, William L.:The Rise and Fall of the Third Reich. London: Pan Books, 1964 * Wistrich, Robert S. : Who´s Who in Nazi Germany. New York: Routledge, 2002 {{DEFAULTSORT:Goring, Hermann}} [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] {{fd|1893|1946}} [[Flokkur:Nasistaleiðtogar]] [[Flokkur:Þýskir herflugmenn]] [[Flokkur:Þýskir stjórnmálamenn]] myrmhzzcargr83r3ze182i37elbeaau 1964075 1964074 2026-05-23T22:03:47Z TKSnaevarr 53243 1964075 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Hermann Göring | mynd = Hermann Göring - Röhr.jpg | myndatexti1 = Göring árið 1943. | titill= Forseti þýska ríkisþingsins | stjórnartíð_start = [[30. ágúst]] [[1932]] | stjórnartíð_end = [[23. apríl]] [[1945]] | forveri = [[Paul Löbe]] | eftirmaður = ''Embætti lagt niður'' | titill2= Flugmálaráðherra Þýskalands | stjórnartíð_start2 = [[27. apríl]] [[1933]] | stjórnartíð_end2 = [[23. apríl]] [[1945]] | kanslari2 = [[Adolf Hitler]] | forveri2 = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður2 = [[Robert Ritter von Greim]] | fæðingarnafn = Hermann Wilhelm Göring | fæddur = [[12. janúar]] [[1893]] | fæðingarstaður = [[Rosenheim]], [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1946|10|15|1893|1|12}} | dánarstaður = [[Nürnberg]], [[Þýskaland]]i | orsök_dauða = [[Sjálfsmorð]] með [[Blásýra|blásýrupillu]] | stjórnmálaflokkur = [[Nasistaflokkurinn]] | starf = Herflugmaður, stjórnmálamaður | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | maki = Carin von Kantzow (1923–31)<br>Emmy Sonnemann (1935–46) | börn = Edda | háskóli = [[Ludwig-Maximilian-háskóli]] |undirskrift = Hermann Göring Signature.svg }} '''Hermann Wilhelm Göring''' (12. janúar 1893 – 15. október 1946) var yfirmaður [[flugher|flughers]] [[Nasismi|nasista]] í [[síðari heimsstyrjöldin]]ni. Hann var dæmdur fyrir glæpi gegn mannkyninu í [[Nürnberg-réttarhöldin|Nürnberg-réttarhöldunum]] að stríðinu loknu en framdi sjálfsmorð rétt áður en dauðadómi yfir honum yrði framfylgt. ==Æviágrip== ===Yngri ár og fyrri heimsstyrjöldin=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-R25668, Hermann Göring.jpg|thumb|left|upright|Göring árið 1907, þá 14 ára.]] Hermann Göring var fæddur í Rosenheim í [[Bæjaraland|Bæjaralandi]] 12. janúar 1893.<ref name=elding>{{Vefheimild |titill=Um Þýzkaland |mánuður=1. júní|ár=1934|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Elding''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5253119}}</ref> Ellefu ára að aldri var hann sendur í heimavistarskóla en skólavistin varð endaslepp. Hann fékk snemma áhuga á hermennsku og leikir hans voru mestan part stríðsleikir. Sextán ára hóf hann nám í herskóla og lauk námi með láði. Hann hóf síðan þjónustu í fótgönguliði prússneska hersins árið 1912. Í byrjun [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]] var Göring í fótgönguliði hersins en síðari hluta stríðsins var hann í flughernum.<ref name=erfingi>{{Vefheimild|titill=Erfingi Hitlers |mánuður=13. nóvember|ár=1941|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Vikan]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4525254}}</ref> Hann gat sér gott orð, varð reyndar annálaður flugkappi og stríðshetja, sem skaut niður allt að 22 óvinaflugvélar. Hann var sæmdur virðulegum heiðursmerkjum og undir lok stríðsins var hann yfirmaður flugsveitarinnar sem rauði baróninn, [[Manfred von Richthofen]], hafði áður stýrt.<ref name=elding/> Eftir uppgjöf Þjóðverja 1918 héldu margir því fram að þýski herinn væri ósigraður en borgaraleg yfirvöld hefðu setið á svikráðum og talað var um [[Rýtingurinn í bakið|rýtingsstungu í bakið]]. Göring aðhylltist eindregið þessa skoðun. ===Upphaf stjórnmálaferils=== Eftir lok heimsstyrjaldarinnar fyrri starfaði Göring áfram sem flugmaður. Hann gekk í flokk nasista í október 1922 eftir að hafa hlustað á [[Adolf Hitler]] flytja ræðu. Það var sannkallaður hvalreki fyrir óburðugan flokk þegar víðfræg stríðshetja bættist í hópinn. Hitler skipaði Göring yfirmann SA sveitanna, brúnstakkanna, í desember 1922. Göring tók þátt í [[Bjórkjallarauppreisnin|bjórkjallarauppreisninni]] í [[München]] árið 1923, fékk skot í nárann og særðist alvarlega en hann hafði áður fengið skot í mjöðm í loftbardaga. Eftir ósigur uppreisnarmanna flúði hann land<ref name=glæpir>{{Vefheimild |titill=„Faðir minn Hermann Göring“|mánuður=13. nóvember |ár=1986|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Tíminn]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4036646}}</ref> og varð háður [[Morfín|morfíni]] þegar sár hans var meðhöndlað. Hann sneri heim til Þýskalands á ný eftir almenna sakaruppgjöf 1927 og tók sæti á Ríkisþinginu ári síðar. Næstu árin vann Göring ötullega að því að ryðja Hitler brautina til valda. Í því skyni notfærði hann sér kunningsskap við ýmsa hægrimenn og áhrifamenn í her og viðskiptalífi. Eftir kosningar 1932 varð Göring forseti Ríkisþingsins og þegar Hitler varð kanslari 1933 varð Göring yfirmaður [[Gestapo]] og fjölmörg önnur embætti féllu honum í skaut. ===Þinghúsbruninn=== Þann 27. febrúar 1933, skömmu fyrir kosningar til ríkisþingsins, kom upp eldur í þinghúsinu í [[Berlin]]. Eldurinn breiddist út með ótrúlegum hraða og þinghúsið skemmdist mjög mikið. Ummerki í rústunum sýndu svo ekki varð um villst að kveikt hafði verið í húsinu. Nasistar brugðust hart við og námu úr gildi ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar varðandi frelsi og öryggi borgaranna. Þeir kenndu kommúnistum um brunann, handtóku vinstri menn hópum saman og notuðu brunann óspart í áróðursskyni. Í framhaldinu voru fimm menn ákærðir fyrir brunann þar á meðal [[Búlgaría|búlgarski]] [[Kommúnismi|kommúnistinn]], [[Georgi Dimitrov]]. Göring bjó skammt frá þinghúsinu og var meðal fyrstu manna á vettvang brunans. Þegar Göring bar vitni við réttarhöld í kjölfar eldsvoðans tókst Dimitrov að sauma svo að honum að Göring missti stjórn á skapi sínu og varð sér til minnkunar. Raunar töldu ýmsir að nasistar hefðu sjálfir kveikt í húsinu til þess að fá ástæðu til að herða tök stjórnarinnar og verða sér úti um vopn í áróðursstríðinu sem fram fór vegna komandi kosninga. Við stríðsglæparéttarhöldin í Nürnberg 1946 bar hershöfðinginn [[Franz Halder]] vitni og sagði m.a. að í hádegisverði á afmæli foringjans 1943 hefði þinghúsbruninn borist í tal. Göring hefði blandað sér í samræðurnar og sagt: „Sá eini, sem veit um þetta, er ég því ég kveikti eldinn.“<ref>{{cite book |last= Shirer |first= William |title= The Rise and Fall of the Third Reich |location= New York |publisher= Touchstone |year= 1959 |page= 193}}</ref> Og Göring sló sér á lær. Við réttarhöldin neitaði Göring þessu afdráttarlaust. ===Tökin hert=== [[File:Bundesarchiv Bild 101III-Reprich-012-08, Wolfschanze, Hitler, Ley, Porsche und Göring.jpg|thumb|right|Göring (lengst til hægri) hittir Hitler og vélvirkjann [[Ferdinand Porsche]] árið 1942.]] Sem stofnandi [[Gestapo]]<ref>{{Vísindavefurinn|5166|Hvað var Gestapo og hvað gerðu menn þar?}}</ref> (hann lét af starfi yfirmanns Gestapo árið 1934 ) kom Göring við sögu stofnunar fyrstu fangabúðanna þar sem pólitískir andstæðingar nasista voru vistaðir. Undir því yfirskini að valdarán kommúnista væri yfirvofandi var fjölda lögreglustjóra og lögregluþjóna sagt upp störfum og félagar í SA og [[Waffen SS|SS]] ráðnir í þeirra stað. Síðustu leifar almennra borgararéttinda voru afnumdar, andstæðingar nasista voru hundeltir og handteknir og bönnuð var útgáfa þeirra blaða, sem nasistar litu hornauga. Göring átti drjúgan þátt í aðgerðum um „[[Nótt hinna löngu hnífa]]“ 30. júní 1934 þar sem fjölmargir SA menn voru sallaðir niður auk nokkurra andstæðinga nasista. Göring varð yfirmaður flughersins 1. mars 1935. Smíði herflugvéla var þá hafin í stórum stíl með tilheyrandi þjálfun flugmanna. Ári síðar var Göring falin yfirumsjón fjögurra ára áætlunar um uppbyggingu efnahagslífsins og var nánast einráður á því sviði. Á árinu 1938 hönnuðu Göring og [[Heinrich Himmler]] atburðarás sem var til þess ætluð að bola tveimur æðstu mönnum hersins frá störfum. Sú áætlun gekk upp en brotthvarf þessara hershöfðingja treysti mjög tök nasista á hernum. ===Lífsstíll=== Göring nýtti aðstöðu sína til að lifa í munaði.<ref name=speer>{{Vefheimild|titill=Albert Speer: 15 heiðarleg svör við 15 beinskeyttum spurningum |mánuður=7. júlí|ár=1971|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Alþýðublaðið''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3199002}}</ref> Hann bjó í stórhýsi í Berlin og reisti veglegt sveitasetur, sem hann kallaði Karinhall eftir fyrri eiginkonu sinni sem lést árið 1931. Frá Karinhall gerði Göring út veiðileiðangra og þar hélt hann íburðarmiklar veislur. Hann var stórtækur safnari listaverka en mörg þeirra höfðu verið tekin af ofsóttum [[Gyðingar|gyðingum]] án endurgjalds.<ref name=listaverk>{{Vefheimild|titill=Nazistar rændu listaverkum í stríðinu |mánuður=13. júlí|ár=1980|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Heimilistíminn''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3585977}}</ref> Göring átti fjölda einkennisbúninga sem hæfðu hinum margvíslegu vegtyllum hans og orður og skartgripir voru hans ær og kýr.<ref>{{Vefheimild|titill=Hver tekur við? |mánuður=18. júní|ár=1938|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Fálkinn''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4357169}}</ref> Hann naut töluverðrar hylli á 4. áratugnum en hann þótti viðfelldnari en flestir aðrir nasistaforingjar. [[Albert Speer]] þótti Göring spilltasti foringi nasistanna vegna þess hvernig hann misnotaði aðstöðu sína til að skara eld að eigin köku.<ref name=speer/> ===Heimsstyrjöldin síðari=== Göring var útnefndur staðgengill Hitlers 1. september 1939, sama dag og Þjóðverjar gerðu [[Innrásin í Pólland|innrás í Pólland]]. Hitler veitti Göring titil [[Marskálkur|ríkismarskálks]] árið 1940 og setti hann þar með skör hærra en aðra hermarskálka. Flugher Görings átti drjúgan þátt í sigrum í Póllandi og [[Frakkland|Frakklandi]] en hann tapaði [[Orrustan um Bretland|orrustunni um Bretland]]. Gengi flughersins var líka dapurt á austurvígstöðvunum og honum mistókst hrapalega að hindra loftárásir bandamanna á Þýskaland. Hitler kenndi Göring um ófarir Þjóðverja og vegur hins síðarnefnda fór hratt minnkandi eftir því sem leið á stríðið. [[Joseph Goebbels]] og Himmler uxu honum yfir höfuð hvað varðaði áhrif við hirð Hitlers og þar með stjórn landsins. Þegar Hitler ákvað að yfirgefa ekki Berlin í stríðslok, óskaði Göring eftir því að taka strax við völdum því Berlin væri að falla í óvinahendur. Hitler brást ókvæða við og svipti Göring öllum vegtyllum, rak hann úr nasistaflokknum og fyrirskipaði handtöku hans. ===Réttarhöld og dómur=== [[File:Nuremberg Trials retouched.jpg|thumb|left|Göring (í fremri röð lengst til vinstri) í Nürnberg-réttarhöldunum.]] [[Bandaríkin|Bandarískur]] herflokkur handtók Göring 9. maí 1945 og hann var í hópi sakborninga við stríðsglæparéttarhöld sem hófust í Nürnberg í nóvember 1945 og lauk með dómsuppkvaðningu 1. október 1946. Göring virtist kominn í betra form, hafði grennst og ávanabindandi lyf höfðu verið tekin af honum. Hann varði sig kröftuglega af fimi og bar sig mannalega enda var hann sá sakborninga sem mesta athygli vakti. Dómararnir fundu hann sekan um öll ákæruatriðin og dæmdu hann í gálgann.<ref name=glæpir/> Þann 15. október 1946, um það bil tveimur klukkustundum áður en taka átti hann af lífi, tók Göring eitur í klefa sínum og lést samstundis að kalla. ==Fjölskylda== Fyrri eiginkona Görings var Carin von Kantzov (1888 - 1931 ). Hún var sænsk og þau giftu sig árið 1923. Síðari eiginkona Görings var þýsk leikkona Emmy Sonnemann ( 1893 - 1973 ). Þau giftu sig árið 1935 og áttu dótturina Eddu sem fæddist árið 1938. Edda Göring lést 21. desember 2018. ==Umfjöllun== Göring kemur mjög víða við sögu í ótal bókum, greinum og annarri umfjöllun um nasistatímann og stríðsárin 1939 - 1945. Nokkrir fræðimenn hafa ritað um ævi hans. ==Tilvísanir== <references/> ==Heimildir== * Manvell, Roger og Fraenkel, Heinrich: Göring. London: Nel Mentor, 1968 * Shirer, William L.:The Rise and Fall of the Third Reich. London: Pan Books, 1964 * Wistrich, Robert S. : Who´s Who in Nazi Germany. New York: Routledge, 2002 {{DEFAULTSORT:Goring, Hermann}} [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] {{fd|1893|1946}} [[Flokkur:Nasistaleiðtogar]] [[Flokkur:Þýskir herflugmenn]] [[Flokkur:Þýskir stjórnmálamenn]] m1lnx5c03wbwsb25inpbudeg1e567aa 0 51842 1964057 1956979 2026-05-23T19:29:52Z Berserkur 10188 /* Íþróttir */ 1964057 wikitext text/x-wiki {{Byggð | Nafn = Kingston upon Hull | Mynd = Queen's Gardens and Hull Maritime Museum.jpg | Myndatexti = Queen's Gardens í Hull | Kort = EnglandHull.png | Myndatexti korts = Hull í Englandi | Stofnuð = [[1151]] sem klaustur | Land = [[England]] | Titill svæðis = Svæði | Svæði = Yorkshire and the Humber | Titill svæðis2 = Sýsla | Svæði2 = [[East Riding of Yorkshire]] | Flatarmál = 71,45 | Ár mannfjölda = 2022 | Mannfjöldi = 269.000 | Þéttleiki byggðar = 3.599 | Titill sveitarstjóra = Borgarstjóri | Sveitarstjóri = [[Daniel Brown]] | Tímabelti = [[Staðartími Greenwich|GMT]] | Vefsíða = www.hullcc.gov.uk |}} '''Kingston upon Hull''' (oftast stytt í '''Hull''') er borg í [[Yorkshire]] við norðursjávarströnd [[England]]s. Hull er gömul hafnarborg, en skip þaðan komu við sögu í [[Þorskastríðin|þorskastríðunum]] við [[Ísland]]sstrendur. Íbúar eru um 269 þúsund ([[2022]]). == Lega og lýsing == Hull er hafnarborg við norðurströnd fljótsins [[Humber]] sem rennur í austurátt og mundar í [[Norðursjór|Norðursjó]]. Borgin er um 40 km inn í landi frá ósunum. Áin Hull rennur í gegnum borgina og mundar í Humber. Næstu stærri borgir eru [[Grimsby]] til suðausturs (25 km loftlína), [[Leeds]] til vesturs (80 km), [[York]] til norðvesturs (80 km) og [[Sheffield]] til suðvesturs (100 km). Borgin er með víðáttumikil hafnarsvæði við ána Humber, fyrir flutningaskip, fiskiskip og ferjur. Sérhvert hafnarsvæði er með stórar hafnarlokur, þar sem gríðarlegur munur er á sjávarföllum við Humber. == Orðsifjar == Fullt heiti borgarinnar er Kingston upon Hull. Borgin hét upphaflega Wyke on Hull, sem merkir ''bærinn við ána Hull''. En [[1299]] breytti [[Játvarður 1.|Játvarður I]] Englandskonungur heitinu í Kings town upon Hull (Bær konungsins við Hull). ''Kings town'' var svo skeytt saman síðar í Kingston. Yfirleitt tala menn hins vegar bara um Hull og gildir það bæði á Íslandi og í Bretlandi. Íbúar borgarinnar eru kallaðir Hullensians. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Hull sýnir þrjár gullnar kórónur á bláum fleti. Kórónurnar vísa til þjóðsögurnar um vitringanna þrjá (konungar á ensku máli), en þeir koma víða fyrir í skjaldarmerkjum í [[Evrópa|Evrópu]]. Þó er ekki vitað með vissu hvernig á því stóð að Hull tók merki þetta upp. Það kemur fyrst fram á mynd á [[15. öldin|15. öld]], en á skjaldarmerki árið [[1612]]. Það var staðfest [[1879]] og hefur ekki breyst síðan. == Saga Hull == === Konungsborgin === Klaustrið Meaux var stofnað [[1151]] á reit sem nú er borgarstæði Hull. Ábótarnir þar áttu landið allt í kring, einnig bæinn sem myndaðist í kringum vefnað munkanna. Lítil hafnaraðstaða myndaðist við ána Hull sem var notuð til að flyta vefnaðinn út. [[1293]] keypti Játvarður 1 Englandskonungur bæinn allan af klaustrinu og reisti sér herrasetur þar. Honum þótti staðsetningin ágæt þegar verja skyldi landið erlendum innrásarher. Sjálfur dvaldi Játvarður í Hull þegar hann safnaði liði fyrir innrásina í [[Skotland]] [[1296]], en þar höfðu [[Andrew de Moray]] og [[William Wallace]] gert uppreisn. [[1299]] veitti Játvarður Hull formleg borgarréttindi. Við það tækifæri breyttist heiti bæjarins í King‘s town upon Hull, sem síðar breyttist í Kingston. Leyfisskjalið, undirritað af konungi, er enn til og er til sýnis í safni í borginni. Sökum hafnarinnar var verslun æ ríkari þáttur í athafnalífi borgarbúa. Skip sigldu til [[Niðurlönd|Niðurlanda]] og [[Eystrasalt]]s og versluðu einnig við [[Hansasambandið]]. Hull varð að mestu hafnarborg Englands við Norðursjó. === Umsátrið === [[1440]] veitti konungur Hull leyfi til að mynda borgarstjórn. Fyrsti borgarstjórinn hét William de la Pole. Honum til aðstoðar var embætti fógeta stofnað, sem og öldungaráð tólf manna. Borgin óx mjög á 16. og 17. öld. Siglingar urðu æ mikilvægari, ekki síst með tilkomu [[Ameríka|Vesturheims]] og annarra heimshluta. Í Hull hafði Englandskonungur einnig látið reisa sér eitt stærsta vopnabúr Englands. [[11. janúar]] [[1642]] skipaði [[Karl 1. Englandskonungur|Karl I]] jarlinn af [[Newcastle]] sem nýjan landstjóra í Hull. Þingið í London hafði hins vegar rofið tengslin við konunginn og skipað John Hotham sem landstjóra í Hull. Hotham hélt rakleiðis til Hull og vann borgina á sitt band. Því meinuðu borgarbúar Karli inngöngu í borgina þegar hann kom þangað í [[apríl]]. Karl hóf þá umsátur um Hull en Hotham náði að hrekja umsátursliðið á brott. Karl hrökklaðist frá og þótti hafa farið mikla hneisuför. [[Enska borgarastyrjöldin]] hófst aðeins nokkrum mánuðum síðar. === Nýrri tímar === [[Mynd:Hull1866.jpg|thumb|Hull árið 1866]] Næstu aldir óx borgin og var enn sem áður mikilvægasta hafnarborg Englands við Norðursjó. Þúsundir Evrópubúa komu til Hull á leið sinni til Vesturheims, en frá Hull fór fólkið yfirleitt með lest til [[Liverpool]] og sigldi þaðan yfir [[Atlantshaf]]ið. [[1825]] var skipafélagið Wilson Line of Hull stofnað, en það er í dag stærsta einkarekna skipafélag heims. Auk farþegasiglinga og fiskveiða, voru einnig nokkur hvalskip gerð út frá Hull, allt þar til Englendingar hættu hvalveiðum á [[19. öldin|19. öld]]. Í [[Heimstyrjöldin fyrri|heimstyrjöldinni fyrri]] varð Hull fyrir loftárásum [[Zeppelin-loftfar|Zeppelin loftskipa]] í 7 skipti. Í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] varð Hull fyrir gríðarlegum loftárásum [[Þýskaland|Þjóðverja]] og skemmdist borgin meira en nokkur önnur ensk borg, fyrir utan [[London]]. 86 þús byggingar skemmdust eða eyðilögðust, en það voru 95% allra bygginga í borginni. Nær öll miðborgin var í rústum, en einnig mörg íbúðahverfi, iðnaðarhverfi og járnbrautarkerfið. Tæplega 1.200 manns biðu bana og rúmlega 150 þús manns urðu heimilislausir. Síðasta loftárás Þjóðverja á enska borg var í Hull [[17. mars]] [[1945]]. Árásir þessar fóru í sögubækurnar sem Hull Blitz. Þrátt fyrir allar skemmdir hélt starfsemin í höfninni áfram allt stríðið, enda mikilvægasta höfn Englendinga við Norðursjó. Eftir stríð veiddu margir togarar frá Hull við Íslandsstrendur og voru þátttakendur í [[þorskastríðin|þorskastríðunum]], en þeim lauk [[1976]] með sigri Íslendinga. Margir sjómenn í enskum borgum, þar á meðal Hull, urðu atvinnulausir. Þetta varð til þess að efnahagur borgarinnar fór síversnandi og afleiðingin var mikil fólksfækkun. Á tímabilinu [[1991]]-[[2001]] fækkaði íbúum um 5,3%, úr 300 þús niður í 240 þús, en hefur fjölgað aftur í 260 þús allra síðustu ár. Könnun sem gerð var [[2003]] sýndi fram á að 27% íbúa lifðu með innan við £10.000 í tekjur á ári. <ref>{{vefheimild|url=http://www.hullcc.gov.uk/portal/page?_pageid=221,52987&_dad=portal&_schema=PORTAL|titill=Population and migration}}</ref> Breska ríkisstjórnin bað sjómenn afsökunar á atvinnuleysið og erfiðleikana, þó ekki fyrr en árið [[2012]] og gaf þeim að auki 1000 pund á mann. Þetta var mikið gagnrýnt fyrir að koma 35 árum of seint. Í dag er höfnin enn einn mikilvægasti atvinnuvettvangur borgarinnar, en þar starfa um 5 þús manns. Ferjur frá Hull flytja um milljón farþega árlega til ýmissa hafna á meginlandi [[Evrópa|Evrópu]]. == Viðburðir == [[Mynd:Hull Fair 2006.jpg|thumb|Skemmtigarðurinn Hull Fair]] Nokrar hátíðir og stórviðburðir í Hull eru: * Hafnarhátíðin Internatonal Sea Shanty Festival * Freedom Festival, en þá er tónlist leikin utandyra og friður fagnaður í allri sinni mynd * Skemmtigarðurinn Hull Fair er einn af stærstu farandskemmtigörðum Evrópu og hefur verið starfræktur í Hull síðan [[1278]]. * Matarhátíðin Hull Global Food Festival == Íþróttir == [[Knattspyrna|Aðalknattspyrnufélag]] borgarinnar er [[Hull City]]. Félagið hefur aldrei unnið stóran bikar. Tvö helstu [[rúgbý]]lið borgarinnar eru: Hull F.C. og Hull Kingston Rovers. Til eru nokkur smærri, en þau leika í neðri deildum. [[Íshokkí]] er einnig hátt skrifað í Hull, en þaðan er liðið Hull Stingrays. Félagið á hins vegar í fjárhagskröggum og tókst með naumindum að bjarga því frá gjaldþroti. Í [[Hafnabolti|hafnabolta]] leikur liðið Hull Hornets í efri deildum. Borgin verður vettvangur bresku meistarakeppninnar í [[skvass]]i fyrir árin [[2013]] og [[2014]]. == Vinabæir == Hull viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir: {| |- | valign="top" | * [[Mynd:Flag of Sierra Leone.svg|25px]] [[Freetown]] í [[Síerra Leóne]] * {{JPN}} [[Niigata]] í [[Japan]] * {{USA}} [[Raleigh (Norður-Karólínu)|Raleigh]] í [[Norður-Karólínu|Norður-Karólína]], [[BNA]] | valign="top" | * {{ISL}} [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i * {{NLD}} [[Rotterdam]] í [[Holland]]i * {{POL}} [[Szczecin]] í [[Pólland]]i |} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1759]]) [[William Wilberforce]], stjórnmálamaður og aðalhvatamaður þrælabannsins [[1807]] * ([[1824]]) [[John Hall]], forsætisráðherra [[Nýja-Sjáland]]s * ([[1903]]) [[Amy Johnson]], flugkona og frumkvöðull í langflugi * ([[1974]]) [[Nick Barmby]], knattspyrnumaður == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:006-SFEC-HULL-20070329-HOLYTRINITY.JPG|thumb|Þrenningarkirkjan]] Mjög lítið er um gamlar byggingar í Hull, þar sem þær eyðilögðust að mestu leyti í loftárásum seinna stríðsins. * [[Þrenningarkirkjan í Hull]] (Holy Trinity Church) er rúmmesta kirkja Englands sem ekki er dómkirkja. Kirkjan er frá aldamótum [[1300]] * [[The Deep]] er heiti á sædýrasafni og er staðsett við samflæði ánna Hull og Humber. Byggingin er ákaflega nýtískuleg og var formlega opnuð í mars [[2002]]. Í safninu er heljarstórt sjávarker sem tekur 2,5 milljón lítra af sjó. Í kerinu þúsundir sjávardýra, þar á meðal [[hákarl]]ar, sem synda um allt. * [[KC Stadium]] er íþróttamannvirki í Hull sem var opnað árið 2002. Það er heimavöllur knattspyrnuliðsins Hull City, sem og rúgbýliðsins Hull F.C. Þar hafa einnig farið fram stórtónleikar. <gallery> Mynd: The Deep, Kingston upon Hull - geograph.org.uk - 660427.jpg|Sædýrasafnið The Deep Mynd: KC Stadium.JPG|KC Stadium Mynd: White payphone.jpg|Í Hull eru símaklefarnir ekki rauðir eins og gengur og gerist í Bretlandi, þar sem símakerfið er rekið af einkaaðila </gallery> == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=en|titill=Kingston upon Hull|mánuðurskoðað=27. mars|árskoðað=2013}} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.hull.co.uk/ Opinber heimasíða Hull] * [http://www.hullcc.gov.uk/ Heimasíða borgarstjórnar Hull] {{Commonscat}} {{Borgir á Bretlandi}} [[Flokkur:Borgir á Englandi]] [[Flokkur:Hafnarborgir]] 3y1wvlzn3qjxwdfpim01vqydxsqxxvc 0 54232 1964082 1963084 2026-05-23T23:31:41Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964082 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Skálholt map 1690 copy (cropped).png|alt=<nowiki>Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af Sigurði Stefánssyni, skólameistara í Skálholti 1590. Sú gerð er horfin en afrit Þórðar biskups Þolákssonar frá 1690 hefur varðveist. ''Iotun-heimar'' ([[Jötunheimar]]) ''Riseland'' (Risaland]]) | ''Grönlandia'' ([[Grænland]]) | ''Helleland'' ([[Helluland]]) | [[Markland]] | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland]]) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi]]) </nowiki>|thumb|Skálholtskortið svo kallaða sem sem sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Kortið var upphaflega gert af [[Sigurður Stefánsson (skólameistari)|Sigurði Stefánssyni, skólameistara]] í [[Skálholt|Skálholti]] 1590. Sú gerð er horfin en afrit [[Þórður Þorláksson|Þórðar biskups Þolákssonar]] frá 1690 hefur varðveist. {{bulleted list | ''Iotun-heimar'' (Jötunheimar) | ''Riseland'' (Risaland) | ''Grönlandia'' (Grænland) | ''Helleland'' (Helluland) | ''Markland'' | ''Skrælinge Land'' (Skrælingaland) | ''Promontorium Winlandiæ'' (Vinlandsskagi) }} ]] '''Vïnland''' var svæði við strönd núverandi Norður-Ameríku sem norrænir menn könnuðu samkvæmt [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] og [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] um árið 1000 e.Kr. Það er næstum fimm öldum fyrir ferðir [[Kristófer Kólumbus|Kristófers Kólumbusar]] <ref>Specht, Joshua; Stockland, Etienne (2017). The Columbian Exchange. CRC Press. p. 23. ISBN 978-1-351-35121-8.</ref> og John Cabots.<ref>Evan T. Jones, (2013) "Bristol, Cabot and the New Found Land, 1496–1500" í P. E. Pope og S. Lewis-Simpson (ritstj.), [https://boydellandbrewer.com/book/exploring-atlantic-transitions-hb/?v=efad7abb323e Exploring Atlantic Transitions: Archaeologies of Permanence and Transience in New Found Lands]. Boydell Press. ISBN 1843838591</ref> til Nýja heimsins. Vínland var ásamt [[Markland|Marklandi]] og [[Helluland|Hellulandi]], landsvæði vestan við [[Grænland]] sem [[Bjarni Herjólfsson]] sá álegndar, [[Leifur heppni|Leifur Eiríksson]] nafngaf og [[Þorfinnur karlsefni|Þorfinnur Karlsefni Þórðarson]] kannaði samkvæmt Grænlendinga sögu og Eiríks sögu rauða. Vínland var syðst af þessum svæðum en engin vissa er um hvar það landsvæði sem nefnt var Vínland var í raun. Stór hluti af landlýsingum sagnanna samsvarar nútímaþekkingu á siglingum yfir [[Atlantshaf|Atlantshafið]] og meðfram austurhluta [[Kanada]].<ref> Gisli Sigurðsson segir í formála að bókinni The Vinland Sagas. London: Penguin. bls. xv. ISBN 978-0-140-44776-7, útgefin 2008: „Sögurnar eru enn besta sönnun þess að slíkar ferðir til meginlands Norður-Ameríku hafi átt sér stað. Tilviljun eða óskhyggja geta einfaldlega ekki sett saman lýsingar á landslagi, náttúruauðlindum og lífsháttum frumbyggja sem Evrópubúar þekkja ekki og hægt er að staðfesta í Norður-Ameríku. “</ref> Árið 1960 fundust fyrstu áþreifanlegu sönnunargögnin, [[L'Anse aux Meadows]] á norðurhluta eyjarinnar [[Nýfundnaland]], um norræna búsetu í Norður-Ameríku. <ref>[ https://parks.canada.ca/lhn-nhs/nl/meadows L'Anse aux Meadows".] L'Anse aux Meadows National Historic Site of Canada. Parks Canada. 2018.</ref> <ref>Ingstad, Helge; Ingstad, Anne Stine (2001). The Viking Discovery of America: The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse aux Meadows, Newfoundland. Checkmark Books. ISBN 0-8160-4716-2.</ref> Fyrir þennan fund var Vínland aðeins þekkt úr Islendingasögum og miðaldaritum. Fornleifafræðingar hafa stundað mikinn uppgröft og rannsóknir á L'Anse aux Meadows, og þær hafa staðfest að norrænir menn hafa kannað talsvert svæði á meginlandi [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]].<ref> Viking Archaeology, [http://viking.archeurope.com/settlement/vinland/lanse-aux-meadows/ L’Anse aux Meadows], Archaeology in Europe</ref> Fornleifafræðingar fundu meðal annars smjörhnetur ([[Latína|latína]]: ''Juglans cinerea'') við uppgröftinn í L'Anse aux Meadows, en nyrstu slóðir þar sem þessi hnetutegund vex eru við mynni [[St. Lawrence-flói|St.Lawrence-flóa]] og norð-austurhluta New Brunswick. Þessar hnetur hafa aldrei vaxið á Nýfundnalandi.<ref> Birgitta Wallace (1990): [https://timarit.is/gegnir/991006602489706886 „Norrænar fornminjar í L´anse aux Meadows.“] Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1989. Ólafur Halldórsson þýddi. Bls. 148.</ref> ==Landafundirnir í Íslendingasögunum== [[Mynd:Erikr-is.png|thumb|Siglingaleiðir norrænna manna eins og þær eru skráðar í Íslendingasögunum|350px]] Helstu frásagnirnar um ferðir norrænna mann til Vínlands eru í tveimum [[Íslendingasögur|Íslendingasögum]]: [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] sem stundum eru nefndar saman sem Vínlandssögurnar. Þessar sögur varðveittust í munnlegri geymd þar til þær voru skráðar um það bil 250 árum eftir atburðina sem þær lýsa áttu að gerast. Þessar tvær útgáfur af sögunni eru dæmi um erfiðleikana að nota fornar ritaðar heimildir sem sönnun fyrir sögulegum atburðum, meðal annars þar sem þær hafa marga sameiginlega söguþræði en segja frá þeim á mismunandi hátt og með mismunandi persónum. Til dæmis er tilnefndir tveir ólíkir menn sem nefndir eru Bjarni sem villast í hafi. Samkvæmt sögunum var það talsverður fjöldi norrænna manna sem fóru til Vínlands. Fylgdarmenn Þorfinns Karlsefnis voru 160 samkvæmt Eiríks sögu rauða, en 60 samkvæmt Grænlendinga sögu. Samkvæmt þeirri sögu hafði Leifur Eiríksson 35 manna hóp, Þorvaldur Eiríksson 30 manna hóp og Helgi og Finnbogi 30 fylgdarmenn. <ref>[https://www.jstor.org/stable/2911893 Vinland and Ultima Thule. John Th. Honti. Modern Language Notes Vol. 54, No. 3 (Mar., 1939), bls. 159-172] ''Jstor.org''</ref> Samkvæmt Eiríks sögu rauða sigldi Þorfinnur Karlsefni með 160 manna flokk frá Grænlandi yfir opið haf og fundu [[Helluland]], þar á eftir [[Markland]], og eftir áframhaldandi siglingu Kjalarnes, Furðustrandir, Straumfjörð og að lokum stað sem hét í Hópi, þar sem voru sjálfsánir hveitiakrar og vínviður og enginn snjór féll á veturna. Eftir nokkurra ára fjarveru frá Grænlandi kusu þeir þó að snúa aftur heim þegar þeir gerðu sér grein fyrir því að þeir myndu annars standa frammi fyrir endalausum átökum við innfædda. Eiríks saga rauða vísar til staðarnafnsins Vínland á fjóra vegu. Í fyrsta lagi er það sagt vera landið sem Leifur Eiríksson fann. Karlsefni og menn hans finna síðan vínber yrir sunnan Furðustrandir. Síðar segir sagan að Vínland sé sunnan við Markland, með Kjalarnes nyrst. Hins vegar er einnig sagt að á meðan þeir voru við Straumfjörð vildi Þórhallur veiðimaður fara norður um Furðustrandir og fyrir Kjalarnes og leita þar að Vínlandi en Karlsefni vill fara suður og austur fyrir land því honum finnst landið í suðurátt allt betra því lengra í suður. Eiríks saga er varðveitt í tveimur íslenskum handritum: Hauksbók frá fyrri hluta 14. aldar og Skálholtsbók frá fyrri hluta 15. aldar. Báðar byggjast á frumriti sem var skrifað eftir 1263 en það frumrit mun hafa verið skrifað eftir texta frá fyrri hluta 13. aldar.<ref> Ólafur Halldórsson (útg.). 1985. Eiríks saga rauða. Texti Skálholtsbókar AM 557 4to. Islenzkfornrit 4 Viðauki. Reykjavík: Hið íslenska fomritafélag</ref>. Grænlendinga saga er aðeins varðveitt í Flateyjarbók frá um 1387 og er hluti af einni gerð Ólafs sögu Tryggvasonar hinnar mestu.<ref> Þorláksson, Helgi (2001). [https://www.fiskecenter.umb.edu/Staff/Steinberg/Viking08/Readings/Thorlaksson2001.pdf "The Vinland Sagas in a Contemporary Light" (PDF)]. Approaches to Vinland. 4: 66–67.</ref> Að neðan eru samtektir af sögunum tveimur: ===Grænlendinga saga=== [[Mynd:Grænlendinga saga FB.pdf|thumb|Upphaf Grænlendinga sögu í Flateyjarbók]] Samkvæmt Grænlendingasögu uppgötvaði Bjarni Herjólfsson fyrir tilviljun ný lönd þegar hann sigldi frá Noregi til Grænland til að heimsækja föður sinn, á öðru ári landnáms Eiríks rauða á Grænlandi (um 986 e.Kr.). Hann dvaldi síðan á Herjólfsnesi hjá föður sínum og sneri ekki aftur til Noregs fyrr en um árið 1000 e.Kr. Þar sagði hann Eiríki jarli frá löndunum sem hann hafið séð og var gagnrýndur fyrir að hafa ekki skoðað þau nánar. Eftir heimkomuna til Grænlands seldi hann Leifi Eiríkssyni skip sitt. Leifur fór í leiðangur sem fór öfuga leið við Bjarna, framhjá landi sem var eins og ein hella upp að jöklum og kallaði Hellulandi og síðan skógi þakið land sem hann nefnir Markland. Eftir að hafa siglt tvo daga yfir opið haf fann leiðangurinn nýtt land og sigldu vestur fyrir nes sem gekk norður af landinu. Þeim fannst þetta gott land og gerðu þar búðir og hús mikil. Dag einn hvarf Tyrkir, gamall fjölskylduþræll, hann segist hafa fundið vínber og vínvið þegar hann kom aftur. Um vorið sneri Leifur aftur til Grænlands með skipsfarm af timbri og eftirbát fullan af vínberjum. Á leiðinni heim sá hann skip strandað á skeri og bjargaði áhöfninni. Hann var síðan kallaður Leifur heppni. Annar leiðangur undir forystu Þorvalds, bróður Leifs, með um 40 mönnum fer til Vïnlands og dvaldi í þrjá vetur í Leifsbúðum, könnuðu þeir vesturströnd landsins fyrsta sumarið og austurströndina það seinna. Þeir brutu kjölinn undan skipinu við nes sem þeir Kjalarnes. Lengra suður, á þar sem Þorvaldur vildi stofna byggð, hittu Grænlendingarnir nokkra Skrælingja fyrir og drápu þá. Í kjölfarið sótti að þeim mikið lið á húðkeipum og Þorvaldur lést af örvarskoti. Voru menn Þorvald einn vetur enn í búðunum og fóru síðan til Grænlands með vínber og vínvið sem farm. Þorsteinn, annar bróðir Leifs, giftist Guðríði, ekkju skipstjórans sem Leif bjargaði, og gerði út þriðja leiðangurinn til að sækja lík Þorvalds, en rak af leið og voru í hafvillu allt sumarið. Þorsteinn eyddi vetrinum með Guðríði sem gestur í Vestribyggð á Grænlandi, en lést þar úr sjúkdómi. Veturinn eftri giftist Guðríður Íslendingi að nafni Þorfinnur Karlsefni. Þau ákveða að fara til Vínlands og byggja landið og höfðu með sér alls konar fénað, meðal annars griðung. Karlsefni bað Leif um að fá hús hans í Vínlandi en hann sagðist lána húsin en gefa þau ekki. Gekk nautfé Grænlendinga úti í lausagöngu. Eftir fyrsta veturinn urðu Grænlendingarnir varir við Skrælingja en þeir hræddust baul nautsins. Á sumrin heimsóttu þau heimamenn sem voru hræddir við naut Grænlendinganna en vildu hafa vöruskipti og höfðu alls konar skinnvöru og vildu helst vopn fyrir en Karlsefni bannaði það. Fengu þeir mjólkurafurðir í vöruskiptunum. Á haustin fæddi Guðríður son sem fékk nafnið Snorri. Í vetrarbyrjun komu Skrælingjar aftur með vörur til skipta og reyndi einn þeirra að ná vopni og var drepinn. Það leiddi til bardaga milli Grænlendinganna og Skrælingja, féll fjöldi úr lið Skrælingja en hinir höfðu minniháttar mannfalli. Voru þeir Karlsefni, Guðríður og fylgdarmenn þeirra einn vetur enn á Vínlandi. En um vorið ákveður Karlsefni að þau skulu snú aftur til Grænlands og sigla með mikinn farm af vínviði, berjum og skinnvöru. Skömmu síðar kom skip undir forystu tveggja Íslendinga, Helga og Finnboga, til Grænlands og Freydís, dóttir Eiríks rauða, sannfærði þá um að taka þátt í leiðangri til Vínlands. Freydís bað Leif um að fá hús hans í Vínlandi en hann svaraði eins og Karlsefni, sagðist lána húsin en gefa þau ekki eins. Þegar þeir komu til Vínlands fóru bræðurnir með eigur sínar í hús Leifs, sem reitti Freydís til reiði og bæðurnir byggðu sér þá eigin skála. Hún heimsótti þá síðan að vetri til og bað um að kaupa eitt af skipum þeirra og fullyrti að hún vildi fara aftur til Grænlands, og samþykktu bræðurnir það. Freydís fór aftur og sagði Þorvarði eiginmanni sínum hið gagnstæða og þeir höfðu barið hana, sem leiddi til þess að allir Íslendingarnir voru drepnir, að skipun Freydísar, þar á meðal fimm konur sem Freydís drap sjálf. Um vorið sneru Grænlendingarnir heim með góðan farm, en Leifur komst að sannleikanum um Íslendingana. Þetta var síðasta Vínlandsferðin sem skráð er í sögunni. [https://www.heimskringla.no/wiki/Eir%C3%ADks_saga_rau%C3%B0a Hér má lesa alla söguna.] ===Eiríks saga rauða=== [[Mynd:Eiríks saga rauða Flateyjarbók.pdf|thumb|Upphaf Eiríks sögu rauða í Flateyjarbók]] Í Eiríks sögu rauða, hinsvegar, uppgötvaði Leifur Eiríksson þessi nýju lönd af tilviljun þegar hann ferðaðist frá Noregi til Grænlands eftir dvöl hjá Ólafi konungi Tryggvasyni. Konungur fól Leifi að kristna Grænland. Hann var lengi í hafvillum en fann síðan lönd þar sem voru sjálfsánir hveitiakrar og vínviður. Hann fann menn á skipsflaki og bjargaði þeim og kom á kristni í landinu og var þess vegna kallaður Leifur heppni. Þorsteinn, bróðir Leifs, vildi leita landsins sem Leifur fann en leiðangur hans villtist í hafi og eyddi öllu sumrinu í að sigla um Atlantshafið. Við heimkomuna vakti hann bónorðs við Guðríði Þorbjarnardóttir og giftust þau. Þorsteinn eyddi vetrinum sem gestur á bæ í Vesturbyggð á Grænlandi með Guðríði en lést úr sjúkdómi. En áður en hann dó spá fyrir um framtíð Guðríðar og sagði fyrir að forlög hennar mundu verða mikil. Veturinn eftir giftist Guðríður Íslendingi sem hét Þorfinnur Karlsefni. Karlsefni sem ásamt félaga sínum, Snorra Þorbrandssyni, ásamt samfylgdarmönnum ákváðu að fara að leita Vínlands. Í förinni voru einnig tveir Íslendingar, Bjarni Grímólfsson og Þórhallur Gamlason, og systkini Leifs, Þorvaldur og Freydís, ásamt eiginmanni hennar, Þorvarði, og höfðu með sér búfé. Þau sigldu fram hjá landi þöktu stórum hellum og nefndu Hellulandi og skógþöktu landi sem nefn var Marklandi og sigldu síðan fyrir skaga þar sem þau sáu kjöl báts og kölluðu Kjalarnesi. Síðan héldu þau áfram fram hjá afar löngum ströndum sem voru nefndar Furðustrandir. Lentu þar og sendu tvo hlaupara út til að kanna inn í landið. Eftir þrjá daga sneru þeir aftur með af vínberjum og hveiti. Eftir áframhaldandi siglingu komu þeir að firði með miklum straumum og kölluðu hann Straumsfjörð. Fórum þar í land og bjuggust þar um. Vetrarmánuðirnir voru harðir og var matur af skornum skammti en búfé þeirra komst vel af. Dag einn hvarf Þórhallur veiðimaður (sem hafði ekki tekið kristni), og fannst þar sem hann þuldi eitthvað. Skömmu síðar fannst hvalur strandaður og sagði Þórhallur veiðimaður að hann hafi verið gefinn sem svar við lofi hans á heiðnum guðum. Þeim sem átu af hvalnum varð ill að svo þeir báðu til hins kristna guðs og skömmu síðar batnaði veðrið. Þegar vorið kom vildi Þórhallur Gamlason, Íslendingurinn, sigla norður um Kjalarnes til að leita að Vínlandi, en Þorfinnur Karlsefni kaus frekar að sigla suður eftir austurströndinni. Þórhallur tók aðeins níu menn með sér og skip hans rak á haf út í roki; hann og áhöfn hans sneru aldrei aftur. Þorfinnur, Snorri og Bjarni, ásamt Freydísi, sigldu suður eftir austurströndinni og stofnuðu byggð við bakka stöðuvatns, ofan við mikinn árós og fyrir framan eyrar miklar svo einungis var hægt að sigla inn í ána sem rann úr vatninu nema á háflæði. Landið kölluðu þeir í Hópi og fundu þeir sjálfsána hveitiakra og vínvið. Einn morgun komu ókunnugir menn á níu húðkeypum; þeir skoðuðu sig um og undruðust og fóru í friði. Voru þau þar um veturinn og var snjólaust og allur búfénaður gekk úti sjálfala. Um vorið kom fjöldi húðkeypa og hófst vöruskipti og vildu Skrælingjarnir kaup sverð og spjót og helst annars rautt klæði, en Karlsefni bannaði sölu vopna. Þegar verslunin stóð yfir hljóp griðungur sem Karlsefnin átti út úr skóginum og baulaði hátt. Hræddust Skrælingjarnir og reru á burt. Þremur vikum seinna kom mikill fjöldi Skrælingja og varð úr bardagi og urðu Grænlendingarnir að hörfa undan. Freydís hæddi þá og vildi fylgja þeim, fann hún Þorbrand Snorrason dauðan og tók sverð hans. Hún bar sverðið við nakið brjóst sitt og flúðu Skrælingjarnir þá. Einn af Skrælingjunum tók upp járnöxi, hjó í tré og þótti bíta vel. Hjó síðan í stein og þá brotnaði öxin og kastaði henni frá sér. Grænlendingarnir sáu þá að þrátt fyrir að þetta væri mjög gott land mundi ófriðarástand stöðugt vera yfirvofandi og ótti við þá sem fyrir bjuggu. Yfirgáfu þau í Hópi og sneru aftur til Straumsfjarðar og drápu fimm innfædda sem þeir mættu á leiðinni, sofandi í skinnsekkjum. Karlsefni, ásamt Þorvaldi Eiríkssyni og fleirum, fóru norður fyrir Kjalarnes til að leita eftir Þórhalli veiðimanni. Sigldu þeir síðan suður á bóginn hinu megin við nesið, með land á bakborða. Eftir langa siglingu fóru þeir í land og skaut þar einfættlingur ör í Þorvald og lést hannaf því. Sneru þeir aftur til Straumsfjarðar og voru þar hinn þriðja vetur en ágreiningur í hópnum um veturinn leiddi til þess að ákveðið var að fara á brott og snúa aftur til Grænlands. Þegar þeir komu til Marklands hittu þeir á fimm Skrælingja og náðu tveimur drengjum, skírðu þá og kenndu þeim sitt eigið tungumál. Komu þeir síðan til Grænlands og voru með Eiríki rauða um veturinn. Þetta var síðasta Vínlandsferðin sem er skráð í þessari sögu. [https://www.heimskringla.no/wiki/Eir%C3%ADks_saga_rau%C3%B0a Hér má lesa alla söguna.] ==Vínland og landaþekking á miðöldum== ===Adam frá Brimum=== Elsta þekkta skriflega miðaldaheimildin um Vínland er að finna í bókinni ''Descriptio insularum Aquilonis'' (''Lýsing á eyjum í norðr''i) eftir þýska klerkinn og miðaldasagnaritarann [[Adam frá Brimum]] ([[latína]]: Adamus Bremensis; [[þýska]]: Adam von Bremen.) Fæðingar- og dánardagar hans er óþekktir, en hann er talinn vera fæddur fyrir 1050 og hafi látist fyrir 1095), skrifaða um 1070-1075. Adam fór 1069 að hitta danska konunginn [Sveinn Ástríðarson] (einnig nefndur [[Sveinn Ástríðarson|Sveinn Úlfsson]]) var en hann var talinn hafa mikla þekkingu á sögu og landafræði og gaf það Adam tækifæri til að afla sér upplýsinga um sögu og landafræði Danmerkur og annarra Norðurlandanna.<ref>[https://www.newadvent.org/cathen/01132c.htm Catholic Encyclopedia, Adam of Bremen]</ref>. Segir Adam fyrst frá Íslandi, Hálogalandi og Grænlandi, og segir síðan að Danirnir hefðu sagt hon frá Vínland, eyju í vestri þar sem yxi bæði vín og sjálfsáið hveiti og að þetta væri ekki vafasamur orðrómur, heldur staðreynd sem Danirnir sögðu frá.<ref>[ https://www.americanjourneys.org/AJ_PDF/AJ-058.pdf#:~:text=The%20Descriptio,to%20Vinland.%20Rafn%20gives%20a From Adam of Bremen’s Descriptio insularum Aquilonis] Wisconsin Historical Society. 2003.</ref><ref> „E''nnfremur sagði hann frá enn einni eyju sem margir höfðu uppgötvað í því hafi og kallað Vínland, af því að vínviður óx þar villtur og gaf af sér hið besta vín, og þar vex meira að segja yfrið nóg af ósánu korni. Heimildir okkar fyrir þessu eru ekki neinar kynlegar ímyndanir, heldur trúverðugar frásagnir Dana. Eftir þessa eyju, sagði hann, væri ekkert byggilegt land að finna í því hafi, því handan við það er fullt af ís og blindþoka''.“ „''Praeterea unam adhuc insulam recitavit a multis in eo repertam oceano, quae dicitur Winland, eo quid ibi vites sponte nascantur, vinum optimum ferentes. Nam et fruges ibi non seminatas habundare, non fabulosa opinione, sed certa comperimus relatione Danorum. Post quam insulam, ait, terra non invenitur habitabilis in illo oceano, sed omnia, quae ultra sunt, glacie intolerabili ac caligine immensa plena sunt''.“ Bartusik, Grzegorz; Biskup, Radosław; Morawiec, Jakub, ritstj. (2022). Adam of Bremen's Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum: Origins, Reception and Significance. Studies in Medieval History and Culture. London: Routledge. doi:10.4324/9781003223030. ISBN 9781003223030.</ref> ===Ari fróði=== [[Ari fróði Þorgilsson|Ari fróði]] nefnir Vínland í [[Íslendingabók]] sem hann ritaði á árunum 1122-1133. Þar segir Ari frá því að Eiríkur rauði hafi fundið „manna vistir“ á Grænlandi eftir sams konar fólk og byggði Vínland - sem Grænlendingar kölluðu Skrælingja. Svo virðist sem Ari geri ráð fyrir að Vínland sé alþekkt fyrirbæri. Athyglisvert er að hann skuli þó ekki geta neitt um hvernig fund Vínlands hafi borið að.<ref> Ari fróði Þorgilsson, [https://is.wikisource.org/wiki/Íslendingabók Íslendingabók], útgáfa Guðna Jónssonar </ref> === Galvaneus Fiamma=== [[Mynd: Galvano Fiamma, 1283 - 1344, retrato anónimo (1300 - 1344).png|right|thumb| Galvaneus Fiamma situr að skriftum]] Eina þekkta heimildin um Markland á miðöldum í Suður-Evrópu er í króníku, sem nefnd er ''Cronica universalis'', sem ítalski munkurinn Galvaneus Fiamma ([[ítalska]] [[Galvano Fiamma]], f. 1283, d. 1344) frá [[Mílanó]] skrifaði á fyrri hluta 14. aldar. Hann virðist hafa verið fyrstur manna í Suður-Evrópu til að skrifa um lönd vestan við Grænland, og er þetta eina þekkta heimildin þaðan um Nýja heiminn fyrir ferð [[Kristófer Kólumbus|Kólumbusar]] árið 1492. Fiamma skrifaði fjölmörg rit um söguleg efni.<ref> Chiesa, Paolo (2021-05-04).[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00822884.2021.1943792 "Marckalada: The First Mention of America in the Mediterranean Area (c. 1340)". Terrae Incognitae. 53 (2): 88–106.] doi:10.1080/00822884.2021.1943792. hdl:2434/860960. ISSN 0082-2884. S2CID 236457428.</ref> Það er talið að Fiamma hafi frétt af þessum löndum frá sjómönnum í hafnarborginni [[Genúa]].<ref> Fiamam, 2017</ref> ===Sigurður Stefánsson skólameistari=== Elsta kortið þar sem Vínlands er getið var gert um 1590 af [[Sigurður Stefánsson (skólameistari)| Sigurði Stefánssyni, skólameistara]] í [[Skálholt|Skálholti]]. Eftir nám við Kaupmannahafnarháskóla varð Sigurður kennari og skólameistari við Skálholtsskóla á biskupssetrinu í Skálholt. Sigurður sjálfur var barnabarn Gísla Jónssonar Skálholtsbiskups. Skálholtskortið svo kallaða sýnir latneskar útgáfur af norrænum örnefnum í Norður-Atlantshafi. Grænland er sýnt sem hluti af meginlandi norðurheimskautsins og Helluland, Markland og Skrælingaland sunnan og vestan við Grænland. Aðskilið frá Skrælingjalandi með mjóu sundi er langur og mjór skagi sem kallast á latínu Promontorium Winlandiæ, Vínlandsskagi. Skaginn er teiknaður nokkurn veginn á sömu breiddargráðum og England og Írland.<ref>[ https://canadianmysteries.ca/sites/vinland/othermysteries/maps/indexen.html Where is Vinland?]</ref> Upprunalega kort Sigurðar er glatað, afrit hefur varðveist sem gert var árið 1690 fyrir [[Þórður Þorláksson|Þórð biskup Þoláksson]], sem var biskup í Skálholti. Kortið er í eigu Konunglega bókasafnsins í Danmörku.<ref>[ https://permalink.kb.dk/permalink/2006/manus/678/eng/ Biørn Jonsen paa Skarsaa: Beskrivelse af Grønland og Skálholt-kortet]</ref> ===Polychronicon=== Snemma á 14. öld var landafræðiritið ''Geographica Universalis'' tekið saman í Malmesbury-klaustrinu í [[England|Englandi]]. Það var síðan var notað sem heimild fyrir ''Polychronicon'' eftir Ranulf Higden sem eitt vinsælasta fræðsluefnið á ensku á miðöldum. Þessi rit, sem mögulega höfðu Adam frá Bimum sem heimild, höfðu óljósa hugmynd um staðsetningu þess lands sem þau nefndu Wintland, annað við hafið austan við Noreg, en hitt vestan við Danmörku. Í flestum handritum ''Polychronicon'' eru heimskort þar sem Wintland var merkt í Atlantshafi nálægt Íslandi.<ref>Livingston, Michael (March 2004). "More Vinland maps and texts". Journal of Medieval History. 30 (1): 25 -44. doi:10.1016/j.jmedhist.2003.12.001. S2CID 159749720.</ref> ===Allt til Afríku=== Aðrir íslenskir textar frá svipuðum tíma gáfu aðra mynd af heiminum og sérlega landafræði norðursins. Norðan við Ísland var víðáttumikil, hrjóstrug slétta (það er íshellan á [[Norður-Íshaf|Norður-Íshafi]]) frá Bjarmalandi (í norður-Rússlandi) austan við [[Hvítahaf|Hvítahafið]], allt til Grænlands, og síðan í vestur og suður voru í röð, Helluland, Markland og Vínland. Hins vegar vissu þeir sem rituðu þessa texta ekki hversu langt suður Vínland náði og töldu að það gæti náð alla leið til [[Afríka|Afríku]]. Í bókinni ''Leiðarvísir ok borgaskipan'', sem ritað var að fyrirsögn Nikuláss ábóta á [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverá]] (sem lést 1159), segir:<ref>Páll Bergþórsson, [https://baekur.is/bok/010b2d7f-4046-41b2-b72b-a1ad878e4887/0/118 ''Vínlandsgátan'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Mál og menning, Reykjavík, 1997. ISBN 9979315849</ref> „''Frá Bjarmalandi ganga lönd til óbyggða of norðurætt, allt til þess er Grænland tekur við. Frá Grænlandi í suður liggur Helluland, þá Markland. Þaðan er eigi langt til Vínlands, er sumir menn ætla, að gangi af Affríka''.“<ref>{{Cite web |url=https://handrit.is/manuscript/view/en/AM04-0736-I |title=AM 736 I 4to |access-date=2026-05-11 |archive-date=2026-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331164511/https://handrit.is/manuscript/view/en/AM04-0736-I |url-status=dead }}</ref> === Vínlandsferð Eiríks biskups=== [[Annáll|Konungsannáll]] greinir frá því að Eiríkur upsi Gnúpsson, fyrsti biskup Grænlendinga, hafi farið að leita Vínlands árið 1121. <ref> Jónas Kristjánsson (1980) [https://timarit.is/gegnir/991007364159706886 Annálar og íslendingasögur ] Gripla, 1. Hefti (01.01.1980), bls. 2956</ref> Orðalag annálsins bendir til þess að Vínlandsferðir hafi þá legið niðri um skeið. Sennilegt er að biskupinn hefði ætlað að sinna kristniboði. Það mundi benda til þess að talið hafi verið að einhverjir Grænlendingar hafi sest að á Vínlandi, því að hitt er heldur ólíklegra að Eiríkur hafi ætlað að snúa [[Skrælingjar|Skrælingjum]] til réttrar trúar. Þess er ekki getið að hann hafi snúið aftur og þremur árum síðar var annar biskup, Arnaldur, sendur til Grænlands. Annað hvort hefur skip Eiríks upsa farist eða mögulega hefur hann lent í átökum við frumbyggja og látist. Erkibiskupinn Assar Þorkilsson (latína: Asserus Thorkilli) í Lundi<ref>Erkibiskpubdæmi Norðurlanda var í Lundi frá 1104 fram til 1153 þegar það var flutt til Niðaróss</ref> vígði Eirík som „biskup yfir Grænlandi og Vínlandi á svæðum vantrúaðra“ (Episcopus Groenlandiae et Vinlandiae in partibus infidelium) árið 1121. Garðar á Grænlandi var gert að biskupsstól 1124. <ref> Steinunn Kristjánsdóttir (2021). [https://www.mdpi.com/2077-1444/12/6/374 Medieval Monasticism in Iceland and Norse Greenland], tímaritið Religions 2021, 12(6), 374. https://doi.org/10.3390/rel12060374</ref> ===Hafreka frá Marklandi=== Eina skriflega heimildin sem bendir til timburferða til Marklands var skráð í [[Íslenskir annálar|Skálholts annáll]] (sem var skráður um 1362), og segir um árið 1347 að þá hafi komið skip, minna en för hér <nowiki>[það er á Íslandi]</nowiki>, af Grænlandi í Straumfjörð ytri (á [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]]) akkerislaust. Á því voru 17 manns og hafði það farið til Marklands og síðan orðið hafreka til Íslands.<ref>Þa kom ok skip af Grænlandi minna at vexti enn sma Islandz fór. þat kom i Straum fiórð inn ytra. þat var akkeris laust. þar voru á .xvij. menn ok hófðu farit til Marklandz enn siðan vordit hingat hafreka. [https://heimskringla.no/wiki/Skálholts-Annaler_efter_AM Skálholts-Annálar]</ref> Talið er að skipið hafi farið til Marklands til að ná í timbur.<ref> Brandon M. Bender (21. oktober 2025). [https://www.worldhistory.org/article/2825/the-disappearance-of-norse-greenland/ «The Disappearance of Norse Greenland».] World History Encyclopedia, www.worldhistory.org.</ref> Eftir fjölda mannanna í skipunu hefur það ekki verið öllu stærra en [[Áttæringur|átt]]- til tólfæringur.<ref> [https://timarit.is/files/62439797 Kollvarpar fyrri hugmyndum um landnám Grænlands.] Sjómannadagsblaðið, 30. maí 1965 — 28. árgangur.</ref> ==Hvar var Vínland== Allt frá því að [[Arngrímur Jónsson lærði|Arngrímur Jónsson]] fór að skrifa um Vínland í bókunum ''Crymogæa'' (1609) og ''Gronlandia'' (1688) hefur mikið verið rætt og ritað um Vínlandssögurnar. Íslendingar á sextándu öld töldu víst að „Nýi heimurinn“, sem evrópskir landfræðingar kölluðu „Ameríku“, væri það land sem lýst er í Vínlandssögunum. Allt frá því hafa verið vangaveltur beggja vegna Atlantshafsins um hvar þessi lönd hafi verið. Fræðimenn og annað áhugafólk hafa reynt að kortleggja leiðir Vínlandsfaranna og þar á meðal hvar Vínland hafi verið og um það eru skoðanir manna skiptar enn í dag. Það hefur ekki reynst auðvelt að sannreyna hvar Vïnland var, enda hefur skilgreiningin á Vínlandi verið nokkuð óljós. Landfræðilega er hugtakið Vinland stundum notað almennt til að vísa til allra svæða á Atlantshafsströnd Kanada. Einnig hafur verið varpað fram hugmyndum um að það sé austurströnd Norður-Ameríku, jafnvel allt suður að [[New York-borg|New York]]. En flestir fræðimenn telja það hafa verið takmarkaðra svæði. Þannig er um kenningu [[Jónas Kristjánsson (f. 1940)|Jónasar Kristjánssonar]] og samstarfsmanna hans um að Vínland sé nútíma Nýfundnaland og Straumfjörðurinn sem sagt er frá í Vínlandssögunum, þar sem Þorfinnur Karlsefni og Guðríður Þorbjarnardóttir reyndu að setjast að, gæti verið Sop’s Arm í Whiter Bay á norðurströnd Nýfundnalands og að Kjalarnesið sé L´Anse aux Meadows. Þessi kenning byggir bæði á nýjum skilningi á Íslendingasögunum og á öðrum sögulegum heimildum um ferðir norrænna manna til Norður-Ameríku og á fornleifaskoðunum á Nýfundnalandi. <ref> https://www.researchgate.net/publication/234802722_Falling_into_Vinland_Newfoundland_Hunting_Pitfalls_at_the_Edge_of_the_Viking_World Falling into Vínland: Newfoundland Hunting Pitfalls at the Edge of the Viking World</ref>. [[Mynd:Golfe_Saint-Laurent_en.png|thumb|right|Kort sem sýnir Lawrence-flóa, merkt með bláum lit]] Hins vegar segir sænsk-kanadíski fornleifafræðingurinn [[Birgitta Wallace]], sem var forstöðumaður minjasafnsins á L´Anse aux Meadows og sérfræðingur í norrænni fornleifafræði í Norður-Ameríku, : „''Vínland er strandsvæðið allt í kringum Saint Lawrence-flóa og á eyjum í flóanum''.“<ref>Birgitta Wallace, (1991). "L'Anse aux Meadows: gateway to Vinland". In Bigelow, Gerald F. (ed.). The Norse of the North Atlantic. Acta Archaeologica vol. 61. Copenhagen: Munksgaard. bls. 166–198. OCLC 31367739.</ref> [[Páll Bergþórsson]] kemst að svipaðri niðurstöðu með því að styðjast við ýmsar fræðigreinar, t.d. fornleifafræði, landafræði, veðurfræði, siglingafræði, mannfræði, grasafræði og dýrafræði, og þar að auki með því að fara í eigin könnunarferð um [[Nova Scotia]], [[New Brunswick]] og nágrenni [[Québecborg|Québecborgar.]] Hann telur líklegt, eða að minsta kosti hugsanlegt að Vínlands sé að leita inn á [[Saint Lawrence-flói|Saint Lawrence-flóa]] eða jafnvel uppi í mynni [[Saint Lawrence-fljót|Saint Lawrence-fljóts]].<ref>Páll Bergþórsson (1997). [https://baekur.is/bok/010b2d7f-4046-41b2-b72b-a1ad878e4887 Vínlandsgátan]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Mál og menning, ISBN 9979315849</ref> == L'Anse aux Meadows== [[Mynd:2022-08-27 05 View of L'Anse aux Meadows, NFL CAN.jpg|right|thumb|Þorpið L’Anse-aux-Meadows til vinstri og norrænu búðirnar til hægri]] L'Anse aux Meadows er lítið fiskiþorp á á nyrsta tanga hins mikla norðurskaga Nýfundnalands, í [[Nýfundnaland og Labrador|fylkinu Nýfundnaland og Labrador]] í Kanada, um einum kílómetra sunnan við þorpið fundu norsku fornleifafræðing Helge Ingstad og Anne Stine Ingstad, fornminjar frá norrænni byggð árið 1960. Þau hjónin höfðu þá leitað minja á norðurströnd Nýfundnalands í samræmi viðlýsingar í Vínlandssögum. Svæðið var sett á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] 1978. Sagnfræðingurinn William A. Munn (1864–1939), sem bjó á Nýfundnalandi, setti fram þá tillögu, eftir að hafa rannsakað heimildir í Evrópu, í bók frá árinu 1914, ''Location of Helluland, Markland & Vinland from the Icelandic Sagas'' (''Lega Hellulands, Marklands og Vínlands úr Íslendingasögunum''), að landkönnuðir Vínlands „''hafðu farið í land í Lancey Meadows, eins og það er kallað í dag''“. <ref>William A. Munn (1914), [https://archive.org/details/locationofhellul00munn/page/n3/mode/2up Location of Helluland, Markland, and Vinland from the Icelandic Sagas], Gazette Print</ref> [[Mynd:L'Anse aux Meadows map.png|right|thumb|Nýfundnaland, rauði depillinn sýnir staðsetningu L'Anse aux Meadows]] Fornminjar í L'Anse aux Meadows voru grafnar upp undir stjórn Helge og Anne Stine Ingstad á árunum 1961-1968, meðal annars með þátttöku [[Kristján Eldjárn|Kristjáns Eldjárns]] 1962.<ref> Kristján Eldjárn (2012), Vínlandsdagbók. Útgefandi: Forlagið, ISBN: 9789979535775</ref> Fornleifafræðingarnir rannsökuðu leifar átta norrænna húsa og eina kolagröf, fyrir utan ýmiskonar minjar innfæddra manna. Þrjú húsanna voru líklega íveruhús með langeldum á miðju gólfi, hin eru talin vera vöruskemmur eða verkstæði. Eitt þeirra var örugglega smiðja og rauðablásturshús og viðarkolagröf í grennd, sams konar og fundist hafa í Noregi og á Íslandi. .<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 140</ref> Þarna fundust líka miklar minjar um járnsmíði og leifar af sundurklipptum hnoðsaumi skipa, tréspónum og aflóga smíðisgripum úr tré. Þar fyrir utan voru fjögur lítil naust grafin neðan við fjörukambin. Hins vegar hafa engar vísbendingar um [[Fjós|fjós]] eða önnur gripahús eða búfé fundist í L'Anse aux Meadows. [[Mynd:Authentic Viking recreation.jpg|right|thumb|Norrænar tilgátubyggingar á L’Anse-aux-Meadows, á Nýfundnalandi.]] Öll húsin voru byggð úr [[Torfbær|torfi]] með timburgrind að innan, og var torf bæði í þaki og veggjum. Bæði hafa verið notaðir strengir, hnausar og klömbrur í byggingarnar. Flestir veggir voru tvíhlaðnir með sandi og möl sem fyllingu og styrktir með strengjatorfi sent var lagt þversum, en ytri og innri hleðsla úr hnausum og strengjum. Þetta er sama byggingarlag og tíðkaðist á íslandi og Grænlandi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 134</ref> Mikið af minjum hefur fundist en heimilisáhöld og persónulegir munir eru fáir og nær eingöngu smáhlutir sem eigendur gátu auðveldlega glutrað niður. Meðal þess var lítil hringnæla sem var notuð til að næla saman föt, einnig [[Snælda|snældusnúður]] úr tálgusteini og lítið nálabrýni úr kvarsi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 142</ref> Ekki er hægt að ákveða með neinni nákvæmni hvað þessi hús voru lengi notuð til búsetu en það hefur sennilega verið um fá ár að ræða, eða í mesta lagi fáeina áratugi fremur en aldir. Allar líkur eru á að byggðin hafi ekki staðið lengi því að öskuhaugar eru ekki miklir, í mesta lagi nokkur ár, og engin merki eru um grafreiti.<ref>Páll Bergþórsson (1997). Bls. 169</ref> Árið 2021 sýndu rannsóknir að tré som notað var við byggingarnar hafi verið fellt ár 1021, það sýnir hins vegar ekki hvenær norrænir menn komu þangað eða eða hversu lengi þeir voru þar. Þessi aldursgreiningin byggist á kolefnisaldursgreiningu á viðarstykkjum sem hafa verið skornir með málmverkfærum sem frumbyggjar á svæðinu notuðu ekki. <ref>Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M. (20. oktober 2021).[ https://www.nature.com/articles/s41586-021-03972-8 «Evidence for European presence in the Americas in ad 1021».] Nature: 1–4. ISSN 1476-4687. doi:10.1038/s41586-021-03972-8. «However, it has thus far not been possible to determine when this activity took place3,4,5. Here we provide evidence that the Vikings were present in Newfoundland in AD 1021. We overcome the imprecision of previous age estimates by making use of the cosmic-ray-induced upsurge in atmospheric radiocarbon concentrations in AD 993 (ref. 6). Our new date lays down a marker for European cognisance of the Americas, and represents the first known point at which humans encircled the globe.»</ref><ref>Brian Handwerk, [https://www.smithsonianmag.com/science-nature/new-dating-method-shows-vikings-occupied-newfoundland-in-1021-ce-180978903/ New Dating Method Shows Vikings Occupied Newfoundland in 1021 C.E.] Smithsonian Magazine, October 20, 2021</ref> En steinverkfæri sem einnig fundust við L’Anse aux Meadows benda til þess að frumbyggjar Norður-Ameríku, líklega forfeður [[Beothuk-indjánar|Beothuk]]- og [[Dorset-menning|Dorset-fólksins]], hafi einnig búið á svæðinu, bæði fyrir og eftir dvöl norrænna manna.<ref> P. M. Ledger, L. Girdland-Flinkc, V. Forbes. (2019). [https://doi.org/10.1073/pnas.190798611 New horizons at L’Anse aux Meadows]. Smithsonian Institution</ref> Flestir fræðimenn eru nú á þeirri skoðun að L’Anse aux Meadows hafi ekki verið Vínland. Ekki síst vegna þess að þar er ekkert að finna af þeim gæðum Vínlands sem sögurnar segja frá, svo sem [[Vínber|vínberjum]] eða kjörviði. Hins vegar telja þeir að L’Anse aux Meadows hafi verið bækistöð þegar komið var frá Grænlandi því þar opnaðist leiðin suður á bóginn að suðurströnd St. Lawrenceflóa, til hins eiginlega Vínlands eða mögulega enn lengra. Bæði þegar þeir kom frá Grænlandi og aftur var haldið til Grænlands. Birgitta Wallace telur að Straumfjörður og Leifsbúðir sem nefndir í Eiríkssögu rauða og Grænlendingasögu séu sami staðurinn og L‘Anse aux Meadows.<ref> Birgitta Wallace, [https://id.erudit.org/iderudit/nflds19_1art02 The Norse in Newfoundland:L'Anse aux Meadows and Vinland]. Newfoundland and Labrador Studies. Volume 19, Number 1, Spring 2003, bls. 5–43</ref> Í bækistöðunum hafa skipshafnirnar notað búðirnar til hvíldar og til að gera við skipin. Einnig gætu þeir haft þar vetursetu til að geta haldið áfram næsta sumar að sækja vörur frá hinu eiginlega Vínlandi eða bíða þess að ísa leysi við Nýfundnaland og Larbrador. Siglingaleiðin frá Leifsbúðum til Grænlands er mun styttri en frá Vínlandi sjálfu ef það hefur verið langt í suður. Norður og vestur Labradorhaf, allt suður að norðhluta Nýfundnalands er þakið hafís frá október byrjun fram til loka maí eða byrjun júní.<ref>[ https://www.canada.ca/en/environment-climate-change/services/ice-forecasts-observations/latest-conditions/climatology.html Canadian Ice Service Ice Climatology]</ref> [[Mynd:NAS-031 Juglans cinerea.png|thumb|Lauf smjörhnetutrés og hnetur ]] Þótt almennt sé nú talið að L'Anse aux Meadows hafi verið bækistöð norrænna manna í landaleit og í leit að timbri og öðrum verðmætum en ekki tilraun til landnáms, þá er enn umdeilt hversu langt suður þeir fóru. Í Vínlandssögunum er sagt að vínber hafi fundist á Vínlandi og það bendir til þess að þeir hafi að minnsta kosti farið til suðurstrandar St. Lawrence-fljóts og fundið bæði villtan vínvið og hnetutré. Þrjár smjörhnetur (''Juglans cinerea'') fundust við L'Anse aux Meadows, en þessi hnetutegund vex aðeins sunnan við St. Lawrence-fljót.<ref>[https://publications.gc.ca/pub?id=9.840850&sl=0 COSEWIC assessment and status report on the butternut, Juglans cinerea, in Canada]</ref><ref> Birgitta Wallace, [https://www.researchgate.net/publication/250260771_L'Anse_Aux_Meadows_Leif_Eriksson's_Home_in_Vinland "L’Anse aux Meadows, Leif Eriksson's Home in Vinland"], Norse Greenland: Selected Papers from the Hvalsey Conference 2008 Journal of the North Atlantic, 2009, bls. 114-125. DOI:10.3721/037.002.s212</ref> [[Mynd:Vitis riparia 15-p.bot-vitis.rip-02.jpg|thumb|Lækjavínviðarber]] Vínberin sem sagt er að hafi fundist í Vínlandi gætu verið lækjavínviður (''Vitis riparia''), tegund af villtum þrúgum sem vaxa á trjám en en hafa aldrei vaxið á Nýfundnalandi. Grænlendingarnir hafa fundið tré umvafin lækjavínviði sunnan við L'Anse aux Meadows og kallað þau vínvið.<ref>[https://data.canadensys.net/vascan/name/Vitis%20riparia Vitis riparia - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)]</ref> L'Anse Aux Meadows hefur að öllum líkindum verið lítil og skammlíf bækistöð, fyrst og fremst notuð við skógarhögg og timburfluttninga og einnig skipaviðhalds, frekar en til landnáms eins og á Grænlandi.<ref>Frakes, Jerold C., "Vikings, Vínland and the Discourse of Eurocentrism." The Journal of English and Germanic Philology 100, no. 2 (April, 2001):197</ref> ==Sjá einnig== * [[Helluland]] * [[Markland]] * [[Norrænir Grænlendingar]] ===Tilvitnanir=== <references/> ==Ítarefni== * Birgitta Wallace (1990): [https://timarit.is/gegnir/991006602489706886 „Norrænar fornminjar í L´anse aux Meadows.“] Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1989. Ólafur Halldórsson þýddi. * Gunnar Karlsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=125 „Hvor var á undan að finna Ameríku, Leifur heppni eða Bjarni Herjólfsson?“] Vísindavefurinn, 19. febrúar 2000. * Orri Vésteinsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=82673 „Hafa fundist fornleifar á Grænlandi og Vínlandi eftir norræna víkinga?“] Vísindavefurinn, 22. nóvember 2021. * Orri Vésteinsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=82287 „Hvar voru skip víkinga sem sigldu til Vesturheims smíðuð?“] Vísindavefurinn, 8. september 2021. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3521297 ''Vínland Þorfinns karlsefnis og Guðríðar Þorbjarnardóttur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2001] * [https://timarit.is/page/5680588?iabr=on Halldór Hermannsson, Vínlandsferðirnar,Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 1. tölublað (01.04.1919)] [[Flokkur:Vínland]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Saga Kanada]] 5uml622fxk9skchf00kns08tmyyofyv 0 66011 1964051 1849778 2026-05-23T16:37:07Z Berserkur 10188 1964051 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Hull City Association Football Club | mynd = [[Mynd:Hull City Crest 2019.png|150px]] | Gælunafn =''Tigers (Tígrarnir)'' | Stytt nafn = | Stofnað =1904 | Leikvöllur =[[KCOM Stadium]] | Stærð = 25.586 | Stjórnarformaður =[[Assem Allan]] | Knattspyrnustjóri = [[Grant McCann]] | Deild =[[Enska meistaradeildin]] | Tímabil = | Staðsetning = | pattern_la1 = _hull2324h | pattern_b1 = _hull2324h | pattern_ra1 = _hull2324h | pattern_sh1 = _hull2324h | pattern_so1 = _hull2324h | leftarm1 = 000000 | body1 = FF9000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _hull2324a | pattern_b2 = _hull2324a | pattern_ra2 = _hull2324a | pattern_sh2 = _hull2324a | pattern_so2 = _hull2324a | leftarm2 = FF9000 | body2 = FF9000 | rightarm2 = FF9000 | shorts2 = FF9000 | socks2 = FF9000 | pattern_la3 = _hull2324t | pattern_b3 = _hull2324t | pattern_ra3 = _hull2324t | pattern_sh3 = _hull2324t | pattern_so3 = _hull2324t | leftarm3 = 0B7FD0 | body3 = 0B7FD0 | rightarm3 = 0B7FD0 | shorts3 = 0B7FD0 | socks3 = 0B7FD0 | }} '''Hull City A.F.C.''' er enskt knattspyrnulið frá samnefndri borg, [[Hull]]. Liðið leikur á [[KC Stadium]]. Hull spilar í appelsínugulum búningum með svörtum röndum. Tímabilið 2007–08 komst liðið fyrst í [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildina]]. Liðið komst aftur í efstu deild árið 2026. ==Þekktir leikmenn== *[[Harry Maguire]] *[[Andy Robertson]] *[[Jarrod Bowen]] {{Stubbur|knattspyrna}} {{S|1904}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Stofnað 1904]] sgm8oa4n5ul5eqjg3l5cpanmho2t6qd 1964052 1964051 2026-05-23T16:40:55Z Berserkur 10188 1964052 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Hull City Association Football Club | mynd = | Gælunafn =''Tigers (Tígrarnir)'' | Stytt nafn = | Stofnað =1904 | Leikvöllur =[[KCOM Stadium]] | Stærð = 25.586 | Stjórnarformaður =Acun Ilıcalı | Knattspyrnustjóri = Sergej Jakirović | Deild =[[Enska meistaradeildin]] | Tímabil = 2025-2026 | Staðsetning = 6. af 24 | pattern_la1 = _hull2324h | pattern_b1 = _hull2324h | pattern_ra1 = _hull2324h | pattern_sh1 = _hull2324h | pattern_so1 = _hull2324h | leftarm1 = 000000 | body1 = FF9000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _hull2324a | pattern_b2 = _hull2324a | pattern_ra2 = _hull2324a | pattern_sh2 = _hull2324a | pattern_so2 = _hull2324a | leftarm2 = FF9000 | body2 = FF9000 | rightarm2 = FF9000 | shorts2 = FF9000 | socks2 = FF9000 | pattern_la3 = _hull2324t | pattern_b3 = _hull2324t | pattern_ra3 = _hull2324t | pattern_sh3 = _hull2324t | pattern_so3 = _hull2324t | leftarm3 = 0B7FD0 | body3 = 0B7FD0 | rightarm3 = 0B7FD0 | shorts3 = 0B7FD0 | socks3 = 0B7FD0 | }} '''Hull City A.F.C.''' er enskt knattspyrnulið frá samnefndri borg, [[Hull]]. Liðið leikur á [[KC Stadium]]. Hull spilar í appelsínugulum búningum með svörtum röndum. Tímabilið 2007–08 komst liðið fyrst í [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildina]]. Liðið komst aftur í efstu deild árið 2026. ==Þekktir leikmenn== *[[Harry Maguire]] *[[Andy Robertson]] *[[Jarrod Bowen]] {{Stubbur|knattspyrna}} {{S|1904}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Stofnað 1904]] 1j4i4tkihbvf3u95lrjnv01spzqvm4s 1964073 1964052 2026-05-23T22:01:44Z Berserkur 10188 1964073 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Hull City Association Football Club | mynd = | Gælunafn =''Tigers (Tígrarnir)'' | Stytt nafn = | Stofnað =1904 | Leikvöllur =[[MKM Stadium]] | Stærð = 25.586 | Stjórnarformaður =Acun Ilıcalı | Knattspyrnustjóri = Sergej Jakirović | Deild =[[Enska meistaradeildin]] | Tímabil = 2025-2026 | Staðsetning = 6. af 24 | pattern_la1 = _hull2324h | pattern_b1 = _hull2324h | pattern_ra1 = _hull2324h | pattern_sh1 = _hull2324h | pattern_so1 = _hull2324h | leftarm1 = 000000 | body1 = FF9000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _hull2324a | pattern_b2 = _hull2324a | pattern_ra2 = _hull2324a | pattern_sh2 = _hull2324a | pattern_so2 = _hull2324a | leftarm2 = FF9000 | body2 = FF9000 | rightarm2 = FF9000 | shorts2 = FF9000 | socks2 = FF9000 | pattern_la3 = _hull2324t | pattern_b3 = _hull2324t | pattern_ra3 = _hull2324t | pattern_sh3 = _hull2324t | pattern_so3 = _hull2324t | leftarm3 = 0B7FD0 | body3 = 0B7FD0 | rightarm3 = 0B7FD0 | shorts3 = 0B7FD0 | socks3 = 0B7FD0 | }} '''Hull City A.F.C.''' er enskt knattspyrnulið frá samnefndri borg, [[Hull]]. Liðið leikur á [[MKM Stadium]]. Hull spilar í appelsínugulum búningum með svörtum röndum. Tímabilið 2007–08 komst liðið fyrst í [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildina]]. Liðið komst síðast aftur í efstu deild árið 2026. ==Þekktir leikmenn== *[[Harry Maguire]] *[[Andy Robertson]] *[[Jarrod Bowen]] {{Stubbur|knattspyrna}} {{S|1904}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Stofnað 1904]] d467drp5z3n9bp1knk1qmdwvuo8x1hh 10 73809 1964078 1940049 2026-05-23T22:49:26Z TKSnaevarr 53243 1964078 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Rómverskir keisarar |title = [[Rómaveldi|Rómverskir]] og [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverskir]] [[Rómarkeisari|keisarar]] |state = collapsed |groupstyle = text-align:center |group1= [[Rómverska keisaradæmið|Rómverska <br> keisaradæmið]]<br>27 f.Kr – 476 e.Kr | list1 = <div> {{Navbox subgroup |groupstyle = text-align:center |groupwidth = 9.7em |group1= [[Prinsipatið]]<br>27 f.Kr – 235 e.Kr |list1 = <div> [[Ágústus]]{{·}} [[Tíberíus]]{{·}} [[Calígúla]]{{·}} [[Claudíus]]{{·}} [[Neró]]{{·}} [[Galba]]{{·}} [[Otho]]{{·}} [[Vitellius]]{{·}} [[Vespasíanus]]{{·}} [[Títus]]{{·}} [[Dómitíanus]]{{·}} [[Nerva]]{{·}} [[Trajanus]]{{·}} [[Hadríanus]]{{·}} [[Antonínus Píus]]{{·}} [[Markús Árelíus]]{{·}} [[Lucius Verus]]{{·}} [[Commodus]]{{·}} [[Pertinax]]{{·}} [[Didius Julianus]]{{·}} [[Septimius Severus]]{{·}} [[Caracalla]]{{·}} [[Geta]]{{·}} [[Macrinus]] ''með [[Diadumenianus]]i''{{·}} [[Elagabalus]]{{·}} [[Alexander Severus]] </div> |group2= 3. aldar kreppan<br>235–284 |list2 = <div> [[Maximinus Thrax]]{{·}} [[Gordianus 1.]] ''og'' [[Gordianus 2.]]{{·}} [[Pupienus]] ''og'' [[Balbinus]]{{·}} [[Gordianus 3.]]{{·}} [[Philippus arabi]]{{·}} [[Decius]] ''með [[Herennius Etruscus|Herenniusi Etruscusi]]''{{·}} [[Hostilianus]]{{·}} [[Trebonianus Gallus]] ''með [[Volusianus]]i''{{·}} [[Aemilianus]]{{·}} [[Valerianus]]{{·}} [[Gallienus]] ''með [[Saloninus]]i''{{·}} [[Claudius Gothicus]]{{·}} [[Quintillus]]{{·}} [[Aurelianus]]{{·}} [[Marcus Claudius Tacitus|Tacitus]]{{·}} [[Florianus]]{{·}} [[Probus]]{{·}} [[Carus]]{{·}} [[Carinus]]{{·}} [[Numerianus]] </div> |group4= Dóminatið<br>284–395 |list4 = <div> [[Diocletianus]]{{·}} [[Maximianus]]{{·}} [[Constantius Chlorus]]{{·}} [[Galerius]]{{·}} [[Flavius Valerius Severus|Severus]]{{·}} [[Maxentius]]{{·}} [[Maximinus|Maximinus Daia]]{{·}} [[Licinius]] ''með [[Valerius Valens|Valeriusi Valens]] og [[Sextus Martinianus|Martinianusi]]''{{·}} [[Konstantínus mikli]] ''með [[Crispus]]i''{{·}} [[Constantinus 2.]]{{·}} [[Constans 1.]]{{·}} [[Constantius 2.]] ''með [[Vetranio]]''{{·}} [[Julianus]]{{·}} [[Jovianus]]{{·}} [[Valentinianus 1.]]{{·}} [[Valens]]{{·}} [[Gratianus]]{{·}} [[Valentinianus 2.]]{{·}} [[Magnus Maximus]]{{·}} [[Theodosius 1.]] </div> </div> |group5= [[Vestrómverska keisaradæmið|Vestrómverska <br> keisaradæmið]]<br>395–476 |list5 = <div> [[Honorius (keisari)|Honorius]]{{·}} [[Constantius 3.]]{{·}} [[Joannes]]{{·}} [[Valentinianus 3.]]{{·}} [[Petronius Maximus]]{{·}} [[Avitus]]{{·}} [[Majorianus]]{{·}} [[Libius Severus]]{{·}} [[Anthemius]]{{·}} [[Olybrius]]{{·}} [[Glycerius]]{{·}} [[Julius Nepos]]{{·}} [[Romulus Augustus]] </div> }} |group2= [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska <br> keisaradæmið]]<br>395–1453 | list2 = <div> {{Navbox subgroup |groupstyle = text-align:center |groupwidth = 9.7em |group1= 395 – 717 |list1 = <div> [[Arcadius]]{{·}} [[Theodosius 2.]]{{·}} [[Pulcheria]]{{·}} [[Marcianus]]{{·}} [[Leo 1.]]{{·}} [[Leo 2.]]{{·}} [[Zeno (keisari)|Zeno]]{{·}} [[Basiliscus]]{{·}} [[Anastasius 1.]]{{·}} [[Justinus 1.]]{{·}} [[Justinianus 1.]]{{·}} [[Justinus 2.]]{{·}} [[Tiberius 2.]]{{·}} [[Mauricius]]{{·}} [[Phocas]]{{·}} [[Heraclius]]{{·}} [[Constantinus 3.]]{{·}} [[Heraklonas]]{{·}} [[Constans 2.]]{{·}} [[Constantinus 4.]]{{·}} [[Justinianus 2.]]{{·}} [[Leontios]]{{·}} [[Tiberios 3.]]{{·}} [[Philippikos]]{{·}} [[Anastasios 2.]]{{·}} [[Theodosios 3.]] </div> |group2= 717 – 1204 |list2 = <div> [[Leo 3.]]{{·}} [[Constantinus 5.]]{{·}} [[Artabasdos]]{{·}} [[Leo 4.]]{{·}} [[Constantinus 6.]]{{·}} [[Írena frá Aþenu|Irene]]{{·}} [[Nikephoros 1.]]{{·}} [[Staurakios]]{{·}} [[Mikael 1.]]{{·}} [[Leo 5.]]{{·}} [[Mikael 2.]]{{·}} [[Theophilos]]{{·}} [[Mikael 3.]]{{·}} [[Basileios 1.]]{{·}} [[Leo 6.]]{{·}} [[Alexander (keisari)|Alexander]]{{·}} [[Constantinus 7.]]{{·}} [[Romanos 1.]]{{·}} [[Romanos 2.]]{{·}} [[Nikephoros 2.]]{{·}} [[Johannes 1.]]{{·}} [[Basileios 2.]]{{·}} [[Constantinus 8.]]{{·}} [[Zoe]]{{·}} [[Romanos 3.]]{{·}} [[Mikael 4.]]{{·}} [[Mikael 5.]]{{·}} [[Constantinus 9.]]{{·}} [[Theodora]]{{·}} [[Mikael 6.]]{{·}} [[Isaac 1.]]{{·}} [[Constantinus 10.]]{{·}} [[Mikael 7.]]{{·}} [[Romanos 4.]]{{·}} [[Nikephoros 3.]]{{·}} [[Alexios 1.]]{{·}} [[Johannes 2.]]{{·}} [[Manuel 1.]]{{·}} [[Alexios 2.]]{{·}} [[Andronikos 1.]]{{·}} [[Isaac 2.]]{{·}} [[Alexios 3.]]{{·}} [[Alexios 4.]]{{·}} [[Nikolaos Kanabos]]{{·}} [[Alexios 5.]] </div> |group3= Keisaradæmið<br>í Níkeu<br>1204–1261 |list3 = <div> [[Constantinus Laskaris]]{{·}} [[Theodoros 1.]]{{·}} [[Johannes 3.]]{{·}} [[Theodoros 2.]]{{·}} [[Johannes 4.]] </div> |group4= 1261–1453 |list4 = <div> [[Mikael 8.]]{{·}} [[Andronikos 2.]]{{·}} [[Mikael 9.]]{{·}} [[Andronikos 3.]]{{·}} [[Johannes 5.]]{{·}} [[Johannes 6.]]{{·}} [[Mattheus Kantakouzenos]]{{·}} [[Andronikos 4.]]{{·}} [[Johannes 7.]]{{·}} [[Andronikos 5.]]{{·}} [[Manuel 2.]]{{·}} [[Johannes 8.]]{{·}} [[Constantinus 11.]] </div> }}</div> |group3= Sjá einnig |list3 = <div> [[Listi yfir rómverska keisara]]{{·}} [[Listi yfir austrómverska keisara]] </div> }}<noinclude> {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Flokkur:Þemasnið]]</noinclude> s8glwzilv8imshyqun3nyrxif3lysy6 0 75887 1964065 1956117 2026-05-23T20:00:29Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964065 wikitext text/x-wiki '''H1N1''' er undirflokkur af inflúensu A og algengasta orsök [[inflúensa|inflúensu]] í fólki. Sum afbrigði af H1N1 sýkja menn svo sem afbrigðið sem olli [[Spænska veikin|spænsku veikinni]] árið 1918. Önnur afbrigði af H1N1 eru [[svínaflensa]] og [[fuglaflensa]]. Inflúensufaraldurinn árið 1918 dró 50-100 milljónir manns til dauða frá 1918-1919. Í mars og apríl [[2009]] braust út [[Svínaflensufaraldurinn 2009|svínaflensufaraldur]] í [[Mexíkó]]. == Tenglar == * [http://www.nytimes.com/2006/01/29/magazine/29flu.html?pagewanted=1&_r=1&8hpib Why Revive a Deadly Flu Virus?] By Jamie Shreeve - January 2006 New York Times - Six-page human-interest story on the recreation of the deadly 1918 H1N1 flu virus * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/5385894.stm BBC News - 1918 flu virus's secrets revealed] Results from analyzing a recreated strain. * [http://www.demog.berkeley.edu/~andrew/1918/ Publicly available data] * [https://historymatters.gmu.edu/d/107 Oral history by 1918 pandemic survivor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251217052631/https://historymatters.gmu.edu/d/107 |date=2025-12-17 }} * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=8009840&dopt=Citation Recent influenza A (H1N1) infections of pigs and turkeys in northern Europe] * [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00000863.htm Epidemiologic Notes and Reports Influenza A(H1N1) Associated With Mild Illness in a Nursing Home -- Maine] * [http://www.thepigsite.com/BusinessDirectory/Focus.asp?Display=2884 Swine Influenza Vaccine, H1N1 & H3N2, Killed Virus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060311040431/http://www.thepigsite.com/BusinessDirectory/Focus.asp?Display=2884 |date=2006-03-11 }} * [http://www.pighealth.com/influenza.htm Influenza Virus Infections of Pigs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318003130/http://www.pighealth.com/influenza.htm |date=2009-03-18 }} * [http://www.pnas.org/cgi/content/full/98/5/2115 H1N1-influenza as Lazarus: Genomic resurrection from the tomb of an unknown] * [https://www.biohealthbase.org/influenza BioHealthBase Bioinformatics Resource Center] Database of influenza genomic sequences and related information. * [http://www.outbreakalerts.com Outbreak Alerts] United States based communicable disease notification website. {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Veirur]] jyvsomxyv70mrty1gofvi6xw3ypfflb 0 83829 1964098 1901942 2026-05-24T05:36:00Z CommonsDelinker 1159 Skráin Wiener_Stadthalle_Aussen_2008.jpg var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Krd|Krd]] vegna þess að [[:c:COM:VRT|No permission]] since 16 May 2026 1964098 wikitext text/x-wiki [[Mynd:France is jubilant (06) - 2010 European Men's Handball Championship.jpg|thumb|400px|Evrópumeistarar 2010: Frakkar]] [[Mynd:Logo Männer-Handball-EM 2010.jpg|thumb|400px|Evrópumeistaramót karla í handknattleik 2010]] [[Mynd:Logo and mascot of the 2010 European Men's Handball Championship.jpg|thumb|300px]] '''Evrópumeistaramót karla í handknattleik 2010''' oft stytt sem ''EM 2010'' eða ''EM í Austurríki'' var haldið í [[Austurríki]] dagana [[19. janúar|19.]] – [[31. janúar]] í borgunum [[Graz]], [[Innsbruck]], [[Linz]], [[Vín (Austurríki)|Vín]] og [[Wiener Neustadt]]. Mótið var það 9. í röðinni en það fyrsta var haldið í [[Portúgal]] árið [[1994]]. == Leikvangar == Leikið er á 5 leikvöngum í jafnmörgum borgum í Austurríki. Leikvangarnir eru: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[Wiener Neustadt]] ![[Linz]] ![[Graz]] ![[Vínarborg]] |- |[[Arena Nova]] |[[Intersport Arena]] |[[Stadthalle Graz]] |[[Wiener Stadthalle]] |- |Sæti: ''5.000'' |Sæti: ''6.000'' |Sæti: ''5.000'' |Sæti: ''11.000'' |- |[[Mynd:WrNeustadt Arena Nova.JPG|190px]] |[[Mynd:Linz Intersport Arena.jpg|210px]] |[[Mynd:Grazer Stadthalle.jpg|170px]] | |- ![[Innsbruck]] !rowspan=8 colspan=2| {{Image label begin|image=Austria location map.svg|width={{{width|400}}}|float={{{float|none}}}}} {{Image label small|x=-116|y=-153|scale={{{width|-1}}}|text=[[Mynd:Green pog.svg|10px]] [[Innsbruck]] }} {{Image label small|x=-271|y=-71|scale={{{width|-1}}}|text=[[Mynd:Green pog.svg|10px]] [[Linz]]}} {{Image label small|x=-362|y=-77|scale={{{width|-1}}}|text=[[Mynd:Green pog.svg|10px]] [[Vín]]}} {{Image label small|x=-283|y=-103|scale={{{width|-1}}}|text=[[Wiener Neustadt]] [[Mynd:Green pog.svg|10px]]}} {{Image label small|x=-318|y=-163|scale={{{width|-1}}}|text=[[Mynd:Green pog.svg|10px]] [[Graz]]}} {{Image label end}} </center> ! |- |[[Olympiaworld Innsbruck]] | |- |Sæti: ''10.000'' | |- |[[Mynd:Innsbruck Winter Olympics 1976.jpg|180px]] | |- |} == Lið sem tóku þátt == Þau lið sem unnu sér inn þáttökurétt á Evrópumeistaramótið 2010 í Austurríki voru: * {{AUT}} [[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] * {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] * {{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] * {{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] * {{HRV}} [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] * {{NOR}} [[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] * {{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] * {{RUS}} [[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] * {{SRB}} [[Serbneska karlalandsliðið í handknattleik|Serbía]] * {{SVN}} [[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] * {{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] * {{SWE}} [[Sænska karlalandsliðið í handknattleik|Svíþjóð]] * {{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] * {{HUN}} [[Ungverska karlalandsliðið í handknattleik|Ungverjaland]] * {{UKR}} [[Úkraínska karlalandsliðið í handknattleik|Úkraína]] * {{GER}} [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] == Riðlakeppni == === Röðun í riðla === Dregið var í riðla þann [[24. júní]] [[2009]] á [[Liechtenstein safnið|Liechtenstein safninu]] í [[Vínarborg]]<ref> {{vefheimild | url= http://www.euro2010.at/en/extras/news/details/10158/euro+2010+draw+live+streaming+on+wwwehfeurocom.aspx | titill = EURO 2010 draw: live streaming on www.ehf-euro.com |mánuðurskoðað = 16. janúar | árskoðað= 2010 }} </ref><ref> {{vefheimild | url= http://www.eurohandball.com/article/12410 | titill = 2010 Men’s European Championship Draw |mánuðurskoðað = 16. janúar | árskoðað= 2010 }} </ref>. {| class="wikitable" |- !width=25%|Pottur 1 !width=25%|Pottur 2 !width=25%|Pottur 3 !width=25%|Pottur 4 |- style="vertical-align: top;" | * {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] * {{HRV}} [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] * {{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] * {{GER}} [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] | * {{SWE}} [[Sænska karlalandsliðið í handknattleik|Svíþjóð]] * {{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] * {{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] * {{RUS}} [[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] | * {{AUT}} [[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] * {{NOR}} [[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] * {{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] * {{HUN}} [[Ungverska karlalandsliðið í handknattleik|Ungverjaland]] | * {{SVN}} [[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] * {{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] * {{UKR}} [[Úkraínska karlalandsliðið í handknattleik|Úkraína]] * {{SRB}} [[Serbneska karlalandsliðið í handknattleik|Serbía]] |- |} {| class="wikitable" |- | style="background: #ccffcc;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Lið kemst upp úr riðlinum og fer áfram í aðalumferð |- | style="background: " | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Lið dettur úr keppni |} === A-riðill ([[Graz]]) === {| class=wikitable style="text-align:center" width=600 |- ! width=25%|Lið ! width=5%|Leikir ! width=5%|Unnir ! width=5%|Jafntefli ! width=5%|Tap ! width=5%|Mörk skoruð ! width=5%|Mörk andstæðinga ! width=5%|Mismunur ! width=8%|Stig |- |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{HRV}} [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] || 3 || 3 || 0 || 0 || 83 || 76 || +7 || ''6'' |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{NOR}} [[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] || 3 || 2 || 0 || 1 || 82 || 78 || +4 || ''4'' |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{RUS}} [[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] || 3 || 1 || 0 || 2 || 89 || 91 || -2 || ''2'' |- | align="left"| {{UKR}} [[Úkraínska karlalandsliðið í handknattleik|Úkraína]] || 3 || 0 || 0 || 3 || 87 || 96 || -9 || ''0'' |- |} {{handboltasnið |dagsetning=[[19. janúar]] |tími= |lið1=[[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] {{RUS}} |stig= 37 – 33 |HT= 21 – 16 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/19012010/2/2.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{UKR}} [[Úkraínska karlalandsliðið í handknattleik|Úkraína]] |goals1= [[Konstantin Igropulo|Igropulo]] 11 |goals2= [[Sergii Burka|Burka]], [[Sergiy Onufriyenko|Onufriyenko]] 9 |twomin1= 3 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 4 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Stadthalle Graz|Stadthalle]], [[Graz]] |attendance= 3000 |dómarar= Cacador, Nicolau (Portúgal) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[19. janúar]] |tími= |lið1=[[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] {{HRV}} |stig= 25 – 23 |HT= 11 – 10 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/19012010/1/1.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{NOR}} [[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] |goals1= [[Drago Vuković|Vuković]] 7 |goals2= [[Håvard Tvedten|Tvedten]] 9 |twomin1= 5 |yellow1= 4 |red1= |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Stadthalle Graz|Stadthalle]], [[Graz]] |attendance= 4000 |dómarar= Muro, Rodriguez (Spáni) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[21. janúar]] |tími= |lið1=[[Úkraínska karlalandsliðið í handknattleik|Úkraína]] {{UKR}} |stig= 25 – 28 |HT= 14 – 12 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/21012010/3/3.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{HRV}} [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] |goals1= [[Sergiy Onufriyenko|Onufriyenko]] 11 |goals2= [[Igor Vori|Vori]] 6 |twomin1= 4 |yellow1= 2 |red1= |twomin2= 4 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Stadthalle Graz|Stadthalle]], [[Graz]] |attendance= 4200 |dómarar= Canbro, Claesson (Svíþjóð) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[21. janúar]] |tími= |lið1=[[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] {{NOR}} |stig= 28 – 24 |HT= 16 – 13 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/21012010/4/4.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{RUS}} [[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] |goals1= [[Kristian Kjelling|Kjelling]] 8 |goals2= [[Dmitry Kovalev|Kovalev]], [[Alexey Rastvortsev|Rastvortsev]] 4 |twomin1= 5 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 4 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Stadthalle Graz|Stadthalle]], [[Graz]] |attendance= 4200 |dómarar= Lazaar, Reveret (Frakklandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[23. janúar]] |tími= |lið1=[[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] {{HRV}} |stig= 30 – 28 |HT= 17 – 16 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/23012010/5/5TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{RUS}} [[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] |goals1= [[Ivan Čupić|Čupić]] 8 |goals2= [[Konstantin Igropulo|Igropulo]] 12 |twomin1= 2 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Stadthalle Graz|Stadthalle]], [[Graz]] |attendance= 4500 |dómarar= Methe, Methe (Þýskalandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[23. janúar]] |tími= |lið1=[[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] {{NOR}} |stig= 31 – 29 |HT= 14 – 16 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/23012010/6/6TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{UKR}} [[Úkraínska karlalandsliðið í handknattleik|Úkraína]] |goals1= [[Håvard Tvedten|Tvedten]] 8 |goals2= [[Sergii Burka|Burka]] 7 |twomin1= 4 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 7 |yellow2= 4 |red2= |stadium=[[Stadthalle Graz|Stadthalle]], [[Graz]] |attendance= 3500 |dómarar= Cacador, Nicolau (Portúgal) }} === B-riðill ([[Linz]]) === {| class=wikitable style="text-align:center" width=600 |- ! width=25%|Lið ! width=5%|Leikir ! width=5%|Unnir ! width=5%|Jafntefli ! width=5%|Tap ! width=5%|Mörk skoruð ! width=5%|Mörk andstæðinga ! width=5%|Mismunur ! width=8%|Stig |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] || 3 || 1 || 2 || 0 || 93 || 88 || +5 || ''4'' |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] || 3 || 2 || 0 || 1 || 83 || 79 || +4 || ''4'' |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{AUT}} [[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] || 3 || 3 || 1 || 1 || 103 || 101 || +2 || ''3'' |- | align="left"| {{SRB}} [[Serbneska karlalandsliðið í handknattleik|Serbía]] || 3 || 0 || 1 || 2 || 83 || 94 || -11 || ''1'' |- |} {{handboltasnið |dagsetning=[[19. janúar]] |tími= |lið1=[[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] {{DNK}} |stig= 33 – 29 |HT= 17 – 15 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/19012010/7/7.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{AUT}} [[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] |goals1= [[Thomas Mogensen|Mogensen]] 7 |goals2= [[Vytautas Ziura|Ziura]] 7 |twomin1= 3 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 3 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Intersport Arena]], [[Linz]] |attendance= 5500 |dómarar= Lazaar, Reveret (Frakklandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[19. janúar]] |tími= |lið1=[[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] {{ISL}} |stig= 29 – 29 |HT= 15 – 11 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/19012010/8/8.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{SRB}} [[Serbneska karlalandsliðið í handknattleik|Serbía]] |goals1= [[Guðjón Valur Sigurðsson|Sigurðsson]] 9, [[Arnór Atlason|Atlason]] 7 |goals2= [[Momir Ilić|Ilić]] 7 |twomin1= 5 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Intersport Arena]], [[Linz]] |attendance= 5000 |dómarar= Methe, Methe (Þýskalandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[21. janúar]] |tími= |lið1=[[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] {{AUT}} |stig= 37 – 37 |HT= 17 – 20 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/21012010/10/10.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] |goals1= [[Viktor Szilágyi|Szilágyi]] 10, [[Konrad Wilczynski|Wilczynski]] 9 |goals2= [[Arnór Atlason|Atlason]] 8, [[Ólafur Stefánsson|Stefánsson]] 7 |twomin1= 4 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 2 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Intersport Arena]], [[Linz]] |attendance= 6000 |dómarar= Dinu, Din (Rúmeníu) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[21. janúar]] |tími= |lið1=[[Serbneska karlalandsliðið í handknattleik|Serbía]] {{SRB}} |stig= 23 – 28 |HT= 9 – 15 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/21012010/9/9.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] |goals1= [[Momir Ilić|Ilić]], [[Ivan Stanković|Stanković]], [[Žarko Šešum|Šešum]] 4 |goals2= [[Anders Eggert Jensen|Eggert Jensen]] 10 |twomin1= 6 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 3 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Intersport Arena]], [[Linz]] |attendance= 6000 |dómarar= Horacek, Novotny (Tékklandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[23. janúar]] |tími= |lið1=[[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] {{AUT}} |stig= 37 – 31 |HT= 15 – 18 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/23012010/12/12TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{SRB}} [[Serbneska karlalandsliðið í handknattleik|Serbía]] |goals1= [[Viktor Szilágyi|Szilágyi]] 9 |goals2= [[Zarko Sesum|Sesum]] 8 |stadium=[[Intersport Arena]], [[Linz]] |twomin1= 6 |yellow1= 4 |red1= 1 |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |attendance= 6000 |dómarar= Muro, Rodriguez (Spáni) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[23. janúar]] |tími= |lið1=[[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] {{DNK}} |stig= 22 – 27 |HT= 13 – 15 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/23012010/11/11TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] |goals1= [[Lars Christiansen|Christiansen]] 5, [[Anders Eggert Jensen|Eggert Jensen]] 4 |goals2= [[Guðjón Valur Sigurðsson|Sigurðsson]] 6, [[Róbert Gunnarsson|Gunnarsson]] 5, [[Aron Pálmarsson|Pálmarsson]] 5 |twomin1= 5 |yellow1= 4 |red1= |twomin2= 5 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Intersport Arena]], [[Linz]] |attendance= 5500 |dómarar= Canbro, Claesson (Svíþjóð) }} === C-riðill ([[Innsbruck]]) === {| class=wikitable style="text-align:center" width=600 |- ! width=25%|Lið ! width=5%|Leikir ! width=5%|Unnir ! width=5%|Jafntefli ! width=5%|Tap ! width=5%|Mörk skoruð ! width=5%|Mörk andstæðinga ! width=5%|Mismunur ! width=8%|Stig |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] || 3 || 2 || 1 || 0 || 84 || 79 || +5 || ''5'' |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{SVN}} [[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] || 3 || 1 || 2 || 0 || 91 || 89 || +2 || ''4'' |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{GER}} [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] || 3 || 1 || 1 || 1 || 89 || 90 || -1 || ''3'' |- | align="left"| {{SWE}} [[Sænska karlalandsliðið í handknattleik|Svíþjóð]] || 3 || 0 || 0 || 3 || 78 || 84 || -6 || ''0'' |- |} {{handboltasnið |dagsetning=[[19. janúar]] |tími= |lið1=[[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] {{GER}} |stig= 25 – 27 |HT= 8 − 12 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/19012010/13/13.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] |goals1= [[Lars Kaufmann|Kaufmann]] 7 |goals2= [[Karol Bielecki|Bielecki]] 6 |twomin1= 4 |yellow1= 2 |red1= |twomin2= 4 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 6800 |dómarar= Olesen, Pedersen (Danmörku) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[19. janúar]] |tími= |lið1=[[Sænska karlalandsliðið í handknattleik|Svíþjóð]] {{SWE}} |stig= 25 – 27 |HT= 13 − 7 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/19012010/14/14.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{SVN}} [[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] |goals1= [[Jonas Källman|Källman]], [[Lukas Karlsson|Karlsson]], [[Niclas Ekberg|Ekberg]], [[Dalibor Doder|Doder]] 5 |goals2= [[Luka Žvižej|Žvižej]] 8 |twomin1= 6 |yellow1= 2 |red1= |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 4800 |dómarar= Reisinger, Kaschütz (Austurríki) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[20. janúar]] |tími= |lið1=[[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] {{SVN}} |stig= 34 – 34 |HT= 16 − 11 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/20012010/15/15.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{GER}} [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] |goals1= [[Vid Kavtičnik|Kavtičnik]], [[David Špiler|Špiler]] 7 |goals2= [[Christoph Theuerkauf|Theuerkauf]] 7 |twomin1= 5 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 2 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 7200 |dómarar= Gousko, Repkin (Hvíta-Rússlandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[20. janúar]] |tími= |lið1=[[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] {{POL}} |stig= 27 – 24 |HT= 15 − 14 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/20012010/16/16.pd (Upplýsingasíða)] |lið2={{SWE}} [[Sænska karlalandsliðið í handknattleik|Svíþjóð]] |goals1= [[Michał Jurecki|Jurecki]], [[Tomasz Rosiński|Rosiński]] 6 |goals2= [[Kim Andersson|Andersson]] 4 |twomin1= 3 |yellow1= 2 |red1= |twomin2= 8 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 7500 |dómarar= Nikolic, Stojkovic (Serbíu) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[22. janúar]] |tími= |lið1=[[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] {{GER}} |stig= 30 – 29 |HT= 21 − 18 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/22012010/17/17.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{SWE}} [[Sænska karlalandsliðið í handknattleik|Svíþjóð]] |goals1= [[Holger Glandorf|Glandorf]] 8 |goals2= [[Kim Andersson|Andersson]] 7 |twomin1= 4 |yellow1= 3 |red1= 1 |twomin2= 2 |yellow2= 2 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 8200 |dómarar= Nikolic, Stojkovic (Serbíu) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[22. janúar]] |tími= |lið1=[[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] {{POL}} |stig= 30 – 30 |HT= 12 − 13 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/22012010/18/18.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{SVN}} [[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] |goals1= [[Krzysztof Lijewski|Lijewski]] 6 |goals2= [[Luka Žvižej|Žvižej]] 9 |twomin1= 7 |yellow1= 4 |red1= |twomin2= 7 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 7500 |dómarar= Abrahamsen, Kristiansen (Noregi) }} === D-riðill ([[Wiener Neustadt]]) === {| class=wikitable style="text-align:center" width=600 |- ! width=25%|Lið ! width=5%|Leikir ! width=5%|Unnir ! width=5%|Jafntefli ! width=5%|Tap ! width=5%|Mörk skoruð ! width=5%|Mörk andstæðinga ! width=5%|Mismunur ! width=8%|Stig |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] || 3 || 2 || 1 || 0 || 95 || 74 || +21 || ''5'' |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] || 3 || 1 || 2 || 0 || 74 || 73 || +1 || ''4'' |-bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] || 3 || 1 || 0 || 2 || 78 || 84 || -6 || ''2'' |- | align="left"| {{HUN}} [[Ungverska karlalandsliðið í handknattleik|Ungverjaland]] || 3 || 0 || 1 || 2 || 80 || 96 || -16 || ''1'' |- |} {{handboltasnið |dagsetning=[[19. janúar]] |tími= |lið1=[[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] {{ESP}} |stig= 37 – 25 |HT= 17 – 10 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/19012010/20/20.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] |goals1= [[Iker Romero|Romero]] 14 |goals2= [[Filip Jicha|Jicha]] 8 |twomin1= 6 |yellow1= 2 |red1= |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Arena Nova]], [[Wiener Neustadt]] |attendance= 2800 |dómarar= Din, Dinu (Rúmeníu) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[19. janúar]] |tími= |lið1=[[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] {{FRA}} |stig= 29 – 29 |HT= 16 – 16 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/19012010/19/19.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{HUN}} [[Ungverska karlalandsliðið í handknattleik|Ungverjaland]] |goals1= [[Nikola Karabatić|Karabatić]] 7 |goals2= [[Ferenc Ilyés|Ilyés]] 7 |twomin1= 3 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 8 |yellow2= 3 |red2= 1 |stadium=[[Arena Nova]], [[Wiener Neustadt]] |attendance= 3500 |dómarar= Nikolic, Stojkovic (Serbíu) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[20. janúar]] |tími= |lið1=[[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] {{CZE}} |stig= 20 – 21 |HT= 10 – 16 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/20012010/21/21.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] |goals1= [[Filip Jicha|Jicha]] 6 |goals2= [[Luc Abalo|Abalo]], [[Daniel Narcisse|Narcisse]] 4 |twomin1= 3 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 1 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Arena Nova]], [[Wiener Neustadt]] |attendance= 2800 |dómarar= Abrahamsen, Kristiansen (Noregi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[20. janúar]] |tími= |lið1=[[Ungverska karlalandsliðið í handknattleik|Ungverjaland]] {{HUN}} |stig= 25 – 34 |HT= 9 – 17 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/20012010/22/22.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] |goals1= [[Péter Gulyás|Gulyás]], [[Milorad Krivokapic|Krivokapic]] 5 |goals2= [[Alberto Entrerríos]], [[Víctor Tomás González|González]] 7 |twomin1= 6 |yellow1= 2 |red1= |twomin2= 3 |yellow2= 4 |red2= |stadium=[[Arena Nova]], [[Wiener Neustadt]] |attendance= 3800 |dómarar= Reisinger, Kaschütz (Austurríki) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[22. janúar]] |tími= |lið1=[[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] {{FRA}} |stig= 24 – 24 |HT= 10 – 10 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/22012010/23/23.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] |goals1= [[Nikola Karabatić|Karabatić]] 5 |goals2= [[Julen Aguinagalde|Aguinagalde]], [[Juan Antonio Garcia|Garcia]] 6 |twomin1= 4 |yellow1= 4 |red1= |twomin2= 3 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Arena Nova]], [[Wiener Neustadt]] |attendance= 3800 |dómarar= Gousko, Repkin (Hvíta-Rússlandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[22. janúar]] |tími= |lið1=[[Ungverska karlalandsliðið í handknattleik|Ungverjaland]] {{HUN}} |stig= 26 – 33 |HT= 13 – 14 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/22012010/24/24.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2={{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] |goals1= [[Gábor Császár|Császár]] 6 |goals2= [[Filip Jicha|Jicha]] 14 |twomin1= 6 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 4 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Arena Nova]], [[Wiener Neustadt]] |attendance= 4000 |dómarar= Olesen, Pedersen (Danmörku) }} == Aðalumferð == {| class="wikitable" |- | style="background: #ccffcc;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Lið fer í undanúrslit |- | style="background: #ccccff;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Lið keppir um 5. eða 6. sæti |- | style="background: #ffcccc;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Lið dettur úr keppni |} === Hópur 1 ([[Vínarborg]]) === {| class=wikitable style="text-align:center" width=600 |- ! width=25%|Lið ! width=5%|Leikir ! width=5%|Unnir ! width=5%|Jafntefli ! width=5%|Tap ! width=5%|Mörk skoruð ! width=5%|Mörk andstæðinga ! width=5%|Mismunur ! width=8%|Stig |- |- bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{HRV}} [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] || 5 || 4 || 1 || 0 || 134 || 123 || +11 || ''9'' |- bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] || 5 || 3 || 2 || 0 || 163 || 149 || +14 || ''8'' |- bgcolor=#CCCCFF | align="left"| {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] || 5 || 3 || 0 || 2 || 136 || 134 || +2 || '''6''' |- bgcolor=#FFCCCC | align="left"| {{NOR}} [[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] || 5 || 2 || 0 || 3 || 138 || 135 || +3 || ''4'' |- bgcolor=#FFCCCC | align="left"| {{AUT}} [[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] || 5 || 1 || 1 || 3 || 147 || 156 || -9 || ''3'' |- bgcolor=#FFCCCC | align="left"| {{RUS}} [[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] || 5 || 0 || 0 || 5 || 140 || 161 || -21 || ''0'' |- |} {{handboltasnið |dagsetning=[[25. janúar]] |tími= 16:00 |lið1= [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] {{HRV}} |stig= 26 – 26 |HT= 12 – 15 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/25012010/27/27TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] |goals1= [[Ivan Čupić|Čupić]] 5 |goals2= [[Ólafur Stefánsson|Stefánsson]] 7, [[Snorri Steinn Guðjónsson|Guðjónsson]] 6 |twomin1= 5 |yellow1= 3 |red1= 1 |twomin2= 9 |yellow2= 3 |red2= 1 |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 6800 |dómarar= Horacek, Novotny (Tékklandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[25. janúar]] |tími= 18:00 |lið1= [[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] {{NOR}} |stig= 30 – 27 |HT= 12 - 11 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/25012010/26/26TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{AUT}} [[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] |goals1= [[Bjarte Myrhol|Myrhol]], [[Håvard Tvedten|Tvedten]] 6 |goals2= [[Roland Schlinger|Schlinger]] 6 |twomin1= 2 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 7 |yellow2= 3 |red2= 1 |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 6800 |dómarar= Lazaar, Reveret (Frakklandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[25. janúar]] |tími= 20:15 |lið1= [[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] {{RUS}} |stig= 28 – 34 |HT= 13 – 18 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/25012010/25/25TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] |goals1= [[Konstantin Igropulo|Igropulo]] 6 |goals2= [[Lars Christiansen|Christiansen]], [[Michael V. Knudsen|Knudsen]] 6 |twomin1= 3 |yellow1= 3 |red1= 1 |twomin2= 4 |yellow2= 4 |red2= |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 6800 |dómarar= Muro, Rodriguez (Spáni) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[26. janúar]] |tími= 16:00 |lið1= [[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] {{RUS}} |stig= 30 – 38 |HT= 10 - 19 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/26012010/28/28TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] |goals1= [[Mikhail Chipurin|Chipurin]] 7 |goals2= [[Snorri Steinn Guðjónsson|Guðjónsson]], [[Alexander Petersson|Petersson]] 7 |twomin1= 6 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 4000 |dómarar= Lazaar, Reveret (Frakklandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[26. janúar]] |tími= 18:00 |lið1= [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] {{HRV}} |stig= 26 – 23 |HT= 11 - 10 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/26012010/29/29TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{AUT}} [[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] |goals1= [[Ivan Čupić|Čupić]] 6 |goals2= [[Roland Schlinger|Schlinger]], [[Viktor Szilagyi|Szilagyi]] 5 |twomin1= 3 |yellow1= 2 |red1= |twomin2= 4 |yellow2= 4 |red2= 1 |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 8000 |dómarar= Canbro, Claesson (Svíþjóð) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[26. janúar]] |tími= 20:15 |lið1= [[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] {{NOR}} |stig= 23 – 24 |HT= 15 - 11 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/26012010/30/30TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] |goals1= [[Kristian Kjelling|Kjelling]] 7 |goals2= [[Anders Eggert Jensen|Eggert Jensen]], [[Mikkel Hansen|Hansen]], [[Hans Lindberg|Lindberg]] 5 |twomin1= 4 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 7000 |dómarar= Methe, Methe (Þýskalandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[28. janúar]] |tími= 16:00 |lið1= [[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] {{NOR}} |stig= 34 – 35 |HT= 16 - 18 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/28012010/32/32TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] |goals1= [[Håvard Tvedten|Tvedten]] 7, [[Kristian Kjelling|Kjelling]] 6, [[Bjarte Myrhol|Myrhol]] 5 |goals2= [[Arnór Atlason|Atlason]] 10, [[Guðjón Valur Sigurðsson|Sigurðsson]] 5 |twomin1= 5 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 5 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 7000 |dómarar= Muro, Rodriguez (Spáni) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[28. janúar]] |tími= 18:00 |lið1= [[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] {{RUS}} |stig= 30 – 31 |HT= 15 - 17 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/28012010/33/33TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{AUT}} [[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] |goals1= [[Mikhail Chipurin|Chipurin]] 7, [[Alexey Rastvortsev|Rastvortsev]] 5 |goals2= [[Robert Weber|Weber]], [[Konrad Wilczynski|Wilczynski]], [[Roland Schlinger|Schlinger]] 6 |twomin1= 11 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 9 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 8200 |dómarar= Methe, Methe (Þýskalandi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[28. janúar]] |tími= 20:15 |lið1= [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] {{HRV}} |stig= 27 – 23 |HT= 14 - 11 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/28012010/31/31TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] |goals1= [[Denis Buntić|Buntić]] 8, [[Ivan Čupić|Čupić]], [[Domagoj Duvnjak|Duvnjak]] 4 |goals2= [[Mikkel Hansen|Hansen]], [[Michael V. Knudsen|Knudsen]] 5 |twomin1= 6 |yellow1= 4 |red1= |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 9000 |dómarar= Horacek, Novotny (Tékklandi) }} === Hópur 2 ([[Innsbruck]]) === {| class=wikitable style="text-align:center" width=600 |- ! width=25%|Lið ! width=5%|Leikir ! width=5%|Unnir ! width=5%|Jafntefli ! width=5%|Tap ! width=5%|Mörk skoruð ! width=5%|Mörk andstæðinga ! width=5%|Mismunur ! width=8%|Stig |- |- bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] || 5 || 4 || 1 || 0 || 135 || 118 || +17 || ''9'' |- bgcolor=#CCFFCC | align="left"| {{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] || 5 || 3 || 1 || 1 || 148 || 144 || +4 || ''7'' |- bgcolor=#CCCCFF | align="left"| {{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] || 5 || 3 || 1 || 1 || 152 || 133 || +19 || ''7'' |- bgcolor=#FFCCCC | align="left"| {{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] || 5 || 1 || 1 || 3 || 142 || 154 || -12 || ''3'' |- bgcolor=#FFCCCC | align="left"| {{GER}} [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] || 5 || 0 || 2 || 3 || 127 || 136 || -9 || ''2'' |- bgcolor=#FFCCCC | align="left"| {{SVN}} [[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] || 5 || 0 || 2 || 3 || 159 || 178 || -19 || ''2'' |- |} {{handboltasnið |dagsetning=[[24. janúar]] |tími= 16:30 |lið1= [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] {{GER}} |stig= 22 – 24 |HT= 10 – 12 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/24012010/34/34TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] |goals1= [[Torsten Jansen|Jansen]] 5 |goals2= [[Guillaume Joli|Joli]] 7 |twomin1= 4 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 1 |yellow2= 4 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 8200 |dómarar= Din, Dinu (Rúmeníu) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[24. janúar]] |tími= 18:30 |lið1= [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] {{POL}} |stig= 32 – 26 |HT= 13 – 9 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/24012010/36/36TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] |goals1= [[Bartosz Jurecki|Jurecki]] 6 |goals2= [[Iker Romero|Romero]] 8 |twomin1= 5 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 2 |yellow2= 2 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 7700 |dómarar= Olesen, Pedersen (Danmörku) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[24. janúar]] |tími= 20:30 |lið1= [[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] {{SVN}} |stig= 35 – 37 |HT= 12 – 21 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/24012010/35/35TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] |goals1= [[Vid Kavtičnik|Kavtičnik]] 8 |goals2= [[Filip Jicha|Jicha]] 12 |twomin1= 3 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 5600 |dómarar= Kaschütz, Reisinger (Austurríki) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[26. janúar]] |tími= 16:15 |lið1= [[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] {{SVN}} |stig= 28 – 37 |HT= 18 - 17 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/26012010/39/39TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] |goals1= [[Vid Kavtičnik|Kavtičnik]], [[Luka Žvižej|Žvižej]] 6 |goals2= [[Michael Guigou|Guigou]] 10, [[Daniel Narcisse|Narcisse]] 5 |twomin1= 4 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= |dómarar= Olesen, Pedersen (Danmörku) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[26. janúar]] |tími= 18:15 |lið1= [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] {{GER}} |stig= 20 – 25 |HT= 9 - 14 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/26012010/37/37TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] |goals1= [[Uwe Gensheimer|Gensheimer]] 5, [[Torsten Jansen|Jansen]] 4 |goals2= [[Tomas Victor|Victor]] 6, [[Juan Antonio Garcia|Garcia]] 5 |twomin1= 4 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 6 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 7000 |dómarar= Nikolic, Stojkovic (Serbíu) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[26. janúar]] |tími= 20:15 |lið1= [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] {{POL}} |stig= 35 – 34 |HT= 18 - 19 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/26012010/38/38TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] |goals1= [[Karol Bielecki|Bielecki]] 7 |goals2= [[Filip Jicha|Jicha]] 7 |twomin1= 1 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 3 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 5100 |dómarar= Abrahamsen, Kristiansen (Noregi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[28. janúar]] |tími= 16:30 |lið1= [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] {{GER}} |stig= 26 – 26 |HT= 16 - 14 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/28012010/42/42TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] |goals1= [[Lars Kaufmann|Kaufmann]] 7, [[Uwe Gensheimer|Gensheimer]] 6 |goals2= [[Filip Jicha|Jicha]] 6 |twomin1= 2 |yellow1= 2 |red1= |twomin2= 4 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 5200 |dómarar= Abrahamsen, Kristiansen (Noregi) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[28. janúar]] |tími= 18:30 |lið1= [[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] {{SVN}} |stig= 32 – 40 |HT= 14 - 20 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/28012010/41/41TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] |goals1= [[Luka Žvižej|Žvižej]] 9 |goals2= [[Alberto Entrerrios|Entrerrios]] 11 |twomin1= 2 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 4 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 6400 |dómarar= Din, Dinu (Rúmeníu) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[28. janúar]] |tími= 20:30 |lið1= [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] {{POL}} |stig= 24 – 29 |HT= 10 - 15 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/28012010/40/40TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] |goals1= [[Karol Bielecki|Bielecki]] 5 |goals2= [[Daniel Narcisse|Narcisse]], [[Cedric Sorhaindo|Sorhaindo]] 6, [[Michael Guigou|Guigou]] 5 |twomin1= 4 |yellow1= 4 |red1= |twomin2= 1 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Olympiaworld Innsbruck|Olympiaworld]], [[Innsbruck]] |attendance= 7000 |dómarar= Nikolic, Stojkovic (Serbíu) }} == Lokaumferð == === Röðun í sæti === {{handboltasnið |dagsetning=[[30. janúar]] |tími= 11:30 |lið1= [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] {{DNK}} |stig= 34 – 27 |HT= 18 - 13 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/30012010/43/43TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] |goals1= [[Torsten Laen|Laen]] 8 |goals2= [[Cristian Malmagro|Malmagro]] 7 |twomin1= 6 |yellow1= 2 |red1= |twomin2= 4 |yellow2= 2 |red2= |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 4000 |dómarar= Reisinger, Kaschütz (Austurríki) }} === Undanúrslit === {{Undanúrslit |RD1 = Undanúrslit |RD2 = Úrslit |Consol = Þriðja sæti <!--Dagsetning|Lið 1|Stig 1|Lið 2|Stig 2 --> <!--Undanúrslit --> |30 janúar - 14:00 ([[Vínarborg]])|{{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]]|28|''{{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]]''|''36'' |30 janúar - 16:30 ([[Vínarborg]])|''{{HRV}} [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]]''|''24''|{{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]]|21 <!--Úrslit --> |31 janúar - 17:30 ([[Vínarborg]])|''{{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]]''|''25''|{{HRV}} [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]]|21 <!--3rd/4th Place --> |31 janúar - 15:00 ([[Vínarborg]])|''{{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]]''|''29''|{{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]]|26 }} {{handboltasnið |dagsetning=[[30. janúar]] |tími= 14:00 |lið1= [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] {{FRA}} |stig= 36 – 28 |HT= 16 - 14 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/30012010/45/45TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] |goals1= [[Nikola Karabatić|Karabatić]] 9 |goals2= [[Aron Pálmarsson|Pálmarsson]] 6 |twomin1= 4 |yellow1= 2 |red1= |twomin2= 2 |yellow2= 1 |red2= |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 9000 |dómarar= Olesen, Pedersen (Danmörku) }} ---- {{handboltasnið |dagsetning=[[30. janúar]] |tími= 16:30 |lið1= [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] {{HRV}} |stig= 24 – 21 |HT= 9 - 10 |report= [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/30012010/44/44TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] |goals1= [[Ivan Čupić|Čupić]] 6 |goals2= [[Michal Jurecki|Jurecki]] 7 |twomin1= 4 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 3 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 11000 |dómarar= Abrahamsen, Kristiansen (Noregi) }} === Bronsverðlaunaleikur === {{handboltasnið|bg=#cc9966 |dagsetning=[[31. janúar]] |tími= 15:00 |lið1= [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] {{ISL}} |stig= 29 – 26 |HT= 18 - 10 |report=[http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/31012010/46/46TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] |goals1= [[Guðjón Valur Sigurðsson|Sigurðsson]] 8, [[Róbert Gunnarsson|Gunnarsson]] 6 |goals2= [[Bartosz Jurecki|B. Jurecki]], [[Michal Jurecki|M. Jurecki]], [[Tomasz Tluczynski|Tluczynski]] 4 |twomin1= 4 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 8 |yellow2= 3 |red2= |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 9000 |dómarar= Lazaar, Reveret (Frakklandi) }} === Úrslitaleikur === {{handboltasnið|bg=gold |dagsetning=[[31. janúar]] |tími= 17:30 |lið1= [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] {{FRA}} |stig= 25 – 21 |HT= 12 - 12 |report=[http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/31012010/47/47TM.pdf (Upplýsingasíða)] |lið2= {{HRV}} [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] |goals1= [[Nikola Karabatić|Karabatić]] 6, [[Luc Abalo|Abalo]] 4 |goals2= [[Vedran Zrnić|Zrnić]] 7 |twomin1= 3 |yellow1= 3 |red1= |twomin2= 3 |yellow2= 4 |red2= 1 |stadium=[[Wiener Stadthalle|Stadthalle]], [[Vínarborg]] |attendance= 11000 |dómarar= Methe, Methe (Þýskalandi) }} === Úrslit === Hér að neðan má sjá lokaniðurstöðu keppninnar. {| class="wikitable" width="250px" |- bgcolor=#CCFFCC |align=center|[[Mynd:gold medal icon.svg]]||{{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] |- bgcolor=#CCFFCC |align=center|[[Mynd:silver medal icon.svg]]||{{HRV}} [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] |- bgcolor=#CCFFCC |align=center|[[Mynd:bronze medal icon.svg]]||{{ISL}} [[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Ísland]] |- bgcolor=#CCFFCC |align=center|4||{{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]] |- |align=center|5||{{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] |- |align=center|6||{{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í handknattleik|Spánn]] |- |align=center|7||{{NOR}} [[Norska karlalandsliðið í handknattleik|Noregur]] |- |align=center|8||{{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] |- |align=center|9||{{AUT}} [[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] |- |align=center|10||{{GER}} [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] |- |align=center|11||{{SVN}} [[Slóvenska karlalandsliðið í handknattleik|Slóvenía]] |- |align=center|12||{{RUS}} [[Rússneska karlalandsliðið í handknattleik|Rússland]] |- |align=center|13||{{SRB}} [[Serbneska karlalandsliðið í handknattleik|Serbía]] |- |align=center|14||{{HUN}} [[Ungverska karlalandsliðið í handknattleik|Ungverjaland]] |- |align=center|15||{{SWE}} [[Sænska karlalandsliðið í handknattleik|Svíþjóð]] |- |align=center|16||{{UKR}} [[Úkraínska karlalandsliðið í handknattleik|Úkraína]] |- |} {| class="wikitable" width="250px" |- | style="background: #ccffcc;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Lið sem hlutu þátttökurétt á ''[[Heimsmeistaramótið í handknattleik karla 2011|HM 2011]]'' |} == Tölfræði == === Bestu markmenn mótsins === {| class="wikitable sortable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |+ ''Bestu markmenn mótsins'' !Númer !Nafn !Lið !Skot !Varin !% !Leikir |- | ''1'' | align="left"| ''[[Sławomir Szmal]]'' | align="left"| ''{{POL}} [[Pólska karlalandsliðið í handknattleik|Pólland]]'' | align="right"| ''316'' | align="right"| ''123'' | ''39'' | 8 |- | 2 | align="left"| [[Thierry Omeyer]] | align="left"| {{FRA}} [[Franska karlalandsliðið í handknattleik|Frakkland]] | align="right"| 301 | align="right"| 113 | 38 | 8 |- | 3-4 | align="left"| [[Mirko Alilović]] | align="left"| {{HRV}} [[Króatíska karlalandsliðið í handknattleik|Króatía]] | align="right"| 271 | align="right"| 98 | 36 | 8 |- | 3-4 | align="left"| [[Mattias Andersson]] | align="left"| {{SWE}} [[Sænska karlalandsliðið í handknattleik|Svíþjóð]] | align="right"| 64 | align="right"| 23 | 36 | 3 |- | 5-10 | align="left"| [[Thomas Bauer]] | align="left"| {{AUT}} [[Austurríska karlalandsliðið í handknattleik|Austurríki]] | align="right"| 58 | align="right"| 20 | 34 | 6 |- | 5-10 | align="left"| [[Johannes Bitter]] | align="left"| {{GER}} [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] | align="right"| 195 | align="right"| 67 | 34 | 6 |- | 5-10 | align="left"| [[Martin Galia]] | align="left"| {{CZE}} [[Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik|Tékkland]] | align="right"| 174 | align="right"| 59 | 34 | 6 |- | 5-10 | align="left"| [[Silvio Heinevetter]] | align="left"| {{GER}} [[Þýska karlalandsliðið í handknattleik|Þýskaland]] | align="right"| 56 | align="right"| 19 | 34 | 6 |- | 5-10 | align="left"| [[Kasper Hvidt]] | align="left"| {{DNK}} [[Danska karlalandsliðið í handknattleik|Danmörk]] | align="right"| 176 | align="right"| 59 | 34 | 7 |- | 5-10 | align="left"| [[Gennadiy Komok]] | align="left"| {{UKR}} [[Úkraínska karlalandsliðið í handknattleik|Úkraína]] | align="right"| 83 | align="right"| 28 | 34 | 3 |} <small>Heimild: [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/TOPGK.pdf EHF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603165713/http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/TOPGK.pdf |date=2012-06-03 }}</small> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references /></div> == Tenglar == {{Commonscat|2010 European Men's Handball Championship|Evrópumeistaramóti karla í handknattleik 2010}} * [http://www.ehf-euro.com/AUT2010.345.0.html Heimasíða mótsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209010152/http://www.ehf-euro.com/AUT2010.345.0.html |date=2010-02-09 }} * [http://leikir.betra.is/emh2010/ Getraunaleikur fyrir mótið]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Evrópumeistaramót karla í handknattleik}} [[Flokkur:Evrópumeistaramót í handknattleik]] lbnljpbam6l87k5tp1bjpgk8imlwyj6 0 89469 1964089 1870270 2026-05-24T01:13:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964089 wikitext text/x-wiki [[File:Ágrip af Nóregskonungasögum.jpg|thumb|300px|''Ágrip'' AM 325 II 4to, blað 5v]] '''Ágrip af Noregskonungasögum''', eða '''Ágrip''', er [[konungasögur|konungasaga]] sem gefur stutt yfirlit um sögu [[Noregskonungar | Noregskonunga]] frá því um 880 til 1136. Sagan er rituð af óþekktum höfundi um [[1190]], líklega í [[Niðarós|Niðarósi]], og er elsta konungasagan sem varðveist hefur. Ágrip er varðveitt í einu íslensku skinnhandriti frá árabilinu 1200–1225, sem er nú í [[Árnasafn]]i í [[Kaupmannahöfn]], undir nafninu '''AM 325 II 4to'''. Handritið er ekki heilt, og vantar bæði upphaf og endi. [[Árni Magnússon]] komst yfir það árið 1707 og gerði sér strax grein fyrir að það væri einstæður gripur (rarissimum). Samkvæmt upplýsingum sem hann aflaði bjuggu fyrri eigendur þess á [[Hvalfjarðarströnd]] og í [[Kjós]]. Frásögnin hefst með fráfalli [[Hálfdan svarti|Hálfdanar svarta]] og endar um það leyti sem [[Ingi krypplingur]] tók við völdum, og nær því u.þ.b. yfir árabilið 880–1136. Sagan hefur líklega hafist á ævi Hálfdanar svarta, föður Haralds hárfagra og er talið að frásögnin hafi endað með falli birkibeinans [[Eysteinn birkibeinn|Eysteins meylu]] árið 1177, um það leyti sem [[Sverrir konungur]] komst til valda. Hugsanlegt er að Sverrir konungur hafi átt frumkvæðið að verkinu til þess að setja sín eigin afrek í stærra samhengi. Höfundurinn hefur notað bæði rit á latínu og norrænu, en einnig munnlegar heimildir, einkum úr Þrándheimi, og hann hefur verið vel að sér í norskum lögum. Sagan er frekar klaufalega samin. Ágrip er oft borið saman við tvö önnur yfirlitsrit um sögu Noregs frá svipuðum tíma, ''[[Historia Norvegiæ]]'' og ''[[Sagan um hina fornu konunga Noregs|Söguna um hina fornu konunga Noregs]]'', eftir [[Theodoricus monachus]]. Bæði þessi rit eru á [[latína|latínu]]. Aftur á móti var Ágrip brautryðjandaverk að því leyti að það var skrifað á því máli sem þá var talað í [[Noregur|Noregi]] og á [[Ísland]]i. == Útgáfur == * Bjarni Einarsson (útg.): ''Ágrip af Noregskonunga sögum : Fagrskinna – Noregs konunga tal''. [[Hið íslenzka fornritafélag]], Reykjavík 1984. — ''Íslenzk fornrit'' XXIX. * Driscoll, M. J. (útg. og þýð.): ''Ágrip af Noregskonungasögum'', London 1995. [[Viking Society for Northern Research]], ''Text Series'' 10. — 2. útg. 2008. == Heimildir == * Guðrún Nordal o.fl. (ritstj.): ''Íslensk bókmenntasaga'' I, Reykjavík 1992:362–364. [[Mál og menning]]. * {{wpheimild | tungumál = no | titill = Ågrip | mánuðurskoðað = 15. ágúst | árskoðað = 2010}} == Tenglar == * [http://books.google.com/books?vid=LCCN17018782&id=Wy8IAAAAIAAJ&pg=PA377 Stutt ágrip af Noregs konúnga sögum] — ''[[Fornmanna sögur]]'', 10. bindi, Kaupmannahöfn 1835. — Google bækur. * [http://handrit.is/is/manuscript/view/da/AM04-0325-II AM 325 II 4to] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191119044310/https://handrit.is/is/manuscript/view/da/AM04-0325-II |date=2019-11-19 }} — Upplýsingar um handritið, af handrit.is. * [http://gandalf.aksis.uib.no/menota/ Menota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080614134031/http://gandalf.aksis.uib.no/menota/ |date=2008-06-14 }} — Safn norrænna miðaldatexta – vefsíða. [[Flokkur:Konungasögur]] synqp60vdmtjjjggx8qplytrsy8cdd4 0 89846 1964100 1924610 2026-05-24T05:50:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964100 wikitext text/x-wiki '''Þorlákstíðir''' eru fornar tíðabænir, sem fram að siðskiptum voru sungnar í Skálholti á messudögum<nowiki/>[[Þorlákur helgi | Þorláks helga]]. Textar eru að miklu leyti varðveittir, og þeir eru á latínu. Nótnasetningu má einnig lesa.<ref>Jón Þorkelsson: ''Íslenzkar ártíðaskrár'', bls. 146-154, Kaupmannahöfn 1893-1896.</ref><ref>Bjarni Þorsteinsson: ''Íslenzk þjóðlög'', bls. 76-119, Kaupmannahöfn 1906-1909.</ref> Þorlákstíðir eru varðveittar í handritinu AM 241 a II fol., sem talið er ritað um 1400'''.'''<ref>Róbert Abraham Ottósson: ''Sancti Thorlaci Episcopi Officia Rhytmica et Proprium Missæ in AM 241 A folio'', Bibliotheca Arnamagnæana, Supplementum vol. III., Hafniæ 1959.</ref> Róbert Abraham Ottósson skrifaði doktorsritgerð sína um tíðasönginn og varði hana við Háskóla Íslands árið 1959. Í ritgerð sinni sýndi Róbert fram á að tíðasöngurinn er byggður á erlendum fyrirmyndum, þ.e. á söngvum sem felldir voru að frumortum kveðskap íslensks skálds til heiðurs heilögum Þorláki.<ref>{{Bókaheimild|titill=Tónar útlaganna: Þrír landflótta tónlistarmenn sem mótuðu íslenskt menningarlíf|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Hið íslenska bókmenntafélag|ár=2024|bls=259}}</ref> Flest þessara laga er að finna í tíðasöngsbók frá miðri 13. öld sem nú er geymd á British Library í Lundúnum (Add. 23935).<ref>{{Bókaheimild|titill=Tónlist liðinna alda: Íslensk handrit, 1100-1800.|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|ár=2019|útgefandi=Crymogea|bls=28-29}}</ref> Upprunalegu söngvarnir tilheyra Dóminíkanareglunni og kemur það nokkuð á óvart þar sem reglan festi aldrei rætur á Íslandi.<ref>{{Bókaheimild|titill=Tónlist liðinna alda: Íslensk handrit 1100-1800|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|ár=2019|bls=28-29|útgefandi=Crymogea}}</ref> Nótur Þorlákstíða voru fyrst prentaðar í þjóðlagasafni séra Bjarna Þorsteinssonar snemma á 20. öld.<ref>{{Bókaheimild|titill=Íslenzk þjóðlög|höfundur=Bjarni Þorsteinsson|útgefandi=Kaupmannahöfn|ár=1906-1909}}</ref> Ljósprentun og útgáfa Róberts A. Ottóssonar voru prentuð með doktorsritgerð hans árið 1959.<ref>{{Bókaheimild|titill=Sancti Thorlaci Episcopi Officia Rhytmica et Proprium Missæ in AM 241 A folio,|höfundur=Róbert Abraham Ottósson|ár=1959|útgefandi=Bibliotheca Arnamagnæana, Supplementum vol. III., Kaupmannahöfn}}</ref> Sönghópurinn ''Voces Thules'' gaf tíðirnar út í heilu lagi á nokkrum geisladiskum en textana á bók árið 2006.<ref>{{Bókaheimild|titill=Geislum lýsist hugarslóð|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Lesbók Morgunblaðsins|ár=24. júní 2006}}</ref> Tíðirnar taka um þrjár klukkustundir í flutningi. Þorláks finnst sömuleiðis getið í fornum tíðabókum biskupsdæmisins í Niðarósi. Fleiri hafa rannsakað efni og form tíðasöngsins og má þar nefna að Ágúst Ingi Ágústsson skrifaði [https://skemman.is/bitstream/1946/48064/1/%C3%9Eorl%C3%A1kst%C3%AD%C3%B0ir_lokaritger%C3%B0_LH%C3%8D_%C3%81I%C3%81_vor_2024.pdf BA-ritgerð] við Listaháskóla Íslands árið 2024 og hefur einnig flutt hluta tíðasöngsins með sönghópnum Cantores Islandiae.<ref>{{Bókaheimild|titill=Þorlákstíðir í fullum skrúða|höfundur=Ágúst Ingi Ágústsson|útgefandi=BA-ritgerð, Listaháskóla Íslands|ár=2024}}</ref> == Handrit == Handritið AM 241 a II fol. er varðveitt á [[Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum|Stofnun Árna Magnússonar]] í Reykjavík og er aðgengilegt á netinu.[https://handrit.is/manuscript/view/is/AM02-0241a-II/0#mode/2up]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Það var lengi varðveitt í [[Kaupmannahöfn]] enda var það hluti af safni [[Árni Magnússon|Árna Magnússonar]] á fyrri hluta 18. aldar. Handritinu var skilað til Íslands 27. nóvember 1996 samkvæmt samkomulagi ríkisstjórna Íslands og Danmerkur um skiptingu íslensku handritanna.<ref>{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/AM02-0241a-II/0#mode/2up|titill=Þorlákstíðir. Handrit.is|mánuðurskoðað=júlí|árskoðað=2025}}</ref> == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Tónlist]] [[Flokkur:Kaþólska kirkjan]] 68m53qmlgh7yn5h0n4qdsxk8ufykjxs 0 98643 1964039 1963995 2026-05-23T12:30:16Z TKSnaevarr 53243 1964039 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Konungur Frakklands]] | ætt = [[Valois-ætt]] | skjaldarmerki = Arms of Charles V of France (counter-seal).svg | nafn = Karl 5. | mynd = Charles V France.jpg | fæðingardagur ={{fæðingardagur|1338|1|21}} | fæðingarstaður = [[Vincennes]], [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1380|9|16|1338|1|21}} | dánarstaður = [[Beauté-sur-Marne]], Frakklandi | grafinn = Basilique Saint-Denis, Frakklandi | ríkisár = 8. apríl 1364 – 16. september 1380 | faðir = [[Jóhann 2. Frakkakonungur|Jóhann 2.]] | móðir = [[Bonne af Lúxemborg]] | maki = {{gifting|[[Jóhanna af Frakklandi, hertogaynja af Bourbon|Jóhanna af Bourbon]]|1350|1378|orsök=dó}} | titill_maka = Drottning | börn = {{ubl|[[Karl 6. Frakkakonungur|Karl 6.]]|[[Loðvík 1., hertogi af Orléans]]|[[Katrín, greifynja af Montpensier|Katrín]]|[[Jean de Montagu]] (ósgilgetin)}} }} '''Karl 5.''' ([[21. janúar]] [[1338]] – [[16. september]] [[1380]]), kallaður ''Karl vitri'', var konungur [[Frakkland]]s frá [[1364]] til dauðadags en stýrði þó í raun landinu að mestu frá [[1356]]. Á valdatíma hans nutu Frakkar velgengni í [[Hundrað ára stríðið|hundrað ára stríðinu]] og tókst að vinna aftur mikið af því landi sem þeir höfðu þurft að afsala sér til Englendinga með [[Brétigny-sáttmálinn|Brétigny-sáttmálanum]]. == Krónprins og ríkisstjóri == Karl var af [[Valois-ætt]], sonur [[Jóhann 2. Frakkakonungur|Jóhanns]] konungs 2. og fyrri konu hans, [[Bonne af Lúxemborg]]. Hann var með föður sínum í bardaganum við [[orrustan við Poitiers|Poitiers]] í september 1356, þar sem Jóhann konungur var tekinn höndum, en[Karl og menn hans hörfuðu undan og flúðu snemma í bardaganum, að því er hann sagði sjálfur að skipan konungs. Hann hélt svo til [[París]]ar, tók við stjórn ríkisins þar sem faðir hans var fangi, og kallaði saman þing til að afla fjár til að styrkja varnir Frakklands. Þegar þingið vildi ekki verða við óskum hans leysti hann það upp og hófst nú mikil barátta um völd. Helsti andstæðingur prinsins var Etienne Marcel, sem var nokkurs konar borgarstjóri Parísar. Karl neyddist til að kalla þingið saman að nýju og láta undan kröfum þess en þegar Jóhanni konungi bárust tíðindi af því þar sem hann var fangi [[Játvarður svarti prins|Játvarðar svarta prins]] í [[Bordeaux]] neitaði hann að samþykkja og var síðan fluttur til Englands. Karl prins hraktist frá París en fór um landið sumarið [[1357]] og aflaði sér stuðnings og síðsumars [[1358]] náði hann aftur völdum í París og styrkti stöðu sína svo að þegar faðir hans skrifaði undir samning við Englendinga sem var Frökkum ákaflega óhagstæður neitaði Karl að samþykkja hann og hafði til þess stuðning ráðgjafa sinna og þingsins. Játvarður réðist þá aftur inn í Frakkland og sótti að París en varnir borgarinnar höfðu verið styrktar og Karl hélt svo áfram því starfi og lét reisa virkið [[Bastillan|Bastilluna]]. Játvarður rændi og ruplaði í sveitunum kringum París en gat ekki fengið Karl til að leggja í stórorrustu og gafst á endanum upp á þófinu og dró úr kröfum sínum. Með Brétigny-sáttmálanum, sem undirritaður var [[8. maí]] [[1360]], fengu Englendingar þriðjung Vestur-Frakklands, aðallega í [[Gaskónía|Gaskóníu]] og [[Akvitanía|Akvitaníu]], og lausnargjaldið fyrir Jóhann konung var lækkað en var þó enn svimhátt. Konungur var látinn laus í október og [[Loðvík af Anjou]], næstelsti sonur hans, varð [[gísl]] í hans stað. En þegar Loðvík slapp úr haldi Englendinga og sneri aftur til Frakklands taldi Jóhann konungur það varða heiður sinn og gaf sig sjálfur Englendingum á vald að nýju í janúar 1364. Hann veiktist skömmu síðar og dó í apríl og Karl erfði ríkið. == Konungur Frakklands == [[Mynd:Charles V Franc a pied 1365.jpg|thumb|left|Franki sleginn árið 1365.]] Karl var krýndur í Reims [[19. maí]] 1364 og hélt áfram baráttunni við Englendinga. Hann beitti þeirri baráttuaðferð að stunda skæruhernað en forðast stærri orrustur go bar það góðan árangur. Helsti liðsmaður hans var Bretóninn [[Bertrand du Guesclin]], sem var snjall skæruliðaforingi. Þessar skærur bárust meðal annars til [[Konungsríkið Kastilía|Kastilíu]], þar sem [[Pétur 1. Kastilíukonungur|Pétur]] konungur grimmi og [[Hinrik 2. Kastilíukonungur|Hinrik]], óskilgetinn hálfbróðir hans, börðust um völdin og studdu Frakkar Hinrik en Englendingar Pétur. Englendingum veitti framan af betur en mannfall var mikið í liði þeirra og eftir að Svarti prinsinn dró sig í hlé, sjúkur af [[blóðkreppusótt]], náðu Frakkar yfirhöndinni og fór svo að Hinrik drap hálfbróður sinn og varð konungur Kastilíu. Styrkur Englendinga hafði veikst til muna í Kastilíustríðinu og það notfærði Karl konungur sér og naut nú stuðnings Kastilíumanna. Floti Frakklands og Kastilíu gjörsigraði enska flotann við [[La Rochelle]] [[1372]] og du Guesclin, sem Hinrik hafði gert að yfirhershöfðingja alls franska hersins, gerði [[strandhögg]] víða á Englandsströndum og vann sigur í mörgum smærri orrustum. Flestir foringjar enska hersins féllu og Svarti prinsinn flúði heim til Englands og dó þar [[1371]]. Árið [[1374]] hafði Karli tekist að vinna aftur allar lendur Englendinga á meginlandinu nema Akvitaníu og [[Calais]]. Karl reyndi að gera friðarsamninga við Englendinga til að tryggja varanlegan frið en varð ekki ágengt og óánægja í Frakklandi fór vaxandi vegna hárra skatta sem hann hafði neyðst til að leggja á til að standa undir stríðsrekstrinum. Heilsa hans fór líka versnandi en hún hafði lengi verið slæm, hann var meðal annars með gigt í hægri hendi og graftarkýli á vinstri handlegg sem talið hefur verið hugsanlegt að rekja megi til alvarlegra veikinda (hugsanlega [[arsenik]]eitrunar) sem hrjáðu hann 1359 en hann missti þá meðal annars allt hárið og neglur duttu af fingrum hans. Hann dó 16. september 1380 og [[Karl 6. Frakkakonungur|Karl]], tólf ára sonur hans, tók við en föðurbræður hans stýrðu ríkinu fyrstu árin. Karl 5. var bráðvel gefinn, mjög bókhneigður og átti afar gott bókasafn sem hann efldi stöðugt. Hann lét einnig reisa eða endurbæta fjölda bygginga, þar á meðal [[Louvre]]-höll og Bastilluna. Hann þótti fámáll, dulur og alvörugefinn en virðist þó hafa verið mjög tilfinninganæmur og syrgði eiginkonu sína opinskátt, svo og þau börn þeirra sem dóu ung. == Fjölskylda == Karl giftist frænku sinni [[Jóhanna af Bourbon, Frakklandsdrottning|Jóhönnu af Bourbon]], dóttur [[Pétur 1. af Bourbon|Péturs 1.]] hertoga af Bourbon og [[Ísabella af Valois, hertogaynja|Ísabellu af Valois]], 8. apríl 1350 þegar þau voru bæði tólf ára að aldri. Hjónaband þeirra er sagt hafa verið sterkt og gott en Jóhanna var tæp á geðsmunum eins og ýmsir ættingjar hennar. Þau eignuðust saman níu börn en aðeins synirnir Karl 6. og Loðvík hertogi af Orléans náðu fullorðinsaldri. == Heimild == * {{wpheimild|tungumál = En|titill = Charles V of France|mánuðurskoðað = 19. maí|árskoðað = 2011}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Konungar Frakklands|Konungur Frakklands]] | frá = [[1364]] | til = [[1380]] | fyrir = [[Jóhann 2. Frakkakonungur|Jóhann 2.]] | eftir = [[Karl 6. Frakkakonungur|Karl 6.]] }} {{Töfluendir}} {{fd|1338|1380}} {{Einvaldar Frakklands}} [[Flokkur:Hundrað ára stríðið]] [[Flokkur:Frakkakonungar]] [[Flokkur:Valois-ætt]] 3dcleie052lrtiwfarrr3pq8plh9pxj 0 98869 1964041 1924256 2026-05-23T12:49:54Z TKSnaevarr 53243 1964041 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Konungur Frakklands]] | ætt = [[Valois-ætt]] | skjaldarmerki = Arms of Charles VI of France (counter-seal).svg | nafn = Karl 6. | mynd = Charles VI de France - Dialogues de Pierre Salmon - Bib de Genève MsFr165f4.jpg | fæðingardagur ={{fæðingardagur|1368|12|3}} | fæðingarstaður = [[París]], [[Konungsríkið Frakkland|Frakkland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1422|10|21|1368|12|3}} | dánarstaður = París, Frakklandi | grafinn = Basilique Saint-Denis, Frakklandi | ríkisár = 16. september 1380 – 21. október 1422 | undirskrift = Signature of Charles VI of France.svg | faðir = [[Karl 5. Frakkakonungur|Karl 5.]] | móðir = [[Jóhanna af Bourbon, Frakklandsdrottning|Jóhanna af Bourbon]] | maki = {{gifting|[[Ísabella af Bæjaralandi]]|1385}} | titill_maka = Eiginkona | börn = {{ubl|[[Ísabella af Valois|Ísabella]]|[[Jóhanna af Frakklandi, hertogaynja af Bretaníu|Jóhanna]]|[[María af Valois, príoressa af Poissy|María]]|[[Loðvík, hertogi af Guyenne|Loðvík]]|[[Jóhann, hertogi af Touraine|Jóhann]]|[[Katrín af Valois, Englandsdrottning|Katrín]]|[[Karl 7. Frakkakonungur|Karl 7.]]|[[Margrét, lafði af Belleville|Margrét]] (óskilgetin)}} }}'''Karl 6.''' ([[3. desember]] [[1368]] – [[21. október]] [[1422]]), kallaður hinn ástkæri ([[franska]]: ''le Bien-Aimé'') og hinn brjálaði (franska: ''le Fol'' eða ''le Fou'') var konungur [[Frakkland]]s frá [[1380]] til dauðadags. Hann var af [[Valois-ætt]]. Hann var líklega [[geðklofi|geðklofasjúklingur]] og virðist veikin hafa byrjað að koma fram þegar hann var hálfþrítugur. Það var ein ástæða fyrir slöku gengi Frakka í [[Hundrað ára stríðið|hundrað ára stríðinu]] á stjórnarárum hans og þegar hann lést var mikill hluti Frakklands undir enskri stjórn. Karl var sonur [[Karl 5. Frakkakonungur|Karls 5.]] og [[Jóhanna af Bourbon, Frakklandsdrottning|Jóhönnu af Bourbon]]. Faðir hans dó árið 1380 og Karl 6. var krýndur konungur í [[Reims]] aðeins ellefu ára að aldri. Fram til 1388 stýrði föðurbróðir hans, [[Filippus djarfi]], hertogi af Búrgund, landinu að mestu. == Veikindi konungs == [[Mynd:Madness of Charles VI.jpg|thumb|left|Karl 6. gripinn geðveiki á leið til Bretagne.]] Fyrst er vitað til að borið hafi á geðveiki Karls árið [[1392]] þegar reynt var að myrða vin hans og ráðgjafa, Olivier de Clisson. Tilræðismaðurinn leitaði athvarfs í [[Bretagne]] og er sagt að Karl hafi verið svo æstur að elta hann uppi að hann hafi varla verið mælandi. Hann hélt af stað til Bretagne með herlið en á leiðinni missti hann alveg stjórn á sér og drap nokkra af mönnum sínum af því að hann hélt að þeir væru óvinir. Konungurinn hélt áfram að fá köst það sem hann átti ólifað. Stundum mundi hann ekki nafn sitt eða að hann var konungur og þekkti ekki konu sína, börn eða aðra nákomna. Stundum hljóp hann í æði um ganga hallar sinnar. Stundum var hann sannfærður um að hann væri úr gleri og gerði ýmsar varúðarráðstafanir til að brotna ekki. Þótt geðsýki konungs kæmi í köstum og hann væri hugsanlega fær um að stýra ríkinu inn á milli var ljóst að einhver annar þurfti að halda um stjórnartaumana og upphófst því valdabárátta á milli ættingja hans. Föðurbræður hans, Filippus djarfi hertogi af [[Búrgund]] og Jóhann hertogi af Berry, tóku stjórnina og ráku helstu ráðgjafa konungs. Yngri bróðir Karls, [[Loðvík 1. hertogi af Orléans|Loðvík 1.]] hertogi af Orléans, vildi líka ráða og var baráttan einkum á milli hans og Filippusar djarfa og síðar [[Jóhann óttalausi|Jóhanns óttalausa]], sonar Filippusar, eftir að Filippus dó í apríl [[1404]]. Árið [[1407]] var hertoginn af Orléans myrtur á götu í París að undirlagi Jóhanns óttalausa. == Hundrað ára stríðið == Hundrað ára stríðið hélt áfram allan valdatíma Karls þótt lítið væri um bein stríðsátök framan af. Reynt var að skapa frið árið [[1396]] með hjúskapartengslum þegar [[Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning|Ísabella]], elsta dóttir Karls 6., tæplega sjö ára gömul, var látin giftast [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharði 2.]] Englandskonungi, sem var 29 ára. Honum var þó steypt af stóli þremur árum síðar og Ísabella sneri aftur til Frakklands og giftist síðar frænda sínum, [[Karl hertogi af Orléans|Karli hertoga af Orléans]], syni Loðvíks 1. hertoga. Hún varð þó skammlíf og Karl giftist árið 1410 Bonne, dóttur [[Bernharður af Armagnac|Bernharðs]] greifa af Armagnac. Móðir Karls hertoga hafði látið hann sverja að leita hefnda eftir föður sinn og nú leitaði Karl liðsinnis tengdaföður síns og leiddi það til stríðsátaka á milli [[Armagnanc]] og Búrgundar. Þessi og önnur innanlandsátök í Frakklandi leiddu til þess að [[Hinrik 5.]] Englandskonungur sá sér leik á borði og gerði innrás árið 1415 og vann stórsigur á Frökkum í [[orrustan við Agincourt|orrustunni við Agincourt]]. Frakkar lögðu undir sig stóran hluta landsins og Jóhann óttalausi ákvað að reyna að ná sættum við konungsfjölskylduna með samkomulagi við [[Karl 7. Frakkakonungur|Karl]] krónprins, fimmta og eina eftirlifandi son Karls 6. sem var nær fullvaxta og vildi komast til valda. Þeir hittust á fundi 10. september en þar var Jóhann drepinn af mönnum prinsins. Varð það til þess að sonur Jóhanns og erfingi, [[Filippus góði]] hertogi af Búrgund, gekk í lið með Englendingum. Árið 1420 undirritaði Karl konungur [[Troyes-sáttmálinn|Troyes-sáttmálann]] og viðurkenndi þar Hinrik 5. Englandskonung sem eftirmann sinn, samdi um hjónaband hans og dóttur sinnar, [[Katrín af Valois, Englandsdrottning|Katrínar af Valois]], en svipti Karl krónprins arfi og lýsti því yfir að hann væri óskilgetinn. Krónprinsinn flúði á náðir hinnar valdamiklu [[Jólanda Aragóníudrottning|Jólöndu]] drottningar af Aragóníu og giftist dóttur hennar nokkru síðar. Karl 6. dó haustið [[1422]] en Hinrik 5. varð þó ekki konungur alls Frakklands við lát hans því hann hafði dáið tveimur mánuðum á undan tengdaföður sínum. Sonur Hinriks og Katrínar, [[Hinrik 6.]] var lýstur konungur alls Frakklands af Englendingum en Karl 7. lýsti sig einnig konung og nokkrum árum síðar tókst honum, með stuðningi [[Jóhanna af Örk|Jóhönnu af Örk]], að ná raunverulegu konungsvaldi og láta krýna sig. Síðar kom í ljós að Hinrik 6. hafði að líkindum erft geðsýki afa síns. == Fjölskylda == Karl giftist [[Ísabella af Bæjaralandi|Ísabellu af Bæjaralandi]] árið [[1385]], þegar hann var 15 ára. Hún var valdamikil eftir að maður hennar veiktist en hefur ekki gott orð á sér í franskri sögu, einkum vegna mikils orðróms sem gekk um framhjáhöld hennar. Ekki er þó víst að hann eigi við mikil rök að styðjast, enda fóru þær sögur aðallega að heyrast eftir að Troyes-sáttmálinn var gerður 1420 og Englendingum og öðrum andstæðingum Karls 7. var í mun að koma að þeirri skoðun að hann væri óskilgetinn og ætti því ekki rétt til ríkiserfða. Karl 6. og Ísabella eignuðust tólf börn, sjö syni og fimm dætur. Allir synirnir nema Karl 7. dóu fyrir tvítugt; tveir náðu þó að kvænast en áttu ekki börn. [[Ísabella af Valois|Ísabella]] giftist fyrst Ríkharði 2. Englandskonungi og síðar Karli hertoga af Orléans og dó af barnsförum nítján ára. [[Jóhanna af Frakklandi, hertogaynja|Jóhanna]] giftist [[Jóhann 6. af Bretagne|Jóhanni 6.]] hertoga af Bretagne, [[Mikaela af Valois|Mikaela]] giftist [[Filippus góði, hertogi af Búrgund|Filippusi góða]], hertoga af Búrgund, María varð nunna og [[Katrín af Valois, Englandsdrottning|Katrín]] giftist fyrst Hinrik 5. Englandskonungi og síðan (líklega) [[Owen Tudor]]. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Charles VI of France | mánuðurskoðað = 29. maí| árskoðað = 2011}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Konungar Frakklands|Konungur Frakklands]] | frá = [[1380]] | til = [[1422]] | fyrir = [[Karl 5. Frakkakonungur|Karl 5.]] | eftir = [[Karl 7. Frakkakonungur|Karl 7.]] }} {{Töfluendir}} {{fd|1368|1422}} {{Einvaldar Frakklands}} [[Flokkur:Frakkakonungar]] [[Flokkur:Hundrað ára stríðið]] [[Flokkur:Valois-ætt]] emizzn1rwokvawlj0s0bhs3p0ikpeur 0 101715 1964084 1960561 2026-05-23T23:43:32Z ~2026-30962-96 116912 /* Innanlands */ 1964084 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = FC Bayern München e.V. | mynd = FC Bayern München logo (2024).svg | Stytt nafn = Bayern München, Bæjarar | Stofnað =1900 | Leikvöllur =[[Allianz Arena]] | Stærð = 75.000 | Forseti ={{Þýskaland}} Herbert Hainer | Knattspyrnustjóri= [[Vincent Kompany]] | Deild =[[1. Bundesligan]] | Tímabil = 2025-2026 | Staðsetning = 1. sæti | pattern_la1 = _bayern2526h | pattern_b1 = _bayern2526h | pattern_ra1 = _bayern2526h | pattern_sh1 = _bayern2526h | pattern_so1 = _bayern2526hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _bayern2526a | pattern_b2 = _bayern2526a | pattern_ra2 = _bayern2526a | pattern_sh2 = _bayern2526a | pattern_so2 = _bayern2526al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | pattern_la3 = _bayern2526t | pattern_b3 = _bayern2526t | pattern_ra3 = _bayern2526t | pattern_sh3 = _bayern2526t | pattern_so3 = _bayern2526tl | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Bayern München''' (fullt nafn ''Fussball-Club Bayern München e.V.'' eða ''FC Bayern München e.V.'') er íþrótta- og knattspyrnufélag frá þýsku borginni [[München]] í [[Bæjaraland]]i. Knattspyrnudeild karla hefur oftar orðið þýskur meistari og bikarmeistari en nokkurt annað félag. Á alþjóðlegum vettvangi er Bayern München einnig meðal sigursælastu liðum Evrópu, en það er eitt fjögurra liða sem unnið hefur alla þrjá Evróputitla sem í boði eru (ásamt [[FC Barcelona]], [[Juventus FC|Juventus]] og [[Ajax Amsterdam]]). ==Leikmenn (''2025'')== {{Fs start}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=GER|name=[[Manuel Neuer]]}} (''Fyrirliði'') {{Fs player|other=|no=2|pos=DF|nat=FRA|name=[[Dayot Upamecano]]}} {{Fs player|other=|no=3|pos=DF|nat=KOR|name=[[Kim Min-jae]]}} {{Fs player|other=|no=6|pos=DF|nat=GER|name=[[Joshua Kimmich]]}} {{Fs player|other=|no=7|pos=MF|nat=GER|name=[[Serge Gnabry]]}} {{Fs player|other=|no=8|pos=MF|nat=GER|name=[[Leon Goretzka]]}} {{Fs player|other=|no=9|pos=MF|nat=ENG|name=[[Harry Kane]]}} {{Fs player|other=|no=10|pos=FW|nat=GER|name=[[Leroy Sané]]}} {{Fs player|other=|no=11|pos=FW|nat=FRA|name=[[Kingsley Coman]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|other=|no=15|nat=ENG|pos=DF|name=[[Eric Dier]]}} {{Fs player|other=|no=16|pos=MF|nat=PRT|name=[[João Palhinha]]}} {{Fs player|other=|no=17|pos=MF|nat=FRA|name=[[Michael Olise]]}} {{Fs player|other=|no=18|pos=GK|nat=ISR|name=[[Daniel Peretz]]}} {{Fs player|other=|no=19|pos=MF|nat=CAN|name=[[Alphonso Davies]]}} {{Fs player|other=|no=21|pos=DF|nat=JPN|name=[[Hiroki Itō]]}} {{Fs player|other=|no=22|pos=DF|nat=PRT|name=[[Rapahël Guerreiro]]}} {{Fs player|other=|no=23|pos=DF|nat=FRA|name=[[Sacha Boey]]}} {{Fs player|other=|no=24|pos=MF|nat=HRV|name=[[Gabriel Vidović]]}} {{Fs player|no=25|pos=FW|nat=GER|name=[[Thomas Müller]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|other=|no=26|pos=GK|nat=GER|name=[[Sven Ulreich]]}} {{Fs player|other=|no=27|pos=MF|nat=AUT|name=[[Konrad Laimer]]}} {{Fs player|other=|no=28|pos=DF|nat=GER|name=[[Tarek Buchmann]]}} {{Fs player|other=|no=40|pos=GK|nat=GER|name=[[Jonas Urbig]]}} {{Fs player|other=|no=42|pos=MF|nat=GER|name=[[Jamal Musiala]]}} {{Fs player|other=|no=44|pos=DF|nat=HRV|name=[[Josif Stanisic]]}} {{Fs player|other=|no=45|pos=MF|nat=NLD|name=[[Aleksandar Pavlović]]}} {{Fs end}} == Saga Bayern München == === Stofnun og fyrstu árin === [[Mynd:Fcn-fcb1901.jpg|thumb|Fyrsti deildarleikurinn fór fram gegn Nürnberg árið 1901]] [[27. febrúar]] [[1900]] fór fram fundur knattspyrnufélagsins MTV München á veitingastað nokkrum í München. Menn voru ósáttir um framhald félagsins, enda var það nýbúið að fá neitum um inngöngu í knattspyrnusambandið. 11 fundarmenn yfirgáfu fundinn og settust saman á veitingastaðnum Gisela. Þar stofnuðu þeir nýtt knattspyrnufélag sem hlaut heitið Bayern München. Fyrsti formaður hins nýja félags varð Franz John. Félagslitirnir urðu blár og hvítur. Mikið verk var framundan við að hóa saman knattspyrnumenn og mynda starfhæft félag. Liðið fékk æfingaaðstöðu á vellinum við Schyrenplatz, sem enn er til í dag. Fyrsti leikur Bayern München fór fram í mars 1900, en þá var leikið við 1. Münchener FC 1896 (sem ekki er til lengur í dag). Bæjarar unnu leikinn 5:2. [[1906]] var ákveðið að sameinast öðru liði, Münchener Sport-Club. Nýja félagið hlaut heitið F.A. Bayern im München SC. Búningar breyttust við það í hvítar treyjur og rauðar buxur. Frá þessum tíma kom hugtakið ‚die Roten,‘ sem merkir ''hinir rauðu''. Í framhaldið varð liðið besta knattspyrnulið borgarinnar, en í suðurhluta Þýskalands voru ýmis önnur lið talsvert betri. Ekki var til nein samhæfð deild á þessum tíma. [[1907]] flutti liðið á nýjan stað við Leopoldstrasse í München. [[1910]] komst liðið í fyrsta sinn í úrslitakeppni í suðurþýskum fótbolta og varð í öðru sæti á eftir [[Karlsruher SC|Karlsruhe]]. Á sama ári var fyrsti bæjarinn, Max Bablonsky, valinn í landsliðið. === Fyrsti titillinn === Meðan [[heimstyrjöldin fyrri]] geysaði var ekki keppt í knattspyrnu. Næstu ár á eftir voru keppnir haldnar óreglulega. Bayern München skildi við Münchener SC og sameinaðist öðru liði, en skildi einnig við það [[1924]]. Frá og með þeim tíma var félagið nógu burðugt til að standa eitt og sér sem FC Bayern München. Ráðinn var skoskur þjálfari, Jim McPherson. Bæjarar urðu á þessum tíma sterkt félag og voru taldir með betri liðum í Bæjaralandi, á eftir félögum eins og [[1. FC Nürnberg|Nürnberg]] og Fürth. [[1926]] spiluðu Bæjarar í fyrsta sinn um suðurþýska meistaratitilinn gegn Fürth, en síðarnefnda félagið var það besta í Þýskalandi á þessum tíma. FC Bayern München vann í dramatískum leik 4:3 og var leiknum í München lýst beint í útvarpinu. Þetta var fyrsti bikar Bæjara. Þeir voru hins vegar slegnir út í þýsku keppninni, en þá var í gangi útsláttarkeppni milli félaga. [[1928]] urðu Bæjarar á ný suðurþýskir meistarar og komust í fyrsta sinn í úrslit í þýsku keppninni. Úrslitaleiknum töpuðu Bæjarar hins vegar fyrir [[Hamburger SV|HSV]] 2:8. Þýska meistaratilitill náðu Bæjarar ekki fyrr en [[1932]], en þá unnu þeir [[Eintracht Frankfurt]] í úrslitaleiknum 2:0. === Stríð === Strax árið eftir komust [[Nasismi|nasistar]] til valda í Þýskalandi. Sökum þess að forseti og þjálfari Bayern München voru báðir af [[Gyðingar|gyðingaættum]], urðu þeir að yfirgefa félagið, sem litið var hornauga af nasistum. Í kjölfarið átti félagið erfitt uppdráttar. Deildunum í Þýskalandi var skipt í minni einingar til að félögin þyrftu ekki að ferðast langar leiðir. Bæjarar lentu í suðurbærísku deildinni og við lá að þeir féllu í enn minni deild. Á hinn bóginn var félagið flutt til aðstöðu við Grünwalder Strasse, þar sem það var til húsa fram að Ólympíuleikunum 1972. Völlurinn eyðilagðist í loftárásum [[1943]] og var ekki leikfær fyrr en eftir stríð. === Eftirstríðsárin === [[Mynd:Franz Beckenbauer 22-6-74.png|thumb|Franz Beckenbauer í þýsku landsliðstreyjunni 1974]] Við lok heimstyrjaldarinnar voru öll knattspyrnufélög í Þýskalandi leyst upp og urðu þau að sækja um leyfi til að fá að starfa á ný. Leikmenn Bayern München voru kallaðir saman og fyrsti leikur félagsins var vináttuleikur við FC Wacker München [[24. júní]] [[1945]]. Erfiðleikar voru margir. Nær árlega var skipt um þjálfara og velgengnin lét á sér standa. Félagið lék í Oberliga Süd (sem samsvarar þriðju deild) og féll loks í neðri deild [[1955]]. Þar með hafði félagið náð botninum. Bæjarar náðu hins vegar að komast upp í Oberliga strax næstu leiktíð. Hápunktur sjötta áratugarins náðist [[1957]] er félagið varð bikarmeistari. Eftir fallið var ákveðið að taka ekki þátt í bikarkeppninni, en þjálfaranum, Willibald Hahn, tókst að sannfæra stjórnina um ágæti keppninar. Bæjarar unnu hvern andstæðinginn á fætur öðrum. Í undanúrslitunum sigruðu þeir Saarbrücken 3:1 og fengu [[Fortuna Düsseldorf]] í úrslitunum. Sú viðureign fór fram [[29. desember]] 1957 í [[Ágsborg]]. Á 78. mínútu tókst Rudi Jobst að skora fyrir Bæjara og reyndist það eina mark leiksins. Fyrsti bikarinn var í höfn. En ekki tókst að láta kné fylgja kviði, því Bæjarar enduðu um ofanverða Oberliga næstu árin. Tímabilið [[1962]]-[[1963|63]] tók Bayern München í fyrsta sinn þátt í alþjóðlegri keppni, Messestadt-Pokal (bikarkeppni sýningarborga). Félaginu tókst að komast í fjórðungsúrslit, en tapaði þar fyrir Dinamo Zagreb. Þetta leikár fór hins vegar í því að komast í nýja deild sem átti að stofna [[1964]], Bundesliguna. Aðeins bestu félögin áttu þátttökurétt í henni. Bæjarar náðu sér aðeins í tvo nýja leikmenn til styrkingar. Annar þeirra var 18 ára markvörður, [[Sepp Maier]], sem átti eftir að leika með félaginu og í landsliðinu áratugum saman. Þegar uppi var staðið lentu Bæjarar í þriðja sæti í Oberliga og dugði það ekki til. Þýska Bundesligan var stofnuð 1964 og var Bayern München ekki með. Þeir voru í nýstofnaðri Regionalliga Süd (sem samsvarar þriðju deild). === Bundesligan === [[Mynd:BOMBERGERDMUELLER.JPG|thumb|Gerd Müller]] Í upphafi leikárs 1964 var stefnan tekin á Bundesliguna. Til liðs við félagið kom ungur 18 ára piltur að nafni [[Franz Beckenbauer]]. Hann skoraði strax í fyrsta leik sínum fyrir félagið, sem sigraði [[FC St. Pauli|St. Pauli]] frá [[Hamborg]] 4:0. En allt kom fyrir ekki. Í lok leiktíðar [[1965]] vantaði Bayern München aðeins eitt stig til að komast í Bundesliguna. Því var ákveðið að reyna á ný. Til að fá góðan markaskorara var ákveðið að fá ungan pilt sem þegar hafði látið að sér kveða, [[Gerd Müller|Gerhard Müller]] (jafnan kallaður Gerd Müller). Hann þótti stuttur í loftinu og svolítið feitlaginn. Fæstir trúðu því að hann yrði félaginu til framdráttar og var jafnvel kallaður 'kleines dickes Müller' (''litli feiti Müller''). Í fyrsta leik sínum [[18. október]] 1964 skoraði hann gegn Freiburger FC. Og hann hélt áfram að skora. Í lok leiktíðar [[1965]] var Bayern München sigurvegari Regionalliga Süd. Markahlutfall félagsins var einstakt, 146:32. Gerd Müller skoraði 33 mörk í aðeins 26 leikjum. Með sigrinum hlutu Bæjarar þátttökurétt í útsláttarkeppni um tilverurétt í Bundesligunni. Þeir unnu Tennis Borussia Berlin 8:0 og stigu upp. Bayern München var loks komið í deild hinna bestu og átti eftir að halda sæti sínu í Bundesligunni um ókomin ár. Fyrsti leikur félagsins í deild hinna bestu tapaðist gegn [[1860 München]] 0:1. En menn bitu á jaxlinn og eftir fjórar umferðir voru Bæjarar komnir í fyrsta sætið, í fyrsta sinn í sögunni. Í lokin varð félagið í þriðja sæti og mátti vel við una. En Bæjarar voru komnir á bragðið. Í bikarkeppninni tókst þeim að landa sínum öðrum bikar með sigri á Meidericher SV (Duisburg í dag) í úrslitaleik 4:2. [[1967]] spiluðu Bæjarar því í [[Evrópukeppni bikarhara]], þar sem félaginu tókst að komast í úrslit, öllum að óvörum. Þar mættu þeir [[Glasgow Rangers]] frá [[Skotland]]i og náðu að knýja fram sigur með marki í framlengingu, 1:0. Fyrsti Evrópubikarinn var í höfn. Í deildinni náði félagið hins vegar aðeins sjötta sæti, en sigraði þó í bikarkeppninni í annað sinn í röð með sigri á HSV 4:0 í úrslitaleik. Þetta var þriðji bikar félagsins á 12 mánuðum. Í kjölfarið var Franz Beckenbauer kjörinn knattspyrnumaður ársins í Þýskalandi. Í leiktíðinni 1967-68 var Bayern München slegið út í Evrópukeppninni af [[AC Milan]] í undanúrslitum. Í deildinni náði félagið ekki nema fimmta sætið. === Stórveldið Bayern München === [[Mynd:Allianz arena daylight Richard Bartz.jpg|thumb|Allianz Arena er heimavöllur Bayern München]] Í leiktíðinni [[1968]]-[[1969|69]] varð Bayern München í fyrsta sinn þýskur meistari í Bundesligunni. Sömuleiðis vann félagið bikarkeppnina með sigri á [[Schalke 04]] í úrslit 2:1. Þetta var í fyrsta sinn sem sama félagið landaði ‚tvennunni‘ síðan Schalke gerði það [[1937]]. Í [[mars (mánuður)|mars]] [[1970]] tók Udo Lattek við sem þjálfari félagsins. Undir hans stjórn áttu Bæjarar mikilli velgengni að fagna. Af nýjum liðsmönnum Bæjara má nefna [[Uli Höness]] og [[Paul Breitner]]. 1970 lentu Bæjarar í öðru sæti í deildinni, [[1971]] urðu þeir bikarmeistarar á ný og lönduðu öðru sæti í deildinni. Þeir spiluðu 14 leiki í röð án taps, sem þá var einstakt. Af 101 marki skoraði Gerd Müller 40. Einn mesti sigur í Bundesligunni vannst gegn [[Borussia Dortmund]], en Bæjarar sigruðu 11:1. [[1972]]-[[1974|74]] urðu Bæjarar þýskir meistarar þrjú ár í röð. Á þessum árum stemplaði félagið sig rækilega inn sem eitt besta félag Þýskalands, ásamt [[Borussia Mönchengladbach]]. Þessi tvö félög voru á þessum árum í mikilli baráttu um nær alla titla. 1972 flutti Bayern München í [[Ólympíuleikvangurinn í München|Ólympíuleikvanginn]], en það ár hafði borgin München haldið Ólympíuleikana. 1974 urðu Bæjarar í fyrsta sinn Evrópumeistarar er þeir sigruðu [[Atletico Madrid]] í úrslitaleik. [[1975]] vörðu þeir titil sinn með sigri á [[Leeds United]]. Þá var nýgenginn til liðs við Bæjara ungur piltur að nafni [[Karl-Heinz Rummenigge]] sem reyndist mikill markaskorari. [[1976]] sigruðu Bæjarar enn í Evrópukeppninni, að þessu sinni gegn [[Saint-Étienne]] í úrslitum (eftir að hafa sigrað [[Real Madrid]] í undanúrslitum). Þetta var þriðji Evrópumeistaratitill Bæjara. Aðeins tvö önnur félög höfðu sigrað keppnina þrisvar fram að þessu: Real Madrid og Ajax Amsterdam. Næstu tvö árin voru mögur í sögu Bæjara. [[1978]] lentu þeir til dæmis aðeins í 12. sæti í deildinni, sem er versti árangur félagsins í Bundesligunni. Nokkrir þekktir leikmenn yfirgáfu félagið. Franz Beckenbauer fór til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]], Gerd Müller sömuleiðis og Uli Höness fór til Nürnberg. Höness sneri aftur til Bæjara [[1979]], en þá sem framkvæmdarstjóri, aðeins 27 ára gamall. Í [[júlí]] 1979 slasaðist auk þess markmaðurinn Sepp Maier svo illa í bílslysi að hann neiddist til að hætta allri knattspyrnu. Rummenigge og Breitner héldu þó áfram að skora og voru ein marksælasta tvenna í þýskum fótbolta. Árangurinn sneri aftur [[1980]] með þýska meistaratitlinum. Á níunda áratugnum varð Bayern München sex sinnum þýskur meistari, á tíunda áratugnum fimm sinnum og á fyrsta áratug 21. aldar urðu Bæjarar aftur sex sinnum meistari. Lélegasti árangur félagsins í þessi 30 ár var fjórða sætið, með tveimur undantekningum (10. sætið [[1992]] og 6. sætið [[1995]]). Bayern München er því langsigursælasta félagslið Þýskalands frá upphafi. Sömu 30 ár voru hins mögur í alþjóðlegri knattspyrnu. Bayern München léku nær öll ár í [[Meistaradeild Evrópu|Meistaradeildinni]] eða öðrum alþjóðlegum keppnum, en tókst ekki að landa nema tveimur bikurum á þessum árum. Þeir sigruðu Meistaradeildina [[2001]] eftir sigur á [[FC Valencia]], og þeir sigruðu heimsbikarinn á sama ári með sigri á [[Boca Juniors]] frá [[Argentína|Argentínu]]. Einkennandi fyrir félagið voru hin tíðu þjálfaraskipti. Margir þekktir landsliðsmenn léku með félaginu eftir umbrotin 1979. Þar má nefna [[Lothar Matthäus]], [[Andreas Brehme]], [[Michael Ballack]], [[Mario Basler]], [[Jürgen Klinsmann]], [[Stefan Effenberg]] og [[Oliver Kahn]]. Einn Íslendingur hefur leikið með félaginu, [[Ásgeir Sigurvinsson]] 1981-82. 1991 sneri Franz Beckenbauer aftur til félagsins og var forseti þess í tvo áratugi. <gallery> Mynd:UliH.jpg|Uli Hoeness lék með Bæjurum og var framkvæmdarstjóri félagsins Mynd:Rummenige2008-05.jpg|Karl-Heinz Rummenigge var bæði leikmaður og varaforseti félagsins Mynd:Lothar Matthaeus 2002.jpg|Lothar Matthäus Mynd:Oliver Kahn 06-2004.jpg|Oliver Kahn </gallery> == Titlar == === Innanlands === * '''Bundesligan''' (35) ** 1932, 1969, 1972, 1973, 1974, 1980, 1981, 1985, 1986, 1987, 1989, 1990, 1994, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2005, 2006, 2008,2010, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 , 2019 , 2020, 2021, 2022, 2023, 2025, 2026 * '''Bikarkeppnin'''(DFB-Pokal) (21) ** 1957, 1966, 1967, 1969, 1971, 1982,1984, 1986, 1998, 2000, 2003, 2005, 2006, 2008, 2010, 2013, 2014, 2016, 2019, 2020, 2026 * '''DFL-Supercup''' (6) ** 1987, 1990, 2010, 2012, 2016, 2017 *'''DFL-Ligapokal''' (6) (1997-2007) **1997, 1998, 1999, 2000, 2004, 2007 === Alþjóðlegir === * '''[[Evrópukeppni meistaraliða]]''' og '''[[Meistaradeild Evrópu]]''' (6) {| class="wikitable" |- ! Röð !! Ár !! Hvar leikið !! Sigraði !! Úrslit |- | 1 || 1974 || [[Brussel]] || Atletico Madrid || 1-1 í fyrri leik, 4-0 í síðari leik |- | 2 || 1975 || [[París]] || Leeds United || 2-0 |- | 3 || 1976 || [[Glasgow]] || Saint-Étienne || 1-0 |- | 4 || 2001 || [[Mílanó]] || FC Valencia || 1-1 eftir venjul. leiktíma, 5-4 í vítaspyrnukeppni |- | 5 || 2013 || [[London]] || Borussia Dortmund || 2-1 |- | 6 || 2020 || [[Lissabon]] || Paris St Germain || 1-0 |} Í fjögur skipti til viðbótar komst Bayern München í úrslit. {| class="wikitable" |- ! Röð !! Ár !! Hvar leikið !! Tapaði fyrir!! Úrslit |- | 1 || 1982 || [[Rotterdam]] || [[Aston Villa]] || 0-1 |- | 2 || 1987 || [[Vín (Austurríki)|Vín]] || [[FC Porto]] || 1-2 |- | 3 || 1999 || [[Barcelona]] || [[Manchester United]] || 1-2 |- | 4 || 2010 || [[Madríd]] || [[Inter Milan]] || 0-2 |} * '''[[Evrópukeppni bikarhafa]]''' (1) ** Bayern München sigraði í þessari keppni einu sinni, árið 1967. Í úrslitum sigruðu þeir Glasgow Rangers 1:0. * '''[[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópukeppni félagsliða]]''' (1) ** Bayern München sigraði í þessari keppni einu sinni, árið 1996. Í úrslitum sigruðu þeir [[Girondins Bordeaux|Bordeaux]] í fyrri leiknum 2:0, en í seinni leiknum 3:1. * Heimsbikarkeppnin (2) ** Þennan bikar hefur Bayern München sigrað tvisvar: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Ár !! Hvar leikið !! Sigraði !! Úrslit |- | 1 || 1976 || [[Brasilía|Brasilíu]] || Cruzeiro || 2-0 |- | 2 || 2001 || [[Tókíó]] || Boca Juniors || 1-0 |- |} <gallery> Mynd:Philipp Lahm, Germany national football team (07).jpg|Philipp Lahm var fyrirliði Mynd:Arjen-robben.jpg|Arjen Robben Mynd:Bastian Schweinsteiger in Saint-Petersburg. 18 May 2011.png|Bastian Schweinsteiger Mynd:Thomas Müller Bayern.jpg|Thomas Müller </gallery> == Þekktir leikmenn == {| |valign="top"| * [[Arjen Robben]] * [[Klaus Augenthaler]] * [[Michael Ballack]] * [[Franz Beckenbauer]] * [[Paul Breitner]] * [[Ali Daei]] * [[Sebastian Deisler]] * [[Ásgeir Sigurvinsson]] |width="50"|&nbsp; |valign="top"| * [[Bernd Dreher]] * [[Wolfgang Dremmler]] * [[Stefan Effenberg]] * [[Giovane Elber]] * [[Dieter Hoeness]] * [[Uli Hoeness]] * [[Björn Andersson]] * [[Oliver Kahn]] |width="50"|&nbsp; |valign="top"| * [[Philipp Lahm]] * [[Thomas Linke]] * [[Lothar Matthäus]] * [[Gerd Müller]] * [[Sepp Maier]] * [[Jean-Marie Pfaff]] * [[Franz Roth]] * [[Karl-Heinz Rummenigge]] |width="50"|&nbsp; |valign="top"| * [[Mario Basler]] * [[Franck Ribery]] * [[Jorginho]] * [[Patrik Andersson]] * [[Hasan Salihamidzic]] * [[Mehmet Scholl]] * [[Hans-Georg Schwarzenbeck]] * [[Bastian Schweinsteiger]] |} == Þjálfarar == Þjálfarar Bayern München síðan Bundesligan var stofnuð 1964: {{hreingera}} {| class="wikitable" |- ! Röð !! Þjálfari !! Land !! Ár !! Titlar |- | 1 || Zlatko Cajkovski || Júgóslavíu || 1964-1968 || Bikarmeistari (2x), Evrópumeistari bikarhafa |- | 2 || Branco Zebec || Júgóslavíu || 1968-1970 || Meistari, bikarmeistari |- | 3 || [[Udo Lattek]] || Þýskalandi || 1970-1975 || Meistari (3x), bikarmeistari, Evrópumeistari |- | 4 || Dettmar Kramer || Þýskalandi || 1975-1977 || Evrópumeistari (2x), heimsbikarmeistari |- | 5 || Gyula Lóránt || Ungverjalandi || 1977-1979 || |- | 6 || Pal Csernai || Ungverjalandi || 1979-1983 || Meistari (2x), bikarmeistari |- | 7 || Reinhard Saftig || Þýskalandi || 1983 || |- | 8 || Udo Lattek || Þýskalandi || 1983-1987 || Meistari (3x), bikarmeistari (2x) |- | 9 || [[Jupp Heynckes]] || Þýskalandi || 1987-1991 || Meistari (2x) |- | 10 || [[Søren Lerby]] || Danmörku || 1991-1992 || |- | 11 || [[Erich Ribbeck]] || Þýskalandi || 1992-1993 || |- | 12 || Franz Beckenbauer || Þýskalandi || 1994 || Meistari |- | 13 || [[Giovanni Trappatoni]] || Ítalíu || 1994-1995 || |- | 14 || [[Otto Rehhagel]] || Þýskalandi || 1995-1996 || |- | 15 || Franz Beckenbauer || Þýskalandi || 1996 || Evrópumeistari félagsliða |- | 16 || Giovanni Trappatoni || Ítalíu || 1996-1998 || Meistari, bikarmeistari |- | 17 || [[Ottmar Hitzfeld]] || Þýskalandi || 1998 2004 || Meistari (4x), bikarmeistari (2x), meistaradeildin, heimsbikarinn |- | 18 || [[Felix Magath]] || Þýskalandi || 2004-2007 || Meistari (2x), bikarmeistari (2x) |- | 19 || Ottmar Hitzfeld || Þýskalandi || 2007-2008 || Meistari, bikarmeistari |- | 20 || [[Jürgen Klinsmann]] || Þýskalandi || 2008-2009 || |- | 21 || Jupp Heynckes|| Þýskalandi || 2009 || |- | 22 || [[Louis van Gaal]] || Hollandi || 2009-2011 || Meistari, bikarmeistari |- | 23 || Andries Jonker || Hollandi || 2011 || |- | 24 || Jupp Heynckes || Þýskalandi || 2011- || |} <gallery> Mynd:Jupp Heynckes.jpg|Jupp Heynckes hefur þjálfað Bæjara í þrjú skipti Mynd:Otmar Hitzfeld in Bulgaria (cropped).jpg|Ottmar Hitzfeld Mynd:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Giovanni Trapattoni 03 (cropped).JPG|Giovanni Trappatoni Mynd:Louis-van-gaal2-CN.jpg|Louis van Gaal </gallery> == Kvennaliðið == [[Kvennalið Bayern München]] var stofnað 1970 og var strax meðal bestu liða. 1976 urðu konurnar þýskir meistarar. Fram að 1990 urðu þær 19 sinnum í röð bæverskir meistarar. 1990 var kvennadeild Bundesligunnar stofnuð. Þar stóðu konurnar sig ekki nógu vel og féllu í neðri deild, þar sem þær spiluðu í átta ár. Árið 2000 komust þær aftur í Bundesliguna, en hafa ekki náð að sigra deildina. Besti árangur er fjórða sætið 2002, 2005 og 2007, sem og annað sætið 2009. == Aðrar íþróttir == Bayern München starfrækir einnig lið í öðrum íþróttagreinum en knattspyrnu. Þar má nefna [[Körfubolti|körfubolta]], [[Handbolti|handbolta]], [[skák]], [[borðtennis]], [[Fimleikar|fimleika]] og [[íshokkí]]. == Heimildir == {{Wpheimild|titill= Bayern München|tungumál= de|mánuðurskoðað= 5. október|árskoðað= 2011}} {{commonscat}} [[Flokkur:Þýsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Knattpyrnufélög í München]] [[Flokkur:Stofnað 1900]] 8s659g78dt5u3l61lg1enh07u9nseho 0 104965 1964047 1701049 2026-05-23T14:05:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964047 wikitext text/x-wiki '''Sæmundur Magnússon Hólm''' ([[1749]] – [[1821]]) var prestur og skáld og fræðimaður. Hann var prestur á [[Helgafell (Snæfellsnesi)|Helgafelli]] í [[Helgafellssveit]] árin 1789-1819. Hann skrifaði mikið um náttúru [[Ísland]]s, m.a. um [[Skaftáreldar|Skaftárelda]] og var drátthagur maður, gerði kort af landi og myndir af samtíðarmönnum. [[Bjarni Thorarensen]] orti fræg eftirmæli um Sæmund en í þeim eru meðal annarra þessar ljóðlínur: :Því var Sæmundur :á sinni jarðreisu :oft í urð hrakinn :út úr götu, :að hann batt eigi : bagga sína :sömu hnútum : og samferðamenn. Prófessor [[Halldór Hermansson]] skrifaði grein í ''[[Islandica]]'' árið [[1943]]. Þar telur hann Sæmund vera fyrsta eiginlega myndgerðarmann Íslendinga. Myndir eftir hann er finna í ferðabókum Eggerts Ólafssonar og Ólafs Olivíusar. == Ritaskrá == * ''Om jordbranden paa Island i aaret 1783'' == Heimildir == * [http://vefnir.is/grein.php?id=754 Samtímaheimildir um Skaftárelda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307035212/http://vefnir.is/grein.php?id=754 |date=2016-03-07 }} * [http://handrit.is/is/manuscript/view/IB04-0333 Rit eftir Sæmund Hólm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019223420/https://handrit.is/is/manuscript/view/IB04-0333 |date=2020-10-19 }} * [http://sagnagrunnur.razorch.com/index.php?target=myth&id=8503 Sagnabrunnur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.listasafn.akureyri.is/v1/listak0903/safnfr/sfr0903_17.htm Mynd eftir Sæmund Hólm af samtímamanni]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:íslenskir prestar]] {{fd|1749|1821}} htdk5pe0tn5879t17tmhpz8vztauzgz 0 122286 1964093 1926439 2026-05-24T02:56:47Z Stillbusy 42433 1964093 wikitext text/x-wiki Skólahreysti er árleg krafta- og úthaldskeppni grunnskóla á Íslandi. Markmið keppninar er að hvetja börn til almennrar hreyfingar og að taka þátt í íþróttum þar sem þau vinna að mestu leyti með eigin líkama í þrautum. {{tilvitnun2| Skólahreysti er vettvangur pilta og stúlkna þar sem framtak einstaklingsins og samheldni liðsheildar skilar árangri í heilbrigðri íþrótt byggðri á gildum almennrar íþróttakennslu. Skólahreysti snýst ekki um að sigra eða vera bestur. Skólahreysti snýst um að þroska andlegt og líkamlegt atgervi samhliða því að efla félagsleg samskipti kennara, nemenda og foreldra.|Gildi Skólahreysti<ref>[https://timarit.is/page/7066794?iabr=on#page/n23/mode/1up ''Gildi Skólahreysti''], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019, bls. 8</ref>}} ==Keppnisfyrirkomulag Skólahreysti== Skólahreysti er liðakeppni. Hver grunnskóli sem tekur þátt sendir eitt keppnislið skipað tveimur drengjum og tveimur stúlkum úr 9. eða 10. bekk (má vera úr 8. bekk ef sótt er um undanþágu). Keppnisþrautir eru fimm: upphífingar, armbeygjur, dýfur, hreistigreip (að hanga eins lengi á slá og mögulegt er) og hraðaþraut (fara eins hratt og hægt er yfir keppnisbraut þar sem þarf að hlaupa í dekkjum, handlanga sig áfram í stiga og á röri, klifra yfir fimm metra háan turn, skríða undir net, bera sekki, vippa gúmmíkúlu upp á kassa, sippa, lesa sig upp kaðal og setjast að lokum inn í bíl)<ref>[https://timarit.is/page/6011904?iabr=on#page/n6/mode/2up ''Skólahreysti''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 6–7</ref>. Annar strákurinn úr hverju liði keppir í upphífingum og dýfum, og önnur stelpan keppir í armbeygjum og hreistigreip. Svo keppa hinn strákurinn og hin stelpan úr liðinu saman í hraðaþraut. Það lið sem fær flest samanlögð stig úr þessum fimm keppnisgreinum stendur uppi sem sigurvegari. Þar sem margir grunnskólar frá öllu landinu taka þátt í Skólahreysti þurfa þeir að fara í gegnum niðurskurð í forkeppnum áður en bestu skólarnir mæta í úrslitakeppni.<ref>[https://timarit.is/page/3888189?iabr=on#page/n73/mode/1up ''Dustar rykið af Tarzan-leiknum''], Fréttablaðið, 5. mars 2006, bls. 38</ref><ref>[https://timarit.is/page/3624212?iabr=on#page/n29/mode/1up ''Kemur krökkum á góða hreyfingu''], 24 stundir, 24. janúar 2008, bls. 30</ref><ref>[https://timarit.is/page/4223991?iabr=on#page/n21/mode/2up ''Skólahreysti – stærri en nokkru sinni fyrr''], Skinfaxi, 1. febrúar 2008, bls. 22–23</ref><ref name=grein-mbl_2011-03-01_bls.-6>[https://timarit.is/page/5355448?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Hvað er Skólahreysti?''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 1. mars 2011, bls. 6</ref> ==Úrslit== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 30px;" | ! style="width: 210px;" | Skóli ! style="width: 50px;" | Stig ! style="width: 100px;" | Dagsetning ! Athugasemdir og heimildir |- | rowspan="3" | 1 | style="background:gold;" | '''[[Álfhólsskóli|<span style="color:Purple;">Hjallaskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''71,0''' | rowspan="3" | 29. apríl '''2005''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Þá hét þessi keppni ekki „Skólahreysti“ heldur „Grunnskólamót UMSK í fitness“. Sex grunnskólar frá sambandssvæðinu [[Ungmennasamband Kjalarnesþings |UMSK]] tóku þátt. Þetta mót var haldið í íþróttahúsi að Varmá í Mosfellsbæ.<ref>{{Cite web|url=https://umsk.is/wp-content/uploads/2021/09/2005.pdf |title=Skýrsla 82. ársþings Ungmennasambands Kjalarnesþings |last1=Friðríksson |first1=Valdimar Leó |last2=Hilmarsson |first2=Birgir Ari |page=14 |date=2006-02-09 |website=umsk.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo/?fbid=424512874301&set=a.424512799301 Facebook síða – Skólahreysti, 31. ágúst 2010]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=10158386405304302&set=pcb.10158386417149302 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2021]</ref><ref name=Annie_Mist>[https://www.facebook.com/skolahreysti/videos/819679498983836/ Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2021]</ref><br/>Sigurvegarinn Hjallaskóli sameinaðist Digranesskóla 2010 og heitir síðan „Álfhólsskóli“.<ref>[https://timarit.is/page/5324453?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Gengu fylktu liði í nýjan Álfhólsskóla''], Morgunblaðið, 9. júní 2010, bls. 6</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Varmárskóli|<span style="color:Purple;">Varmárskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''64,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Smáraskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''61,5''' |- | rowspan="3" | 2 | style="background:gold;" | '''[[Salaskóli|<span style="color:Purple;">Salaskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''59,0''' | rowspan="3" | 2. apríl '''2006''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 42 skólar af höfuðborgasvæðinu tóku þátt. Þá fór þessi keppni í fyrsta skipti fram undir nafninu „Skólahreysti“. Það var líka í fyrsta skipti að þátttakendurnir þurftu að fara í gegnum niðurskurð í undanúrslitum. Tíu skólar kepptu svo í úrslitakeppni í [[Laugardalshöll]].<ref>[https://timarit.is/page/3890295?iabr=on#page/n74/mode/1up ''Salaskóli stóð uppi sem sigurvegari''], Fréttablaðið, 3.apríl 2006, bls. 31</ref><ref>[https://timarit.is/page/4127067?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Hraustir unglingar sem gefa ekkert eftir''], Morgunblaðið, 3.apríl 2006, bls. 2</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/366122880089694 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Hlíðaskóli|<span style="color:Purple;">Hlíðaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''55,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 3 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''56,5''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2007''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Í fyrsta skipti voru líka skólar utan höfuðborgarsvæðisins með. 96 grunnskólar tóku þátt í forkeppnum. Úrslit með tíu grunnskólum voru í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/5890383?iabr=on#page/n27/mode/1up ''Lófatölvustríð og skólahreysti''], DV, 26. apríl 2007, bls. 28</ref><ref>[https://timarit.is/page/4159729?iabr=on#page/n55/mode/1up ''Lindaskóli sigurvegari''], Morgunblaðið, 27. apríl 2007, bls. 1 (Í þessari mbl-grein er villa sem var leiðrétt daginn eftir: [https://timarit.is/page/4159822?iabr=on#page/n44/mode/1up ''Salaskóli vann í fyrra''], Morgunblaðið, 28. apríl 2007, bls. 45)</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/361824390530848 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Hagaskóli|<span style="color:Purple;">Hagaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''41,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Breiðholtsskóli|<span style="color:Purple;">Breiðholtsskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''38,5''' |- | rowspan="3" | 4 | style="background:gold;" | '''Hagaskóli''' | style="background:gold;" | '''53,0''' | rowspan="3" | 17. apríl '''2008''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 106 skólar tóku þátt. Úrslit með tíu grunnskólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/4188059?iabr=on#page/n42/mode/1up ''Hagaskóli vann Skólahreysti''], Morgunblaðið, 18. apríl 2008, bls. 43</ref><ref>[https://timarit.is/page/6317399?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Hagaskóli vann Skólahreysti 2008''], Vesturbæjarblaðið, 1. maí 2008, bls. 6</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/298725803537978 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref><br/>Grunnskóli Siglufjarðar í bronssætinu hér sameinaðist Grunnskóla Ólafsfjarðar árið 2010 og heitir síðan „Grunnskóli Fjallabyggðar“.<ref>[https://timarit.is/page/5350352?iabr=on#page/n11/mode/1up ''Veðurfar og mannlíf gott í Siglufirði''], Morgunblaðið, 4. janúar 2011, bls. 12</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''50,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Grunnskóli Siglufjarðar''' | style="background:#cd7f32;" | '''40,5''' |- | rowspan="3" | 5 | style="background:gold;" | '''[[Heiðarskóli|<span style="color:Purple;">Heiðarskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''55,0''' | rowspan="3" | 30. apríl '''2009''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 117 grunnskólar tóku þátt í forkeppnum. Svo kepptu tólf skólar til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/skolahreysti/2009/02/12/500_keppa_i_skolahreysti/ |title=500 keppa í skólahreysti |date=2009-02-12 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/04/30/heidarskoli_vann_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli vann skólahreysti |date=2009-04-30 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/4205343?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Lið Heiðarskóla hraustast allra''], Fréttablaðið, 1. maí 2009, bls. 1</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/189122591208858 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | ''' [[Foldaskóli|<span style="color:Purple;">Foldaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''46,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Háteigsskóli|<span style="color:Purple;">Háteigsskóli</span>]] ''' | style="background:#cd7f32;" | '''45,5''' |- | rowspan="3" | 6 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''67,0 | rowspan="3" | 29. apríl '''2010''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 120 skólar skráðu sig til leiks. Úrslitakeppni með tölf grunnskólum fór fram í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/skolahreysti-ad-hefjast |title=Skólahreysti að hefjast |date=2010-02-23 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/5304664?iabr=on#page/n9/mode/1up ''Ótrúlegt hvað þau leggja mikið á sig''], Monitor, 29. apríl 2010, bls. 10</ref><ref>[https://timarit.is/page/5320479?iabr=on#page/n47/mode/1up ''Liðugir í Lindaskóla unnu''], Morgunblaðið, 30. apríl 2010, bls. 1</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02q44Gx9GVogUtrxi9EiqyuopUKJBLmCPvHPiMgK2XapnKVrs4z9aQGfKmuLvLLe4Fl Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2010]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=10150720957424302&set=a.10150697467649302 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''53,0 |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Lágafellsskóli|<span style="color:Purple;">Lágafellsskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,5''' |- | rowspan="3" | 7 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 28. apríl '''2011''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum fór fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/5368207?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Munaði einu stigi''], Morgunblaðið, 30. apríl 2011, bls. 4</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/159880817472226 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''59,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Grunnskólinn á Ísafirði|<span style="color:Purple;">Grunnskólinn á Ísafirði</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''51,0''' |- | rowspan="3" | 8 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''62,0''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2012''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 130 grunnskólar tóku þátt. Tólf þeirra kepptu svo til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti-0 |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2012-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/04/26/holtaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2012-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/6015667?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Gull til Holtaskóla – silfur til Heiðarskóla''], Morgunblaðið, 27. apríl 2012, bls. 2</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''58,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Hagaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''43,0''' |- | rowspan="3" | 9 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''53,5''' | rowspan="3" | 2. maí '''2013''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 120 grunnskólar tóku þátt. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/6046965?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Nemendur Holtaskóla sigruðu þriðja árið í röð''], Morgunblaðið, 3. maí 2013, bls. 1</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2013-05-02 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Breiðholtsskóli''' | style="background:silver;" | '''50,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,0''' |- | rowspan="3" | 10 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''56,0''' | rowspan="3" | 16. maí '''2014''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 110 grunnskólar tóku þátt. Tólf skólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/heidarskoli-skolahreystimeistari-2014 |title=Heiðarskóli Skólahreystimeistari 2014 |date=2014-05-16 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/6076943?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Sigurgleði keppenda úr Heiðarskóla''], Morgunblaðið, 17. maí 2014, bls. 1</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''51,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Seljaskóli|<span style="color:Purple;">Seljaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,5''' |- | rowspan="3" | 11 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''58,5''' | rowspan="3" | 22. apríl '''2015''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf grunnskólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-skolahreystimeistari-2015 |title=Holtaskóli Skólahreystimeistari 2015 |last=Gunnarsdóttir |first=Elín Heiður |date=2015-04-22 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Uac4g80vQ7o |title=Skólahreysti 2015 Allt Saman |date=2015-04-24 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/Uploads/Images/Skolahreysti/2015/2015-urslit/index.html?fbclid=IwY2xjawKWA5JleHRuA2FlbQIxMQABHj2hPnVEaaMI_iy69Nv4v3D0j1m4ZTd9I-QkswcBpmXlRCAe9K0ecq2L_3IB_aem_OxeGziemi7EmWZGCcoAKbw#Skolahreysti-urslit-keppni-283.jpg |title=Úrslit í Skólahreysti 2015 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Réttarholtsskóli|<span style="color:Purple;">Réttarholtsskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''51,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 12 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''63,5''' | rowspan="3" | 20. apríl '''2016''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 108 skólar tóku þátt. Tólf skólar voru í úrslitum í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/6764917?iabr=on#page/n31/mode/1up ''Úrslitastundin nálgast''], Morgunblaðið, 17. apríl 2016, bls. 32</ref><ref name=youtube-2016-04-21>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pXQBeinNPAI |title=Skólahreysti 2016 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2016-04-21 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/04/20/holtaskoli_vann_skolahreysti/ |title=Holtaskóli vann Skólahreysti |date=2016-04-20 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti-1 |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |last=Jósepsson |first=Ævar Örn |date=2016-04-21 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Síðuskóli''' | style="background:silver;" | '''55,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Stóru-Vogaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,5''' |- | rowspan="3" | 13 | style="background:gold;" | '''Síðuskóli''' | style="background:gold;" | '''59,0''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2017''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Þetta var í fyrsta skipti sem skóli utan Reykjaness og höfuðborgarsvæðisins vinnur í keppninni. 95 grunnskólar tóku þátt. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GiPevutmcjA |title=Skólahreysti 2017 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2017-04-28 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/04/26/siduskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Síðuskóli sigraði í Skólahreysti |date=2017-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/sjadu-otrulegt-islandsmet-siduskola |title=Sjáðu ótrúlegt Íslandsmet Síðuskóla |last=Harðarson |first=Haukur |date=2017-04-27 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''52,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Laugalækjarskóli|<span style="color:Purple;">Laugalækjarskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''47,5''' |- | rowspan="3" | 14 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 2. maí '''2018''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf lið voru í úrslitakeppni í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yMnBVZQpuAc |title=Skólahreysti 2018 Þættir og Úrslit Allt Saman |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/02/heidarskoli_sigurvegari_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli sigurvegari Skólahreysti |date=2018-05-02 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/02/stemning_a_urslitakvoldi_skolahreysti_myndir/ |title=Stemning á úrslitakvöldi Skólahreysti (Myndir) |date=2018-05-02 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2018/05/03/heidarskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti |title=Heiðarskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti |date=2018-05-03 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''48,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Grunnskólinn Hellu''' | style="background:#cd7f32;" | '''47,5''' |- | rowspan="3" | 15 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''56,0''' | rowspan="3" | 8. maí '''2019''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf grunnskólar tóku þátt í úrslitakeppni í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BbmBVeCA2ic |title=Skólahreysti 2019 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2019-05-10 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/urslit-skolahreysti-i-laugardalsholl-i-kvold |title=Úrslit Skólahreysti í Laugardalshöll í kvöld |last=Arnarsdóttir |first=Kristjana |date=2019-05-08 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nyr.ruv.is/frettir/ithrottir/lindaskoli-vann-skolahreysti |title=Lindaskóli vann Skólahreysti |last=Eiríksson |first=Valur Páll |date=2019-05-08 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=mbl-2019-05-08>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/05/08/lindaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Lindaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2019-05-08 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/202051701d/linda-skoli-stod-uppi-sem-sigur-vegari-i-skola-hreysti |title=Lindaskóli stóð uppi sem sigurvegari í Skólahreysti |last=Hilmarsdóttir |first=Sunna Kristín |date=2019-05-09 |website=visir.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2019/05/09/lindaskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti |title=Lindaskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti |date=2019-05-09 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''55,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''53,0''' |- | rowspan="3" | 16 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''43,0''' | rowspan="3" | 30. maí '''2020''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Vegna [[Covid-19 faraldurinn|kórónufaraldursins]] voru riðlarnir í undanúrslitum blandaðir, ekki landsbyggðaskiptir eins og í árunum á undan. Það voru engir áhorfendur þegar átta skólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/smartland/fjolskyldan/2020/05/26/skolahreysti_keyrt_i_gegn_a_thremur_dogum/ |title=Skólahreysti keyrt í gegn á þremur dögum |date=2020-05-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/05/30/lindaskoli_sigradi_i_skolahreysti_annad_arid_i_rod/ |title=Lindaskóli sigraði í Skólahreysti annað árið í röð |date=2020-05-30 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2020-05-30-lindaskoli-vann-skolahreysti-annad-arid-i-rod |title=Lindaskóli vann Skólahreysti annað árið í röð |last=Eiríksson |first=Valur Páll |date=2020-05-30 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2020-06-02>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2020/06/02/lindaskoli-vardi-titillin-i-skolahreysti4 |title=Lindaskóli varði titilinn í Skólahreysti |date=2020-06-02 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V37HbI5_HxY |title=Skólahreysti 2020 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2020-06-03 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''37,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Árbæjarskóli|<span style="color:Purple;">Árbæjarskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''32,0''' |- | rowspan="3" | 17 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''64,0''' | rowspan="3" | 29. maí '''2021''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Vegna kórónufaraldursins voru áhorfendur ekki leyfðir þegar tólf grunnskólar kepptu til úrslita í íþróttamiðstöð Mýrin í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/05/29/heidarskoli_sigradi_med_halfu_stigi/ |title=Heiðarskóli sigraði með hálfu stigi |date=2021-05-29 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2021/06/01/heidarskoli-vann-aesispennandi-urslitakeppni-skolahreysti-2021 |title=Heiðarskóli vann æsispennandi úrslitakeppni Skólahreysti 2021 |date=2021-06-01 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=youtube-2021-07-11>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=T-HrNzhOuWs |title=Skólahreysti 2021 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2021-07-11 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''63,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Flóaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''55,0''' |- | rowspan="3" | 18 | style="background:gold;" | '''Flóaskóli''' | style="background:gold;" | '''61,5''' | rowspan="3" | 21. maí '''2022''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum fór fram í Mýrinni í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2022/05/21/floaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Flóaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2022-05-21 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mO5NNZvt0i4 |title=Skólahreysti 2022 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2022-05-22 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2022/05/23/floaskoli-sigradi-i-skolahreysti-2022 |title=Flóaskóli sigraði í Skólahreysti 2022 |date=2022-05-23 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0iTVhteyEzqsaJjdbuGNyxGbvLw4DWpz6wCP5npfWzKZRJEG5jam6r59WVKxqdKYYl Facebook síða – Skólahreysti, 21. maí 2022]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Hraunvallaskóli''' | style="background:silver;" | '''58,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Holtaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''54,5''' |- | rowspan="3" | 19 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''67,0''' | rowspan="3" | 20. maí '''2023''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitin með tólf grunnskólum fóru fram í Laugardalshöll. <ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0zNyZTBNPT77vwHrP9XHgavAUoamYEfng72JjxBoBga2RPxsR4dgB5XEoaoun1oUEl Facebook síða – Skólahreysti, 20. maí 2023]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2023/05/21/heidarskoli_vann_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli vann Skólahreysti |date=2023-05-21 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_R7bwgytBtg |title=Skólahreysti 2023 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2023-05-28 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''50,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Garðaskóli|<span style="color:Purple;">Garðaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''42,0''' |- | rowspan="3" | 20 | style="background:gold;" | '''Flóaskóli''' | style="background:gold;" | '''57,5''' | rowspan="3" | 25. maí '''2024''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum var í Mýrinni í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/05/26/floaskoli_vann_skolahreysti/ |title=Flóaskóli vann Skólahreysti |date=2024-05-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2024/05/27/lid-floaskola-er-sigurvegari-skolahreysti-2024 |title=Lið Flóaskóla er sigurvegari Skólahreysti 2024 |date=2024-05-27 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vPlfBJdu2UE |title=Skólahreysti 2024 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2024-07-15 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''57,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Laugalandsskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,0''' |- | rowspan="3" | 21 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''58,0''' | rowspan="3" | 24. maí '''2025''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf skólar kepptu í úrslitakeppni í Íþróttahúsinu Varmá í Mosfellsbæ.<br/>Í beinni sjónvarpsútsendingu af keppninni urðu þau mistök að Flóaskóli endaði í 4. sæti þegar stigin úr hraðaþraut voru ekki rétt talin fyrir verðlaunaafhendingu. Það var leiðrétt eftir á þannig að Flóaskóli endaði í 3. sæti sem var svo staðfest á Facebook síðu Skólahreysti.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36093/ao6mmp |title=Skólahreysti Úrslit |date=2025-05-24 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2025-05-25>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2025/05/26/holtaskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti-2025 |title=Holtaskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti 2025 |date=2025-05-26 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-27}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=1113048364189675&set=pcb.1113049024189609&locale=is_IS Facebook síða – Skólahreysti, 25. maí 2025]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Langholtsskóli''' | style="background:silver;" | '''56,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Flóaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 22 | style="background:gold;" | '''Grunnskóli Húnaþings vestra''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 23. maí '''2026''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 81 grunnskóli tók þátt í heild. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í íþróttahöllinni að Varmá.<ref name=úrslit_2026>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36094/ao70f8 |title=Skólahreysti – Úrslit |date=2026-05-23 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-23-grunnskoli-hunathings-vestra-sigradi-i-skolahreysti-476297 |title=Grunnskóli Húnaþings vestra sigraði í Skólahreysti |last1=Friðriksdóttir |first1=Brynja Dögg |last2= Hjartardóttir |first2=Sigrún Björk |date=2026-05-23 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''54,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Víðistaðaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''54,0''' |} ==Skólahreystimet== (Staða: 2026) {| class="wikitable" style="text-align: center;" |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#FFFFCC; text-align: left;"| '''Upphífingar''' |- | style="width: 80px; background:#FFFFCC;" | 68 stk. | style="width: 430px; background:#FFFFCC;" | Svanur Bergvins Guðmundsson<ref name=lb-2025-05-25/> | style="width: 190px; background:#FFFFCC;" | Holtaskóli | style="width: 60px; background:#FFFFCC;" | 2025 |- | style="background:#FFFFCC;" | 67 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Ari Tómas Hjálmarsson<ref name=lb-2020-06-02/> | style="background:#FFFFCC;" | Árbæjarskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2020 |- | style="background:#FFFFCC;" | 65 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Svanur Bergvins Guðmundsson<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#FFFFCC;" | Holtaskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2025 |- | style="background:#FFFFCC;" | 62 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Ari Einarson<ref name=undanúrslit_5–2026>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36094/ao70f5 |title=Skólahreysti – Þáttur 5 af 9 |date=2026-05-06 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref> | style="background:#FFFFCC;" | Heiðarskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2026 |- | style="background:#FFFFCC;" | 61 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Hjálmar Óli Jóhannesson<ref name=youtube-2016-04-21/> | style="background:#FFFFCC;" | Egilsstaðaskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2016 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#FFCCFF; text-align: left;"| '''Armbeygjur''' |- | style="background:#FFCCFF;" | 177 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Jóhanna Júlía Júlíusdóttir<ref name=mbl_2012-03-11>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/11/slo_islandsmet_i_armbeygjum/ |title=Sló Íslandsmet í armbeygjum í Skólahreysti |date=2012-03-11 |website=mbl.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Myllubakkaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2012 |- | style="background:#FFCCFF;" | 107 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Dóra Sóldís Ásmundardóttir<ref name=mbl_2012-03-11/> | style="background:#FFCCFF;" | Lækjarskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2012 |- | style="background:#FFCCFF;" | 106 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Snjólaug Heimisdóttir<ref>[https://timarit.is/page/5362910?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Skólahraustir Norðlendingar''], Morgunblaðið, 26. mars 2011, bls. 1</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Giljaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |- | style="background:#FFCCFF;" | 100 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Dóra Sóldís Ásmundardóttir<ref name=mbl_2011-03-05_bls.-25>[https://timarit.is/page/5362462?iabr=on#page/n24/mode/1up ''Tvö ný Íslandsmet sett í Skólahreysti í vikunni''], Morgunblaðið, 5. mars 2011, bls. 25</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Lækjarskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |- | style="background:#FFCCFF;" | 98 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Jóhanna Júlía Júlíusdóttir<ref>[https://timarit.is/page/5362462?iabr=on#page/n24/mode/1up ''Tvö ný Íslandsmet sett í Skólahreysti í vikunni''], Morgunblaðið, 5. mars 2011, bls. 25</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Myllubakkaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#99FF99; text-align: left;"| '''Dýfur''' |- | style="background:#99FF99;" | 101 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=fb_2021-04-25>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02VVbCD4bV1rDMDiWjQg5Vcxm4Ce1jVjykgf7kWWdLgrFMC7jGnnWv1CCSjTCe1Jjyl Facebook síða – Skólahreysti, 25. apríl 2021]</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2012 |- | style="background:#99FF99;" | 85 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=fb_2021-04-25/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2012 |- | style="background:#99FF99;" | 83 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=mbl_2011-03-05_bls.-25/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2011 |- | style="background:#99FF99;" | 81 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref>[https://timarit.is/page/5075504?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Lindaskóli vann Skólahreysti''], Fréttablaðið, 30. apríl 2010, bls. 1</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2010 |- | style="background:#99FF99;" | 79 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref>[https://timarit.is/page/5320348?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Úrslitin eru óskrifað blað''], Morgunblaðið, 28. apríl 2010, bls. 13</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2010 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#CCECFF; text-align: left;"| '''Hreistigreip''' |- | style="background:#CCECFF;" | 30,09 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=undanúrslit_5–2026/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2026 |- | style="background:#CCECFF;" | 26,31 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=úrslit_2026/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2026 |- | style="background:#CCECFF;" | 25,01 mín | style="background:#CCECFF;" | Dagbjört Lilja Oddsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Lágafellsskóli | style="background:#CCECFF;" | 2025 |- | style="background:#CCECFF;" | 24,01 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2025 |- | style="background:#CCECFF;" | 23,02 mín | style="background:#CCECFF;" | Dagbjört Lilja Oddsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Lágafellsskóli | style="background:#CCECFF;" | 2025 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#DDDDDD; text-align: left;"| '''Hraðaþraut''' |- | style="background:#DDDDDD;" | 1,52 mín | style="background:#DDDDDD;" | María Helga Högnadóttir og Þórbergur Ernir Hlynsson<ref name=youtube-2021-05-29>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8rc7KKfuVfc |title=1:52 ÍSLANDSMET SKÓLAHREYSTI HRAÐAÞRAUT 2021 |date=2021-05-29 |website=youtube.com |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Laugalækjaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | style="background:#DDDDDD;" | 2,00 mín | style="background:#DDDDDD;" | María Helga Högnadóttir og Þórbergur Ernir Hlynsson<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2021-05-12-metaregn-i-skolahreysti |title=Metaregn í Skólahreysti |last=Pálsdóttir |first=Edda Sif |date=2021-05-12 |website=ruv.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Laugalækjaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | style="background:#DDDDDD;" | 2,02 mín | style="background:#DDDDDD;" | Katrín Hekla Magnúsdóttir og Lúkas Magni Magnason<ref name=youtube-2021-05-29/> | style="background:#DDDDDD;" | Lindaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | rowspan="2" style="background:#DDDDDD;"| 2,03 mín | style="background:#DDDDDD;" | Klara Lind Þórarinsdóttir og Eyþór Jónsson<ref name=mbl-2019-05-08/> | style="background:#DDDDDD;" | Heiðarskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2019 |- | style="background:#DDDDDD;" | Embla Dögg Sævarsdóttir og Ragúel Pino Alexandersson<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/sjadu-otrulegt-islandsmet-siduskola |title=Sjáðu ótrúlegt Íslandsmet Síðuskóla |last=Harðarson |first=Haukur |date=2017-04-27 |website=ruv.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Síðuskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2017 |} ==Skólar með flest verðlaunasæti== (Staða: 2026) {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 30px;" | ! style="width: 210px;" | Skóli ! style="width: 40px; background:gold;" | Gull ! style="width: 40px; background:silver;" | Silfur ! style="width: 40px; background:#cd7f32;" | Brons |- | 1 | '''Holtaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''6''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 2 | '''Heiðarskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''5''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 3 | '''Lindaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''4''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''3''' |- | 4 | '''Flóaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''2''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''2''' |- | 5 | '''Hagaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''1''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 6 | '''Síðuskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''1''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | rowspan="3" | 7 | '''Grunnskóli Húnaþings vestra''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | '''Hjallaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | '''Salaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | 10 | '''Laugalækjarskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''–''' | style="40px; background:silver;" | '''4''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |} ==Frægir keppendur í Skólahreysti== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 200px;" | Nafn ! style="width: 190px;" | Skóli ! style="width: 60px;" | Ár |- | [[Annie Mist Þórisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/k/d7f0d5e0-6c8b-4270-97d7-0b03176a3ee6-1685124885974/-annie-mist-fekk-hreystineistann-i-skolahreysti- |title=„Annie Mist fékk hreystineistann í Skólahreysti“ |date=2023-05-26 |website=visir.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=Annie_Mist/> | Snælandsskóli | 2005 |} ==Ýmislegt um Skólahreysti== ===Stofnendur=== Hjónin Andrés Guðmundsson og Lára Berglind Helgadóttir hafa séð um Skólahreysti síðan þau stofnuðu þessa keppni árið 2005. Þau voru á þessum tíma með Icefitness hreystikeppni fyrir fullorðna sem var fyrirmynd fyrir Skólahreysti.<ref>[https://timarit.is/page/5513703?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Grunnskólakrakkar í formi''], DV, 27. apríl 2005, bls. 18</ref><ref>[https://timarit.is/page/7051584?iabr=on#page/n16/mode/2up ''Góðir hlutir gerast hægt''], Mosfellingur, 3. febrúar 2011, bls. 16–17</ref><ref>[https://timarit.is/page/3888878?iabr=on#page/n11/mode/1up ''Allir með kraftadellu á heimilinu''], Fréttablaðið, 15. mars 2006, bls. 12</ref><ref>[https://timarit.is/page/5749408?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Hreystiforstjóri Íslands!''], Blaðið, 26. apríl 2007, bls. 18</ref><ref>[https://timarit.is/page/3614570?iabr=on#page/n47/mode/1up ''Hraustustu kropparnir''], 24 stundir, 15. nóvember 2007, bls. 48</ref><ref>[https://timarit.is/page/6011899?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Tarsanleikurinn býr í okkur öllum''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 2</ref> ===Styrktaraðilar=== Aðalstyrktaraðilar Skólahreysti hafa verið Osta- og smjörsalan (2005–2006) / [[Mjólkursamsalan]] (2007–2013)<ref>[https://timarit.is/page/5303239?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Íslensk æska í fyrsta sæti''], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010, bls. 4</ref><ref>[https://timarit.is/page/5355450?iabr=on#page/n7/mode/1up ''„Krafturinn í krökkunum er rosalegur“''], Morgunblaðið – Morgunblaðið C, 1. mars 2011, bls. 8</ref><ref>[https://timarit.is/page/6011907?iabr=on#page/n9/mode/1up ''Markmiðin eru alveg skýr''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 10</ref> (Osta- og smjörsalan sameinaðist MS í lok ársins 2006<ref>[https://timarit.is/page/4146930?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Starfsemi um áramót''], Morgunblaðið – Morgunblaðið B, 30. nóvember 2006, bls. 13</ref> þannig að hér er um sama styrktaraðila að ræða frá 2005 til 2013) og [[Landsbankinn]] (síðan 2014)<ref>[https://timarit.is/page/6326419?iabr=on#page/n8/mode/1up ''Landsbankinn nýr bakhjarl Skólahreysti''], Austurland, 6. mars 2014, bls. 9</ref>. Auk þess hefur Skólahreysti notið stuðnings [[Toyota]], [[Mennta- og menningarmálaráðuneyti Íslands|menntamálaráðuneytis]], [[Heilbrigðisráðuneyti Íslands|heilbrigðisráðuneytis]], [[Norræna ráðherranefndin|norrænu ráðherranefndarinnar]], [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþrótta og Ólympíusambands Íslands]] og [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélaga]].<ref>[https://timarit.is/page/6663185?iabr=on#page/n13/mode/1up ''Skólahreysti 2007''], Skólavarðan, 1. febrúar 2007, bls. 14</ref><ref name=grein-mbl_2011-03-01_bls.-6/><ref>[https://timarit.is/page/7066788?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Stærsti sigurinn er að taka þátt''], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019, bls. 1–2</ref> Vorið 2026 urðu [[Íslandspóstur|Pósturinn]]<ref>{{Cite web|url=https://posturinn.is/frettir/almennar-frettir/2026/posturinn-studningsadili-skolahreysti/ |title=Pósturinn og Skólahreysti í samstarfi |date=2026-04-29 |website=posturinn.is |access-date=2026-05-09}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0aMYjijFrgbw4KQdMFGcrYjruVmk7bWARHKv2xX8biH1FXVQ1T8QHF5V9osefCYsCl Facebook síða – Skólahreysti, 21. apríl 2026]</ref><ref>[https://www.facebook.com/posturinn/posts/pfbid0k3DWMqzjAoUR6JJVRy1Hw4TLjGELH7ghL3UjphnQW4MqLzXX2WzkwsdXA1jHfNTEl Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2026]</ref>, lýsi ehf.<ref>[https://www.instagram.com/p/DXrFo3bCIrQ/ Instagram síða – Skólahreysti, 28. apríl 2026]</ref>, [[Krónan (verslun)|Krónan]]<ref>{{Cite web|url=https://kronan.is/frettir/kronan-og-skolahreysti-i-samstarf |title=Krónan og Skólahreysti í samstarf! |date=2026-04-21 |website=kronan.is |access-date=2026-05-24}}</ref> og [[:en:BYD Company|BYD]]<ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02xUDfrc5b7PDNX5CMLoVkTZ6gxpxbQ4MiAeTB4sHeVPvc42Z3jefZNEu5M5v2utz9l Facebook síða – Skólahreysti, 24. febrúar 2026]</ref> samstarfsaðilar Skólahreysti. ===Kynnir=== [[Jón Jósep Snæbjörnsson]] („Jónsi“) hefur verið kynnir Skólahreysti síðan 2008. Hefð er að hann tilkynnir í lok keppninnar hvaða skólar hafa lent í fyrstu þremur sætum.<ref>[https://timarit.is/page/6501734?iabr=on#page/n27/mode/1up ''Hreystineistinn''], DV, 22. janúar 2008, bls. 28</ref><ref>[https://timarit.is/page/5303249?iabr=on#page/n13/mode/1up ''Stoltur af að vera með''], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010, bls. 14</ref><ref>[https://timarit.is/page/6888550?iabr=on#page/n45/mode/1up ''Best af öllu að mega lifa''], Fréttablaðið – Kynningarblað Fólk, 18. nóvember 2017, bls. 6</ref> ==Tenglar== * [https://www.facebook.com/skolahreysti Facebook síða - Skólahreysti] ==Tengt efni== * [https://timarit.is/page/5303236?iabr=on#page/n0/mode/1up Sérblað Skólahreysti (32 blaðsíður)], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010 * [https://timarit.is/page/5355443?iabr=on#page/n0/mode/1up Sérblað Skólahreysti (24 blaðsíður)], Morgunblaðið – Morgunblaðið C, 1. mars 2011 * Soffía Kristín Björnsdóttir, [https://skemman.is/bitstream/1946/9600/1/Lokaverkefni%20til%20B.Ed%20gr%C3%A1%C3%B0u.pdf ''Áhrif Skólahreysti á íþróttakennslu í grunnskólum landsins''], Lokaverkefni til B.Ed gráðu í íþrótta- og heilsufræði, Háskóli Íslands, 2011 * Guðrún Bentína Frímannsdóttir, Íris Ósk Arnarsdóttir [https://skemman.is/bitstream/1946/12465/1/LOKARITGER%C3%90_IRISOGBENTINA.pdf ''Áhrif Skólahreysti á grunnskólanemendur''], Lokaverkefni í íþróttafræði BSc, Háskólinn í Reykjavík, 2012 * [https://timarit.is/page/7066787?iabr=on#page/n16/mode/1up Sérblað Skólahreysti (8 blaðsíður)], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019 ==Tilvísanir== <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] eu4hnot7e3pv7ucolz2j16nzcz5480y 1964094 1964093 2026-05-24T03:04:37Z Stillbusy 42433 1964094 wikitext text/x-wiki Skólahreysti er árleg krafta- og úthaldskeppni grunnskóla á Íslandi. Markmið keppninar er að hvetja börn til almennrar hreyfingar og að taka þátt í íþróttum þar sem þau vinna að mestu leyti með eigin líkama í þrautum. {{tilvitnun2| Skólahreysti er vettvangur pilta og stúlkna þar sem framtak einstaklingsins og samheldni liðsheildar skilar árangri í heilbrigðri íþrótt byggðri á gildum almennrar íþróttakennslu. Skólahreysti snýst ekki um að sigra eða vera bestur. Skólahreysti snýst um að þroska andlegt og líkamlegt atgervi samhliða því að efla félagsleg samskipti kennara, nemenda og foreldra.|Gildi Skólahreysti<ref>[https://timarit.is/page/7066794?iabr=on#page/n23/mode/1up ''Gildi Skólahreysti''], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019, bls. 8</ref>}} ==Keppnisfyrirkomulag Skólahreysti== Skólahreysti er liðakeppni. Hver grunnskóli sem tekur þátt sendir eitt keppnislið skipað tveimur drengjum og tveimur stúlkum úr 9. eða 10. bekk (má vera úr 8. bekk ef sótt er um undanþágu). Keppnisþrautir eru fimm: upphífingar, armbeygjur, dýfur, hreistigreip (að hanga eins lengi á slá og mögulegt er) og hraðaþraut (fara eins hratt og hægt er yfir keppnisbraut þar sem þarf að hlaupa í dekkjum, handlanga sig áfram í stiga og á röri, klifra yfir fimm metra háan turn, skríða undir net, bera sekki, vippa gúmmíkúlu upp á kassa, sippa, lesa sig upp kaðal og setjast að lokum inn í bíl)<ref>[https://timarit.is/page/6011904?iabr=on#page/n6/mode/2up ''Skólahreysti''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 6–7</ref>. Annar strákurinn úr hverju liði keppir í upphífingum og dýfum, og önnur stelpan keppir í armbeygjum og hreistigreip. Svo keppa hinn strákurinn og hin stelpan úr liðinu saman í hraðaþraut. Það lið sem fær flest samanlögð stig úr þessum fimm keppnisgreinum stendur uppi sem sigurvegari. Þar sem margir grunnskólar frá öllu landinu taka þátt í Skólahreysti þurfa þeir að fara í gegnum niðurskurð í forkeppnum áður en bestu skólarnir mæta í úrslitakeppni.<ref>[https://timarit.is/page/3888189?iabr=on#page/n73/mode/1up ''Dustar rykið af Tarzan-leiknum''], Fréttablaðið, 5. mars 2006, bls. 38</ref><ref>[https://timarit.is/page/3624212?iabr=on#page/n29/mode/1up ''Kemur krökkum á góða hreyfingu''], 24 stundir, 24. janúar 2008, bls. 30</ref><ref>[https://timarit.is/page/4223991?iabr=on#page/n21/mode/2up ''Skólahreysti – stærri en nokkru sinni fyrr''], Skinfaxi, 1. febrúar 2008, bls. 22–23</ref><ref name=grein-mbl_2011-03-01_bls.-6>[https://timarit.is/page/5355448?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Hvað er Skólahreysti?''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 1. mars 2011, bls. 6</ref> ==Úrslit== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 30px;" | ! style="width: 210px;" | Skóli ! style="width: 50px;" | Stig ! style="width: 100px;" | Dagsetning ! Athugasemdir og heimildir |- | rowspan="3" | 1 | style="background:gold;" | '''[[Álfhólsskóli|<span style="color:Purple;">Hjallaskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''71,0''' | rowspan="3" | 29. apríl '''2005''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Þá hét þessi keppni ekki „Skólahreysti“ heldur „Grunnskólamót UMSK í fitness“. Sex grunnskólar frá sambandssvæðinu [[Ungmennasamband Kjalarnesþings |UMSK]] tóku þátt. Þetta mót var haldið í íþróttahúsi að Varmá í Mosfellsbæ.<ref>{{Cite web|url=https://umsk.is/wp-content/uploads/2021/09/2005.pdf |title=Skýrsla 82. ársþings Ungmennasambands Kjalarnesþings |last1=Friðríksson |first1=Valdimar Leó |last2=Hilmarsson |first2=Birgir Ari |page=14 |date=2006-02-09 |website=umsk.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo/?fbid=424512874301&set=a.424512799301 Facebook síða – Skólahreysti, 31. ágúst 2010]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=10158386405304302&set=pcb.10158386417149302 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2021]</ref><ref name=Annie_Mist>[https://www.facebook.com/skolahreysti/videos/819679498983836/ Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2021]</ref><br/>Sigurvegarinn Hjallaskóli sameinaðist Digranesskóla 2010 og heitir síðan „Álfhólsskóli“.<ref>[https://timarit.is/page/5324453?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Gengu fylktu liði í nýjan Álfhólsskóla''], Morgunblaðið, 9. júní 2010, bls. 6</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Varmárskóli|<span style="color:Purple;">Varmárskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''64,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Smáraskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''61,5''' |- | rowspan="3" | 2 | style="background:gold;" | '''[[Salaskóli|<span style="color:Purple;">Salaskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''59,0''' | rowspan="3" | 2. apríl '''2006''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 42 skólar af höfuðborgasvæðinu tóku þátt. Þá fór þessi keppni í fyrsta skipti fram undir nafninu „Skólahreysti“. Það var líka í fyrsta skipti að þátttakendurnir þurftu að fara í gegnum niðurskurð í undanúrslitum. Tíu skólar kepptu svo í úrslitakeppni í [[Laugardalshöll]].<ref>[https://timarit.is/page/3890295?iabr=on#page/n74/mode/1up ''Salaskóli stóð uppi sem sigurvegari''], Fréttablaðið, 3.apríl 2006, bls. 31</ref><ref>[https://timarit.is/page/4127067?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Hraustir unglingar sem gefa ekkert eftir''], Morgunblaðið, 3.apríl 2006, bls. 2</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/366122880089694 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Hlíðaskóli|<span style="color:Purple;">Hlíðaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''55,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 3 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''56,5''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2007''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Í fyrsta skipti voru líka skólar utan höfuðborgarsvæðisins með. 96 grunnskólar tóku þátt í forkeppnum. Úrslit með tíu grunnskólum voru í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/5890383?iabr=on#page/n27/mode/1up ''Lófatölvustríð og skólahreysti''], DV, 26. apríl 2007, bls. 28</ref><ref>[https://timarit.is/page/4159729?iabr=on#page/n55/mode/1up ''Lindaskóli sigurvegari''], Morgunblaðið, 27. apríl 2007, bls. 1 (Í þessari mbl-grein er villa sem var leiðrétt daginn eftir: [https://timarit.is/page/4159822?iabr=on#page/n44/mode/1up ''Salaskóli vann í fyrra''], Morgunblaðið, 28. apríl 2007, bls. 45)</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/361824390530848 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Hagaskóli|<span style="color:Purple;">Hagaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''41,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Breiðholtsskóli|<span style="color:Purple;">Breiðholtsskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''38,5''' |- | rowspan="3" | 4 | style="background:gold;" | '''Hagaskóli''' | style="background:gold;" | '''53,0''' | rowspan="3" | 17. apríl '''2008''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 106 skólar tóku þátt. Úrslit með tíu grunnskólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/4188059?iabr=on#page/n42/mode/1up ''Hagaskóli vann Skólahreysti''], Morgunblaðið, 18. apríl 2008, bls. 43</ref><ref>[https://timarit.is/page/6317399?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Hagaskóli vann Skólahreysti 2008''], Vesturbæjarblaðið, 1. maí 2008, bls. 6</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/298725803537978 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref><br/>Grunnskóli Siglufjarðar í bronssætinu hér sameinaðist Grunnskóla Ólafsfjarðar árið 2010 og heitir síðan „Grunnskóli Fjallabyggðar“.<ref>[https://timarit.is/page/5350352?iabr=on#page/n11/mode/1up ''Veðurfar og mannlíf gott í Siglufirði''], Morgunblaðið, 4. janúar 2011, bls. 12</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''50,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Grunnskóli Siglufjarðar''' | style="background:#cd7f32;" | '''40,5''' |- | rowspan="3" | 5 | style="background:gold;" | '''[[Heiðarskóli|<span style="color:Purple;">Heiðarskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''55,0''' | rowspan="3" | 30. apríl '''2009''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 117 grunnskólar tóku þátt í forkeppnum. Svo kepptu tólf skólar til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/skolahreysti/2009/02/12/500_keppa_i_skolahreysti/ |title=500 keppa í skólahreysti |date=2009-02-12 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/04/30/heidarskoli_vann_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli vann skólahreysti |date=2009-04-30 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/4205343?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Lið Heiðarskóla hraustast allra''], Fréttablaðið, 1. maí 2009, bls. 1</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/189122591208858 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | ''' [[Foldaskóli|<span style="color:Purple;">Foldaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''46,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Háteigsskóli|<span style="color:Purple;">Háteigsskóli</span>]] ''' | style="background:#cd7f32;" | '''45,5''' |- | rowspan="3" | 6 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''67,0 | rowspan="3" | 29. apríl '''2010''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 120 skólar skráðu sig til leiks. Úrslitakeppni með tölf grunnskólum fór fram í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/skolahreysti-ad-hefjast |title=Skólahreysti að hefjast |date=2010-02-23 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/5304664?iabr=on#page/n9/mode/1up ''Ótrúlegt hvað þau leggja mikið á sig''], Monitor, 29. apríl 2010, bls. 10</ref><ref>[https://timarit.is/page/5320479?iabr=on#page/n47/mode/1up ''Liðugir í Lindaskóla unnu''], Morgunblaðið, 30. apríl 2010, bls. 1</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02q44Gx9GVogUtrxi9EiqyuopUKJBLmCPvHPiMgK2XapnKVrs4z9aQGfKmuLvLLe4Fl Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2010]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=10150720957424302&set=a.10150697467649302 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''53,0 |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Lágafellsskóli|<span style="color:Purple;">Lágafellsskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,5''' |- | rowspan="3" | 7 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 28. apríl '''2011''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum fór fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/5368207?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Munaði einu stigi''], Morgunblaðið, 30. apríl 2011, bls. 4</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/159880817472226 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''59,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Grunnskólinn á Ísafirði|<span style="color:Purple;">Grunnskólinn á Ísafirði</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''51,0''' |- | rowspan="3" | 8 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''62,0''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2012''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 130 grunnskólar tóku þátt. Tólf þeirra kepptu svo til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti-0 |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2012-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/04/26/holtaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2012-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/6015667?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Gull til Holtaskóla – silfur til Heiðarskóla''], Morgunblaðið, 27. apríl 2012, bls. 2</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''58,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Hagaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''43,0''' |- | rowspan="3" | 9 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''53,5''' | rowspan="3" | 2. maí '''2013''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 120 grunnskólar tóku þátt. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/6046965?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Nemendur Holtaskóla sigruðu þriðja árið í röð''], Morgunblaðið, 3. maí 2013, bls. 1</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2013-05-02 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Breiðholtsskóli''' | style="background:silver;" | '''50,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,0''' |- | rowspan="3" | 10 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''56,0''' | rowspan="3" | 16. maí '''2014''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 110 grunnskólar tóku þátt. Tólf skólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/heidarskoli-skolahreystimeistari-2014 |title=Heiðarskóli Skólahreystimeistari 2014 |date=2014-05-16 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/6076943?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Sigurgleði keppenda úr Heiðarskóla''], Morgunblaðið, 17. maí 2014, bls. 1</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''51,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Seljaskóli|<span style="color:Purple;">Seljaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,5''' |- | rowspan="3" | 11 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''58,5''' | rowspan="3" | 22. apríl '''2015''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf grunnskólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-skolahreystimeistari-2015 |title=Holtaskóli Skólahreystimeistari 2015 |last=Gunnarsdóttir |first=Elín Heiður |date=2015-04-22 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Uac4g80vQ7o |title=Skólahreysti 2015 Allt Saman |date=2015-04-24 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/Uploads/Images/Skolahreysti/2015/2015-urslit/index.html?fbclid=IwY2xjawKWA5JleHRuA2FlbQIxMQABHj2hPnVEaaMI_iy69Nv4v3D0j1m4ZTd9I-QkswcBpmXlRCAe9K0ecq2L_3IB_aem_OxeGziemi7EmWZGCcoAKbw#Skolahreysti-urslit-keppni-283.jpg |title=Úrslit í Skólahreysti 2015 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Réttarholtsskóli|<span style="color:Purple;">Réttarholtsskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''51,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 12 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''63,5''' | rowspan="3" | 20. apríl '''2016''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 108 skólar tóku þátt. Tólf skólar voru í úrslitum í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/6764917?iabr=on#page/n31/mode/1up ''Úrslitastundin nálgast''], Morgunblaðið, 17. apríl 2016, bls. 32</ref><ref name=youtube-2016-04-21>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pXQBeinNPAI |title=Skólahreysti 2016 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2016-04-21 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/04/20/holtaskoli_vann_skolahreysti/ |title=Holtaskóli vann Skólahreysti |date=2016-04-20 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti-1 |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |last=Jósepsson |first=Ævar Örn |date=2016-04-21 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Síðuskóli''' | style="background:silver;" | '''55,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Stóru-Vogaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,5''' |- | rowspan="3" | 13 | style="background:gold;" | '''Síðuskóli''' | style="background:gold;" | '''59,0''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2017''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Þetta var í fyrsta skipti sem skóli utan Reykjaness og höfuðborgarsvæðisins vinnur í keppninni. 95 grunnskólar tóku þátt. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GiPevutmcjA |title=Skólahreysti 2017 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2017-04-28 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/04/26/siduskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Síðuskóli sigraði í Skólahreysti |date=2017-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/sjadu-otrulegt-islandsmet-siduskola |title=Sjáðu ótrúlegt Íslandsmet Síðuskóla |last=Harðarson |first=Haukur |date=2017-04-27 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''52,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Laugalækjarskóli|<span style="color:Purple;">Laugalækjarskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''47,5''' |- | rowspan="3" | 14 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 2. maí '''2018''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf lið voru í úrslitakeppni í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yMnBVZQpuAc |title=Skólahreysti 2018 Þættir og Úrslit Allt Saman |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/02/heidarskoli_sigurvegari_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli sigurvegari Skólahreysti |date=2018-05-02 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/02/stemning_a_urslitakvoldi_skolahreysti_myndir/ |title=Stemning á úrslitakvöldi Skólahreysti (Myndir) |date=2018-05-02 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2018/05/03/heidarskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti |title=Heiðarskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti |date=2018-05-03 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''48,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Grunnskólinn Hellu''' | style="background:#cd7f32;" | '''47,5''' |- | rowspan="3" | 15 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''56,0''' | rowspan="3" | 8. maí '''2019''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf grunnskólar tóku þátt í úrslitakeppni í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BbmBVeCA2ic |title=Skólahreysti 2019 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2019-05-10 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/urslit-skolahreysti-i-laugardalsholl-i-kvold |title=Úrslit Skólahreysti í Laugardalshöll í kvöld |last=Arnarsdóttir |first=Kristjana |date=2019-05-08 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nyr.ruv.is/frettir/ithrottir/lindaskoli-vann-skolahreysti |title=Lindaskóli vann Skólahreysti |last=Eiríksson |first=Valur Páll |date=2019-05-08 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=mbl-2019-05-08>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/05/08/lindaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Lindaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2019-05-08 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/202051701d/linda-skoli-stod-uppi-sem-sigur-vegari-i-skola-hreysti |title=Lindaskóli stóð uppi sem sigurvegari í Skólahreysti |last=Hilmarsdóttir |first=Sunna Kristín |date=2019-05-09 |website=visir.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2019/05/09/lindaskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti |title=Lindaskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti |date=2019-05-09 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''55,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''53,0''' |- | rowspan="3" | 16 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''43,0''' | rowspan="3" | 30. maí '''2020''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Vegna [[Covid-19 faraldurinn|kórónufaraldursins]] voru riðlarnir í undanúrslitum blandaðir, ekki landsbyggðaskiptir eins og í árunum á undan. Það voru engir áhorfendur þegar átta skólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/smartland/fjolskyldan/2020/05/26/skolahreysti_keyrt_i_gegn_a_thremur_dogum/ |title=Skólahreysti keyrt í gegn á þremur dögum |date=2020-05-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/05/30/lindaskoli_sigradi_i_skolahreysti_annad_arid_i_rod/ |title=Lindaskóli sigraði í Skólahreysti annað árið í röð |date=2020-05-30 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2020-05-30-lindaskoli-vann-skolahreysti-annad-arid-i-rod |title=Lindaskóli vann Skólahreysti annað árið í röð |last=Eiríksson |first=Valur Páll |date=2020-05-30 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2020-06-02>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2020/06/02/lindaskoli-vardi-titillin-i-skolahreysti4 |title=Lindaskóli varði titilinn í Skólahreysti |date=2020-06-02 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V37HbI5_HxY |title=Skólahreysti 2020 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2020-06-03 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''37,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Árbæjarskóli|<span style="color:Purple;">Árbæjarskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''32,0''' |- | rowspan="3" | 17 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''64,0''' | rowspan="3" | 29. maí '''2021''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Vegna kórónufaraldursins voru áhorfendur ekki leyfðir þegar tólf grunnskólar kepptu til úrslita í íþróttamiðstöð Mýrin í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/05/29/heidarskoli_sigradi_med_halfu_stigi/ |title=Heiðarskóli sigraði með hálfu stigi |date=2021-05-29 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2021/06/01/heidarskoli-vann-aesispennandi-urslitakeppni-skolahreysti-2021 |title=Heiðarskóli vann æsispennandi úrslitakeppni Skólahreysti 2021 |date=2021-06-01 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=youtube-2021-07-11>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=T-HrNzhOuWs |title=Skólahreysti 2021 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2021-07-11 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''63,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Flóaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''55,0''' |- | rowspan="3" | 18 | style="background:gold;" | '''Flóaskóli''' | style="background:gold;" | '''61,5''' | rowspan="3" | 21. maí '''2022''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum fór fram í Mýrinni í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2022/05/21/floaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Flóaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2022-05-21 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mO5NNZvt0i4 |title=Skólahreysti 2022 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2022-05-22 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2022/05/23/floaskoli-sigradi-i-skolahreysti-2022 |title=Flóaskóli sigraði í Skólahreysti 2022 |date=2022-05-23 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0iTVhteyEzqsaJjdbuGNyxGbvLw4DWpz6wCP5npfWzKZRJEG5jam6r59WVKxqdKYYl Facebook síða – Skólahreysti, 21. maí 2022]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Hraunvallaskóli''' | style="background:silver;" | '''58,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Holtaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''54,5''' |- | rowspan="3" | 19 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''67,0''' | rowspan="3" | 20. maí '''2023''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitin með tólf grunnskólum fóru fram í Laugardalshöll. <ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0zNyZTBNPT77vwHrP9XHgavAUoamYEfng72JjxBoBga2RPxsR4dgB5XEoaoun1oUEl Facebook síða – Skólahreysti, 20. maí 2023]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2023/05/21/heidarskoli_vann_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli vann Skólahreysti |date=2023-05-21 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_R7bwgytBtg |title=Skólahreysti 2023 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2023-05-28 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''50,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Garðaskóli|<span style="color:Purple;">Garðaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''42,0''' |- | rowspan="3" | 20 | style="background:gold;" | '''Flóaskóli''' | style="background:gold;" | '''57,5''' | rowspan="3" | 25. maí '''2024''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum var í Mýrinni í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/05/26/floaskoli_vann_skolahreysti/ |title=Flóaskóli vann Skólahreysti |date=2024-05-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2024/05/27/lid-floaskola-er-sigurvegari-skolahreysti-2024 |title=Lið Flóaskóla er sigurvegari Skólahreysti 2024 |date=2024-05-27 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vPlfBJdu2UE |title=Skólahreysti 2024 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2024-07-15 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''57,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Laugalandsskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,0''' |- | rowspan="3" | 21 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''58,0''' | rowspan="3" | 24. maí '''2025''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf skólar kepptu í úrslitakeppni í Íþróttahúsinu Varmá í Mosfellsbæ.<br/>Í beinni sjónvarpsútsendingu af keppninni urðu þau mistök að Flóaskóli endaði í 6. sæti þegar stigin úr hraðaþraut voru ekki rétt talin fyrir verðlaunaafhendingu. Það var leiðrétt eftir á þannig að Flóaskóli endaði í 3. sæti sem var svo staðfest á Facebook síðu Skólahreysti.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36093/ao6mmp |title=Skólahreysti Úrslit |date=2025-05-24 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2025-05-25>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2025/05/26/holtaskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti-2025 |title=Holtaskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti 2025 |date=2025-05-26 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-27}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=1113048364189675&set=pcb.1113049024189609&locale=is_IS Facebook síða – Skólahreysti, 25. maí 2025]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Langholtsskóli''' | style="background:silver;" | '''56,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Flóaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 22 | style="background:gold;" | '''Grunnskóli Húnaþings vestra''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 23. maí '''2026''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 81 grunnskóli tók þátt í heild. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í íþróttahöllinni að Varmá.<ref name=úrslit_2026>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36094/ao70f8 |title=Skólahreysti – Úrslit |date=2026-05-23 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-23-grunnskoli-hunathings-vestra-sigradi-i-skolahreysti-476297 |title=Grunnskóli Húnaþings vestra sigraði í Skólahreysti |last1=Friðriksdóttir |first1=Brynja Dögg |last2= Hjartardóttir |first2=Sigrún Björk |date=2026-05-23 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''54,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Víðistaðaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''54,0''' |} ==Skólahreystimet== (Staða: 2026) {| class="wikitable" style="text-align: center;" |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#FFFFCC; text-align: left;"| '''Upphífingar''' |- | style="width: 80px; background:#FFFFCC;" | 68 stk. | style="width: 430px; background:#FFFFCC;" | Svanur Bergvins Guðmundsson<ref name=lb-2025-05-25/> | style="width: 190px; background:#FFFFCC;" | Holtaskóli | style="width: 60px; background:#FFFFCC;" | 2025 |- | style="background:#FFFFCC;" | 67 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Ari Tómas Hjálmarsson<ref name=lb-2020-06-02/> | style="background:#FFFFCC;" | Árbæjarskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2020 |- | style="background:#FFFFCC;" | 65 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Svanur Bergvins Guðmundsson<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#FFFFCC;" | Holtaskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2025 |- | style="background:#FFFFCC;" | 62 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Ari Einarson<ref name=undanúrslit_5–2026>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36094/ao70f5 |title=Skólahreysti – Þáttur 5 af 9 |date=2026-05-06 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref> | style="background:#FFFFCC;" | Heiðarskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2026 |- | style="background:#FFFFCC;" | 61 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Hjálmar Óli Jóhannesson<ref name=youtube-2016-04-21/> | style="background:#FFFFCC;" | Egilsstaðaskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2016 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#FFCCFF; text-align: left;"| '''Armbeygjur''' |- | style="background:#FFCCFF;" | 177 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Jóhanna Júlía Júlíusdóttir<ref name=mbl_2012-03-11>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/11/slo_islandsmet_i_armbeygjum/ |title=Sló Íslandsmet í armbeygjum í Skólahreysti |date=2012-03-11 |website=mbl.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Myllubakkaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2012 |- | style="background:#FFCCFF;" | 107 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Dóra Sóldís Ásmundardóttir<ref name=mbl_2012-03-11/> | style="background:#FFCCFF;" | Lækjarskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2012 |- | style="background:#FFCCFF;" | 106 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Snjólaug Heimisdóttir<ref>[https://timarit.is/page/5362910?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Skólahraustir Norðlendingar''], Morgunblaðið, 26. mars 2011, bls. 1</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Giljaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |- | style="background:#FFCCFF;" | 100 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Dóra Sóldís Ásmundardóttir<ref name=mbl_2011-03-05_bls.-25>[https://timarit.is/page/5362462?iabr=on#page/n24/mode/1up ''Tvö ný Íslandsmet sett í Skólahreysti í vikunni''], Morgunblaðið, 5. mars 2011, bls. 25</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Lækjarskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |- | style="background:#FFCCFF;" | 98 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Jóhanna Júlía Júlíusdóttir<ref>[https://timarit.is/page/5362462?iabr=on#page/n24/mode/1up ''Tvö ný Íslandsmet sett í Skólahreysti í vikunni''], Morgunblaðið, 5. mars 2011, bls. 25</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Myllubakkaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#99FF99; text-align: left;"| '''Dýfur''' |- | style="background:#99FF99;" | 101 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=fb_2021-04-25>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02VVbCD4bV1rDMDiWjQg5Vcxm4Ce1jVjykgf7kWWdLgrFMC7jGnnWv1CCSjTCe1Jjyl Facebook síða – Skólahreysti, 25. apríl 2021]</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2012 |- | style="background:#99FF99;" | 85 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=fb_2021-04-25/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2012 |- | style="background:#99FF99;" | 83 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=mbl_2011-03-05_bls.-25/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2011 |- | style="background:#99FF99;" | 81 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref>[https://timarit.is/page/5075504?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Lindaskóli vann Skólahreysti''], Fréttablaðið, 30. apríl 2010, bls. 1</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2010 |- | style="background:#99FF99;" | 79 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref>[https://timarit.is/page/5320348?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Úrslitin eru óskrifað blað''], Morgunblaðið, 28. apríl 2010, bls. 13</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2010 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#CCECFF; text-align: left;"| '''Hreistigreip''' |- | style="background:#CCECFF;" | 30,09 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=undanúrslit_5–2026/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2026 |- | style="background:#CCECFF;" | 26,31 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=úrslit_2026/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2026 |- | style="background:#CCECFF;" | 25,01 mín | style="background:#CCECFF;" | Dagbjört Lilja Oddsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Lágafellsskóli | style="background:#CCECFF;" | 2025 |- | style="background:#CCECFF;" | 24,01 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2025 |- | style="background:#CCECFF;" | 23,02 mín | style="background:#CCECFF;" | Dagbjört Lilja Oddsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Lágafellsskóli | style="background:#CCECFF;" | 2025 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#DDDDDD; text-align: left;"| '''Hraðaþraut''' |- | style="background:#DDDDDD;" | 1,52 mín | style="background:#DDDDDD;" | María Helga Högnadóttir og Þórbergur Ernir Hlynsson<ref name=youtube-2021-05-29>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8rc7KKfuVfc |title=1:52 ÍSLANDSMET SKÓLAHREYSTI HRAÐAÞRAUT 2021 |date=2021-05-29 |website=youtube.com |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Laugalækjaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | style="background:#DDDDDD;" | 2,00 mín | style="background:#DDDDDD;" | María Helga Högnadóttir og Þórbergur Ernir Hlynsson<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2021-05-12-metaregn-i-skolahreysti |title=Metaregn í Skólahreysti |last=Pálsdóttir |first=Edda Sif |date=2021-05-12 |website=ruv.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Laugalækjaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | style="background:#DDDDDD;" | 2,02 mín | style="background:#DDDDDD;" | Katrín Hekla Magnúsdóttir og Lúkas Magni Magnason<ref name=youtube-2021-05-29/> | style="background:#DDDDDD;" | Lindaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | rowspan="2" style="background:#DDDDDD;"| 2,03 mín | style="background:#DDDDDD;" | Klara Lind Þórarinsdóttir og Eyþór Jónsson<ref name=mbl-2019-05-08/> | style="background:#DDDDDD;" | Heiðarskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2019 |- | style="background:#DDDDDD;" | Embla Dögg Sævarsdóttir og Ragúel Pino Alexandersson<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/sjadu-otrulegt-islandsmet-siduskola |title=Sjáðu ótrúlegt Íslandsmet Síðuskóla |last=Harðarson |first=Haukur |date=2017-04-27 |website=ruv.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Síðuskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2017 |} ==Skólar með flest verðlaunasæti== (Staða: 2026) {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 30px;" | ! style="width: 210px;" | Skóli ! style="width: 40px; background:gold;" | Gull ! style="width: 40px; background:silver;" | Silfur ! style="width: 40px; background:#cd7f32;" | Brons |- | 1 | '''Holtaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''6''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 2 | '''Heiðarskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''5''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 3 | '''Lindaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''4''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''3''' |- | 4 | '''Flóaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''2''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''2''' |- | 5 | '''Hagaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''1''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 6 | '''Síðuskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''1''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | rowspan="3" | 7 | '''Grunnskóli Húnaþings vestra''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | '''Hjallaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | '''Salaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | 10 | '''Laugalækjarskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''–''' | style="40px; background:silver;" | '''4''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |} ==Frægir keppendur í Skólahreysti== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 200px;" | Nafn ! style="width: 190px;" | Skóli ! style="width: 60px;" | Ár |- | [[Annie Mist Þórisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/k/d7f0d5e0-6c8b-4270-97d7-0b03176a3ee6-1685124885974/-annie-mist-fekk-hreystineistann-i-skolahreysti- |title=„Annie Mist fékk hreystineistann í Skólahreysti“ |date=2023-05-26 |website=visir.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=Annie_Mist/> | Snælandsskóli | 2005 |} ==Ýmislegt um Skólahreysti== ===Stofnendur=== Hjónin Andrés Guðmundsson og Lára Berglind Helgadóttir hafa séð um Skólahreysti síðan þau stofnuðu þessa keppni árið 2005. Þau voru á þessum tíma með Icefitness hreystikeppni fyrir fullorðna sem var fyrirmynd fyrir Skólahreysti.<ref>[https://timarit.is/page/5513703?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Grunnskólakrakkar í formi''], DV, 27. apríl 2005, bls. 18</ref><ref>[https://timarit.is/page/7051584?iabr=on#page/n16/mode/2up ''Góðir hlutir gerast hægt''], Mosfellingur, 3. febrúar 2011, bls. 16–17</ref><ref>[https://timarit.is/page/3888878?iabr=on#page/n11/mode/1up ''Allir með kraftadellu á heimilinu''], Fréttablaðið, 15. mars 2006, bls. 12</ref><ref>[https://timarit.is/page/5749408?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Hreystiforstjóri Íslands!''], Blaðið, 26. apríl 2007, bls. 18</ref><ref>[https://timarit.is/page/3614570?iabr=on#page/n47/mode/1up ''Hraustustu kropparnir''], 24 stundir, 15. nóvember 2007, bls. 48</ref><ref>[https://timarit.is/page/6011899?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Tarsanleikurinn býr í okkur öllum''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 2</ref> ===Styrktaraðilar=== Aðalstyrktaraðilar Skólahreysti hafa verið Osta- og smjörsalan (2005–2006) / [[Mjólkursamsalan]] (2007–2013)<ref>[https://timarit.is/page/5303239?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Íslensk æska í fyrsta sæti''], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010, bls. 4</ref><ref>[https://timarit.is/page/5355450?iabr=on#page/n7/mode/1up ''„Krafturinn í krökkunum er rosalegur“''], Morgunblaðið – Morgunblaðið C, 1. mars 2011, bls. 8</ref><ref>[https://timarit.is/page/6011907?iabr=on#page/n9/mode/1up ''Markmiðin eru alveg skýr''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 10</ref> (Osta- og smjörsalan sameinaðist MS í lok ársins 2006<ref>[https://timarit.is/page/4146930?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Starfsemi um áramót''], Morgunblaðið – Morgunblaðið B, 30. nóvember 2006, bls. 13</ref> þannig að hér er um sama styrktaraðila að ræða frá 2005 til 2013) og [[Landsbankinn]] (síðan 2014)<ref>[https://timarit.is/page/6326419?iabr=on#page/n8/mode/1up ''Landsbankinn nýr bakhjarl Skólahreysti''], Austurland, 6. mars 2014, bls. 9</ref>. Auk þess hefur Skólahreysti notið stuðnings [[Toyota]], [[Mennta- og menningarmálaráðuneyti Íslands|menntamálaráðuneytis]], [[Heilbrigðisráðuneyti Íslands|heilbrigðisráðuneytis]], [[Norræna ráðherranefndin|norrænu ráðherranefndarinnar]], [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþrótta og Ólympíusambands Íslands]] og [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélaga]].<ref>[https://timarit.is/page/6663185?iabr=on#page/n13/mode/1up ''Skólahreysti 2007''], Skólavarðan, 1. febrúar 2007, bls. 14</ref><ref name=grein-mbl_2011-03-01_bls.-6/><ref>[https://timarit.is/page/7066788?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Stærsti sigurinn er að taka þátt''], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019, bls. 1–2</ref> Vorið 2026 urðu [[Íslandspóstur|Pósturinn]]<ref>{{Cite web|url=https://posturinn.is/frettir/almennar-frettir/2026/posturinn-studningsadili-skolahreysti/ |title=Pósturinn og Skólahreysti í samstarfi |date=2026-04-29 |website=posturinn.is |access-date=2026-05-09}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0aMYjijFrgbw4KQdMFGcrYjruVmk7bWARHKv2xX8biH1FXVQ1T8QHF5V9osefCYsCl Facebook síða – Skólahreysti, 21. apríl 2026]</ref><ref>[https://www.facebook.com/posturinn/posts/pfbid0k3DWMqzjAoUR6JJVRy1Hw4TLjGELH7ghL3UjphnQW4MqLzXX2WzkwsdXA1jHfNTEl Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2026]</ref>, lýsi ehf.<ref>[https://www.instagram.com/p/DXrFo3bCIrQ/ Instagram síða – Skólahreysti, 28. apríl 2026]</ref>, [[Krónan (verslun)|Krónan]]<ref>{{Cite web|url=https://kronan.is/frettir/kronan-og-skolahreysti-i-samstarf |title=Krónan og Skólahreysti í samstarf! |date=2026-04-21 |website=kronan.is |access-date=2026-05-24}}</ref> og [[:en:BYD Company|BYD]]<ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02xUDfrc5b7PDNX5CMLoVkTZ6gxpxbQ4MiAeTB4sHeVPvc42Z3jefZNEu5M5v2utz9l Facebook síða – Skólahreysti, 24. febrúar 2026]</ref> samstarfsaðilar Skólahreysti. ===Kynnir=== [[Jón Jósep Snæbjörnsson]] („Jónsi“) hefur verið kynnir Skólahreysti síðan 2008. Hefð er að hann tilkynnir í lok keppninnar hvaða skólar hafa lent í fyrstu þremur sætum.<ref>[https://timarit.is/page/6501734?iabr=on#page/n27/mode/1up ''Hreystineistinn''], DV, 22. janúar 2008, bls. 28</ref><ref>[https://timarit.is/page/5303249?iabr=on#page/n13/mode/1up ''Stoltur af að vera með''], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010, bls. 14</ref><ref>[https://timarit.is/page/6888550?iabr=on#page/n45/mode/1up ''Best af öllu að mega lifa''], Fréttablaðið – Kynningarblað Fólk, 18. nóvember 2017, bls. 6</ref> ==Tenglar== * [https://www.facebook.com/skolahreysti Facebook síða - Skólahreysti] ==Tengt efni== * [https://timarit.is/page/5303236?iabr=on#page/n0/mode/1up Sérblað Skólahreysti (32 blaðsíður)], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010 * [https://timarit.is/page/5355443?iabr=on#page/n0/mode/1up Sérblað Skólahreysti (24 blaðsíður)], Morgunblaðið – Morgunblaðið C, 1. mars 2011 * Soffía Kristín Björnsdóttir, [https://skemman.is/bitstream/1946/9600/1/Lokaverkefni%20til%20B.Ed%20gr%C3%A1%C3%B0u.pdf ''Áhrif Skólahreysti á íþróttakennslu í grunnskólum landsins''], Lokaverkefni til B.Ed gráðu í íþrótta- og heilsufræði, Háskóli Íslands, 2011 * Guðrún Bentína Frímannsdóttir, Íris Ósk Arnarsdóttir [https://skemman.is/bitstream/1946/12465/1/LOKARITGER%C3%90_IRISOGBENTINA.pdf ''Áhrif Skólahreysti á grunnskólanemendur''], Lokaverkefni í íþróttafræði BSc, Háskólinn í Reykjavík, 2012 * [https://timarit.is/page/7066787?iabr=on#page/n16/mode/1up Sérblað Skólahreysti (8 blaðsíður)], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019 ==Tilvísanir== <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] lbgvczgtiq61u93miwznlh49756oyku 1964095 1964094 2026-05-24T03:27:21Z Stillbusy 42433 1964095 wikitext text/x-wiki Skólahreysti er árleg krafta- og úthaldskeppni grunnskóla á Íslandi. Markmið keppninar er að hvetja börn til almennrar hreyfingar og að taka þátt í íþróttum þar sem þau vinna að mestu leyti með eigin líkama í þrautum. {{tilvitnun2| Skólahreysti er vettvangur pilta og stúlkna þar sem framtak einstaklingsins og samheldni liðsheildar skilar árangri í heilbrigðri íþrótt byggðri á gildum almennrar íþróttakennslu. Skólahreysti snýst ekki um að sigra eða vera bestur. Skólahreysti snýst um að þroska andlegt og líkamlegt atgervi samhliða því að efla félagsleg samskipti kennara, nemenda og foreldra.|Gildi Skólahreysti<ref>[https://timarit.is/page/7066794?iabr=on#page/n23/mode/1up ''Gildi Skólahreysti''], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019, bls. 8</ref>}} ==Keppnisfyrirkomulag Skólahreysti== Skólahreysti er liðakeppni. Hver grunnskóli sem tekur þátt sendir eitt keppnislið skipað tveimur drengjum og tveimur stúlkum úr 9. eða 10. bekk (má vera úr 8. bekk ef sótt er um undanþágu). Keppnisþrautir eru fimm: upphífingar, armbeygjur, dýfur, hreystigreip (að hanga eins lengi á slá og mögulegt er) og hraðaþraut (fara eins hratt og hægt er yfir keppnisbraut þar sem þarf að hlaupa í dekkjum, handlanga sig áfram í stiga og á röri, klifra yfir fimm metra háan turn, skríða undir net, bera sekki, vippa gúmmíkúlu upp á kassa, sippa, lesa sig upp kaðal og setjast að lokum inn í bíl)<ref>[https://timarit.is/page/6011904?iabr=on#page/n6/mode/2up ''Skólahreysti''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 6–7</ref>. Annar strákurinn úr hverju liði keppir í upphífingum og dýfum, og önnur stelpan keppir í armbeygjum og hreystigreip. Svo keppa hinn strákurinn og hin stelpan úr liðinu saman í hraðaþraut. Það lið sem fær flest samanlögð stig úr þessum fimm keppnisgreinum stendur uppi sem sigurvegari. Þar sem margir grunnskólar frá öllu landinu taka þátt í Skólahreysti þurfa þeir að fara í gegnum niðurskurð í forkeppnum áður en bestu skólarnir mæta í úrslitakeppni.<ref>[https://timarit.is/page/3888189?iabr=on#page/n73/mode/1up ''Dustar rykið af Tarzan-leiknum''], Fréttablaðið, 5. mars 2006, bls. 38</ref><ref>[https://timarit.is/page/3624212?iabr=on#page/n29/mode/1up ''Kemur krökkum á góða hreyfingu''], 24 stundir, 24. janúar 2008, bls. 30</ref><ref>[https://timarit.is/page/4223991?iabr=on#page/n21/mode/2up ''Skólahreysti – stærri en nokkru sinni fyrr''], Skinfaxi, 1. febrúar 2008, bls. 22–23</ref><ref name=grein-mbl_2011-03-01_bls.-6>[https://timarit.is/page/5355448?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Hvað er Skólahreysti?''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 1. mars 2011, bls. 6</ref> ==Úrslit== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 30px;" | ! style="width: 210px;" | Skóli ! style="width: 50px;" | Stig ! style="width: 100px;" | Dagsetning ! Athugasemdir og heimildir |- | rowspan="3" | 1 | style="background:gold;" | '''[[Álfhólsskóli|<span style="color:Purple;">Hjallaskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''71,0''' | rowspan="3" | 29. apríl '''2005''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Þá hét þessi keppni ekki „Skólahreysti“ heldur „Grunnskólamót UMSK í fitness“. Sex grunnskólar frá sambandssvæðinu [[Ungmennasamband Kjalarnesþings |UMSK]] tóku þátt. Þetta mót var haldið í íþróttahúsi að Varmá í Mosfellsbæ.<ref>{{Cite web|url=https://umsk.is/wp-content/uploads/2021/09/2005.pdf |title=Skýrsla 82. ársþings Ungmennasambands Kjalarnesþings |last1=Friðríksson |first1=Valdimar Leó |last2=Hilmarsson |first2=Birgir Ari |page=14 |date=2006-02-09 |website=umsk.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo/?fbid=424512874301&set=a.424512799301 Facebook síða – Skólahreysti, 31. ágúst 2010]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=10158386405304302&set=pcb.10158386417149302 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2021]</ref><ref name=Annie_Mist>[https://www.facebook.com/skolahreysti/videos/819679498983836/ Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2021]</ref><br/>Sigurvegarinn Hjallaskóli sameinaðist Digranesskóla 2010 og heitir síðan „Álfhólsskóli“.<ref>[https://timarit.is/page/5324453?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Gengu fylktu liði í nýjan Álfhólsskóla''], Morgunblaðið, 9. júní 2010, bls. 6</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Varmárskóli|<span style="color:Purple;">Varmárskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''64,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Smáraskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''61,5''' |- | rowspan="3" | 2 | style="background:gold;" | '''[[Salaskóli|<span style="color:Purple;">Salaskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''59,0''' | rowspan="3" | 2. apríl '''2006''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 42 skólar af höfuðborgasvæðinu tóku þátt. Þá fór þessi keppni í fyrsta skipti fram undir nafninu „Skólahreysti“. Það var líka í fyrsta skipti að þátttakendurnir þurftu að fara í gegnum niðurskurð í undanúrslitum. Tíu skólar kepptu svo í úrslitakeppni í [[Laugardalshöll]].<ref>[https://timarit.is/page/3890295?iabr=on#page/n74/mode/1up ''Salaskóli stóð uppi sem sigurvegari''], Fréttablaðið, 3.apríl 2006, bls. 31</ref><ref>[https://timarit.is/page/4127067?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Hraustir unglingar sem gefa ekkert eftir''], Morgunblaðið, 3.apríl 2006, bls. 2</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/366122880089694 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Hlíðaskóli|<span style="color:Purple;">Hlíðaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''55,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 3 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''56,5''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2007''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Í fyrsta skipti voru líka skólar utan höfuðborgarsvæðisins með. 96 grunnskólar tóku þátt í forkeppnum. Úrslit með tíu grunnskólum voru í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/5890383?iabr=on#page/n27/mode/1up ''Lófatölvustríð og skólahreysti''], DV, 26. apríl 2007, bls. 28</ref><ref>[https://timarit.is/page/4159729?iabr=on#page/n55/mode/1up ''Lindaskóli sigurvegari''], Morgunblaðið, 27. apríl 2007, bls. 1 (Í þessari mbl-grein er villa sem var leiðrétt daginn eftir: [https://timarit.is/page/4159822?iabr=on#page/n44/mode/1up ''Salaskóli vann í fyrra''], Morgunblaðið, 28. apríl 2007, bls. 45)</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/361824390530848 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Hagaskóli|<span style="color:Purple;">Hagaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''41,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Breiðholtsskóli|<span style="color:Purple;">Breiðholtsskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''38,5''' |- | rowspan="3" | 4 | style="background:gold;" | '''Hagaskóli''' | style="background:gold;" | '''53,0''' | rowspan="3" | 17. apríl '''2008''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 106 skólar tóku þátt. Úrslit með tíu grunnskólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/4188059?iabr=on#page/n42/mode/1up ''Hagaskóli vann Skólahreysti''], Morgunblaðið, 18. apríl 2008, bls. 43</ref><ref>[https://timarit.is/page/6317399?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Hagaskóli vann Skólahreysti 2008''], Vesturbæjarblaðið, 1. maí 2008, bls. 6</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/298725803537978 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref><br/>Grunnskóli Siglufjarðar í bronssætinu hér sameinaðist Grunnskóla Ólafsfjarðar árið 2010 og heitir síðan „Grunnskóli Fjallabyggðar“.<ref>[https://timarit.is/page/5350352?iabr=on#page/n11/mode/1up ''Veðurfar og mannlíf gott í Siglufirði''], Morgunblaðið, 4. janúar 2011, bls. 12</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''50,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Grunnskóli Siglufjarðar''' | style="background:#cd7f32;" | '''40,5''' |- | rowspan="3" | 5 | style="background:gold;" | '''[[Heiðarskóli|<span style="color:Purple;">Heiðarskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''55,0''' | rowspan="3" | 30. apríl '''2009''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 117 grunnskólar tóku þátt í forkeppnum. Svo kepptu tólf skólar til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/skolahreysti/2009/02/12/500_keppa_i_skolahreysti/ |title=500 keppa í skólahreysti |date=2009-02-12 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/04/30/heidarskoli_vann_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli vann skólahreysti |date=2009-04-30 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/4205343?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Lið Heiðarskóla hraustast allra''], Fréttablaðið, 1. maí 2009, bls. 1</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/189122591208858 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | ''' [[Foldaskóli|<span style="color:Purple;">Foldaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''46,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Háteigsskóli|<span style="color:Purple;">Háteigsskóli</span>]] ''' | style="background:#cd7f32;" | '''45,5''' |- | rowspan="3" | 6 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''67,0 | rowspan="3" | 29. apríl '''2010''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 120 skólar skráðu sig til leiks. Úrslitakeppni með tölf grunnskólum fór fram í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/skolahreysti-ad-hefjast |title=Skólahreysti að hefjast |date=2010-02-23 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/5304664?iabr=on#page/n9/mode/1up ''Ótrúlegt hvað þau leggja mikið á sig''], Monitor, 29. apríl 2010, bls. 10</ref><ref>[https://timarit.is/page/5320479?iabr=on#page/n47/mode/1up ''Liðugir í Lindaskóla unnu''], Morgunblaðið, 30. apríl 2010, bls. 1</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02q44Gx9GVogUtrxi9EiqyuopUKJBLmCPvHPiMgK2XapnKVrs4z9aQGfKmuLvLLe4Fl Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2010]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=10150720957424302&set=a.10150697467649302 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''53,0 |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Lágafellsskóli|<span style="color:Purple;">Lágafellsskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,5''' |- | rowspan="3" | 7 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 28. apríl '''2011''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum fór fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/5368207?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Munaði einu stigi''], Morgunblaðið, 30. apríl 2011, bls. 4</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/159880817472226 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''59,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Grunnskólinn á Ísafirði|<span style="color:Purple;">Grunnskólinn á Ísafirði</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''51,0''' |- | rowspan="3" | 8 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''62,0''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2012''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 130 grunnskólar tóku þátt. Tólf þeirra kepptu svo til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti-0 |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2012-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/04/26/holtaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2012-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/6015667?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Gull til Holtaskóla – silfur til Heiðarskóla''], Morgunblaðið, 27. apríl 2012, bls. 2</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''58,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Hagaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''43,0''' |- | rowspan="3" | 9 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''53,5''' | rowspan="3" | 2. maí '''2013''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 120 grunnskólar tóku þátt. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/6046965?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Nemendur Holtaskóla sigruðu þriðja árið í röð''], Morgunblaðið, 3. maí 2013, bls. 1</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2013-05-02 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Breiðholtsskóli''' | style="background:silver;" | '''50,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,0''' |- | rowspan="3" | 10 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''56,0''' | rowspan="3" | 16. maí '''2014''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 110 grunnskólar tóku þátt. Tólf skólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/heidarskoli-skolahreystimeistari-2014 |title=Heiðarskóli Skólahreystimeistari 2014 |date=2014-05-16 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/6076943?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Sigurgleði keppenda úr Heiðarskóla''], Morgunblaðið, 17. maí 2014, bls. 1</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''51,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Seljaskóli|<span style="color:Purple;">Seljaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,5''' |- | rowspan="3" | 11 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''58,5''' | rowspan="3" | 22. apríl '''2015''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf grunnskólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-skolahreystimeistari-2015 |title=Holtaskóli Skólahreystimeistari 2015 |last=Gunnarsdóttir |first=Elín Heiður |date=2015-04-22 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Uac4g80vQ7o |title=Skólahreysti 2015 Allt Saman |date=2015-04-24 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/Uploads/Images/Skolahreysti/2015/2015-urslit/index.html?fbclid=IwY2xjawKWA5JleHRuA2FlbQIxMQABHj2hPnVEaaMI_iy69Nv4v3D0j1m4ZTd9I-QkswcBpmXlRCAe9K0ecq2L_3IB_aem_OxeGziemi7EmWZGCcoAKbw#Skolahreysti-urslit-keppni-283.jpg |title=Úrslit í Skólahreysti 2015 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Réttarholtsskóli|<span style="color:Purple;">Réttarholtsskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''51,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 12 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''63,5''' | rowspan="3" | 20. apríl '''2016''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 108 skólar tóku þátt. Tólf skólar voru í úrslitum í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/6764917?iabr=on#page/n31/mode/1up ''Úrslitastundin nálgast''], Morgunblaðið, 17. apríl 2016, bls. 32</ref><ref name=youtube-2016-04-21>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pXQBeinNPAI |title=Skólahreysti 2016 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2016-04-21 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/04/20/holtaskoli_vann_skolahreysti/ |title=Holtaskóli vann Skólahreysti |date=2016-04-20 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti-1 |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |last=Jósepsson |first=Ævar Örn |date=2016-04-21 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Síðuskóli''' | style="background:silver;" | '''55,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Stóru-Vogaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,5''' |- | rowspan="3" | 13 | style="background:gold;" | '''Síðuskóli''' | style="background:gold;" | '''59,0''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2017''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Þetta var í fyrsta skipti sem skóli utan Reykjaness og höfuðborgarsvæðisins vinnur í keppninni. 95 grunnskólar tóku þátt. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GiPevutmcjA |title=Skólahreysti 2017 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2017-04-28 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/04/26/siduskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Síðuskóli sigraði í Skólahreysti |date=2017-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/sjadu-otrulegt-islandsmet-siduskola |title=Sjáðu ótrúlegt Íslandsmet Síðuskóla |last=Harðarson |first=Haukur |date=2017-04-27 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''52,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Laugalækjarskóli|<span style="color:Purple;">Laugalækjarskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''47,5''' |- | rowspan="3" | 14 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 2. maí '''2018''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf lið voru í úrslitakeppni í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yMnBVZQpuAc |title=Skólahreysti 2018 Þættir og Úrslit Allt Saman |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/02/heidarskoli_sigurvegari_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli sigurvegari Skólahreysti |date=2018-05-02 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/02/stemning_a_urslitakvoldi_skolahreysti_myndir/ |title=Stemning á úrslitakvöldi Skólahreysti (Myndir) |date=2018-05-02 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2018/05/03/heidarskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti |title=Heiðarskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti |date=2018-05-03 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''48,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Grunnskólinn Hellu''' | style="background:#cd7f32;" | '''47,5''' |- | rowspan="3" | 15 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''56,0''' | rowspan="3" | 8. maí '''2019''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf grunnskólar tóku þátt í úrslitakeppni í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BbmBVeCA2ic |title=Skólahreysti 2019 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2019-05-10 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/urslit-skolahreysti-i-laugardalsholl-i-kvold |title=Úrslit Skólahreysti í Laugardalshöll í kvöld |last=Arnarsdóttir |first=Kristjana |date=2019-05-08 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nyr.ruv.is/frettir/ithrottir/lindaskoli-vann-skolahreysti |title=Lindaskóli vann Skólahreysti |last=Eiríksson |first=Valur Páll |date=2019-05-08 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=mbl-2019-05-08>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/05/08/lindaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Lindaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2019-05-08 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/202051701d/linda-skoli-stod-uppi-sem-sigur-vegari-i-skola-hreysti |title=Lindaskóli stóð uppi sem sigurvegari í Skólahreysti |last=Hilmarsdóttir |first=Sunna Kristín |date=2019-05-09 |website=visir.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2019/05/09/lindaskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti |title=Lindaskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti |date=2019-05-09 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''55,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''53,0''' |- | rowspan="3" | 16 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''43,0''' | rowspan="3" | 30. maí '''2020''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Vegna [[Covid-19 faraldurinn|kórónufaraldursins]] voru riðlarnir í undanúrslitum blandaðir, ekki landsbyggðaskiptir eins og í árunum á undan. Það voru engir áhorfendur þegar átta skólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/smartland/fjolskyldan/2020/05/26/skolahreysti_keyrt_i_gegn_a_thremur_dogum/ |title=Skólahreysti keyrt í gegn á þremur dögum |date=2020-05-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/05/30/lindaskoli_sigradi_i_skolahreysti_annad_arid_i_rod/ |title=Lindaskóli sigraði í Skólahreysti annað árið í röð |date=2020-05-30 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2020-05-30-lindaskoli-vann-skolahreysti-annad-arid-i-rod |title=Lindaskóli vann Skólahreysti annað árið í röð |last=Eiríksson |first=Valur Páll |date=2020-05-30 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2020-06-02>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2020/06/02/lindaskoli-vardi-titillin-i-skolahreysti4 |title=Lindaskóli varði titilinn í Skólahreysti |date=2020-06-02 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V37HbI5_HxY |title=Skólahreysti 2020 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2020-06-03 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''37,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Árbæjarskóli|<span style="color:Purple;">Árbæjarskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''32,0''' |- | rowspan="3" | 17 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''64,0''' | rowspan="3" | 29. maí '''2021''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Vegna kórónufaraldursins voru áhorfendur ekki leyfðir þegar tólf grunnskólar kepptu til úrslita í íþróttamiðstöð Mýrin í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/05/29/heidarskoli_sigradi_med_halfu_stigi/ |title=Heiðarskóli sigraði með hálfu stigi |date=2021-05-29 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2021/06/01/heidarskoli-vann-aesispennandi-urslitakeppni-skolahreysti-2021 |title=Heiðarskóli vann æsispennandi úrslitakeppni Skólahreysti 2021 |date=2021-06-01 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=youtube-2021-07-11>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=T-HrNzhOuWs |title=Skólahreysti 2021 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2021-07-11 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''63,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Flóaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''55,0''' |- | rowspan="3" | 18 | style="background:gold;" | '''Flóaskóli''' | style="background:gold;" | '''61,5''' | rowspan="3" | 21. maí '''2022''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum fór fram í Mýrinni í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2022/05/21/floaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Flóaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2022-05-21 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mO5NNZvt0i4 |title=Skólahreysti 2022 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2022-05-22 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2022/05/23/floaskoli-sigradi-i-skolahreysti-2022 |title=Flóaskóli sigraði í Skólahreysti 2022 |date=2022-05-23 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0iTVhteyEzqsaJjdbuGNyxGbvLw4DWpz6wCP5npfWzKZRJEG5jam6r59WVKxqdKYYl Facebook síða – Skólahreysti, 21. maí 2022]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Hraunvallaskóli''' | style="background:silver;" | '''58,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Holtaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''54,5''' |- | rowspan="3" | 19 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''67,0''' | rowspan="3" | 20. maí '''2023''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitin með tólf grunnskólum fóru fram í Laugardalshöll. <ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0zNyZTBNPT77vwHrP9XHgavAUoamYEfng72JjxBoBga2RPxsR4dgB5XEoaoun1oUEl Facebook síða – Skólahreysti, 20. maí 2023]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2023/05/21/heidarskoli_vann_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli vann Skólahreysti |date=2023-05-21 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_R7bwgytBtg |title=Skólahreysti 2023 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2023-05-28 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''50,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Garðaskóli|<span style="color:Purple;">Garðaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''42,0''' |- | rowspan="3" | 20 | style="background:gold;" | '''Flóaskóli''' | style="background:gold;" | '''57,5''' | rowspan="3" | 25. maí '''2024''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum var í Mýrinni í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/05/26/floaskoli_vann_skolahreysti/ |title=Flóaskóli vann Skólahreysti |date=2024-05-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2024/05/27/lid-floaskola-er-sigurvegari-skolahreysti-2024 |title=Lið Flóaskóla er sigurvegari Skólahreysti 2024 |date=2024-05-27 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vPlfBJdu2UE |title=Skólahreysti 2024 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2024-07-15 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''57,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Laugalandsskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,0''' |- | rowspan="3" | 21 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''58,0''' | rowspan="3" | 24. maí '''2025''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf skólar kepptu í úrslitakeppni í Íþróttahúsinu Varmá í Mosfellsbæ.<br/>Í beinni sjónvarpsútsendingu af keppninni urðu þau mistök að Flóaskóli endaði í 6. sæti þegar stigin úr hraðaþraut voru ekki rétt talin fyrir verðlaunaafhendingu. Það var leiðrétt eftir á þannig að Flóaskóli endaði í 3. sæti sem var svo staðfest á Facebook síðu Skólahreysti.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36093/ao6mmp |title=Skólahreysti Úrslit |date=2025-05-24 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2025-05-25>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2025/05/26/holtaskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti-2025 |title=Holtaskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti 2025 |date=2025-05-26 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-27}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=1113048364189675&set=pcb.1113049024189609&locale=is_IS Facebook síða – Skólahreysti, 25. maí 2025]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Langholtsskóli''' | style="background:silver;" | '''56,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Flóaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 22 | style="background:gold;" | '''Grunnskóli Húnaþings vestra''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 23. maí '''2026''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 81 grunnskóli tók þátt í heild. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í íþróttahöllinni að Varmá.<ref name=úrslit_2026>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36094/ao70f8 |title=Skólahreysti – Úrslit |date=2026-05-23 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-23-grunnskoli-hunathings-vestra-sigradi-i-skolahreysti-476297 |title=Grunnskóli Húnaþings vestra sigraði í Skólahreysti |last1=Friðriksdóttir |first1=Brynja Dögg |last2= Hjartardóttir |first2=Sigrún Björk |date=2026-05-23 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''54,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Víðistaðaskóli|<span style="color:Purple;">Víðistaðaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''54,0''' |} ==Skólahreystimet== (Staða: 2026) {| class="wikitable" style="text-align: center;" |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#FFFFCC; text-align: left;"| '''Upphífingar''' |- | style="width: 80px; background:#FFFFCC;" | 68 stk. | style="width: 430px; background:#FFFFCC;" | Svanur Bergvins Guðmundsson<ref name=lb-2025-05-25/> | style="width: 190px; background:#FFFFCC;" | Holtaskóli | style="width: 60px; background:#FFFFCC;" | 2025 |- | style="background:#FFFFCC;" | 67 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Ari Tómas Hjálmarsson<ref name=lb-2020-06-02/> | style="background:#FFFFCC;" | Árbæjarskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2020 |- | style="background:#FFFFCC;" | 65 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Svanur Bergvins Guðmundsson<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#FFFFCC;" | Holtaskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2025 |- | style="background:#FFFFCC;" | 62 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Ari Einarson<ref name=undanúrslit_5–2026>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36094/ao70f5 |title=Skólahreysti – Þáttur 5 af 9 |date=2026-05-06 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref> | style="background:#FFFFCC;" | Heiðarskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2026 |- | style="background:#FFFFCC;" | 61 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Hjálmar Óli Jóhannesson<ref name=youtube-2016-04-21/> | style="background:#FFFFCC;" | Egilsstaðaskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2016 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#FFCCFF; text-align: left;"| '''Armbeygjur''' |- | style="background:#FFCCFF;" | 177 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Jóhanna Júlía Júlíusdóttir<ref name=mbl_2012-03-11>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/11/slo_islandsmet_i_armbeygjum/ |title=Sló Íslandsmet í armbeygjum í Skólahreysti |date=2012-03-11 |website=mbl.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Myllubakkaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2012 |- | style="background:#FFCCFF;" | 107 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Dóra Sóldís Ásmundardóttir<ref name=mbl_2012-03-11/> | style="background:#FFCCFF;" | Lækjarskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2012 |- | style="background:#FFCCFF;" | 106 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Snjólaug Heimisdóttir<ref>[https://timarit.is/page/5362910?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Skólahraustir Norðlendingar''], Morgunblaðið, 26. mars 2011, bls. 1</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Giljaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |- | style="background:#FFCCFF;" | 100 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Dóra Sóldís Ásmundardóttir<ref name=mbl_2011-03-05_bls.-25>[https://timarit.is/page/5362462?iabr=on#page/n24/mode/1up ''Tvö ný Íslandsmet sett í Skólahreysti í vikunni''], Morgunblaðið, 5. mars 2011, bls. 25</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Lækjarskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |- | style="background:#FFCCFF;" | 98 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Jóhanna Júlía Júlíusdóttir<ref>[https://timarit.is/page/5362462?iabr=on#page/n24/mode/1up ''Tvö ný Íslandsmet sett í Skólahreysti í vikunni''], Morgunblaðið, 5. mars 2011, bls. 25</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Myllubakkaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#99FF99; text-align: left;"| '''Dýfur''' |- | style="background:#99FF99;" | 101 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=fb_2021-04-25>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02VVbCD4bV1rDMDiWjQg5Vcxm4Ce1jVjykgf7kWWdLgrFMC7jGnnWv1CCSjTCe1Jjyl Facebook síða – Skólahreysti, 25. apríl 2021]</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2012 |- | style="background:#99FF99;" | 85 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=fb_2021-04-25/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2012 |- | style="background:#99FF99;" | 83 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=mbl_2011-03-05_bls.-25/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2011 |- | style="background:#99FF99;" | 81 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref>[https://timarit.is/page/5075504?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Lindaskóli vann Skólahreysti''], Fréttablaðið, 30. apríl 2010, bls. 1</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2010 |- | style="background:#99FF99;" | 79 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref>[https://timarit.is/page/5320348?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Úrslitin eru óskrifað blað''], Morgunblaðið, 28. apríl 2010, bls. 13</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2010 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#CCECFF; text-align: left;"| '''Hreystigreip''' |- | style="background:#CCECFF;" | 30,09 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=undanúrslit_5–2026/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2026 |- | style="background:#CCECFF;" | 26,31 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=úrslit_2026/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2026 |- | style="background:#CCECFF;" | 25,01 mín | style="background:#CCECFF;" | Dagbjört Lilja Oddsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Lágafellsskóli | style="background:#CCECFF;" | 2025 |- | style="background:#CCECFF;" | 24,01 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2025 |- | style="background:#CCECFF;" | 23,02 mín | style="background:#CCECFF;" | Dagbjört Lilja Oddsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Lágafellsskóli | style="background:#CCECFF;" | 2025 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#DDDDDD; text-align: left;"| '''Hraðaþraut''' |- | style="background:#DDDDDD;" | 1,52 mín | style="background:#DDDDDD;" | María Helga Högnadóttir og Þórbergur Ernir Hlynsson<ref name=youtube-2021-05-29>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8rc7KKfuVfc |title=1:52 ÍSLANDSMET SKÓLAHREYSTI HRAÐAÞRAUT 2021 |date=2021-05-29 |website=youtube.com |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Laugalækjaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | style="background:#DDDDDD;" | 2,00 mín | style="background:#DDDDDD;" | María Helga Högnadóttir og Þórbergur Ernir Hlynsson<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2021-05-12-metaregn-i-skolahreysti |title=Metaregn í Skólahreysti |last=Pálsdóttir |first=Edda Sif |date=2021-05-12 |website=ruv.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Laugalækjaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | style="background:#DDDDDD;" | 2,02 mín | style="background:#DDDDDD;" | Katrín Hekla Magnúsdóttir og Lúkas Magni Magnason<ref name=youtube-2021-05-29/> | style="background:#DDDDDD;" | Lindaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | rowspan="2" style="background:#DDDDDD;"| 2,03 mín | style="background:#DDDDDD;" | Klara Lind Þórarinsdóttir og Eyþór Jónsson<ref name=mbl-2019-05-08/> | style="background:#DDDDDD;" | Heiðarskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2019 |- | style="background:#DDDDDD;" | Embla Dögg Sævarsdóttir og Ragúel Pino Alexandersson<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/sjadu-otrulegt-islandsmet-siduskola |title=Sjáðu ótrúlegt Íslandsmet Síðuskóla |last=Harðarson |first=Haukur |date=2017-04-27 |website=ruv.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Síðuskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2017 |} ==Skólar með flest verðlaunasæti== (Staða: 2026) {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 30px;" | ! style="width: 210px;" | Skóli ! style="width: 40px; background:gold;" | Gull ! style="width: 40px; background:silver;" | Silfur ! style="width: 40px; background:#cd7f32;" | Brons |- | 1 | '''Holtaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''6''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 2 | '''Heiðarskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''5''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 3 | '''Lindaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''4''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''3''' |- | 4 | '''Flóaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''2''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''2''' |- | 5 | '''Hagaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''1''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 6 | '''Síðuskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''1''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | rowspan="3" | 7 | '''Grunnskóli Húnaþings vestra''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | '''Hjallaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | '''Salaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | 10 | '''Laugalækjarskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''–''' | style="40px; background:silver;" | '''4''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |} ==Frægir keppendur í Skólahreysti== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 200px;" | Nafn ! style="width: 190px;" | Skóli ! style="width: 60px;" | Ár |- | [[Annie Mist Þórisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/k/d7f0d5e0-6c8b-4270-97d7-0b03176a3ee6-1685124885974/-annie-mist-fekk-hreystineistann-i-skolahreysti- |title=„Annie Mist fékk hreystineistann í Skólahreysti“ |date=2023-05-26 |website=visir.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=Annie_Mist/> | Snælandsskóli | 2005 |} ==Ýmislegt um Skólahreysti== ===Stofnendur=== Hjónin Andrés Guðmundsson og Lára Berglind Helgadóttir hafa séð um Skólahreysti síðan þau stofnuðu þessa keppni árið 2005. Þau voru á þessum tíma með Icefitness hreystikeppni fyrir fullorðna sem var fyrirmynd fyrir Skólahreysti.<ref>[https://timarit.is/page/5513703?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Grunnskólakrakkar í formi''], DV, 27. apríl 2005, bls. 18</ref><ref>[https://timarit.is/page/7051584?iabr=on#page/n16/mode/2up ''Góðir hlutir gerast hægt''], Mosfellingur, 3. febrúar 2011, bls. 16–17</ref><ref>[https://timarit.is/page/3888878?iabr=on#page/n11/mode/1up ''Allir með kraftadellu á heimilinu''], Fréttablaðið, 15. mars 2006, bls. 12</ref><ref>[https://timarit.is/page/5749408?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Hreystiforstjóri Íslands!''], Blaðið, 26. apríl 2007, bls. 18</ref><ref>[https://timarit.is/page/3614570?iabr=on#page/n47/mode/1up ''Hraustustu kropparnir''], 24 stundir, 15. nóvember 2007, bls. 48</ref><ref>[https://timarit.is/page/6011899?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Tarsanleikurinn býr í okkur öllum''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 2</ref> ===Styrktaraðilar=== Aðalstyrktaraðilar Skólahreysti hafa verið Osta- og smjörsalan (2005–2006) / [[Mjólkursamsalan]] (2007–2013)<ref>[https://timarit.is/page/5303239?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Íslensk æska í fyrsta sæti''], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010, bls. 4</ref><ref>[https://timarit.is/page/5355450?iabr=on#page/n7/mode/1up ''„Krafturinn í krökkunum er rosalegur“''], Morgunblaðið – Morgunblaðið C, 1. mars 2011, bls. 8</ref><ref>[https://timarit.is/page/6011907?iabr=on#page/n9/mode/1up ''Markmiðin eru alveg skýr''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 10</ref> (Osta- og smjörsalan sameinaðist MS í lok ársins 2006<ref>[https://timarit.is/page/4146930?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Starfsemi um áramót''], Morgunblaðið – Morgunblaðið B, 30. nóvember 2006, bls. 13</ref> þannig að hér er um sama styrktaraðila að ræða frá 2005 til 2013) og [[Landsbankinn]] (síðan 2014)<ref>[https://timarit.is/page/6326419?iabr=on#page/n8/mode/1up ''Landsbankinn nýr bakhjarl Skólahreysti''], Austurland, 6. mars 2014, bls. 9</ref>. Auk þess hefur Skólahreysti notið stuðnings [[Toyota]], [[Mennta- og menningarmálaráðuneyti Íslands|menntamálaráðuneytis]], [[Heilbrigðisráðuneyti Íslands|heilbrigðisráðuneytis]], [[Norræna ráðherranefndin|norrænu ráðherranefndarinnar]], [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþrótta og Ólympíusambands Íslands]] og [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélaga]].<ref>[https://timarit.is/page/6663185?iabr=on#page/n13/mode/1up ''Skólahreysti 2007''], Skólavarðan, 1. febrúar 2007, bls. 14</ref><ref name=grein-mbl_2011-03-01_bls.-6/><ref>[https://timarit.is/page/7066788?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Stærsti sigurinn er að taka þátt''], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019, bls. 1–2</ref> Vorið 2026 urðu [[Íslandspóstur|Pósturinn]]<ref>{{Cite web|url=https://posturinn.is/frettir/almennar-frettir/2026/posturinn-studningsadili-skolahreysti/ |title=Pósturinn og Skólahreysti í samstarfi |date=2026-04-29 |website=posturinn.is |access-date=2026-05-09}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0aMYjijFrgbw4KQdMFGcrYjruVmk7bWARHKv2xX8biH1FXVQ1T8QHF5V9osefCYsCl Facebook síða – Skólahreysti, 21. apríl 2026]</ref><ref>[https://www.facebook.com/posturinn/posts/pfbid0k3DWMqzjAoUR6JJVRy1Hw4TLjGELH7ghL3UjphnQW4MqLzXX2WzkwsdXA1jHfNTEl Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2026]</ref>, Lýsi ehf.<ref>[https://www.instagram.com/p/DXrFo3bCIrQ/ Instagram síða – Skólahreysti, 28. apríl 2026]</ref>, [[Krónan (verslun)|Krónan]]<ref>{{Cite web|url=https://kronan.is/frettir/kronan-og-skolahreysti-i-samstarf |title=Krónan og Skólahreysti í samstarf! |date=2026-04-21 |website=kronan.is |access-date=2026-05-24}}</ref> og [[:en:BYD Company|BYD]]<ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02xUDfrc5b7PDNX5CMLoVkTZ6gxpxbQ4MiAeTB4sHeVPvc42Z3jefZNEu5M5v2utz9l Facebook síða – Skólahreysti, 24. febrúar 2026]</ref> samstarfsaðilar Skólahreysti. ===Kynnir=== [[Jón Jósep Snæbjörnsson]] („Jónsi“) hefur verið kynnir Skólahreysti síðan 2008. Hefð er að hann tilkynnir í lok keppninnar hvaða skólar hafa lent í fyrstu þremur sætum.<ref>[https://timarit.is/page/6501734?iabr=on#page/n27/mode/1up ''Hreystineistinn''], DV, 22. janúar 2008, bls. 28</ref><ref>[https://timarit.is/page/5303249?iabr=on#page/n13/mode/1up ''Stoltur af að vera með''], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010, bls. 14</ref><ref>[https://timarit.is/page/6888550?iabr=on#page/n45/mode/1up ''Best af öllu að mega lifa''], Fréttablaðið – Kynningarblað Fólk, 18. nóvember 2017, bls. 6</ref> ==Tenglar== * [https://www.facebook.com/skolahreysti Facebook síða - Skólahreysti] ==Tengt efni== * [https://timarit.is/page/5303236?iabr=on#page/n0/mode/1up Sérblað Skólahreysti (32 blaðsíður)], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010 * [https://timarit.is/page/5355443?iabr=on#page/n0/mode/1up Sérblað Skólahreysti (24 blaðsíður)], Morgunblaðið – Morgunblaðið C, 1. mars 2011 * Soffía Kristín Björnsdóttir, [https://skemman.is/bitstream/1946/9600/1/Lokaverkefni%20til%20B.Ed%20gr%C3%A1%C3%B0u.pdf ''Áhrif Skólahreysti á íþróttakennslu í grunnskólum landsins''], Lokaverkefni til B.Ed gráðu í íþrótta- og heilsufræði, Háskóli Íslands, 2011 * Guðrún Bentína Frímannsdóttir, Íris Ósk Arnarsdóttir [https://skemman.is/bitstream/1946/12465/1/LOKARITGER%C3%90_IRISOGBENTINA.pdf ''Áhrif Skólahreysti á grunnskólanemendur''], Lokaverkefni í íþróttafræði BSc, Háskólinn í Reykjavík, 2012 * [https://timarit.is/page/7066787?iabr=on#page/n16/mode/1up Sérblað Skólahreysti (8 blaðsíður)], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019 ==Tilvísanir== <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] iubcnl5lowasewsxx4smc411oq9hhgi 0 126942 1964088 1933791 2026-05-24T01:03:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964088 wikitext text/x-wiki {{Bær |Nafn=Zjytómýr |Skjaldarmerki= Coat of arms of Zhytomyr.svg |Land=Úkraína |lat_dir = N|lat_deg = 50 |lat_min = 15 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 28 |lon_min = 40 |lon_sec = 0 |Íbúafjöldi=267.000 (2018) |Flatarmál=61 |Póstnúmer=10000 — 10036 |Web=http://zt-rada.gov.ua/index.php }} {{commonscat|Zhytomyr|Zjytómýr}} '''Zjytómýr''' ([[úkraínska]]: Житомир) er [[borg]] í [[Úkraína|Norður-Úkraínu]] og með sögufrægari stöðum [[Garðaríki]]s. Borgin er tuttugusta stærsta borg Úkraínu. Í borginni búa um 270 þúsund manns og er hún stjórnarsetur fyrir Zjytómýr-sýslu eða [[Zjytómýrfylki]] (úkraínska: Житомирська о́бласть, Zjytómýrska oblast). == Saga == Borgin varð til undir forystu konungs í Garðaríki, [[Höskuldur og Þér|Höskuldi]], árið [[884]]. Elstu heimildir um borgina eru frá árinu [[1321]]. == Landafræði == Zjytómýr er 130 km vestur af [[Kíev|Kænugarði]]. Í gegnum borgina rennur [[Téterév]] sem tæmist í [[Dnjepr|Danparfljót]] og tengir borgina við [[Svartahaf|Svartahafið]] og [[Asovshaf|Azovhafið]]. Loftslag er þurrt og er meðalhiti á sumrin +20&nbsp;°C og á veturna –10&nbsp;°C. '''Veðuryfirlit''' {{veðurlag| |hmjan=-0.9 |hmfeb=0.0 |hmmar=5.6 |hmapr=14.0 |hmmaj=20.7 |hmjun=23.5 |hmjul=25.6 |hmaug=24.9 |hmsep=19.0 |hmokt=12.5 |hmnov=4.6 |hmdec=0.0 |lmjan=-5.8 |lmfeb=-5.7 |lmmar=-1.4 |lmapr=5.1 |lmmaj=10.8 |lmjun=14.2 |lmjul=16.1 |lmaug=15.2 |lmsep=10.2 |lmokt=4.9 |lmnov=-0.3 |lmdec=-4.6 |nbjan=36 |nbfeb=39 |nbmar=37 |nbapr=46 |nbmaj=57 |nbjun=82 |nbjul=71 |nbaug=60 |nbsep=57 |nbokt=41 |nbnov=50 |nbdec=45 }} == Myndasafn == <gallery> Mynd:Житомир._Бывший_особняк_Филиппова..JPG Mynd:Житомир._Здание_Городского_Совета..JPG Mynd:Будинок,_в_якому_народився_Ярослав_Домбровський,_генерал_Паризької_комуни..jpg Mynd:Zhitomir_WaterTower.JPG Mynd:Panorama-2008-05-20-teteriv.jpg </gallery> == Tengt efni == * [[Garðaríki]] * [[Úkraína]] == Tilvísanir == == Tenglar == * [http://trindelka.com.ua/ Trindelka - portal for Zhytomyr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220083016/http://www.trindelka.com.ua/ |date=2008-12-20 }} (rússneskt) * [http://www.zhytomyr.net zhytomyr.net - everything about the city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220091038/http://www.zhytomyr.net/ |date=2008-12-20 }} (úkraínskt) * [http://ukrainian.travel/en/pro-ukrayinu/mista/zhitomir - find out Zhytomyr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310182628/http://ukrainian.travel/en/pro-ukrayinu/mista/zhitomir |date=2012-03-10 }} (úkraínskt) * [http://zhzh.info/ Zhytomyr Journal - news, photo, map and other] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160915115751/http://zhzh.info/ |date=2016-09-15 }} (rússneskt) * [http://interesniy.zhitomir.ua interesniy.zhitomir.ua - a blog about history of Zhytomyr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231209062150/http://interesniy.zhitomir.ua/ |date=2023-12-09 }} (rússneskt) * [http://kartaukrainy.com.ua/zhytomyr Zhytomyr map - cafes, bars, restaurants] (úkraínskt) {{stubbur|landafræði}} {{Borgir í Úkraínu}} [[Flokkur:Borgir í Úkraínu]] 2hvnrq0vzgvj240igl0fbr9hfq1tqj6 0 126982 1964056 1953100 2026-05-23T19:16:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964056 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|veitingamanninn|Tómas A. Tómasson}} '''Tómas Tómasson''' (f. [[1783]], d. 10. júní [[1866]]) var skáld, [[hreppstjóri]] og handritaskrifari.<ref name="Æviágrip">[https://handrit.is/is/biography/view/TomTom002 Æviágrip: Tómas Tómasson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316075931/http://handrit.is/is/biography/view/TomTom002 |date=2016-03-16 }}, Skoðað 12. febrúar 2015.</ref> <ref name="Höfundur">[http://bragi.info/hofundur.php?U=t0&ID=16559 Bragi óðfræðivefur: Tómas Tómasson á Hvalnesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134853/http://bragi.info/hofundur.php?U=t0&ID=16559 |date=2016-03-04 }}, Skoðað 12. febrúar 2015.</ref> Hann var sonar Tómasar Björnssonar á Reykjum og Guðrúnar Jónssonar á Nautabúi. Hann bjó um skeið á [[Hamarsgerði]] og í Nautabúi í Neðrabyggð en flutti svo til [[Hvalnes á Skaga|Hvalness]] á Skaga. [[Gísli Konráðsson]] var vinur hans og Tómas orti um hann ljóðið [http://bragi.info/ljod.php?U=t0&ID=2554 ''Gíslahvörf''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304133105/http://bragi.info/ljod.php?U=t0&ID=2554 |date=2016-03-04 }}. ==Heimildir== {{reflist|2}} {{stubbur|æviágrip}} {{fde|1783|1866|Tómas Tómasson}} [[Flokkur:Íslensk skáld]] j8ql4eqbeg5buyj645kc3iv5ic4arw4 0 129123 1964079 1496938 2026-05-23T22:50:52Z TKSnaevarr 53243 /* Dáin */ 1964079 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[800]]|[[801]]|[[802]]|[[803]]|[[804]]|[[805]]|[[806]]| [[781–790]]|[[791–800]]|[[801–810]]| [[7. öldin]]|[[8. öldin]]|[[9. öldin]]| }} Árið '''803''' ('''DCCCIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Atburðir == == Fædd == == Dáin == * [[Írena frá Aþenu]], keisaraynja [[Austrómverska keisaradæmið|Býsansríkisins]] (f. {{circa}} 752) [[Flokkur:803]] [[Flokkur:801-810]] o2eep4io2kjfult0sxhq8ayyhiwcuu7 0 135002 1964076 1811359 2026-05-23T22:05:59Z ~2026-30823-65 116907 1964076 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Mount St. Helens, one day before the devastating eruption.jpg|thumb|Mount St. Helens, degi fyrir gosið árið 1980.]] [[Mynd:Mount St. Helens erupting blue.jpg|thumb|Gosið árið 1980.]] [[Mynd:MSH82 st helens plume from harrys ridge 05-19-82.jpg|thumb|Fjallið árið 1982.]] '''Mount St. Helens''' (eða '''Louwala-Clough''' á málum frumbyggja svæðisins) er eldfjall í [[Washingtonfylki]] Bandaríkjanna. Fjallið er 96 kílómetra suður af [[Seattle]] og 80 kílómetra norðaustur af [[Portland]] í [[Oregon]] og er hluti af [[Fossafjöll]]um. Mount St. Helens er talið vera um 40.000 ára og er yngra en aðrar eldkeilur í fjöllunum. <ref>[http://lemurinn.is/2013/08/07/gosid-i-mount-st-helens-harry-truman-og-kettirnir-hans/ Gosid í Mount St. Helens, Harry Truman og kettirnir hans.] Lemúrinn, skoðað 23. september, 2016</ref> Fjallið dregur nafn sitt frá Lord St Helens, breskum embættismanni og vini [[George Vancouver]] flotaforingja. ==Eldvirkni== Mount St. Helens hefur gosið tíðast eldkeilna Fossafjalla síðustu 10.000 ár. [[Eldgosið í St. Helens 1980|Fjallið er þekktast fyrir eldgos sem átti sér stað þann 18. maí árið 1980]]. Fjallið sprakk með þeim afleiðingum að hæðin á því fór úr 2950 metrum niður í 2549 metra. í [[gusthlaup]]inu sem fylgdi létust 57 manns, 250 heimili og 47 brýr eyðilögðust. Einnig eyðilögðust vegir og járnbrautarteinar. Um 7000 stór spendýr létust. Af þeim 57 sem fórust voru aðeins fjórir sem voru innan bannsvæðis en jarðskjálftar höfðu verið í fjallinu fyrir gosið. Síðasta stóra gosið fyrir hamfaragosið 1980 varð árið 1843 og eftir 1857 virtist fjallið alfarið hætt að gjósa. Jökull hefur myndast í hvelfingunni í gígnum eftir gosið 1980 og kallast hann Crater glacier. Smærri gos hafa verið á 21. öld. [[Mynd:Mount St Helens Summit Pano II.jpg|thumb|800px|center|Víðmynd af fjallinu.]] ==Heimild== {{commonscat|Mount St. Helens}} {{wpheimild|tungumál= en|titill= Mount St. Helens|mánuðurskoðað= 23. september|árskoðað= 2016 }} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Eldfjöll í Norður-Ameríku]] [[Flokkur:Fossafjöll]] [[Flokkur:Fjöll í Washingtonfylki]] 1fxbsh325m01fiab8do9alxw26mo1om 0 139188 1964080 1939610 2026-05-23T23:09:30Z TKSnaevarr 53243 1964080 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Giuseppe Garibaldi | búseta = | mynd = Garibaldi (1866).jpg | myndastærð = 200px | myndatexti = {{small|Garibaldi árið 1866.}} | fæðingardagur = [[4. júlí]] [[1807]] | fæðingarstaður = [[Nice]], [[Fyrra franska keisaraveldið|Frakkland]]i | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1882|6|2|1807|7|4}} | dauðastaður = [[Caprera]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | þekkt_fyrir = | starf = Hermaður, byltingarmaður, stjórnmálamaður | trú = | maki = Anita Garibaldi<br>Francesca Armosino | börn = 8 | foreldrar = | undirskrift = Appletons' Garibaldi Giuseppe signature.png }} '''Giuseppe Garibaldi''', fæddur undir nafninu '''Joseph Marie Garibaldi''' þann 4. júlí [[1807]] í [[Nice]] og látinn þann 2. júní 1882 í [[Caprera]], var [[Ítalía|ítalskur]] herforingi, stjórnmálamaður og þjóðernissinni. Ásamt [[Camillo Cavour]], [[Viktor Emmanúel 2.]] og [[Giuseppe Mazzini]] er hann talinn einn stofnfeðra Ítalíu sem nútímaríkis. Garibaldi er ein mikilvægasta persónan sem kom að [[Sameining Ítalíu|sameiningu Ítalíu]] og leiddi persónulega fjölmargar herferðir sem gerðu kleift að sameina Ítalíu sem eitt ríki.<ref>{{Tímarit.is|4704627|Ítalska frelsishetjan Garibaldi|blað=[[Heimilisblaðið]]|útgáfudagsetning=1. september 1961|blaðsíða=191–192}}</ref> Hann reyndi oftast að fara fram í umboði viðurkennds stjórnmálaafls til þess að vera ekki útmálaður sem byltingarmaður. Hann var útnefndur hershöfðingi bráðabirgðastjórnar [[Mílanó]] árið 1848, hershöfðingi rómverska lýðveldisins stuttlífa árið 1849 og vann í nafni Viktors Emmanúels 2. þegar hann leiddi her til að leggja undir sig [[Konungsríki Sikileyjanna tveggja]]. Garibaldi var þekktur sem „hetja heimanna tveggja“ vegna hernaðaraðgerða sinna bæði í [[Evrópa|Evrópu]] og í [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] sem færðu honum mikla frægð bæði í Ítalíu og erlendis. Hann átti frægð sína að þakka afar jákvæðri umfjöllun sem hann fékk meðal fjölmiðla og rómantískra rithöfunda. Frægustu rithöfundar tímabilsins, sérstaklega í [[Frakkland|Frakklandi]], þar á meðal [[Victor Hugo]], [[Alexandre Dumas]] og [[George Sand]], vottuðu honum aðdáun sína. [[Bretland]] og [[Bandaríkin]] komu Garibaldi oft til aðstoðar og veittu honum bæði fjár- og hernaðaraðstoð á erfiðustu köflum sjálfstæðisbaráttunnar. Garibaldi var harður lýðveldissinni en þó fær um að miðla málum og viðurkenndi því konungsvald Viktors Emmanúels í því skyni að Ítalía gæti sameinast. Þúsundmannaleiðangurinn svokallaði var hápunktur baráttu Garibaldi, en þá hernam hann suðurhluta Appenínaskaga í nafni Viktors Emmanúels og gerði hann að [[Konungur Ítalíu|konungi Ítalíu]]. Um þetta var Garibaldi ólíkur Mazzini, læriföður sínum, sem neitaði að selja tryggð sína konungsfjölskyldunni. Garibaldi lét í lægri hlut í síðustu orrustum ítölsku sameiningarstríðanna sem hann tók þátt í og því kom það í hlut annarra að hertaka [[Róm]] í nafni ítalska ríkisins. Garibaldi er og var goðsagnakennd persóna sem átti þó einnig sína gagnrýnendur; sérstalega úr klerkastéttinni og meðal andstæðinga lýðveldishyggju og sósíalisma. *Í Bresku Kólumbíu í Kanada er [[Mount Garibaldi]] nefnt eftir honum. == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = Fr | titill = Giuseppe Garibaldi | mánuðurskoðað = 26. júní | árskoðað = 2017}} ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip|saga}} {{DEFAULTSORT:Garibaldi, Giuseppe}} {{fd|1807|1882}} [[Flokkur:Ítalskir byltingarmenn]] [[Flokkur:Ítalskir herforingjar]] [[Flokkur:Ítalskir stjórnmálamenn]] 25nrcdvcy3jv9li1ebunc1l9xncrk76 0 139989 1964086 1924347 2026-05-23T23:56:56Z TKSnaevarr 53243 1964086 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Joachim von Ribbentrop | mynd = Bundesarchiv Bild 183-H04810, Joachim von Ribbentrop.jpg '| myndatexti1 = Ribbentrop árið 1938. | titill= Utanríkisráðherra Þýskalands | stjórnartíð_start = [[4. febrúar]] [[1938]] | stjórnartíð_end = [[30. apríl]] [[1945]] | kanslari = [[Adolf Hitler]] | forveri = [[Konstantin von Neurath]] | eftirmaður = [[Arthur Seyss-Inquart]] | fæðingarnafn = Ulrich Friedrich Wilhelm Joachim Ribbentrop | fæddur = [[30. apríl]] [[1893]] | fæðingarstaður = [[Wesel]], [[Þýska keisaraveldið|þýska keisaraveldinu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1946|10|16|1893|4|30}} | dánarstaður = [[Nürnberg]], [[Bæjaraland]]i, Þýskalandi | orsök_dauða = [[Henging|Hengdur]] | stjórnmálaflokkur = [[Nasistaflokkurinn]] | starf = Athafnamaður, stjórnmálamaður, erindreki | maki = Anna Elisabeth Henkell (g. 1920) | börn = 5 | undirskrift = Joachim von Ribbentrop Signature.svg }} '''Ulrich Friedrich Wilhelm Joachim von Ribbentrop''' (30. apríl 1893 – 16. október 1946), venjulega kallaður '''Joachim von Ribbentrop''', var utanríkisráðherra [[Þriðja ríkið|Þýskalands nasismans]] frá 1938 til 1945. Ribbentrop vakti fyrst athygli [[Adolf Hitler|Adolfs Hitler]] sem víðförull athafnamaður sem vissi meira um utanríkismál en flestir háttsettir nasistar. Hann gaf afnot af húsinu sínu fyrir leynifundi í janúar 1933 sem leiddu til útnefningu Hitler í [[Kanslari Þýskalands|kanslaraembætti Þýskalands]]. Hann varð trúnaðarvinur Hitler, en vinátta þeirra fór mjög í taugarnar á öðrum flokksmönnum sem töldu Ribbentrop grunnhygginn og hæfileikalausan. Hann var útnefndur sendiherra til [[Bretland|Bretlands]] árið 1936 og utanríkisráðherra Þýskalands í febrúar 1938. Fyrir [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldina]] lék Ribbentrop lykilhlutverk í stofnun [[Stálbandalagið|Stálbandalags]] Þjóðverja við Ítalíu og í gerð hlutleysissáttmála við [[Sovétríkin]] sem þekkt varð sem [[Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn]] í höfuðið á Ribbentrop og sovéska utanríkisráðherranum [[Vjatsjeslav Molotov]]. Eftir árið 1941 döluðu áhrif Ribbentrop nokkuð. Ribbentrop var handtekinn í júní 1945 og réttað yfir honum við [[Nürnberg-réttarhöldin]] þar sem hann var dæmdur fyrir þátt sinn í að hefja seinni heimsstyrjöldina í Evrópu og fyrir að stuðla að framkvæmd [[Helförin|Helfararinnar]]. Þann 16. október 1946 varð Ribbentrop fyrstur sakfelldra nasista tekinn af lífi og [[Henging|hengdur]]. == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Joachim von Ribbentrop | mánuðurskoðað = 7. október | árskoðað = 2017}} {{DEFAULTSORT:Ribbentrop, Joachim von}} {{fde|1893|1946|Ribbentrop, Joachim von}} [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] [[Flokkur:Nasistaleiðtogar]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Þýskalands]] g5rtasb8upn0qfidgpsx9fx3htga9gq 1964087 1964086 2026-05-23T23:57:07Z TKSnaevarr 53243 1964087 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Joachim von Ribbentrop | mynd = Bundesarchiv Bild 183-H04810, Joachim von Ribbentrop.jpg | myndatexti1 = Ribbentrop árið 1938. | titill= Utanríkisráðherra Þýskalands | stjórnartíð_start = [[4. febrúar]] [[1938]] | stjórnartíð_end = [[30. apríl]] [[1945]] | kanslari = [[Adolf Hitler]] | forveri = [[Konstantin von Neurath]] | eftirmaður = [[Arthur Seyss-Inquart]] | fæðingarnafn = Ulrich Friedrich Wilhelm Joachim Ribbentrop | fæddur = [[30. apríl]] [[1893]] | fæðingarstaður = [[Wesel]], [[Þýska keisaraveldið|þýska keisaraveldinu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1946|10|16|1893|4|30}} | dánarstaður = [[Nürnberg]], [[Bæjaraland]]i, Þýskalandi | orsök_dauða = [[Henging|Hengdur]] | stjórnmálaflokkur = [[Nasistaflokkurinn]] | starf = Athafnamaður, stjórnmálamaður, erindreki | maki = Anna Elisabeth Henkell (g. 1920) | börn = 5 | undirskrift = Joachim von Ribbentrop Signature.svg }} '''Ulrich Friedrich Wilhelm Joachim von Ribbentrop''' (30. apríl 1893 – 16. október 1946), venjulega kallaður '''Joachim von Ribbentrop''', var utanríkisráðherra [[Þriðja ríkið|Þýskalands nasismans]] frá 1938 til 1945. Ribbentrop vakti fyrst athygli [[Adolf Hitler|Adolfs Hitler]] sem víðförull athafnamaður sem vissi meira um utanríkismál en flestir háttsettir nasistar. Hann gaf afnot af húsinu sínu fyrir leynifundi í janúar 1933 sem leiddu til útnefningu Hitler í [[Kanslari Þýskalands|kanslaraembætti Þýskalands]]. Hann varð trúnaðarvinur Hitler, en vinátta þeirra fór mjög í taugarnar á öðrum flokksmönnum sem töldu Ribbentrop grunnhygginn og hæfileikalausan. Hann var útnefndur sendiherra til [[Bretland|Bretlands]] árið 1936 og utanríkisráðherra Þýskalands í febrúar 1938. Fyrir [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldina]] lék Ribbentrop lykilhlutverk í stofnun [[Stálbandalagið|Stálbandalags]] Þjóðverja við Ítalíu og í gerð hlutleysissáttmála við [[Sovétríkin]] sem þekkt varð sem [[Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn]] í höfuðið á Ribbentrop og sovéska utanríkisráðherranum [[Vjatsjeslav Molotov]]. Eftir árið 1941 döluðu áhrif Ribbentrop nokkuð. Ribbentrop var handtekinn í júní 1945 og réttað yfir honum við [[Nürnberg-réttarhöldin]] þar sem hann var dæmdur fyrir þátt sinn í að hefja seinni heimsstyrjöldina í Evrópu og fyrir að stuðla að framkvæmd [[Helförin|Helfararinnar]]. Þann 16. október 1946 varð Ribbentrop fyrstur sakfelldra nasista tekinn af lífi og [[Henging|hengdur]]. == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Joachim von Ribbentrop | mánuðurskoðað = 7. október | árskoðað = 2017}} {{DEFAULTSORT:Ribbentrop, Joachim von}} {{fde|1893|1946|Ribbentrop, Joachim von}} [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] [[Flokkur:Nasistaleiðtogar]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Þýskalands]] 4ljqeaju22r4a2z49z890aujb8o3ypd 0 141071 1964106 1946411 2026-05-24T11:50:02Z Berserkur 10188 1964106 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |mynd= [[File:Harry Kane 2023.jpg|200px]] |nafn= Harry Kane |fullt nafn= Harry Edward Kane |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1993|7|28}} |fæðingarbær=[[Walthamstow]] |fæðingarland=England |hæð= 1,88 m |staða= Sóknarmaður |núverandi lið= [[Bayern München]] |númer= 10 |ár í yngri flokkum= 1999-2009 |yngriflokkalið= [[Ridgeway Rovers]] , [[Arsenal]], [[Watford F.C.]] og [[Tottenham Hotspur]] |ár1=2009-2023 |ár2=2011 |ár3=2012 |ár4=2012-2013 |ár5=2013 |ár6=2023- |lið1=[[Tottenham Hotspur]] |lið2= → [[Leyton Orient]] (lán) |lið3=→ [[Millwall F.C.]] (lán) |lið4=→ [[Norwich City]] (lán) |lið5=→ [[Leicester City]] (lán) |lið6= [[Bayern München]] |leikir (mörk)1=317 (213) |leikir (mörk)2= 18 (5) |leikir (mörk)3= 22 (7) |leikir (mörk)4= 3 (0) |leikir (mörk)5=13 (2) |leikir (mörk)6= 94 (98) |landsliðsár=2010<br>2010-2012<br>2013<br>2013-2015<br>2015- |landslið=England U17<br> England U19<br>England U20<br>England U21<br>[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]] |landsliðsleikir (mörk)=3 (2)<br>14 (6)<br>3 (1)<br>14 (8)<br>112 (78) |mfuppfært= maí 2026 |lluppfært= 31. des. 2025 }} [[Mynd:Harry Kane.jpg|thumb|Harry Kane árið 2012 í ungmennalandsliðinu.]] '''Harry Edward Kane''' (fæddur [[28. júlí]] [[1993]]) er enskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji fyrir [[Bayern München]] og enska landsliðið. Hann er 2. hæsti markaskorari ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi og sá markahæsti með landsliðinu. Kane hefur skorað 500 mörk í öllum keppnum í efstu stigum knattspyrnu og flest mörk fyrir sama úrvalsdeildarlið á Englandi. ==Tottenham Hotspur== Kane hóf að spila með aðalliði Tottenham árið 2011 en var þá ekki orðinn fastamaður og var lánaður til ýmissa liða (Leyton Orient, Millwall, Leicester City og Norwich City). Tímabilið 2014–15 var hann orðinn fastamaður í Tottenham og skoraði 21 mark í deildinni og alls 31 mark á tímabilinu. Tímabilin 2015–16, 2016–17 og 2020-2021 (og stoðsendingahæstur) varð Kane markakóngur úrvalsdeildarinnar. Árið 2017 sló hann 22 ára gamalt met [[Alan Shearer]] yfir mörk skoruð á einu ári og í byrjun árs 2018 náði hann þeim áfanga að skora 100 mörk í úrvalsdeildinni. Hann sló einnig met sitt yfir mörk skoruð á einu tímabil; 30 mörk ([[Mohamed Salah]] varð hins vegar markakóngur með 32 mörk). Í byrjun tímabils 2020 lagði Kane upp 4 mörk á [[Son Heung-min]] í leik gegn Southampton sem er met í úrvalsdeildinni. Samspil þeirra tveggja hefur skilað um 40 mörkum og slógu þeir met [[Frank Lampard]] og [[Didier Drogba]] árið 2022. Í maí 2021 lýsti Kane því yfir að hann vildi yfirgefa Spurs eftir tímabilið sem var að ljúka. Líkleg félög til að kaupa Kane voru Manchester City, Chelsea og Manchester United. Kane ákvað að lokum að halda kyrru hjá Spurs. Kane varð markahæsti leikmaður Spurs þegar hann skoraði sitt 200. mark í úrvalsdeildinni í febrúar 2023. ==Bayern München == Í byrjun ágúst 2023 bárust fréttir þess efnis að Kane væri á leiðinni til þýsku meistaranna en félagið gerði a.m.k. fjögur tilboð í Kane en Spurs samþykktu loks 100 milljón evrur fyrir hann. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66276899 BBC News - Harry Kane to Bayern Munich: Tottenham and England striker to have medical ] BBC, 11/8 2023</ref> Hann gerði 5 ára samning við félagið. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66484550 BBC News - Harry Kane joins Bayern Munich ending record-breaking Tottenham career] BBC, 12/8 2023</ref> Kane byrjaði vel og skoraði 7 mörk í fyrstu 5 leikjunum, þar á meðal þrennu í 7-0 sigri gegn Bochum. Hann setti met þegar hann skoraði 17 mörk í fyrstu 11 deildarleikjum sínu og bætti met [[Robert Lewandowski]]. <ref> [https://www.bbc.com/sport/football/67391194 Harry Kane breaks 11 game Bundesliga record with ] BBC, sótt 12/11 2023</ref> Í lok tímabils hafði Kane skorað 36 mörk í 32 leikjum og varð markakóngur auk þess að hreppa gullskó Evrópu. Þó vann hann ekki titil með Bayern það tímabil. Kane vann Bundesliga með liðinu tímabilið 2024-2025 og varð aftur markahæstur í deildinni. Hann endurtók leikinn tímabilið eftir ásamt því að vinna þýsku bikarkeppnina þar sem hann skoraði þrennu. Kane skoraði 61 mark í 51 leik tímabilið 2025-2026. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/c5ye92n53zgt Kane hat-trick secures German Cup for Bayern] BBC, sótt 24. maí 2026</ref> ==Landsliðsferill== [[Mynd:Harry Kane 2018.jpg|thumb|Harry Kane á HM 2018.]] Kane hefur spilað með aðallandsliðinu síðan 2015. Hann varð markakóngur á [[HM 2018]] með alls 6 mörk. Hann skoraði 3 mörk úr vítaspyrnum og þrennu í leik gegn Panama. Kane sló met í nóvember 2019 þegar hann skoraði þrennu tvo leiki í röð á [[Wembley]]. <ref>[https://www.mbl.is/sport/enski/2019/11/15/kane_i_sogubaekurnar/ Kane í sögu­bæk­urn­ar ]Mbl.is, skoðað 15. nóv, 2019.</ref> Auk þess skoraði hann í öllum átta leikjum undankeppni [[EM 2020]] og varð markahæstur með 12 mörk. Sumarið 2022 skoraði Kane 50. landsliðsmark sitt í 1-1 jafntefli gegn Þýskalandi í Þjóðadeildinni. Árið 2023 varð hann markahæsti landsliðsmaður Englands þegar hann tók fram úr [[Wayne Rooney]]. ==Tilvísanir== {{Commonscat}} <references/> {{DEFAULTSORT:Kane, Harry}} [[Flokkur:Enskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1993]] o6hrdc6w7emk7451bqiaqb942h2r4ai 0 147094 1964070 1962684 2026-05-23T21:19:22Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1964070 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Kalífi Abbasídaveldisins | ætt = Abbasídaætt | skjaldarmerki = | nafn = Harún Alrasjid<br>هَارُون الرَشِيد‎ | mynd = Harun Al-Rashid and the World of the Thousand and One Nights.jpg | skírnarnafn = Harún ar-Rasjid ibn Múhammeð al-Mahdi | fæðingardagur = [[17. mars]] [[763]] eða [[febrúar]] [[766]] | fæðingarstaður = Rey, Jibal, Abbasídaveldinu (nú Íran) | dánardagur = [[24. mars]] [[809]] | dánarstaður = Tus, Khorasan, Abbasídaveldinu (nú Íran) | grafinn = Gröf Harúns Alrasjid í Ímam Reza-moskunní í Mashad, Íran | ríkisár = 14. september 786 – 24. mars 809 | faðir = [[Al-Mahdi]] | móðir = [[Khaizaran]] | maki = Ýmsar, þ. á m. [[Zubeida bint Jafar]] | titill_maka = Konur | börn = Muhammad al-Amin, Abdallah al-Ma'mun, Muhammad al-Mu'tasim, al-Qasim, Abdan, Sukaynah }} '''Harún Alrasjid''' ([[arabíska]]: هَارُون الرَشِيد‎; 17. mars 763 eða febrúar 766 – 24. mars 809) var fimmti [[kalífi]] [[Abbasídaveldið|Abbasída]]. Viðurnefnið Alrasjid merkir „hinn réttsýni“ eða „hinn rétttrúaði“. Harún var kalífi frá 786 til 809, á hátindi [[gullöld íslam|íslömsku gullaldarinnar]]. Valdatíð Harúns var blómaskeið arabískra vísinda, trúariðkunar, menningar, myndlistar og tónlistar. Harún stofnaði bókasafnið Bayt al-Hikma („[[hús viskunnar]]“) í [[Bagdad]] og Bagdad varð ein helsta menningar-, mennta- og verslunarborg síns tíma. Árið 796 flutti Harún hirð sína og stjórnarsetur til [[Al-Raqqah]] í [[Sýrland]]i. Harún tók á móti sendiboðum frá [[Frankaveldi]]nu árið 799. Hann sendi þá heim með ýmsar gjafir til [[Karlamagnús]]ar. Þar á meðal var vatnsklukka sem mældi tímann með því að drjúpa bronskúlum í skál. Karlamagnúsi þótti svo mikið til koma að hann taldi helst að klukkan væri töfragripur. Harún stofnaði einnig til bandalags við kínverska [[Tangveldið]]. Sagnasafnið ''[[Þúsund og ein nótt]]'' gerist að hluta við glæsta hirð Harúns Alrasjid og Harún sjálfur birtist sem persóna í mörgum sögunum. Í sögunum dulbýr Harún sig gjarnan sem alþýðumann og blandar þannig geði við þegna sína.<ref>{{Vísindavefurinn|78410|Hvað getið þið sagt mér um Harún al-Rashid?|höfundur=Kjartan Birgir Kjartansson og Urður Egilsdóttir|dags=13.1.2020}}</ref> ==Æviágrip== Harún var sonur þriðja Abbasídakalífans, [[Al-Mahdi|Múhameðs ibn Mansur al-Mahdi]], og jemenskrar ambáttar, [[Khaizaran]]. Móðir Harúns hafði verið gerð að drottningu með því að giftast kalífanum. Hún naut því talsverðra áhrifa í stjórn al-Mahdi og hafði síðar sterk áhrif á Harún.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|1669948|Harún-Al-Rashid|blaðsíða=36–37|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=6. desember 1987}}</ref> Sem prins leiddi Harún arabíska heri gegn [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska ríkinu]] og herjaði á [[Litla-Asía|Litlu-Asíu]] frá 780 til 782. Her hans náði alla leið til [[Bosporussund]]s þar sem [[Konstantínópel]] var í augsýn þeirra. Harún ætlaði sér ekki að reyna að hertaka höfuðborg Austrómverja, en hann vildi með hernaðinum sýna fram á styrk kalífadæmisins.<ref name="treadgold">{{Cite book|author= Warren T. Treadgold |title= The Byzantine Revival, 780–842 |publisher= Stanford University Press |year= 1988 |url = https://books.google.com/books?id=3TysAAAAIAAJ }}</ref>{{rp|68–69}}<ref name="Tabari">{{Cite book|author = Hugh N. Kennedy |title= The History of Al-Tabari, Volume XXIX: Al-Mansur and Al-Mahdi |publisher= State University of New York Press |year= 1990 |url = https://books.google.com/books?id=xWtKTONN7BoC}}</ref>{{rp|220–222}} Austrómverjar féllust á að greiða Abbasídum verndargjald en aðeins fjórum árum síðar hætti keisaraynjan [[Írena frá Aþenu|Írena]] að greiða skattinn og stríð braust því út á ný.<ref name="treadgold" />{{rp|78–79}} Á meðan Harún stóð enn í hernaðinum var hann skipaður varakalífi í stað eldri bróður síns, [[al-Hadi|Hadi]]. Hadi, sem var sjálfur staddur í herferð í Persíu, neitaði að víkja og faðir bræðranna lagði því af stað með her frá Bagdad til að berja hann til hlýðni. Al-Mahdi lést hins vegar á leiðinni og í stað þess að berjast við Hadi bauð Harún honum að fara til Bagdad og taka við kalífadómi. Harún fór fram á að hann yrði lýstur erfingi að kalífadæminu en Mahdi neitaði og lýsti son sinn erfingja hans í stað. Mahdi var hins vegar myrtur eftir stutta valdatíð, að því er talið að undirlagi Khaizarans. Harún var síðan lýstur kalífi, aðeins 22 ára gamall.<ref name=mbl/> Stríðinu gegn Austrómverska ríkinu lauk með sigri Abbasída árið 798. ===Kalífi=== [[Mynd:Harun-Charlemagne.jpg|thumb|Harún Alrasjid tekur á móti sendiboðum Karlamagnúsar á málverki eftir Julius Köckert (1864).]] [[Mynd:Wilayah Abbasiyyah semasa khalifah Harun al-Rashid.jpg|thumb|right|Abbasídaveldið á tíma Harúns Alrasjid.]] Harún stofnaði glæsilegt bókasafn í Bagdad, [[Hús viskunnar]],<ref>{{cite book|author=Audun Holme|title=Geometry: Our Cultural Heritage|page=150}}</ref> og gerði borgina að menningar- og fræðamiðstöð. Í valdatíð Harúns náði Abbasídaveldið pólitískum, efnahagslegum og menningarlegum hápunkti. Árið 796 flutti hann höfuðborg kalífadæmisins til borgarinnar [[Al-Raqqah]] við bakka [[Efrat]]ár. Harún ræktaði sambönd við [[Tangveldið]] í Kína og jók viðskipti og menningartengsl milli stórveldanna tveggja.<ref>{{Cite book|url = http://books.google.com/?id=QivwtVwq8ykC&pg=PA214&dq=arab+mercenaries+china&q=arab%20mercenaries%20china |title= The Chinese Machiavelli: 3000 years of Chinese statecraft |author= Dennis Bloodworth, Ching Ping Bloodworth |year= 2004 |publisher= Transaction Publishers |page = 214, 346}}</ref><ref>{{Cite book|url = http://books.google.com/books?id=drPQaUGOJQIC&pg=PA138&dq=abu+giafar+chinese&hl=en&ei=LPTmToPPEsHj0QHPm4nWCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CE4Q6AEwBQ#v=onepage&q=harun%20raschid%20less%20obtrusive&f=false |title= Confucianism and its rivals |author= Herbert Allen Giles |year = 1926 |month = |publisher = Forgotten Books |page = 139}}</ref> Hann átti einnig í samskiptum við [[Karlamagnús]] og sendi honum ýmsar gjafir, þar á meðal vatnsklukku og [[Fíll|fíl]] að nafni Abúl-Abbas.<ref>{{cite book|author=Gene W. Heck|title=When worlds collide: exploring the ideological and political foundations of the clash of civilizations|publisher=Rowman & Littlefield|year=2007|page=172|url=http://books.google.com/books?id=dtAyMXqaozwC&pg=PA172}}</ref> Harún fór að dæmi forvera síns, [[Ómar 2.|Ómars 2.]], og fyrirskipaði kristnum og gyðingum í veldi sínu að bera sérstök auðkennismerki. Kristnum var gert að bera blá belti en gyðingar áttu að klæðast gulum. Í upphafi valdatíðar Harúns var Abbasídaveldið nokkuð miðstýrt, en skattbyrði tiltekinna hluta ríkisins olli talsverðum deilum. Spennan varð til þess að stórveldið tók að klofna. [[Múhallabídar|Múhallabidaættin]] sem réð yfir [[Ifriqiya]] (Túnis) fyrir kalífana féll og nýja [[Aglabídar|Aglabídaættin]] sem tók við völdum var aðeins undirgefin kalífadæminu að nafninu til. Íbúar núverandi Marokkó klufu sig alfarið frá kalífadæminu og stofnuðu sjálfstætt [[sjía]]íslamskt ríki í [[Maghreb]]. Uppreisnir voru einnig gerðar í Egyptalandi, meðal annars vegna hárrar skattlagningar. ===Stríð við Býsansríkið=== Árið 802 var Írenu keisaraynju steypt af stóli og [[Níkefóros 1.]] varð keisari. Hann hætti umsvifalaust að greiða Harún verndargjaldið. Þetta leiddi til annars stríðs milli Abbasídaveldisins og Austrómverska ríkisins. Harún gerði innrás í Litlu-Asíu með um 130.000 manna her árið 806. Níkefóros neyddist til að semja um frið árið 807 og hóf að greiða kalífanum verndargjaldið á ný.<ref>{{cite book|title=Nordisk familjebok|chapter=Nikeforos|url=http://runeberg.org/nfbs/0550.html|page=991-992}}</ref> ===Dauði=== Harún dó árið 809 í bænum Tus í [[Khorasan]] í herför gegn uppreisnarmönnum í [[Transoxíana|Transoxíönu]]. Sjö árum fyrr hafði hann skipt ríkinu á milli sona sinna, [[Al-Amin]]s og [[Al-Mamun]]s. Þetta fyrirkomulag leiddi til erfðakreppu og borgarastyrjaldar eftir dauða Harúns. Al-Mamun sigraði eldri bróður sinn árið 813, en borgarastríðið hélt áfram til ársins 827 og veikti mjög kalífadæmið. ==Heimildir== ===Tilvísanir=== {{Reflist}} ===Heimildir=== * {{cite book|author=Clot, André|year=1988|title=Harun al Raschid. Kalif von Bagdad|url=https://archive.org/details/harunalraschidka0000clot|location=München|publisher=Artemis}} * {{cite journal|author=Gabrieli, F.|year=1926–28|title=La successione di Harun al-Rashid e la guerra fra al-Amin e al-Ma'mun|journal=Rivista degli studi orientali (RSO)|volume=11|issn=0392-4866|pp=341–397}} * {{cite book|author=Jokisch, Benjamin|year=2007|title=Islamic Imperial Law. Harun-Al-Rashid's Codification Project|location=Berlin|publisher=Walter de Gruyter|series=Studien zur Geschichte und Kultur des islamischen Orients|volume=19}} * {{cite book|author=Kennedy, Hugh|year=2004|title=The Prophet and the Age of the Caliphates. the Islamic Near East from the sixth to the eleventh Century|url=https://archive.org/details/prophetageofcali0000kenn_n8u3|edition=2|location=Harlow|publisher=Pearson Longman}} * {{cite book|author=Kennedy, Hugh|year=2005|title=When Baghdad ruled the Muslim world. The rise and fall of Islam's greatest dynasty|url=https://archive.org/details/whenbaghdadruled00kenn|location=Cambridge MA|publisher=Da Capo Press}} {{d|809}} [[Flokkur:Kalífar Abbasídaveldisins]] 20946n7gykarq9ef12d0vprvxlc5um6 0 148723 1964055 1926463 2026-05-23T18:44:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 3 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964055 wikitext text/x-wiki '''Tvísöngur''' eða '''fimmundasöngur''' er séríslenskt afbrigði af tveggja radda söng sem einkennist af því að sungið er í [[Hrein fimmund|fimmundum]] og að raddirnar krossast. Talið er að tvísöngur hafi borist hingað á öldunum eftir kristnitöku og að þá hafi verið um að ræða hefð sem einnig var kunn á meginlandi Evrópu, að syngja mótrödd við kaþólska kirkjusönginn, sléttsöng eða gregoríanskan söng. Slíkur söngur er stundum kallaður latneska heitinu ''cantus planus binatim'' og var hann (og fjölröddun almennt á fyrstu öldum hennar) helst notaður á hátíðisdögum kirkjunnar, til gefa þeim aukið vægi og hátíðleika.<ref>{{Bókaheimild|titill=“These are the Things You Never Forget”: The Written and Oral Traditions of Icelandic Tvísöngur|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Doktorsritgerð, Harvard University|ár=2003}}</ref> Elsta dæmið um ritaða heimild þar sem fjallað er um tvísöng á Íslandi er í [[Lárentíus saga|Lárentíus sögu Kálfssonar]], en [[Lárentíus Kálfsson|Lárentíus]] var biskup á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum í Hjaltadal]] 1324-1331. Þar segir að Lárentíus hafi hvorki viljað láta "tripla eða tvísyngja, kallandi þat leikaraskap, heldr syngja sléttan söng eftir því sem tónað væri á kórbókum".<ref>{{Bókaheimild|titill=Biskupa sögur|útgefandi=Guðrún Ása Grímsdóttir|ár=1999|bls=375-376}}</ref> Þetta gefur til kynna að aukarödd tvísöngs hafi a.m.k. stundum verið spunninn á staðnum, þ.e. ekki skrifuð á "kórbækur", og einnig má lesa úr textanum að bæði hafi slíkur söngur farið fram í tveimur og þremur röddum.<ref>{{Bókaheimild|titill=“These are the Things You Never Forget”: The Written and Oral Traditions of Icelandic Tvísöngur|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Doktorsritgerð, Harvard University|ár=2003|bls=27}}</ref> Elstu dæmi sem varðveist hafa um íslenskan tvísöng á nótum eru brot úr tveimur skinnhandritum frá því fyrir eða um 1500. Handritsbrotið [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM08-0080b/0#mode/2up AM 80 b 8vo]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} var ritað af Jóni Þorlákssyni, sem var afkastamesti íslenski nótnaskrifari sem vitað er um á 15. öld, árið 1473 og tilheyrði bók sem gefin var munkaklaustrinu á Munkaþverá. Á blaðinu er hluti Agnus Dei og Credo (trúarjátningarsöngs) skrifaður tvíradda með latneskum texta, en á milli nótnastrengjanna skrifaði Jón upplýsingar um hvenær bókin var rituð og hver tilgangur hennar var, og er það eflaust ástæða þess að þetta blað varðveittist en hin ekki.<ref>{{Bókaheimild|titill=“These are the Things You Never Forget”: The Written and Oral Traditions of Icelandic Tvísöngur|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Doktorsritgerð, Harvard University|ár=2003|bls=42-69}}</ref> Seinna brotið, [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0687b/0#mode/2up AM 687 b 4to]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, var ritað um 1500 og hefur að geyma ýmsa söngva í tveimur röddum, og einnig stutt messutón fyrir þrjár raddir.<ref>{{Bókaheimild|titill=Tvísöngskver frá um 1500, í 66 handrit úr fórum Árna Magnússonar, ritstj. Svanhildur Óskarsdóttir.|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum og Bókaútgáfan Opna|ár=2013}}</ref> Ýmis fleiri dæmi er að finna í gömlum íslenskum handritum um tvísöngva, meðal annars í handritinu [https://handrit.is/manuscript/view/da/Rask098/0#mode/2up Melódía (Rask 98)] sem ritað var um 1660-1670, og tvísöngskveri aftast í handritinu [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM08-0102/0#mode/2up AM 102 8vo]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, sem ritað var um svipað leyti eða ögn síðar. Af þessu má ráða að sá gamli söngur sem upphaflega barst hingað til lands með kaþólskum sið lifði áfram eftir siðaskipti. Sum laganna voru sungin áfram við latneska texta en einnig mátti syngja lútherska sálma og önnur lög í tvísöng.<ref>{{Bókaheimild|titill=„AM 102 8vo: Kvæða- og tvísöngsbók frá Vestfjörðum.“ Í Góssið hans Árna, ritstj. Jóhanna Katrín Friðriksdóttir|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum|ár=2014|bls=36–49}}</ref> Á 18. öld dó smám saman út sú hefð sem hafði fóstrað tvísönginn, jafnhliða því að tónlistarkennsla lagðist af við íslensku latínuskólana í Skálholti og á Hólum. Á 19. öld var orðin til munnleg hefð tvísöngs og var þar að flestu leyti um önnur lög að ræða, en þó eiga báðar tvísöngshefðirnar eitt lag sameiginlegt (Rís upp, Drottni dýrð/Drottins hægri hönd).<ref>{{Bókaheimild|titill=“These are the Things You Never Forget”: The Written and Oral Traditions of Icelandic Tvísöngur|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Doktorsritgerð, Harvard University|ár=2003}}</ref> Raddirnar í tvísöng skiptast í laglínu og fylgirödd (í nótum kallað ''vox principalis'' og ''vox organalis'', eða bassi og tenór). Í [[Íslensk þjóðlög (safn)|þjóðlagasafni séra Bjarna Þorsteinssonar]] er að finna rúmlega 40 tvísöngva sem Bjarni skrifaði sjálfur upp, en hann kunni tvísöng vel og var auk þess giftur inn í eina mestu tvísöngsfjölskyldu landsins, Blöndal-ættina.<ref>{{Bókaheimild|titill=Íslenzk þjóðlög|höfundur=Bjarni Þorsteinsson|ár=1906-1909}}</ref> Auk þess skrifaði Bjarni upp fjölmarga tvísöngva úr gömlum handritum eins og þeim sem nefnd eru hér að ofan. Á árunum um 1960-1970 ferðuðust þjóðfræðingar á vegum [[Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum|Árnastofnunar]] um landið og tóku upp viðtöl við gamalt fólk sem kunni lög og kvæði úr æsku. Þær hljóðritanir eru nú [https://www.ismus.is/tjodfraedi/ aðgengilegar á netinu] og þar er meðal annars að finna nokkra tvísöngva. Þó ber að hafa í huga að þegar komið var fram á síðari hluta 20. aldar var tvísöngshefðin ekki eins sterk og hún var 100 árum áður.<ref>{{Bókaheimild|titill=“These are the Things You Never Forget”: The Written and Oral Traditions of Icelandic Tvísöngur|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Doktorsritgerð, Harvard University.|ár=2003|bls=180-200}}</ref> Stundum er talað um tvær aðferðir við flutning tvísöngva. Annars vegar er ''sungið í tvísöng'' og hins vegar ''kveðið í tvísöng'', en þau lög eru styttri og er aðeins sungið í fimmundum í hluta þeirra. Stundum eru þau lög kölluð ''tvísöngsstemmur''.<ref>{{Bókaheimild|titill=“These are the Things You Never Forget”: The Written and Oral Traditions of Icelandic Tvísöngur|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Doktorsritgerð, Harvard University|ár=2003|bls=181-195}}</ref> Tvísöngur dó út sem lifandi hefð snemma á 20. öld. Tónskáldið [[Jón Leifs]] hljóðritaði allnokkra tvísöngva árið 1928 og þýski tónlistarfræðingurinn Erich M. von Hornbostel gaf út ítarlega greiningu á þeim árið 1930.<ref>{{Bókaheimild|titill=Phonographierte isländische Zwiegesänge.” Í Deutsche Islandforschung 1930, ritstj. Walther Heinrich Vogt|höfundur=Erich M. von Hornbostel|ár=1930|bls=300-320.}}</ref> Á seinni árum hafa tónskáld notað tvísöng sem innblástur í tónverk sín, og má þar nefna Jón Leifs (til dæmis ''Íslensk prelúdía'' op. 2 nr. 2) og [[Jón Nordal]] (''Kveðið í bjargi'' og ''Tvísöngur''). Þá má heyra áhrif tvísöngs í laginu ''Jóga'' af plötu [[Björk Guðmundsdóttir|Bjarkar Guðmundsdóttur]], [[Homogenic]] (1997).<ref>{{Bókaheimild|titill=“These are the Things You Never Forget”: The Written and Oral Traditions of Icelandic Tvísöngur|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Doktorsritgerð, Harvard University|ár=2003|bls=250-255}}</ref> Norska tónskáldið Kjell Mørk Karlsen samdi orgelverkið ''Tvísöngur'' (1992) sem hlaut fyrstu verðlaun í samkeppni um nýtt orgelverk í tilefni af vígslu Klais-orgelsins í [[Hallgrímskirkja|Hallgrímskirkju]].<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4134189#page/n43/mode/2up|titill=Tvísöngur á orgel|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=júní|ár=2006|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2025}}</ref> Árið 2004 gaf [[Smekkleysa]] út geisladiskinn [https://open.spotify.com/album/01rIC4alRtObWvwahD6NZk?si=g6CBjT-1Ryi9fvr7yJjDaA Tvísöngur] þar sem má finna fjölmörg dæmi um tvísöngva flutta af karlaröddum Schola cantorum og sönghópnum Feðranna frægð undir stjórn Árna Heimis Ingólfssonar tónlistarfræðings. Diskurinn fékk afar lofsamlega dóma og sagði Bergþóra Jónsdóttir, gagnrýnandi ''Morgunblaðsins'', hann vera einn þann áhugaverðasta sem komið hafi út á árinu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Miklu meira en flaskan fríða|höfundur=Bergþóra Jónsdóttir|útgefandi=Morgublaðið, 27. desember|ár=2004|bls=15}}</ref> == Dæmi um tvísöngva == '''Sungið í tvísöng:''' * Ég söng þar út öll jól * Fönnin úr hlíðinni fór * [[Gefðu, að móðurmálið mitt]] * Hún er suðr'í hólunum (Grýlukvæði) * Húmar að mitt hinsta kvöld * Kláus hákarl margan myrti * Ljósið kemur langt og mjótt/Halla kerling fetar fljótt * Man ég þig, mey * Nú er hann kominn á nýja bæinn * [[Ísland farsældar frón]] * [[Ó mín flaskan fríða]] * Séra Magnús * Skipafregn (Vorið langt) * [[Það mælti mín móðir]] '''Kveðið í tvísöng:''' * Enginn grætur Íslending * Farvel Hólar fyrr og síð * Hér er ekkert hrafnaþing * Höldum gleði hátt á loft * Lækurinn * Yfir kaldan eyðisand == Tengt efni == * [[Ríma|Rímur]] * [[Langspil]] * [[Íslensk fiðla]] * [https://www.ismus.is/tjodfraedi/ Hljóðritanir á ismus.is] == Heimildir == *[http://www.folkmusik.is/is/page/tvisongur Tvísöngur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209040333/http://www.folkmusik.is/is/page/tvisongur |date=2019-02-09 }} á folkmusik.is * {{vefheimild|höfundur=Bjarni Þorsteinsson|titill=Íslensk þjóðlög|útgefandi=Carlsbergsjóðurinn|ár=1906|url=http://baekur.is/bok/000042130/Islenzk_thjodlog}} * Árni Heimir Ingólfsson. „AM 102 8vo: Kvæða- og tvísöngsbók frá Vestfjörðum.“ Í ''Góssið hans Árna'', ritstj. Jóhanna Katrín Friðriksdóttir. Reykjavík: Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, 2014, 36–49. * Árni Heimir Ingólfsson. „Tvísöngskver frá um 1500.“ Í ''66 handrit úr fórum Árna Magnússonar'', ritstj. Svanhildur Óskarsdóttir. Reykjavík: Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum og Bókaútgáfan Opna, 2013. * Árni Heimir Ingólfsson. „‘These are the Things You Never Forget’: The Written and Oral Transmission of Icelandic Tvísöngur.“ Doktorsritgerð, Harvard University, 2003. * Erich M. von Hornbostel. „Phonographierte isländische Zwiegesänge.“ Í ''Deutsche Islandforschung 1930'', ritstj. Walther Heinrich Vogt (Breslau: Ferdinand Hirt, 1930), 300-320. == Tilvísanir == [[Flokkur:Tónlist]] [[Flokkur:Þjóðlagatónlist]] qclnkefpojnk8qvwhappv12mnrbaug7 0 149410 1964049 1956815 2026-05-23T16:30:03Z Snævar 16586 /* Bibliography and links */ 1964049 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | fossil_range = [[Norian]]?<ref name="Norian 2017">{{cite journal |doi=10.1016/j.revpalbo.2017.02.009 |title=Medulloprotaxodioxylon triassicum gen. Et sp. Nov., a taxodiaceous conifer wood from the Norian (Triassic) of northern Bogda Mountains, northwestern China |journal=Review of Palaeobotany and Palynology |volume=241 |pages=70–84 |year=2017 |last1=Wan |first1=Mingli |last2=Yang |first2=Wan |last3=Tang |first3=Peng |last4=Liu |first4=Lujun |last5=Wang |first5=Jun }}</ref> til nútíma | image = Sequoiafarm Sequoiadendron giganteum.jpg | image_caption = ''[[Sequoiadendron giganteum]]'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = ''[[Pinales]]'' | familia = [[Einisætt]] (''Cupressaceae'') | genus = '''''Sequoioideae''''' | genus_authority = | subdivision_ranks = Ættkvíslir | subdivision = *[[Sequoia|''Sequoia'']] *''[[Sequoiadendron]]'' *''[[Metasequoia]]'' }} '''Sequoioideae''' (rauðviður) er undirætt af barrtrjám í ættinni [[Cupressaceae]].<ref name="wikimedia1">{{cite web|url=//species.wikimedia.org/w/index.php?title=Redwoods&oldid=703445 |title=Redwoods |publisher=[[Wikispecies]] |date=24 May 2009 |accessdate=2010-07-10}}</ref> Hún er algengust í strandskógum norður Kaliforníu. ==Lýsing== Þær þrjár ættkvíslir í undirættinni eru ''[[Sequoia]]'' og ''[[Sequoiadendron]]'' í [[Kalifornía|Kaliforníu]] og [[Oregon]] og ''[[Metasequoia]]'' í mið-[[Kína]]. Amerísku rauðviðartegundirnar teljast til stærstu og hæstu trjáa í heiminum, og geta þau orðið þúsunda ára gömul. ''[[Metasequoia]]'', með núlifandi tegundina ''[[Metasequoia glyptostroboides]]'', er mun smærri. == Útbreiðsla == ===Hubei og Hunan héruð Kína=== *Náttúruleg útbreiðsla ''[[Metasequoia glyptostroboides]]'' er í Chongqing héraði í suðurhluta mið Kína. ===Kalifornía, Bandaríkjunum=== *Náttúruleg útbreiðsla ''[[Sequoiadendron giganteum]]'' er einvörðungu á vesturhlíðum [[Sierra Nevada]]fjalla í Kaliforníu. *Náttúruleg útbreiðsla ''[[Sequoia sempervirens]]'' er einvörðungu í "Northern California coastal forests (WWF ecoregion)", við strönd Norður Kaliforníu og nokkrar mílur inn í [[Oregon]]. ==Paleontology== Sequoioideae er ævaforn undirætt, með elstu Sequoioideae tegundina, ''[[Sequoia jeholensis]]'', sem fannst í [[Júratímabil|Júra]] jarðlögum.<ref name=Ahuja_and_Neale_2002>Ahuja M. R. and D. B. Neale. 2002. [http://www.rheinischesmuseumfuerphilologie.com/fileadmin/content/dokument/archiv/silvaegenetica/51_2002/51-2-3-93.pdf Origins of polyploidy in coast redwood (Sequoia sempervirens) and relationship of coast redwood (Sequoia sempervirens) to other genera of Taxodiaceae.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102194158/http://www.rheinischesmuseumfuerphilologie.com/fileadmin/content/dokument/archiv/silvaegenetica/51_2002/51-2-3-93.pdf |date=2014-01-02 }} Silvae Genetica 51: 93–99.</ref> Steingerfingar sýna gríðarlega útbreiðslu á Krítartímabilinu, sérstakelga norðantil. Ættkvíslir af Sequoioideae hafa fundist við heimskautsbaug, í Evrópu, norður-Ameríku, og um Asíu og Japan.<ref name=Chaney1950>{{cite journal|last=Chaney|first=Ralph W.|year=1950|title=Revision of Fossil Sequoia and Taxodium in Western North America Based on the Recent Discovery of Metasequoia|journal=Transactions of the American Philosophical Society|url=https://books.google.com/books?id=ZVwLAAAAIAAJ&lpg=PA169&dq=isbn%3A1422377059&pg=PA169#v=onepage&q&f=true|pages=172–236|volume=40 | issue = 3|place=Philadelphia|isbn=978-1422377055|accessdate=1 January 2014|doi=10.2307/1005641|jstor=1005641}}</ref> Kæling loftslags í lok [[Eósen]] og [[Ólígosen]] dró úr útbreiðslu norðan til, sem og eftirfylgjandi ísaldir.<ref name= "Jagels and Equiza 2007">{{cite journal | last1 = Jagels | first1 = Richard | last2 = Equiza | first2 = María A. | year = 2007 | title = Why did Metasequoia disappear from North America but not from China? | url = | journal = Bulletin of the Peabody Museum of Natural History | volume = 48 | issue = 2| pages = 281–290 | doi=10.3374/0079-032x(2007)48[281:wdmdfn]2.0.co;2}}</ref> ==Verndunarstaða== [[File:Redwood tree in Oakland California (person for comparison)IMG 4881.jpg|thumb|right|200px|Ungur en nú þegar hávaxinn rauðviður (''[[Sequoia sempervirens]]'') í Oakland, Kaliforníu.]] Þeim er ógnað af tapi búsvæða vegna bælingar villielda, skógarhöggs, og loftmengunar.<ref>https://www.savetheredwoods.org/about-us/faqs/the-threats-to-the-redwoods/{{full citation needed|date=September 2018}}</ref> Öll undirættin er [[í útrýmingarhættu]]. [[IUCN Red List]] metur Sequoia sempervirens [[í útrýmingarhættu]] (A2acd), Sequoiadendron giganteum [[í útrýmingarhættu]] (B2ab) og Metasequoia glyptostroboides [[í útrýmingarhættu]] (B1ab). == Tilvísanir== {{Reflist}} ==Bibliography and links== *{{cite web|url=http://www.nps.gov/redw/naturescience/about-the-trees.htm|title=About the trees|publisher=National Park Service|accessdate=10 January 2014}} *{{cite web|url=https://www.nps.gov/redw/faqs.htm|title=A few basic facts about Redwoods, and Parks|publisher=National Park Service|accessdate=10 January 2014}} *{{cite web|url=https://www.bigtrees.org/|title=Calaveras Big Trees Association|accessdate=10 January 2014}} *{{cite web|url=https://www.dawnredwood.org/|title=Crescent Ridge Dawn Redwood Preserve|author=Hanks, Doug|year=2005|accessdate=10 January 2014}} *[[:de:Liste der dicksten Mammutbäume in Deutschland]]. List of Large Giant Redwoods in Germany * IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2. Downloaded on 10 January 2014. *James Donald, John Rubin (directors) (2009). Climbing Redwood Giants (film). [http://channel.nationalgeographic.com/channel/explorer/videos/climbing-redwood-giants/ Climbing Redwood Giants]. National Geographic. *[http://vimeo.com/56524336 "Big trees".] Notes from the Field tv. 6 minutes in. PBS. Retrieved 10 January 2014. {{Commons|Sequoioideae}} {{Wikilífverur|Sequoioideae}} {{Stubbur|Líffræði}} [[Flokkur:Barrtré]] 2isawfmpb3etjyjuigwp3f6d34zacnl 10 150538 1964108 1754357 2026-05-24T11:58:56Z Björn Jón Bragason 116932 1964108 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css" /> {| class="infobox" style="border: 1px solid #aaaaaa; background-color: #f9f9f9; color: black; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em; padding: .2em; float: right; clear: right;width:25em; font-size: 95%" | colspan="2" align="center"|<big>'''{{{nafn}}}'''</big> {{#if: {{{merki|}}} | {{!}}- {{!}} colspan="2" align="center"{{!}}[[Mynd:{{{merki}}}{{!}}{{#if: {{{staerd|}}}|{{{staerd}}}|200}}px{{!}}alt={{{alt|Merki samtakanna}}}]] |}} |- {{#if: {{{stofnað|}}} | {{!}} '''Stofnað''' {{!}} {{{stofnað}}} }} |- {{#if: {{{formaður|}}} | {{!}} '''Formaður''' {{!}} {{{formaður}}} }} |- {{#if: {{{varaforseti|}}} | {{!}} '''Varaforseti''' {{!}} {{{varaforseti}}} }} |- {{#if: {{{heimilisfang|}}} | {{!}} '''Heimilisfang''' {{!}} {{{heimilisfang}}} }} |- {{#if: {{{netfang|}}} | {{!}} '''Netfang''' {{!}} {{{netfang}}} }} |- {{#if: {{{vefsida|}}} | {{!}} '''Vefsíða''' {{!}} {{{vefsida}}} }} |}<noinclude> <pre> {{Samtök |nafn= |merki= |staerd= |alt= |stofnað= |forseti= |varaforseti= |heimilisfang= |netfang= |vefsida= }}</pre> {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Flokkur:Upplýsingasnið]] </noinclude> sn3mawvi55rp53k67ew9tjm3vquxcgc 10 151673 1964081 1897847 2026-05-23T23:12:59Z TKSnaevarr 53243 1964081 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Varaforsetar Bandaríkjanna | title = [[Varaforseti Bandaríkjanna|Varaforsetar Bandaríkjanna]] ([[Listi yfir varaforseta Bandaríkjanna|listi]]) | image = [[Mynd:Seal of the Vice President of the United States.svg|85px|Innsigli varaforseta Bandaríkjanna]] | list1 = <div style="display:flex">{{div col|colwidth=20em|style=flex:1;text-align:left;white-space:nowrap}} # [[John Adams]] (1789–1797) # [[Thomas Jefferson]] (1797–1801) # [[Aaron Burr]] (1801–1805) # [[George Clinton]] (1805–1812) # [[Elbridge Gerry]] (1813–1814) # [[Daniel D. Tompkins]] (1817–1825) # [[John C. Calhoun]] (1825–1832) # [[Martin Van Buren]] (1833–1837) # [[Richard Mentor Johnson|Richard M. Johnson]] (1837–1841) # [[John Tyler]] (1841) # [[George M. Dallas]] (1845–1849) # [[Millard Fillmore]] (1849–1850) # [[William R. King]] (1853) # [[John C. Breckinridge]] (1857–1861) # [[Hannibal Hamlin]] (1861–1865) # [[Andrew Johnson]] (1865) # [[Schuyler Colfax]] (1869–1873) # [[Henry Wilson]] (1873–1875) # [[William A. Wheeler]] (1877–1881) # [[Chester A. Arthur]] (1881) # [[Thomas A. Hendricks]] (1885) # [[Levi P. Morton]] (1889–1893) # [[Adlai Stevenson I|Adlai Stevenson]] (1893–1897) # [[Garret Hobart]] (1897–1899) # [[Theodore Roosevelt]] (1901) # [[Charles W. Fairbanks]] (1905–1909) # [[James S. Sherman]] (1909–1912) # [[Thomas R. Marshall]] (1913–1921) # [[Calvin Coolidge]] (1921–1923) # [[Charles G. Dawes]] (1925–1929) # [[Charles Curtis]] (1929–1933) # [[John Nance Garner|John N. Garner]] (1933–1941) # [[Henry A. Wallace]] (1941–1945) # [[Harry S. Truman]] (1945) # [[Alben W. Barkley]] (1949–1953) # [[Richard Nixon]] (1953–1961) # [[Lyndon B. Johnson]] (1961–1963) # [[Hubert Humphrey]] (1965–1969) # [[Spiro Agnew]] (1969–1973) # [[Gerald Ford]] (1973–1974) # [[Nelson Rockefeller]] (1974–1977) # [[Walter Mondale]] (1977–1981) # [[George H. W. Bush]] (1981–1989) # [[Dan Quayle]] (1989–1993) # [[Al Gore]] (1993–2001) # [[Dick Cheney]] (2001–2009) # [[Joe Biden]] (2009–2017) # [[Mike Pence]] (2017–2021) # [[Kamala Harris]] (2021–2025) # [[JD Vance]] (2025–) {{div col end}}<div style="align-self:center"></div></div> }}<noinclude> [[Flokkur:Stjórnmálasnið]] </noinclude> 6jfy6qqxzo0s6mh0wqqv81fh3jboknv 0 153341 1964059 1921824 2026-05-23T19:31:51Z Berserkur 10188 /* Íslenskir leikmenn */ 1964059 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Brentford Football Club | Mynd = | Gælunafn = ''The Bees'' | Stytt nafn = | Stofnað =1889 | Leikvöllur = [[Brentford Community Stadium]] | Stærð = 17.250 | Stjórnarformaður = Cliff Crown | Knattspyrnustjóri = Keith Andrews | Deild = [[Enska úrvalsdeildin]] | Tímabil = 2024/2025 | Staðsetning = 10. af 20 | pattern_la1 = _brentford2021h | pattern_b1 = _brentford2021h | pattern_ra1 = _brentford2021h | pattern_sh1 = _redsides | pattern_so1 = _brentford2021h | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _brentford2021a | pattern_b2 = _brentford2021a | pattern_ra2 = _brentford2021a | pattern_sh2 = _brentford2021a | pattern_so2 = _brentford2021a | leftarm2 = 424242 | body2 = 424242 | rightarm2 = 424242 | shorts2 = 424242 | socks2 = FF0000 | pattern_la3 = _brentford2021t | pattern_b3 = _brentford2021t | pattern_ra3 = _brentford2021t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = f4eee2 | body3 = f4eee2 | rightarm3 = f4eee2 | shorts3 = f4eee2 | socks3 = f4eee2 }} [[Mynd:Griffin Park aerial 2011.jpg|thumb|Griffin Park sem var heimavöllur liðsins 1904-2020.]] [[Mynd:Brentford Community Stadium 2020.jpg|thumb|Brentford Community Stadium er nálægt Kew Bridge.]] '''Brentford Football Club''' er enskt knattspyrnulið frá Brentford í vestur-[[London]] sem spilar í [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]]. Liðið var stofnað árið 1889 og spilaði á heimavelli sínum Griffin Park frá 1904-2020. Frá 2020 spilaði liðið á nýjum velli; [[Brentford Community Stadium]]. Helstu andstæðingar eru nágrannaliðin [[Fulham FC]] og [[Queens Park Rangers]]. Liðið komst í efstu deild 2021 eftir umspil en það hafði ekki spilað þar í nær 75 ár (1946-1947). Liðið endaði í 13. sæti tímabilið 2021-2022 og 9. sæti tímabilið eftir. ==Íslenskir leikmenn== *[[Hermann Hreiðarsson]] 1998-1999 *[[Ívar Ingimarsson]] 1999-2002 *[[Patrik Gunnarsson]] 2018-2022 *[[Hákon Rafn Valdimarsson]] 2023- {{Stubbur|knattspyrna}} {{Enska úrvalsdeildin}} {{S|1889}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] eme5lrdw46qp18hh63az7ct2et0suz3 0 157492 1964048 1918429 2026-05-23T16:08:45Z TKSnaevarr 53243 /* Keisaraynja */ 1964048 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Austurríska keisaradæmið|Keisaraynja Austurríkis]] | ætt = [[Wittelsbach-ætt]] | skjaldarmerki = Armoiries d Elisabeth de Baviere Imperatrice d'Autriche-Hongrie.svg | nafn = Elísabet | mynd = Kaiserin Elisabeth im Morgenlicht.jpg | skírnarnafn = Elisabeth Amalie Eugenie | fæðingardagur = [[24. desember]] [[1837]] | fæðingarstaður = [[München]], [[Konungsríkið Bæjaraland|Bæjaralandi]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1898|9|10|1837|12|24}} | dánarstaður = [[Genf]], [[Sviss]] | grafinn = Keisaragrafhýsinu í Vín | ríkisár = 24. apríl 1854 – 10. september 1898 | undirskrift = Assinatura da Imperatriz Isabel da Áustria.png | faðir = [[Maximilian Jósef hertogi í Bæjaralandi]] | móðir = [[Lúðvíka af Bæjaralandi]] | maki = [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1.]] | börn = Soffía, Gisela, Rúdolf, María Valería | titill_maka = Eiginmaður }} '''Elísabet''' (24. desember 1837 – 10. september 1898), kölluð '''Sísí''', var [[Austurríska keisaradæmið|keisaraynja Austurríkis]] og drottning [[Ungverjaland]]s sem eiginkona [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósefs keisara]] frá 1854 til dauðadags. Elísabet var af [[Wittelsbach-ætt]]inni og fæddist sem hertogaynja í [[Konungsríkið Bæjaraland|Konungsríkinu Bæjaralandi]]. Elísabet var stungin til bana af stjórnleysingja í [[Genf]] árið 1898. ==Fjölskylda og hjónaband== Elísabet var dóttir hertogans Maximilians í Bæjaralandi og prinsessunnar Lúðvíku af Bæjaralandi. Í móðurætt var hún systkinabarn [[Jósefína af Leuchtenberg, Svíadrottning|Jósefínu Svíadrottningar]]. Þegar Elísabet var sextán ára gömul, þann 24. apríl árið 1854, giftist hún náfrænda sínum, [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef Austurríkiskeisara]]. Með hjónabandinu varð Elísabet keisaraynja Austurríkis og árið 1867 var hún jafnframt krýnd drottning Ungverjalands. == Keisaraynja == Elísabet var feimin og ófélagslynd stúlka sem hafði hlotið frjálslegt uppeldi. Hún átti því erfitt með að aðlagast ströngum hirðsiðunum við keisarahirðina í [[Vín (borg)|Vín]], sem tengdamóðir hennar og frænka, erkihertogaynjan [[Soffía af Bæjaralandi]], stýrði með harðri hendi. Árin 1855 og 1856 eignaðist Elísabet fyrstu tvö börn sín, dæturnar [[Soffía erkihertogaynja af Austurríki|Soffíu]] og [[Gisela erkihertogaynja af Austurríki|Giselu]]. Dæturnar voru umsvifalaust teknar frá henni við fæðingu og settar í umsjá Soffíu, en Elísabet fékk síðar meiri umráð yfir börnum sínum. Árið 1857 heimsótti hún [[Ungverjaland]] ásamt eiginmanni sínum og börnum og varð afar náin ungversku þjóðinni. Í ferðinni veiktust báðar dætur þeirra, líklega af taugaveiki. Gisela náði sér en Soffía lést og Elísabet tók dauða hennar mjög nærri sér. Árið 1858 eignaðist Elísabet son, [[Rúdolf, krónprins Austurríkis|Rúdolf]], sem varð erfingi að keisarakrúnu föður síns. Fæðing Rúdolfs jók áhrif Elísabetar innan hirðarinnar. Síðasta barn þeirra Frans Jósefs, dóttirin María Valería, fæddist árið 1868 í [[Búdapest]]. Árið 1889 reið harmleikur yfir keisarafjölskylduna með [[Mayerling-atvikið|Mayerling-atvikinu]] svokallaða, þegar Rúdolf fannst látinn ásamt ástkonu sinni, barónessunni [[Mary Vetsera]]. Almennt hefur verið talið að þau hafi framið [[sjálfsmorð]] saman, en einnig hefur verið stungið upp á að Rúdolf hafi myrt Mary og síðan fyrirfarið sér. Atvikið varð að alþjóðlegu hneykslismáli og vóg þungt á Elísabetu það sem hún átti eftir ólifað. Elísabet ferðaðist mikið og var sjaldan í Vín með eiginmanni sínum. Þau áttu þó í góðu sambandi og skrifuðust mikið á á efri árum. Keisaraynjan heimsótti gjarnan [[Cap Martin]] í [[Franska rivíeran|frönsku rivíerunni]], [[Sanremo]] í [[Ítalska rivíeran|ítölsku rivíerunni]], [[Genfarvatn]] í [[Sviss]], [[Korfú]] í [[Grikkland]]i og [[Bad Ischl]] í Austurríki, þar sem keisarahjónin dvöldu gjarnan á sumrin. Hún ferðaðist einnig til staða sem evrópskt kóngafólk fór sjaldan til, til dæmis [[Marokkó]], [[Alsír]], [[Malta|Möltu]], [[Tyrkjaveldi]]s og [[Egyptaland]]s. Ári eftir dauða Rúdolfs lét Elísabet reisa höllina [[Akilleion]] á Korfú, til heiðurs grísku hetjunnar [[Akkilles]]ar. Elísabet hafði orð á sér sem ein fegursta kona síns tíma og hlúði mjög að útliti sínu. Hún var með langt hár sem náði niður að fótum hennar og varði mörgum klukkustundum á hverjum morgni við að greiða því. Hárgreiðslukona hennar, Franziska Feifalik, var alltaf með henni í för á ferðalögum hennar. Elísabet notaði gjarnan tíma sinn á ferðalagi til þess að læra ný tungumál eins og frönsku, ensku, ungversku og grísku. [[Mynd:Assassinato luigi.jpg|thumb|left|Fréttateikning af morðinu á Elísabetu keisaraynju.]] Árið 1898 ákvað Elísabet að ferðast undir dulnefni til [[Genf]]ar í [[Sviss]] þrátt fyrir viðvaranir um að lífi hennað kynni að vera ógnað þar.<ref name="Bowers Bahney 2015">Bowers Bahney, Jennifer, Stealing Sisi's Star: How a Master Thief Nearly Got Away with Austria's Most Famous Jewel, McFarland & Co., 2015.</ref> Eftir að komið var til borgarinnar fór Elísabet þann 10. september á göngu um götur Genfar í för með greifynjunni Irmu Sztáray de Sztára et Nagymihály. Á göngunni réðst ítalski stjórnleysinginn [[Luigi Lucheni]] á keisaraynjuna og stakk hana til bana með hníf.<ref name="famous assassinations 132">{{cite book|last1=Newton|first1=Michael|title=Famous Assassinations in World History: An Encyclopedia [2 volumes]|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1610692854|page=132|chapter=Elisabeth of Austria (1837-1898)}}</ref> Lucheni hafði í upphafi ætlað sér að myrða [[Filippus af Orléans (1869-1926)|Lúðvík Filippus Róbert, hertogann af Orléans]]. Þegar hann frétti að hertoginn væri farinn frá borginni en að keisaraynjan væri þar stödd ákvað hann að myrða hana til þess að senda pólitísk skilaboð.<ref>{{cite book|last1=De Burgh|first1= Edward Morgan Alborough| title=Elizabeth, empress of Austria: a memoir|url=https://archive.org/details/elizabethempres01burggoog|publisher= J.B. Lippencott Co.|date= 1899|pages= [https://archive.org/details/elizabethempres01burggoog/page/n329 326]–327}}</ref> == Heimildir == * Palmer, Alan. Twilight of the Habsburgs: The Life and Times of Emperor Francis Joseph. New York: Weidenfeld & Nicolson, 1995. * Van der Kiste, John. Emperor Francis Joseph: Life, Death and the Fall of the Habsburg Empire. Stroud, England: Sutton, 2005. * Schad, Martha,Kaiserin Elisabeth und ihre Töchter. München, Langen Müller, 1998 ==Tilvísanir== <references/> {{fd|1837|1898}} [[Flokkur:Drottningar Ungverjalands]] [[Flokkur:Keisaraynjur Austurríkis]] [[Flokkur:Habsburg-Lothringen-ætt]] [[Flokkur:Wittelsbach-ætt]] 02spb6swkugb1z4kozhmu2dc8q31o89 0 168112 1964101 1758318 2026-05-24T05:52:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964101 wikitext text/x-wiki '''Þorlákur Markússon''' (um 1692 til 14. september 1736) var lögréttumaður í [[Hegranesþing|Hegranesþingi]] frá 1719. Þorlákur varð stúdent frá [[Hólaskóli (1106–1802)|Hólaskóla]] 1712. Þorlákur var mikill fróðleiksmaður, lögvitur og læknir góður. Eftir hann liggja ýmis ritverk, [[Sjávarborgarannáll]],<ref>{{Cite web|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/Lbs02-0290|title=Lbs 290 fol. {{!}} Handrit.is|website=handrit.is|language=is|access-date=2022-06-22|archive-date=2022-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622140859/https://handrit.is/manuscript/view/is/Lbs02-0290|url-status=dead}}</ref> ritgerð um erfðir sem geymd er á Konungsbókhlöðunni í Kaupmannahöfn, Íslandslýsing í Lbs 291 fol í [[Landsbókasafn Íslands|Landsbókasafni]] og lækningabók í JS 359 4to í [[Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn|Landsbókasafni]].<ref>{{Cite web|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/Lbs02-0291/0#mode/2up|title=Lbs 291 fol. {{!}} Handrit.is|website=handrit.is|language=is|access-date=2022-06-22|archive-date=2022-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622140856/https://handrit.is/manuscript/view/is/Lbs02-0291/0#mode/2up|url-status=dead}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0359|titill=JS 359 4to {{!}} Handrit.is|árskoðað=2022}}</ref> Kona Þorláks var Hólmfríður Aradóttir (d. 1745), dóttir Ara Jónssonar prests og skálds í Vatnsfirði. Þau áttu mörg börn: Ólafur Þorláksson á Skútustöðum, Ragnheiður Þorláksdóttir á Víðimýri, Ingiríður Þorláksdóttir í [[Hvammur í Laxárdal|Hvammi í Laxárdal]], Sigríður Þorláksdóttir, Sveinn Þorláksson á [[Sjávarborg]], Guðrún Þorláksdóttir, Elín Þorláksdóttir á Másstöðum, Markús Þorláksson á Skriðulandi og Hólmfríður Þorláksdóttir á Knappsstöðum. Í ''Íslenzkum æviskrám'' er Þorlákur ranglega sagður faðir Jóns Þorlákssonar á Seylu. Þorlákur bjó fyrst að Gröf á [[Höfðaströnd]] en síðan að Sjávarborg í Skagafirði frá 1732 til æviloka.<ref>{{Bókaheimild|titill=Íslenzkar æviskrár frá landnámstímum til ársloka 1940 bd. V|höfundur=Páll Eggert Ólason|útgefandi=Hið íslenzka bókmenntafélag|ár=1952|bls=164|url=https://baekur.is/bok/000306940/5}}</ref> ==Tilvísanir== {{fd|1692|1736}} [[Flokkur:lögréttumenn]] [[Flokkur:Íslenskir læknar]] i69dlbcp6m36nlupqn6olz3x9d6mza4 0 185591 1964062 1961095 2026-05-23T19:44:16Z Olafurbjorns 105113 Setti inn mynd af plötuumslaginu 1964062 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Umslag nydonsk deluxe 1991.png|thumb|right|Plötuumslag ''Deluxe''.]] '''Deluxe''' er plata með íslensku hljómsveitinni [[Nýdönsk]]. Platan er 3. breiðskífa Nýdanskrar og inniheldur ellefu lög. Platan kom út árið [[1991]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1753474?iabr=on|title=Deluxe Nýdönsk|date=1991-11-03|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=20|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1756024?iabr=on|title=Hlý, náttúrulega og skemmtileg |date=1991-12-12|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=54|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4533623?iabr=on|title=Okkur finnst ekki leiðinlegt að vera til |date=1991-11-28|publisher=[[Vikan]]|page=54|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2593041?iabr=on|title=Hringferðirnar farnar að hafa sitt að segja |date=1991-12-21|publisher=[[Dagblaðið Vísir]]|page=50|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-05}}</ref> == Lagalisti == {| class="wikitable" style="width:100%" ! style="text-align:left;" | Nr. ! style="text-align:left;" | Titill ! style="text-align:left;" | Lag ! style="text-align:left;" | Texti ! style="text-align:right;" | Lengd |- | 1 | Sól | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:08 |- | 2 | Landslag skýjanna | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:18 |- | 3 | Erfitt en gaman | Daníel Ágúst | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:42 |- | 4 | Stjörnuryk | Jón | Jón | style="text-align:right;" | 03:57 |- | 5 | Alelda | Jón, Daníel Ágúst | Jón, Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:44 |- | 6 | Gyðjan | Stefán | Daníel Ágúst, Jón, Stefán | style="text-align:right;" | 02:48 |- | 7 | Deluxe | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 05:16 |- | 8 | Ríki konunganna | Stefán | Björn Jörundur, Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:35 |- | 9 | Nautn | Jón, Daníel Ágúst | Björn Jörundur, Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 04:20 |- | 10 | Ást mín á þér | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:44 |- | 11 | Svefninn laðar | Jón | Björn Jörundur, Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 02:47 |} {| style="width:100%; margin-top:-1px; padding-right:0.2em;" | style="text-align:right; font-weight:bold; padding-right:0.1em;" | Heildarlengd: 41:44 |} == Aðilar == '''Nýdönsk''' *[[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] - söngur, bassi, kassagítar *Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, pákur, raddir *[[Daníel Ágúst Haraldsson]] - söngur *[[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] - hljómborð, raddir *Stefán Hjörleifsson - gítarar, mandólín, raddir '''Upptökur''' *Upptökur og hljóðblöndun: [[Sigurður Bjóla]] == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== *[https://hljodsafn.is/albumDisplay/66 Deluxe]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á hljodsafn.is [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1991]] [[Flokkur:Nýdönsk]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] imfmkjx586xlf3zzmq785r1ijlq9ljh 0 185595 1964043 1961117 2026-05-23T12:59:48Z Olafurbjorns 105113 Bætti við plötuumslagi 1964043 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hulstur nydonsk ekki er a allt kosid.jpg|thumb|right|Plötuumslag ''Ekki er á allt kosið''.]] '''Ekki er á allt kosið''' er plata með íslensku hljómsveitinni [[Nýdönsk]]. Platan er 1. [[breiðskífa]] Nýdanskrar og inniheldur 9 lög. Platan kom út árið [[1989]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2565982?iabr=on|title=Gamaldags hljómsveitarplata|publisher=[[Dagblaðið Vísir]]|page=25|date=1989-12-09|access-date=2025-03-29|via=[[Tímarit.is]]}}{{open access}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2564637?iabr=on|title=Við áttum bara að skila góðri plötu |date=1989-11-04|publisher=[[Dagblaðið Vísir]]|page=16|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1715281?iabr=on|title=Metnaður |date=1989-12-24|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=23|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-30}}</ref>.Þegar platan var gefin út á [[Geisladiskur|geisladisk]] innihélt hún 10. lagið, "Strákarnir stofnuðu hljómsveit". == Lagalisti == {| class="wikitable" style="width:100%" ! style="text-align:left;" | Nr. ! style="text-align:left;" | Titill ! style="text-align:left;" | Lag ! style="text-align:left;" | Texti ! style="text-align:right;" | Lengd |- | 1 | Skjaldbakan | Daníel Ágúst | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:48 |- | 2 | Skýmir | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:25 |- | 3 | Apaspil | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:47 |- | 4 | Eplatré | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:50 |- | 5 | Fram á nótt | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 02:42 |- | 6 | Vetur konungur | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 06:17 |- | 7 | Hjálpaðu mér upp | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:00 |- | 8 | Eru ekki allir í stuði | Björn Jörundur | Björn Jörundur, Valdimar | style="text-align:right;" | 06:32 |- | 9 | Ekki er á allt kosið | Björn Jörundur, Einar | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 06:09 |- | 10 | Strákarnir stofnuðu hljómsveit <small>(aukalag)</small> | Nýdönsk | Nýdönsk | style="text-align:right;" | 05:32 |} {| style="width:100%; margin-top:-1px; padding-right:0.2em;" | style="text-align:right; font-weight:bold; padding-right:0.1em;" | Heildarlengd: 49:26 |} == Aðilar == '''Nýdönsk''' *[[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] - söngur, bassi, kassagítar, raddir *Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, raddir *[[Daníel Ágúst Haraldsson]] - söngur, raddir *Valdimar Bragi Bragason - gítarar *Einar Sigurðsson - píanó, rhodes '''Aðstoð''' *Einar Bragi Bragason - saxófónn í "Eplatré" *Helgi Guðmundsson - munnharpa í "Vetur konungur" *[[Eva Ásrún Albertsdóttir]] - bakrödd í "Vetur konungur" *Erna Þórarinsdóttir - bakrödd í "Vetur konungur" *[[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] - hammondorgel í "Hjálpaðu mér upp", "Eru ekki allir í stuði", "Ekki er á allt kosið" og "Strákarnir stofnuðu hljómsveit". Raddir í "Hjálpaðu mér upp" og "Strákarnir stofnuðu hljómsveit" *[[Björgvin Gíslason]] - sítar í "Eru ekki allir í stuði" *Stefán Örn Arnarson - selló í "Ekki er á allt kosið" '''Upptökur''' *Upptökumaður: Ólafur Halldórsson *Stjórn upptöku: [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] og Rafn Jónsson == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== *[https://hljodsafn.is/albumDisplay/67 Ekki er á allt kosið] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250329093429/https://hljodsafn.is/albumDisplay/67 |date=2025-03-29 }} á hljodsafn.is [[Flokkur: Hljómplötur gefnar út árið 1989]] [[Flokkur:Nýdönsk]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] hmb16se2rfh6couio0fqqhlbbhcrojt 0 185596 1964060 1910131 2026-05-23T19:34:17Z Olafurbjorns 105113 Setti inn mynd af plötuumslaginu 1964060 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Umslag nydonsk regnbogaland 1990.jpg|thumb|right|Plötuumslag ''Regnbogaland''.]] '''Regnbogaland''' er plata með íslensku hljómsveitinni [[Nýdönsk]]. Platan er 2. [[breiðskífa]] Nýdanskrar og inniheldur 13 lög. Þegar platan var gefin út á [[Geisladiskur|geisladisk]] innihélt hún 14. lagið, "Nostradamus". Platan kom út árið [[1990]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2579028?iabr=on|title=Karakterinn á sínum stað|date=1990-12-13|publisher=[[Dagblaðið Vísir]]|page=38|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1732702?iabr=on|title=Í regnbogalandi |date=1990-11-11|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=20 C|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-05}}</ref> == Lagalisti == {| class="wikitable" style="width:100%" ! style="text-align:left;" | Nr. ! style="text-align:left;" | Titill ! style="text-align:left;" | Lag ! style="text-align:left;" | Texti ! style="text-align:right;" | Lengd |- | 1 | Regnbogaland | Daníel Ágúst | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:09 |- | 2 | Frelsið | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:48 |- | 3 | Skynjun | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:33 |- | 4 | Veröld | Daníel Ágúst | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 02:15 |- | 5 | Tíminn | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:31 |- | 6 | Blóm | Daníel Ágúst | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:21 |- | 7 | Stúlka | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:35 |- | 8 | Tilvera | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:31 |- | 9 | Draumur | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:48 |- | 10 | Allt | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:27 |- | 11 | Tré | Daníel Ágúst | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 05:17 |- | 12 | Sól | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:09 |- | 13 | Himalaya | Daníel Ágúst | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 02:18 |- | 14 | Nostradamus <small>(aukalag)</small> | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:52 |} {| style="width:100%; margin-top:-1px; padding-right:0.2em;" | style="text-align:right; font-weight:bold; padding-right:0.1em;" | Heildarlengd: 50:44 |} == Aðilar == '''Nýdönsk''' *[[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] - söngur, bassi, kassagítar, raddir *Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, raddir *[[Daníel Ágúst Haraldsson]] - söngur, raddir '''Sérleg aðstoð''' *[[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] - píanó, hammondorgel, hljóðgervlar, raddir *Stefán Hjörleifsson - gítarar '''Aðstoð''' *[[Sigurður Bjóla]] - kór í "Frelsið" *[[Eyþór Arnalds]] - hnéfiðla í "Skynjun" og "Tré" '''Upptökur''' *Stjórn upptöku: [[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] *Upptökumenn: Ólafur Halldórsson, [[Sigurður Bjóla]] og [[Tómas Magnús Tómasson]] *Hljóðblöndun: [[Sigurður Bjóla]] *Aðstoð í hljóðveri: Björn Þór Sigbjörnsson == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== *[https://www.discogs.com/release/4553948-N%C3%BDd%C3%B6nsk-Regnbogaland?srsltid=AfmBOopiTESfvwOWM-n9H-jDg5cLja3B3YVLneFKM2S8DZQSG3e5NuUl Regnbogaland] á discogs.com [[Flokkur: Hljómplötur gefnar út árið 1990]] [[Flokkur:Nýdönsk]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] sgj1dwsxpwvf0i4v50hu9uypp68sasq 0 185597 1964064 1961219 2026-05-23T19:48:43Z Olafurbjorns 105113 Setti inn mynd af plötuumslagi 1964064 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Umslag nydonsk himnasending 1992.jpg|thumb|right|Plötuumslag ''Himnasending'']] '''Himnasending''' er plata með íslensku hljómsveitinni [[Nýdönsk]]. Platan er 4. [[breiðskífa]] Nýdanskrar og inniheldur 10 lög. Platan kom út árið [[1992]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3537699?iabr=on|title=Í skýjunum|date=1992-12-03|publisher=Pressan|page=B.4|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1774980?iabr=on||title=Kemst Nýdönsk hærra? Himnasending |date=1992-11-15|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=14 B|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1776344?iabr=on||title=Himnasending |date=1992-12-06|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=14 B|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-05}}</ref> == Lagalisti == {| class="wikitable" style="width:100%" ! style="text-align:left;" | Nr. ! style="text-align:left;" | Titill ! style="text-align:left;" | Lag ! style="text-align:left;" | Texti ! style="text-align:right;" | Lengd |- | 1 | Ilmur | Daníel Ágúst, Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:46 |- | 2 | Himnasending | Björn Jörundur, Daníel Ágúst | Björn Jörundur, Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 04:13 |- | 3 | Horfðu til himins | Jón | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 04:15 |- | 4 | Freistingar | Björn Jörundur | Daníel Ágúst, Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:52 |- | 5 | Fluga | Jón | Jón | style="text-align:right;" | 04:10 |- | 6 | Hugarflug | Stefán | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:06 |- | 7 | Hlébarði | Ólafur | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 03:05 |- | 8 | Elding | Daníel Ágúst, Björn Jörundur | Daníel Ágúst | style="text-align:right;" | 04:01 |- | 9 | Engill | Björn Jörundur | Björn Jörundur, Jón | style="text-align:right;" | 03:46 |- | 10 | Styr | Jón | Björn Jörundur, Jón | style="text-align:right;" | 03:06 |} {| style="width:100%; margin-top:-1px; padding-right:0.2em;" | style="text-align:right; font-weight:bold; padding-right:0.1em;" | Heildarlengd: 37:20 |} == Aðilar == '''Nýdönsk''' *[[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] - söngur, bassi, raddir *Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, raddir *[[Daníel Ágúst Haraldsson]] - söngur, raddir *[[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] - hljómborð, raddir *Stefán Hjörleifsson - gítarar, raddir '''Aðstoð''' *Louisa Mullenger - bakrödd í "Horfðu til himins" *Karmen Lowe - bakrödd í "Horfðu til himins" '''Upptökur''' *Stjórn upptöku: [[:en:Ken Thomas (record producer)|Ken Thomas]] og [[Nýdönsk]] *Upptökur og hljóðblöndun: [[:en:Ken Thomas (record producer)|Ken Thomas]] *Aðstoð í hljóðveri: Philippe Garcia og Ian Huffam *Tölvuvinnsla: Richard Pierce == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== *[https://hljodsafn.is/albumDisplay/69 Himnasending] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324132057/https://hljodsafn.is/albumDisplay/69 |date=2023-03-24 }} á hljodsafn.is [[Flokkur: Hljómplötur gefnar út árið 1992]] [[Flokkur:Nýdönsk]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] 3vsm0fjswsst4av8y7yw25eoplwvymh 0 185601 1964044 1961562 2026-05-23T13:20:01Z Olafurbjorns 105113 /* Aðilar */ bætti inn upplýsingum um upptökur 1964044 wikitext text/x-wiki '''Pólfarir''' er plata með íslensku hljómsveitinni [[Nýdönsk]]. Platan er 7. [[breiðskífa]] Nýdanskrar og inniheldur 11 lög. Platan kom út árið [[2001]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2128010?iabr=on|title=Nýr danskur pólfari?|date=2001-10-08.|publisher=[[Fréttablaðið]]|page=16|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-03-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3419474?iabr=on|title=Pólfarir nýdanskra félagsvera |date=2001-10-14|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=30|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3425755?iabr=on|title=Líður skjótt úr minni |date=2001-10-31|publisher=[[Morgunblaðið]]|page=46|via=[[Tímarit.is]]|access-date=2025-04-10}}</ref> == Lagalisti == {| class="wikitable" style="width:100%" ! style="text-align:left;" | Nr. ! style="text-align:left;" | Titill ! style="text-align:left;" | Lag ! style="text-align:left;" | Texti ! style="text-align:right;" | Lengd |- | 1 | Kraftaverk | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 02:55 |- | 2 | Þá kemur þú | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:15 |- | 3 | Lærðu að ljúga | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:41 |- | 4 | Flugvélar | Jón | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:00 |- | 5 | Abbababb | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 02:59 |- | 6 | Litirnir | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:42 |- | 7 | Hjartalag | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:26 |- | 8 | Ég spyr þig | Jón | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:06 |- | 9 | Hverjir eru bestir? | Björn Jörundur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:19 |- | 10 | Pólfarir | Jón | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 03:09 |- | 11 | Þúsund ár | Ólafur | Björn Jörundur | style="text-align:right;" | 04:21 |} {| style="width:100%; margin-top:-1px; padding-right:0.2em;" | style="text-align:right; font-weight:bold; padding-right:0.1em;" | Heildarlengd: 39:53 |} == Aðilar == '''Nýdönsk''' *[[Björn Jörundur Friðbjörnsson]] - söngur, bassi, raddir *Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, raddir *[[Jón Ólafsson (f. 1963)|Jón Ólafsson]] - hljómborð, raddir *Stefán Hjörleifsson - gítarar, raddir '''Upptökur''' *Stjórn upptöku og útsetningar: Nýdönsk *Upptökur og hljóðblöndun: Ívar Ragnarsson *Aðstoð í Temple Studios: Guiseppe Fellegara *Tónjöfnun: Gunnar Smári Helgason == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== *[https://hljodsafn.is/albumDisplay/11445 Pólfarir]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á hljodsafn.is [[Flokkur: Hljómplötur gefnar út árið 2001]] [[Flokkur:Nýdönsk]] [[Flokkur:Íslenskar breiðskífur]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] mbifyd7trl81654otz7z234evbno48a 0 186077 1964037 1963992 2026-05-23T12:15:57Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1964037 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | nafn = Jerome Powell | mynd = Jerome H. Powell, Federal Reserve Chair (cropped).jpg | myndatexti1 = Powell árið 2022. | titill= Seðlabankastjóri Bandaríkjanna | stjórnartíð_start = 5. febrúar 2018 | stjórnartíð_end = 22. maí 2026 | forseti = [[Donald Trump]]<br>[[Joe Biden]] | forveri = [[Janet Yellen]] | eftirmaður = [[Kevin Warsh]] | fæddur= {{fæðingardagur og aldur|1953|2|4}} | fæðingarstaður = [[Washington, D.C.]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | stjórnmálaflokkur =[[Repúblikanaflokkurinn]] | maki = {{gifting|Elissa Leonard|1985​}} | börn = 3 | háskóli = [[Princeton-háskóli]] (BA)<br>[[Georgetown-háskóli]] (JD) | undirskrift = Jerome Powell signature.svg }} '''Jerome Hayden Powell''' (f. 4. febrúar 1953) er bandarískur lögmaður og bankamaður. Hann var bankastjóri [[Seðlabanki Bandaríkjanna|Seðlabanka Bandaríkjanna]] frá árinu 2018 til ársins 2026. Powell er álitinn hófsamur [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikani]]. Eignir hans eru metnar upp á um 61 milljón Bandaríkjadala.<ref name="Fig" /> == Æviágrip == Jerome Powell útskrifaðist með gráðu í [[stjórnmálafræði]] frá [[Princeton-háskóli|Princeton-háskóla]] árið 1975 og í lögfræði frá [[Georgetown-háskóli|Georgetown-háskóla]] árið 1979.<ref>{{lien web|langue=en|auteur1=|titre=The Fed - Jerome H. Powell|périodique=Board of Governors of the Federal Reserve System|date=19/10/2017|issn=|lire en ligne=https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/bios/board/powell.htm|consulté le=2017-12-19|pages=}}</ref> Ólíkt sumum fyrri seðlabankastjórum Bandaríkjanna er hann ekki með doktorsgráðu í [[hagfræði]].<ref name="Fig">{{Lien web |langue=fr |titre=Bond de 40 % de la richesse du président de la banque centrale américaine en 2020 |url=https://www.lesechos.fr/finance-marches/marches-financiers/le-patrimoine-du-president-de-la-fed-a-bondi-de-40-pendant-la-crise-du-covid-1347237 |site=Les Echos |date=2021-09-17 |consulté le=2021-09-18}}</ref> Powell hóf starfsferil sinn í lögmennsku. Árið 1984 hóf hann störf við fjárfestingabankann [[Dillon, Read & Co.|Dillon, Read and Company]] í [[New York-borg|New York]].<ref name=":0">{{lien web|langue=en-US|prénom1=Binyamin|nom1=Appelbaum|prénom2=Kevin|nom2=Granville|titre=Who Is Jerome Powell: Trump’s Pick for Fed Chairman|périodique=The New York Times|date=2017-11-02|issn=0362-4331|lire en ligne=https://www.nytimes.com/2017/11/02/business/economy/jerome-powell-fed-chairman.html|consulté le=2018-12-28}}</ref> Árið 1993 varð Powell aðstoðarfjármálaráðherra í ríkisstjórn [[George H. W. Bush]].<ref>{{Lien web|langue=en|titre=Jerome H. Powell|url=https://www.forbes.com/profile/jerome-h-powell/|site=Forbes|consulté le=2018-12-28}}</ref> Eftir kjör [[Bill Clinton|Bills Clinton]] hóf hann störf hjá bankanum [[Bankers Trust]] árið 1993.<ref name=":0" /> Powell átti í tengslum við eignastýringarfélagið [[Carlyle Group]] frá 1997 til 2005.<ref>{{Lien web|langue=|titre=Fed. Qui est Jerome Powell, le financier le plus puissant du monde ?|url=https://www.ouest-france.fr/monde/etats-unis/fed-qui-est-jerome-powell-le-financier-le-plus-puissant-du-monde-5355921|site=ouest-france.fr|date=3 novembre 2017|consulté le=28 décembre 2018}}</ref> Í desember 2011 útnefndi [[Barack Obama]] Powell formlega í bankastjórn [[Seðlabanki Bandaríkjanna|Seðlabanka Bandaríkjanna]].<ref>[https://www.lefigaro.fr/flash-eco/2011/12/27/97002-20111227FILWWW00334-usa-nominations-au-conseil-de-la-fed.php USA : nominations au conseil de la Fed], ''[[Le Figaro]]'', 27. desember 2011.</ref> Tilnefning hans var samþykkt af [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] árið 2012. Þann 2. nóvember 2017 skipaði [[Donald Trump]] hann opinberlega seðlabankastjóra Bandaríkjanna<ref>[https://www.lefigaro.fr/flash-eco/2017/11/02/97002-20171102FILWWW00333-donald-trump-choisit-jerome-powell-pour-diriger-la-fed.php Donald Trump choisit Jerome Powell pour diriger la Fed], ''[[Le Figaro]]'', 2. nóvember 2017.</ref> í stað fráfarandi bankastjórans [[Janet Yellen]]. Öldungadeildin samþykkti skipun hans þann 23. janúar 2018 með 84 atkvæðum gegn 13.<ref>{{lien web|langue=fr-FR|titre=Le buzz des Etats-Unis : le gouverneur de la Fed confirmé à une semaine de sa prise de fonction|périodique=lesechos.fr|date=2018-01-24|lire en ligne=https://www.lesechos.fr/monde/etats-unis/0301197616745-le-buzz-des-etats-unis-le-gouverneur-de-la-fed-confirme-a-une-semaine-de-sa-prise-de-fonction-2147657.php|consulté le=2018-01-24}}</ref> Powell tók við embætti þann 5. febrúar sama ár. Í desember 2018 gagnrýndi Trump forseti háa stýrivaxtastefnu seðlabankans undir stjórn Powell.<ref>{{lien web|langue=fr|auteur1=[[Ram Etwareea]]|prénom1=|nom1=|titre=Donald Trump exige que la Fed fasse une pause|périodique=Le Temps|date=2018-12-19|issn=1423-3967|lire en ligne=https://www.letemps.ch/economie/donald-trump-exige-fed-fasse-une-pause|consulté le=2018-12-27}}</ref> Hann lýsti yfir áhuga á að reka Powell en þar sem bandarísk lög tryggja sjálfstæði seðlabankans hefur hann ekki heimild til þess.<ref>{{Lien web|langue=fr|titre=Pourquoi Donald Trump veut aussi se débarrasser de Jerome Powell (Fed)|url=https://www.latribune.fr/economie/international/pourquoi-donald-trump-veut-aussi-se-debarrasser-jerome-powell-fed-802165.html|site=La Tribune|consulté le=2018-12-27}}</ref> Í október 2020 seldi Powell hluta sinn í hlutabréfasjóðnum Vanguard, sem inniheldur ýmis fyrirtæki með skráningu í kauphöll Bandaríkjanna, fyrir andvirði einnar til fimm milljóna dollara. Þessi viðskipti, sem voru gerð stuttu fyrir hrun í verðbréfamörkuðum á [[Wall Street]], leiddi til ásakana gegn Powell um hagsmunaárekstur. Vinstri armur [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokksins]] hvatti [[Joe Biden]] til að endurútnefnda Powell ekki í embætti seðlabankastjóra.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Fed : le président Jerome Powell lui aussi mis en cause pour des transactions boursières |url=https://www.lefigaro.fr/international/fed-le-president-jerome-powell-lui-aussi-mis-en-cause-pour-des-transactions-boursieres-20211019 |site=Le Figaro |date=2021-10-19 |consulté le=}}</ref> Þann 5. nóvember 2021 endurútnefndi Biden Powell engu að síður seðlabankastjóra til annars fjögurra ára tímabils.<ref>{{Lien web|langue=en|url=https://www.nytimes.com/2021/11/22/business/economy/fed-chair-jerome-powell-biden.html?searchResultPosition=3|titre=Biden Sticks With Powell as Fed Chair, Resisting Political Pressure|périodique=[[The New York Times]]|date=22 11 2021}}</ref> Öldungadeildin staðfesti endurútnefningu hans þann 12. maí með 80 atkvæðum gegn 19.<ref>{{Lien web|url=https://www.lepoint.fr/monde/jerome-powell-reconduit-a-la-tete-de-la-fed-pour-un-second-mandat-12-05-2022-2475421_24.php|titre=Jerome Powell reconduit à la tête de la Fed pour un second mandat|périodique=[[Le Point]]|date=12 5 2022}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Powell, Jerome}} {{f|1953}} [[Flokkur:Bandarískir lögfræðingar]] [[Flokkur:Seðlabankastjórar Bandaríkjanna]] 015yw19414iw827z07rx7s53qocihm1 0 186652 1964097 1925893 2026-05-24T03:59:13Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964097 wikitext text/x-wiki '''Ólafur Jónsson''' (1560-1627) var prestur og skáld á Söndum í [[Dýrafjörður|Dýrafirði]]. Hann þótti eitt merkasta skáld sinnar tíðar og voru kvæði hans og lög við þau skrifuð upp í fjölda handrita. Mörg þeirra hafa varðveist allt til þessa dags. Kveðskapur hans er merkur fyrir það að vera undanfari [[Hallgrímur Pétursson|Hallgríms Péturssonar]], sem var kynslóð yngri en séra Ólafur. Mörg lög við kvæði Ólafs eru varðveitt með nótum í handritum og eru þau merkur þáttur í íslenskri tónlistarsögu á 17. öld. Nokkur laganna við kvæði Ólafs eru þekkt úr erlendum heimildum en flest eru ókunn nema við texta hans. Böðvar Guðmundsson rithöfundur hefur bent á að mögulega megi kalla Ólaf Jónsson á Söndum fyrsta nafngreinda íslenska tónskáldið.<ref>{{Bókaheimild|titill=Íslensk bókmenntasaga 2|útgefandi=Mál og menning|ár=1993|bls=413|höfundur=Böðvar Guðmundsson}}</ref> Lögin við kvæði Ólafs nutu mikilla vinsælda á sinni tíð. Má þar nefna að [[Brynjólfur Sveinsson]] biskup hafði mikið dálæti á þeim og lét syngja þau fyrir sig þar sem hann lá banaleguna í [[Skálholt|Skálholti]] árið 1675.<ref>{{Bókaheimild|titill=Lögin við kvæði Ólafs Jónssonar á Söndum|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum|ár=2024|bls=35}}</ref> Kvæði Ólafs og lögin við þau voru lengi gleymd. Flest þeirra komu út á prenti í þjóðlagasafni séra [[Bjarni Þorsteinsson|Bjarna Þorsteinssonar]] á fyrsta áratug 20. aldar, en þar var aðeins prentað upphafserindi hvers lags.<ref>{{Bókaheimild|titill=Íslenzk þjóðlög|höfundur=Bjarni Þorsteinsson|ár=1906-1909}}</ref> Heildarútgáfa á lögunum við sálma og kvæði séra Ólafs kom út árið 2024.<ref>{{Bókaheimild|titill=Söngbók séra Ólafs Jónssonar á Söndum|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson, Johnny Lindholm, Margrét Eggertsdóttir, Þórunn Sigurðardóttir|útgefandi=Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum|ár=2024}}</ref> Auk þess hafa tvær doktorsritgerðir verið skrifaðar um séra Ólaf og verk hans á undanförnum árum. Þá hafa lög hans og kvæði verið hljóðrituð, meðal annars á hljómdiskunum ''Tvísöngur'' (2004) og ''Melódía'' (2007), sem Árni Heimir Ingólfsson tónlistarfræðingur hafði veg og vanda af. Á undanförnum árum hefur útsetning [[Anna S. Þorvaldsdóttir|Önnu Þorvaldsdóttur]] á laginu ''Heyr þú oss himnum á'', við sálm Ólafs við tvísöngslag frá 15. öld, vakið mikla athygli og verið flutt af sönghópum og kórum víða um heim.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.wisemusicclassical.com/work/57471/Heyr-u-oss-himnum-a--Anna-Thorvaldsdottir/|titill=Anna Þorvaldsdóttir: Heyr þú oss himnum á|útgefandi=Wise Music Classical|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2025}}</ref> == Handrit með kvæðum Ólafs á Söndum == Alls eru 26 handrit varðveitt af kvæðabók séra Ólafs í heild. Þau spanna ríflega 120 ár, frá miðri 17. öld til ársins 1791. Nótur standa í níu af þessum handritum og hefur það vakið athygli fræðimanna að tóntegundir laganna eru nokkuð breytilegar eftir handritum. Þetta þykir merkilegt þar sem lykilhandrit kvæðabókar Ólafs eru öll rituð á síðari hluta 17. aldar. Ekki er ljóst að hve miklu leyti um er að ræða óáreiðanleika skrifaranna en almennt þykja handritin með lögum við kvæði Ólafs fremur áreiðanleg, til dæmis handritið [https://handrit.is/manuscript/view/da/Rask098/0?iabr=on#mode/2up Rask 98]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (Melódía) sem er meginheimild um sönglíf á Íslandi um miðja 17. öld, og handritið [https://handrit.is/manuscript/view/is/IB04-0070/7?iabr=on#page/Fremra+saurbla%C3%B0+3v/mode/2up ÍB 70 4to]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} sem ritað var af Hjalta Þorsteinssyni presti í Vatnsfirði árið 1693.<ref>{{Bókaheimild|titill=Tónlistin við kvæði Ólafs Jónssonar á Söndum, í Söngbók séra Ólafs Jónssonar á Söndum|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum|ár=2024}}</ref> Hjalti hafði lært tónlist bæði í Skálholtsskóla og Kaupmannahöfn og þótti músíkalskur. Því má gera ráð fyrir að nótnahandrit hans sé fremur áreiðanlegt hvað uppskrift laganna snertir.<ref>{{Bókaheimild|titill=Tónlist liðinna alda. Íslensk handrit, 1100-1800.|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Crymogea|ár=2019|bls=133-151}}</ref> == Hljóðritanir á tónlist við kvæði Ólafs á Söndum == * ''Tvísöngur''. Schola cantorum, stj. Árni Heimir Ingólfsson. Smekkleysa, 2004. * ''Sálin þýða''. Tónverk eftir fjögur samtímatónskáld við kvæði Ólafs á Söndum. Sönghópurinn Gríma o.fl. Smekkleysa, 2006. * ''Melódía''. Kammerkórinn Carmina, stj. Árni Heimir Ingólfsson. Smekkleysa, 2007. * ''Heyr mig, mín sál''. Hymnodia, stj. Eyþór Ingi Jónsson. Íslensk tónverkamiðstöð, 2008. * ''Meditatio''. Schola cantorum, stj. Hörður Áskelsson. BIS, 2016. * ''Crossing Over''. Skylark Vocal Ensemble. Sono Luminus, 2016. * ''Ice Land. The Eternal Music''. Choir of Clare College, Cambridge, stj. Graham Ross. Harmonia Mundi, 2022. == Útgefið efni == * ''Söngbók séra Ólafs Jónssonar á Söndum''. Árni Heimir Ingólfsson, Johnny Lindholm, Margrét Eggertsdóttir og Þórunn Sigurðardóttir gáfu út. Reykjavík: Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, 2024. * Johnny Lindholm. „Sandheds Veje. Lutherske Strejflys over Ólafur Jónsson á Söndums Digtning.“ Doktorsritgerð, Háskóla Íslands, 2022. * Árni Heimir Ingólfsson. ''Tónlist liðinna alda. Íslensk handrit, 1100-1800''. Crymogea, 2019. * Páll Ragnar Pálsson. „Melodies in the Poetry Book of Father Ólafur from Sandar: Religious Songs from Early 17th century Iceland.“ Lokaritgerð til doktorsprófs í tónsmíðum, Tónlistarakademía Eistlands, 2013. * ''Í höndum þínum minn herra Guð hefur þú teiknað mig. Brot úr sálmum séra Ólafs Jónssonar á Söndum í Dýrafirði''. Kári Bjarnason bjó til útgáfu. Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2006. * Finnbogi Guðmundsson. [https://timarit.is/page/3139116#page/n4/mode/2up „Ein kvæðabók ort af Séra Ólafe Sál. Jónssyne á Söndum m.h. síra Hjalta Guðmundssonar í Vatnsfirði.“] ''Árbók Landsbókasafns Íslands, Nýr flokkur'' 18 (1992):5–26. * Sigurjón Einarsson. [https://timarit.is/page/6524881#page/n75/mode/2up „Séra Ólafur á Söndum.“] ''Skírnir'' 134 (1960):78–128. * Bjarni Þorsteinsson. ''Íslenzk þjóðlög''. Kaupmannahöfn, 1906-1909. ==Tilvísanir== <references/> {{fd|1560|1627}} [[Flokkur:Íslenskir prestar]] [[Flokkur:Íslensk skáld]] dh1vcr687zg04fohukq6vct1p307amu 0 188657 1964105 1940316 2026-05-24T11:28:55Z Alvaldi 71791 1964105 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Chris Paul | image = Chris Paul (2022 All-Star Weekend) (cropped).jpg | caption = Paul árið 2022 | position = Leikstjórnandi | height_cm = 183 | weight_kg = 79 | league = | team = | number = | birth_date = {{birth date and age|1985|5|6}} | birth_place = [[Winston-Salem]], [[Norður-Karólína]], Bandaríkin | national_team = {{flagdeco|USA}} [[Bandaríska karlalandsliðið í körfuknattleik|Bandaríkin]] | college = Wake Forest (2003–2005) | draft_year = 2005 | draft_round = 1 | draft_pick = 4 | draft_team = [[New Orleans Pelicans|New Orleans Hornets]] | career_start = 2005 | career_end = 2026 | years1 = 2005–2011 | team1 = [[New Orleans Pelicans|New Orleans Hornets]] | years2 = 2011–2017 | team2 = [[Los Angeles Clippers]] | years3 = 2017–2019 | team3 = [[Houston Rockets]] | years4 = 2019–2020 | team4 = [[Oklahoma City Thunder]] | years5 = 2020–2023 | team5 = [[Phoenix Suns]] | years6 = 2023–2024 | team6 = [[Golden State Warriors]] | years7 = 2024–2025 | team7 = [[San Antonio Spurs]] | years8 = 2025 | team8 = Los Angeles Clippers | stats_league = NBA | stat1label = Stig | stat1value = 23.058 (16,8 ppg) | stat2label = Fráköst | stat2value = 6.006 (4,4 rpg) | stat3label = Stoðsendingar | stat3value = 12.552 (9,2 apg) }} '''Chris Paul''', oft kallaður '''CP3''' eða '''The Point God''', er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Hann er oft talinn einn af fremstu leikstjórnendum í sögu [[National Basketball Association|NBA]].<ref name="britannica">{{Cite news |title=Chris Paul {{!}} Biography, Height, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Chris-Paul |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726060639/https://www.britannica.com/biography/Chris-Paul |archive-date=2025-07-26 |access-date=2025-11-23 |work=Encyclopedia Britannica |language=en |url-status=live }}</ref> Hann er í 2. sæti yfir flestar stoðsendingar í deildinni. Chris Paul fæddist 6. maí 1985 í Winston-Salem, Norður-Karólínu. Hann lék háskólabolta með Wake Forest University áður en hann var valinn í fjórði í nýliðavali NBA árið 2005 af New Orleans Hornets. Á ferli sínum lék Paul með sjö liðum í NBA, þar á meðal Hornets, Los Angeles Clippers, Houston Rockets, Oklahoma City Thunder, Phoenix Suns, Golden State Warriors og San Antonio Spurs og loks aftur með Clippers.<ref name="britannica"/> Hann lék með [[Bandaríska karlalandsliðið í körfuknattleik|bandaríska landsliðinu]] á árunum 2006 til 2012 og vann með þeim tvö Ólympíugull og eitt brons á HM í körfubolta.<ref name="britannica"/> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Paul, Chris}} {{f|1985}} [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:Bandarískir Ólympíuverðlaunahafar]] [[Flokkur:NBA leikmenn]] e4r875tkz7qkmru1nzk0b4amtj3da0q 0 189314 1964104 1959015 2026-05-24T11:20:51Z Alvaldi 71791 1964104 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Jeremy Lin | image = Jeremy Lin Adidas (cropped).jpg | caption = Lin árið 2017 | position = Bakvörður | height_cm = 191 | weight_kg = 91 | number = 7, 17 | nationality = {{Hlist|Bandarískur|Tævanskur<ref name="TPT">{{cite web|url=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2020/08/20/2003741985|title=NBA star Lin gains ROC citizenship|author= Liao Lu-wei, Jake Chung |website=Taipei Times|date= August 20, 2020|access-date=June 6, 2021}}</ref><ref name="TWN">{{cite web|url=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3990751|title=Basketball star Jeremy Lin has obtained Taiwan passport|author= Matthew Strong |website=Taiwan News |date= August 19, 2020|access-date=June 6, 2021}}</ref>}} | birth_date = {{fæðingardagur og aldur|1988|8|23}} | birth_place = Torrance, [[Kalifornía]], Bandaríkin | college = Harvard (2006–2010) | career_start = 2010 | career_end = 2025 | years1 = 2010–2011 | team1 = [[Golden State Warriors]] | years2 = 2010–2011 | team2 = →[[Reno Bighorns]] | years3 = 2011 | team3 = [[Dongguan Leopards]] | years4 = 2011–2012 | team4 = [[New York Knicks]] | years5 = 2012 | team5 = →[[Erie BayHawks (2008–2017)|Erie BayHawks]] | years6 = 2012–2014 | team6 = [[Houston Rockets]] | years7 = 2014–2015 | team7 = [[Los Angeles Lakers]] | years8 = 2015–2016 | team8 = [[Charlotte Hornets]] | years9 = 2016–2018 | team9 = [[Brooklyn Nets]] | years10 = 2018–2019 | team10 = [[Atlanta Hawks]] | years11 = 2019 | team11 = [[Toronto Raptors]] | years12 = 2019–2020 | team12 = [[Beijing Ducks]] | years13 = 2021 | team13 = [[Santa Cruz Warriors]] | years14 = 2021–2022 | team14 = Beijing Ducks | years15 = 2022 | team15 = [[Guangzhou Loong Lions]] | years16 = 2023 | team16 = [[Kaohsiung 17LIVE Steelers]] | years17 = 2023–2025 | team17 = [[New Taipei Kings]] | stat1label = Stig | stat1value = 5.567 (11,6) | stat2label = Fráköst | stat2value = 1.338 (2,8) | stat3label = Stoðsendingar | stat3value = 2.042 (4,3) | stats_league = NBA }} '''Jeremy Shu-How Lin''' (fæddur 23. ágúst 1988) er bandarískur og tævanskur fyrrum körfuknattleiksmaður. Eftir að hafa hafið ferill sinn með [[Golden State Warriors]] þá skaust hann fram á sjónarsviðið í febrúar 2012 þegar hann fékk óvænt aukinn spilatíma hjá [[New York Knicks]] og hjálpaði liðinu að vinna sjö leiki í röð með frammistöðu sinni, sem fékk viðurnefnið '''Linsanity'''. Lin lék síðar með [[Houston Rockets]], [[Los Angeles Lakers]], [[Charlotte Hornets]], [[Brooklyn Nets]], [[Atlanta Hawks]] og [[Toronto Raptors]] í [[NBA|NBA-deildinni]], en með síðastnefnda liðinu vann hann NBA meistaratitilinn árið 2019. Frá 2019 til 2025 lék hann að mestu í [[Kína]] og [[Tævan]]. Hann vann tvo meistaratitla í Tævan áður en hann lagði skóna á hilluna árið 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/46120904/jeremy-lin-makes-hardest-decision-retire-pro-basketball|title=Lin retires after living 'wildest childhood dreams'|date=2025-08-31|website=ESPN.com|language=en|access-date=2026-01-10}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lin, Jeremy}} {{f|1988}} [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:NBA leikmenn]] [[Flokkur:Tævanskir körfuknattleiksmenn]] olrsrv5qm00mmx97fybw5bu44kvbi4h 0 189559 1964066 1944333 2026-05-23T20:15:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964066 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild |nafn=Unrivaled |mynd = |Íþrótt=[[Körfubolti]] |Stofnuð=6. júlí 2023 |Fjöldi liða=8 (2026) |Land=[[Mynd:Flag of the United States.svg|21px]] [[Bandaríkin]] |Meistarar= |Sigursælast= |Heimasíða=[https://www.unrivaled.basketball/ unrivaled.basketball] }} '''Unrivaled''' er bandarísk atvinnumannadeild í 3-á-3 [[Körfuknattleikur|körfubolta]] kvenna. Deildin var stofnuð árið 2023 af [[Napheesa Collier]] og [[Breanna Stewart]] og hóf fyrst leik tveimur árum seinna. Tilgangur deildarinnar var að bjóða bandarískum körfuknattleikskonum tækifæri á að spila körfubolta í Bandaríkjunum á milli tímabila í [[WNBA]].<ref>{{Cite news |last=Pickman |first=Ben |date=2025-03-15 |title=Here are four ways Unrivaled could change the WNBA |url=https://www.nytimes.com/athletic/6201969/2025/03/14/unrivaled-wnba-salary-change/ |access-date=2025-03-16 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[Rose BC]] vann fyrsta titil deildarinnar þann 17. mars 2025.<ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=Rose beat Vinyl in the Unrivaled championship game, capping the inaugural season of the women's 3-on-3 basketball league |url=https://sports.yahoo.com/article/rose-beat-vinyl-unrivaled-championship-004335151.html |access-date=2025-03-18 |website=Yahoo Sports |language=en-US |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322101425/https://sports.yahoo.com/article/rose-beat-vinyl-unrivaled-championship-004335151.html |url-status=dead }}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{WNBA}} {{s|2023}} [[Flokkur:Bandarískar körfuknattleiksdeildir]] pw0yq13oemd2w0k4yfk26o0316ncwyt 0 191080 1964038 2026-05-23T12:17:56Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Íkon]] 1964038 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Íkon]] byaoqlvupo67ho9la54q8yiy4oaexex 6 191081 1964042 2026-05-23T12:55:11Z Olafurbjorns 105113 {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Plötuumslag geisladisksins ''Ekki er á allt kosið'' með Nýdönsk | uppruni = Skönnun fengin af vefnum hljodsafn.is | höfundaréttshafi = Nýdönsk | útskýring = Myndin er notuð í lágri upplausn til auðkenningar og umfjöllunar um plötuna ''Ekki er á allt kosið'' í grein sem fjallar beint um verkið. Engin frjáls sambærileg mynd er tiltæk og notkunin kemur ekki í stað sölu eða leyfisveitinga rétthafa | dagsetning = 1990 }} 1964042 wikitext text/x-wiki == Lýsing == {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Plötuumslag geisladisksins ''Ekki er á allt kosið'' með Nýdönsk | uppruni = Skönnun fengin af vefnum hljodsafn.is | höfundaréttshafi = Nýdönsk | útskýring = Myndin er notuð í lágri upplausn til auðkenningar og umfjöllunar um plötuna ''Ekki er á allt kosið'' í grein sem fjallar beint um verkið. Engin frjáls sambærileg mynd er tiltæk og notkunin kemur ekki í stað sölu eða leyfisveitinga rétthafa | dagsetning = 1990 }} == Leyfisupplýsingar: == {{Hljómplata}} huo6r7qwsx2kxo9ruolvgqljwdv7kf3 6 191082 1964058 2026-05-23T19:31:18Z Olafurbjorns 105113 {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Plötuumslag geisladisksins ''Regnbogaland'' með Nýdönsk | uppruni = Skönnun af eigin eintaki | höfundaréttshafi = Nýdönsk | útskýring = Myndin er notuð í lágri upplausn til auðkenningar og umfjöllunar um plötuna ''Ekki er á allt kosið'' í grein sem fjallar beint um verkið. Engin frjáls sambærileg mynd er tiltæk og notkunin kemur ekki í stað sölu eða leyfisveitinga rétthafa. | dagsetning = 1990 }} 1964058 wikitext text/x-wiki == Lýsing == {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Plötuumslag geisladisksins ''Regnbogaland'' með Nýdönsk | uppruni = Skönnun af eigin eintaki | höfundaréttshafi = Nýdönsk | útskýring = Myndin er notuð í lágri upplausn til auðkenningar og umfjöllunar um plötuna ''Ekki er á allt kosið'' í grein sem fjallar beint um verkið. Engin frjáls sambærileg mynd er tiltæk og notkunin kemur ekki í stað sölu eða leyfisveitinga rétthafa. | dagsetning = 1990 }} == Leyfisupplýsingar: == {{Hljómplata}} h1ipmz9syemeesp7aobo2qfqcaxlbhb 6 191083 1964061 2026-05-23T19:43:08Z Olafurbjorns 105113 {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Plötuumslag geisladisksins ''Deluxe'' með Nýdönsk | uppruni = Mynd af hljodsafn.is | höfundaréttshafi = Nýdönsk | útskýring = Myndin er notuð í lágri upplausn til auðkenningar og umfjöllunar um plötuna ''Ekki er á allt kosið'' í grein sem fjallar beint um verkið. Engin frjáls sambærileg mynd er tiltæk og notkunin kemur ekki í stað sölu eða leyfisveitinga rétthafa. | dagsetning = 1991 }} 1964061 wikitext text/x-wiki == Lýsing == {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Plötuumslag geisladisksins ''Deluxe'' með Nýdönsk | uppruni = Mynd af hljodsafn.is | höfundaréttshafi = Nýdönsk | útskýring = Myndin er notuð í lágri upplausn til auðkenningar og umfjöllunar um plötuna ''Ekki er á allt kosið'' í grein sem fjallar beint um verkið. Engin frjáls sambærileg mynd er tiltæk og notkunin kemur ekki í stað sölu eða leyfisveitinga rétthafa. | dagsetning = 1991 }} == Leyfisupplýsingar: == {{Hljómplata}} dssg8q8a70ias1l3yf3sjg5jvh8c2p5 6 191084 1964063 2026-05-23T19:47:05Z Olafurbjorns 105113 {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Plötuumslag geisladisksins ''Himnasending'' með Nýdönsk | uppruni = Skönnun af eigin eintaki | höfundaréttshafi = Nýdönsk | útskýring = Myndin er notuð í lágri upplausn til auðkenningar og umfjöllunar um plötuna ''Ekki er á allt kosið'' í grein sem fjallar beint um verkið. Engin frjáls sambærileg mynd er tiltæk og notkunin kemur ekki í stað sölu eða leyfisveitinga rétthafa. | dagsetning = 1992 }} 1964063 wikitext text/x-wiki == Lýsing == {{Margmiðlunarefni | myndlýsing = Plötuumslag geisladisksins ''Himnasending'' með Nýdönsk | uppruni = Skönnun af eigin eintaki | höfundaréttshafi = Nýdönsk | útskýring = Myndin er notuð í lágri upplausn til auðkenningar og umfjöllunar um plötuna ''Ekki er á allt kosið'' í grein sem fjallar beint um verkið. Engin frjáls sambærileg mynd er tiltæk og notkunin kemur ekki í stað sölu eða leyfisveitinga rétthafa. | dagsetning = 1992 }} == Leyfisupplýsingar: == {{Hljómplata}} 79ovdm60xiu0gezj165gzmtksslsf7l 0 191086 1964068 2026-05-23T21:18:08Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Rómverskur keisari | Nafn = Írena | Titill = Austrómversk keisaraynja | image_name = Irene solidus sb 1599 (obverse).jpg | valdatími = 19. ágúst 797 – 31. október 802 | fæddur = 750–756 | fæðingarstaður = [[Aþena|Aþenu]], [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæminu]] | dáinn = [[9. ágúst]] [[803]] (47–53 ára)| dánarstaður...“ 1964068 wikitext text/x-wiki {{Rómverskur keisari | Nafn = Írena | Titill = Austrómversk keisaraynja | image_name = Irene solidus sb 1599 (obverse).jpg | valdatími = 19. ágúst 797 – 31. október 802 | fæddur = 750–756 | fæðingarstaður = [[Aþena|Aþenu]], [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæminu]] | dáinn = [[9. ágúst]] [[803]] (47–53 ára)| dánarstaður = [[Lesbos]], [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæminu]] | forveri = [[Konstantínus 6.]] | eftirmaður = [[Níkefóros 1.]] | maki = [[Leó 4. keisari|Leó 4.]] | börn = [[Konstantínus 6.]] | }} '''Írena frá Aþenu''' ([[grískt letur]]: Εἰρήνη ἡ Ἀθηναία; {{circa}} 752 – 9. ágúst 803), einnig þekkt sem ''Írena Sarantapekhaína'' (grískt letur: Εἰρήνη Σαρανταπήχαινα), var [[Rómarkeisari|austrómversk keisaraynja]]. Hún var gift [[Leó 4. keisari|Leó 4]]., sem var keisari frá 775 til dauðadags árið 780. Eftir dauða Leós var Írena [[ríkisstjóri]] [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæmisins]] frá 780 til 790 á meðan sonur hennar, [[Konstantínus 6.]], var ómyndugur. Þegar Konstantínus lést árið 797 varð Írena sjálf ríkjandi keisaraynja frá 797 til 802.<ref>[http://www.roman-emperors.org/irene.htm Constantine IV and Irene], Encyclopedia of Roman Emperors</ref> Írena keisaraynja var fyrsta konan sem fór formlega með völd í austrómverska keisaradæminu. Hún átti meðal annars frumkvæði að því að kalla saman [[annað Níkeuþingið]] og fyrir því að stöðva [[helgimyndabrot]] tímabundið. Hún var einnig þekkt fyrir rausnarlega efnahagsstefnu sína og fyrir að vera sérlega vinsamleg gagnvart klaustrum. Hún naut ekki eins mikillar virðingar í Vestur-Evrópu. Bæði [[Leó 3. páfi]] og [[Karlamagnús]] Frankakeisari töldu það viðurstyggð að kona færi með pólitísk völd og neituðu báðir að viðurkenna vald hennar sem keisaraynju Býsansríkisins.<ref name="Bauer_391">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', s. 391</ref> ==Æviágrip== ===Bakgrunnur=== Írena fædist í Aþenu einhvern tímann á bilinu 750 til 755 og var af grísku aðalsættinni Sarantapekhos. Hún missti foreldra sína á barnsaldri. Frændi hennar, Konstantínos Sarantapekhos, var [[Patrísear|patrísei]] og mögulega herstjóri í Grikklandi undir lok 8. aldar. Írena giftist erfingjanum að keisarakrúnunni, [[Leó 4. keisari|Leó 4.]], þann 3. nóvember árið 769.<ref>Teofanes; Turtledove, Harry, red. & overs. (1982): [http://www.upenn.edu/pennpress/book/1938.html ''The Chronicle of Theophanes''], University of Pennsylvania Press , s 132</ref> [[Konstantínus 5.]] keisari hafði valið Írenu sem kvonfang fyrir son sinn og meðkeisara, [[Leó 4. keisari|Leó 4.]]. Hugsanlega var hún valin úr hópi álitlegra ungra kvenna sem var boðið til brúðarveislu, en þetta var algeng aðferð við val á kvonfangi allt fram á 10. öld. Óljóst er hví Írena varð fyrir valinu en flestir sagnfræðingar telja að hún hafi verið valin vegna fegurðar sinnar.<ref>Byers, Paula K. et al, red. (2003): «Irene of Athens», ''Encyclopedia of World Biography'', 2. utg., '''8''', Gale, bls. 135</ref> === Keisarafrú === Eftir valið lét Konstantínus 5. flytja Írenu til Konstantínópel. Hún kom til borgarinnar 1. nóvember árið 769. Írena og Leó trúlofuðust formlega þann 3. nóvember í meyjarkirkjunni í Faros. Mánuði síðar, 17. nóvember, var Írena krýnd keisaraynja og gift Leó í kirkju Heilags Stefáns.<ref>Garland, Lynda (1998): ''Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium AD 527-1204'', Taylor and Francis, bls. 74</ref> Þann 14. janúar 771 fæddi Írena son, sem síðar átti eftir að verða keisari undir nafninu [[Konstantínus 6.]]. Þegar tengdafaðir Írenu, Konstantínus 5. keisari, fórst í hernaði gegn [[Búlgarar|Búlgörum]] í september 771 tók Leó við völdum, aðeins 25 ára gamall. Frænka Írenu var gift búlgarska konungnum [[Telerig]] í kringum 777, eftir að hann flúði til Konstantínópel og hlaut þar hæli.<ref>Herrin (2001), bls. 56, 70, 134.</ref> Þegar Írena og Leó giftust var Leó þegar veikur úr [[Berklar|berklum]] og þegar sonur þeirra fæddist gerði Konstanínus 5. sig líklegan til að skipa hálfbræður Leós, Níkefóros og Kristófer, undirkeisara sína. Árið 776 skipaði Leó hins vegar son sinn, Konstantínus 6., undirkeisara sinn og lýsti hann erfingja sinn. Stuttu eftir þetta var upplýst um samsæri gegn honum en Leó ákvað að taka samsærismennina ekki af lífi. Margir þeirra sem höfðu tekið þátt í samsærinu voru sendir í útlegð til [[Krímskagi|Krímskaga]].<ref>Bury, J.B. (2015): ''A History of the Later Roman Empire''. Cambridge University Press. ISBN 9781108083188, s. 478</ref> Leó fór síðan að skipuleggja herför gegn Aröbum í Sýrlandi, sem hann taldi meiri ógn en Búlgarana.<ref name="Bauer_388">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', W.W. Norton, bls. 388</ref> Þegar Leó 4. varð eini keisari Býsansríkisins eftir dauða föður síns kom í ljós að aukinn ágreiningur var milli þeirra Írenu um trúmál. Leó studdi [[helgimyndabrot]] og leit á [[helgimynd]]ir sem jafngildi skurðgoðadýrkunar. Írena studdi hins vegar hefðbundna notkun helgimynda við trúarathafnir.<ref name="Miller_572">Miller, D.A. (2003): „Irene, Byzantine Empress“ í ''New Catholic Encyclopedia'', 2. útg., '''7''', Gale, bls. 572</ref> Þessi skoðanaágreiningur spillti sambandi keisarahjónanna. Í upphafi hélt Leó sig við hófsama stefnu varðandi helgimyndir en í ágúst 780 herti hann afstöðu sína þegar hópi fólks við hirðina var refsað fyrir að vegsama íkona og helgimyndir. Sagt er að Leó hafi fundið íkona meðal eigna Írenu og hafi þaðan í frá neitað að deila með henni hjónarúminu. Þau Írena eignuðust aðeins eitt barn, Konstantínus 5., sem bent hefur verið á þess til stuðnings að Írena hafi átt íkona. Einnig er hugsanlegt að Írena hafi með virkum hætti beitt sér gegn myndbrotsstefnu eiginmanns síns og haldið hlífiskildi yfir eigendum helgimynda.<ref>Garland (1998), bls. 74</ref> === Ríkisstjóri === [[Mynd:GoldSolidusIrene797-802Constantinople.jpg|thumb|right|Mynd slegin með mynd af Írenu, 797–802, Konstantínópel.]] Leó lést úr hita vegna berkla þann 8. september 780. Níu ára gamall sonur þeirra Írenu, Konstantínus, varð nýr keisari en Írena fór í reynd með völd sem [[ríkisstjóri]]. Nánast um leið og Írena komst til valda hófust samsæri til að gera Níkefóros, hálfbróður Leós, að keisara. Mörgum mislíkaði að kona væri í forystuhlutverki og Níkefóros leiddi því vopnaða uppreisn ásamt ýmsum áhrifamönnum. Uppreisnin var kveðin niður og þátttakendur í henni handteknir og gerðir útlægir. Níkefóros og bræður hans voru þvingaðir til að gera prestar, sem útilokaði þá úr erfðaröðinni að keisarakrúnunni.<ref name="Garland 1998, s. 75">Garland (1998), bls. 75</ref> Í febrúar 781 gerði Elpídíos, landstjóri Sikileyjar, uppreisn með það að markmiði að steypa Írenu af stóli og gera Níkefóros að ríkisstjóra fyrir Konstantínus 6.<ref name="Garland_76">Garland (1998), bls. 76</ref> Þegar Írena frétti af svikráðum Elpídósar kallaði hún hann til Konstantínópel en hann neitaði að hlýða. Til að þvinga hann til hlýðni lét hún handtaka eiginkonu og syni hans í höfuðborginni, pynta þau og fangelsa. Ári síðar sendi hún austrómverska flotann til Sikileyjar gegn Elpídíosi en Elpídíos flúði til Afríku og hlaut hæli hjá múslimskum Aröbum. Kalífi [[Abbasídaveldið|Abbasídaveldisins]], [[Al-Mahdi]], taldi það mikið veikleikamerki að kona skyldi fara með völd í austrómverska keisaradæminu og hleypti því af stað innrás í [[Anatólía|Anatólíu]]. Árið 782 sendi Írena [[Mikhael Lakhanodrakon]], hershöfðingja sem hafði þjónað Konstantínusi 5., til að stöðva her Araba við austanverð landamæri ríkisins.<ref name="Garland_77">Garland (1998), s. 77</ref> Gagnsókn Lakhanodrakons heppnaðist vel en Tatzates, herstjóri umdæmisins Búkellaríon fyrir norðan, gerðist svikari og gekk í lið með árásarhernum ásamt mönnum sínum. Sumarið 782 réðst mikill her múslima inn í Anatólíu. Lakhanodrakon mætti Aröbunum á stað sem nefnist Darenos en var gersigraður og tapaði á bilinu 10.000 til 15.000 mönnum. Óvinaherinn náði alla leið upp að borgarmörkum Konstantínópel og bjó um sig í Krysopolís, hafnarbæ sem var andspænis höfuðborginni hinum megin við [[Sæviðarsund]]. Niðurstaðan varð mikil auðmýking fyrir Írenu, sem neyddist til að gera samkomulag um að greiða Aröbum árlega 70.000 til 90.000 dínara skatt í skiptum fyrir þriggja ára vopnahlé, auk þess að gefa þeim 10.000 silkikufla og útvega Aröbum birgðir fyrir ferðina heim. Mikhael Lakhanodrakon, sem hafði verið einn ofstækisfullasti helgimyndabrjóturinn í stjórnartíð Konstantínusar 5., var lækkaður í tign og Írena reyndi að losna við eldri hershöfðingjana úr æðstu stöðunum innan hersins.<ref>Hollingsworth, Paul A. (1991): «Lachanodrakon, Michael», i: Kazhdan, Alexander: ''The Oxford Dictionary of Byzantium''. Oxford & New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. p. 1168.</ref> === Samskipti við Frankaveldið === Írena hóf að leita sér að sterkum bandamönnum erlendis, ef til vill vegna ósigursins gegn Aröbum. Í kringum 781 reyndi hún að stofna til samskipta við [[Frankaríkið]] og [[Páfaríkið]] í Róm. Árið 782 gerði hún út sendiboða til [[Karlamagnús]]ar og lagði til að ríki þeirra byndust ættarböndum með því að ellefu ára gamall sonur hennar, Konstantínus 6., gengi að eiga eina af dætrum Frankakonungsins. Karlamagnús leit á ríki sitt sem jafnoka austrómverska ríkisins. Hann stýrði sjálfur Frankaríkinu og hafði látið krýna þriðja son sinn, Pípinn, konung Ítalíu, og fjórða son sinn, [[Lúðvík hinn frómi|Lúðvík fróma]], konung Akvitaníu. Karlamagnús hafði stillt sjálfum sér upp sem hinum eina sanna verndara páfans og kristnidómsins. Hann var án nokkurs vafa voldugasti konungur í Vestur-Evrópu og því hefði bandalag milli hans og Býsansríkisins skapað sameiginlega fylkingu gegn landvinningum múslima.<ref name="Bauer_388"/> Karlamagnús átti margar dætur og hann féllst því á að sú þriðja elsta, Hróðríður, skyldi trúlofast Konstantínusi. Hún var þá átta ára og þótt trúlofunin hafi verið samþykkt var hún áfram hjá föður sínum og Konstantínus hjá móður sinni.<ref name="Bauer_389">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 389</ref> Írena gekk svo langt að senda sendifulltrúa til að kenna franknesku prinsessunni grísku. Hjónaband Leós og Hróðríðar hefði getað farið fram þegar Hróðríður var komin á kynþroskaaldur, sem var lauslega skilgreindur á 8. öld. Konstantínus 6. hefði getað krafist þess að hún yrði send til hans árið 787, þegar hann var sextán ára og hún þrettán. Þetta var hins vegar ekki gert. Írena fannst staða sín þá orðin öruggari og taldi sig ekki lengur þurfa á bandalagi við Franka að halda. Hún rauf því trúlofunina, sem Karlamagnús leit á sem mestu svívirðingu. Aukin völd Frankaríkisins á Ítalíu voru þá farin að ógna þeim landsvæðum sem Býsansríkið réð enn yfir þar.<ref name="Bauer_389"/> Írena leit ekki á Karlamagnús sem konung hinnar kristnu Vestur-Evrópu, heldur taldi hún sjálfa sig fara með æðsta boðvaldið í hinum kristna heimi. Því rauf hún ekki aðeins trúlofunina, heldur neitaði hún að afsala sér völdum þegar sonur hennar var orðinn fullveðja.<ref name="Bauer_389"/> Þegar Írena var ríkisstjóri kallaði hún sig meðstjórnanda sonar síns og lét slá myntir með myndum af sér ásamt honum, þar sem Konstantínus var í öndvegi.<ref name="Garland 1998, s. 75"/> Eftir að staða hennar var orðin trygg kallaði Írena sig hins vegar keisaraynju og í krafti þess embættis kallaði hún saman kirkjuþing til þess að útkljá deilurnar um helgimyndirnar.<ref name="Bauer_389"/> === Endalok helgimyndabrota === [[Mynd:Iren and Constantin2.jpg|thumb|right|Veggmynd af Írenu og syni hennar, Konstantínusi, á sjöunda kirkjuþinginu.]] Þekktasta verk Írenu var að binda enda á [[helgimyndabrot]] og heimila notkun helgimynda við trúarathafnir á ný. Eftir að hún skipaði [[Tarasíos]], einn skjólstæðinga sinna og fyrrum ritara sinn, [[Patríarkatið í Konstantínópel|patríarka Konstantínópel]] árið 784 efndi hún til tvennra kirkjuþinga. Stuðningsmenn helgimyndabrota mótmæltu hinu fyrra, sem haldið var í Konstantínópel árið 786. Hið síðara var haldið í [[Níkea|Níkeu]] (sem nú er tyrkneska borgin [[İznik]]). Á því voru helgimyndabrot formlega afnumin og [[rétttrúnaðarkirkjan]] sameinaðist formlega vestrænu kirkjunni í Róm.<ref>Alexander (1915), bls. 423</ref> Þótt þannig hafi tekist að bæta samband Býsansríkisins við páfastólinn í Róm tókst Írenu ekki að koma í veg fyrir að stríð brytist út við Franka, sem lögðu undir sig [[Istría|Istríu]] og [[Benevento]] árið 788. Þrátt fyrir þessa ósigra naut Írena á tímabili nokkurrar velgengni í hernaðarmálum. Árið 782 lauk hershöfðingi hennar, Staurakíos, við að knésetja slavnesku þjóðirnar á Balkanskaga og lagði þannig grunn að útþensku austrómverska ríkisins á svæðinu. Á sama tíma þjörmuðu Arabar áfram að ríki hennar og árin 782 og 798 varð hún að fallast á skilmála sem kalífarnir [[Al-Mahdi]] og [[Harún Alrasjid]] settu henni. Þótt Leó 3. páfi hafi lagt blessun sína við niðurstöður kirkjuþingsins í Níkeu var Karlamagnús enn ekki sannfærður. Hann kallaði saman sína eigin kirkjunefnd til að skrifa andsvar við niðurstöðum Níkeuþingsins. Karlamagnús lét síðan senda svarið, ''Libri Carolini'', til páfans í Róm. Í augum Karlamagnúsar var Írena ekki bara kona og þar með valdaræningi, heldur jafnframt skurðgoðadýrkandi.<ref name="Bauer_391"/> === Keisaraynja === Á jóladag árið 800 krýndi [[Leó 3. páfi]] [[Karlamagnús]] „keisara Rómar“. Þar sem Írena var ríkisstjóri og kona færðu páfinn og Karlamagnús rök fyrir því að enginn réttmætur keisari væri á valdastól. Í ljósi kyns síns ætti Írena ekkert löglegt tilkall til keisarakrúnu austrómverska ríkisins.<ref name="Bauer_391"/> Karlamagnús gerði engu að síður ekki tilkall til keisarakrúnunnar í Konstantínópel og Austrómverska ríkið leit áfram á sig sem eina lögmæta arftaka og áframhald [[Rómaveldi]]s. Sögur ganga af því að Írena hafi íhugað að giftast Karlamagnúsi til að leysa úr ágreiningnum en samkvæmt [[Þeófanes]]i sagnaritara, sem er eina heimildin fyrir þessu, kom [[Aetíos]], einn stuðningsmanna Írenu við hirðina, í veg fyrir þetta. Þegar Konstantínus varð fullveðja varð hann fljótt óánægður með stjórnsemi móður sinnar. Þegar tilraun var gerð til að steypa Írenu af stóli barði hún hana niður með valdi og krafðist þaðan í frá að hollustueiðir væru svarnir henni einni. Óánægja með stjórn Írenu jókst og leiddi til vopnaðrar uppreisnar árið 790 þar sem hermenn frá héraðinu Armeníakon, hylltu Konstantínus 6. sem eina réttmæta keisarann. Írena hafði gert allt til að halda í völdin í þrjú ár en nú neyddist hún loks til að eftirláta syni sínum völdin.<ref name="Bauer_390">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 390</ref> Konstantínus og Írena komu fyrst um sinn fram við hvert annað af virðingu eftir uppreisnina. Keisaraynjutign Írenu var staðfest árið 792 en valdabarátta milli stuðningsmanna feðginanna hélt áfram. Konstantínus reyndist lélegur stjórnandi og þótti í senn veiklunda, grimmur og óhæfur.<ref name="Bauer_390"/> Árið 791 skipaði hann herför gegn Búlgörum sem afi hans hafði ráðgert en bað afgerandi ósigur, enda hafði hann enga reynslu úr hernaði. Konstantínus flúði aftur til Konstantínópel eftir að fjöldi hermanna hans hafði fallið í valinn. Hirðmennirnir í Konstantínópel gerðu sér grein fyrir því að þeir höfðu gert mistök með því að styðja Konstantínus og lögðu á ráðin um að setja frænda hans, Níkefóros, á valdastól. Konstantínus komst á snoðir um samsærið og brást við með því að láta handtaka alla fimm frændur sína. Þótt Níkefóros hafi sjálfur ekki verið með í ráðum lét Konstantínus blinda hann með því að stinga úr honum augum og lét skera tungurnar úr hinum fjórum frændunum.<ref name="Bauer_390"/> Eftir þetta kom fljótt aftur til átaka við Búlgara, sem hótuðu því að gera innrás í [[Þrakía|Þrakíu]] nema Konstantínus 6. greiddi þeim verndarskatt. Konstantínus svaraði Búlgörum í fyrstu með móðgandi bréfi en þegar búlgarski herinn sótti fram guggnaði hann. Konstantínus fundaði með [[Kardam|Kardam Búlgaríukonungi]] og féllst á að greiða verndarskattinn. Þessi auðmýking var kornið sem fyllti mælinn hjá austrómverska hernum. Írena fundaði með liðsforingjum úr hernum og lagði á ráðin um að losna við Konstantínus.<ref name="Bauer_390"/> Þegar keisarinn fór frá [[Paðreimur|paðreimi]] í júní 797 sá hann hallarverðina nálgast. Honum skildist strax að þeir ætluðu að leggja hendur á hann og tók því á rás gegnum höfuðborgina, niður að höfn og stökk um borð í eitt herskipið sitt. Skipstjórinn var fylgismaður Írenu og fór því með Konstantínus aftur upp í höllina, þar sem hann var lokaður inni í purpuraherberginu þar sem hann hafði fæðst.<ref name="Bauer_391"/> Stuðningsmenn Írenu blinduðu Konstantínus með því að stinga úr honum augum. Talið er að hann hafi látist úr sárunum stuttu síðar.<ref>{{cite book |last=Norwich |first=John Julius |date=1990 |title=Byzantium: The Early Centuries |location=London |publisher=Penguin Books |page=375 |isbn=0-14-011447-5}}</ref> Þótt oft sé fullyrt að Írena hafi notað titilinn ''basileus'' (keisari) fremur en basilissa (keisaraynja) eru aðeins þrjú staðfest dæmi um að hún hafi gert þetta: Á tveimur dómsskjölum sem hún undirritaði sem „keisari Rómverja“ og gullmynt með mynd af henni sem fannst á Sikiley með áletruðum titlinum ''basileus''. Á myntinni er letrið svo illa farið að óvíst er hvort titillinn hafi átt að vísa til Írenu. Hún notaði titilinn ''basilissa'' í öllum öðrum skjölum og myntum.<ref>James, Liz (2009): «Men, Women, Eunuchs: Gender, Sex, and Power » i: Haldon, J., red.: ''A Social History of Byzantium'', ISBN 978-1-4051-3241-1, s. 45-46</ref> === Fall frá völdum og andlát === [[Mynd:Sarcofago Irene d'Atene.jpg|thumb|right|Kista Írenu í Konstantínópel.]] Í desember 800 var Karlamagnús krýndur keisari í Róm af páfanum. Írena taldi krýninguna marklausa en hún var ekki í nógu sterkri stöðu til þess að halda á lofti eigin tilkalli til þess að vera verndari kristinnar trúar og siðmenningar. Stjórnartíð hennar hafði verið stormasöm og árið 802 leiddi fjármálaráðherra hennar, [[Níkefóros 1.|Níkefóros]], valdarán gegn henni. Hann lýsti sjálfan sig keisara og sendi Írenu í útlegð til eyjarinnar [[Lesbos]], þar sem hún gat verið í nánd við klaustrin sem hún hafði sjálf látið byggja.<ref name="Bauer_394">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', s. 394</ref> Írena lést ári síðar. Um svipað leyti hafði Níkefóros samband við Karlamagnús til að ganga frá samningi um borgina [[Venezia]], sem var undir stjórn Býsansmanna. Í samningnum, ''Pax Nicephori'', lofaði Karlamagnús því að leggja ekki undir sig Venezia í skiptum fyrir greiðslu rausnarlegs verndarskatts. Samningurinn var á milli jafningja en Níkefóros neitaði, líkt og Írena, að ávarpa Karlamagnús sem keisara.<ref name="Bauer_394"/> Frænka Írenu, [[Þeófanó]] frá Aþenu, var árið 807 valin sem brúður fyrir son Níkefórosar og erfingja, [[Staurakíos]].<ref>Davids, Adelbert (2002): [https://books.google.no/books?id=Db9Z_BagLw8C&pg=PA209&lpg=PA209&dq=Theophano+of+Athens&source=bl&ots=g-3lCv0Cid&sig=tkrVgyxssQxpHCXdB0A91NHSTmE&hl=no&sa=X&ved=0ahUKEwjp4LjhtYHcAhULGCwKHRYaBegQ6AEINzAC#v=onepage&q=Irene&f=false ''The Empress Theophano: Byzantium and the West at the Turn of the First Millennium''], Cambridge University Press, bls. 112</ref> Barátta Írenu til þess að stöðva helgimyndabrot og til leyfa notkun helgimynda og stuðningur hennar við klaustur varð til þess að [[Theódór Studita]] lýsti henni eftir dauða hennar sem dýrlingi rétttrúnaðarkirkjunnar<ref>''Theodori Studitae Epistulae'', bind 2 (Berlin, 1992).</ref> en hún hlaut þó aldrei formlega viðurkenningu sem slíkur.<ref>Halkin, F., red.(1988): ''Vita Irenes'', «La vie de l'impératrice Sainte Irène», ''Analecta Bollandiana'', '''106''', s. 5–27; se også Treadgold, W.T. (1982): «The Unpublished Saint's Life of the Empress Irene», ''Byzantinische Forschungen'', '''7''', s. 237–251.</ref> Nafn Írenu er ekki skráð í dýrlingabókinni ''Menaion'', né í öðrum bókum rétttrúnaðarkirkjunnar. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Konstantínus 6.]] | eftir = [[Níkefóros 1.]] | titill = [[Rómarkeisari|Keisaraynja austrómverska ríkisins]] | frá = 19. ágúst 797 | til = 31. október 802 }} {{Töfluendir}} {{Rómverskir keisarar}} [[Flokkur:Fólk fætt á 8. öld]] {{d|803}} [[Flokkur:Austrómverskir keisarar]] [[Flokkur:Ríkisstjórar]] gwtg9dovprfbbx2etu5kpxvcze7mlus 1964090 1964068 2026-05-24T01:32:00Z TKSnaevarr 53243 /* Tilvísanir */ 1964090 wikitext text/x-wiki {{Rómverskur keisari | Nafn = Írena | Titill = Austrómversk keisaraynja | image_name = Irene solidus sb 1599 (obverse).jpg | valdatími = 19. ágúst 797 – 31. október 802 | fæddur = 750–756 | fæðingarstaður = [[Aþena|Aþenu]], [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæminu]] | dáinn = [[9. ágúst]] [[803]] (47–53 ára)| dánarstaður = [[Lesbos]], [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæminu]] | forveri = [[Konstantínus 6.]] | eftirmaður = [[Níkefóros 1.]] | maki = [[Leó 4. keisari|Leó 4.]] | börn = [[Konstantínus 6.]] | }} '''Írena frá Aþenu''' ([[grískt letur]]: Εἰρήνη ἡ Ἀθηναία; {{circa}} 752 – 9. ágúst 803), einnig þekkt sem ''Írena Sarantapekhaína'' (grískt letur: Εἰρήνη Σαρανταπήχαινα), var [[Rómarkeisari|austrómversk keisaraynja]]. Hún var gift [[Leó 4. keisari|Leó 4]]., sem var keisari frá 775 til dauðadags árið 780. Eftir dauða Leós var Írena [[ríkisstjóri]] [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæmisins]] frá 780 til 790 á meðan sonur hennar, [[Konstantínus 6.]], var ómyndugur. Þegar Konstantínus lést árið 797 varð Írena sjálf ríkjandi keisaraynja frá 797 til 802.<ref>[http://www.roman-emperors.org/irene.htm Constantine IV and Irene], Encyclopedia of Roman Emperors</ref> Írena keisaraynja var fyrsta konan sem fór formlega með völd í austrómverska keisaradæminu. Hún átti meðal annars frumkvæði að því að kalla saman [[annað Níkeuþingið]] og fyrir því að stöðva [[helgimyndabrot]] tímabundið. Hún var einnig þekkt fyrir rausnarlega efnahagsstefnu sína og fyrir að vera sérlega vinsamleg gagnvart klaustrum. Hún naut ekki eins mikillar virðingar í Vestur-Evrópu. Bæði [[Leó 3. páfi]] og [[Karlamagnús]] Frankakeisari töldu það viðurstyggð að kona færi með pólitísk völd og neituðu báðir að viðurkenna vald hennar sem keisaraynju Býsansríkisins.<ref name="Bauer_391">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 391</ref> ==Æviágrip== ===Bakgrunnur=== Írena fædist í Aþenu einhvern tímann á bilinu 750 til 755 og var af grísku aðalsættinni Sarantapekhos. Hún missti foreldra sína á barnsaldri. Frændi hennar, Konstantínos Sarantapekhos, var [[Patrísear|patrísei]] og mögulega herstjóri í Grikklandi undir lok 8. aldar. Írena giftist erfingjanum að keisarakrúnunni, [[Leó 4. keisari|Leó 4.]], þann 3. nóvember árið 769.<ref>Teofanes; Turtledove, Harry, red. & overs. (1982): [http://www.upenn.edu/pennpress/book/1938.html ''The Chronicle of Theophanes''], University of Pennsylvania Press , bls 132</ref> [[Konstantínus 5.]] keisari hafði valið Írenu sem kvonfang fyrir son sinn og meðkeisara, [[Leó 4. keisari|Leó 4.]]. Hugsanlega var hún valin úr hópi álitlegra ungra kvenna sem var boðið til brúðarveislu, en þetta var algeng aðferð við val á kvonfangi allt fram á 10. öld. Óljóst er hví Írena varð fyrir valinu en flestir sagnfræðingar telja að hún hafi verið valin vegna fegurðar sinnar.<ref>Byers, Paula K. et al, red. (2003): «Irene of Athens», ''Encyclopedia of World Biography'', 2. utg., '''8''', Gale, bls. 135</ref> === Keisarafrú === Eftir valið lét Konstantínus 5. flytja Írenu til Konstantínópel. Hún kom til borgarinnar 1. nóvember árið 769. Írena og Leó trúlofuðust formlega þann 3. nóvember í meyjarkirkjunni í Faros. Mánuði síðar, 17. nóvember, var Írena krýnd keisaraynja og gift Leó í kirkju Heilags Stefáns.<ref>Garland, Lynda (1998): ''Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium AD 527-1204'', Taylor and Francis, bls. 74</ref> Þann 14. janúar 771 fæddi Írena son, sem síðar átti eftir að verða keisari undir nafninu [[Konstantínus 6.]]. Þegar tengdafaðir Írenu, Konstantínus 5. keisari, fórst í hernaði gegn [[Búlgarar|Búlgörum]] í september 771 tók Leó við völdum, aðeins 25 ára gamall. Frænka Írenu var gift búlgarska konungnum [[Telerig]] í kringum 777, eftir að hann flúði til Konstantínópel og hlaut þar hæli.<ref>Herrin (2001), bls. 56, 70, 134.</ref> Þegar Írena og Leó giftust var Leó þegar veikur úr [[Berklar|berklum]] og þegar sonur þeirra fæddist gerði Konstanínus 5. sig líklegan til að skipa hálfbræður Leós, Níkefóros og Kristófer, undirkeisara sína. Árið 776 skipaði Leó hins vegar son sinn, Konstantínus 6., undirkeisara sinn og lýsti hann erfingja sinn. Stuttu eftir þetta var upplýst um samsæri gegn honum en Leó ákvað að taka samsærismennina ekki af lífi. Margir þeirra sem höfðu tekið þátt í samsærinu voru sendir í útlegð til [[Krímskagi|Krímskaga]].<ref>Bury, J.B. (2015): ''A History of the Later Roman Empire''. Cambridge University Press. ISBN 9781108083188, bls. 478</ref> Leó fór síðan að skipuleggja herför gegn Aröbum í Sýrlandi, sem hann taldi meiri ógn en Búlgarana.<ref name="Bauer_388">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', W.W. Norton, bls. 388</ref> Þegar Leó 4. varð eini keisari Býsansríkisins eftir dauða föður síns kom í ljós að aukinn ágreiningur var milli þeirra Írenu um trúmál. Leó studdi [[helgimyndabrot]] og leit á [[helgimynd]]ir sem jafngildi skurðgoðadýrkunar. Írena studdi hins vegar hefðbundna notkun helgimynda við trúarathafnir.<ref name="Miller_572">Miller, D.A. (2003): „Irene, Byzantine Empress“ í ''New Catholic Encyclopedia'', 2. útg., '''7''', Gale, bls. 572</ref> Þessi skoðanaágreiningur spillti sambandi keisarahjónanna. Í upphafi hélt Leó sig við hófsama stefnu varðandi helgimyndir en í ágúst 780 herti hann afstöðu sína þegar hópi fólks við hirðina var refsað fyrir að vegsama íkona og helgimyndir. Sagt er að Leó hafi fundið íkona meðal eigna Írenu og hafi þaðan í frá neitað að deila með henni hjónarúminu. Þau Írena eignuðust aðeins eitt barn, Konstantínus 5., sem bent hefur verið á þess til stuðnings að Írena hafi átt íkona. Einnig er hugsanlegt að Írena hafi með virkum hætti beitt sér gegn myndbrotsstefnu eiginmanns síns og haldið hlífiskildi yfir eigendum helgimynda.<ref>Garland (1998), bls. 74</ref> === Ríkisstjóri === [[Mynd:GoldSolidusIrene797-802Constantinople.jpg|thumb|right|Mynd slegin með mynd af Írenu, 797–802, Konstantínópel.]] Leó lést úr hita vegna berkla þann 8. september 780. Níu ára gamall sonur þeirra Írenu, Konstantínus, varð nýr keisari en Írena fór í reynd með völd sem [[ríkisstjóri]]. Nánast um leið og Írena komst til valda hófust samsæri til að gera Níkefóros, hálfbróður Leós, að keisara. Mörgum mislíkaði að kona væri í forystuhlutverki og Níkefóros leiddi því vopnaða uppreisn ásamt ýmsum áhrifamönnum. Uppreisnin var kveðin niður og þátttakendur í henni handteknir og gerðir útlægir. Níkefóros og bræður hans voru þvingaðir til að gera prestar, sem útilokaði þá úr erfðaröðinni að keisarakrúnunni.<ref name="Garland 1998, s. 75">Garland (1998), bls. 75</ref> Í febrúar 781 gerði Elpídíos, landstjóri Sikileyjar, uppreisn með það að markmiði að steypa Írenu af stóli og gera Níkefóros að ríkisstjóra fyrir Konstantínus 6.<ref name="Garland_76">Garland (1998), bls. 76</ref> Þegar Írena frétti af svikráðum Elpídósar kallaði hún hann til Konstantínópel en hann neitaði að hlýða. Til að þvinga hann til hlýðni lét hún handtaka eiginkonu og syni hans í höfuðborginni, pynta þau og fangelsa. Ári síðar sendi hún austrómverska flotann til Sikileyjar gegn Elpídíosi en Elpídíos flúði til Afríku og hlaut hæli hjá múslimskum Aröbum. Kalífi [[Abbasídaveldið|Abbasídaveldisins]], [[Al-Mahdi]], taldi það mikið veikleikamerki að kona skyldi fara með völd í austrómverska keisaradæminu og hleypti því af stað innrás í [[Anatólía|Anatólíu]]. Árið 782 sendi Írena [[Mikhael Lakhanodrakon]], hershöfðingja sem hafði þjónað Konstantínusi 5., til að stöðva her Araba við austanverð landamæri ríkisins.<ref name="Garland_77">Garland (1998), bls. 77</ref> Gagnsókn Lakhanodrakons heppnaðist vel en Tatzates, herstjóri umdæmisins Búkellaríon fyrir norðan, gerðist svikari og gekk í lið með árásarhernum ásamt mönnum sínum. Sumarið 782 réðst mikill her múslima inn í Anatólíu. Lakhanodrakon mætti Aröbunum á stað sem nefnist Darenos en var gersigraður og tapaði á bilinu 10.000 til 15.000 mönnum. Óvinaherinn náði alla leið upp að borgarmörkum Konstantínópel og bjó um sig í Krysopolís, hafnarbæ sem var andspænis höfuðborginni hinum megin við [[Sæviðarsund]]. Niðurstaðan varð mikil auðmýking fyrir Írenu, sem neyddist til að gera samkomulag um að greiða Aröbum árlega 70.000 til 90.000 dínara skatt í skiptum fyrir þriggja ára vopnahlé, auk þess að gefa þeim 10.000 silkikufla og útvega Aröbum birgðir fyrir ferðina heim. Mikhael Lakhanodrakon, sem hafði verið einn ofstækisfullasti helgimyndabrjóturinn í stjórnartíð Konstantínusar 5., var lækkaður í tign og Írena reyndi að losna við eldri hershöfðingjana úr æðstu stöðunum innan hersins.<ref>Hollingsworth, Paul A. (1991): «Lachanodrakon, Michael», i: Kazhdan, Alexander: ''The Oxford Dictionary of Byzantium''. Oxford & New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. bls. 1168.</ref> === Samskipti við Frankaveldið === Írena hóf að leita sér að sterkum bandamönnum erlendis, ef til vill vegna ósigursins gegn Aröbum. Í kringum 781 reyndi hún að stofna til samskipta við [[Frankaríkið]] og [[Páfaríkið]] í Róm. Árið 782 gerði hún út sendiboða til [[Karlamagnús]]ar og lagði til að ríki þeirra byndust ættarböndum með því að ellefu ára gamall sonur hennar, Konstantínus 6., gengi að eiga eina af dætrum Frankakonungsins. Karlamagnús leit á ríki sitt sem jafnoka austrómverska ríkisins. Hann stýrði sjálfur Frankaríkinu og hafði látið krýna þriðja son sinn, Pípinn, konung Ítalíu, og fjórða son sinn, [[Lúðvík hinn frómi|Lúðvík fróma]], konung Akvitaníu. Karlamagnús hafði stillt sjálfum sér upp sem hinum eina sanna verndara páfans og kristnidómsins. Hann var án nokkurs vafa voldugasti konungur í Vestur-Evrópu og því hefði bandalag milli hans og Býsansríkisins skapað sameiginlega fylkingu gegn landvinningum múslima.<ref name="Bauer_388"/> Karlamagnús átti margar dætur og hann féllst því á að sú þriðja elsta, Hróðríður, skyldi trúlofast Konstantínusi. Hún var þá átta ára og þótt trúlofunin hafi verið samþykkt var hún áfram hjá föður sínum og Konstantínus hjá móður sinni.<ref name="Bauer_389">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 389</ref> Írena gekk svo langt að senda sendifulltrúa til að kenna franknesku prinsessunni grísku. Hjónaband Leós og Hróðríðar hefði getað farið fram þegar Hróðríður var komin á kynþroskaaldur, sem var lauslega skilgreindur á 8. öld. Konstantínus 6. hefði getað krafist þess að hún yrði send til hans árið 787, þegar hann var sextán ára og hún þrettán. Þetta var hins vegar ekki gert. Írena fannst staða sín þá orðin öruggari og taldi sig ekki lengur þurfa á bandalagi við Franka að halda. Hún rauf því trúlofunina, sem Karlamagnús leit á sem mestu svívirðingu. Aukin völd Frankaríkisins á Ítalíu voru þá farin að ógna þeim landsvæðum sem Býsansríkið réð enn yfir þar.<ref name="Bauer_389"/> Írena leit ekki á Karlamagnús sem konung hinnar kristnu Vestur-Evrópu, heldur taldi hún sjálfa sig fara með æðsta boðvaldið í hinum kristna heimi. Því rauf hún ekki aðeins trúlofunina, heldur neitaði hún að afsala sér völdum þegar sonur hennar var orðinn fullveðja.<ref name="Bauer_389"/> Þegar Írena var ríkisstjóri kallaði hún sig meðstjórnanda sonar síns og lét slá myntir með myndum af sér ásamt honum, þar sem Konstantínus var í öndvegi.<ref name="Garland 1998, s. 75"/> Eftir að staða hennar var orðin trygg kallaði Írena sig hins vegar keisaraynju og í krafti þess embættis kallaði hún saman kirkjuþing til þess að útkljá deilurnar um helgimyndirnar.<ref name="Bauer_389"/> === Endalok helgimyndabrota === [[Mynd:Iren and Constantin2.jpg|thumb|right|Veggmynd af Írenu og syni hennar, Konstantínusi, á sjöunda kirkjuþinginu.]] Þekktasta verk Írenu var að binda enda á [[helgimyndabrot]] og heimila notkun helgimynda við trúarathafnir á ný. Eftir að hún skipaði [[Tarasíos]], einn skjólstæðinga sinna og fyrrum ritara sinn, [[Patríarkatið í Konstantínópel|patríarka Konstantínópel]] árið 784 efndi hún til tvennra kirkjuþinga. Stuðningsmenn helgimyndabrota mótmæltu hinu fyrra, sem haldið var í Konstantínópel árið 786. Hið síðara var haldið í [[Níkea|Níkeu]] (sem nú er tyrkneska borgin [[İznik]]). Á því voru helgimyndabrot formlega afnumin og [[rétttrúnaðarkirkjan]] sameinaðist formlega vestrænu kirkjunni í Róm.<ref>Alexander (1915), bls. 423</ref> Þótt þannig hafi tekist að bæta samband Býsansríkisins við páfastólinn í Róm tókst Írenu ekki að koma í veg fyrir að stríð brytist út við Franka, sem lögðu undir sig [[Istría|Istríu]] og [[Benevento]] árið 788. Þrátt fyrir þessa ósigra naut Írena á tímabili nokkurrar velgengni í hernaðarmálum. Árið 782 lauk hershöfðingi hennar, Staurakíos, við að knésetja slavnesku þjóðirnar á Balkanskaga og lagði þannig grunn að útþensku austrómverska ríkisins á svæðinu. Á sama tíma þjörmuðu Arabar áfram að ríki hennar og árin 782 og 798 varð hún að fallast á skilmála sem kalífarnir [[Al-Mahdi]] og [[Harún Alrasjid]] settu henni. Þótt Leó 3. páfi hafi lagt blessun sína við niðurstöður kirkjuþingsins í Níkeu var Karlamagnús enn ekki sannfærður. Hann kallaði saman sína eigin kirkjunefnd til að skrifa andsvar við niðurstöðum Níkeuþingsins. Karlamagnús lét síðan senda svarið, ''Libri Carolini'', til páfans í Róm. Í augum Karlamagnúsar var Írena ekki bara kona og þar með valdaræningi, heldur jafnframt skurðgoðadýrkandi.<ref name="Bauer_391"/> === Keisaraynja === Á jóladag árið 800 krýndi [[Leó 3. páfi]] [[Karlamagnús]] „keisara Rómar“. Þar sem Írena var ríkisstjóri og kona færðu páfinn og Karlamagnús rök fyrir því að enginn réttmætur keisari væri á valdastól. Í ljósi kyns síns ætti Írena ekkert löglegt tilkall til keisarakrúnu austrómverska ríkisins.<ref name="Bauer_391"/> Karlamagnús gerði engu að síður ekki tilkall til keisarakrúnunnar í Konstantínópel og Austrómverska ríkið leit áfram á sig sem eina lögmæta arftaka og áframhald [[Rómaveldi]]s. Sögur ganga af því að Írena hafi íhugað að giftast Karlamagnúsi til að leysa úr ágreiningnum en samkvæmt [[Þeófanes]]i sagnaritara, sem er eina heimildin fyrir þessu, kom [[Aetíos]], einn stuðningsmanna Írenu við hirðina, í veg fyrir þetta. Þegar Konstantínus varð fullveðja varð hann fljótt óánægður með stjórnsemi móður sinnar. Þegar tilraun var gerð til að steypa Írenu af stóli barði hún hana niður með valdi og krafðist þaðan í frá að hollustueiðir væru svarnir henni einni. Óánægja með stjórn Írenu jókst og leiddi til vopnaðrar uppreisnar árið 790 þar sem hermenn frá héraðinu Armeníakon, hylltu Konstantínus 6. sem eina réttmæta keisarann. Írena hafði gert allt til að halda í völdin í þrjú ár en nú neyddist hún loks til að eftirláta syni sínum völdin.<ref name="Bauer_390">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 390</ref> Konstantínus og Írena komu fyrst um sinn fram við hvert annað af virðingu eftir uppreisnina. Keisaraynjutign Írenu var staðfest árið 792 en valdabarátta milli stuðningsmanna feðginanna hélt áfram. Konstantínus reyndist lélegur stjórnandi og þótti í senn veiklunda, grimmur og óhæfur.<ref name="Bauer_390"/> Árið 791 skipaði hann herför gegn Búlgörum sem afi hans hafði ráðgert en bað afgerandi ósigur, enda hafði hann enga reynslu úr hernaði. Konstantínus flúði aftur til Konstantínópel eftir að fjöldi hermanna hans hafði fallið í valinn. Hirðmennirnir í Konstantínópel gerðu sér grein fyrir því að þeir höfðu gert mistök með því að styðja Konstantínus og lögðu á ráðin um að setja frænda hans, Níkefóros, á valdastól. Konstantínus komst á snoðir um samsærið og brást við með því að láta handtaka alla fimm frændur sína. Þótt Níkefóros hafi sjálfur ekki verið með í ráðum lét Konstantínus blinda hann með því að stinga úr honum augum og lét skera tungurnar úr hinum fjórum frændunum.<ref name="Bauer_390"/> Eftir þetta kom fljótt aftur til átaka við Búlgara, sem hótuðu því að gera innrás í [[Þrakía|Þrakíu]] nema Konstantínus 6. greiddi þeim verndarskatt. Konstantínus svaraði Búlgörum í fyrstu með móðgandi bréfi en þegar búlgarski herinn sótti fram guggnaði hann. Konstantínus fundaði með [[Kardam|Kardam Búlgaríukonungi]] og féllst á að greiða verndarskattinn. Þessi auðmýking var kornið sem fyllti mælinn hjá austrómverska hernum. Írena fundaði með liðsforingjum úr hernum og lagði á ráðin um að losna við Konstantínus.<ref name="Bauer_390"/> Þegar keisarinn fór frá [[Paðreimur|paðreimi]] í júní 797 sá hann hallarverðina nálgast. Honum skildist strax að þeir ætluðu að leggja hendur á hann og tók því á rás gegnum höfuðborgina, niður að höfn og stökk um borð í eitt herskipið sitt. Skipstjórinn var fylgismaður Írenu og fór því með Konstantínus aftur upp í höllina, þar sem hann var lokaður inni í purpuraherberginu þar sem hann hafði fæðst.<ref name="Bauer_391"/> Stuðningsmenn Írenu blinduðu Konstantínus með því að stinga úr honum augum. Talið er að hann hafi látist úr sárunum stuttu síðar.<ref>{{cite book |last=Norwich |first=John Julius |date=1990 |title=Byzantium: The Early Centuries |location=London |publisher=Penguin Books |page=375 |isbn=0-14-011447-5}}</ref> Þótt oft sé fullyrt að Írena hafi notað titilinn ''basileus'' (keisari) fremur en basilissa (keisaraynja) eru aðeins þrjú staðfest dæmi um að hún hafi gert þetta: Á tveimur dómsskjölum sem hún undirritaði sem „keisari Rómverja“ og gullmynt með mynd af henni sem fannst á Sikiley með áletruðum titlinum ''basileus''. Á myntinni er letrið svo illa farið að óvíst er hvort titillinn hafi átt að vísa til Írenu. Hún notaði titilinn ''basilissa'' í öllum öðrum skjölum og myntum.<ref>James, Liz (2009): «Men, Women, Eunuchs: Gender, Sex, and Power » i: Haldon, J., red.: ''A Social History of Byzantium'', ISBN 978-1-4051-3241-1, bls. 45-46</ref> === Fall frá völdum og andlát === [[Mynd:Sarcofago Irene d'Atene.jpg|thumb|right|Kista Írenu í Konstantínópel.]] Í desember 800 var Karlamagnús krýndur keisari í Róm af páfanum. Írena taldi krýninguna marklausa en hún var ekki í nógu sterkri stöðu til þess að halda á lofti eigin tilkalli til þess að vera verndari kristinnar trúar og siðmenningar. Stjórnartíð hennar hafði verið stormasöm og árið 802 leiddi fjármálaráðherra hennar, [[Níkefóros 1.|Níkefóros]], valdarán gegn henni. Hann lýsti sjálfan sig keisara og sendi Írenu í útlegð til eyjarinnar [[Lesbos]], þar sem hún gat verið í nánd við klaustrin sem hún hafði sjálf látið byggja.<ref name="Bauer_394">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 394</ref> Írena lést ári síðar. Um svipað leyti hafði Níkefóros samband við Karlamagnús til að ganga frá samningi um borgina [[Venezia]], sem var undir stjórn Býsansmanna. Í samningnum, ''Pax Nicephori'', lofaði Karlamagnús því að leggja ekki undir sig Venezia í skiptum fyrir greiðslu rausnarlegs verndarskatts. Samningurinn var á milli jafningja en Níkefóros neitaði, líkt og Írena, að ávarpa Karlamagnús sem keisara.<ref name="Bauer_394"/> Frænka Írenu, [[Þeófanó]] frá Aþenu, var árið 807 valin sem brúður fyrir son Níkefórosar og erfingja, [[Staurakíos]].<ref>Davids, Adelbert (2002): [https://books.google.no/books?id=Db9Z_BagLw8C&pg=PA209&lpg=PA209&dq=Theophano+of+Athens&source=bl&ots=g-3lCv0Cid&sig=tkrVgyxssQxpHCXdB0A91NHSTmE&hl=no&sa=X&ved=0ahUKEwjp4LjhtYHcAhULGCwKHRYaBegQ6AEINzAC#v=onepage&q=Irene&f=false ''The Empress Theophano: Byzantium and the West at the Turn of the First Millennium''], Cambridge University Press, bls. 112</ref> Barátta Írenu til þess að stöðva helgimyndabrot og til leyfa notkun helgimynda og stuðningur hennar við klaustur varð til þess að [[Theódór Studita]] lýsti henni eftir dauða hennar sem dýrlingi rétttrúnaðarkirkjunnar<ref>''Theodori Studitae Epistulae'', 2. bindi (Berlín, 1992).</ref> en hún hlaut þó aldrei formlega viðurkenningu sem slíkur.<ref>Halkin, F., red.(1988): ''Vita Irenes'', «La vie de l'impératrice Sainte Irène», ''Analecta Bollandiana'', '''106''', bls. 5–27; sjá einnig Treadgold, W.T. (1982): «The Unpublished Saint's Life of the Empress Irene», ''Byzantinische Forschungen'', '''7''', bls. 237–251.</ref> Nafn Írenu er ekki skráð í dýrlingabókinni ''Menaion'', né í öðrum bókum rétttrúnaðarkirkjunnar. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Konstantínus 6.]] | eftir = [[Níkefóros 1.]] | titill = [[Rómarkeisari|Keisaraynja austrómverska ríkisins]] | frá = 19. ágúst 797 | til = 31. október 802 }} {{Töfluendir}} {{Rómverskir keisarar}} [[Flokkur:Fólk fætt á 8. öld]] {{d|803}} [[Flokkur:Austrómverskir keisarar]] [[Flokkur:Ríkisstjórar]] 53p8c8pys1jblbc0naqt7oheh7k4q8k 1964091 1964090 2026-05-24T01:33:37Z TKSnaevarr 53243 1964091 wikitext text/x-wiki {{Rómverskur keisari | Nafn = Írena | Titill = Austrómversk keisaraynja | image_name = Irene solidus sb 1599 (obverse).jpg | valdatími = 19. ágúst 797 – 31. október 802 | fæddur = 750–756 | fæðingarstaður = [[Aþena|Aþenu]], [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæminu]] | dáinn = [[9. ágúst]] [[803]] (47–53 ára)| dánarstaður = [[Lesbos]], [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæminu]] | forveri = [[Konstantínus 6.]] | eftirmaður = [[Níkefóros 1.]] | maki = [[Leó 4. keisari|Leó 4.]] | börn = [[Konstantínus 6.]] | }} '''Írena frá Aþenu''' ([[grískt letur]]: Εἰρήνη ἡ Ἀθηναία; {{circa}} 752 – 9. ágúst 803), einnig þekkt sem ''Írena Sarantapekhaína'' (grískt letur: Εἰρήνη Σαρανταπήχαινα), var [[Rómarkeisari|austrómversk keisaraynja]]. Hún var gift [[Leó 4. keisari|Leó 4]]., sem var keisari frá 775 til dauðadags árið 780. Eftir dauða Leós var Írena [[ríkisstjóri]] [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæmisins]] frá 780 til 790 á meðan sonur hennar, [[Konstantínus 6.]], var ómyndugur. Þegar Konstantínus lést árið 797 varð Írena sjálf ríkjandi keisaraynja frá 797 til 802.<ref>[http://www.roman-emperors.org/irene.htm Constantine IV and Irene], Encyclopedia of Roman Emperors</ref> Írena keisaraynja var fyrsta konan sem fór formlega með völd í austrómverska keisaradæminu. Hún átti meðal annars frumkvæði að því að kalla saman [[annað Níkeuþingið]] og fyrir því að stöðva [[helgimyndabrot]] tímabundið. Hún var einnig þekkt fyrir rausnarlega efnahagsstefnu sína og fyrir að vera sérlega vinsamleg gagnvart klaustrum. Hún naut ekki eins mikillar virðingar í Vestur-Evrópu. Bæði [[Leó 3. páfi]] og [[Karlamagnús]] Frankakeisari töldu það viðurstyggð að kona færi með pólitísk völd og neituðu báðir að viðurkenna vald hennar sem keisaraynju Býsansríkisins.<ref name="Bauer_391">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 391</ref> ==Æviágrip== ===Bakgrunnur=== Írena fædist í Aþenu einhvern tímann á bilinu 750 til 755 og var af grísku aðalsættinni Sarantapekhos. Hún missti foreldra sína á barnsaldri. Frændi hennar, Konstantínos Sarantapekhos, var [[Patrísear|patrísei]] og mögulega herstjóri í Grikklandi undir lok 8. aldar. Írena giftist erfingjanum að keisarakrúnunni, [[Leó 4. keisari|Leó 4.]], þann 3. nóvember árið 769.<ref>Teofanes; Turtledove, Harry, red. & overs. (1982): [http://www.upenn.edu/pennpress/book/1938.html ''The Chronicle of Theophanes''], University of Pennsylvania Press , bls 132</ref> [[Konstantínus 5.]] keisari hafði valið Írenu sem kvonfang fyrir son sinn og meðkeisara, [[Leó 4. keisari|Leó 4.]]. Hugsanlega var hún valin úr hópi álitlegra ungra kvenna sem var boðið til brúðarveislu, en þetta var algeng aðferð við val á kvonfangi allt fram á 10. öld. Óljóst er hví Írena varð fyrir valinu en flestir sagnfræðingar telja að hún hafi verið valin vegna fegurðar sinnar.<ref>Byers, Paula K. et al, red. (2003): „Irene of Athens“, ''Encyclopedia of World Biography'', 2. utg., '''8''', Gale, bls. 135</ref> === Keisarafrú === Eftir valið lét Konstantínus 5. flytja Írenu til Konstantínópel. Hún kom til borgarinnar 1. nóvember árið 769. Írena og Leó trúlofuðust formlega þann 3. nóvember í meyjarkirkjunni í Faros. Mánuði síðar, 17. nóvember, var Írena krýnd keisaraynja og gift Leó í kirkju Heilags Stefáns.<ref>Garland, Lynda (1998): ''Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium AD 527-1204'', Taylor and Francis, bls. 74</ref> Þann 14. janúar 771 fæddi Írena son, sem síðar átti eftir að verða keisari undir nafninu [[Konstantínus 6.]]. Þegar tengdafaðir Írenu, Konstantínus 5. keisari, fórst í hernaði gegn [[Búlgarar|Búlgörum]] í september 771 tók Leó við völdum, aðeins 25 ára gamall. Frænka Írenu var gift búlgarska konungnum [[Telerig]] í kringum 777, eftir að hann flúði til Konstantínópel og hlaut þar hæli.<ref>Herrin (2001), bls. 56, 70, 134.</ref> Þegar Írena og Leó giftust var Leó þegar veikur úr [[Berklar|berklum]] og þegar sonur þeirra fæddist gerði Konstanínus 5. sig líklegan til að skipa hálfbræður Leós, Níkefóros og Kristófer, undirkeisara sína. Árið 776 skipaði Leó hins vegar son sinn, Konstantínus 6., undirkeisara sinn og lýsti hann erfingja sinn. Stuttu eftir þetta var upplýst um samsæri gegn honum en Leó ákvað að taka samsærismennina ekki af lífi. Margir þeirra sem höfðu tekið þátt í samsærinu voru sendir í útlegð til [[Krímskagi|Krímskaga]].<ref>Bury, J.B. (2015): ''A History of the Later Roman Empire''. Cambridge University Press. ISBN 9781108083188, bls. 478</ref> Leó fór síðan að skipuleggja herför gegn Aröbum í Sýrlandi, sem hann taldi meiri ógn en Búlgarana.<ref name="Bauer_388">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', W.W. Norton, bls. 388</ref> Þegar Leó 4. varð eini keisari Býsansríkisins eftir dauða föður síns kom í ljós að aukinn ágreiningur var milli þeirra Írenu um trúmál. Leó studdi [[helgimyndabrot]] og leit á [[helgimynd]]ir sem jafngildi skurðgoðadýrkunar. Írena studdi hins vegar hefðbundna notkun helgimynda við trúarathafnir.<ref name="Miller_572">Miller, D.A. (2003): „Irene, Byzantine Empress“ í ''New Catholic Encyclopedia'', 2. útg., '''7''', Gale, bls. 572</ref> Þessi skoðanaágreiningur spillti sambandi keisarahjónanna. Í upphafi hélt Leó sig við hófsama stefnu varðandi helgimyndir en í ágúst 780 herti hann afstöðu sína þegar hópi fólks við hirðina var refsað fyrir að vegsama íkona og helgimyndir. Sagt er að Leó hafi fundið íkona meðal eigna Írenu og hafi þaðan í frá neitað að deila með henni hjónarúminu. Þau Írena eignuðust aðeins eitt barn, Konstantínus 5., sem bent hefur verið á þess til stuðnings að Írena hafi átt íkona. Einnig er hugsanlegt að Írena hafi með virkum hætti beitt sér gegn myndbrotsstefnu eiginmanns síns og haldið hlífiskildi yfir eigendum helgimynda.<ref>Garland (1998), bls. 74</ref> === Ríkisstjóri === [[Mynd:GoldSolidusIrene797-802Constantinople.jpg|thumb|right|Mynd slegin með mynd af Írenu, 797–802, Konstantínópel.]] Leó lést úr hita vegna berkla þann 8. september 780. Níu ára gamall sonur þeirra Írenu, Konstantínus, varð nýr keisari en Írena fór í reynd með völd sem [[ríkisstjóri]]. Nánast um leið og Írena komst til valda hófust samsæri til að gera Níkefóros, hálfbróður Leós, að keisara. Mörgum mislíkaði að kona væri í forystuhlutverki og Níkefóros leiddi því vopnaða uppreisn ásamt ýmsum áhrifamönnum. Uppreisnin var kveðin niður og þátttakendur í henni handteknir og gerðir útlægir. Níkefóros og bræður hans voru þvingaðir til að gera prestar, sem útilokaði þá úr erfðaröðinni að keisarakrúnunni.<ref name="Garland 1998, s. 75">Garland (1998), bls. 75</ref> Í febrúar 781 gerði Elpídíos, landstjóri Sikileyjar, uppreisn með það að markmiði að steypa Írenu af stóli og gera Níkefóros að ríkisstjóra fyrir Konstantínus 6.<ref name="Garland_76">Garland (1998), bls. 76</ref> Þegar Írena frétti af svikráðum Elpídósar kallaði hún hann til Konstantínópel en hann neitaði að hlýða. Til að þvinga hann til hlýðni lét hún handtaka eiginkonu og syni hans í höfuðborginni, pynta þau og fangelsa. Ári síðar sendi hún austrómverska flotann til Sikileyjar gegn Elpídíosi en Elpídíos flúði til Afríku og hlaut hæli hjá múslimskum Aröbum. Kalífi [[Abbasídaveldið|Abbasídaveldisins]], [[Al-Mahdi]], taldi það mikið veikleikamerki að kona skyldi fara með völd í austrómverska keisaradæminu og hleypti því af stað innrás í [[Anatólía|Anatólíu]]. Árið 782 sendi Írena [[Mikhael Lakhanodrakon]], hershöfðingja sem hafði þjónað Konstantínusi 5., til að stöðva her Araba við austanverð landamæri ríkisins.<ref name="Garland_77">Garland (1998), bls. 77</ref> Gagnsókn Lakhanodrakons heppnaðist vel en Tatzates, herstjóri umdæmisins Búkellaríon fyrir norðan, gerðist svikari og gekk í lið með árásarhernum ásamt mönnum sínum. Sumarið 782 réðst mikill her múslima inn í Anatólíu. Lakhanodrakon mætti Aröbunum á stað sem nefnist Darenos en var gersigraður og tapaði á bilinu 10.000 til 15.000 mönnum. Óvinaherinn náði alla leið upp að borgarmörkum Konstantínópel og bjó um sig í Krysopolís, hafnarbæ sem var andspænis höfuðborginni hinum megin við [[Sæviðarsund]]. Niðurstaðan varð mikil auðmýking fyrir Írenu, sem neyddist til að gera samkomulag um að greiða Aröbum árlega 70.000 til 90.000 dínara skatt í skiptum fyrir þriggja ára vopnahlé, auk þess að gefa þeim 10.000 silkikufla og útvega Aröbum birgðir fyrir ferðina heim. Mikhael Lakhanodrakon, sem hafði verið einn ofstækisfullasti helgimyndabrjóturinn í stjórnartíð Konstantínusar 5., var lækkaður í tign og Írena reyndi að losna við eldri hershöfðingjana úr æðstu stöðunum innan hersins.<ref>Hollingsworth, Paul A. (1991): „Lachanodrakon, Michael“, í: Kazhdan, Alexander: ''The Oxford Dictionary of Byzantium''. Oxford & New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. bls. 1168.</ref> === Samskipti við Frankaveldið === Írena hóf að leita sér að sterkum bandamönnum erlendis, ef til vill vegna ósigursins gegn Aröbum. Í kringum 781 reyndi hún að stofna til samskipta við [[Frankaríkið]] og [[Páfaríkið]] í Róm. Árið 782 gerði hún út sendiboða til [[Karlamagnús]]ar og lagði til að ríki þeirra byndust ættarböndum með því að ellefu ára gamall sonur hennar, Konstantínus 6., gengi að eiga eina af dætrum Frankakonungsins. Karlamagnús leit á ríki sitt sem jafnoka austrómverska ríkisins. Hann stýrði sjálfur Frankaríkinu og hafði látið krýna þriðja son sinn, Pípinn, konung Ítalíu, og fjórða son sinn, [[Lúðvík hinn frómi|Lúðvík fróma]], konung Akvitaníu. Karlamagnús hafði stillt sjálfum sér upp sem hinum eina sanna verndara páfans og kristnidómsins. Hann var án nokkurs vafa voldugasti konungur í Vestur-Evrópu og því hefði bandalag milli hans og Býsansríkisins skapað sameiginlega fylkingu gegn landvinningum múslima.<ref name="Bauer_388"/> Karlamagnús átti margar dætur og hann féllst því á að sú þriðja elsta, Hróðríður, skyldi trúlofast Konstantínusi. Hún var þá átta ára og þótt trúlofunin hafi verið samþykkt var hún áfram hjá föður sínum og Konstantínus hjá móður sinni.<ref name="Bauer_389">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 389</ref> Írena gekk svo langt að senda sendifulltrúa til að kenna franknesku prinsessunni grísku. Hjónaband Leós og Hróðríðar hefði getað farið fram þegar Hróðríður var komin á kynþroskaaldur, sem var lauslega skilgreindur á 8. öld. Konstantínus 6. hefði getað krafist þess að hún yrði send til hans árið 787, þegar hann var sextán ára og hún þrettán. Þetta var hins vegar ekki gert. Írena fannst staða sín þá orðin öruggari og taldi sig ekki lengur þurfa á bandalagi við Franka að halda. Hún rauf því trúlofunina, sem Karlamagnús leit á sem mestu svívirðingu. Aukin völd Frankaríkisins á Ítalíu voru þá farin að ógna þeim landsvæðum sem Býsansríkið réð enn yfir þar.<ref name="Bauer_389"/> Írena leit ekki á Karlamagnús sem konung hinnar kristnu Vestur-Evrópu, heldur taldi hún sjálfa sig fara með æðsta boðvaldið í hinum kristna heimi. Því rauf hún ekki aðeins trúlofunina, heldur neitaði hún að afsala sér völdum þegar sonur hennar var orðinn fullveðja.<ref name="Bauer_389"/> Þegar Írena var ríkisstjóri kallaði hún sig meðstjórnanda sonar síns og lét slá myntir með myndum af sér ásamt honum, þar sem Konstantínus var í öndvegi.<ref name="Garland 1998, s. 75"/> Eftir að staða hennar var orðin trygg kallaði Írena sig hins vegar keisaraynju og í krafti þess embættis kallaði hún saman kirkjuþing til þess að útkljá deilurnar um helgimyndirnar.<ref name="Bauer_389"/> === Endalok helgimyndabrota === [[Mynd:Iren and Constantin2.jpg|thumb|right|Veggmynd af Írenu og syni hennar, Konstantínusi, á sjöunda kirkjuþinginu.]] Þekktasta verk Írenu var að binda enda á [[helgimyndabrot]] og heimila notkun helgimynda við trúarathafnir á ný. Eftir að hún skipaði [[Tarasíos]], einn skjólstæðinga sinna og fyrrum ritara sinn, [[Patríarkatið í Konstantínópel|patríarka Konstantínópel]] árið 784 efndi hún til tvennra kirkjuþinga. Stuðningsmenn helgimyndabrota mótmæltu hinu fyrra, sem haldið var í Konstantínópel árið 786. Hið síðara var haldið í [[Níkea|Níkeu]] (sem nú er tyrkneska borgin [[İznik]]). Á því voru helgimyndabrot formlega afnumin og [[rétttrúnaðarkirkjan]] sameinaðist formlega vestrænu kirkjunni í Róm.<ref>Alexander (1915), bls. 423</ref> Þótt þannig hafi tekist að bæta samband Býsansríkisins við páfastólinn í Róm tókst Írenu ekki að koma í veg fyrir að stríð brytist út við Franka, sem lögðu undir sig [[Istría|Istríu]] og [[Benevento]] árið 788. Þrátt fyrir þessa ósigra naut Írena á tímabili nokkurrar velgengni í hernaðarmálum. Árið 782 lauk hershöfðingi hennar, Staurakíos, við að knésetja slavnesku þjóðirnar á Balkanskaga og lagði þannig grunn að útþensku austrómverska ríkisins á svæðinu. Á sama tíma þjörmuðu Arabar áfram að ríki hennar og árin 782 og 798 varð hún að fallast á skilmála sem kalífarnir [[Al-Mahdi]] og [[Harún Alrasjid]] settu henni. Þótt Leó 3. páfi hafi lagt blessun sína við niðurstöður kirkjuþingsins í Níkeu var Karlamagnús enn ekki sannfærður. Hann kallaði saman sína eigin kirkjunefnd til að skrifa andsvar við niðurstöðum Níkeuþingsins. Karlamagnús lét síðan senda svarið, ''Libri Carolini'', til páfans í Róm. Í augum Karlamagnúsar var Írena ekki bara kona og þar með valdaræningi, heldur jafnframt skurðgoðadýrkandi.<ref name="Bauer_391"/> === Keisaraynja === Á jóladag árið 800 krýndi [[Leó 3. páfi]] [[Karlamagnús]] „keisara Rómar“. Þar sem Írena var ríkisstjóri og kona færðu páfinn og Karlamagnús rök fyrir því að enginn réttmætur keisari væri á valdastól. Í ljósi kyns síns ætti Írena ekkert löglegt tilkall til keisarakrúnu austrómverska ríkisins.<ref name="Bauer_391"/> Karlamagnús gerði engu að síður ekki tilkall til keisarakrúnunnar í Konstantínópel og Austrómverska ríkið leit áfram á sig sem eina lögmæta arftaka og áframhald [[Rómaveldi]]s. Sögur ganga af því að Írena hafi íhugað að giftast Karlamagnúsi til að leysa úr ágreiningnum en samkvæmt [[Þeófanes]]i sagnaritara, sem er eina heimildin fyrir þessu, kom [[Aetíos]], einn stuðningsmanna Írenu við hirðina, í veg fyrir þetta. Þegar Konstantínus varð fullveðja varð hann fljótt óánægður með stjórnsemi móður sinnar. Þegar tilraun var gerð til að steypa Írenu af stóli barði hún hana niður með valdi og krafðist þaðan í frá að hollustueiðir væru svarnir henni einni. Óánægja með stjórn Írenu jókst og leiddi til vopnaðrar uppreisnar árið 790 þar sem hermenn frá héraðinu Armeníakon, hylltu Konstantínus 6. sem eina réttmæta keisarann. Írena hafði gert allt til að halda í völdin í þrjú ár en nú neyddist hún loks til að eftirláta syni sínum völdin.<ref name="Bauer_390">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 390</ref> Konstantínus og Írena komu fyrst um sinn fram við hvert annað af virðingu eftir uppreisnina. Keisaraynjutign Írenu var staðfest árið 792 en valdabarátta milli stuðningsmanna feðginanna hélt áfram. Konstantínus reyndist lélegur stjórnandi og þótti í senn veiklunda, grimmur og óhæfur.<ref name="Bauer_390"/> Árið 791 skipaði hann herför gegn Búlgörum sem afi hans hafði ráðgert en bað afgerandi ósigur, enda hafði hann enga reynslu úr hernaði. Konstantínus flúði aftur til Konstantínópel eftir að fjöldi hermanna hans hafði fallið í valinn. Hirðmennirnir í Konstantínópel gerðu sér grein fyrir því að þeir höfðu gert mistök með því að styðja Konstantínus og lögðu á ráðin um að setja frænda hans, Níkefóros, á valdastól. Konstantínus komst á snoðir um samsærið og brást við með því að láta handtaka alla fimm frændur sína. Þótt Níkefóros hafi sjálfur ekki verið með í ráðum lét Konstantínus blinda hann með því að stinga úr honum augum og lét skera tungurnar úr hinum fjórum frændunum.<ref name="Bauer_390"/> Eftir þetta kom fljótt aftur til átaka við Búlgara, sem hótuðu því að gera innrás í [[Þrakía|Þrakíu]] nema Konstantínus 6. greiddi þeim verndarskatt. Konstantínus svaraði Búlgörum í fyrstu með móðgandi bréfi en þegar búlgarski herinn sótti fram guggnaði hann. Konstantínus fundaði með [[Kardam|Kardam Búlgaríukonungi]] og féllst á að greiða verndarskattinn. Þessi auðmýking var kornið sem fyllti mælinn hjá austrómverska hernum. Írena fundaði með liðsforingjum úr hernum og lagði á ráðin um að losna við Konstantínus.<ref name="Bauer_390"/> Þegar keisarinn fór frá [[Paðreimur|paðreimi]] í júní 797 sá hann hallarverðina nálgast. Honum skildist strax að þeir ætluðu að leggja hendur á hann og tók því á rás gegnum höfuðborgina, niður að höfn og stökk um borð í eitt herskipið sitt. Skipstjórinn var fylgismaður Írenu og fór því með Konstantínus aftur upp í höllina, þar sem hann var lokaður inni í purpuraherberginu þar sem hann hafði fæðst.<ref name="Bauer_391"/> Stuðningsmenn Írenu blinduðu Konstantínus með því að stinga úr honum augum. Talið er að hann hafi látist úr sárunum stuttu síðar.<ref>{{cite book |last=Norwich |first=John Julius |date=1990 |title=Byzantium: The Early Centuries |location=London |publisher=Penguin Books |page=375 |isbn=0-14-011447-5}}</ref> Þótt oft sé fullyrt að Írena hafi notað titilinn ''basileus'' (keisari) fremur en basilissa (keisaraynja) eru aðeins þrjú staðfest dæmi um að hún hafi gert þetta: Á tveimur dómsskjölum sem hún undirritaði sem „keisari Rómverja“ og gullmynt með mynd af henni sem fannst á Sikiley með áletruðum titlinum ''basileus''. Á myntinni er letrið svo illa farið að óvíst er hvort titillinn hafi átt að vísa til Írenu. Hún notaði titilinn ''basilissa'' í öllum öðrum skjölum og myntum.<ref>James, Liz (2009): „Men, Women, Eunuchs: Gender, Sex, and Power“ í: Haldon, J., red.: ''A Social History of Byzantium'', ISBN 978-1-4051-3241-1, bls. 45-46</ref> === Fall frá völdum og andlát === [[Mynd:Sarcofago Irene d'Atene.jpg|thumb|right|Kista Írenu í Konstantínópel.]] Í desember 800 var Karlamagnús krýndur keisari í Róm af páfanum. Írena taldi krýninguna marklausa en hún var ekki í nógu sterkri stöðu til þess að halda á lofti eigin tilkalli til þess að vera verndari kristinnar trúar og siðmenningar. Stjórnartíð hennar hafði verið stormasöm og árið 802 leiddi fjármálaráðherra hennar, [[Níkefóros 1.|Níkefóros]], valdarán gegn henni. Hann lýsti sjálfan sig keisara og sendi Írenu í útlegð til eyjarinnar [[Lesbos]], þar sem hún gat verið í nánd við klaustrin sem hún hafði sjálf látið byggja.<ref name="Bauer_394">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 394</ref> Írena lést ári síðar. Um svipað leyti hafði Níkefóros samband við Karlamagnús til að ganga frá samningi um borgina [[Venezia]], sem var undir stjórn Býsansmanna. Í samningnum, ''Pax Nicephori'', lofaði Karlamagnús því að leggja ekki undir sig Venezia í skiptum fyrir greiðslu rausnarlegs verndarskatts. Samningurinn var á milli jafningja en Níkefóros neitaði, líkt og Írena, að ávarpa Karlamagnús sem keisara.<ref name="Bauer_394"/> Frænka Írenu, [[Þeófanó]] frá Aþenu, var árið 807 valin sem brúður fyrir son Níkefórosar og erfingja, [[Staurakíos]].<ref>Davids, Adelbert (2002): [https://books.google.no/books?id=Db9Z_BagLw8C&pg=PA209&lpg=PA209&dq=Theophano+of+Athens&source=bl&ots=g-3lCv0Cid&sig=tkrVgyxssQxpHCXdB0A91NHSTmE&hl=no&sa=X&ved=0ahUKEwjp4LjhtYHcAhULGCwKHRYaBegQ6AEINzAC#v=onepage&q=Irene&f=false ''The Empress Theophano: Byzantium and the West at the Turn of the First Millennium''], Cambridge University Press, bls. 112</ref> Barátta Írenu til þess að stöðva helgimyndabrot og til leyfa notkun helgimynda og stuðningur hennar við klaustur varð til þess að [[Theódór Studita]] lýsti henni eftir dauða hennar sem dýrlingi rétttrúnaðarkirkjunnar<ref>''Theodori Studitae Epistulae'', 2. bindi (Berlín, 1992).</ref> en hún hlaut þó aldrei formlega viðurkenningu sem slíkur.<ref>Halkin, F., red.(1988): ''Vita Irenes'', „La vie de l'impératrice Sainte Irène“, ''Analecta Bollandiana'', '''106''', bls. 5–27; sjá einnig Treadgold, W.T. (1982): „The Unpublished Saint's Life of the Empress Irene“, ''Byzantinische Forschungen'', '''7''', bls. 237–251.</ref> Nafn Írenu er ekki skráð í dýrlingabókinni ''Menaion'', né í öðrum bókum rétttrúnaðarkirkjunnar. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Konstantínus 6.]] | eftir = [[Níkefóros 1.]] | titill = [[Rómarkeisari|Keisaraynja austrómverska ríkisins]] | frá = 19. ágúst 797 | til = 31. október 802 }} {{Töfluendir}} {{Rómverskir keisarar}} [[Flokkur:Fólk fætt á 8. öld]] {{d|803}} [[Flokkur:Austrómverskir keisarar]] [[Flokkur:Ríkisstjórar]] 3s2fahwhiu5gry7fzrn5vyvn1h3nka8 0 191087 1964069 2026-05-23T21:18:56Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Írena frá Aþenu]] 1964069 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Írena frá Aþenu]] 6b88tpzgk6u0okvh7s8kgn0nagxwy8f 1 191088 1964071 2026-05-23T21:20:33Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Þýðing |titill= Irene av Athen |tungumál=no |id=25186125 }}“ 1964071 wikitext text/x-wiki {{Þýðing |titill= Irene av Athen |tungumál=no |id=25186125 }} r82afatzfio7biwggggrdvqiwqa9o5l 14 191089 1964072 2026-05-23T21:21:03Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:803]] [[Flokkur:Fólk dáið á 9. öld|803]]“ 1964072 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:803]] [[Flokkur:Fólk dáið á 9. öld|803]] gdbmacl2j4roxdrv87d4endmwa1zt4z 0 191090 1964077 2026-05-23T22:48:50Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Írena frá Aþenu]] 1964077 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Írena frá Aþenu]] 6b88tpzgk6u0okvh7s8kgn0nagxwy8f 0 191091 1964107 2026-05-24T11:58:10Z Alvaldi 71791 Bjó til síðu með „{{Infobox basketball biography | name = Julius Erving | image = Julius Erving 2016.jpg | caption = Erving árið 2016 | height_cm = 201 | weight_kg = 91 | birth_date = {{fæðingardagur og aldur|1950|2|22}} | birth_place = East Meadow, [[New York-fylki|New York]], Bandaríkin | college = UMass (1969–1971) | draft_year = 1972 | draft_round = 1 | draft_pick = 12 | draft_team = [[Milwaukee Bucks]] | career_start = 1971 | career_end = 1987 | career_position = Framhe...“ 1964107 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Julius Erving | image = Julius Erving 2016.jpg | caption = Erving árið 2016 | height_cm = 201 | weight_kg = 91 | birth_date = {{fæðingardagur og aldur|1950|2|22}} | birth_place = East Meadow, [[New York-fylki|New York]], Bandaríkin | college = UMass (1969–1971) | draft_year = 1972 | draft_round = 1 | draft_pick = 12 | draft_team = [[Milwaukee Bucks]] | career_start = 1971 | career_end = 1987 | career_position = Framherji | career_number = 32, 6 | years1 = 1971–1973 | team1 = [[Virginia Squires]] | years2 = 1973–1976 | team2 = [[New York Nets]] | years3 = 1976–1987 | team3 = [[Philadelphia 76ers]] | stats_league = ABA og NBA | stat1label = Stig | stat1value = 30.026 (24,2) | stat2label = Fráköst | stat2value = 10.525 (8,5) | stat3label = Stoðsendingar | stat3value = 5.176 (4,2) }} '''Julius Winfield Erving II''' (fæddur 22. febrúar 1950) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Hann hjálpaði til við að koma ABA-deildinni á kortið sem alvöru keppninaut við NBA-deildina, og var þekktasti leikmaður deildarinnar þegar hún sameinaðist við NBA árið 1976. == Ferill == Hann hóf atvinnumannaferil sinn í [[American Basketball Association|ABA]]-deildinni með Virginia Squares árið 1971 en gekk tveimur árum seinna til liðs við New York Nets þar sem hann vann tvo meistaratitla og var þrívegis valinn besti leikmaður deildarinnar. Þegar ABA sameinaðist við [[National Basketball Association|NBA]]-deildina árið 1976 neyddist Nets að skipta honum til [[Philadelphia 76ers]] vegna fjárhagsörðuleika. Hjá 76ers var valinn besti leikmaður deildarinnar árið 1981 og vann meistaratitilinn árið 1983.<ref>{{Cite news |title=Julius Erving {{!}} Biography, Stats, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Julius-Erving |archive-url=http://web.archive.org/web/20251125090953/https://www.britannica.com/biography/Julius-Erving |archive-date=2025-11-25 |access-date=2026-05-24 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> ==Titlar og viðurkenningar== *[[American Basketball Association|ABA]] **Meistari (2): 1974, 1976 **MVP (3): 1974, 1975, 1976 **Stigakóngur (3): 1973, 1974, 1976) *[[National Basketball Association|NBA]] **Meistari: 1983 **MVP: 1981 ==Tilvísanir== {{reflist}} {{stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Erving, Julius}} {{f|1950}} [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:NBA leikmenn]] 5bxg2dtoh1dae3gc7cy687185jta1j3